﻿<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<bible language="Kangri (काँगड़ी)" status="This work is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 License" link="https://www.bible.com/bible/2962/REV.17.XNR">
	<testament name="New">
		<book number="40">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">एह़ यीशु मसीह दे पूर्वजां दे नां हन, जेह्ड़े अब्राहम कने दाऊद राजे दे वंशे दे थे।</verse>
				<verse number="2">अब्राहमे ते इसहाक, इसहाके ते याकूब, याकूबे ते यहूदा कने तिसदे भाऊ पैदा होये,</verse>
				<verse number="3">यहूदा ते फिरिस कने जोरह पैदा होये, कने तिन्हां दिया माँऊ दा नां तामार था, कने फिरिसे ते हिस्रोन, कने हिस्रोने ते एराम पैदा होएया,</verse>
				<verse number="4">एरामे ते अम्मीनादाब, अम्मीनादाबे ते नहशोन, कने नहशोने ते सलमोन पैदा होएया,</verse>
				<verse number="5">सलमोने दा पुत्तर बोअज था, तिसदिया माँऊ दा नां राहाबा था, बोअजे दा पुत्तर ओबेद था कने तिसदिया माँऊ दा नां रूत था, कने ओबेदे दा पुत्तर यिशै था।</verse>
				<verse number="6">कने यिशै ते दाऊद राजा, कने दाऊद राजे ते सुलेमान तिसा जणासा ते पैदा होएया जेह्ड़ी पैहल्ले उरिय्याह दी लाड़ी थी।</verse>
				<verse number="7">सुलेमाने ते रहबाम, रहबामे ते अबिय्याह, कने अबिय्याह ते आसा पैदा होएया,</verse>
				<verse number="8">आसा ते यहोशाफात, यहोशाफाते ते योराम, कने योरामे ते उज्जियाह पैदा होएया,</verse>
				<verse number="9">उज्जियाह ते योताम, योतामे ते आहाज, कने आहाजे ते हिजकिय्याह पैदा होएया,</verse>
				<verse number="10">हिजकिय्याह ते मनश्शिह, मनश्शिहे ते आमोन, कने आमोने ते योशिय्याह पैदा होएया।</verse>
				<verse number="11">योशिय्याह, यकुन्याह कने तिसदे भाऊआं दा दादा था, जेह्ड़े इस्राएली लोकां जो गुलाम बणाई करी बेबीलोन देसे जो लेई जाणे ते पैहल्ले पैदा होये थे।</verse>
				<verse number="12">गुलाम बणाई करी बेबीलोन देसे जो लेई जाणे ते बाद यकुन्याह ते शालतिएल, कने शालतिएल ते जरूब्बाबिल पैदा होएया,</verse>
				<verse number="13">जरूब्बाबिले ते अबीहूद, अबीहूदे ते इल्याकीम, कने इल्याकीमे ते अजोर पैदा होएया,</verse>
				<verse number="14">अजोरे ते सदोक, सदोके ते अखीम, कने अखीमे ते इलीहूद पैदा होएया,</verse>
				<verse number="15">इलीहूदे ते इलियाजार, इलियाजारे ते मत्तान, कने मत्ताने ते याकूब पैदा होएया,</verse>
				<verse number="16">याकूबे ते यूसुफ पैदा होएया, जेह्ड़ा मरियमा दा लाड़ा था कने मरियमा ते यीशु पैदा होएया, जिसियो मसीह भी ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="17">इस तरीके नैं अब्राहमे ते दाऊद राजे तिकर चौदा पीढ़ियाँ होईयां, कने दाऊद राजे बग्त इस्राएली लोकां जो गुलाम बणाई करी बेबीलोन देसे जो लेई जाणे तिकर चौदा पीढ़ी, कने बेबीलोन देसे दी गुलामी ते यीशु मसीह तिकर चौदा पीढ़ियाँ होईयां।</verse>
				<verse number="18">यीशु मसीह दा जन्म होणे ते पैहल्लैं इआं होएया, कि जाह़लू तिसदिया माँऊ मरियमा दी मंगणी यूसुफ नांऐ दे इक्की माणुये नैं होई गेई, अपर तिन्हां दा ब्याह होणे ते पैहल्ले ई सैह़ पवित्र आत्मा दे जरिये ते गर्भवती होई।</verse>
				<verse number="19">यूसुफ जेह्ड़ा मरियमा दा होणे आल़ा लाड़ा था, सैह़ इक्क धर्मी माणु था, जाह़लू तिसियो एह़ गल्ल पता लग्गी, तां सैह़ तिसा जो बदनाम नीं करणा चांह़दा था, एह़ सोची करी तिन्हीं तिसा जो चुपचाप छड्डी दैणे दा बचार कित्ता।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू सैह़ इन्हां गल्लां जो सोचा ई करदा था, तां परमात्मे दा सुअर्गदूत तिसियो सुपणे च दुस्सी नैं ग्लाणा लग्गा, “हे यूसुफ। दाऊद राजे दे वंश, हुण तू अपणिया होणे आल़िआ लाड़िया मरियमा जो अप्पु अल्ल रखणे ते मत डर, क्जोकि जेह्ड़ा तिसादे पेटे च ऐ, सैह़ पवित्र आत्मा दिया तरफा ते ऐ।</verse>
				<verse number="21">सैह़ जागत जम्मगी कने तू तिसदा नां यीशु रखेयां क्जोकि सैह़ अपणे लोकां दा तिन्हां दे पापां ते उद्धार करगा।”</verse>
				<verse number="22">एह़ सब कुच्छ इसतांई होएया कि जेह्ड़ा वचन परमात्मे भविष्यवक्ता दे जरिये ग्लाया था, सैह़ पूरा होयैं,</verse>
				<verse number="23">“दिक्खा, इक्की कुआरिया कुड़िया गर्भवती होणा कने इक्क जागत जम्मणा, कने तिसदा नां इम्मानुएल रखेया जांगा,” जिसदा मतलब ऐ, परमात्मा अहां सौगी।</verse>
				<verse number="24">ताह़लू यूसुफ निंदरा ते जागी करी प्रभु दे सुअर्गदूते दे हुक्मे मताबक अपणिया होणे आल़िआ लाड़िया जो अप्पु अल्ल लेई आया।</verse>
				<verse number="25">कने जाह़लू तिकर मरियमा जागते जो जन्म नीं दित्ता ताह़लू तिकर यूसुफैं तिसा सौगी लाड़ा-लाड़ी आल़ा रिस्ता नीं रखेया, कने जाह़लू जागत पैदा होएया, तां तिन्हीं तिसदा नां यीशु रखेया।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">हेरोदेस राजा जाह़लू यहूदिया प्रदेसे च राज करा दा था, ताह़लू बैतलहम ग्रांऐ च यीशुये दा जन्म होएया, तां पूरब दिसा ते कई ज्योतषी यरूशलेम सैहरे च आई नैं पुछणा लग्गे।</verse>
				<verse number="2">कि “यहूदियां दा होणे आल़ा राजा जिसदा जन्म होएया, सैह़ कतांह ऐ, क्जोकि अहां पूरब दिसा च तारा दिख्या, जेह्ड़ा तिसदे जन्मे दे बारे च दस्सदा ऐ, कने अहां तिसदी अराधना करणा आएयो हन।”</verse>
				<verse number="3">एह़ सुणी नैं हेरोदेस राजा कने तिस सौगी यरूशलेम सैहरे दे सारे लोक डरी गै।</verse>
				<verse number="4">ताह़लू तिन्हीं लोकां दे सारे प्रधान याजकां कने सास्त्री माणुआं जो कठ्ठेरी नैं पुछया, “मसीह दा जन्म कतांह होणा चाइदा?”</verse>
				<verse number="5">तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “यहूदिया प्रदेसे दे बैतलहम ग्रांऐ च,” क्जोकि भविष्यवक्ता मीका दे जरिये पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ:</verse>
				<verse number="6">“हे बैतलहम ग्रांऐ च बसणे आल़े लोको, तुहां च जेह्ड़े यहूदा प्रदेसे च हन, यहूदा दे अधिकारियां च तुहां कुस भी तरीके नैं लोक्के नीं हन, क्जोकि तुहां ते इक्क अधिपति निकल़गा, जेह्ड़ा मेरी प्रजा इस्राएल देसे दे लोकां दी रखवाल़ी करगा।”</verse>
				<verse number="7">ताह़लू हेरोदेस राजैं ज्योतिषियां जो डोल कित्ते सद्दी नैं तिन्हां ते पुछया कि तारा ठीक कुस बग्तैं दुस्सेया था,</verse>
				<verse number="8">कने राजैं एह़ ग्लाई नैं तिन्हां जो बैतलहम ग्रांऐ जो घल्लेया, “जाई नैं तिस जागते दे बारे च ठीक-ठीक पता करा। कने जाह़लू तिसदा पता लग्गी जांगा तां मिन्जो आई नैं दस्सा तांजे मैं भी तित्थु आई नैं तिसदी अराधना करैं।”</verse>
				<verse number="9">सैह़ राजे दी गल्ल सुणी नैं चली गै, कने जेह्ड़ा तारा तिन्हां पूरब दिसा च दिख्या था सैह़ तिन्हां दे गांह-गांह चलेया, कने जित्थु जागत था तिस घरे ऊपर पुज्जी नैं रुकी गेआ।</verse>
				<verse number="10">तिस तारे जो दिक्खी नैं सैह़ बड़े खुस होये।</verse>
				<verse number="11">कने तिन्हां तिस घरैं पुज्जी नैं तिस जागते जो तिसदिया माँऊ मरियमा सौगी दिख्या कने सिर झुकाई नैं जागते जो प्रणांम कित्ता, कने अपणा-अपणा झोल़ु खोली नैं तिसियो सोन्ना, मुर्र कने लोबान भेंट चढ़ाई।</verse>
				<verse number="12">ताह़लू सुपणे च एह़ चतौणी पाई नैं कि हेरोदेस राजे अल्ल भिरी बापस मत जांदे, सैह़ दूये रस्ते ते अपणे देसे जो चलिये।</verse>
				<verse number="13">ज्योतिषियां दे जाणे ते बाद परमात्मे दे इक्की सुअर्गदूतैं सुपणे च यूसुफे जो दुस्सी नैं ग्लाया, “उठ! इस जागते जो कने इसदिया माँऊ जो लेई नैं मिस्र देसे जो नठ्ठिया। कने जाह़लू तिकर मैं तिज्जो नीं ग्लांगा, ताह़लू तिकर औत्थू ई रेह्आं, क्जोकि हेरोदेस राजा इस जागते जो तोपा दा ऐ, कि इसियो मरवाई दैं।”</verse>
				<verse number="14">तिसी बग्त सैह़ राती उठी नैं जागते कने तिसदिया माँऊ जो लेई नैं मिस्र देसे जो चली गेआ,</verse>
				<verse number="15">कने हेरोदेस राजे दे मरने तिकर यूसुफ जागते कने अपणिया लाड़िया मरियमा सौगी तित्थु रेह्आ। इसतांई कि सैह़ वचन जेह्ड़ा परमात्मे भविष्यवक्ता दे जरिये ग्लाया था पूरा होयैं, “मैं अपणे जागते जो मिस्र देसे ते सद्दी लेआ।”</verse>
				<verse number="16">जाह़लू हेरोदेस राजे जो पता लग्गा, कि ज्योतिषियां तिस नैं धोखा कित्ता, तिसी बग्त सैह़ गुस्से च भरोई गेआ। कने ताह़लू तिन्हीं लोकां जो घल्ली नैं ज्योतिषियां दे ठीक-ठीक दस्सेयो बग्ते मताबक बैतलहम ग्रांऐ च कने तिसदे अक्खे-बक्खे दियां जगांह च जेह्ड़े दूँ साल्लां दे कने तिसते लोक्के जागत थे सैह़ सारे मरवाई दित्ते।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू जेह्ड़ा वचन यिर्मयाह भविष्यवक्तैं ग्लाया था, सैह़ पूरा होईया:</verse>
				<verse number="18">“रामाह सैहरे च इक्क बड़ा भरी दुख कने रोणे दा हल्ला सुम्मेयां; राहेल अपणे जागतां तांई रौआ दी थी, कने चुप नीं होणा चांह़दी थी, क्जोकि सैह़ हुण इस संसारे च नीं रेहयो थे।”</verse>
				<verse number="19">जाह़लू हेरोदेस राजा मरी गेआ, तां परमात्मे दे सुअर्गदूतैं मिस्र देसे च यूसुफे जो सुपणे च दुस्सी नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="20">“उठ, जागते कने तिसदिया माँऊ जो लेई नैं इस्राएल देसे जो चली जा, क्जोकि जेह्ड़े जागते देयां प्राणा लैणां चांह़दे थे, सैह़ मरी गियो हन।”</verse>
				<verse number="21">सैह़ उठेया, कने जागते कने तिसदिया माँऊ जो सौगी लेई नैं इस्राएल देसे च आई गेआ।</verse>
				<verse number="22">अपर एह़ सुणी नैं कि अरखिलाउस अपणे बुढ़े हेरोदेस राजे दिया जगाह यहूदिया प्रदेसे पर राज करा दा ऐ, तित्थु जाणे ते डरेया। भिरी सुपणे च परमात्मे ते चतौणी सुणी नैं गलील प्रदेसे जो चली गेआ।</verse>
				<verse number="23">कने नासरत नांऐ दे सैहरे च जाई बसेया, तांजे सैह़ वचन पूरा होयैं, जेह्ड़ा भविष्यवक्तां दे जरिये ग्लाया था। “सैह़ नासरी नांऐ ते जाणेयां जांगा।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">तिन्हां दिनां च यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़ा आई नैं यहूदिया प्रदेसे दिया सुनसाण जगाह च एह़ प्रचार करणा लग्गा;</verse>
				<verse number="2">“मने बदला, क्जोकि सुअर्गे दा राज्ज नेड़े आई गेआ ऐ।”</verse>
				<verse number="3">एह़ सैई ऐ, जिसदे बारे च यशायाह भविष्यवक्तैं ग्लाया था, “सुनसाण जगाह च इक्क हक्कां पाणे आल़े दी उआज़ सुम्मां दी, कि प्रभु तांई लोकां देयां मनां जो त्यार करा, कने अपणे आप्पे जो सुधारा।”</verse>
				<verse number="4">यूहन्ना ऊँटे दे बाल़ां दे कपड़े बणाई नैं लगांदा था, कने अपणे लक्के च चमड़े दा पटका बन्नी रखदा था। कने सैह़ टिड्डियां कने जंगली मखीर खांदा था।</verse>
				<verse number="5">ताह़लू यरूशलेम सैहरे दे कने सारे यहूदिया प्रदेसे दे, कने यरदन नदिया दे अक्खे-बक्खे दी सारी जगांह दे लोक तिस अल्ल आईये।</verse>
				<verse number="6">कने तिन्हां अपणे-अपणे पापां जो मन्नी नैं यरदन नदिया च यूहन्ने ते बपतिस्मा लेआ।</verse>
				<verse number="7">जाह़लू तिन्हीं मते फरीसी कने सदूकी माणुआं जो बपतिस्मे तांई अप्पु अल्ल ओंदे दिख्या, तां तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “हे सर्पे साइआं जेहरिलै लोको, तुहां जो कुणी दस्सी दित्ता कि परमात्मे दे ओणे आल़े कोपे ते नठा?</verse>
				<verse number="8">इसतांई खरे कम्म करी नैं सबूत देआ कि तुहां सच्च बिच्च अपणा मन पापां ते बदली लेआ ऐ।</verse>
				<verse number="9">कने अपणे-अपणे मने च एह़ मत सोचा कि ‘अहां तां अब्राहमे दे वंशे दे हन, तां अहां बची जाणा।’ क्जोकि मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि परमात्मा इन्हां पत्थरां ते भी अब्राहमे तांई औलाद पैदा करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="10">हुण गल्ल इआं कि परमात्मा हर इक्की जो जेह्ड़ा मने जो नीं बदलणा चांह़दा, तिसियो सज़ा दैणे तांई बिलकुल त्यार ऐ। ठीक तिंआं ई जिंआं कि कुआड़ी रूखां दियां जड़ा पर रखियो ऐ, इसतांई जेह्ड़ा-जेह्ड़ा रूख खरा फल़ नीं दिंदा, सैह़ बड्डी करी अग्गी च फूकेया जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">“मैं तां तुहां जो पांणिये च मने बदलणे दा बपतिस्मा दिंदा ऐ, अपर जेह्ड़ा मेरे बाद ओणे आल़ा ऐ, सैह़ मिन्जो ते बड़ा सामर्थी ऐ। मैं तिसदियां जुतियां चुकणे जोग्गा भी नीं ऐ, अपर सैह़ तां तुहां जो पवित्र आत्मा कने अग्गी नैं बपतिस्मा दिंगा।</verse>
				<verse number="12">तिसदा छज तिसदे हत्थे च ऐ, कने सैह़ अपणेयां खेतां जो खरे कित्ते साफ करगा, कने अपणिया कणका दे दाणेयां जो पेड़ूये च किठ्ठा करगा, अपर भूये जो तिसा अग्गी च जेह्ड़ी कदी भी बुझदी नीं फुकी दिंगा।”</verse>
				<verse number="13">तिस बग्त यीशु गलील प्रदेसे ते यरदन नदिया कनारे यूहन्ने अल्ल बपतिस्मा लैणां आया।</verse>
				<verse number="14">अपर यूहन्ना एह़ ग्लाई नैं तिसियो रोकणा लग्गा, “मिन्जो तां तेरे हत्थे ते बपतिस्मा लैणे दी जरूरत ऐ, कने तू मिन्जो अल्ल आया?”</verse>
				<verse number="15">यीशुयैं तिसियो एह़ जवाब दित्ता, “हुण तां इआं ई होणा दे, क्जोकि अहां जो इस तरीके नैं परमात्मे दिया इच्छा जो पूरा करणा ठीक ऐ।” ताह़लू तिन्हीं तिसदी गल्ल मन्नी लेई।</verse>
				<verse number="16">कने यीशु बपतिस्मा लेई नैं झट पांणिये ते बाहर आया, कने दिक्खा तिस तांई सुअर्ग खुली गेआ, कने तिन्हीं परमात्मे दिया आत्मा जो कबूतरे साइआं लौदें कने अपणे ऊपर ओंदे दिख्या।</verse>
				<verse number="17">कने दिक्खा, सुअर्गे ते परमात्मैं एह़ ग्लाया, “एह़ मेरा प्यारा पुत्तर ऐ, जिस नैं मैं प्यार रखदा ऐ, कने जिसते मैं बड़ा भरी खुस ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">भिरी पवित्र आत्मा यीशुये जो सुनसाण जगाह जो इसतांई लेई गेआ, तांजे सैताने ते तिसदी परख होई सकैं।</verse>
				<verse number="2">तिन्हीं चाल़ी दिन कने चाल़ी रात कुच्छ नीं खादा, ताह़लू तिसियो भुख लग्गी।</verse>
				<verse number="3">तां सैतान परखणे तांई तित्थु आई नैं तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “जे तू परमात्मे दा पुत्तर ऐ, तां ग्लाई दे, कि एह़ पत्थर रोटियां बणी जान।”</verse>
				<verse number="4">यीशुयैं जवाब दित्ता, “पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, ‘माणु सिर्फ रोटिया ई ते नीं, अपर हर इक्क वचने ते जेह्ड़ा परमात्मे दे मुँऐ ते निकल़दा ऐ, तिस पर चलगा तां जिन्दा रैंह्गा।’”</verse>
				<verse number="5">ताह़लू सैतान यीशुये जो पवित्र सैहर यरूशलेमे दे बड्डे मंदरे जो लेई गेआ कने तिसियो मंदरे दिया चुंडिया पर खरेड़ी दित्ता,</verse>
				<verse number="6">कने तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “जे तू परमात्मे दा पुत्तर ऐ, तां अप्पु जो ऐत्थु ते थल्लैं सट्टी दे। क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ: ‘परमात्मा तेरे बारे च अपणे सुअर्गदूतां जो हुक्म दिंगा, कने तिन्हां तिज्जो हत्थां पर चुक्की लैणां। कने इआं होणा कि तेरे पैरां च पत्थरे नैं ठोकर भी नीं लगणी।’ ”</verse>
				<verse number="7">यीशु तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “एह़ भी पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, ‘तू प्रभु अपणे परमात्मे जो मत परख।’ ”</verse>
				<verse number="8">भिरी सैतान तिसियो इक्क बड़े बड्डे कने ऊचे प्हाड़े पर लेई गेआ कने सारे संसारे दा राजपाठ कने तिसदी धन दौलत दा रुतबा दस्सी करी</verse>
				<verse number="9">तिस नैं ग्लाया, “जे तू झुकी नैं मिन्जो प्रणांम कने भक्ति करैं, तां मैं एह़ सब कुच्छ तिज्जो देई दिंगा।”</verse>
				<verse number="10">ताह़लू यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “हे सैतान दूर होई जा, क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, ‘तू प्रभु अपणे परमात्मे जो झुकी नैं प्रणांम कर, कने सिर्फ तिसदी भक्ति कर।’ ”</verse>
				<verse number="11">ताह़लू सैतान अगले मौके दिया निहाल़पा च कुच्छ बग्त तांई तिसियो छड्डी करी चली गेआ, कने सुअर्गदूत आई नैं तिसदी सेवा करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू यीशुयैं एह़ सुणेया कि यूहन्ने जो पकड़ी करी जेला च बंद करी दित्या, तां सैह़ यहूदिया प्रदेसे जो छड्डी करी गलील प्रदेसे दे नासरत सैहरे च बापस आई गेआ।</verse>
				<verse number="13">कने भिरी सैह़ नासरत सैहरे जो छड्डी नैं कफरनहूम सैहरे च जाई नैं रैहणा लग्गा, जेह्ड़ा झीला दे कनारे जबूलूनियां कने नप्तालियां दे लाक्के च ऐ।</verse>
				<verse number="14">तांजे जेह्ड़ा यशायाह भविष्यवक्ता दे जरिये ग्लाया था, सैह़ पूरा होयैं:</verse>
				<verse number="15">“जबूलूनियां कने नप्तालियां दे लाक्के, झीला दे रस्ते ते यरदन नदिया दे पार होरनी जातिआं दा गलील प्रदेस-</verse>
				<verse number="16">जेह्ड़े लोक परमात्मे जो नीं जाणदे थे सैह़ नेहरे च जीआ दे थे, तिन्हां बड़ी जोत्ती दिक्खी, कने जेह्ड़े मौत्ती दे डरे च जीआ दे थे, तिन्हां पर जोत्ती चमकी।”</verse>
				<verse number="17">तिस बग्त ते यीशुयैं प्रचार करणा कने एह़ ग्लाणा सुरू कित्ता, “मने बदला क्जोकि सुअर्गे दा राज्ज नेड़े आई रेह्आ ऐ।”</verse>
				<verse number="18">ताह़लू गलील प्रदेसे दिया झीला दे कनारे चलदे-चलदे यीशुयैं दूँ भाऊआं जो झीला च जाल़ पांदे मच्छियां पकड़दे दिख्या, जिन्हां च इक्की दा नां शमौन जिसियो पतरस ग्लांदे थे, कने तिसदे लोक्के भाऊये दा नां अन्द्रियास था, क्जोकि सैह़ मछुवारे थे।</verse>
				<verse number="19">यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “मिन्जो पचांह़ चली ओआ, कने अज्जे ते बाद तुहां माणुआं जो परमात्मे तांई सिष्य बणांगे।”</verse>
				<verse number="20">सैह़ तिसी बग्त जाल़ां जो छड्डी नैं यीशुये पचांह़ चली पै।</verse>
				<verse number="21">तित्थु ते थोड़ी गांह जाई नैं, यीशुयैं होर दूँ भाऊआं जो मतलब जबदिये दे दूँ जागतां जो याकूबे कने तिसदे लोक्के भाऊये यूहन्ने जो दिख्या। सैह़ अपणे बुढ़े जबदिये सौगी किस्तिया पर अपणे जाल़ां जो ठीक करा दे थे; तिन्हीं तिन्हां जो भी सद्देया।</verse>
				<verse number="22">सैह़ भी तिसी बग्त किस्तिया कने अपणे बुढ़े जो छड्डी नैं यीशुये पचांह़ चली पै।</verse>
				<verse number="23">यीशु सारे गलील प्रदेसे च घूमदा होएया तिन्हां दे आराधनालयां च सिक्षा दिंदा, कने परमात्मे दे राज्जे दा सुसमाचार प्रचार करदा, कने लोकां दी हर किस्मां दियां बमारियां कने कमजोरियां जो दूर करदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="24">कने सारे सीरिया प्रदेसे च तिसदा नां फैलदा गेआ; कने लोक सारे बमारां जो, जेह्ड़े कई किस्मां दियां बमारियां कने दुखां च जकड़ुयो थे, कने जिन्हां च दुष्टआत्मां थियां, कने मिर्गी आल़ेआं कने अधरंगे दे रोगियां जो तिस अल्ल लेई आये कने तिन्हीं तिन्हां जो खरा कित्ता।</verse>
				<verse number="25">कने गलील कने यहूदिया प्रदेस ते, दिकापुलिस कने यरूशलेम सैहरे ते, कने यरदन नदिया दे पारे ते भीड़ा दी भीड़ तिसदे पचांह़ चली पेई।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">यीशु भीड़ा जो दिक्खी नैं प्हाड़े पर गोईया, कने जाह़लू सैह़ बेई गेआ, तां तिसदे चेले तिस अल्ल आईये।</verse>
				<verse number="2">कने सैह़ एह़ ग्लाई नैं तिन्हां जो सिक्षा दैणा लग्गा:</verse>
				<verse number="3">“धन हन सैह़, जेह्ड़े मने दे दीन हन, क्जोकि सुअर्गे दा राज्ज तिन्हां दा ई ऐ।</verse>
				<verse number="4">धन हन सैह़, जेह्ड़े अफसोस करदे हन, क्जोकि परमात्मा तिन्हां जो सांति दिंगा।</verse>
				<verse number="5">धन हन सैह़, जेह्ड़े नम्र हन, क्जोकि सैह़ धरतिया दे अधिकारी हुंगे।</verse>
				<verse number="6">धन हन सैह़, जेह्ड़े धार्मिकता दी ज़िन्दगी जीणे तांई भुखे कने प्यासे हन, क्जोकि परमात्मा तिन्हां जो तृप्त करगा।</verse>
				<verse number="7">धन हन सैह़, जेह्ड़े दया करणे आल़े हन, क्जोकि परमात्मा तिन्हां पर दया करगा।</verse>
				<verse number="8">धन हन सैह़, जिन्हां दे मन साफ हन, क्जोकि सैह़ परमात्मे जो दिक्खगे।</verse>
				<verse number="9">धन हन सैह़, जेह्ड़े इक्की दूये सौगी मेल करवाणे आल़े हन, क्जोकि सैह़ परमात्मे दे बच्चे कैहलांगे।</verse>
				<verse number="10">धन हन सैह़, जेह्ड़े धार्मिकता दे कम्मां दिया बज़ाह ते सताये जांदे हन, क्जोकि सुअर्ग दा राज्ज तिन्हां दा ऐ।”</verse>
				<verse number="11">“धन हन तुहां, जाह़लू माणु मेरिया बज़ाह ते तुहां दी निंदा करगे, कने सतांगे कने झूठियां गल्लां ग्लाई नैं तुहां दे खलाफ हर किस्मां दियां बुरिआं गल्लां ग्लांगे।</verse>
				<verse number="12">ताह़लू खुस कने मग्न होनेयों क्जोकि तुहां तांई सुअर्गे च इक्क बड़ा बड्डा इनाम रखेया ऐ। इसतांई कि तिन्हां लोकां भविष्यवक्तां जो जेह्ड़े तुहां ते पैहल्ले थे इसी तरीके नैं सताया था।”</verse>
				<verse number="13">“तुहां संसारे दे लोकां तांई धरतिया दे लूणै साइआं हन; अपर जे लूणै दा लूणकापन चली जां, तां सैह़ भिरी कुसा चीज्जा नैं लूणका कित्ता जांगा, भिरी सैह़ कुसी कम्मे दा नीं ऐ, सिर्फ इसदे कि बाहर सट्टेया जां? कने माणुआं दे पैरां थल्लैं लतुयैं।</verse>
				<verse number="14">तुहां संसारे दे लोकां तांई जोतिया साइआं हन। जेह्ड़ा सैहर प्हाड़े पर बसेया ऐ सैह़ कदी छुपी नीं सकदा।</verse>
				<verse number="15">कने माणु दीय्ये बाल़ी नैं टोकरुये थल्लैं नीं अपर वरैक्टा पर रखदे हन, कने तिस नैं घरे दे सारे लोकां जो लौ पुज्जदी ऐ।</verse>
				<verse number="16">तिंआं ई तुहां दी लौ माणुआं दे सामणै चमकी नैं सैह़ तुहां दे खरे कम्मां जो दिक्खी नैं तुहां दे पिता दी, जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ, तरीफ करन।”</verse>
				<verse number="17">“एह़ मत समझा, कि मैं मूसा दिया व्यबस्था कने भविष्यवक्तां दियां कताबां जो नास करणा आया, नास करणा नीं आया, अपर पूरा करणा आया।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि मैं तुहां जो सच्च ग्लांदा ऐ, कि जाह़लू तिकर अम्बर कने धरती टल़ी नीं जां, ताह़लू तिकर व्यबस्था ते इक्क मात्रा या इक्क बिंदु भी पूरा होये बगैर नीं टलगा। एह़ व्यबस्था ताह़लू तिकर रैहणी ऐ, जाह़लू तिकर तिसादा मकसद पूरा नीं होई जां।</verse>
				<verse number="19">इसतांई जेह्ड़ा कोई इन्हां छोटे ते छोटे हुक्मां च कुसी इक्की जो भी नीं मन्नैं, कने तिंआं ई लोकां जो सखां, सैह़ सुअर्गे दे राज्जे च सबना ते लोक्का समझेया जांगा। अपर जेह्ड़ा कोई तिन्हां हुक्मां दा पालण करगा कने तिन्हां जो सखांगा, सैई सुअर्गे दे राज्जे च म्हान हुंगा।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि जे तुहां परमात्मे दे हुक्मां जो सास्त्री कने फरीसी माणुआं दे हुक्मां ते बधी नैं मनगे, तां तुहां सुअर्गे दे राज्जे च पुज्जी सकगे।</verse>
				<verse number="21">“तुहां इसा गल्ला जो जाणदे हन, कि पराणे जमाने दे लोकां जो ग्लाया था ‘खून मत करदे,’ कने ‘जेह्ड़ा कोई खून करगा सैह़ महासभा च सज़ा दा हक्कदार हुंगा।’</verse>
				<verse number="22">अपर मैं तुहां नैं एह़ ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़ा कोई अपणे भाऊये पर गुस्सा करगा, सैह़ कचेहरी च सज़ा दा हक्कदार हुंगा, कने जेह्ड़ा कोई अपणे भाऊये जो नकम्मा ग्लांगा, सैह़ महासभा च सज़ा दा हक्कदार हुंगा; कने जेह्ड़ा कोई ग्लां, ‘ओ मूर्ख’ सैह़ नरके दी अग्गी दी सज़ा दा हक्कदार हुंगा।</verse>
				<verse number="23">इसतांई जे तू अपणिया भेंटा परमात्मे सामणै वेदी पर चढ़ाणे तांई लेयोंगा, कने तित्थु तिज्जो याद औयें, कि मेरे भाऊये दे मने च मेरिया बज़ाह ते कुच्छ बैर ऐ,</verse>
				<verse number="24">तां अपणिया भेंटा तित्थु वेदी सामणै छड्डी दे, कने जाई नैं पैहल्ले अपणे भाऊये नैं मेल-जोल कर कने भिरी आई नैं अपणिया भेंटा परमात्मे जो चढ़ा।</verse>
				<verse number="25">जाह़लू तिकर तू अपणे दुश्मणे सौगी रस्ते च चलेया ऐ, तिस सौगी झटपट मेल-जोल करी लै कुत्थी इआं ना होयैं कि दुश्मण तिज्जो हाकमे दे हुआलैं करी दैं, कने हाकम तिज्जो सपाईये दे हुआलैं करी दैं, कने तू जेला च पाई दित्ता जां।</verse>
				<verse number="26">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ कि जाह़लू तिकर तू पाई-पाई चुकाई नीं दैं ताह़लू तिकर तित्थु ते छुटी नीं सकदा।</verse>
				<verse number="27">“तुहां सुणी बैठेयो हन कि व्यबस्था च ग्लाया था, ‘ब्यभिचार नीं करणा।’</verse>
				<verse number="28">अपर मैं तुहां नैं एह़ ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़ा कोई कुसी भी जणासा जो बुरिआ नजरां नैं दिक्खगा सैह़ अपणे मने च तिसा नैं ब्यभिचार करी चुकेया।</verse>
				<verse number="29">जे तेरी सज्जी अख हुंदे भी तिज्जो ते पाप करवांदी ऐ, तां तिसायो कड्डी नैं सट्टी दे। क्जोकि तिज्जो तांई ऐई बधिया ऐ कि तेरे अंगा च इक्क नास होई जां तां तेरा सारा सरीर नरके दिया अग्गी च नीं सट्टेया जां।</verse>
				<verse number="30">कने जे तेरा सज्जा हत्थ हुंदे भी तिज्जो ते पाप करवांदा ऐ, तां तिस जो बड्डी नैं सट्टी दे; क्जोकि तिज्जो तांई ऐई बधिया ऐ कि जे तेरे अंगा च इक्क नास भी होई जां तमी तेरा सारा सरीर नरके नीं सट्टेया जां।</verse>
				<verse number="31">“व्यबस्था च एह़ भी ग्लाया था, ‘जेह्ड़ा कोई अपणिया लाड़िया जो छड्डणा चांह़दा, तां तिसायो तलाक दैं।’</verse>
				<verse number="32">अपर मैं तुहां नैं एह़ ग्लांदा ऐ कि जेह्ड़ा कोई अपणिया लाड़िया जो ब्यभिचारे जो छड्डी नैं कुसी होर बज़ाह ते तलाक दैं, तां सैह़ तिसाते ब्यभिचार करवांदा ऐ; कने जेह्ड़ा कोई तिसा छड्डिया जो ब्याई लैं, सैह़ ब्यभिचार करदा ऐ।</verse>
				<verse number="33">“कने भिरी तुहां एह़ भी सुणेया ऐ, कि पराणे जमाने दे लोकां जो व्यबस्था च ग्लाया था, ‘झूठी कसम मत खांदे अपर प्रभु तांई अपणिया कसमा जो पूरिया करनेयों।’</verse>
				<verse number="34">अपर मैं तुहां नैं एह़ ग्लांदा ऐ, कि कदी कसम मत खांदे, ना तां सुअर्गे दी, क्जोकि सैह़ परमात्मे दा सिंहासण ऐ।</verse>
				<verse number="35">ना तां धरतिया दी, क्जोकि सैह़ तिसदेयां पैरां दी चौकी ऐ; ना तां यरूशलेम सैहरे दी क्जोकि सैह़ महाराजे दा सैहर ऐ।</verse>
				<verse number="36">अपणे सिरे दी भी कसम मत खांदे क्जोकि तुहां इक्की बाले जो भी चिट्टा कने काल़ा नीं करी सकदे हन।</verse>
				<verse number="37">अपर तुहां दी गल्ल ‘हाँ दी हाँ’ या ‘ना दी ना होयैं,’ क्जोकि जेह्ड़ा कुच्छ इसते जादा हुंदा ऐ सैह़ सैताने ते हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="38">“कने तुहां एह़ भी सुणेया ऐ, कि व्यबस्था च ग्लाया था, ‘अखी दे बदले अख, कने दंदे दे बदले दंद।’</verse>
				<verse number="39">अपर मैं तुहां नैं एह़ ग्लांदा ऐ, कि बुरे दा बदला मत लैंदे, बल्कि जेह्ड़ा कोई तेरिया सज्जिया खाखा पर चपेड़ मारे, तिसदे गांह दूईआ खाखा भी करी देआ।</verse>
				<verse number="40">जे कोई तिज्जो पर जबरदस्ती करी नैं तेरा कुरता लैणां चांह़दा ऐ, तां तिसियो अपणी कमरी भी लैणां दे।</verse>
				<verse number="41">कने जे कोई तिज्जो जबरदस्ती इक्क मील लेई जाणे तांई मजबूर करैं, तां तिस सौगी दो मील होर चली जा।</verse>
				<verse number="42">जेह्ड़ा कोई तिज्जो ते मंगे, तिसियो दे, कने जेह्ड़ा तिज्जो ते उधार लैणां चांह़दा ऐ, तां तिसियो मना मत कर।</verse>
				<verse number="43">“तुहां एह़ भी सुणेया ऐ कि व्यबस्था च ग्लाया था, ‘अपणे प्ड़ेसिये सौगी प्यार रखणा, कने अपणे बैरिये सौगी बैर।’</verse>
				<verse number="44">अपर मैं तुहां नैं एह़ ग्लांदा ऐ, कि अपणे दुश्मणा नैं भी प्यार रखा कने अपणे सताणे आल़ेआं तांई प्रार्थना करा।</verse>
				<verse number="45">तांजे तुहां अपणे सुअर्गीय पिता दे बच्चे बणगे जेह्ड़ा कि सुअर्गे च ऐ, क्जोकि तिसदा सूरज खरे कने बुरे लोकां पर सीरदा ऐ, कने इआं ई बरखा भी धर्मी कने अधर्मी लोकां पर बरदी ऐ।</verse>
				<verse number="46">क्जोकि जे तुहां अपणे प्यार रखणे आल़ेआं सौगी प्यार रखगे, तां तुहां तांई क्या फायदा हुंगा? क्जोकि चुंगी लैणे आल़े भी इआं नीं करदे हन?</verse>
				<verse number="47">“जे तुहां सिर्फ अपणे भाऊआं दा ई भला करदे हन, तां तुहां कुण देहया बड्डा कम्म करदे हन? क्जोकि दूईआं जातिआं दे लोक भी तां ऐदेया नीं करदे हन?</verse>
				<verse number="48">इसतांई चाइदा कि तुहां हमेसा सैई करा जेह्ड़ा भला ऐ, जिंआं तुहां दा सुअर्गीय पिता भला ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">“चौकन्ने रेह्आ। तुहां माणुआं जो दस्सणे तांई अपणे धार्मिकता दे कम्मां जो मत करा, नीं तां अपणे सुअर्गीय पिता ते कुच्छ भी फल़ नीं पाई सकदे हन।</verse>
				<verse number="2">“इसतांई जाह़लू तू दान करैं, तां अपणे गांह ढिंन्डोरा मत पिट, जिंआं पाखंडी, आराधनालयां कने गलियां च करदे हन, तांजे माणु तिन्हां दी तारीफ करन। मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि सैह़ अपणा प्रतिफल़ पाई बैठेयो हन।</verse>
				<verse number="3">अपर जाह़लू तू दान करैं, तां जेह्ड़ा तेरा सज्जा हत्थ करदा ऐ, सैह़ तेरे खब्बे हत्थेयो पता नीं लग्गैं।</verse>
				<verse number="4">तांजे तेरा दान गुप्त रैंह्, कने ताह़लू तेरा पिता जेह्ड़ा गुप्त च दिक्खदा ऐ तिज्जो प्रतिफल़ दिंगा।</verse>
				<verse number="5">“जाह़लू तू प्रार्थना करैं, तां पाखंडियां साइआं मत कर, क्जोकि लोकां जो दस्सणे तांई आराधनालयां च कने सड़कां दे मोड़ां पर खड़ोई नैं प्रार्थना करणा तिन्हां जो खरा लगदा ऐ। मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि सैह़ अपणा प्रतिफल़ पाई बैठेयो हन।</verse>
				<verse number="6">अपर जाह़लू तू प्रार्थना करैं, तां अपणे कमरे च जा। कने दरवाजे बंद करी नैं अपणे पिता नैं जेह्ड़ा गुप्त च ऐ प्रार्थना कर। ताह़लू तेरा पिता जेह्ड़ा गुप्त च दिक्खदा ऐ, तिज्जो प्रतिफल़ दिंगा।</verse>
				<verse number="7">प्रार्थना करदे बग्त दूईआं जातिआं दे लोकां साइआं बक-बक मत करा, क्जोकि सैह़ समझदे हन कि तिन्हां दे जादा ग्लाणे ते तिन्हां दी सुणनी ऐ।</verse>
				<verse number="8">इसतांई तुहां तिन्हां साइआं मत बणा, क्जोकि तुहां दा पिता तुहां दे मंगणे ते पैहल्ले ई जाणदा ऐ कि तुहां दियां क्या-क्या जरूरतां हन।</verse>
				<verse number="9">“कने तुहां इस तरीके नैं प्रार्थना करा। ‘हे अहां दे पिता, तू जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ, तेरा नां पवित्र मन्नेया जां।</verse>
				<verse number="10">तेरा राज्ज औयें। तेरी इच्छा जिंआं सुअर्गे च पूरी हुंदी ऐ, तिंआं ई धरतिया पर भी होयैं।</verse>
				<verse number="11">अहां दी दिन भर दी रोटी अज्ज अहां जो दे।</verse>
				<verse number="12">कने जिंआं अहां अपणे अपराधियां जो माफ कित्या ऐ, तिंआं ई तूमी अहां दे अपराधां जो माफ कर।</verse>
				<verse number="13">कने अहां जो परीक्षा च मत पा, अपर दुष्ट सैताने ते बचा। (क्जोकि राज्ज, शक्ति कने महिमा सदा तेरे ई हन।’ आमीन।)</verse>
				<verse number="14">“इसतांई जे तुहां माणुआं दे अपराध माफ करगे, तां तुहां दा सुअर्गीय पिता भी तुहां जो माफ करगा।</verse>
				<verse number="15">कने जे तुहां माणुआं दे अपराधां जो माफ नीं करगे, तां तुहां दा पिता भी तुहां दे अपराधां जो माफ नीं करगा।</verse>
				<verse number="16">“जाह़लू तुहां ब्रत करन, तां तुहां दे मुँऐ पर पाखंडियां साइआं उदासी ना होयैं, क्जोकि सैह़ अपणे मुँऐ जो बुरा बणाई रखदे हन, तांजे लोक तिन्हां जो ब्रत करणे आल़ा जाणन। मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि सैह़ अपणा प्रतिफल़ पाई चुकेयो।</verse>
				<verse number="17">अपर जाह़लू तू ब्रत करैं अपणे सिरे पर तेल मल़ कने मुँऐ धोई लै,</verse>
				<verse number="18">तांजे लोक नीं पर तेरा पिता जेह्ड़ा गुप्त च ऐ, तिज्जो ब्रत करणे आल़ा जाणे। इसा हालता च तेरा पिता जेह्ड़ा गुप्त च दिक्खदा ऐ, तिज्जो प्रतिफल़ दिंगा।</verse>
				<verse number="19">“अपणे तांई धरतिया पर धन दौलत मत कठ्ठेरा, जित्थु कीड़ा कने भुत्थी खराब करदी ऐ, कने जित्थु चोर टक लगाई नैं चोरी लैंदे हन।</verse>
				<verse number="20">अपर खरे कम्म करी नैं अपणे तांई सुअर्गे च धन दौलत कठ्ठेरा, जित्थु ना तां कीड़ा कने ना भुत्थी खराब करदे हन, कने जित्थु ना चोर टक लगाई नैं चोरी सकदे हन।</verse>
				<verse number="21">क्जोकि जित्थु तेरी धन दौलत ऐ तित्थु तेरा मन भी लगेया रैंह्गा।</verse>
				<verse number="22">“सरीरे दी अखीं दीय्ये साइआं हन, इसतांई जे तेरियां अखीं खरियां होन, तां तेरा सारा सरीर भी परगड़ा हुंगा।</verse>
				<verse number="23">अपर तेरियां अखीं बुरिआं होन। तां तेरा सारा सरीर भी नेहरा हुंगा। इसा बज़ाह ते सैह़ लौ जेह्ड़ी तिज्जो च ऐ, जे नेहरा होयैं तां सैह़ नेहरा कितणा बड्डा हुंगा।</verse>
				<verse number="24">“कोई भी माणु इक्की बग्ते च दूँ मालकां दी सेवा नीं करी सकदा, होई नीं सकदा कि सैह़ इक्की नैं बैर कने दूये नैं प्यार रखगा, इक्की नैं बफादार रैंह्गा कने दूये दी निंदा करगा। कने तिंआं ई तुहां परमात्मे दी कने धन दौलता दी दून्नी दी सेवा नीं करी सकदे।</verse>
				<verse number="25">“इसतांई मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि अपणिया ज़िन्दगिया दे बारे च एह़ फिकर मत करा कि अहां क्या खाणा कने क्या पीणा, कने ना अपणे सरीरे तांई कि क्या लगाणा। क्या ज़िन्दगी खाणे ते, कने सरीर कपड़ेयां ते भी जादा कीमती नीं ऐ?</verse>
				<verse number="26">अम्बरे दे पंछियां जो दिक्खा सैह़ ना बांदे हन, ना बडदे हन, कने ना तां पेड़ूयां च कठ्ठेरदे हन। भिरी भी तुहां दा सुअर्गीय पिता तिन्हां जो खुआंदा ऐ। क्या तुहां तिन्हां ते जादा कीमती नीं हन?</verse>
				<verse number="27">तुहां च कुण ऐ, जेह्ड़ा फिकर करी नैं अपणिया उम्रा च इक्क घड़ी भी बधाई सकदा ऐ?</verse>
				<verse number="28">“कने कपड़ेयां तांई क्जो फिकर करदे हन, छैल़ जंगली फूलां दे बूटेयां पर ध्यान करा कि सैह़ किंआं बडुंदे हन। सैह़ ना मेहनत करदे हन, ना तां अपणे तांई कपड़े बणांदे हन।</verse>
				<verse number="29">तमी मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि सुलेमान राजा भी अपणी पूरी राजपाठ आल़ी ज़िन्दगिया च इन्हां छैल़ जंगली फूलां साइआं नीं सज्जी सकेया।</verse>
				<verse number="30">इसतांई जाह़लू परमात्मैं दरबड़े दे घाऐ जो इतणा छैल़ बणाया ऐ, जेह्ड़ा अज्ज ऐ, कने कल तिसियो अग्गी च फूकदे हन, भिरी भी सैह़ तिसदा इतणा जादा ध्यान रखदा ऐ, तां हे बेबसुआसियो, तुहां दा सैह़ इन्हां ते भी जादा ध्यान रखगा।</verse>
				<verse number="31">“इसतांई तुहां फिकर करी नैं एह़ मत ग्लांदे कि अहां क्या खाणा, कने क्या पीणा, कने क्या लगाणा।</verse>
				<verse number="32">क्जोकि होरनी जातिआं दे लोक इन्हां सारियां चीज्जां दी फिकर करदे रैंह्दे हन, अपर तुहां फिकर मत करा, क्जोकि तुहां दा सुअर्गीय पिता जाणदा ऐ, कि तुहां जो इन्हां सारिया चीज्जां दी जरूरत ऐ।</verse>
				<verse number="33">इसतांई पैहल्ले तुहां परमात्मे दे राज्जे दी खोज करा, कने धार्मिकता दी ज़िन्दगी जीआ तां एह़ सारियां चीज्जां भी तुहां जो मिल्ली जागियां।</verse>
				<verse number="34">कने कल्ले दी फिकर मत करा, क्जोकि कल्ले दा दिन अपणी फिकर अप्पु करी लैंगा; अज्जे तांई अज्जे दा ई दुख बड़ा भरी ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">“भिरी यीशु ग्लाणा लग्गा, कुसी पर दोस मत लग्गा, कि तुहां पर भी दोस नीं लग्गैं।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि जिंआं तुहां दोस लगांदे हन, तिंआं ई परमात्मा तुहां पर भी दोस लगांगा। कने जिंआं बर्ताब तुहां दूयेयां नैं करदे हन, तिंआं ई परमात्मा तुहां नैं भी करगा।</verse>
				<verse number="3">“तू क्जो अपणे भाऊये दी अखीं दे कखे जो दिक्खदा ऐ, कने तिज्जो अपणिया अखीं दा लट्ठा नीं दुस्सदा?</verse>
				<verse number="4">जाह़लू तेरिया ई अखीं च लट्ठा ऐ, तां तू अपणे भाऊये नैं किंआं ग्लाई सकदा ऐ, कि ‘ऊरेया मैं तेरिया अखीं ते कखे जो कड्डी दिंदा?’</verse>
				<verse number="5">हे पाखंडी, पैहल्लैं अपणिया अखीं ते लट्ठे कड्डी लै, तां भिरी तू अपणे भाऊये दी अखीं दा कख खरे कित्ते दिक्खी नैं कड्डी सकगा।</verse>
				<verse number="6">“पवित्र चीज्ज कुत्तेआं जो मत देआ, कने अपणे मोती सूरां गांह मत पा, इआं ना होयैं कि सैह़ तिन्हां जो पैरां थल्लैं देई दैंन कने मुड़ी नैं तुहां जो चिरी-फाड़ी दैंन।</verse>
				<verse number="7">“परमात्मे ते मंगा, तां तुहां जो दित्ता जांगा। परमात्मे जो तोपगे, तां तुहां जो मिलगा। दरवाजे ठोरगे, तां तुहां तांई खोलेया जांगा।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि जेह्ड़ा कोई मंगदा ऐ, तिसियो मिलदा ऐ, कने जेह्ड़ा तोपदा ऐ, सैह़ पांदा ऐ, कने जेह्ड़ा दरवाजे ठोरदा ऐ, तिस तांई खोलेया जांगा।</verse>
				<verse number="9">“तुहां च कोई भी ऐदेया माणु नीं ऐ, कि तिसदा जागत तिसते रोटी मंगे, तां सैह़ तिसियो पत्थर दैं।</verse>
				<verse number="10">कने मच्छी मंगे तां सर्प दैं।</verse>
				<verse number="11">कने जाह़लू तुहां बुरे होई नैं अपणे बच्चेयां जो खरियां चीज्जां दैणा जाणदे हन, तां तुहां दा सुअर्गीय पिता भी अपणे मंगणे आल़ेआं जो खरियां चीज्जां क्जो नीं दिंगा?</verse>
				<verse number="12">इसा बज़ाह ते जेह्ड़ा कुच्छ तुहां चांह़दे हन, कि माणु तुहां सौगी करन, तुहां भी तिन्हां सौगी तिंआं ई करा। क्जोकि मूसा दिया व्यबस्था कने भविष्यवक्ता दिया सिक्षा दा ऐई मतलब ऐ।</verse>
				<verse number="13">“तुहां परमात्मे दे राज्जे च संगड़े दरवाजे ते ई दाखल होई सकदे हन, क्जोकि चौड़ा ऐ सैह़ दरवाजा कने सौखा ऐ सैह़ रस्ता जेह्ड़ा बरबादिया जो पज्जांदा ऐ; कने मते भरी लोक हन जेह्ड़े तिस च दाखल हुंदे हन।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि संगड़ा ऐ सैह़ दरवाजा कने औखा ऐ सैह़ रस्ता जेह्ड़ा सदा दी ज़िन्दगिया जो पज्जांदा ऐ। कने थोड़े लोक हन जेह्ड़े इस च दाखल हुंदे हन।</verse>
				<verse number="15">“झूठे भविष्यवक्ता ते चौकन्ने रेह्आ, जेह्ड़े भेड्डां दे भेसे च ओंदे हन, अपर असल च सैह़ चीरणे आल़े भेड़िये हन।</verse>
				<verse number="16">तिन्हां दे कम्मां ते तुहां तिन्हां जो पणछैणी लैंगे। क्या माणु झाड़ियां ते अंगूर कने कन्डे आल़े झुड़ेयां ते धूड़े तोड़ी सकदे हन?</verse>
				<verse number="17">इआं ई हर इक्क खरा रूख खरा फल़ दिंदा ऐ कने नकम्मा रूख बुरा फल़ दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="18">खरा रूख बुरा फल़ नीं देई सकदा, कने ना नकम्मा रूख खरा फल़ देई सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="19">जेह्ड़ा-जेह्ड़ा रूख खरा फल़ नीं दिंदा, सैह़ बड्डेया कने अग्गी च पाणा ऐ, कने तिंआं ई झूठे भविष्यवक्तां नैं भी होणा ऐ।</verse>
				<verse number="20">कने इआं ई तिन्हां दे कम्मां ते तुहां तिन्हां जो पणछैणी लैंगे।</verse>
				<verse number="21">“जेह्ड़ा मिन्जो नैं, ‘हे प्रभु, हे प्रभु’ ग्लांदा ऐ, तिन्हां च सारे ई सुअर्गे दे राज्जे च दाखल नीं होणे हन, अपर सैई जेह्ड़ा मेरे सुअर्गीय पिता दी इच्छा पर चलदा ऐ।</verse>
				<verse number="22">कने मते लोक न्याय दे दिन मिन्जो नैं ग्लांगे, ‘हे प्रभु हे प्रभु, क्या अहां तेरे नांऐ ते भविष्यवाणी नीं कित्ती, कने तेरे नांऐ ते दुष्टआत्मां जो नीं कड्डेया, कने तेरे नांऐ ते मते चमत्कार नीं कित्ते?’</verse>
				<verse number="23">ताह़लू मैं तिन्हां नैं खुली नैं ग्लाई दिंगा, ‘मैं तुहां जो कदी नीं जाणेया। हे बुरे कम्मां करणे आल़ेयो, मेरे बक्खे ते चली जा।’</verse>
				<verse number="24">“इसतांई जेह्ड़ा कोई मेरियां एह़ गल्लां सुणी नैं तिन्हां जो मनदा ऐ सैह़ तिस अक्लमंद माणुये साइआं हुंगा जिन्हीं अपणा घर पत्थरे दिया नीआं पर बणाया।</verse>
				<verse number="25">कने अम्बर बरैया, कने पाणी आया, कने तफान चलेया, कने तिस घरे नैं टकराया भिरी भी सैह़ नीं टैत्था, क्जोकि तिसदियां नीआं पत्थरे पर पाईयां थियां।</verse>
				<verse number="26">अपर जेह्ड़ा कोई मेरियां एह़ गल्लां सुणदा ऐ कने तिन्हां पर नीं चलदा, सैह़ तिस मूर्ख माणुये साइआं हुंगा जिन्हीं अपणा घर रेता पर बणाया।</verse>
				<verse number="27">कने अम्बर बरैया, कने पाणी आया कने तफान चलेया, कने तिस घरे नैं टकराया कने सैह़ टेई नैं सत्यानाश होई गेआ।”</verse>
				<verse number="28">जाह़लू यीशु एह़ गल्लां ग्लाई बैठा, तां इआं होएया कि भीड़ तिसदिया सिक्षा ते हरान होई।</verse>
				<verse number="29">क्जोकि सैह़ तिन्हां दे सास्त्री माणुआं साइआं नीं अपर अधिकारिये साइआं तिन्हां जो सिक्षा दिंदा था।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">जाह़लू यीशु प्हाड़े ते लौई करी थल्लैं आया, तां इक्क बड़ी बड्डी भीड़ तिसदे पचांह़ चली पेई।</verse>
				<verse number="2">कने दिक्खा इक्की कोढ़ियें बक्खे आई नैं तिसियो प्रणांम कित्ता कने ग्लाया, “हे प्रभु, जे तू चां तां मिन्जो खरा करी सकदा ऐ।”</verse>
				<verse number="3">यीशुयैं हत्थ गांह करी नैं तिसियो छुता, कने ग्लाया, “हाँ, मैं चांह़दा ऐ, तू खरा होई जां।” कने सैह़ तिसी बग्त कोढ़े ते खरा होई गेआ।</verse>
				<verse number="4">भिरी यीशु तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “दिक्ख, इसा गल्ला दे बारे च कुसी नैं मत ग्लांदा, अपर जाई नैं अप्पु जो याजके जो दस्स कने जेह्ड़ा चढ़ावा मूसैं भविष्यवक्तैं दस्सेया ऐ तिसियो भेंट चढ़ा तांजे तिन्हां लोकां जो पता लग्गी जां कि तू खरा होई गेआ।”</verse>
				<verse number="5">जाह़लू यीशु कफरनहूम सैहरे च आया तां इक्क रोमी सूबेदारैं तिस अल्ल आई करी तिस नैं विणती कित्ती,</verse>
				<verse number="6">“हे प्रभु, मेरा दास घरैं अधरंगे दिया बमारिया नैं बड़ा दुखी पेआ ऐ।”</verse>
				<verse number="7">तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “मैं आई नैं तिसियो खरा करगा।”</verse>
				<verse number="8">सूबेदारैं जवाब दित्ता, “हे प्रभु, मैं इस जोग्गा नीं कि तू मेरे घरैं औयें, अपर सिर्फ मुँऐ ते ग्लाई दे तां मेरा दास ठीक होई जांगा।</verse>
				<verse number="9">मिन्जो पता ऐ, कि मैं भी कुसी अधिकारिये थल्लैं कम्म करणे आल़ा माणु ऐ, कने मिन्जो थल्लैं भी कुच्छ सपाई कम्म करदे हन, जाह़लू मैं इक्की जो हुक्म देई नैं ग्लांदा ऐ, कि जा, तां सैह़ चली जांदा ऐ। कने दूये नैं, ‘आ,’ तां सैह़ आई जांदा ऐ। कने जाह़लू अपणे दासे नैं ग्लांदा ऐ, एह़ कम्म कर। तां सैह़ तिस कम्मे करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="10">एह़ सुणी नैं यीशु बड़ा हरान होएया, कने जेह्ड़े तिसदे पचांह़ ओआ दे थे तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि मैं इस्राएल देसे दे लोकां च भी ऐदेया बसुआस नीं दिख्या।</verse>
				<verse number="11">कने मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि संसारे ते दूईआं जातिआं दे मते सारे लोक आई नैं अब्राहमे कने इसहाके कने याकूबे सौगी सुअर्गे दे राज्ज च बैगें।</verse>
				<verse number="12">अपर यहूदी लोक बाहर नेहरे च पाई दित्ते जांगे तित्थु रोणा कने दंदा दा पीणा होणा।”</verse>
				<verse number="13">ताह़लू यीशुयैं रोमी सूबेदारे नैं ग्लाया, “घरेयो जा, कने जिंआं तेरा बसुआस ऐ तिंआं तिज्जो तांई होयैं।” कने तिसदा दास तिसी बग्त खरा होईया।</verse>
				<verse number="14">यीशु जाह़लू पतरसे दे घरे आया, तां तिन्हीं तिसदिया सस्सु जो बड़ा भरी बुखार नैं बमार पेईयो दिख्या।</verse>
				<verse number="15">तिन्हीं तिसादा हत्थ छुता कने तिसादा बुखार उतरी गेआ, कने सैह़ उठी नैं तिन्हां दी आदर-खातर करणा लग्गी।</verse>
				<verse number="16">जाह़लू संझ होई ताह़लू सैह़ तिस अल्ल मतेआं लोकां जो लेई नैं आये जिन्हां च दुष्टआत्मां थियां कने तिन्हीं तिन्हां आत्मा जो अपणे वचने नैं कड्डी दित्ता; कने सारे बमारां जो खरा कित्ता।</verse>
				<verse number="17">तांजे जेह्ड़ा वचन यशायाह भविष्यवक्तैं ग्लाया था सैह़ पूरा होयैं: “तिन्हीं अप्पु पर अहां दियां कमजोरियां जो लेई लेआ कने अहां दियां बमारियां जो चुक्की लेआ।”</verse>
				<verse number="18">यीशुयैं जाह़लू अपणे चौंन्नी पास्सेयां ते लोकां दी इक्क बड़ी बड्डी भीड़ दिक्खी नैं अपणे चेलेयां जो झीला दे पारली तरफ जाणे दा हुक्म दित्ता।</verse>
				<verse number="19">जिंआं ई सैह़ तित्थु ते जाणे दे त्यारी करा दे थे, ताह़लू इक्क सास्त्री माणु तिस अल्ल आई नैं तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “हे गुरू, जित्थु कुत्थी तू जांगा, मैं तिज्जो पचांह़-पचांह़ चलगा।”</verse>
				<verse number="20">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “गीदड़ीं दियां झोरीं कने अम्बरे दे पंछियां दे अल्ले हुंदे हन, अपर मैं माणुये दा पुत्तर होई नैं भी मिन्जो अल्ल रैहणे तांई घर नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="21">इक्क होर चेलैं तिस नैं ग्लाया, “हे प्रभु मिन्जो पैहल्लैं घरेयो जाणा दे, तांजे मैं अपणे बुढ़े दे मरने ते बाद तिसियो दब्बी करी, भिरी तिज्जो पचांह़ चलगा।”</verse>
				<verse number="22">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “तू मिन्जो पचांह़ चली पो, कने जेह्ड़े आत्मिक रूप ते मुड़दे हन, तिन्हां जो अपणे मुड़दे दब्बणा दे।”</verse>
				<verse number="23">जाह़लू सैह़ किस्तिया पर चढ़ेया, तां तिसदे चेले तिसदे पचांह़ चली पै।</verse>
				<verse number="24">कने दिक्खा, झीला च इक्क देहया बड़ा तफान आया कि किस्ती लैहरां नैं डुबणा लग्गी, कने यीशु सुतेया था।</verse>
				<verse number="25">ताह़लू चेलेयां तिसदे बक्खे आई नैं यीशुये जो जगाया कने ग्लाया, “हे प्रभु अहां जो बचा, अहां डुबी चलेयो हन।”</verse>
				<verse number="26">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “हे बेबसुआसियो, क्जो डरा दे हन?” ताह़लू तिन्हीं उठी करी तफाने कने पांणिये जो झिड़केया, कने सब कुच्छ सांत होई गेआ।</verse>
				<verse number="27">कने सैह़ हरान होई नैं ग्लाणा लग्गे, “एह़ कदेया माणु ऐ कि तफान कने पांणिये दियां लैहरां कने दुष्टआत्मां भी इसदा हुक्म मनदियां हन।”</verse>
				<verse number="28">जाह़लू यीशु तिस पार गिरासेनियां दे प्रदेसे च पुज्जा, तां दो माणु जिन्हां च दुष्टआत्मां थियां कब्रां च रैंह्दे थे सैह़ तिसियो मिल्ले। सैह़ इतणे खतरनाक थे कि तिस रस्ते च कोई भी नीं जाई सकदा था।</verse>
				<verse number="29">तिन्हां जोरे नैं डड्डी करी ग्लाया, “हे परमात्मे दे पुत्तर, अहां दा तिज्जो नैं क्या कम्म? क्या तू बग्ते ते पैहल्ले अहां जो दुख दैणे तांई ऐत्थु आईआ ऐ?”</verse>
				<verse number="30">तिन्हां ते थोड़िया दूरिया पर मते भरी सूअरां दा झुंड चुगा दा था।</verse>
				<verse number="31">दुष्टआत्मां तिस नैं एह़ ग्लाई नैं विणती कित्ती, “जे तू अहां जो कड्डगा, तां इन्हां सूअरां च घल्ली दे।”</verse>
				<verse number="32">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “जा।” कने दुष्टआत्मां निकल़ी नैं सूअरां अंदर समाईयां कने दिक्खा सारे सूअर खड़िया भेठी ते रिड़की नैं पांणिये च जाई पै, कने डुबी करी मरी गै।</verse>
				<verse number="33">कने तिन्हां सूअरां दे गुआले नठ्ठी गै, कने सैहरे च जाई नैं एह़ सारियां गल्लां कने जिन्हां च दुष्टआत्मां थियां तिन्हां दा सारा हाल सणाई दित्ता।</verse>
				<verse number="34">ताह़लू सारे सैहरे दे लोक यीशुये नैं मिलणा चली आये, कने तिसियो दिक्खी नैं विणती कित्ती कि अहां दे लाक्के ते बाहर चली जा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">भिरी यीशु किस्तिया पर चढ़ी नैं पारले पास्सेयो चली गेआ, कने अपणे सैहरे च आया।</verse>
				<verse number="2">कने दिक्खा, कुच्छ लोक अधरंगे दे इक्की रोगिये जो मंजोल़ूये पर चुक्की नैं तिस अल्ल लेई आये। यीशुयैं तिन्हां दा बसुआस दिक्खी नैं तिस अधरंगे दे रोगिये नैं ग्लाया, “हे जागत, हौंसला रख। तेरे पाप माफ होये।”</verse>
				<verse number="3">इसा गल्ला पर कई सास्त्री माणु सोचणा लग्गे, “एह़ तां परमात्मे दी निंदा करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="4">यीशुयैं तिन्हां दे मने दियां गल्लां जाणी नैं ग्लाया, “तुहां लोक अपणे-अपणे मने च बुरा बचार क्जो करा दे हन?</verse>
				<verse number="5">सौखा क्या ऐ, एह़ ग्लाणा, ‘तेरे पाप माफ होये,’ या एह़ ग्लाणा ‘उठ कने चल फिर।’</verse>
				<verse number="6">अपर इसतांई कि तुहां जाणी लेआ कि मैं माणुये दा पुत्तर जिसियो धरतिया पर पाप माफ करणे दा हक्क ऐ।” यीशु अधरंगे दे रोगिये नैं ग्लाणा लग्गा, “उठ, अपणे मंजोल़ूये चुक, कने अपणे घरे जो चली जा।”</verse>
				<verse number="7">सैह़ उठी नैं अपणे घरेयो चली गेआ।</verse>
				<verse number="8">लोक एह़ सब दिक्खी नैं हरान होई गै, कने परमात्मे दी महिमा करणा लग्गे जिन्हीं माणुआं जो ऐदेया हक्क दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="9">तित्थु ते गांह जाई नैं यीशुयैं मत्ती नांऐ दे इक्की माणुये जो चुंगी लैणे दिया चौकिआ पर बैठेयो दिख्या, कने तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “मिन्जो पचांह़ चली पौ।” सैह़ उठी नैं यीशुये पचांह़ चली पेआ।</verse>
				<verse number="10">जाह़लू यीशु लेविये दे घरैं खाणा-खाणा बैठा, तां मते भरी चुंगी लैणे आल़े कने पापी आई नैं यीशु कने तिसदे चेलेयां सौगी खाणा खाणे तांई बैठे।</verse>
				<verse number="11">एह़ दिक्खी नैं फरीसी माणुआं तिसदे चेलेयां नैं ग्लाया, “तुहां दा गुरू चुंगी लैणे आल़ेआं कने पापियां सौगी क्जो खांदा ऐ?”</verse>
				<verse number="12">एह़ सुणी करी यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “बैद भले चंगेया तांई नीं अपर बमारां तांई जरूरी हुंदे हन।</verse>
				<verse number="13">इसतांई तुहां जाई नैं इसदा मतलब सीखी लेआ। मैं बलिदान नीं अपर दया चांह़दा। क्जोकि मैं धर्मियां जो नीं, अपर पापियां जो सदणा आया ऐ तांजे पापी उद्धार पान।”</verse>
				<verse number="14">ताह़लू यूहन्ने दे चेलेयां तिस अल्ल आई नैं ग्लाया, “क्या बज़ाह ऐ कि अहां कने फरीसी माणु इतणा ब्रत करदे हन, अपर तेरे चेले ब्रत नीं करदे?”</verse>
				<verse number="15">यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “क्या बराती, जाह़लू तिकर लाड़ा तिन्हां सौगी ऐ, दुखी होई सकदे हन? अपर सैह़ दिन ओंगे जाह़लू लाड़ा तिन्हां ते लग्ग होई जांगा, तिस बग्त सैह़ ब्रत करगे।</verse>
				<verse number="16">नौये कपड़े दा कितरू छेकी करी कोई भी पराणे कपड़े च कितरू नीं लगांदा, क्जोकि सैह़ कितरू तिस कपड़े ते सब कुच्छ खींजी लैंदा ऐ, कने सैह़ होर जादा छकूई जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="17">कने कोई भी माणु ताजा अंगूरा दा रस पराणियां पत्तल़ियां सराईयां च नीं भरदे हन, क्जोकि देहया करणे ते सराईयां फटी जांदियां हन, कने अंगूरा दा रस निकल़ी जांदा ऐ कने सराईयां बरबाद होई जादियां हन, अपर ताजा अंगूरा दा रस नौईआं मोटियां सराईयां च पांदे हन, कने सैह़ दोयो बची रैंह्दे हन ऐ।”</verse>
				<verse number="18">यीशु तिन्हां नैं एह़ गल्लां ग्ला दा ई था, कि दिक्खा, इक्की आराधनालय दे अधिकारियैं आई नैं तिसियो प्रणांम कित्ता कने ग्लाया, “मेरी कुड़ी हुण ई मरी ऐ, अपर चली नैं अपणा हत्थ तिसा पर रख, तांजे सैह़ जिन्दी होई जां।”</verse>
				<verse number="19">यीशु उठी नैं अपणे चेलेयां जो लेई करी तिस सौगी चली पेआ।</verse>
				<verse number="20">कने दिक्खा, इक्की जणासा जो बारांह साल ते खून चलणे दी बमारी थी, तिन्नै पचांह़ ते आई करी तिसदे कपड़े दे पल्ले जो छुई लेआ।</verse>
				<verse number="21">क्जोकि सैह़ अपणे मने च ग्लांदी थी “जे मैं तिसदे कपड़े जो ई छुई लैंगी तां खरी होई जांगी।”</verse>
				<verse number="22">यीशुयैं मुड़ी नैं तिसायो दिख्या कने ग्लाया, “कुड़िये हौंसला रख; तेरे बसुआसैं तिज्जो खरा कित्ता ऐ।” सैह़ जणांस तिसी बग्त खरी होई गेई।</verse>
				<verse number="23">जाह़लू यीशु तिस अधिकारिये दे घरैं पुज्जा, कने बंसरी बजाणे आल़ेआं कने भीड़ा जो रोल़ा पांदे दिख्या,</verse>
				<verse number="24">ताह़लू ग्लाया, “हटी जा कुड़ी मरियो नीं, अपर सुतियो ऐ।” इसा गल्ला सुणी नैं सैह़ यीशु पर हंसणा लग्गे।</verse>
				<verse number="25">अपर जाह़लू भीड़ कड्डी दित्ती, तां तिन्हीं अंदर जाई नैं कुड़िया दा हत्थ पकड़ेया, कने सैह़ जिन्दी होई गेई।</verse>
				<verse number="26">कने इसा गल्ला दी खबर तिस सारे देसे च फैली गेई।</verse>
				<verse number="27">जाह़लू यीशु तित्थु ते गांह गेआ, तां दो अन्ने तिसदे पचांह़ जोरे नैं एह़ ग्लांदे चल्ले, “हे दाऊदे दे वंश अहां पर दया कर।”</verse>
				<verse number="28">जाह़लू सैह़ घरैं पुज्जा, तां सैह़ अन्ने तिस अल्ल आये, कने यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “क्या तुहां जो बसुआस ऐ कि मैं तुहां जो खरा करी सकदा ऐ?” तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “हाँ प्रभु अहां बसुआस करदे हन कि तुहां अहां जो खरे करी सकदे हन।”</verse>
				<verse number="29">ताह़लू तिन्हीं तिन्हां दियां अखीं छुई नैं ग्लाया, “तुहां दे बसुआसे मताबक तुहां तांई होयैं।”</verse>
				<verse number="30">कने सैह़ तिसी बग्त दिक्खणा लग्गी पै। यीशुयैं तिन्हां जो चतौणी देई नैं ग्लाया, “चौकन्ने रेह्आ कि जेह्ड़ी भलाई मैं तुहां नैं कित्ती कुसी नैं मत दस्सदे।”</verse>
				<verse number="31">अपर तिन्हां तित्थु ते निकल़ी नैं सारे देसे च तिसदा नां फैलाई दित्ता।</verse>
				<verse number="32">जाह़लू सैह़ बाहर जा दे थे, ताह़लू कुच्छ लोक इक्की जफ्फे जो जिस च दुष्टआत्मा थी, यीशु अल्ल लेई आये;</verse>
				<verse number="33">कने जाह़लू यीशुयैं दुष्टआत्मा बाहर कड्डी दित्ती, तां जफ्फा ग्लाणा लग्गी पेआ। एह़ सब दिक्खी करी भीड़ा दे लोक हरान होई नैं ग्लाणा लग्गे, “इस्राएल देसे च ऐदेया कदी भी नीं दिख्या।”</verse>
				<verse number="34">अपर फरीसी माणुआं ग्लाया, “एह़ तां दुष्टआत्मां दे प्रधान बालजबूल सैताने दी मदत लेई नैं दुष्टआत्मां जो कड्डदा ऐ।”</verse>
				<verse number="35">यीशु गलील प्रदेसे दे सारे सैहरां कने ग्रां च घूमदा रेह्आ कने तिन्हां दे आराधनालयां च सिक्षा दिंदा, कने परमात्मे दे राज्जे दा सुसमाचार प्रचार करदा, कने हर किस्मां दियां बमारियां कने कमजोरियां जो दूर करदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="36">जाह़लू तिन्हीं भीड़ा जो दिख्या तां तिसियो लोकां पर तरस आया, क्जोकि सैह़ तिन्हां भेड्डां साइआं थे जिन्हां दा कोई रखवाल़ा नीं होयैं, सैह़ बेचैन कने भटकेयो थे।</verse>
				<verse number="37">ताह़लू तिन्हीं अपणे चेलेयां नैं ग्लाया, “मते खेत पकी गियो हन, अपर मजदूर घट हन।</verse>
				<verse number="38">इसतांई खेते दे मालके नैं विणती करा कि सैह़ अपणे खेतां च कम्म करणे तांई होर मजदूर घल्ली दैं।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">भिरी यीशुयैं अपणे बारांह चेलेयां जो अप्पु अल्ल सद्देया कने तिन्हां जो दुष्टआत्मां पर हक्क दित्ता कि तिन्हां जो कड्डी सकन कने हर किस्मां दियां बमारियां कने हर किस्मां दियां कमजोरियां जो दूर करन।</verse>
				<verse number="2">इन्हां बाराह प्रेरितां दे नां एह़ हन पैहल्ला शमौन, जेह्ड़ा पतरस नांऐ ते जाणेयां जांदा ऐ, कने तिसदा भाऊ अन्द्रियास कने जबदिये दा पुत्तर याकूब, कने तिसदा लोक्का भाऊ यूहन्ना,</verse>
				<verse number="3">फिलिप्पुस, कने बरतुल्मै, थोमा कने चुंगी लैणे आल़ा मत्ती, हलफईये दा पुत्तर याकूब, कने तद्दै,</verse>
				<verse number="4">शमौन कनानी, कने यहूदा इस्करियोती जिन्हीं बादे च यीशुये जो पकड़ुआई भी दित्ता।</verse>
				<verse number="5">इन्हां बारांह चेलेयां जो यीशुयैं एह़ हुक्म देई नैं घल्लेया, “होरनी जातिआं दे पास्से मत जांदे, कने सामरियां दे कुसी भी सैहरे दे अंदर मत जांदे।</verse>
				<verse number="6">अपर इस्राएल दे परवारे दियां गुआचिआं भेड्डां अल्ल जान्नेयों।</verse>
				<verse number="7">कने चलदे-चलदे एह़ प्रचार करी नैं ग्ला, सुअर्गे दा राज्ज नेड़े आई गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="8">बमारां कने कोढ़ियां जो ठीक करा, मरेयां जो जिन्दा करा, दुष्टआत्मां जो कड्डा। तुहां मुफ्ते च पाया कने मुफ्ते च देआ।</verse>
				<verse number="9">अपणेयां झोल़ुयां च ना तां सोन्ना, कने ना तां धन दौलत, कने ना तां तांबा रखा;</verse>
				<verse number="10">रस्ते तांई ना झोल़ा रखा, ना दो कपड़ेयां दी जोड़ी, ना जूते कने ना सोठी लेआ, क्जोकि मजदूरे जो तिसदी मजदूरी मिलणी चाइदा।</verse>
				<verse number="11">“जिस कुसी सैहरे या ग्रांऐ च जा, तां पता करा कि तित्थु कुण नेक माणु ऐ। कने जाह़लू तिकर औत्थू ते तुहां नीं निकल़न, तिस अल्ल ई परोणा बणी नैं रेह्आ।</verse>
				<verse number="12">कने घरे च अंदर जांदे बग्त तिसियो आसीष दिनेयों।</verse>
				<verse number="13">जे तिस घरे दे माणु नेक हुंगे तां परमात्मे दी सांति तिन्हां पर पुज्जगी, जे तिस घरे च कोई माणु जेह्ड़ा परमात्मे ते सांति पाणा चांह़दा ऐ, तां सैह़ सांति तिस पर हुंगी, नीं तां तुहां अल्ल बापस आई जांगी।</verse>
				<verse number="14">कने जेह्ड़ा कोई तुहां दा आदर ना करैं कने तुहां दियां गल्लां नीं सुणे, तिस घरे या तिस सैहरे ते निकल़दे ई अपणे पैरां दिया धूड़ी झाड़ी देआ।</verse>
				<verse number="15">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि न्याय दे दिन तिस देसे दे लोकां दी हालत सदोम कने अमोरा देसां दे लोकां दी हालत जादा झेलणे जोग्गी होणी ऐ।</verse>
				<verse number="16">“दिक्खा, मैं तुहां जो भेड्डां साइआं भेड़ियां दे बिच्च घल्लदा ऐ, इसतांई सर्पां साइआं अक्लमंद कने कबूतरां साइआं भोल़े बणा।</verse>
				<verse number="17">अपर लोकां ते चौकन्ने रेह्आ, क्जोकि सैह़ तुहां जो पंचायती दे हुआलैं करगे, कने अपणे आराधनालयां च तुहां जो कोड़े मारगे।</verse>
				<verse number="18">तुहां मिन्जो तांई हाकमां कने राजेयां साइआं तिन्हां पर, कने होरनी जातिआं दे लोकां पर गवाह होणे तांई पेस कित्ते जांगे।</verse>
				<verse number="19">जाह़लू सैह़ तुहां जो पकड़ुआंगे तां एह़ फिकर मत करदे कि अहां किंआं क्या ग्लांगे क्जोकि जेह्ड़ा कुच्छ तुहां जो ग्लाणा हुंगा, सैह़ तिसी बग्त तुहां जो दस्सी दित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि ग्लाणे आल़े तुहां नीं हन, अपर तुहां दे पिता परमात्मे दा आत्मा तुहां च ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="21">“भाऊ भाऊये जो कने पिता जागते जो मारने तांई हुआलैं करगे, कने बच्चे माँऊ-बुढ़े दे खलाफ उठी नैं तिन्हां जो मरवाई दिंगे।</verse>
				<verse number="22">मेरे नांऐ दे खातर सारेयां लोकां तुहां नैं बैर रखणा, अपर जेह्ड़ा आखरी तिकर सबर रखगा तिसदा उद्धार होणा ऐ।</verse>
				<verse number="23">जाह़लू सैह़ तुहां जो इक्की सैहरे च सतांगे, तां दूये जो नठ्ठी जान्नेयों। मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, जाह़लू तिकर तुहां इस्राएल देसे दे सारेयां सैहरां च नीं घूमी लैंगे, तां मैं माणुये दा पुत्तर आई जांगा।</verse>
				<verse number="24">“चेला अपणे गुरुये ते बड्डा नीं हुंदा, कने ना दास अपणे मालके ते।</verse>
				<verse number="25">चेले तांई अपणे गुरुये साइआं कने दासे दा मालके साइआं बणना ई काफी ऐ। जाह़लू लोकां घरे दे मालके जो बालजबूल सैतान ग्लाया तां सैह़ तिसदे घरे आल़ेआं जो क्या कुच्छ नीं ग्लांगे।</verse>
				<verse number="26">“इसतांई लोकां ते मत डरदे, क्जोकि कुच्छ ढकेया नीं जेह्ड़ा कुआड़ेया नीं जांगा, कने ना कुच्छ छुपेया ऐ जेह्ड़ा जाणेयां नीं जांगा।</verse>
				<verse number="27">जेह्ड़ा मैं तुहां नैं नेहरे च ग्लांदा ऐ, तिसियो तुहां लौई च ग्ला, कने जेह्ड़ा तुहां कंन्न लगाई नैं सुणदे हन, तिसियो छत्ती पर चढ़ी नैं प्रचार करा।</verse>
				<verse number="28">जेह्ड़े सरीरे जो मारदे हन, अपर सैह़ आत्मा जो नीं मारी सकदे। तिन्हां ते मत डरदे, अपर परमात्मे ते डरा, जेह्ड़ा आत्मा कने सरीर दून्नी जो नरके च नास करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="29">क्या पैसेयां च दो चिड़ियां नीं बिकदियां? भिरी भी तुहां दे पिता दी मर्जिया बगैर तिन्हां च इक्क भी धरतिया पर नीं पेई सकदी।</verse>
				<verse number="30">परमात्मा तुहां दिया ज़िन्दगिया दी हर इक्की गल्ला दा ध्यान रखदा ऐ, ऐत्थु तिकर तिन्हीं तुहां दे सिरे दा इक्क-इक्क बाल़ गिणेयां ऐ।</verse>
				<verse number="31">इसतांई डरा मत; तुहां मतिआं चिड़ियां ते बधी नैं हन।</verse>
				<verse number="32">“जेह्ड़ा कोई माणुआं सामणै मिन्जो अपनाई लैंगा, तिसियो मैं भी अपणे सुअर्गीय पिता दे सामणै अपनाई लैंगा।</verse>
				<verse number="33">अपर जेह्ड़ा कोई माणुआं दे सामणै मिन्जो नकारी दिंगा, तिसियो मैं भी अपणे सुअर्गीय पिता दे सामणै नकारी दिंगा।</verse>
				<verse number="34">“एह़ मत समझा कि मैं धरतिया पर लोकां बिच्च मेल-जोल करवाणा आया ऐ। मैं मेल-जोल करवाणा नीं आया, अपर तलवार चलवाणा आया।</verse>
				<verse number="35">मैं तां आया ऐ कि माणुये जो तिसदे बुढ़े ते, कने कुड़िया जो तिसा दिया माँऊ ते, कने नुआं जो तिसा दिया सस्सु ते लग्ग करी दैं,</verse>
				<verse number="36">माणुये दे बैरी तिसदे घरे दे ई लोक हुंगे।</verse>
				<verse number="37">“जेह्ड़ा माँऊ या बुढ़े जो मिन्जो ते जादा प्यारा जाणदा ऐ, सैह़ मेरा चेला बणने जोग्गा नीं, कने जेह्ड़ा जागते या कुड़िया जो मिन्जो ते जादा प्यारा जाणदा ऐ, सैह़ मेरा चेला बणने जोग्गा नीं ऐ।</verse>
				<verse number="38">कने जेह्ड़ा मेरा चेला बणना चांह़दा ऐ, तां सैह़ अपणिया सूल़िया चुक्की नैं मिन्जो पचांह़ चली औयें सैह़ मिन्जो जोग्गा ऐ।</verse>
				<verse number="39">जेह्ड़ा अपणे प्राणा जो बचांदा ऐ, सैह़ अपणे प्राणा गुआंगा; कने जेह्ड़ा मेरिया बज़ाह ते अपणे प्राणा गुआंदा ऐ सैह़ अपणे प्राणा बचांगा।</verse>
				<verse number="40">“जेह्ड़ा तुहां जो अपनांदा ऐ, सैह़ मिन्जो अपनांदा ऐ, कने जेह्ड़ा मिन्जो अपनांदा ऐ, सैह़ मेरे घल्लणे आल़े जो अपनांदा ऐ।</verse>
				<verse number="41">जेह्ड़ा भविष्यवक्ता जो भविष्यवक्ता जाणी करी ग्रहण करैं, सैह़ भविष्यवक्ता साइआं परमात्मे ते प्रतिफल़ पांगा। कने जेह्ड़ा धर्मी जो धर्मी जाणी नैं ग्रहण करैं, सैह़ धर्मिये साइआं परमात्मे ते प्रतिफल़ पांगा।</verse>
				<verse number="42">जेह्ड़ा कोई इन्हां छोटेयां च इक्की जो मेरा चेला जाणी नैं सिर्फ इक्क ग्लास ठंडा पांणिये दा पियां, तां मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, तिसियो तिसदा प्रतिफल़ जरूर मिलगा।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">जाह़लू यीशु अपणे बाराह चेलेयां जो हुक्म देई बैठा, तां सैह़ चेलेयां दे सैहरां च सिक्षा कने प्रचार करणे जो तित्थु ते चली गेआ।</verse>
				<verse number="2">यूहन्ने जेला च मसीह दे कम्मां दी खबर सुणी करी अपणे चेलेयां जो तिस अल्ल एह़ पुछणे तांई घल्लेया,</verse>
				<verse number="3">“क्या ओणे आल़ा मसीह तू ई ऐ, जिसियो परमात्मैं घल्लणे दा वादा कित्या, या अहां कुसी दूये दा इन्तजार करन?”</verse>
				<verse number="4">यीशुयैं जवाब दित्ता, “जेह्ड़ा कुच्छ तुहां सुणा दे हन कने दिक्खा दे हन, सैह़ सब जाई नैं यूहन्ने जो दस्सी देआ,</verse>
				<verse number="5">कि अन्ने दिक्खदे हन, कने लंगड़े हंडदे-फिरदे हन, कोढ़ी खरे कित्ते जांदे हन कने बोल़े सुणदे हन, मुड़दे जिन्दे हुंदे हन, कने गरीबां जो सुसमाचार सणाया जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="6">कने धन ऐ सैह़, जेह्ड़ा मिन्जो पर शक नीं करदा।”</verse>
				<verse number="7">जाह़लू यूहन्ने दे चेले तित्थु ते चली पै, तां यीशु यूहन्ने दे बारे च लोकां नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां सुनसाण जगाह च क्या दिक्खणा गियो थे? क्या हौआ नैं झुलदे होये कनेड़े जो?</verse>
				<verse number="8">भिरी तुहां क्या दिक्खणा गियो थे? क्या मैंह्गे कपड़े लगाणे आल़े लोकां जो? नीं, अपर सुणा जेह्ड़े मैंह्गे कपड़े लगांदे हन, सैह़ मैहलां च रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="9">तां भिरी क्जो गियो थे? क्या कुसी भविष्यवक्ता जो दिक्खणे जो, हाँ मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि भविष्यवक्ता ते भी बड्डे जो।</verse>
				<verse number="10">एह़ सैई यूहन्ना ऐ जिसदे बारे च पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ: ‘दिक्ख मैं संदेसा दैणे आल़े जो तिज्जो गांह घल्लदा ऐ, जेह्ड़ा तिज्जो गांह तेरा रस्ता त्यार करगा।’</verse>
				<verse number="11">“मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि जितणे भी माणु जणासा ते पैदा होएयो हन, तिन्हां सबना च यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़े ते कोई बड्डा नीं होएया; अपर जेह्ड़ा सुअर्ग दे राज्जे च लोक्के ते लोक्का ऐ सैह़ तिसते भी बड्डा ऐ।</verse>
				<verse number="12">यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़े दे बग्ते ते लेई करी हुण तिकर सुअर्गे दा राज्ज पूरिया सक्तिया नैं फैलदा रेह्आ ऐ, कने जेह्ड़े अत्याचारी लोक हन, सैह़ इसदा नास करा दे हन।</verse>
				<verse number="13">सारे भविष्यवक्तां दियां कताबां कने मूसा दी व्यबस्था यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़े तिकर भविष्यवाणी करदियां रेईयां।</verse>
				<verse number="14">जे तुहां इस सच्च पर बसुआस करी सकदे हन तां सुणा कि भविष्यवक्ता एलिय्याह जिसदे ओणे दी भविष्यवाणी कित्तियो थी, सैह़ ऐई ऐ।</verse>
				<verse number="15">जेह्ड़े समझी सकदे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कने मन्नी भी लैन।</verse>
				<verse number="16">“मैं इस बग्ते दे लोकां दी तुलणा कुस नैं करैं? सैह़ तिन्हां जागतां साइआं हन, जेह्ड़े बजारां च बेई नैं इक्की दूये नैं दस्सी करी ग्लांदे हन,</verse>
				<verse number="17">कि अहां तुहां तांई बंसरी बजाई, अपर तुहां नीं नचे; अहां सोकगीत भी गाऐ, भिरी भी तुहां नीं रोये।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि यूहन्ना ना तां रोटी खांदा, ना अंगूरा दा रस पींदा था, कने भिरी भी सैह़ ग्लांदे हन, तिस च दुष्टआत्मा ऐ।</verse>
				<verse number="19">अपर जाह़लू मैं माणु दा पुत्तर खांदा पींदा आया, कने सैह़ ग्लांदे हन, दिक्खा, पेटू कने पियक्कड़ माणु, जेह्ड़ा चुंगी लैणे आल़ेआं दा कने पापियां दा साथी ऐ। अपर ज्ञान अपणे कम्मां दिया बज़ाह ते सच्चा ठैहराया गेआ ऐ।”</verse>
				<verse number="20">ताह़लू यीशु तिन्हां सैहरां दे लोकां जो झिड़कणा लग्गा जिन्हां च तिन्हीं मत्ते सामर्थी दे कम्म कित्यो थे, क्जोकि तिन्हां अपणा मन नीं बदलेया था।</verse>
				<verse number="21">“हाय खुराजीन कने हाय बैतसैदा सैहरे दे लोको। जेह्ड़े सामर्थी दे कम्म तुहां च कित्ते गै, जे सैह़ सूर कने सैदा दे सैहरां च कित्ते जांदे, तां लोक दरिया उढी नैं, कने धूड़ी च बेई नैं, तिन्हां काह़लू दा मन बदली लेआ हुंदा।</verse>
				<verse number="22">अपर मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि न्याय दे दिन परमात्मैं जेह्ड़ी सज़ा सूर कने सैदा सैहरां दे लोकां जो दैणी ऐ, तुहां दी सज़ा तिसते भी बधी करी होणी ऐ।</verse>
				<verse number="23">कने हे कफरनहूम सैहर दे लोको, क्या तुहां सुअर्गे तिकर ऊचे कित्ते जांगे? तुहां तां अधोलोक तिकर थल्लैं जांगे। जाह़लू सामर्थी दे कम्म तुहां च कित्ते गै, जे सदोम सैहरे दे लोकां च कित्ते जांदे, तां सैह़ अज्जे तिकर बणेयो रैंह्दे।</verse>
				<verse number="24">अपर मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि न्याय दे दिन परमात्मैं जेह्ड़ी सज़ा सदोम सैहरे दे लोकां जो दैणी ऐ, तुहां दी सज़ा तिसते भी बधी करी होणी ऐ।”</verse>
				<verse number="25">तिस बग्त यीशुयैं ग्लाया, “हे पिता, सुअर्ग कने धरतिया दे प्रभु, मैं तेरा धन्यावाद करदा ऐ, कि तैं इन्हां गल्लां जो अक्लमंदा कने समझदारां लोकां ते छुपाई नैं रखेया, कने जागतां पर प्रगट कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="26">हाँ, हे पिता, क्जोकि तुहां जो ऐई खरा लग्गा।</verse>
				<verse number="27">“मेरे पितैं मिन्जो सब कुच्छ दित्या ऐ, होर कोई पुत्तरे जो नीं जाणदा, सिर्फ पिता; होर कोई पिता जो नीं जाणदा, सिर्फ पुत्तर; कने सैह़ जिस पर पुत्तर तिसियो प्रगट करणा चां।</verse>
				<verse number="28">“हे सारे मेहनत करणे आल़ेयो कने थके मान्दे लोको, मिन्जो अल्ल ओआ; मैं तुहां जो अराम दिंगा।</verse>
				<verse number="29">मेरा जुंगल़ा अपणे ऊपर चुक्की लेआ, कने मिन्जो ते सीखा; क्जोकि मैं नम्र कने मने च दीन ऐ, कने तुहां अपणे मने च अराम पांगे।</verse>
				<verse number="30">क्जोकि मेरा जुंगल़ा झेलणे आल़ा कने मेरा बोझ हल्का ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">तिस बग्त यीशु बिस्रामे आल़े दिन खेतां च होई नैं जा दा था, कने तिसदेयां चेलेयां जो भुख लग्गी तां सैह़ सिल्लेयां जो तोड़ी-तोड़ी नैं खाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="2">एह़ दिक्खी नैं कुच्छ फरीसी माणु तिस नैं ग्लाणा लग्गे, “दिक्ख तेरे चेले सैह़ कम्म करा दे हन, जेह्ड़ा बिस्रामे आल़े दिनैं एह़ कम्म करणा ठीक नीं।”</verse>
				<verse number="3">यीशुयैं तिन्हां फरीसी माणुआं नैं ग्लाया, “क्या तुहां पवित्रशास्त्रे च नीं पढ़ेया, कि दाऊदैं, जाह़लू सैह़ कने तिसदे साथियां जो भुख लग्गी तां क्या कित्ता?</verse>
				<verse number="4">सैह़ किंआं परमात्मे दे घरे च गेआ, कने तित्थु चढ़ावे दियां रोटियां खादियां, जिन्हां जो खाणा ना तां दाऊदे जो कने ना तिसदे साथियां जो, अपर सिर्फ याजकां जो ठीक था?</verse>
				<verse number="5">क्या तुहां व्यबस्था च नीं पढ़ेया कि मंदरे च कम्म करणे आल़े याजक बिस्रामे आल़े दिने दी बिधि जो तोड़णे पर भी बेकसूर रैंह्दे हन?</verse>
				<verse number="6">अपर मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि ऐत्थु सैह़ ऐ जेह्ड़ा मंदरे ते भी बड्डा ऐ।</verse>
				<verse number="7">जे तुहां पवित्रशास्त्रे दा मतलब जाणदे, कि ‘मैं बलिदाने दी नीं अपर दया दी कामना करदा ऐ,’ तां तुहां भी बेकसूरां जो दोसी नीं ठैहरांदे।</verse>
				<verse number="8">इसतांई मैं माणुये दा पुत्तर बिस्रामे आल़े दिने पर भी अधिकार रखदा ऐ।”</verse>
				<verse number="9">तित्थु ते चली नैं यीशु तिन्हां दे आराधनालय च आया।</verse>
				<verse number="10">तित्थु इक्क माणु था, जिसदा इक्क हत्थ सुक्केया था। तिन्हां यीशु पर दोस लगाणे तांई तिसते पुछया, “क्या बिस्रामे आल़े दिनैं कुसी जो खरा करणा ठीक ऐ।”</verse>
				<verse number="11">तिन्हीं तिन्हां ते पुछया, “तुहां च ऐदेया कुण ऐ जिसदी इक्क ई भेड्ड होयैं, कने सैह़ बिस्रामे आल़े दिन खड्डे च पेई जां, तां तिसायो पकड़ी नैं नीं कड्डगा?</verse>
				<verse number="12">तां एह़ खरा ऐ, कि माणु दा मुल्ल भेड्डां ते कितणा बधी नैं ऐ, इसतांई बिस्रामे आल़े दिने मूसा दिया व्यबस्था मताबक लोकां दी भलाई करणा ठीक ऐ।”</verse>
				<verse number="13">ताह़लू यीशुयैं तिस माणुये जो ग्लाया, “अपणे हत्थे गांह कर।” जिंआं ई तिन्हीं गांह कित्ता, कने तिसदा हत्थ दूये हत्थे साइआं खरा होई गेआ।</verse>
				<verse number="14">ताह़लू फरीसी माणु बाहर जाई नैं तिसदे खलाफ साजस रचणा लग्गे कि तिसियो किंआं मारी सकन।</verse>
				<verse number="15">एह़ जाणी नैं यीशु तित्थु ते चली गेआ। कने मते सारे माणु तिसदे पचांह़ चली पै, कने तिन्हीं सबना जो ठीक कित्ता,</verse>
				<verse number="16">कने तिन्हां जो चतौणी देई नैं ग्लाया, कि मेरे बारे च मत दस्सदे,</verse>
				<verse number="17">तांजे जेह्ड़ा वचन यशायाह भविष्यवक्ता दे जरिये ग्लाया था, सैह़ पूरा होयैं,</verse>
				<verse number="18">“दिक्खा, एह़ मेरा सेवक ऐ, जिसियो मैं चुणेया ऐ; मेरा प्यारा, जिसते मेरा मन खुस ऐ, मैं अपणा पवित्र आत्मा तिसियो दिंगा, कने सैह़ होरनी जातिआं दे लोकां जो न्याय दा समाचार दिंगा।</verse>
				<verse number="19">सैह़ ना झगड़ा करगा, कने ना धूम मचांगा, कने ना बजारां च ऊचिया उआज़ा च डींगा मारी नैं भाषण दिंगा।</verse>
				<verse number="20">सैह़ ताह़लू तिकर कुचले कनेड़े जो तोड़ी करी नीं सट्टगा कने ना बुझदे होये दीय्ये जो बुझांगा, जाह़लू तिकर सैह़ न्याय जो जीत्ता च ना बदली दैं।</verse>
				<verse number="21">कने होरनी जातिआं दे लोकां तिस पर आस रखणी ऐ।”</verse>
				<verse number="22">ताह़लू लोक इक्क अन्ने-जफ्फे जो जिस च दुष्टआत्मा थी, यीशु अल्ल लेई आये। कने तिन्हीं तिसियो खरा कित्ता, कने सैह़ ग्लाणा कने दिक्खणा लग्गी पेआ।</verse>
				<verse number="23">एह़ सब दिक्खी करी सारे लोक हरान होई नैं ग्लाणा लग्गे, “क्या एह़ दाऊदे दा वंश ऐ?”</verse>
				<verse number="24">अपर फरीसी माणु एह़ सुणी नैं ग्लाणा लग्गे, “एह़ तां दुष्टआत्मां जो कड्डणे तांई दुष्टआत्मां दे प्रधान बालजबूल सैतान दी मदत लैंदा ऐ।”</verse>
				<verse number="25">यीशुयैं तिन्हां दे मने दी गल्ल जाणी करी तिन्हां नैं ग्लाया, जिस राजे दे राज्जे च बैर पेई जां, तां सैह़ उजड़ी जांदा ऐ; कने कोई सैहर या परवार जिस च बैर हुंदा ऐ, तां तिस सैहरे दे या परवारे दे माणु किंआं बणी करी रेई सकदे हन।</verse>
				<verse number="26">कने जे सैतान ई सैतान बणी करी अपणे लोकां दा बैरी होई गेआ ऐ। तां भिरी तिसदा राज्ज किंआं बणी रैंह्गा?</verse>
				<verse number="27">अच्छा, जे मैं बालजबूल सैताने दिया मदता ते दुष्टआत्मां जो कड्डदा ऐ, तां तुहां दे वंश कुसदी मदत लेई नैं कड्डदे हन? इसतांई सैई तुहां दा न्याय करगे।</verse>
				<verse number="28">अपर जे मैं परमात्मे दे आत्मा दी मदत लेई नैं दुष्टआत्मां जो कड्डदा ऐ, तां परमात्मे दा राज्ज तुहां अल्ल आई रेह्आ ऐ।</verse>
				<verse number="29">किंआं कोई माणु कुसी ताकतवरे दे घरे अंदर जाई नैं तिसदा समान चोरी करी सकदा ऐ जाह़लू तिकर कि सैह़ पैहल्ले तिस ताकतवरे जो बन्नी ना लैं? कने ताह़लू सैह़ तिसदे घरैं चोरी करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="30">“जेह्ड़ा मिन्जो सौगी नीं सैह़ मेरे खलाफ ऐ, कने जेह्ड़ा मिन्जो सौगी नीं बटीणदा सैह़ रंगाड़दा ऐ।</verse>
				<verse number="31">इसतांई मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि माणु दे हर किस्मां दे पाप कने निंदा माफ कित्ती जांगी अपर पवित्र आत्मा दी निंदा माफ नीं कित्ती जाणी ऐ।</verse>
				<verse number="32">जेह्ड़ा कोई माणुये दे पुत्तरे दे खलाफ कोई गल्ल ग्लांगा, तिसदा एह़ अपराध माफ कित्ता जांगा, अपर जेह्ड़ा कोई पवित्र आत्मा दे खलाफ कुच्छ ग्लांगा, तिसदा अपराध ना तां इस लोक च कने ना परलोक च माफ कित्ता जाणा ऐ।</verse>
				<verse number="33">“जे रूखे जो खरा ग्लांदे हन, तां तिसदे फल़े जो भी खरा ग्ला, या रूखे जो नकम्मा ग्लांदे हन, तां तिसदे फल़े जो भी नकम्मा ग्ला; क्जोकि रूखे दी पणछैण तिसदे फल़े ते ई हुंदी ऐ।</verse>
				<verse number="34">हे सर्पां साइआं जेहरिलै लोको, तुहां बुरे होई नैं किंआं खरियां गल्लां ग्लाई सकदे हन, क्जोकि जेह्ड़ा मने च भरोया ऐ, सैई मुँऐ पर ओंदा ऐ।</verse>
				<verse number="35">इक्क खरा माणु खरे मने दे भण्डारे ते खरियां गल्लां कड्डदा ऐ, कने बुरा माणु बुरे भण्डारे ते बुरिआं गल्लां कड्डदा ऐ।</verse>
				<verse number="36">कने मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़ियां-जेह्ड़ियां बुरिआं गल्लां माणु ग्लांगे, न्याय दे दिन हर इक्की गल्ला दा लेखा दिंगे।</verse>
				<verse number="37">क्जोकि परमात्मा तेरियां गल्लां दिया बज़ाह ते जेह्ड़ियां तू ग्लांदा ऐ, तिज्जो बेकसूर कने अपराधी ठैहरांगा।”</verse>
				<verse number="38">इसा गल्ला पर कुच्छ सास्त्री कने फरीसी माणुआं तिस नैं ग्लाया, “हे गुरू अहां तिज्जो ते इक्क नसाण दिक्खणा चांह़दे हन।”</verse>
				<verse number="39">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “इस जुगे दे बुरे कने ब्यभिचारी माणु नसाण तोपदे हन, अपर योना भविष्यवक्ता दे नसाणे जो छड्डी नैं कोई होर नसाण तिन्हां जो नीं दित्ता जाणा।</verse>
				<verse number="40">जिंआं योना त्रै दिन कने त्रै रात पांणिये च बड्डिया मच्छिया दे पेट च रेह्आ तिंआं ई मैं माणुये दा पुत्तर त्रै दिन कने त्रै रात धरतिया दे अंदर रैंह्गा।</verse>
				<verse number="41">नीनवे दे माणु न्याय दे दिन इस जुगे दे लोकां सौगी उठी नैं तिन्हां जो अपराधी ठैहरांगे, क्जोकि तिन्हां योना दा प्रचार सुणी नैं मन बदलेया; कने दिक्खा, ऐत्थु सैह़ ऐ जेह्ड़ा योने ते भी बड्डा ऐ।</verse>
				<verse number="42">दक्षिण देसे दी राणी न्याय दे दिन इस जुगे दे लोकां सौगी उठी नैं तिन्हां जो अपराधी ठैहरांगी, क्जोकि सैह़ सुलेमान राजे दा ज्ञान सुणने तांई धरतिया दे दूये बन्ने ते आईयो थी। कने दिक्खा, ऐत्थु सैह़ ऐ जेह्ड़ा सुलेमाने ते भी बड्डा ऐ।”</verse>
				<verse number="43">“जाह़लू दुष्टआत्मा तिस माणुये ते निकल़ी जांदी ऐ, तां सैह़ अराम करणे जो सुनसाण जगाह तोपदी फिरदी ऐ, अपर जाह़लू जगाह नीं मिलदी।</verse>
				<verse number="44">ताह़लू सैह़ अप्पु जो ग्लांदी ऐ, कि जिस माणुये ते मैं निकल़ियो थी, भिरी तिस च चली जांगी, कने बापस आई नैं तिस माणुये दिया ज़िन्दगिया जो इक्क साफ सुथरा कने सजे-सजायो घरे साइआं पांदी ऐ।</verse>
				<verse number="45">ताह़लू सैह़ दुष्टआत्मा जाई नैं अपणे ते भी बुरी सत होर दुष्टआत्मां जो अप्पु सौगी लेई जांदी ऐ, कने सैह़ तिस माणुये दे अंदर समाई नैं तित्थु वास करदियां हन, कने तिस माणुये दी हालत पैहल्ले ते भी बुरी होई जांदी ऐ। इस जुगे दे बुरे लोकां दी हालत भी ऐदई होणी ऐ।”</verse>
				<verse number="46">जाह़लू यीशु भीड़ा नैं गल्लां करा दा था, ताह़लू यीशु दी माँ कने भाऊ बाहर खड़ोत्यो थे कने तिस नैं मिलणा चांह़दे थे।</verse>
				<verse number="47">कने भीड़ा दे लोकां च इक्की माणुये यीशुये नैं ग्लाया, “दिक्ख तेरी माँ कने तेरे भाऊ बाहर खड़ोत्यो हन, कने तिज्जो नैं मिलणा चांह़दे हन।”</verse>
				<verse number="48">एह़ सुणी नैं तिन्हीं ग्लाणे आल़े जो जवाब दित्ता, “कुण ऐ मेरी माँ? कने कुण हन मेरे भाऊ।”</verse>
				<verse number="49">कने अपणे चेलेयां दे पास्से अपणा हत्थ गांह करी नैं ग्लाणा लग्गा, “दिक्खा, मेरी माँ कने मेरे भाऊ एह़ हन।</verse>
				<verse number="50">क्जोकि जेह्ड़ा कोई मेरे सुअर्गीय पिता दी इच्छा पर चलगा, सैई मेरा भाऊ, बैहण, कने मेरी माँ ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">तिस दिन यीशु घरे ते निकल़ी नैं झीला दे कनारे जाई बैठा।</verse>
				<verse number="2">कने तिस अल्ल इतणी बड्डी भीड़ कठ्ठरोई कि सैह़ किस्तिया पर चढ़ी गेआ, कने सारी भीड़ कनारे पर खड़ोतियो रेई।</verse>
				<verse number="3">कने तिन्हीं तिन्हां नैं उदारणा च मतिआं गल्लां ग्लाईयां, “इक्क किसान बीई बाणा चला।</verse>
				<verse number="4">बांदे बग्त कुच्छ बीई रस्ते पर पै कने पंछियां आई नैं तिन्हां जो चुगी लेआ।</verse>
				<verse number="5">कुच्छ बीई पथरीलिया जमीना पर पै, जित्थु तिन्हां जो मती कने नरम चिक्क नीं मिल्ली कने सैह़ तौल़े लूंगी पै।</verse>
				<verse number="6">अपर सूरजे दी तेज धुप पोणे दिया बज़ाह ते सैह़ पल़ी गै, कने जड़ कमजोर होणे ते सुकी गै।</verse>
				<verse number="7">कुच्छ बीई झुड़ां-बसुन्टां च पै, कने झुड़ां-बसुन्टां बधी नैं तिन्हां जो दब्बी दित्ता।</verse>
				<verse number="8">अपर कुच्छ बीई खरिया जमीना पर पै, कने फल़ लेई आये, कोई सौ गुणा, कोई सठ गुणा, कने कोई तीई गुणा।</verse>
				<verse number="9">जेह्ड़े समझी सकदे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कने मन्नी भी लैन।”</verse>
				<verse number="10">चेले तिस अल्ल आई करी ग्लाणा लग्गे, “तू लोकां नैं उदारणा च क्जो गल्ला करदा ऐ?”</verse>
				<verse number="11">तिन्हीं जवाब दित्ता, “तुहां जो सुअर्गे दे राज्जे दे भेतां दी समझ दित्तियो ऐ, अपर तिन्हां जो नीं।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि जिस अल्ल ऐ, तिसियो होर दित्ता जाणा, कने तिस अल्ल मता होई जाणा; अपर जिस अल्ल कुच्छ नीं ऐ, तिसते जेह्ड़ा कुच्छ तिस अल्ल ऐ, सैह़ भी लेई लैणां।</verse>
				<verse number="13">मैं तिन्हां नैं उदारणा च इसतांई गल्लां करदा ऐ कि सैह़ दिक्खदे तां हन, अपर तिन्हां जो कुच्छ नीं दुस्सदा, कने सैह़ सुणदे तां हन अपर समझी नीं पांदे।</verse>
				<verse number="14">तिन्हां दे बारे च यशायाह दी एह़ भविष्यवाणी पूरी हुंदी ऐ: ‘तुहां कन्नां ते तां सुणगे, अपर समझगे नीं; कने अखीं ते तां दिक्खगे, अपर तुहां जो नीं दुस्सगा।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि इन्हां लोकां दा मन सुस्त होई गेआ ऐ, कने सैह़ कन्नां ते ऊचा सुणदे हन कने तिन्हां अपणिया अखीं बंद करी लियां हन। कुत्थी इआं ना होये कि सैह़ अखीं नैं दिक्खन, कने कन्नां नैं सुणन कने मने नैं समझन, कने अपणे मनां बदलन, कने मैं तिन्हां जो ठीक करैं।’</verse>
				<verse number="16">“अपर धन हन तुहां दियां अखीं जेह्ड़ियां दिक्खदियां हन; कने तुहां दे कंन्न, कि सैह़ सुणदे हन।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि मते सारे भविष्यवक्तां कने धर्मियां चाया कि जेह्ड़ियां गल्लां तुहां दिक्खा करदे हन, दिक्खन अपर तिन्हां नीं दिक्खियां, कने जेह्ड़ियां गल्लां तुहां सुणदे हन, सुणन अपर तिन्हां नीं सुणियां।”</verse>
				<verse number="18">“हुण तुहां बाणे आल़े उदारणे दा मतलब सुणा;</verse>
				<verse number="19">जेह्ड़ा कोई परमात्मे दे राज्जे दा वचन सुणी नैं नीं समझदा, तिसदे मने च जेह्ड़ा कुच्छ बाया था, तिसियो सैह़ सैतान आई नैं खोई लेई जांदा ऐ। एह़ सैई बीई ऐ, जेह्ड़ा बांदे बग्त रस्ते पर पेआ था।</verse>
				<verse number="20">कने जेह्ड़ा पथरीलिया जमीना पर बीई बाया, एह़ सैह़ माणु ऐ, जेह्ड़ा वचन सुणी नैं तिसी बग्त खुसिया नैं मन्नी लैंदा ऐ।</verse>
				<verse number="21">अपर अप्पु च जड़ नीं रखणे दिया बज़ाह ते सैह़ थोड़े ई दिनां दा ऐ, कने जाह़लू वचने दिया बज़ाह ते मुसीबत या दुख हुंदा ऐ, तां झट ठोकर खांदा ऐ।</verse>
				<verse number="22">जेह्ड़ा बीई झुड़ां बसुन्टां च बाया, एह़ सैह़ माणु ऐ, जेह्ड़ा वचन तां सुणदा ऐ, अपर इस संसारे दी फिकर कने धन दौलता दा धोखा वचने जो दब्बी दिंदा ऐ, कने सैह़ फल़दा नीं।</verse>
				<verse number="23">जेह्ड़ा बीई खरिया जमीना च बाया, एह़ सैह़ माणु ऐ, जेह्ड़ा वचने जो सुणी नैं समझदा ऐ, कने सैह़ फल़दा ऐ; कोई सौ गुणा; कोई सठ गुणा, कने कोई तीई गुणा।”</verse>
				<verse number="24">यीशुयैं तिन्हां जो इक्क होर उदारण दित्ता; “सुअर्गे दा राज्ज तिस किसाने साइआं ऐ जिन्हीं अपणे खेतां च खरा बीई बाया।</verse>
				<verse number="25">अपर जाह़लू लोक सुतेयो थे तां तिसदा दुश्मण आई नैं कणकां बिच्च जंगली बीई बाई नैं चली गेआ।</verse>
				<verse number="26">जाह़लू लूंग निकल़ी कने फसल निसरी, तां जंगली दाणे दे बूटे भी दुस्से।</verse>
				<verse number="27">इसा गल्ला पर घरे दे दासां आई करी मालके नैं ग्लाया, ‘हे मालक, क्या तैं अपणे खेतां च खरा बीई नीं बाया था? भिरी जंगली दाणे दे बूटे तिस च कतांह ते आये?’</verse>
				<verse number="28">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, ‘एह़ कुसी दुश्मणे दा कम्म ऐ।’ दासां तिस नैं ग्लाया, ‘क्या तेरी इच्छा ऐ कि अहां जाई नैं तिन्हां जंगली बूटेयां जो पुटी लैन?’</verse>
				<verse number="29">तिन्हीं ग्लाया, ‘इआं मत करदे, कुत्थी इआं ना होये कि जंगली दाणे दे बूटेयां पुटदे-पुटदे तुहां तिन्हां सौगी कणकां भी पुटी लैन।</verse>
				<verse number="30">बडणे तिकर दून्नी जो इक्क सौगी बढ़ूणा देआ, कने बडणे दे बग्त मैं बडणे आल़ेआं नैं ग्लांगा कि पैहल्ले जंगली दाणे दे बूटेयां बटीणी नैं फूकणे तांई तिन्हां दे पूल्ले बन्नी लेआ, कने कणकां दे दाणेयां जो मेरे पेड़ूये च कठ्ठेरा।’ ”</verse>
				<verse number="31">तिन्हीं तिन्हां जो इक्क होर उदारण दित्ता, “सुअर्गे दा राज्ज राईया दे दाणे साइआं ऐ, जिसियो इक्की माणुयैं लेई नैं अपणेयां खेतां च बाई दित्ता।</verse>
				<verse number="32">सैह़ सारे बीआं ते लोक्का तां हुंदा ऐ अपर जाह़लू बड्डा होई जांदा ऐ ताह़लू सारे साग पात ते बड्डा हुंदा ऐ; कने देहया बूटा बणी जांदा कि अम्बरे दे पंछी आई नैं तिसदियां डाल़िआं पर अपणा बसेरा करदे हन।”</verse>
				<verse number="33">“तिन्हीं इक्क होर उदारण तिन्हां जो सणाया, सुअर्गे दा राज्ज खमीरे साइआं ऐ जिसियो कुणकी जणासा लेई नैं तीई किलो आटे च मलाई दित्ता कने हुंदे-हुंदे सैह़ सारा आटा खमीर बणी गेआ।”</verse>
				<verse number="34">एह़ सारियां गल्लां जेह्ड़ियां यीशुयैं लोकां नैं ग्लाईयां, सैह़ तिन्हां गल्लां जो उदारणा च ग्लांदा था।</verse>
				<verse number="35">कि जेह्ड़ा वचन भविष्यवक्तां दे जरिये ग्लाया था, सैह़ पूरा होएया: “मैं उदारण ग्लाणे जो अपणा मुँ खोलगा, मैं तिन्हां गल्लां जो जेह्ड़ियां संसारे दे सुरुआत ते छुपी रेईयां, कने इन्हां छुपियां गल्लां जो सारेयां सामणै प्रगट करगा।”</verse>
				<verse number="36">ताह़लू यीशु भीड़ा जो छड्डी करी घरे च आया, कने तिसदे चेले तिस अल्ल आई नैं ग्लाणा लग्गे, “खेतां दे जंगली बीऐ दा उदारण अहां जो समझाई दे।”</verse>
				<verse number="37">तिन्हीं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “खरे बीऐ जो बाणे आल़ा किसान माणुये दा पुत्तर ऐ।</verse>
				<verse number="38">खेत संसारे दे लोक हन, खरा बीई परमात्मे दे राज्जे दे लोक, कने जंगली बीई बुराई करणे आल़े लोक हन।</verse>
				<verse number="39">जिन्हीं दुश्मणे तिन्हां जो बाया सैह़ सैतान ऐ; बड्डाई संसारे दा अन्त ऐ, कने बडणे आल़े सुअर्गदूत हन।</verse>
				<verse number="40">कने जिंआं जंगली दाणे दे बूटे पुटे कने फूके जांदे हन तिंआं ई संसारे दे अन्त च होणा।</verse>
				<verse number="41">मैं माणु दा पुत्तर अपणे सुअर्गदूतां जो घल्लगा, कने सैह़ परमात्मे दे राज्जे ते सारी ठोकरां दिया बज़ाहां जो कने बुरे कम्म करणे आल़ेआं जो बाहर कड्डगा,</verse>
				<verse number="42">कने सुअर्गदूत तिन्हां जो अग्गी दे कुंडे च पांगे, जित्थु रोणा कने दंद पिणा हुंगा।</verse>
				<verse number="43">तिस बग्त धर्मी माणु अपणे पिता दे राज्जे च सूरजे साइआं चमकगे। जेह्ड़े समझी सकदे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कने मन्नी भी लैन।</verse>
				<verse number="44">“सुअर्गे दा राज्ज जमीना च छुपेयो खजाने साइआं ऐ, जेह्ड़ा कुसकी माणुये जो मिल्ला कने जमीना च छुपाई दित्ता, कने खुसिया दे मारे जाई नैं अपणा सब कुच्छ बेची दित्ता कने तिसा जमीना जो खरीदी लेआ।”</verse>
				<verse number="45">भिरी सुअर्गे दा राज्ज इक्की बपारिये साइआं ऐ जेह्ड़ा सुच्चे मोतिआं दी तोपा च था।</verse>
				<verse number="46">जाह़लू तिसियो इक्क कीमती मोती मिल्ला तां तिन्हीं जाई नैं अपणा सब कुच्छ बेची दित्ता कने तिसियो खरीदी लेआ।</verse>
				<verse number="47">भिरी सुअर्गे दा राज्ज मच्छियां दे जाल़े साइआं ऐ जेह्ड़ा समुंदरे च पाया, कने हर किस्मां दियां मच्छियां जो कठ्ठेरी लेई आया।</verse>
				<verse number="48">कने जाह़लू जाल़ भरोईया, तां मछुआरे तिसियो कंडे पर खींजी लेई आये, कने बेई नैं खरिया-खरियां मच्छियां तां टोकरुये च कठ्ठेरियां कने खराब-खराब सट्टी दित्तियां।</verse>
				<verse number="49">संसारे दे अन्त च इआं ई होणा। सुअर्गदूतां आई नैं दुष्ट लोकां जो धर्मियां ते लग्ग करणा ऐ,</verse>
				<verse number="50">कने दुष्ट लोक अग्गी दे कुंडे च पाणे। जित्थु रोणा कने दंद पिणा होणा।</verse>
				<verse number="51">“क्या तुहां एह़ सारियां गल्लां समझी गै, तिन्हां तिस नैं ग्लाया, हाँ।”</verse>
				<verse number="52">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “इसतांई हर इक्क सास्त्री जेह्ड़ा सुअर्गे दे राज्जे दा चेला बणेया ऐ, तिस घरे दे मालके साइआं ऐ जेह्ड़ा अपणे भण्डारे ते नौईआं कने पराणियां चीज्जां कड्डदा ऐ।”</verse>
				<verse number="53">जाह़लू यीशु सारे उदारण ग्लाई बैठा, तां तित्थु ते चली गेआ।</verse>
				<verse number="54">कने अपणे सैहरे च आई नैं तिन्हां दे आराधनालय च जाई नैं तिन्हां जो सिक्षा दैणा लग्गा; कि सुणने आल़े हरान होई नैं ग्लाणे लग्गे, “इसियो एह़ ज्ञान कने सामर्थी दे कम्म कतांह ते मिल्लेयो।</verse>
				<verse number="55">क्या एह़ तिस तरखाण मिस्रिये दा जागत नीं ऐ? क्या इसदिया माँऊ दा नां मरियम कने इसदे भाऊआं दे नां याकूब, यूसुफ, शमौन कने यहूदा नीं हन?</verse>
				<verse number="56">कने क्या इसदियां सारियां बैह्णी अहां सौगी नीं रैंह्दियां? भिरी इसियो एह़ सब कतांह ते मिल्लेया?”</verse>
				<verse number="57">इस तरीके नैं तिन्हां तिसदिया बज़ाह ते ठोकर खादी अपर यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “भविष्यवक्ता दी अपणे देस कने अपणे घरे जो छड्डी नैं सब जगाह इज्जत हुंदी।”</verse>
				<verse number="58">कने तिन्हीं तित्थु तिन्हां दे बेबसुआसे दिया बज़ाह ते मते सामर्थी दे कम्म नीं कित्ते।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">तिस बग्त चौथाई देसे दे हेरोदेस राजैं यीशु दी चर्चा सुणी,</verse>
				<verse number="2">कने अपणे दासां नैं ग्लाणा लग्गा, “एह़ यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़ा ऐ। सैह़ मरेयां ते जिन्दा होई गेआ ऐ, इसतांई तिसते सामर्था दे कम्म प्रगट हुंदे हन।”</verse>
				<verse number="3">क्जोकि हेरोदेस राजैं अपणे भाऊ फिलिप्पुसे दी लाड़ी हेरोदियासा नैं ब्याह करी लेआ था, इसतांई यूहन्ने हेरोदेस राजे जो ग्लाया था, कि व्यबस्था दे मताबक तिज्जो अपणे भाऊये दिया लाड़िया नैं ब्याह करणा ठीक नीं ऐ, इसा गल्ला पर यूहन्ने जो पकड़ी करी जेला च पाई दित्या था।</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">इसतांई सैह़ तिसियो मारी दैणा चांह़दा था, अपर लोकां ते डरदा था क्जोकि सैह़ तिसियो भविष्यवक्ता मनदे थे।</verse>
				<verse number="6">अपर जाह़लू हेरोदेस राजे दा जन्मदिन आया, तां हेरोदियासा दिया कुड़िया जन्मदिने दिया खुसिया च नची करी दस्सी नैं हेरोदेस राजे जो खुस कित्ता।</verse>
				<verse number="7">इसा गल्ला पर तिन्हीं कसम खाई नैं वचन दित्ता, “जेह्ड़ा कुच्छ तू मंगगी, मैं तिज्जो दिंगा।”</verse>
				<verse number="8">सैह़ अपणिया माँऊ दे भकाणे पर ग्लाणा लग्गी, “यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़े दा सिर थाल़िया च ऐत्थु ई मिन्जो तांई मंगवाई दे।”</verse>
				<verse number="9">राजा बड़ा दुखी होएया, अपर अपणिया कसमा दिया कने सौगी बैठणे आल़ेआं दिया बज़ाह ते, हुक्म दित्ता कि देई दित्ता जां।</verse>
				<verse number="10">कने तिन्हीं जेला च सपाईयां जो घल्ली नैं यूहन्ने दा सिर बडवाई दित्ता;</verse>
				<verse number="11">कने तिसदा सिर थाल़िया च लंदा कने कुड़िया जो देई दित्ता, जिसियो सैह़ अपणिया माँऊ अल्ल लेई गेई।</verse>
				<verse number="12">ताह़लू यूहन्ना दे चेले आये कने तिसदी लाह्स लेई करी कने जाई नैं दब्बी दित्ती, कने जाई नैं यीशुये जो खबर दित्ती।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू यीशुयैं एह़ बुरी खबर सुणी, तां सैह़ किस्तिया पर बेई करी तित्थु ते लग्ग होई नैं सुनसाण जगाह जो चली गेआ। कने लोक एह़ सुणी करी सैहरे-सैहरे ते पैदल ई तिसदे पचांह़ चली पै।</verse>
				<verse number="14">तिन्हीं निकल़ी नैं इक्क मती सारी भीड़ दिक्खी कने तिन्हां पर तरस खादा कने तिन्हां दे बमारां जो ठीक कित्ता।</verse>
				<verse number="15">जाह़लू संझ होई तां तिसदे चेलेयां तिस अल्ल आई नैं ग्लाया, “एह़ सुनसाण जगाह ऐ कने देर होआ दी ऐ; लोकां जो घल्ली देआ कि सैह़ बस्तियां च जाई नैं अपणे तांई खाणा खरीदी लैन।”</verse>
				<verse number="16">अपर यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “इन्हां दा जाणा जरूरी नीं। तुहां ई इन्हां जो खाणे जो देआ।</verse>
				<verse number="17">तिन्हां तिस नैं ग्लाया, ऐत्थु अहां अल्ल पंज रोटियां कने दो मच्छियां जो छड्डी होर कुच्छ नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="18">यीशुयैं ग्लाया, “तिन्हां जो मिन्जो अल्ल लेई ओआ।”</verse>
				<verse number="19">ताह़लू तिन्हीं लोकां जो घाऐ पर इक्क-इक्क पंगत लगाई नैं बैणे जो ग्लाया, कने तिन्हां पंज रोटियां कने दूँ मच्छियां जो लेआ, कने सुअर्गे दे पास्से दिक्खी नैं धन्यावाद कित्ता कने रोटियां तोड़ी-तोड़ी नैं चेलेयां जो दित्तियां, कने चेलेयां लोकां जो।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू सारे खाई नैं रज्जी गै, तां चेलेयां बचियां रोटियां दे भरेयो बाराह टोकरु चुके।</verse>
				<verse number="21">कने खाणे आल़ेआं च जणासा कने जागतां जो छड्डी नैं लगभग पंज हज़ार मरद थे।</verse>
				<verse number="22">तिन्हीं तिसी बग्त अपणे चेलेयां जो किस्तिया पर चढ़णे तांई मजबूर कित्ता कि सैह़ तिसते पैहल्लैं पारले पास्सेयो चली जान, जाह़लू तिकर सैह़ लोकां जो घल्ली लैं।</verse>
				<verse number="23">सैह़ लोकां जो घल्ली नैं, प्रार्थना करणे जो लग्ग प्हाड़े पर चली गेआ; कने संझा सैह़ तित्थु किल्ला था।</verse>
				<verse number="24">तिस बग्त किस्ती झीला दे बिच्च लैहरां नैं डगमगा दी थी, क्जोकि हौआ सामणै ते ओआ दी थी।</verse>
				<verse number="25">कने यीशु अधिया राती बाद झीला पर चली करी तिन्हां अल्ल आया।</verse>
				<verse number="26">चेले तिसियो झीला पर चलदे होये दिक्खी नैं डरी गै। कने ग्लाणा लग्गे, “एह़ भूत ऐ।” कने डरे दे मारे डड्डणा लग्गे।</verse>
				<verse number="27">यीशुयैं तिसी बग्त तिन्हां नैं गल्लां कित्तियां कने ग्लाया, “हौंसला रखा। मैं ऐ डरा मत।”</verse>
				<verse number="28">पतरसैं तिस जो जवाब दित्ता, “हे प्रभु जे तू ई ऐ, तां मिन्जो अप्पु अल्ल पांणिये पर चली नैं ओणे दा हुक्म दे।”</verse>
				<verse number="29">तिन्हीं ग्लाया, “आई जा!” ताह़लू पतरस किस्तिया ते लौई नैं यीशु अल्ल जाणे तांई पांणिये पर चलणा लग्गा।</verse>
				<verse number="30">अपर सैह़ तेज हौआ जो दिक्खी नैं डरी गेआ, कने जाह़लू डुबणा लग्गा तां डड्डी नैं ग्लाणा लग्गा, “हे प्रभु मिन्जो बचा।”</verse>
				<verse number="31">यीशुयैं तिसी बग्त अपणा हत्थ गांह करी नैं तिसियो थमी लेआ कने तिस नैं ग्लाया, “हे बेबसुआसी, तैं क्जो शक कित्ता?”</verse>
				<verse number="32">जाह़लू सैह़ किस्तिया पर चढ़ी गै, तां हौआ रुकी गेई।</verse>
				<verse number="33">इसा गल्ला पर तिन्हां जेह्ड़े किस्तिया पर थे, तिसियो प्रणांम करी नैं ग्लाया, “सच्च-बिच्च तू परमात्मे दा पुत्तर ऐ।”</verse>
				<verse number="34">यीशु कने तिसदे चेले पारले पास्से लौई नैं गन्नेसरत सैहरे च पुज्जे।</verse>
				<verse number="35">तित्थु दे लोकां तिसियो पणछैणी लेआ कने अक्खे-बक्खे दे सारे लाक्के च खबर घल्ली, कने सारे बमारां जो तिस अल्ल लेई आये।</verse>
				<verse number="36">कने तिस नैं विणती करणा लग्गे कि सैह़ तिन्हां जो अपणे कपड़े दे पल्ले ई जो छूणा दैं; कने जितणेयां तिसियो छुता, सैह़ खरे होई गै।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">ताह़लू यरूशलेम सैहरे ते कुच्छ फरीसी कने सास्त्री माणु यीशु अल्ल आई नैं ग्लाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="2">“तेरे चेले स्याणेयां दे रीति रिवाजां जो क्जो टाल़दे हन, कि बगैर हत्थां धोतेयां रोटी खांदे हन?”</verse>
				<verse number="3">तिन्हीं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “तुहां भी अपणे रीति रिवाजां दिया बज़ाह ते क्जो परमात्मे देआं हुक्मां टाल़दे हन?</verse>
				<verse number="4">क्जोकि परमात्मैं ग्लाया ऐ, ‘अपणे बुढ़े कने अपणिया माँऊ दा आदर करणा’, कने ‘जेह्ड़ा कोई बुढ़े या माँऊ जो बुरा ग्लांगा, सैह़ जरूर मारी दित्ता जांगा।’</verse>
				<verse number="5">अपर तुहां ग्लांदे हन कि जे कोई माणु अपणे बुढ़े या माँऊ नैं ग्लां, ‘मेरा जेह्ड़ा कुच्छ ऐ, सैह़ तुहां दे कम्म आई सकदा ऐ, सैह़ परमात्मे जो भेंट चढ़ी चुकियो,’</verse>
				<verse number="6">तां सैह़ अपणे बुढ़े दा आदर ना करैं, इआं करी नैं तुहां अपणे रीति रिवाजां दिया बज़ाह ते जिन्हां जो तुहां बणाया ऐ, परमात्मे दा वचन टाल़ी दित्ता।</verse>
				<verse number="7">हे पाखंडियों, यशायाह भविष्यवक्तैं तुहां दे बारे च एह़ भविष्यवाणी ठीक ई कित्तियो ऐ:</verse>
				<verse number="8">‘एह़ लोक मुँऐ नैं तां मेरा आदर करदे हन, अपर इन्हां दा मन मिन्जो ते दूर रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="9">कने एह़ बेकार च मेरी अराधना करदे हन, क्जोकि माणुआं दे नियमां जो धार्मिकता दी सिक्षा करी नैं सखांदे हन।’ ”</verse>
				<verse number="10">ताह़लू यीशुयैं तिन्हां लोकां जो अपणे अल्ल सद्दी नैं तिन्हां जो ग्लाया, “सुणा, कने समझा:</verse>
				<verse number="11">जेह्ड़ा मुँऐ च जांदा ऐ, सैह़ माणुये जो असुद्ध नीं करदा, अपर जेह्ड़ा मुँऐ ते निकल़दा ऐ, सैई माणुये जो असुद्ध करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="12">ताह़लू चेलेयां आई नैं तिस नैं ग्लाया, “क्या तू जाणदा ऐ कि फरीसियां एह़ वचन सुणी नैं ठोकर खादी?”</verse>
				<verse number="13">तिन्हीं जवाब दित्ता, हर रूख जेह्ड़ा मेरे सुअर्गीय पितैं नीं लगाया, पूटेया जाणा।</verse>
				<verse number="14">“तिन्हां जो जाणा देआ; सैह़ अन्ने जो रस्ता दस्सणे आल़े हन कने अन्ना जे अन्ने जो रस्ता दस्से, तां दोयो खड्डे च पोंगे।”</verse>
				<verse number="15">एह़ सुणी नैं पतरसैं तिस नैं ग्लाया, “एह़ उदारण अहां जो समझाई देआ।”</verse>
				<verse number="16">तिन्हीं ग्लाया, “क्या तुहां भी अह्ल्ली तिकर नासमझ हन?</verse>
				<verse number="17">क्या तुहां नीं जाणदे कि जेह्ड़ा कुच्छ मुँऐ च जांदा सैह़ पेटे च पोंदा ऐ, कने संडास ते निकल़ी जांदा ऐ?</verse>
				<verse number="18">अपर जेह्ड़ी बुराई मुँऐ ते निकल़दी ऐ, सैह़ मने ते निकल़दी ऐ, कने सैई माणुये जो असुद्ध करदी ऐ।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि बुरे बचार, खून, परस्त्रीगमन, ब्यभिचार, चोरी, झूठी गवाही कने निंदा मने ते निकल़दी ऐ।</verse>
				<verse number="20">ऐई बुरिआं गल्लां हन जेह्ड़ियां माणुये जो असुद्ध करदियां हन, अपर हत्थां बगैर धोतेयां खाणा-खाणा माणुये जो असुद्ध नीं करदा।”</verse>
				<verse number="21">यीशु तित्थु ते निकल़ी नैं, सूर कने सैदा दे सैहरां दे पास्से चली गेआ।</verse>
				<verse number="22">कने ताह़लू तिस प्रदेसे ते इक्क कनानी जणांस निकल़ी, कने डड्डी नैं ग्लाणा लग्गी, “हे प्रभु। दाऊदे दे वंश, मिन्जो पर दया कर। मेरी कुड़िया जो दुष्टआत्मां बड़ी सता दी ऐ।”</verse>
				<verse number="23">अपर तिन्हीं तिसायो कुच्छ जवाब नीं दित्ता। ताह़लू तिसदे चेलेयां आई करी तिस नैं विणती कित्ती, “इसायो घल्ली देआ, क्जोकि सैह़ अहां दे पचांह़ डड्डदी-डड्डदी ओआ दी ऐ।”</verse>
				<verse number="24">तिन्हीं जवाब दित्ता, “इस्राएल दे परवारें दिया गुआचिआं भेड्डां जो छड्डी नैं मैं कुसी अल्ल नीं घल्लेया।</verse>
				<verse number="25">अपर सैह़ आई, कने यीशुये जो प्रणांम करी नैं ग्लाणा लग्गी, हे प्रभु मेरी मदत कर।”</verse>
				<verse number="26">तिन्हीं जवाब दित्ता, “जागतां दी रोटी लेई नैं कुत्तेआं दे गांह पाणा ठीक नीं।”</verse>
				<verse number="27">तिन्नै ग्लाया, “एह़ गल्ल सच्च ऐ प्रभु, अपर कुत्ते भी सैह़ बचेयो रोटियां दे टुकड़ेयां जो खांदे हन, जेह्ड़े तिन्हां दे मालकां दे मेज्जे ते थल्लैं पोंदे हन।”</verse>
				<verse number="28">इसा गल्ला पर यीशुयैं तिसा जो जवाब दित्ता, “हे कुड़िये, तेरा बसुआस बड़ा ऐ। जिंआं तू चांह़दी ऐ, तिज्जो तांई तिंआं ई होयैं।” कने तिसा दी कुड़ी तिसी बग्त खरी होई गेई।</verse>
				<verse number="29">यीशु तित्थु ते गलीले दिया झीला अल्ल आया, कने प्हाड़े पर गौई करी बेई गेआ।</verse>
				<verse number="30">ताह़लू लोकां दी भीड़ा पर भीड़ तिस अल्ल आई। सैह़ अपणे सौगी लंगड़े, अन्ने, जफ्फे, टुंडे कने होर मतेआं जो तिस अल्ल लेई आये, कने तिन्हां जो तिसदेयां पैरां अल्ल बठाई दित्ता, कने तिन्हीं तिन्हां जो खरा कित्ता।</verse>
				<verse number="31">जाह़लू लोकां दिख्या कि जफ्फे ग्लांदे, कने टुंडे खरे हुंदे, कने लंगड़े चलदे, कने अन्ने दिक्खदे हन तां हरान होई नैं इस्राएल देसे दे परमात्मे दी बड़ेयाई कित्ती।</verse>
				<verse number="32">यीशु अपणे चेलेयां जो सद्दी करी ग्लाणा लग्गा, “मिन्जो इसा लोकां दिया भीड़ा पर तरस ओआ दा ऐ, क्जोकि एह़ लोक त्रीं दिनां ते मिन्जो सौगी हन कने इन्हां अल्ल कुच्छ भी खाणे जो नीं ऐ। मैं इन्हां जो भुखे पेट घरे जो नीं घल्लणा चांह़दा, कुत्थी इआं ना होयैं कि घरे नीं पुज्जन।”</verse>
				<verse number="33">चेलेयां तिस नैं ग्लाया, “अहां जो इस सुनसाण जगाह च कतांह ते इतणियां रोटियां मिलगियां कि अहां इतणियां बड्डिया भीड़ा जो रज्जी नैं खुआन?”</verse>
				<verse number="34">यीशुयैं तिन्हां ते पुछया, “तुहां अल्ल कितणियां रोटियां हन?” तिन्हां ग्लाया, “सत रोटियां, कने थोड़ी दियां लोक्कियां मच्छियां।”</verse>
				<verse number="35">ताह़लू तिन्हीं लोकां जो भुइआं बैणे दा हुक्म दित्ता।</verse>
				<verse number="36">कने सैह़ बेई गै, इसते बाद यीशुयैं सत रोटियां जो कने मच्छियां जो लेई नैं परमात्मे दा धन्यावाद दित्ता, भिरी तिन्हां रोटियां जो तोड़ी करी अपणे चेलेयां जो दिंदा गेआ, कने चेले लोकां जो दैणा लग्गे।</verse>
				<verse number="37">इआं ई सारे खाई नैं रज्जी गै कने चेलेयां बचियां रोटियां दे भरेयो सत टोकरु चुके।</verse>
				<verse number="38">खाणे आल़ेआं च जणासां कने जागतां जो छड्डी नैं लगभग चार हज़ार मरद थे।</verse>
				<verse number="39">ताह़लू सैह़ भीड़ा जो घल्ली नैं किस्तिया पर चढ़ी गेआ, कने मगदन देसे दे लाक्के च आया।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">फरीसी कने सदूकी माणुआं बक्खे आई नैं तिसियो परखणे तांई तिस नैं ग्लाया, “अहां जो सुअर्गे दा कोई नसाण दस्स।”</verse>
				<verse number="2">तिन्हीं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “संझ हुंदे ई तुहां ग्लांदे हन, मौसम छैल़ रैंह्गा, क्जोकि अम्बर लाल ऐ,</verse>
				<verse number="3">कने भ्यागा जो ग्लांदे हन, अज्ज तफान औणां, क्जोकि अम्बर लाल कने धुदंल़ा ऐ। तुहां अम्बरे दे लछणा दिक्खी नैं तिसदा भेत दस्सी सकदे हन, अपर बग्तां दे नसाणां दा भेत क्जो नीं दस्सी सकदे?</verse>
				<verse number="4">इस जुगे दे बुरे कने ब्यभिचारी लोक नसाण तोपदे हन, अपर योना भविष्यवक्ता दे नसाणां जो छड्डी तिन्हां जो होर कोई नसाण नीं दित्ता जाणा।” कने सैह़ तिन्हां जो छड्डी नैं चली गेआ।</verse>
				<verse number="5">चेले झीला दे पारले पास्से पुज्जे, अपर सैह़ रोटियां लैणां भुल्ली गियो थे।</verse>
				<verse number="6">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “दिक्खा, फरीसी कने सदूकी माणुआं दे खमीरे ते मतलब झूठी सिक्षा ते चौकन्ने रैहणा।”</verse>
				<verse number="7">चेले अप्पु च बचार करणा लग्गे, “अहां रोटियां नीं लंदियां, इसतांई सैह़ इआं ग्ला दा ऐ।”</verse>
				<verse number="8">एह़ जाणी नैं, यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “हे बेबसुआसियो, तुहां अप्पु च क्जो बचार करा दे हन कि अहां अल्ल रोटियां नीं हन।</verse>
				<verse number="9">क्या तुहां अह्ल्ली तिकर नीं समझे? क्या तुहां जो सैह़ पंज हज़ारां दियां पंज रोटियां याद नीं हन, कने ना तुहां जो एह़ याद ऐ कि अहां कितणे बचेयो रोटियां दे टोकरु चुकेयो थे।</verse>
				<verse number="10">कने ना सैह़ जेह्ड़ियां चौं हज़ारां दियां सत रोटियां, कने ना एह़ कि तुहां कितणे टोकरु चुकेयो थे?</verse>
				<verse number="11">क्या तुहां अह्ल्ली भी नीं समझी सके कि मैं तुहां नैं रोटियां दे बारे च नीं ग्लाया, अपर एह़ कि तुहां फरीसी कने सदूकी माणुआं दे खमीरे ते चौकन्ने रैहणा।”</verse>
				<verse number="12">ताह़लू तिन्हां जो समझा च आया कि तिन्हीं रोटिया दे खमीर ते नीं, अपर फरीसी कने सदूकी माणुआं दिया सिक्षा ते चौकन्ने रैहणे जो ग्लाया था।</verse>
				<verse number="13">यीशु कैसरिया फिलिप्पी दे प्रदेसे च आया कने अपणे चेलेयां ते पुछणा लग्गा, “लोक मिन्जो माणुये दे पुत्तर जो क्या ग्लांदे हन? कि मैं कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="14">तिन्हां ग्लाया, “कुच्छ तां यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़ा ग्लांदे हन, कने कुच्छ एलिय्याह कने कुच्छ यिर्मयाह या भविष्यवक्ता च कोई इक्क ग्लांदे हन।”</verse>
				<verse number="15">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “अपर तुहां मिन्जो क्या ग्लांदे हन कि मैं कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="16">शमौन पतरसैं ग्लाया, “तुहां जिन्दे परमात्मे दे पुत्तर मसीह हन।”</verse>
				<verse number="17">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “हे शमौन, योना दे जागता, तू धन ऐ; क्जोकि मांस कने खून ते नीं, अपर मेरे पितैं जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ, एह़ गल्ल तिज्जो पर प्रगट कित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="18">कने मैं भी तिज्जो नैं ग्लांदा ऐ, कि तू पतरस ऐ, कने मैं इस पत्थरे पर अपणी कलीसिया बणांगा कने अधोलोक दे दरवाजे तिस पर हावी नीं हुंगे।</verse>
				<verse number="19">मैं तिज्जो सुअर्गे दे राज्जे दी चाबियां दिंगा, कने जे कुच्छ तू धरतिया पर बन्नणा, सैह़ सुअर्गे च बन्नेया जाणा; कने जेह्ड़ा कुच्छ तू धरतिया पर खोलणा, सैह़ सुअर्गे च खुलणा।”</verse>
				<verse number="20">ताह़लू तिन्हीं चेलेयां जो चतौणी दित्ती कि कुस नैं मत दस्सदे! कि मैं मसीह ऐ।</verse>
				<verse number="21">तिस बग्ते ते यीशु अपणे चेलेयां जो दस्सणा लग्गा, “जरूरी ऐ कि मैं यरूशलेम सैहरे जो जां कने स्याणेयां कने प्रधान याजकां, कने सास्त्री माणुआं दे हत्थां ते बड़े दुख उठां; कने मारी दित्ता जां; कने त्रीये दिनैं भिरी मरेयां ते जिन्दा होई जां।”</verse>
				<verse number="22">इसा गल्ला पर पतरस तिसियो लग्ग लेई जाई नैं झिड़कणा लग्गा, “हे प्रभु, परमात्मा ना करैं। तिज्जो नैं देहया कदी नीं हुंगा।”</verse>
				<verse number="23">तिन्हीं मुड़ी करी पतरसे नैं ग्लाया, “हे सैतान, मेरे सामणै ते दूर होई जा। तू मिन्जो तांई ठोकरा दी बज़ाह ऐ; क्जोकि तू परमात्मे दियां गल्लां पर मन नीं, अपर माणुआं दियां गल्लां पर मन लगांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="24">ताह़लू यीशु अपणे चेलेयां नैं ग्लाणा लग्गा, “जेह्ड़ा कोई मिन्जो पचांह़ औणां चांह़दा ऐ, सैह़ अपणियां इच्छां जो छड्डी करी कने अपणे दुखां कने कष्टां दिया सूल़िया चुक्की नैं, मेरे पचांह़ चली पोयैं।</verse>
				<verse number="25">क्जोकि जेह्ड़ा कोई अपणे प्राण बचाणा चांह़दा, तिन्हीं अपणे प्राण गुआणे हन; कने जिन्हीं मिन्जो तांई अपणे प्राण गुआणे हन, तिन्हीं अपणे प्राण बचाणे हन।</verse>
				<verse number="26">जे माणु सारे संसारे जो हासल करणे तांई अपणे प्राणा जो गुआं, तां तिसियो क्या फायदा हुंगा? माणु अपणे प्राणा दे बदले होर क्या देई सकदा ऐ?</verse>
				<verse number="27">मैं माणुये दा पुत्तर अपणे सुअर्गदूतां सौगी अपणे पिता दी महिमा च ओंगा, कने तिस बग्त ‘सैह़ हर इक्की जो तिसदे कम्मां दे मताबक फल़ दिंगा।’</verse>
				<verse number="28">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़े ऐत्थु खड़ोत्यो हन, इन्हां च कुच्छ-कुच्छ ऐदेय हन, कि जाह़लू तिकर माणुये दे पुत्तरे जो परमात्मे दे राज्जे च ओंदे नीं दिक्खी लैंगे, ताह़लू तिकर मौत्त तिन्हां पर कदी नीं ओंगी।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">छिं दिनां दे बाद यीशुयैं पतरस कने याकूब कने तिसदे भाऊ यूहन्ने जो सौगी लेआ, कने तिन्हां जो सुनसाण च कुसी ऊचे प्हाड़े पर लेई गेआ।</verse>
				<verse number="2">तित्थु तिन्हां सामणै तिसदा रूप बदली गेआ, कने तिसदा मुँ सूरजे साइआं चमकेया कने तिसदे कपड़े जोतिया साइआं चिट्टे होई गै।</verse>
				<verse number="3">कने दिक्खा, मूसा कने एलिय्याह यीशु सौगी गल्लां करदे तिन्हां जो दुस्से।</verse>
				<verse number="4">इसा गल्ला पर पतरस यीशुये नैं ग्लाणा लग्गा, “हे प्रभु अहां दा ऐत्थु रैहणा ठीक ऐ। जे तेरी इच्छा होयैं तां मैं ऐत्थु त्रै तम्बू बणां; इक्क तिज्जो तांई इक्क मूसे तांई कने इक्क एलिय्याह तांई।”</verse>
				<verse number="5">सैह़ ग्ला दा ई था कि इक्क चिट्टे बदल़ैं तिन्हां जो ढक्की लेआ, कने तिस बदल़े च एह़ उआज़ आई; “एह़ मेरा प्यारा पुत्तर ऐ, जिसते मैं बड़ा भरी खुस ऐ, इसदी सुणा।”</verse>
				<verse number="6">चेले एह़ सुणी नैं मुँऐ भार पेई गै कने बड़े भरी डरी गै।</verse>
				<verse number="7">यीशुयैं बक्खे आई नैं तिन्हां जो छुई नैं, ग्लाया, “उठा, डरा मत।”</verse>
				<verse number="8">ताह़लू तिन्हां अपणियां अखीं खोलियां तां यीशुये जो छड्डी नैं होर कुसी जो नीं दिख्या।</verse>
				<verse number="9">जाह़लू सैह़ प्हाड़े ते लौआ दे थे ताह़लू यीशुयैं तिन्हां जो एह़ हुक्म दित्ता, “जाह़लू तिकर मैं माणु दा पुत्तर मरेयां च जिन्दा नीं होई जां, ताह़लू तिकर जेह्ड़ा कुच्छ तुहां दिख्या ऐ कुसी नैं मत दस्सदे।”</verse>
				<verse number="10">इसा गल्ला पर तिसदे चेलेयां यीशुये ते पुछया, “भिरी सास्त्री माणु क्जो ग्लांदे हन कि एलिय्याह दा पैहल्ले औणां जरूरी ऐ?”</verse>
				<verse number="11">तिन्हीं जवाब दित्ता, “एलिय्याह जरूर ओंगा, कने सब कुच्छ सुधारगा।</verse>
				<verse number="12">अपर मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि एलिय्याह आई चुकेया ऐ, कने लोकां तिसियो नीं पणछैणया; अपर जदेया चाया तिंआं ई तिस सौगी कित्ता। इस तरीके नैं माणु दा पुत्तर भी तिन्हां दे हत्थे ते दुख झेलगा।”</verse>
				<verse number="13">ताह़लू चेले अप्पु च समझणा लग्गे कि तिन्हीं अहां जो यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़े दे बारे च ग्लाया ऐ।</verse>
				<verse number="14">जाह़लू यीशु कने तिसदे चेले भीड़ा अल्ल पुज्जे, तां इक्क माणु तिस अल्ल आया, कने गोड्डेयां दे भार बेई नैं ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="15">“हे प्रभु मेरे जागते पर दया कर। क्जोकि तिसियो मिर्गी ओंदी ऐ, कने सैह़ बड़ा दुख झेलदा ऐ; कने कई बरी अग्गी च कने कई बरी पांणिये च पोंदा।</verse>
				<verse number="16">कने मैं तिसियो तेरे चेलेयां अल्ल लंदेया था, अपर एह़ तिसियो ठीक नीं करी सके।”</verse>
				<verse number="17">यीशुयैं जवाब दित्ता, “हे बेबसुआसियो कने बेइमान लोको, मैं काह़लू तिकर तुहां सौगी रैंह्गा? काह़लू तिकर तुहां दी झेलगा? इसियो ऐत्थियो मिन्जो अल्ल लेयोआ।”</verse>
				<verse number="18">ताह़लू यीशुयैं दुष्टआत्मां जो झिड़केया, कने सैह़ तिसते निकल़ी गेई; कने जागत तिसी बग्त खरा होई गेआ।</verse>
				<verse number="19">ताह़लू चेले पड़दे नैं यीशु अल्ल आई नैं ग्लाणा लग्गे, “अहां तिसा दुष्टआत्मां जो क्जो नीं कड्डी सके?”</verse>
				<verse number="20">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “अपणे बसुआसे दी कमिया दिया बज़ाह ते, क्जोकि मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, जे तुहां दा बसुआस राईया दे दाणे बराबर भी हुंगा, तां इस प्हाड़े नैं ग्लाई सकगे, ‘ऐत्थु ते खिसकी नैं औत्थू चली जा’, तां तिन्हीं चली जाणा; कने कोई भी गल्ल तुहां तांई औखी नीं हुंगी।</verse>
				<verse number="21">अपर एह़ जाति बिना प्रार्थना कने बिना ब्रत ते नीं निकल़दी।”</verse>
				<verse number="22">जाह़लू सैह़ गलील प्रदेसे च थे, तां यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं माणुये दा पुत्तर माणुआं दे हुआलैं कित्ता जांगा;</verse>
				<verse number="23">सैह़ तिसियो मारी दिंगे, कने सैह़ त्रीये दिनैं मरेयां ते जिन्दा होई जांगा।” इसा गल्ला पर चेले बड़े उदास होये।</verse>
				<verse number="24">जाह़लू सैह़ कफरनहूम सैहरे च पुज्जे, तां मंदरे दा कर बसूलणे आल़ेआं पतरसे अल्ल आई नैं पुछया, “क्या तुहां दा गुरू मंदरे दा कर नीं दिंदा ऐ?”</verse>
				<verse number="25">तिन्हीं ग्लाया, “हाँ दिंदा ऐ।” जाह़लू सैह़ घरैं आया, तां यीशुयैं तिसदे पुछणे ते पैहल्ले ई तिसियो ग्लाया, “हे शमौन, तू क्या सोचा दा ऐ? धरतिया दे राजे महसूल या कर कुणा ते लैंदे हन? अपणे पुत्तरां ते या परायां ते?”</verse>
				<verse number="26">पतरसैं तिस नैं ग्लाया, “परायां ते।” यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, तां पुत्तर बची गै</verse>
				<verse number="27">तमी इसतांई कि अहां तिन्हां जो ठोकर नीं खुआन, तू झीला कनारे पर जाई नैं मच्छी पकड़णे तांई बिइड़ी पा, कने जेह्ड़ी मच्छी पैहल्ले निकल़ैं, तिसायो लै; तां तिज्जो तिसादे मुँऐ खोलणे पर इक्क चाँदिया दा सिक्का मिलगा, तिसियो लेई नैं मेरे कने अपणे बदले तिन्हां जो कर देई देंआ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">तिस बग्त चेले यीशु अल्ल आई नैं पुछणा लग्गे, “सुअर्गे दे राज्जे च बड्डा कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="2">इसा गल्ला पर यीशुयैं इक्की जागते जो अपणे अल्ल सद्दी नैं तिन्हां बिच्च खरेड़ी दित्ता,</verse>
				<verse number="3">कने ग्लाणा लग्गा, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि जाह़लू तुहां अपणे आप्पे जो बदली करी जागतां साइआं बणी जांगे, ताह़लू तुहां सुअर्ग दे राज्जे च पुज्जी जांगे।</verse>
				<verse number="4">जेह्ड़ा कोई अप्पु जो इस जागते साइआं लोक्का करगा, सैह़ सुअर्ग दे राज्जे च बड्डा हुंगा।</verse>
				<verse number="5">कने जेह्ड़ा कोई मेरे नांऐ ते इक्क ऐदेय जागते जो अपनांदा ऐ सैह़ मिन्जो अपनांदा ऐ।</verse>
				<verse number="6">“अपर जेह्ड़ा कोई इन्हां लोक्केयां च जेह्ड़े मिन्जो पर बसुआस करदे हन, कुसी इक्की ते पाप करवां, तिसियो परमात्मा सज़ा दिंगा, अपर परमात्मे दिया खतरनाक सज़ा ते एह़ खरा कि बड्डे घराटे दा पुड़ तिसदे गल़े च लटकाई करी सैह़ समुंदरे च सट्टी दित्ता जां।</verse>
				<verse number="7">ठोकरां दियां बज़ाह ते संसारे पर हाय। ठोकरां दा लगणा जरूरी ऐ; अपर हाय तिस माणुये पर जिसदिया बज़ाह ते ठोकर लगदी ऐ।</verse>
				<verse number="8">“जे तेरा हत्थ या पैर हुंदे भी पाप करवांदा ऐ, तां तिसियो बड्डी नैं सट्टी दे, डुंडा या लंगड़ा होई नैं सदा दिया ज़िन्दगिया च प्रवेश करणा तिज्जो तांई इसते बधिया ऐ कि दूँ हत्थां या दूँ पैरां हुंदेया तू नरके दिया अग्गी च सट्टेया जां।</verse>
				<verse number="9">जे तेरी अख हुंदे भी तिज्जो ते पाप करवांदी ऐ, तां तिसायो कड्डी नैं सट्टी दे; काणा होई नैं सदा दी ज़िन्दगिया च प्रवेश करणा तिज्जो तांई इसते बधिया ऐ कि दूँ अखीं हुंदेया भी तू नरके दिया अग्गी च सट्टेया जां।</verse>
				<verse number="10">“दिक्खा, तुहां इन्हां लोक्केयां च कुसी जो घटिया मत समझा; क्जोकि मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि सुअर्गे च तिन्हां दे सुअर्गदूत सदा मेरे सुअर्गीय पिता दे सौगी रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि मैं माणु दा पुत्तर गुआचेआं जो बचाणा आया ऐ।</verse>
				<verse number="12">“तुहां क्या सोचा दे हन? मन्नी लेआ कुसी माणुये दियां सौ भेड्डां होन, कने तिन्हां च इक्क गुआची जां, तां क्या सैह़ नड़ीनूयें जो छड्डी नैं प्हाड़ां पर जाई नैं, तिसा गुआचिया जो नीं तोपगा?</verse>
				<verse number="13">कने जे देहया होयैं कि जाह़लू सैह़ मिल्ली जांदी ऐ, तां मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि सैह़ तिन्हां च नड़ीनूयें भेड्डां तांई जेह्ड़ियां गुआचिआं नीं थियां, इतणी खुसी नीं होणी जितणी कि इसा भेड्डा तांई होणी ऐ।</verse>
				<verse number="14">इआं ई तुहां दे पिता दी जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ एह़ इच्छा नीं कि इन्हां लोक्केयां च इक्क भी नास होई जां।</verse>
				<verse number="15">“जे तेरा भाऊ तेरे खलाफ अपराध करैं, तां जा कने किल्ले च गल्लबात करी नैं तिसियो समझा। कने जे सैह़ तेरिया गल्लां सुणी करी पछतां, तां तैं अपणे भाऊये जो पाई लेआ।</verse>
				<verse number="16">जे तेरी सैह़ ना सुणे, तां इक्क या दो जणे होर अपणे सौगी लेई जा, कि हर इक्क गल्ल मूसा दिया व्यबस्था दे मताबक दूँ या त्रीं गवाहां दे मुँऐ ते पक्की होई जां।</verse>
				<verse number="17">जे सैह़ तिन्हां दी भी नीं मन्नैं, तां कलीसिया नैं ग्लाई दे, अपर जे सैह़ कलीसिया दी ना मन्नैं, तां तू तिसियो दूईआं जातिआं कने चुंगी लैणे आल़ेआं साइआं समझ।</verse>
				<verse number="18">“मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, जेह्ड़ा कुच्छ तुहां धरतिया पर बन्नगे, सैह़ सुअर्गे च बन्नेया जाणा, कने जेह्ड़ा कुच्छ तुहां धरतिया पर खोलगे, सैह़ सुअर्गे च खुलणा।</verse>
				<verse number="19">भिरी मैं तुहां नैं ग्लांदा, जे तुहां च दो जणे धरतिया पर कुसी गल्लां तांई इक्क मन होई नैं प्रार्थना करी नैं मंगगे, तां सैह़ मेरे पिता दे पास्से ते जेह्ड़ा सुअर्ग च ऐ, तिन्हां तांई होई जांगा।</verse>
				<verse number="20">एह़ इसतांई कि जित्थु दो या त्रै माणु मेरे नांऐ ते किठ्ठे हुंदे हन, तित्थु मैं तिन्हां बिच्च हुंदा ऐ।”</verse>
				<verse number="21">ताह़लू पतरस बक्खे आई नैं यीशुये नैं ग्लाणा लग्गा, “हे प्रभु, जे मेरा भाऊ अपराध करदा रैंह्, तां मैं कितणी बरी तिसियो माफ करां? क्या सत बरी?”</verse>
				<verse number="22">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं एह़ नीं ग्लांदा ऐ, कि सत बरी तिकर अपर तिज्जो सत बरी दे सत्तर गुणा तिकर तिसियो माफ करणा चाइदा।”</verse>
				<verse number="23">“एह़ उदारण सुअर्गीय राज्ज दे तिस राजे साइआं ऐ, जिन्हीं अपणे दासां ते लेखा लैणां चाया।</verse>
				<verse number="24">जाह़लू सैह़ लेखा लैणां लग्गा, तां इक्क जणा तिस सामणै लंदा जेह्ड़ा दस हज़ार तोड़ेयां दा कर्जदार था।</verse>
				<verse number="25">कि तिस कर्जे जो भरणे तांई तिस अल्ल कुच्छ भी नीं था, तां तिसदे मालकैं ग्लाया, ‘एह़ कने इसदी लाड़ी, बाल बच्चे कने जेह्ड़ा कुच्छ इसदा ऐ, सब कुच्छ बेची दित्ता जां, कने कर्ज भरी दित्ता जां।’</verse>
				<verse number="26">इसा गल्ला पर तिन्हीं दासें गांह झुकी नैं तिसियो प्रणांम कित्ता, कने ग्लाणा लग्गा, ‘हे मेरेया मालका सबर रख, मैं सारा कर्ज भरी दिंगा।’</verse>
				<verse number="27">ताह़लू तिस दासे दे मालकैं तरस खाई नैं तिसियो छड्डी दित्ता, कने तिसदा कर्ज भी माफ करी दित्ता।</verse>
				<verse number="28">“अपर जाह़लू सैह़ दास बाहर निकल़ेया, तां तिसदे संगी दासां च इक्क देहया तिसियो मिल्ला जेह्ड़ा तिसदे सौ दीनारां दा कर्जदार था। तिन्हीं तिसियो पकड़ी नैं तिसदा गल़ा घुटेया कने ग्लाणा लग्गा, ‘जेह्ड़ा कुच्छ तिज्जो अल्ल मेरा कर्ज ऐ तिसियो भरी दे।’</verse>
				<verse number="29">इसा गल्ला पर तिसदा संगी दास तिस गांह पेई नैं तिस नैं विणती करणा लग्गा, ‘सबर रख, मैं सारा कर्ज भरी दिंगा।’</verse>
				<verse number="30">सैह़ नीं मन्नेया, अपर जाई नैं तिसियो जेला च पाई दित्ता कि जाह़लू तिकर कर्ज नीं भरी दैं, ताह़लू तिकर तित्थु रैंह्।</verse>
				<verse number="31">तिसदे संगी दास एह़ जेह्ड़ा होएया था दिक्खी नैं बड़े दुखी होये, कने जाई नैं अपणे मालके जो पूरा हाल दस्सी दित्ता।</verse>
				<verse number="32">ताह़लू तिसदे मालकैं तिसियो सद्दी करी तिस नैं ग्लाणा लग्गा, ‘हे दुष्ट दास, मैं तां तेरा सारा ई कर्ज माफ करी दित्ता। क्जोकि तैं मिन्जो नैं अपणे कर्जे तांई बड़ी विणती कित्तियो थी,</verse>
				<verse number="33">इसतांई जिंआं मैं तिज्जो पर तरस खाई नैं तेरा सारा कर्ज माफ करी दित्ता, तिंआं ई तिज्जो भी अपणे संगी दासे पर तरस खाई नैं कर्ज माफ करणा चाइदा था।’</verse>
				<verse number="34">कने तिसदे मालकैं गुस्से च आई नैं तिसियो सज़ा दैणे आल़ेआं दे हुआलैं करी दित्ता, कि जाह़लू तिकर सैह़ सारा कर्ज भरी नीं दैं, ताह़लू तिकर तिन्हां दे हुआलैं रैंह्।</verse>
				<verse number="35">“इआं ई जे तुहां च हर इक्क अपणे भाऊये जो दिले ते माफ नीं करगे, तां मेरा पिता जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ, तुहां नैं देहया बर्ताब करगा।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">जाह़लू यीशु एह़ गल्लां ग्लाई बैठा, तां गलील प्रदेसे ते चली गेआ; कने यरदन नदिया दे पार यहूदिया प्रदेसे च आया।</verse>
				<verse number="2">ताह़लू बड्डी भीड़ तिसदे पचांह़ चली पेई, कने तिन्हीं तित्थु तिन्हां जो ठीक कित्ता।</verse>
				<verse number="3">ताह़लू फरीसी माणु तिसियो परखणे तांई बक्खे आई नैं ग्लाणा लग्गे, “क्या हर इक्क बज़ाह ते अपणिया लाड़िया जो छड्डणा ठीक ऐ?”</verse>
				<verse number="4">तिन्हीं जवाब दित्ता, “क्या तुहां नीं पढ़ेया कि जिन्हीं तिन्हां जो बणाया, तिन्हीं सुरू ते मरद कने जणांस बणाई नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="5">“इसा बज़ाह ते माणु अपणे माँऊ बुढ़े ते लग्ग होई नैं अपणिया लाड़िया सौगी रैंह्गा कने सैह़ दोयो इक्क जान्न हुंगे?</verse>
				<verse number="6">कने सैह़ हुण दो तन नीं, अपर इक्क जान्न हन। इसतांई जिसियो परमात्मैं जोड़या ऐ, तिसियो माणु लग्ग ना करन।”</verse>
				<verse number="7">तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “भिरी मूसैं एह़ क्जो ठैहराया कि तलाक देई नैं तिसा जो छड्डी देआ?”</verse>
				<verse number="8">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मूसैं तुहां दे मन कठोर होणे दिया बज़ाह ते तुहां जो अपणिया-अपणिया लाड़िया जो छड्डणे दा हुक्म दित्या, अपर सुरू ते देहया नीं था।</verse>
				<verse number="9">कने मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़ा कोई ब्यभिचारे जो छड्डी होर कुसा बज़ाह ते अपणिया लाड़िया जो छड्डी नैं दूईआ नैं ब्याह करैं, सैह़ ब्यभिचार करदा ऐ; कने जेह्ड़ा तिसा छड्डिया नैं ब्याह करैं, सैह़ भी ब्यभिचार करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="10">चेलेयां तिस नैं ग्लाया, “जे मर्दे दा जणासा सौगी ऐदेया रिस्ता ऐ, तां ब्याह करणा ठीक नीं।”</verse>
				<verse number="11">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “सारे एह़ वचन ग्रहण नीं करी सकदे, सिर्फ सैह़ जिन्हां जो परमात्मे दे जरिये वचन ग्रहण करणे दा दान मिल्लेया ऐ।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि कुच्छ नंपुसक ऐदेय हन, जेह्ड़े माँऊ दे गर्भे ते ई ऐदयो जम्मेयो, कने कुच्छ नंपुसक ऐदेय हन, जिन्हां जो माणुआं नंपुसक बणाया; कने कुच्छ नंपुसक ऐदेय हन, जिन्हां सुअर्गे दे राज्जे तांई अपणे आप्पे जो नंपुसक बणाई लेआ ऐ। जेह्ड़े इसा गल्ला जो समझणे जोग्गे हन, सैह़ इसा गल्ला जो समझी लैन।”</verse>
				<verse number="13">ताह़लू लोक जागतां जो यीशु अल्ल लेई आये कि सैह़ तिन्हां पर हत्थ रखैं कने प्रार्थना करैं, अपर चेलेयां तिन्हां जो झिड़केया।</verse>
				<verse number="14">यीशुयैं ग्लाया, “जागतां जो मिन्जो अल्ल औणां देआ, कने इन्हां जो मत रोका, क्जोकि सुअर्गे दा राज्ज ऐदेयां दा ई ऐ।”</verse>
				<verse number="15">कने सैह़ तिन्हां पर हत्थ रखी नैं तित्थु ते चली गेआ।</verse>
				<verse number="16">कने दिक्खा, इक्क माणु यीशु अल्ल आई नैं ग्लाणा लग्गा, “हे गुरू, मैं कुण देहया खरा कम्म करैं कि सदा दी ज़िन्दगी पां?”</verse>
				<verse number="17">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “तू मिन्जो ते भलाईया दे बारे च क्जो पुछा दा? भला तां इक्क ई ऐ, अपर जे तू ज़िन्दगिया च प्रवेश करणा चांह़दा ऐ, तां हुक्मां जो मन्ना कर।”</verse>
				<verse number="18">तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “कुण देहया हुक्म?” यीशुयैं ग्लाया, “एह़ कि खून मत करणा, ब्यभिचार मत करणा, चोरी मत करणा, झूठी गवाही मत दैणा,</verse>
				<verse number="19">अपणे बुढ़े दी कने अपणिया माँऊ दी इज्जत करणा, कने अपणे प्ड़ेसिये नैं अप्पु साइआं प्यार रखणा।”</verse>
				<verse number="20">तिस जुआनें तिस नैं ग्लाया, “इन्हां सबना जो तां मैं मनदा ऐ; हुण मिन्जो च कुसा गल्ला दी कमी ऐ?”</verse>
				<verse number="21">यीशु तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “जे तू म्हान होणा चांह़दा ऐ; तां जा, अपणा समान बेची नैं गरीबां जो बंडी दे, कने तिज्जो सुअर्गे च धन दौलत मिलगी; कने आई नैं मिन्जो पचांह़ चली पौ।”</verse>
				<verse number="22">अपर सैह़ जुआन एह़ गल्ल सुणी नैं उदास होई नैं चली गेआ, क्जोकि सैह़ बड़ा अमीर था।</verse>
				<verse number="23">ताह़लू यीशु अपणे चेलेयां नैं ग्लाणा लग्गा, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि अमीरे दा सुअर्गे दे राज्जे च पुज्जणा औखा ऐ।</verse>
				<verse number="24">तुहां नैं भिरी ग्लांदा ऐ, कि जिंआं ऊँटे दा सूईया दे नक्के ते निकल़णा औखा ऐ, तिंआं ई अमीर माणुये दा परमात्मे दे राज्जे च प्रवेश करणा बड़ा औखा ऐ।”</verse>
				<verse number="25">एह़ सुणी नैं, चेले बड़े हरान होई नैं ग्लाणा लग्गे, “भिरी कुसदा उद्धार होई सकदा ऐ।”</verse>
				<verse number="26">यीशु तिन्हां बक्खी दिक्खी नैं ग्लाणा लग्गा, “माणुआं तांई तां बड़ा औखा ऐ, अपर परमात्मे ते सब कुच्छ होई सकदा ऐ।”</verse>
				<verse number="27">इसा गल्ला पर पतरस तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “दिक्ख, अहां तां सब कुच्छ छड्डी नैं तिज्जो पचांह़ चली पैयो हन। अपर अहां जो क्या मिलगा?”</verse>
				<verse number="28">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि नौईआ सृष्टिया च जाह़लू माणु दा पुत्तर अपणी महिमा दे सिंहासणे पर बैंगा, तां तुहां भी जेह्ड़े मिन्जो पचांह़ चली पैयो, बारांह सिंहासणे पर बेई नैं इस्राएल देसे दे बारांह गोत्रां दा न्याय करगे।</verse>
				<verse number="29">कने जिन्हीं कुणी घरां, या भाऊआं या बैहणा, या बुढ़े, या माँऊ, या बाल बच्चेयां या खेतां जो मेरे नांऐ तांई छड्डी दित्या ऐ तिसियो सौ गुणा मिलगा, कने सैह़ सदा दी ज़िन्दगिया दा हक्कदार हुंगा।</verse>
				<verse number="30">अपर मत्ते सारे हन, जेह्ड़े इस संसारे च अपणे आप्पे जो म्हान समझदे हन, सैह़ परमात्मे दिया नजरा च नीच हुंगे; कने जिन्हां जो संसारे दे लोक नीच समझदे हन, सैह़ परमात्मे दिया नजरा च म्हान हुंगे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">“सुअर्ग दा राज्ज कुसी अंगूरा दे बागे दे मालके साइआं ऐ, जिन्हीं भ्यागा निकल़ी नैं अपणे अंगूरा दे बागे च मजदूर लगाये</verse>
				<verse number="2">तिन्हीं मजदूरां नैं इक्क दीनार रोजे दी दिहाड़ी कित्ती कने तिन्हां जो अपणे अंगूरा दे बागे च घल्लेया।</verse>
				<verse number="3">भिरी भ्यागा नौ बजे तिन्हीं निकल़ी नैं होरनी लोकां जो बजारे च बेल्ले खड़ोत्यो दिख्या,</verse>
				<verse number="4">कने तिन्हां नैं ग्लाया, ‘तुहां भी अंगूरा दे बागे च जा, कने जेह्ड़ा कुच्छ ठीक ऐ, तुहां जो दिंगा, सैह़ भी कम्म करणा गै।’</verse>
				<verse number="5">दुवारी भिरी तिन्हीं मालकैं दोपैरा कने त्रै बजे निकल़ी नैं तिंआं ई कित्ता।</verse>
				<verse number="6">तिसते बाद कोई संझा दे पंज बजे तिन्हीं भिरी निकल़ी नैं होरनी लोकां जो खड़ोत्या दिख्या, कने तिन्हां नैं ग्लाया, ‘तुहां क्जो ऐत्थु दिन भर बेल्ले खड़ोत्यो रैह्?’ तिन्हां तिस नैं ग्लाया, इसतांई कि कुणी भी अहां जो दिहाड़िया पर नीं लगाया।</verse>
				<verse number="7">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, तुहां भी कम्म करणा अंगूरा दे बागे च जा कने कम्म करा।”</verse>
				<verse number="8">“संझा जो अंगूरा दे बागे दे मालकैं अपणे खजानचिये नैं ग्लाया, ‘सारे मजदूरां जो सद्दी करी, जेह्ड़े संझा आएयो सैह़ भी कने जेह्ड़े भ्यागा आएयो सैह़ भी सबना जो दिहाड़ी देई दे।’</verse>
				<verse number="9">जाह़लू सैह़ आये जिन्हां पूरे दिने च इक्क घंटा लगाया था, तिन्हां जो इक्क-इक्क दीनार मिल्ला।</verse>
				<verse number="10">जेह्ड़े लोक भ्यागा दे नौ बजे कम्म करणा आएयो थे तिन्हां एह़ समझेया कि अहां जो जादा मिलगा, अपर तिन्हां जो भी इक्क दीनार ई मिल्ला।</verse>
				<verse number="11">जाह़लू मिल्ला तां घरे दे मालके पर बुड़बुड़ाई नैं ग्लाणा लग्गे,</verse>
				<verse number="12">‘जेह्ड़े पंज बजे आएयो थे, तिन्हां बागे च इक्क ई घंटा कम्म कित्ता, कने तैं तिन्हां जो अहां दे बराबर दिहाड़ी दित्ती, जिन्हां दिन भरदा बोझ चुकेया कने धूप झेलदे रैह्?’</verse>
				<verse number="13">तिन्हीं तिन्हां च इक्की जो जवाब दित्ता, ‘हे साथी मैं तिज्जो नैं कोई बेइमानी नीं करा दा। क्या तैंईं मिन्जो नैं इक्क दीनार नीं कित्या था?</verse>
				<verse number="14">अपणी दिहाड़ी लेआ कने जा। मैं इस इक्क घंटा कम्म करणे आल़े मजदूरे जो भी तुहां जितणा ई दैणा चांह़दा ऐ।</verse>
				<verse number="15">क्या एह़ ठीक नीं कि मैं अपणे माले ते जेह्ड़ा चांह़दा सैह़ करां? क्या मेरे खरे होणे दिया बज़ाह पर तू मिन्जो पर जल़स करा दा ऐ?’</verse>
				<verse number="16">इस तरीके नैं जेह्ड़े इस संसारे च अपणे आप्पे जो म्हान समझदे हन, सैह़ परमात्मे दिया नजरा च नीच हुंगे; कने जिन्हां जो संसारे दे लोक नीच समझदे हन, सैह़ परमात्मे दिया नजरा च म्हान हुंगे।”</verse>
				<verse number="17">यीशु यरूशलेम सैहरे जो जांदे बग्त बारांह चेलेयां जो सुनसाण जगाह च लेई गेआ, कने रस्ते च तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="18">दिक्खा, हुण अहां यरूशलेम सैहरे जो चलेयो हन; कने मैं माणु दा पुत्तर प्रधान याजकां कने सास्त्री माणुआं हुआलैं कित्ता जांगा, कने तिसियो मौत्ती दा दोसी ठैहराई दिंगे।</verse>
				<verse number="19">कने तिसियो होरनी जातिआं दे हुआलैं करी दिंगे, कि सैह़ तिसदा मजाक करन, कने कोड़े मारन, कने सूल़िया पर टूंगन, कने सैह़ त्रीये दिने मरेयां ते भिरी जिन्दा होई जांगा।</verse>
				<verse number="20">ताह़लू जबदिये दे जागतां दिया माँऊ अपणे जागतां सौगी यीशु अल्ल आई नैं प्रणांम कित्ता कने तिसते कुच्छ मंगणा लग्गी,</verse>
				<verse number="21">यीशु तिसा नैं ग्लाणा लग्गा, “तू क्या चांह़दी ऐ?” सैह़ तिस नैं ग्लाणा लग्गी, “एह़ वचन दे कि मेरे एह़ दो जागत तेरे राज्जे च इक्क तेरे सज्जे कने इक्क तेरे खब्बे बैठैं।”</verse>
				<verse number="22">यीशुयैं जवाब दित्ता, “तुहां नीं जाणदे कि क्या मंगा दे हन। जेह्ड़ा दुख मैं झेलणे आल़ा ऐ, क्या तुहां मिन्जो सौगी बराबर दुख झेली सकदे हन?” तिन्हां तिस नैं ग्लाया हाँ, झेली सकदे हन।</verse>
				<verse number="23">यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां मिन्जो सौगी बराबर दुख तां झेलगे, अपर अपणे सज्जे कने अपणे खब्बे कुसी जो बठाणा मेरा कम्म नीं, अपर जिन्हां तांई मेरे पिता दे पास्से ते त्यार कित्या, तिन्हां तांई ऐ।”</verse>
				<verse number="24">एह़ सुणी नैं दसों चेले याकूबे कने तिसदे लोक्के भाऊ यूहन्ने पर गुस्सा करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="25">यीशुयैं तिन्हां जो अप्पु अल्ल सद्दी नैं ग्लाया, “तुहां जाणदे हन कि होरनी जातिआं दे हाकम तिन्हां पर हक्क जता दे हन; कने जेह्ड़े बड्डे हन, सैह़ तिन्हां पर हक्क जतांदे हन।</verse>
				<verse number="26">अपर तुहां च ऐदेया नीं हुंगा, अपर जेह्ड़ा कोई तुहां च बड्डा होणा चां, सैह़ तुहां दा सेवक बणैं,</verse>
				<verse number="27">कने जेह्ड़ा तुहां च प्रधान होणा चांह़दा, सैह़ तुहां दा दास बणैं;</verse>
				<verse number="28">जिंआं कि मैं माणुये दा पुत्तर इसतांई नीं आया कि अपणी सेवा करवां, अपर इसतांई आया कि अप्पु सेवा करैं, कने मतेआं जो छड्डाणे तांई अपणे प्राण दैं।”</verse>
				<verse number="29">जाह़लू यीशु कने तिसदे चेले यरीहो सैहरे ते निकल़ा दे थे, तां इक्क बड्डी भीड़ तिसदे पचांह़ चली पेई।</verse>
				<verse number="30">कने दो अन्ने जेह्ड़े सड़का कंडे बैठेयो थे, एह़ सुणी नैं कि यीशु जा दा ऐ, हक्कां पाई नैं ग्लाणा लग्गे, “हे प्रभु, दाऊदे दे वंश, अहां पर दया कर।”</verse>
				<verse number="31">लोकां तिन्हां जो झिड़केया कि चुप रेह्आ; अपर सैह़ होर भी जोरे नैं डड्डी करी ग्लाणा लग्गे, “हे प्रभु, दाऊदे दे वंश, अहां पर दया कर।”</verse>
				<verse number="32">ताह़लू यीशुयैं खड़ोई नैं तिन्हां जो सद्देया कने ग्लाया, “तुहां क्या चांह़दे हन कि मैं तुहां तांई करां?”</verse>
				<verse number="33">तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “हे प्रभु, एह़ कि अहां दियां अखीं खुली जान।”</verse>
				<verse number="34">यीशुयैं तरस खाई नैं तिन्हां दियां अखीं छूईयां, कने सैह़ तिसी बग्त दिक्खणा लग्गी पै, कने तिसदे पचांह़ चली पै।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">जाह़लू सैह़ यरूशलेम सैहरे दे नेड़े पुज्जे कने जैतून प्हाड़े पर बैतफगे ग्रांऐ अल्ल आये, तां यीशुयैं दूँ चेलेयां जो एह़ ग्लाई नैं घल्लेया;</verse>
				<verse number="2">“सामणै आल़े ग्रांऐ च जा। कने तिस ग्रांऐ च पुजदेयां ई इक्क गधी कने तिसा सौगी बच्चा तुहां जो बन्नेया मिलगा। तिन्हां जो खोली नैं मिन्जो अल्ल लेई ओआ।</verse>
				<verse number="3">जे तुहां नैं कोई कुच्छ ग्लांगा, तां ग्लानेयों कि प्रभु जो इन्हां दी जरूरत ऐ, सैह़ तिसी बग्त तिन्हां जो घल्ली दिंगा।”</verse>
				<verse number="4">एह़ इसतांई होएया कि जेह्ड़ा वचन भविष्यवक्ता दे जरिये ग्लाया गेआ था, सैह़ पूरा होयैं</verse>
				<verse number="5">“यरूशलेम सैहरे दे लोकां नैं ग्लानेयों, ‘दिक्खा तुहां दा राजा तुहां अल्ल ओआ दा ऐ, सैह़ नम्र ऐ, कने गधे पर बैठेया ऐ; अपर गधिया दे बच्चे पर।’ ”</verse>
				<verse number="6">चेलेयां जाई नैं, जिंआं यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया था, तिंआं ई कित्ता।</verse>
				<verse number="7">कने गधी कने बच्चे जो अंणी करी, तिन्हां पर अपणे कपड़े सट्टे, कने सैह़ तिस पर बेई गेआ।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू मतेआं लोकां अपणे कपड़े रस्ते च बछाये, कने होरनी लोकां रूखां ते डाल़िआं बड्डी नैं रस्ते च बछाईआं।</verse>
				<verse number="9">जेह्ड़ी भीड़ गांह-गांह चलियो कने पचांह़-पचांह़ चली ओआ दी थी, डड्डी-डड्डी ग्लांदी थी, “दाऊदे दे वंशे जो होशाना, धन ऐ सैह़ जेह्ड़ा प्रभु दे नांऐ ते ओंदा ऐ, परमात्मे दी स्तुति करा जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ।”</verse>
				<verse number="10">जाह़लू तिन्हीं यरूशलेम सैहरे च प्रवेश कित्ता, तां सारे सैहरे च भगदड़ मची गेई, कने माणु ग्लाणा लग्गे, “एह़ कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="11">लोकां ग्लाया, एह़ गलील प्रदेसे दे नासरत सैहरे दा भविष्यवक्ता यीशु ऐ।</verse>
				<verse number="12">यीशुयैं परमात्मे दे मंदर च जाई नैं तिन्हां सारेयां जो, जेह्ड़े मंदरे च पैसेयां दा लैण-दैण करा दे थे कड्डी दित्ता, कने अड़तिआं दे तख्ते कने कबूतर बेचणे आल़ेआं दियां चौकिआं पलटी दित्तियां।</verse>
				<verse number="13">कने तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, ‘मेरा मंदर प्रार्थना दे मंदरे दे नांऐ जाणेयां जांगा।’ अपर तुहां तां इसियो डाकुआं दा अड्डा बणा दे हन।”</verse>
				<verse number="14">ताह़लू अन्ने कने लंगड़े, मंदरे च तिस अल्ल आये, कने तिन्हीं तिन्हां जो खरा कित्ता।</verse>
				<verse number="15">अपर जाह़लू प्रधान याजकां कने सास्त्री माणुआं इन्हां अनोखे कम्मां जो, जेह्ड़े तिन्हीं कित्यो, कने जागतां जो मंदरे च दाऊद दे वंशे जो होशाना ग्लांदे होये दिख्या, तां सैह़ गुस्सा होये,</verse>
				<verse number="16">कने तिस नैं ग्लाणा लग्गे, “क्या तू सुणा दा ऐ कि एह़ क्या ग्लांदे हन?” यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “हाँ क्या तुहां एह़ पवित्रशास्त्रे च कदी नीं पढ़ेया; ‘जागतां कने दुद पींदे बच्चेयां दे मुँऐ ते तैं अपार स्तुति कराई?’”</verse>
				<verse number="17">ताह़लू सैह़ तिन्हां जो छड्डी नैं सैहर दे बाहर बैतनिय्याह ग्रांऐ जो गेआ कने तित्थु रात कट्टी।</verse>
				<verse number="18">भ्यागा जाह़लू सैह़ सैहरे जो हटी करी बापस ओआ दा था तां तिसियो भुख लग्गी।</verse>
				<verse number="19">सड़का कनारे धूड़े दे इक्की रूखे जो दिक्खी नैं सैह़ तिस बक्खे गेआ, कने पत्तरां जो छड्डी तिस च होर कुच्छ नीं मिल्लेया कने तिस नैं ग्लाया, “अज्जे ते तिज्जो च भिरी कदी फल़ नीं लग्गन।” कने धूड़े दा रूख ताह़लू ई सुकी गेआ।</verse>
				<verse number="20">एह़ दिक्खी नैं चेलेयां जो हरानी होई कने तिन्हां ग्लाया, “एह़ धूड़े दा रूख तिसी बग्त किंआं सुकी गेआ?”</verse>
				<verse number="21">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, जे तुहां बसुआस रखन, कने शक नीं करन, तां ना सिर्फ एह़ करगे जेह्ड़ा इस धूड़े दे रूखे नैं कित्ता ऐ, अपर जे इस प्हाड़े नैं भी ग्लांगे, पटौई जा, कने समुंदरे च जाई पो, तां एह़ होई जांगा।</verse>
				<verse number="22">कने जेह्ड़ा कुच्छ तुहां प्रार्थना च बसुआसे नैं मंगगे सैह़ सब कुच्छ तुहां जो मिलगा।”</verse>
				<verse number="23">सैह़ मंदरे च जाई नैं सिक्षा दै दा था, तां प्रधान याजकां कने लोकां दे स्याणे माणुआं तिस अल्ल आई नैं पुछया, “तू एह़ कम्म कुस हक्के नैं करदा ऐ? कने तिज्जो एह़ हक्क कुणी दित्या ऐ?”</verse>
				<verse number="24">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “मैं भी तुहां ते इक्क गल्ल पुछदा ऐ; जे सैह़ मिन्जो दस्सगे, तां मैं भी तुहां जो दस्सगा कि एह़ कम्म कुस हक्के नैं करदा।</verse>
				<verse number="25">यूहन्ने दा बपतिस्मा कुत्थू ते था? सुअर्गे दे पास्से ते या माणुआं दे पास्से ते? ताह़लू सैह़ अप्पु च सवाल जवाब करणा लग्गे, जे अहां ग्लांगे ‘सुअर्गे दे पास्से ते तां इन्हीं अहां नैं ग्लाणा, कि भिरी तुहां यूहन्ने पर बसुआस क्जो नीं कित्ता?’</verse>
				<verse number="26">कने जे ग्लांगे ‘माणुआं दे पास्से ते तां अहां जो भीड़ा दा डर ऐ, क्जोकि सैह़ सारे यूहन्ने जो भविष्यवक्ता मनदे हन।’ ”</verse>
				<verse number="27">तिन्हां यीशुये जो जवाब दित्ता, “अहां नीं जाणदे।” तिन्हीं भी तिन्हां नैं ग्लाया, “तां मैं भी तुहां जो नीं दस्सदा कि एह़ कम्म कुस हक्के नैं करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="28">“तुहां इस उदारणे दे बारे च क्या समझदे हन? कुसकी माणुये दे दो जागत थे; तिन्हीं पैहल्ले आल़े अल्ल जाई नैं ग्लाया, ‘हे जागता, अज्ज अंगूरा दे बागे च कम्म कर।’</verse>
				<verse number="29">तिन्हीं जवाब दित्ता, मैं नीं जांदा, अपर बादे च पछताई नैं चली गेआ।</verse>
				<verse number="30">भिरी बुढ़ैं दूये अल्ल जाई नैं इआं ई ग्लाया, तिन्हीं जवाब दित्ता, जी हाँ जांदा, अपर नीं गेआ।</verse>
				<verse number="31">इन्हां दून्नी च कुणी बुढ़े दी इच्छा पूरी कित्ती?” तिन्हां ग्लाया, “पैहल्ले आल़ैं।” यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि चुंगी लैणे आल़े कने वैश्यां तुहां ते पैहल्लैं परमात्मे दे राज्जे च प्रवेश करदे हन।</verse>
				<verse number="32">क्जोकि बपतिस्मा दैणे आल़ा यूहन्ना धार्मिकता दे रस्ते च होई नैं तुहां अल्ल आया, कने तुहां तिसदा बसुआस नीं कित्ता, अपर चुंगी लैणे आल़ेआं कने वैश्यां तिसदा बसुआस कित्ता। कने तुहां एह़ दिक्खी नैं बादे च भी नीं पछताये कि तिसदा बसुआस करी लैंदे।</verse>
				<verse number="33">“इक्क होर उदारण सुणा; इक्क घरे दा मालक था, जिन्हीं अंगूरा दा बाग लगाया, तिसदे चौंन्नी पास्सेयां बाड़ लगाया। कने तिस च रसे जो कठ्ठेरणे तांई जमीना च खड्डा खोदी नैं पत्थरे दी बड्डी उखली रखी, कने देखभाल करणे तांई टपरी बणाई, कने किसानां जो तिसदा ठेका देई नैं परदेस चली गेआ।</verse>
				<verse number="34">जाह़लू फल़े दे सीजने दा बग्त नेड़े आया, तां तिन्हीं अपणे दासां जो तिसदा फल़ लैणे तांई किसानां अल्ल घल्लेया।</verse>
				<verse number="35">अपर किसानां तिसदे दासां जो पकड़ी नैं कुच्छ दासां जो कुटेया, कने कुच्छ दासां जो मारी दित्ता, कने कुच्छ दासां पर पत्थर मारे।</verse>
				<verse number="36">भिरी तिन्हीं पैहल्ले ते जादा होर दासां जो घल्लेया, कने इन्हां नैं भी तिन्हां तिंआं ई कित्ता।</verse>
				<verse number="37">आखरी च तिन्हीं अपणे जागते जो तिन्हां अल्ल एह़ सोची नैं घल्लेया कि सैह़ मेरे जागते दा लैआज करगे।</verse>
				<verse number="38">अपर किसानां जागते जो दिक्खी नैं अप्पु च ग्लाया, ‘एह़ तां वारस ऐ, ओआ, इसियो मारी दिंदे कने इसदिया मलकीता लेई लैंदे।’</verse>
				<verse number="39">कने तिन्हां तिसियो पकड़ेया कने अंगूरा दे बागे ते बाहर कड्डी नैं मारी दित्ता।</verse>
				<verse number="40">इसतांई जाह़लू अंगूरा दे बागे दा मालक ओंगा तां तिन्हां किसानां सौगी क्या करगा?”</verse>
				<verse number="41">तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “सैह़ तिन्हां बुरे लोकां जो बुरे तरीके नैं खत्म करगा; कने अंगूरा दे बागे दा ठेका दूये किसानां जो दिंगा, जेह्ड़े बग्ते पर तिसियो फल़ देआ करगे।”</verse>
				<verse number="42">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “क्या तुहां कदी पवित्रशास्त्रे च एह़ नीं पढ़ेया: ‘जिस पत्थरे जो राजमिस्त्रियां नकम्मा समझी लेआ था, सैई कुणे दे सिरे दा पत्थर होई गेआ? एह़ प्रभु दे पास्से ते होएया, कने अहां दिया नजरा च कितणा अनोखा ऐ।’</verse>
				<verse number="43">“इसतांई मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि परमात्मे दा राज्ज तुहां ते लेई लेआ जांगा कने ऐदई जातिया जो जेह्ड़ा तिसदा फल़ लेई नैं औयें, दित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="44">जेह्ड़ा इस पत्थरे पर पोंगा, सैह़ चकनाचूर होई जांगा; कने जिस पर सैह़ पोंगा, तिसियो पित्थी दिंगा।”</verse>
				<verse number="45">प्रधान याजक कने फरीसी माणु तिसदे उदारणा जो सुणी नैं समझी गै, कि सैह़ तिन्हां दे बारे च ग्ला दा ऐ।</verse>
				<verse number="46">कने तिन्हां तिसियो पकड़णा चाया, अपर लोकां ते डरी गै क्जोकि सैह़ तिसियो भविष्यवक्ता मनदे थे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">यीशु भिरी तिन्हां नैं उदारणा च ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="2">“सुअर्गे दा राज्ज तिस राजे साइआं ऐ, जिन्हीं अपणे जागते दा ब्याह कित्ता,</verse>
				<verse number="3">कने तिन्हीं अपणे दासां जो घल्लेया कि सद्देयो लोकां जो ब्याह दी धामा च सदन; अपर तिन्हां औणां नीं चाया।</verse>
				<verse number="4">भिरी तिन्हीं होर दासां जो एह़ ग्लाई नैं घल्लेया, ‘सद्देयो लोकां नैं ग्ला, दिक्खा मैं धाम त्यार करी दित्तियो, मेरे दांद कने पाल़ेयो जानवर धामा तांई मारे गै हन, कने सब कुच्छ त्यार ऐ, ब्याये दिया धामा च ओआ।’</verse>
				<verse number="5">अपर सैह़ अणदेखी करी नैं चली पै, कोई अपणे खेतां जो, कोई अपणे कम्मे जो चली गेआ।</verse>
				<verse number="6">होरनी लोकां जेह्ड़े तिसा धामा च बचेयो थे तिसदे दासां जो पकड़ी नैं तिन्हां दा अपमान कित्ता कने मारी दित्ता।</verse>
				<verse number="7">जाह़लू राजैं एह़ सुणेया तां तिसियो गुस्सा आया, कने तिन्हीं अपणी सेना घल्ली नैं तिन्हां मारने आल़ेआं दा नास कित्ता, कने तिन्हां दे सैहरे जो फुकी दित्ता।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू तिन्हीं अपणे दासां नैं ग्लाया, ‘ब्याये दी धाम तां त्यार ऐ अपर सद्देयो लोक इस लायक नीं ठेहरै।</verse>
				<verse number="9">इसतांई हुण तुहां हर जगाह जा कने जितणे माणु तुहां जो मिलगे, सबना जो ब्याये दिया धामा च सद्दी लेयोआ।’</verse>
				<verse number="10">तिन्हां दासां हर जगाह जाई नैं क्या बुरे क्या खरे, जितणे मिल्ले, सारेयां जो किठ्ठा कित्ता; कने ब्याये आल़ेआं दा घर परोणेयां नैं भरोईया।</verse>
				<verse number="11">“जाह़लू राजा परोणेयां जो दिक्खणा अंदर आया, तां तिन्हीं तित्थु इक्की माणुये जो दिख्या, जिन्हीं ब्याये आल़े कपड़े जेह्ड़े तिन्हीं सारे परोणेयां तांई दित्यो थे, तिन्हीं नीं पैहनेयो थे।</verse>
				<verse number="12">राजैं तिसते पुछया, ‘हे दोस्त; तू ब्याये आल़े कपड़े जेह्ड़े मैं सारे परोणेयां तांई दित्यो थे तू पैहने बगैर ऐत्थु क्जो आई गेआ?’ तिस अल्ल इसदा कोई जवाब नीं था।</verse>
				<verse number="13">ताह़लू राजैं दासां नैं ग्लाया, ‘इसदे हत्थां पैरां बन्नी नैं तिसियो बाहर नेहरे च पाई देआ, तित्थु रोणा कने दंद पिणा हुंगा।’</verse>
				<verse number="14">क्जोकि सद्देयो तां मत्ते हन अपर चुणेयो थोड़े हन।”</verse>
				<verse number="15">ताह़लू फरीसी माणुआं जाई नैं अप्पु च बचार कित्ता कि तिसियो कुणा गल्लां च फसान।</verse>
				<verse number="16">कने तिन्हां अपणे चेलेयां जो यहूदी माणुआं सौगी, जेह्ड़े हेरोदेस राजे दे समर्थक थे, तिस अल्ल एह़ ग्लाणे जो घल्लेया, “हे गुरू अहां जाणदे हन कि तू सच्चा ऐ, कने परमात्मे दा रस्ता सच्चाईया नैं सखांदा ऐ, कने कुसी दी परवाह नीं करदा, क्जोकि तू माणुआं दा मुँ दिक्खी नैं गल्लां नीं करदा।</verse>
				<verse number="17">इसतांई अहां जो दस्स तू क्या सोचदा ऐ? कि कैसर राजे जो चुंगी दैणा ठीक ऐ कि नीं।”</verse>
				<verse number="18">यीशुयैं तिन्हां दी दुष्टता जाणी नैं ग्लाया, “हे पाखंडियों, मिन्जो क्जो परखा दे हन?</verse>
				<verse number="19">करे दे सिक्के मिन्जो दस्सा।” ताह़लू सैह़ तिस अल्ल इक्क दिनारे दा सिक्का लेई आये।</verse>
				<verse number="20">तिन्हीं तिन्हां ते पुछया, “एह़ छाप कने नां कुसदा ऐ?”</verse>
				<verse number="21">तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “कैसर राजे दा।” ताह़लू तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “जेह्ड़ा कैसर दा ऐ, सैह़ कैसर जो; कने जेह्ड़ा परमात्मे दा ऐ, सैह़ परमात्मे जो देआ।”</verse>
				<verse number="22">एह़ सुणी नैं तिन्हां जो हरानी होई, कने तिसियो छड्डी नैं चली गै।</verse>
				<verse number="23">तिसी दिन सदूकी माणु जेह्ड़ा ग्लांदे हन कि मरेयां दा दुवारी जिन्दा होणा होई नीं सकदा, तिस अल्ल आये कने तिसते पुछया,</verse>
				<verse number="24">“हे गुरू, मूसैं व्यबस्था च ग्लाया था, कि जे कोई मरद बगैर औलादी मरी जां, तां तिसदा भाऊ तिसदिया लाड़िया नैं ब्याह करी नैं अपणे भाऊये तांई वंश पैदा करैं।</verse>
				<verse number="25">हुण अहां दे ऐत्थु सत भाऊ थे; पैहल्ला भाऊ ब्याह करी नैं मरी गेआ, कने औलाद नीं होणे दिया बज़ाह ते अपणिया लाड़िया जो अपणे भाऊये तांई छड्डी गेआ।</verse>
				<verse number="26">इआं ई दूँये भाऊयें कने त्रीयें भी कित्ता, कने सतां तिकर ऐई होएया।</verse>
				<verse number="27">सबना दे बाद सैह़ जणांस भी मरी गेई।</verse>
				<verse number="28">हुण एह़ दस्सा जे जिन्दे होणे पर सैह़ तिन्हां सतां भाऊआं च कुसदी लाड़ी हुंगी? क्जोकि सैह़ सारेयां दी लाड़ी बणी चुकियो थी।”</verse>
				<verse number="29">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, तुहां पवित्रशास्त्रे कने परमात्मे दिया सामर्थी जो नीं जाणदे; इसा बज़ाह ते इसा भुल्ला च पैयो हन।</verse>
				<verse number="30">क्जोकि जिन्दे होणे पर तिन्हां ना तां ब्याह करणा कने ना ब्याह च दित्ते जांगे अपर सुअर्गे च परमात्मे दे सुअर्गदूतां साइआं हुंगे।</verse>
				<verse number="31">“अपर मरेयां दे जिन्दे होणे दे बारे च क्या तुहां एह़ वचन नीं पढ़ेया जेह्ड़ा परमात्मैं तुहां नैं ग्लाया:</verse>
				<verse number="32">‘मैं अब्राहमे दा परमात्मा, कने इसहाके दा परमात्मा कने याकूबे दा परमात्मा ऐ?’ सैह़ मरेयां दा नीं, अपर जिन्देया दा परमात्मा ऐ।”</verse>
				<verse number="33">एह़ सुणी नैं माणु तिसदिया सिक्षा ते हरान होये।</verse>
				<verse number="34">जाह़लू फरीसी माणुआं सुणेया कि यीशुयैं सदूकी माणुआं दा मुँ बंद करी दित्ता, तां सैह़ सारे किठ्ठे होई गै।</verse>
				<verse number="35">कने तिन्हां च इक्क व्यवस्थापकें तिसियो परखणे तांई तिसते पुछया,</verse>
				<verse number="36">“हे गुरू, व्यबस्था च कुण देहया हुक्म बड्डा ऐ?”</verse>
				<verse number="37">तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “तू परमात्मा अपणे प्रभु नैं अपणे सारे मने कने अपणे सारे प्राणा कने अपणिया सरिया अक्ला नैं प्यार रख।</verse>
				<verse number="38">बड्डा कने खास हुक्म तां ऐई ऐ।</verse>
				<verse number="39">कने तिस साइआं एह़ दूआ हुक्म भी ऐ, कि ‘तू अपणे प्ड़ेसिये नैं अप्पु साइआं प्यार रख।’</verse>
				<verse number="40">ऐई दो हुक्म सारी व्यबस्था कने भविष्यवक्तां दा आधार हन।”</verse>
				<verse number="41">जाह़लू फरीसी माणु किठ्ठे थे, तां यीशुयैं तिन्हां ते पुछया,</verse>
				<verse number="42">“मसीह दे बारे च तुहां क्या सोचदे हन? सैह़ कुसदी औलाद ऐ?” तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “दाऊदे दी।”</verse>
				<verse number="43">तिन्हीं तिन्हां ते पुछया, “तां दाऊद आत्मा च होई नैं तिसियो प्रभु क्जो ग्लांदा ऐ?</verse>
				<verse number="44">‘प्रभुयैं, मेरे प्रभुये नैं ग्लाया, मेरे सज्जे पास्से बैठ जाह़लू तिकर कि मैं तेरे बैरियां जो तेरे पैरां थल्लै नीं करी दैं।’</verse>
				<verse number="45">भला, जाह़लू दाऊद तिसियो प्रभु ग्लांदा ऐ, तां सैह़ तिसदा पुत्तर किंआं होएया?”</verse>
				<verse number="46">एह़ सुणी करी तिन्हां च कोई भी इक्क सब्द नीं ग्लाई सकेया। तिस दिने ते बाद कुसी जो भी भिरी तिसते कुच्छ पुछणे दी हिम्मत नीं होई।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">ताह़लू यीशुयैं लोकां दिया भीड़ा कने अपणे चेलेयां नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="2">सास्त्री कने फरीसी माणु मूसा दिया व्यबस्था दा बखान करणे आल़े हन।</verse>
				<verse number="3">इसतांई सैह़ तुहां नैं जेह्ड़ा कुच्छ ग्लांन तिन्हां जो करा भी कने मन्ना भी, अपर तिन्हां साइआं कम्मां मत करा; क्जोकि सैह़ सिक्षा तां दिंदे हन अपर तिसा पर चलदे नीं।</verse>
				<verse number="4">सैह़ मते भरी कायदे कानून बणांदे हन, जिन्हां जो लोकां तांई मन्नणा बड़ा औखा ऐ। अपर अपणे बणाएयो कायदे कानूना जो मन्नणे दी तां सैह़ जरा भी कोसस नीं करदे।</verse>
				<verse number="5">सैह़ अपणे सारे कम्म लोकां जो दस्सणे तांई करदे हन, सैह़ पवित्रशास्त्रे दे वचन ताबीजां च लिखी नैं अपणे गल़े च कने हत्थां च पांदे हन, कने अपणे कपड़ेयां दे पल्लेयां जो लम्बा करदे हन।</verse>
				<verse number="6">धामा च खास-खास जगाह कने आराधनालय च खास-खास आसणा च बैठणा पंसद करदे हन,</verse>
				<verse number="7">कने बजारां च नमस्कार, कने माणु तिन्हां जो गुरू ग्लांन सैह़ तिन्हां जो बड़ा खरा लगदा ऐ।</verse>
				<verse number="8">अपर तुहां लोकां जो एह़ मौका नीं दैणा कि सैह़ तुहां जो गुरू ग्लांन, क्जोकि तुहां दा इक्को ई गुरू ऐ, कने तुहां सारे भाऊ-बैह्णी इक्क बराबर हन।</verse>
				<verse number="9">धरती पर कुसी भी धार्मिक गुरू जो अपणा पिता नीं ग्लाणा, क्जोकि तुहां दा इक्को ई पिता ऐ, जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ।</verse>
				<verse number="10">अपर तुहां लोकां जो एह़ मौका भी नीं दैणा कि सैह़ तुहां जो मालक ग्लांन, क्जोकि तुहां दा इक्को ई मालक ऐ, मतलब मसीह।</verse>
				<verse number="11">जेह्ड़ा तुहां च बड्डा होयैं, सैह़ तुहां दा दास बणैं।</verse>
				<verse number="12">जेह्ड़ा कोई अपणे आप्पे जो बड्डा बणांगा, सैह़ छोटा कित्ता जांगा, कने जेह्ड़ा कोई अपणे आप्पे जो छोटा बणांगा, सैह़ बड्डा कित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="13">“हे पाखंडी सास्त्री कने फरीसी माणुओ, तुहां पर हाय। तुहां माणुआं तांई सुअर्गे दे राज्जे दा रस्ता बंद करदे हन, ना तां तुहां अप्पु तिस च जांदे हन कने ना तिस च जाणे आल़ेआं जो जाणा दिंदे।</verse>
				<verse number="14">हे पाखंडी सास्त्री कने फरीसी माणुओ, तुहां पर हाय। तुहां बिधवां दे घरां जो चलाकिया नैं हड़पी लेई जांदे हन, कने दस्सणे तांई लमियां-लमियां प्रार्थना करदे हन। इसतांई तुहां जो मती सज़ा मिलणी ऐ।</verse>
				<verse number="15">“हे पाखंडी सास्त्री कने फरीसी माणुओ, तुहां पर हाय। तुहां इक्की जणे जो अपणे मत च लेयोणे तांई हर जगाह घूमदे हन, कने जाह़लू सैह़ मत च आई जांदा ऐ, तां तिसियो तुहां अपणे ते दुगणा नरके दा हिस्सेदार बणाई दिंदे हन।</verse>
				<verse number="16">“हे अन्ने अगुओ, तुहां पर हाय। तुहां जेह्ड़ी एह़ सिक्षा दिंदे हन, कि ‘जे कोई मंदरे दी कसम खां तां कोई फर्क नीं, अपर जे कोई मंदरे दे सोन्ने दी खां तां तिसा कसमा नैं बन्नूई जांदा ऐ।’</verse>
				<verse number="17">हे मूर्खो कने अन्नेयो, कुण बड्डा ऐ; सोन्ना या सैह़ मंदर जिसते सोन्ना पवित्र हुंदा ऐ।”</verse>
				<verse number="18">भिरी एह़ सिक्षा देई नैं ग्लांदे हन कि जे कोई वेदी दी कसम खां तां कोई फर्क नीं, अपर जेह्ड़ा चढ़ावा तिस पर ऐ, जे कोई तिसदी कसम खां तां तिसा कसमा नैं बन्नूई जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="19">“हे अन्नेयो, कुण बड्डा ऐ, चढ़ावा या वेदी जिसते चढ़ावा पवित्र हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="20">इसतांई जेह्ड़ा वेदी दी कसम खांदा ऐ, सैह़ तिसदी कने जेह्ड़ा कुच्छ तिस पर ऐ, तिसदी भी कसम खांदा ऐ।</verse>
				<verse number="21">जेह्ड़ा मंदरे दी कसम खांदा ऐ, सैह़ मंदरे दी कने तिस च रैहणे आल़े परमात्मे दी भी कसम खांदा ऐ,</verse>
				<verse number="22">जेह्ड़ा सुअर्गे दी कसम खांदा ऐ, सैह़ परमात्मे दे सिंहासणे दी कने तिस पर बैठणे आल़े दी भी कसम खांदा ऐ।</verse>
				<verse number="23">“हे पाखंडी सास्त्री कने फरीसी माणुओ, तुहां पर हाय, तुहां पुदीने, कने सौंफ, कने जीरे दा दसमा हिस्सा दिंदे हन, अपर तुहां व्यबस्था दियां गम्भीर गल्लां जो मतलब न्याय, दया कने बसुआसे जो छड्डी दित्ता ऐ; अपर खरा हुंदा कि इन्हां जो भी करदे रैंह्दे, कने तिन्हां जो भी नीं छड्डदे।</verse>
				<verse number="24">हे अन्ने अगुओ, तुहां छोटे-छोटे कायदे कानून तां बड़े ध्याने नैं मनदे हन, जिंआं मच्छरे जो पांणिये ते छानणा। अपर परमात्मे दे खास हुक्मां कने कानूना जो टाल़ी दिंदे हन, जिंआं ऊँटे जो निगल़णा।</verse>
				<verse number="25">“हे पाखंडी सास्त्री कने फरीसी माणुओ, तुहां पर हाय, तुहां तिन्हां कटोरे कने थाल़िया साइआं हन, जेह्ड़ियां बाहरे ते साफ कने अंदरे ते गंदियां हन, तिंआं ई तुहां दे मन अंदरे ते लालची कने मतलबी हन।</verse>
				<verse number="26">हे अन्ने फरीसी माणु, पैहल्ले कटोरे कने थाल़िया जो अंदरे ते मांज कि सैह़ बाहरे ते भी साफ होन।</verse>
				<verse number="27">“हे पाखंडी सास्त्री कने फरीसी माणुओ, तुहां पर हाय। तुहां तां ऐदेय दुस्सदे हन कि जिंआं कब्रा च सफेदी कित्तियो होयैं जेह्ड़ी ऊपरे ते छैल़ दुस्सदी ऐ, अपर अंदर मुड़देयां दी हड्डियां कने हर किस्मा दिया गन्दगियां नैं भरोईयां हन।</verse>
				<verse number="28">इस तरीके नैं तुहां भी ऊपरे ते माणुआं जो धर्मी दुस्सदे हन, अपर अंदर कपट कने बुरे कम्मां नैं भरोयो हन।</verse>
				<verse number="29">“हे पाखंडी सास्त्री कने फरीसी माणुओ, तुहां पर हाय। तुहां भविष्यवक्तां दियां कब्रां जो सवारंदे कने धर्मियां दियां कब्रां जो आदर दैणे तांई बणांदे हन,</verse>
				<verse number="30">कने ग्लांदे हन, जे अहां अपणे पूर्वजां दे दिनां च हुंदे तां भविष्यवक्तां दी हत्या च तिन्हां दे गवाह नीं हुंदे।</verse>
				<verse number="31">इसते तां तुहां लोक अप्पु ई अपणे खलाफ गवाही दिंदे हन, कि तुहां तिन्हां दी औलाद हन जिन्हां भविष्यवक्तां दा खून कित्या था।</verse>
				<verse number="32">मैं जाणदा ऐ, तुहां तिसा बुराईया दा खात्मा करणे आल़े हन, जेह्ड़ी तुहां दे पूर्वजां सुरू कित्तियो थी।</verse>
				<verse number="33">हे सर्पां साइआं जेहरिलै कने दगाबाज लोको तुहां नरके दिया सज़ा ते नठ्ठी करी बची नीं सकदे।</verse>
				<verse number="34">इसतांई मेरी सुणा, मैं तुहां अल्ल भविष्यवक्तां कने अक्लमंदा कने सास्त्री माणुआं जो घल्लदा ऐ। तिन्हां च कुच्छ लोकां दा तुहां खून करगे, कने कुच्छ लोकां जो सूल़िया पर टूंगगे, कने कुच्छ लोकां जो अपणे आराधनालयां च कोड़े मारगे कने इक्की सैहरे ते दूये सैहरे जो खदेड़दे फिरगे।</verse>
				<verse number="35">जिसते धर्मी हाबिले ते लेई नैं बिरिक्याह दे पुत्तर जकरियाह तिकर, जिसियो तुहां मंदरे कने वेदी दे बिच्च मारी दित्या था, जितणे धर्मी लोकां दा खून धरतिया पर बहाया ऐ, सैह़ सारा इल्जाम तुहां दे सिरे पर पोणा ऐ।</verse>
				<verse number="36">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, एह़ सब गल्लां इस बग्त दे लोकां पर आई पोंगियां।</verse>
				<verse number="37">“हे यरूशलेम सैहरे दे लोको, तुहां जेह्ड़े भविष्यवक्तां मारी दित्ते हन, कने जेह्ड़े तुहां अल्ल घल्लेयो, तिन्हां पर पत्थर मारदे हन। कितणी ई बरी मैं एह़ सोचेया कि जिंआं कुक्ड़ी अपणे बच्चेयां जो अपणे पंखा थल्लैं किठ्ठा करी नैं सम्भाल़ी करी रखदी ऐ, तिंआं मैं भी तुहां दे जागतां जो किठ्ठा करी सम्भाल़ी लैं, अपर तुहां लोकां नीं चाया।</verse>
				<verse number="38">दिक्खा, तुहां दा घर तुहां तांई उजाड़ छड्डी जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="39">क्जोकि मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि हुण ते जाह़लू तिकर तुहां नीं ग्लांगे, ‘धन हन सैह़, जेह्ड़े प्रभु दे नांऐ ते ओंदे हन,’ ताह़लू तिकर तुहां मिन्जो भिरी कदी नीं दिक्खगे।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">जाह़लू यीशु मंदरे ते निकल़ी नैं जा दा था, तां तिसदे चेले तिसियो मंदरे दी रचणा दस्सणे तांई तिस अल्ल आये।</verse>
				<verse number="2">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां एह़ सब दिक्खा दे हन। मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, ऐत्थु इक्की पत्थरे पर दूआ पत्थर टिकेया नीं रैंह्गा। इक्क-इक्क पत्थर ढाई दित्ता जांगा।”</verse>
				<verse number="3">जाह़लू सैह़ जैतून प्हाड़े पर बैठेया था, तां चेलेयां पड़दे नैं तिस अल्ल आई नैं ग्लाया, “अहां जो दस्सा कि एह़ गल्लां काह़लू हुंगियां? तेरे ओणे दा कने संसारे दे अन्त दा क्या नसाण हुंगा?”</verse>
				<verse number="4">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “इसा गल्ला पर चौकन्ने रेह्आ। कोई तुहां जो भकाई नीं पां,</verse>
				<verse number="5">क्जोकि मत्ते ऐदेय हुंगे जेह्ड़े मेरे नांऐ ते आई करी ग्लांगे, ‘मैं मसीह ऐ,’ कने मतेआं जो भकांगे।</verse>
				<verse number="6">तुहां लड़ाईयां कने लड़ाईयां दी चर्चा सुणगे, तां घबराई मत जांदे क्जोकि इन्हां दा होणा जरूरी ऐ, अपर तिस बग्त अन्त नीं हुंगा।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि जाति पर जाति राज्जे पर राज्ज चढ़ाई करगा, कने जगाह-जगाह पर अकाल पोणे हन, कने हिल्लण हुंगे।</verse>
				<verse number="8">एह़ सारियां गल्लां तकलीफां दी सुरुआत होणी ऐ।</verse>
				<verse number="9">“तिस बग्त दे लोक तुहां जो पकड़ुआई करी बड़ा बरोध कने तुहां जो मारी दिंगे, कने मेरिया बज़ाह ते सारी जातिआं दे लोक तुहां नैं बैर रखगे।</verse>
				<verse number="10">तिन्हां दिनां च मतेआं दा बसुआस जांदा रैंह्गा, कने इक्की दूये जो पकड़ुआंगे, इक्की दूये नैं बैर रखगे।</verse>
				<verse number="11">तिस बग्त मते झूठे भविष्यवक्ता आई जांगे, कने मतेआं लोकां जो भकांगे।</verse>
				<verse number="12">बुरे कम्मां बधणे दिया बज़ाह ते मते लोक इक्की दूये नैं प्यार करणा छड्डी दिंगे।</verse>
				<verse number="13">अपर जेह्ड़ा ज़िन्दगी दे आखरी तिकर बसुआस रखगा, तिसदा ई उद्धार हुंगा।</verse>
				<verse number="14">कने परमात्मे दे राज्जे दा एह़ सुसमाचार सारे संसारे च प्रचार कित्ता जांगा, तांजे सारे देसां दे लोक सुसमाचारे जो ग्रहण करन, भिरी ताह़लू संसारे दा अन्त आई जांगा।”</verse>
				<verse number="15">भिरी यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, जेह्ड़ा पढ़ैं, सैह़ समझी लैं “इसतांई जाह़लू तुहां तिसा उजाड़णे आल़ी घृणित चीज्जा जो पवित्र जगाह च खड़ोतियो दिक्खन, जिसदी चर्चा दानिय्येल भविष्यवक्तैं कित्तियो थी,</verse>
				<verse number="16">ताह़लू जेह्ड़े यहूदिया प्रदेसे च होन सैह़ प्हाड़ां पर नठ्ठी जान।</verse>
				<verse number="17">कने जेह्ड़े छत्ती पर हुंगे, सैह़ अपणे घरे ते कुच्छ भी लैणे तांई थल्लै नीं लौन, कने अंदर नीं जान।</verse>
				<verse number="18">कने जेह्ड़े खेतां च हुंगे, सैह़ अपणा कपड़े लैणे तांई पचांह़ नीं हटन।</verse>
				<verse number="19">“भिरी यीशुयैं ग्लाया, तिन्हां जणासां तांई खतरनाक बग्त हुंगा, जेह्ड़ियां गर्भवती कने बच्चेयां जो दुद पिलाणे आल़िआं हुंगी, तिस बग्त तिन्हां तांई नठणा बड़ा औखा होई जांगा।</verse>
				<verse number="20">कने परमात्मे नैं प्रार्थना करा कि तुहां जो ठंडी च या बिस्रामे आल़े दिन नठणा नीं पोयैं।</verse>
				<verse number="21">क्जोकि तिस बग्त ऐदेया भारी सताव होणा, जिंआं ना तां संसार दी सुरुआत ते अज्जे तिकर होएया, कने ना ई कदी हुंगा।</verse>
				<verse number="22">कने जे सैह़ दिन घटाये नीं जांदे तां कोई भी प्राणी नीं बचदा, अपर चुणेयां दिया बज़ाह ते सैह़ दिन घटाये जांगे।</verse>
				<verse number="23">तिस बग्त जे कोई तुहां नैं ग्लां, ‘दिक्खा, मसीह ऐत्थु ऐ।’ या औत्थू ऐ। तां बसुआस मत करदे।</verse>
				<verse number="24">“क्जोकि झूठे मसीह कने झूठे भविष्यवक्ता उठी खड़ोणा, कने बड्डे चमत्कार, कने अनोखे कम्म दस्सगे, कि जे होई सकैं परमात्मे दे चुणेयां लोकां जो भी भटकाई दैन।</verse>
				<verse number="25">दिक्खा, मैं पैहल्ले ते तुहां नैं एह़ सब कुच्छ ग्लाई दित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="26">इसतांई जे सैह़ तुहां नैं ग्लान, ‘दिक्खा, सैह़ सुनसाण जगाह च ऐ’, तां बाहर मत निकल़ी जांदे; ‘दिक्खा, सैह़ कोठियां च ऐ’, तां बसुआस मत करदे।</verse>
				<verse number="27">“क्जोकि जिंआं बिजल़ी पूरब ते निकल़ी नैं पशिचमे तिकर चमकदी ऐ, तिंआं ई माणुये दे पुत्तरे दा भी औणां हुंगा।</verse>
				<verse number="28">हर इक्क माणु जाणगा, कि एह़ कुत्थू हुंगा, ठीक तिंआं ई जिंआं जित्थु लाह्सां हन, तित्थु इलणी कठ्ठियां हुंदियां हन।</verse>
				<verse number="29">“तिन्हां दिनां दे सताव दे बाद इकदम सूरज नेहरा होई जांगा, कने चन्द्रमे दी लौ चली जांगी, कने तारे अम्बरे ते थल्लै पेई जांगे कने अम्बरे दियां सक्तियां हिलाईयां जागियां।</verse>
				<verse number="30">ताह़लू माणु दे पुत्तरे दा नसाण अम्बरे च दुस्सगा, कने ताह़लू धरती दे सारे कुल़ां दे माणु छाती पीटगे; कने माणु दे पुत्तर जो बड्डी सामर्था कने महिमा सौगी अम्बरे बिच्च बदल़ां पर ओंदे दिक्खगे।</verse>
				<verse number="31">सैह़ तुरही दी बड्डी उआज़ा सौगी अपणे सुअर्गदूतां जो घल्लगा, कने सैह़ धरतिया दे सारे तिसदे चुणेयां लोकां जो किठ्ठा करगे।</verse>
				<verse number="32">“धूड़े दे रूखे ते एह़ सिक्षा लेआ; जाह़लू तिसदियां डाल़िआं नरम होई जांदियां कने पत्तर निकल़णा लगदे हन, तां तुहां जाणी लैंदे हन कि गर्मिया दा मौसम ओणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="33">इस तरीके नैं जाह़लू तुहां इन्हां सारियां गल्लां जो दिक्खा, तां जाणी लेआ कि सैह़ नेड़े ऐ, अपर दरवाजे पर ई ऐ।</verse>
				<verse number="34">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि जाह़लू तिकर एह़ सारियां गल्लां पूरी नीं होई लैंन, ताह़लू तिकर इसा पीढ़िया दे लोकां दा अन्त नीं हुंगा।</verse>
				<verse number="35">अम्बर कने धरती टल़ी सकदे हन, अपर मेरियां गल्लां कदी नीं टली सकदियां।</verse>
				<verse number="36">“तिस दिन दे कने तिस बग्त दे बारे च कोई नीं जाणदा, ना सुअर्गे दे सुअर्गदूत कने ना पुत्तर, अपर सिर्फ पिता जाणदा ऐ।</verse>
				<verse number="37">जिंआं नूह दे दिन थे तिंआं ई मेरा माणुये दे पुत्तरे दा औणां भी हुंगा।</verse>
				<verse number="38">क्जोकि जिंआं जल प्रलयै ते पैहल्ले दे दिनां च, जिस दिन तिकर कि नूह जाह्जे पर नीं चढ़ेया, तिस दिन तिकर लोक खांदे पींदे थे, कने तिन्हां लोकां च ब्याह हुंदे थे।</verse>
				<verse number="39">कने जाह़लू तिकर जल प्रलयै आई करी तिन्हां सारेयां जो रढ़ाई नीं लेई गेई, ताह़लू तिकर तिन्हां जो कुच्छ भी पता नीं लगेया; तिंआं ई मेरा माणुये दे पुत्तरे दा औणां भी हुंगा।</verse>
				<verse number="40">तिस बग्त दो माणु खेतां च हुंगे, इक्क लेई लेआ जांगा कने दूआ छड्डी दित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="41">दो जणासां चक्की पिआ दियां हुंगिया, इक्क लेई ली जांगी कने दूई छड्डी दित्ती जांगी।</verse>
				<verse number="42">इसतांई जागदे रेह्आ, क्जोकि तुहां नीं जाणदे कि तुहां दा प्रभु कुस दिन ओंगा</verse>
				<verse number="43">अपर एह़ जाणी लेआ कि जे घरे दा मालक जाणदा हुंदा कि चोर कुस बग्त ओंगा तां जागदा रैंह्दा, कने अपणे घरे च सेंध लगणा नीं दिंदा।</verse>
				<verse number="44">इसतांई तुहां भी त्यार रेह्आ, क्जोकि जिस बग्त दे बारे च तुहां सोचदे भी नीं हन, तिसी बग्त मैं माणु दा पुत्तर आई जांगा।</verse>
				<verse number="45">“कने सैह़ बसुआसे जोग्गा कने अक्लमंद दास कुण ऐ, जिसियो मालकैं अपणे नौकरां चाकरां पर अधिकारी बणाया, कि बग्ते पर तिन्हां जो खाणा दैं?</verse>
				<verse number="46">धन ऐ सैह़ दास, जिसियो तिसदा मालक आई नैं इआं ई करदे दिक्खैं।</verse>
				<verse number="47">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, सैह़ तिसियो अपणी सारिया धन दौलता दा हक्कदार बणांगा।</verse>
				<verse number="48">अपर जे सैह़ दुष्ट दास इसा सोचा रैंह्गा, कि मेरे मालके दे ओणे च देर ऐ।</verse>
				<verse number="49">कने सैह़ दास अपणे साथी दासां जो मारणा लग्गैं, कने पियक्कड़ां सौगी खां पीयैं।</verse>
				<verse number="50">तां तिस दासे दा मालक तधैड़ी बापस औणां, जधैड़ी सैह़ तिसदा इन्तजार भी नीं करा दा होणा, कने ऐदेया बग्त जिसियो सैह़ नीं जाणदा होयैं,</verse>
				<verse number="51">ताह़लू मालक आई नैं, तिसियो बड़ी भरी सज़ा दिंगा, कने तिसियो पापियां सौगी काल कोठरिया च पाई दिंगा, जित्थु रोणा कने दंद पीणा हुंगा।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">“ताह़लू यीशुयैं अपणे चेलेयां नैं इक्क उदारण ग्लाया, जाह़लू मैं माणुये दा पुत्तर बापस ओंगा तां सुअर्गे दा राज्ज तिन्हां दस कुंआरियां साइआं हुंगा जेह्ड़ियां अपणी मशालां लेई नैं लाड़े दे ब्याह च खुसी मनाणा गियां।</verse>
				<verse number="2">तिन्हां च पंज मूर्ख कने पंज समझदार थियां।</verse>
				<verse number="3">मूर्खां अप्पु सौगी अपणियां मशालां तां लियां, अपर तिन्हां च पाणे तांई होर तेल नीं लेआ।</verse>
				<verse number="4">अपर समझदारां अपणियां मशालां सौगी अपणियां कुपियां च मता तेल भी भरी लेआ।</verse>
				<verse number="5">जाह़लू लाड़े दे ओणे च देर होई, तां सैह़ सारियां झमाईयां मारणा लगियां कने सोई गियां।</verse>
				<verse number="6">“कने अधिया राती धूम मची, कि दिक्खा, लाड़ा ओआ दा ऐ, तिस नैं मिलणे तांई चला।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू सैह़ सारियां कुआरियां उठी नैं मशालां जो ठीक करणा लगियां।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू मूर्खां समझदारां नैं ग्लाया, ‘अपणे तेले च थोड़ा देहया अहां जो भी देआ, क्जोकि अहां दियां मशालां बुझणा लग्गी पिआं।’</verse>
				<verse number="9">अपर समझदारां जवाब दित्ता, मुस्कल ऐ एह़ अहां तांई कने तुहां तांई पूरा नीं होणा; खरा तां एह़ ऐ कि तुहां बेचणे आल़ेआं अल्ल जाई नैं अपणे तांई खरीदी करी लेई ओआ।</verse>
				<verse number="10">जाह़लू सैह़ खरीदणा जा दियां थियां तां लाड़ा आई रेह्आ, कने जेह्ड़ियां त्यार थियां, सैह़ तिस सौगी ब्याह दे घरे च चली गियां कने दरवाजा बंद करी दित्ता।</verse>
				<verse number="11">इसते बाद सैह़ दूईआं कुआरियां भी बापस आईआं, कने लाड़े जो डड्डी करी ग्लाणा लगियां, ‘हे मालक, हे मालक अहां तांई दरवाजे खोली देआ।’</verse>
				<verse number="12">तिन्हीं जवाब दित्ता, ‘मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, मैं तुहां जो नीं जाणदा।’</verse>
				<verse number="13">इसतांई जागदे रेह्आ, क्जोकि तुहां मेरे बापस ओणे दे दिने दे तिस बग्ते जो नीं जाणदे।</verse>
				<verse number="14">“भिरी यीशुयैं इक्क होर उदारण ग्लाया, जाह़लू मैं माणुये दा पुत्तर बापस ओंगा तां सुअर्गे दा राज्ज तिस माणुये साइआं ऐ, जिन्हीं प्रदेस जांदे बग्त अपणे दासां जो सद्दी नैं अपणी जायदात तिन्हां जो सौंपी दित्ती।</verse>
				<verse number="15">तिन्हीं इक्की जो पंज तोड़े, दूये जो दो, कने त्रीये जो इक्क; मतलब हर इक्क जो तिसदिया सामर्था मताबक दित्ता, कने ताह़लू प्रदेस चली गेआ।</verse>
				<verse number="16">तां जिसियो पंज तोड़े मिल्लेयो थे, तिन्हीं ताह़लू जाई नैं लैण-दैण कित्ता, कने पंज तोड़े होर कमाये।</verse>
				<verse number="17">इस तरीके नैं जिसियो दो मिल्लेयो थे, तिन्हीं भी दो होर तोड़े कमाये।</verse>
				<verse number="18">अपर जिसियो इक्क तोड़ा मिल्लेया था, तिन्हीं जाई नैं धरतिया च खड्डा खोदेया कने अपणे मालके दे तोड़े जो छुपाई दित्ता।</verse>
				<verse number="19">“मतेआं दिनां बाद तिन्हां दासां दा मालक आई नैं तिन्हां ते हसाब लैणां लग्गा।</verse>
				<verse number="20">जिसियो पंज मिल्लेयो थे, तिन्हीं पंज तोड़े होर अंणी करी ग्लाया, ‘हे मालक, तैं मिन्जो पंज तोड़े दित्यो थे, दिक्ख, मैं पंज तोड़े होर कमाये हन।’</verse>
				<verse number="21">तिसदे मालकैं तिस नैं ग्लाया, ‘धन, हे अच्छे कने बसुआसे जोग्गे दास, तू थोड़ी धन दौलता जो सम्भाल़णे च ईमानदार रेह्आ; मैं तिज्जो मतिआं चीज्जां दा अधिकारी बणांगा। अपणे मालके दिया खुसिया च साझीदार बण।’</verse>
				<verse number="22">“कने जिसियो दो तोड़े मिल्लेयो थे, तिन्हीं भी आई नैं ग्लाया, ‘हे मालक, तैं मिन्जो दो तोड़े दित्यो थे, दिक्ख, मैं दो तोड़े होर कमाये हन।’</verse>
				<verse number="23">तिसदे मालकैं तिस नैं ग्लाया, ‘धन, हे अच्छे कने बसुआसे जोग्गे दास, तू भी बड़ी थोड़ी धन दौलता जो सम्भाल़णे च ईमानदार रेह्आ; मैं तिज्जो मतिआं चीज्जां दा अधिकारी बणांगा। अपणे मालके दिया खुसिया च साझीदार बण।’</verse>
				<verse number="24">“अपर जिसियो इक्क तोड़ा मिल्लेया था, तिन्हीं आई नैं ग्लाया, ‘हे मालक, मैं तिज्जो जाणदा था कि तू कठोर माणु ऐ, तू जित्थु नीं बांदा औत्थू ते बड्डदा ऐ, कने जित्थु बीई नीं छिड़केया औत्थू ते बटीणदा ऐ।’</verse>
				<verse number="25">इसतांई मैं डरी गेआ कने जाई नैं तेरा तोड़ा धरतिया च खड्डा खोदी नैं छुपाई दित्ता। दिक्ख, ‘जेह्ड़ा तेरा ऐ, सैह़ एह़ ऐ।’</verse>
				<verse number="26">तिसदे मालकैं तिसियो जवाब दित्ता, हे दुष्ट कने आलसी दास, जाह़लू तू एह़ जाणदा था कि जित्थु मैं नीं बाया औत्थू ते बड्डदा, कने जित्थु मैं बीई नीं छिड़केया औत्थू ते बटीणदा ऐ;</verse>
				<verse number="27">तां तिज्जो चाइदा था कि मेरा तोड़ा साहुकारां अल्ल जमा कराई दिंदा, कने मैं आई नैं अपणे तोड़े ब्याजे समेत लेई लैंदा।</verse>
				<verse number="28">ताह़लू मालकैं दूये दासां जो ग्लाया, सैह़ तोड़ा इसते लेई लेआ, कने जिस अल्ल दस तोड़े हन, तिसियो देई देआ।</verse>
				<verse number="29">क्जोकि जिस कुसी अल्ल ऐ, तिसियो होर दित्ता जाणा; कने तिस अल्ल मता होई जाणा, अपर जिस अल्ल नीं ऐ, तिसते सैह़ भी, जेह्ड़ा तिस अल्ल ऐ, लेई लेआ जाणा।</verse>
				<verse number="30">इस नकम्मे दासे जो बाहरे आल़े नेहरे च सट्टी देआ, जित्थु रोणा कने दंद पिणा हुंगा।”</verse>
				<verse number="31">“जाह़लू मैं माणु दा पुत्तर दुवारी अपणी महिमा च ओंगा कने सारे सुअर्गदूत मिन्जो सौगी ओंगे, तां मैं अपणी महिमा दे सिंहासणे पर विराजमान होणा।</verse>
				<verse number="32">कने सारियां जातिआं दे लोक मेरे सामणै किठ्ठे कित्ते जाणे; कने जिंआं गुआल़ा भेड्डां जो बकरियां ते लग्ग करी दिंदा ऐ, तिंआं ई मैं भी तिन्हां जो इक्की दूये ते लग्ग करगा।</verse>
				<verse number="33">मैं भेड्डां जो अपणे सज्जे पास्से कने बकरियां जो खब्बे पास्से खरेड़गा।</verse>
				<verse number="34">ताह़लू मैं जेह्ड़ा राजा ऐ, अपणे सज्जे पास्से आल़ेआं नैं ग्लांगा, ‘हे मेरे पिता दे धन लोको, ओआ, तिस राज्जे दे अधिकारी होई जा, जेह्ड़ा संसारे दे सुरू ते लेई नैं तुहां तांई त्यार कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="35">क्जोकि जाह़लू मैं भुखा था, कने तुहां मिन्जो खाणे जो दित्ता, जाह़लू मैं प्यासा था कने तुहां मिन्जो पाणी पियाया; जाह़लू मैं परदेसी था, कने तुहां मिन्जो अपणे घरैं ठैहराया;</verse>
				<verse number="36">जाह़लू मैं नंगा था, कने तुहां मिन्जो कपड़े लौआये; जाह़लू मैं बमार था, कने तुहां मेरा सकशांत लेआ, जाह़लू मैं जेला च था कने तुहां मिन्जो नैं मिलणा आये।’</verse>
				<verse number="37">“ताह़लू धर्मी तिस जो जवाब दिंगे, ‘हे प्रभु अहां कधैड़ी तिज्जो भुखा दिख्या कने खाणा खुआया? कने प्यासा दिख्या कने पाणी पियाया?</verse>
				<verse number="38">अहां कधैड़ी तिज्जो परदेसी दिख्या कने अपणे घरैं ठैहराया? या नंगा दिख्या कने कपड़े लौआये?</verse>
				<verse number="39">अहां कधैड़ी तिज्जो बमार या जेला च दिख्या कने तिज्जो नैं मिलणा आये?’</verse>
				<verse number="40">ताह़लू मैं जेह्ड़ा राजा ऐ, तिन्हां जो जवाब दिंगा, ‘मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ कि तुहां जेह्ड़े मेरे इन्हां लोक्के ते लोक्केयां चेलेयां च कुसी इक्की सौगी कित्ता, सैह़ समझा मिन्जो सौगी कित्ता।’</verse>
				<verse number="41">“ताह़लू सैह़ खब्बे पास्से आल़ेआं नैं ग्लांगा, ‘हे श्रापित लोको, मेरे सामणै ते तिसा सदा दी अग्गी च चली जा, जेह्ड़ी परमात्मे सैताने कने तिसदे दूतां तांई त्यार कित्तियो ऐ।</verse>
				<verse number="42">क्जोकि जाह़लू मैं भुखा था, कने तुहां मिन्जो खाणे जो नीं दित्ता; जाह़लू मैं प्यासा था, कने तुहां पाणी नीं पियाया;</verse>
				<verse number="43">जाह़लू मैं परदेसी था, कने तुहां मिन्जो अपणे घरैं नीं ठैहराया; जाह़लू मैं नंगा था, कने तुहां कपड़े नीं लौआये; जाह़लू मैं बमार कने जेला च था, कने तुहां मेरा सकशांत नीं लेआ।’</verse>
				<verse number="44">“ताह़लू सैह़ जवाब दिंगे, ‘हे प्रभु अहां तिज्जो कधैड़ी भुखा, कने प्यासा, कने परदेसी, कने नंगा, कने बमार, कने जेला च दिख्या, कने तेरी सेवा टहल नीं कित्ती?’</verse>
				<verse number="45">ताह़लू मैं तिन्हां जो जवाब दिंगा, ‘मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि तुहां जेह्ड़े इन्हां लोक्के ते लोक्केयां च कुसी इक्की सौगी नीं कित्ता, सैह़ मिन्जो सौगी भी नीं कित्ता।’</verse>
				<verse number="46">सैह़ जेह्ड़े खब्बे पास्से हन, सदा दी सज़ा झेलगे, अपर धर्मी लोक सदा दी ज़िन्दगिया च प्रवेश करगे।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">जाह़लू यीशु एह़ सारियां गल्लां ग्लाई बैठा तां अपणे चेलेयां नैं ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="2">तुहां जाणदे हन कि दूँ दिनां दे बाद फसह दा त्योहार ऐ, कने मैं माणु दा पुत्तर सूल़िया पर टूंगणे तांई पकड़ुआया जाणा,</verse>
				<verse number="3">ताह़लू प्रधान याजक कने प्रजा दे स्याणे माणु काइफा नांऐ दे महायाजके दे अँगणे च कठ्ठरोई गै।</verse>
				<verse number="4">कने अप्पु च सोच-बचार करणा लग्गे कि यीशुये जो धोखे नैं पकड़ी नैं मारी दैन।</verse>
				<verse number="5">अपर सैह़ ग्लांदे थे, “त्योहारे दे बग्त नीं, कुत्थी इआं ना होयैं कि लोक बखेड़ा नीं करी दैन।”</verse>
				<verse number="6">जाह़लू यीशु बैतनिय्याह ग्रांऐ च शमौन कोढ़िये दे घरैं था,</verse>
				<verse number="7">तां इक्क जणांस संगमरमरे दिया सीसिया च कीमती इत्तर लेई करी आई, कने जाह़लू सैह़ खाणा खाणे तांई बैठेया था, ताह़लू तिसदे सिरे पर पाई दित्ता।</verse>
				<verse number="8">एह़ दिक्खी नैं तिसदे चेले गुस्सा होये कने ग्लाया, “इसदी क्जो बरबादी करी दित्ती?</verse>
				<verse number="9">इसियो तां खरिया कीमता च बेची नैं गरीबां जो बंडेया जाई सकदा था।”</verse>
				<verse number="10">एह़ जाणी नैं यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “इसा जणासा जो क्जो सता दे हन? तिन्नै मिन्जो सौगी भलाई कित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="11">गरीब तां तुहां सौगी सदा रैंह्दे हन, अपर मैं तुहां सौगी सदा नीं रैंह्गा।</verse>
				<verse number="12">तिन्नै मेरे सरीरे पर जेह्ड़ा एह़ इत्तर पाया ऐ, सैह़ मेरे अन्तिम संस्कार होणे तांई कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="13">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि सारे संसारे च जित्थु कुत्थी एह़ सुसमाचार प्रचार कित्ता जांगा, तित्थु इसादे इस कम्मे दा बखान भी तिसा दिया यादा च कित्ता जांगा।”</verse>
				<verse number="14">ताह़लू यहूदा इस्करियोती, जेह्ड़ा बाराह चेलेयां च इक्क था, प्रधान याजकां अल्ल जाई नैं ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="15">“जे मैं तिसियो तुहां दे हुआलैं करी दैं तां मिन्जो क्या दिंगे?” तिन्हां तिसियो तीई चाँदी दे सिक्के तौल़ी नैं देई दित्ते।</verse>
				<verse number="16">कने सैह़ तिस बग्त ते तिसियो पकड़ुआणे दा मौका तोपणा लग्गा।</verse>
				<verse number="17">अखमीरी रोटिया दे त्योहारे दे पैहल्ले दिने चेले यीशु अल्ल आई नैं पुछणा लग्गे, “तू कुत्थू चांह़दा ऐ कि अहां तिज्जो तांई फसह खाणे दी त्यारी करन?”</verse>
				<verse number="18">तिन्हीं ग्लाया, “सैहरे च फलाणे माणुये अल्ल जाई नैं तिस नैं ग्ला, कि गुरू ग्ला दा ऐ, कि मेरा बग्त नेड़े आई गेआ ऐ। मैं अपणे चेलेयां सौगी तेरे ऐत्थु त्योहार मनाणा चांह़दा।”</verse>
				<verse number="19">चेलेयां यीशुये दा हुक्म मन्नेया कने फसह दा खाणा त्यार कित्ता।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू संझ होई तां यीशु बारांह चेलेयां सौगी खाणा खाणे तांई बैठेया।</verse>
				<verse number="21">जाह़लू सैह़ खा दे थे तां तिन्हीं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि तुहां च इक्की मिन्जो पकड़ुआंणा।”</verse>
				<verse number="22">इसा गल्ला पर सैह़ बड़े उदास होये, कने सब चेले इक्क-इक्क करी नैं तिसते पुछणा लग्गे, “हे गुरू, क्या सैह़ मैं ऐ?”</verse>
				<verse number="23">तिन्हीं जवाब दित्ता, “जेह्ड़ा मिन्जो सौगी इक्की थाल़िया च खा दा ऐ, सैई मिन्जो पकड़ुआंगा।</verse>
				<verse number="24">मैं माणु दा पुत्तर तां जिंआं तिसदे बारे च पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, तिंआं ई इस संसारे ते जांगा; अपर तिस माणु तांई अफसोस ऐ जिसदिया बज़ाह ते माणु दा पुत्तर पकड़ुआया जांदा ऐ, तां तिस माणुये तांई खरा हुंदा कि सैह़ इस संसारे च पैदा ई नीं हुंदा।”</verse>
				<verse number="25">ताह़लू तिसियो पकड़ुआणे आल़ा यहूदा ग्लाणा लग्गा, “हे गुरू, क्या सैह़ मैं ऐ?” तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “तूईं सैह़ ऐ।”</verse>
				<verse number="26">जाह़लू सैह़ खाणा खा दे थे, यीशुयैं रोटी लेई कने आसीष मंगी नैं तोड़ी, कने चेलेयां जो देई नैं ग्लाणा लग्गा, “लेआ, खा; एह़ मेरा सरीर ऐ।”</verse>
				<verse number="27">भिरी तिन्हीं अंगूरा दे रसे दा कटोरा लेई नैं धन्यावाद कित्ता, कने तिन्हां जो देई नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां सारे इस कटोरे ते पीआ,</verse>
				<verse number="28">क्जोकि एह़ वादे दा मेरा सैह़ खून ऐ, जेह्ड़ा मतेआं दे पापां दी माफी तांई बहाया जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="29">मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि मैं भिरी अंगूरा दा रस कदी नीं पींगा। जाह़लू तिकर तुहां सौगी अपणे पिता दे राज्ज च ताजा अंगूरा दा रस पी नीं लैं।”</verse>
				<verse number="30">भिरी यीशु कने तिसदे चेले भजन गाई नैं जैतून प्हाड़े पर गै।</verse>
				<verse number="31">ताह़लू यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां सारे अज्ज ई राती मेरे बारे च ठोकर खांगे, क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, मैं गुआले जो मारगा, कने धणे दियां भेड्डां रुआंह परांह बिछड़ी जागियां।</verse>
				<verse number="32">अपर मैं मरेयां ते जिन्दे होणे ते बाद तुहां ते पैहल्लैं गलील प्रदेसे जो जांगा।”</verse>
				<verse number="33">इसा गल्ला पर पतरसैं तिस नैं ग्लाया, “जे सारे तेरे बारे च ठोकर खान तां खान, अपर मैं कदी भी ठोकर नीं खांगा।”</verse>
				<verse number="34">यीशु पतरसे नैं ग्लाणा लग्गा, “मैं तिज्जो नैं सच्च ग्लांदा ऐ कि अज्ज राती ई कुक्ड़े दी बांग दैणे ते पैहल्लैं तैं त्रै बरी मिन्जो पणछैणने ते मुकरना।”</verse>
				<verse number="35">पतरस यीशुये नैं ग्लाणा लग्गा, “जे मिन्जो तिज्जो सौगी मरना भी पोंगा तमी मैं तिज्जो ते कदी नीं मुकरना।” कने इआं ई सारे चेले भी ग्लाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="36">ताह़लू यीशु अपणे चेलेयां सौगी गतसमनी नांऐ दी इक्की जगाह च आया कने अपणे चेलेयां नैं ग्लाणा लग्गा, “ऐत्थु बेई रैहनेयों, जाह़लू तिकर मैं औत्थू जाई नैं प्रार्थना करैं।”</verse>
				<verse number="37">सैह़ पतरसे कने जबदिये दे दून्नी जागतां जो सौगी लेई गेआ, कने दुखी कने बेचैन होणा लग्गा।</verse>
				<verse number="38">ताह़लू तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “मेरा मन बड़ा दुखी ऐ, इआं लगदा ऐ कि जिंआं मैं मरने आल़ा ऐ। तुहां ऐत्थु रुका कने मिन्जो सौगी जागदे रेह्आ।”</verse>
				<verse number="39">भिरी सैह़ थोड़ा होर गांह जाई नैं मुँऐ दे भार पेई नैं एह़ प्रार्थना कित्ती, “हे मेरे पिता, जे होई सकैं तां एह़ दुखे दा बग्त मिन्जो ते दूर होई जां, भिरी भी जिंआं मैं चांह़दा तिंआं नीं, अपर जिंआं तू चांह़दा ऐ तिंआं ई होयैं।”</verse>
				<verse number="40">भिरी यीशु प्रार्थना करी नैं आया, कने तिन्हां चेलेयां जो सुतेयो दिक्खी नैं पतरसे नैं ग्लाणा लग्गा, “क्या तुहां मिन्जो सौगी इक्क घड़ी भी नीं जागी सके?</verse>
				<verse number="41">जागदे रेह्आ, कने प्रार्थना करदे रेह्आ, कि तुहां परीक्षा च नीं पोन, आत्मा तां त्यार ऐ, अपर सरीर कमजोर ऐ।”</verse>
				<verse number="42">भिरी तिन्हीं दूई बरी जाई नैं एह़ प्रार्थना कित्ती, “हे मेरे पिता, जे एह़ दुखे दा बग्त मेरे झेलणे बगैर नीं हटी सकदा तां तेरी इच्छा पूरी होयैं।”</verse>
				<verse number="43">ताह़लू तिन्हीं भिरी दूई बरी आई नैं तिन्हां जो सुतेया दिख्या, क्जोकि तिन्हां दियां अखीं निंदरा नैं भरोईयां थियां।</verse>
				<verse number="44">तिन्हां जो छड्डी नैं सैह़ भिरी चली गेआ, कने तिसा उआज़ा च भिरी त्री बरी प्रार्थना कित्ती।</verse>
				<verse number="45">ताह़लू तिन्हीं चेलेयां अल्ल आई नैं ग्लाया, “हुण तुहां अरामे नैं सोई रेह्आ; दिक्खा, सैह़ बग्त आई ढुकेया ऐ, कने मैं माणुये दा पुत्तर पापियां दे हुआलैं कित्ता जाणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="46">उठा, चला; कने दिक्खा, मिन्जो पकड़ुआणे आल़ा नेड़े आई रेह्आ ऐ।”</verse>
				<verse number="47">सैह़ एह़ ग्ला दा था कि यहूदा जेह्ड़ा बारांह चेलेयां च इक्क था आया, कने तिस सौगी प्रधान याजकां कने स्याणे माणुआं दी बड्डी भीड़, तलवारां कने डांगा लेई करी आई।</verse>
				<verse number="48">तिसदे पकड़ुआणे आल़ैं तिन्हां जो एह़ नसाणी दित्ती; “जिसदा मैं पुक्का लैंगा सैई ऐ, तिसियो पकड़ी लैनेयों।”</verse>
				<verse number="49">कने ताह़लू ई यीशु अल्ल आई नैं ग्लाया, “हे गुरू नमस्कार।” कने तिसदे मते पुक्के लै।</verse>
				<verse number="50">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “हे दोस्त, जिस कम्मे तांई तू आया ऐ, तिसियो करी लै।” ताह़लू तिन्हां बक्खे आई नैं यीशु पर हत्थ पाया कने तिसियो पकड़ी लेआ।</verse>
				<verse number="51">यीशुये दे चेलेयां च इक्की अपणी तलवार कड्डी कने महायाजके दे दासे पर चलाई नैं तिसदा कंन्न बड्डी दित्ता।</verse>
				<verse number="52">ताह़लू यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “अपणिया तलवारा म्याना च रख क्जोकि जेह्ड़े तलवारा जो चलांदे हन सैह़ तलवारा नैं खत्म कित्ते जांगे।</verse>
				<verse number="53">क्या तू नीं जाणदा कि मैं अपणे पिता नैं विणती करी सकदा, कने सैह़ सुअर्गदूतां दी बाराह पलटन ते भी जादा हुण मेरे सामणै पज्जाई सकदा ऐ?</verse>
				<verse number="54">अपर पवित्रशास्त्रे दी सैह़ गल्लां कि ऐदेया ई होणा जरूरी ऐ, किंआं पूरियां होणियां?”</verse>
				<verse number="55">तिस बग्त यीशुयैं भीड़ा नैं ग्लाया, “क्या तुहां तलवारां कने डांगा लेई नैं मिन्जो डाकू समझी नैं पकड़णे तांई आएयो हन? मैं हर दिन मंदरे च बेई नैं सिक्षा दिंदा था, अपर तुहां मिन्जो नीं पकड़ेया।</verse>
				<verse number="56">अपर एह़ सब इसतांई होएया ऐ, कि भविष्यवक्तां दे वचन पूरे होन।” ताह़लू सारे चेले तिसियो छड्डी नैं नठ्ठी गै।</verse>
				<verse number="57">ताह़लू सैह़ यीशुये जो पकड़ी करी काइफा नांऐ दे महायाजके अल्ल लेई गै, जित्थु सास्त्री कने स्याणे माणु किठ्ठे होएयो थे।</verse>
				<verse number="58">पतरस डरदा-डरदा दूरी बणाई करी तिसदे पचांह़-पचांह़ महायाजके दे अँगणे तिकर गेआ कने अंदर जाई नैं अन्त दिक्खणे तांई प्यादेयां सौगी बेई गेआ।</verse>
				<verse number="59">प्रधान याजक कने सारी महासभा यीशुये जो मारने तांई तिसदे खलाफ झूठी गवाहिया दिया तोपा च थे,</verse>
				<verse number="60">अपर मते झूठे गवाहां दे होणे पर भी सैह़ गवाही नीं पाई सके। आखरी च दो माणु आये,</verse>
				<verse number="61">कने ग्लाया, “इन्हीं ग्लाया ऐ कि मैं परमात्मे दे मंदरे जो ढाई सकदा कने तिसियो त्रीं दिनां च बणाई सकदा।”</verse>
				<verse number="62">ताह़लू महायाजकैं खड़े होई नैं यीशुये नैं ग्लाया, “क्या तू कोई जवाब नीं दिंगा? एह़ माणु तेरे खलाफ क्या गवाही दै दे हन?”</verse>
				<verse number="63">अपर यीशु चुप रेह्आ। ताह़लू महायाजकैं तिस नैं ग्लाया, “मैं तिज्जो जिन्दे परमात्मे दी कसम दिंदा कि जे तू परमात्मे दा पुत्तर मसीह ऐ, तां अहां नैं ग्लाई दे।”</verse>
				<verse number="64">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “तैं अप्पु ई ग्लाई दित्ता; जे मैं तुहां नैं एह़ भी ग्लांदा कि अज्जे ते तुहां मिन्जो माणुये दे पुत्तरे जो सर्वशक्तिमान दे सज्जे पास्से बैठेयो, कने अम्बरे दे बदल़ां पर ओंदे दिक्खगे।”</verse>
				<verse number="65">इसा गल्ला पर महायाजक अपणे कपड़ेयां फाड़ी नैं ग्लाणा लग्गा, “इन्हीं परमात्मे दी निंदा कित्ती ऐ, हुण अहां जो होर गवाहिया दी क्या जरूरत? दिक्खा, तुहां हुण एह़ निंदा सुणी ऐ।</verse>
				<verse number="66">तुहां क्या सोचदे हन?” तिन्हां जवाब दित्ता, “एह़ मारने जोग्गा ऐ।”</verse>
				<verse number="67">ताह़लू तिन्हां तिसदे मुँऐ पर थुकेया कने तिसियो घसुन मारे, दूयेयां चपैड़ां मारी नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="68">“हे मसीह, अहां नैं भविष्यवाणी करी नैं दस्स कि कुणी तिज्जो मारेया।”</verse>
				<verse number="69">पतरस बाहर अँगणे च बैठेया था कि इक्क दासी तिस अल्ल आई कने ग्लाणा लग्गी, “तू भी यीशु गलीलिये सौगी था।”</verse>
				<verse number="70">तिन्हीं सबना सामणै एह़ ग्लांदे होये मना कित्ता, “मैं नीं जाणदा तू क्या ग्ला दी ऐ।”</verse>
				<verse number="71">जाह़लू सैह़ बाहर अँगणे च गेआ, तां दूई दासी तिसियो दिक्खी नैं जेह्ड़े तित्थु थे तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गी, “एह़ भी तां यीशु नासरिये सौगी था।”</verse>
				<verse number="72">तिन्हीं कसम खाई नैं भिरी मना कित्ता “मैं तिस माणुये जो नीं जाणदा।”</verse>
				<verse number="73">थोड़िया देरा बाद लोकां जेह्ड़े तित्थु खड़ोत्यो थे, पतरसे अल्ल आई नैं तिस नैं ग्लाया, “सच्च-बिच्च तू भी तिन्हां च इक्क ऐ, क्जोकि तेरी बोली तेरा भेत खोली दिंदी ऐ।”</verse>
				<verse number="74">ताह़लू सैह़ धिक्कारणे कने कसम खाणा लग्गा, “मैं तिस माणुये जो नीं जाणदा।” कने तिस बग्त ई कुक्ड़ैं बांग देई दित्ती।</verse>
				<verse number="75">ताह़लू पतरसे जो सैह़ गल्ल याद आई जेह्ड़ी यीशुयैं तिसियो ग्लाईयो थी, “कुक्ड़े दे बांग दैणे ते पैहल्लैं तैं त्रै बरी मिन्जो पणछैणने ते मुकरना।” कने सैह़ बाहर जाई नैं अखीं भरी-भरी नैं रोणा लग्गा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">जाह़लू भ्याग होई तां सारे प्रधान याजकां कने लोकां दे स्याणे माणुआं यीशुये जो मारने दी योजना बणाई।</verse>
				<verse number="2">कने सैह़ यीशुये जो बन्नी करी तित्थु ते लेई गै, कने जाई नैं पिलातुस हाकमे दे हुआलैं करी दित्ता।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू तिसदे पकड़ुआणे आल़े यहूदैं दिख्या कि सैह़ मौत्ती तांई आरोपी ठैहराया गेआ ऐ तां तिसियो पछतावा होएया कने सैह़ तीई चाँदिया दे सिक्के प्रधान याजकां कने स्याणे माणुआं अल्ल बापस लेई आया।</verse>
				<verse number="4">कने ग्लाणा लग्गा, “मैं बेकसूर माणुये जो मारने तांई पकड़ुआई नैं पाप कित्ता ऐ।” तिन्हां ग्लाया, “अहां जो क्या लैणां दैणा? तू ई जाण।”</verse>
				<verse number="5">ताह़लू सैह़ तिन्हां सिक्केयां जो मंदरे दे अँगणे च सट्टी करी चली गेआ, कने जाई नैं अपणे आप्पे जो गल़फा लगाई लेआ।</verse>
				<verse number="6">प्रधान याजकां तिन्हां सिक्केयां जो लेई नैं ग्लाया, “क्जोकि जेह्ड़ी कीमत अहां कुसी दा खून करवाणे तांई दित्तियो थी। इसा जो खजाने च रखणा ठीक नीं”</verse>
				<verse number="7">तिन्हां सलाह करी नैं तिन्हां सिक्केयां ते परदेसी माणुआं जो दब्बणे तांई कुम्हारे दा जमीन खरीदी लेई।</verse>
				<verse number="8">इसा बज़ाह ते सैह़ खेत अज्जे तिकर खूने दा खेते दे नांऐ ते जाणेयां जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="9">ताह़लू जेह्ड़ा वचन यिर्मयाह भविष्यवक्ता दे जरिये ग्लाया गेआ था सैह़ पूरा होएया, “तिन्हां सैह़ तीई सिक्के मतलब तिसा ठैहराईयो कीमता जो (जिसा जो इस्राएल देसे दिया औलादी च कितणेयां ठैहराया था) लेई लेआ,</verse>
				<verse number="10">कने जिंआं प्रभुयैं मिन्जो हुक्म दित्या था, तिंआं ई तिन्हां सिक्केयां नैं कुम्हारे दा खेत खरीदी लेआ।”</verse>
				<verse number="11">जाह़लू यीशु पिलातुस हाकमे सामणै खड़ोत्या था तां पिलातुसैं तिसते पुछया, “क्या तू यहूदियां दा राजा ऐ?” यीशु तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “तू अप्पु ई तां ग्ला दा ऐ।”</verse>
				<verse number="12">जाह़लू प्रधान याजक कने स्याणे माणु तिस पर आरोप लगा दे थे, तां तिन्हीं कुच्छ जवाब नीं दित्ता।</verse>
				<verse number="13">इसा गल्ला पर पिलातुस तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “क्या तू नीं सुणदा कि एह़ तेरे खलाफ कितणियां गवाहियां देआ दे हन?”</verse>
				<verse number="14">अपर यीशुयैं तिसियो इक्की गल्ला दा भी जवाब नीं दित्ता, ऐत्थु तिकर कि हाकमे जो बड़ी हरानी होई।</verse>
				<verse number="15">पिलातुसे दी एह़ रीत थी कि तिस त्योहारे च लोकां तांई कुसी इक्की कैदिये जो जिसियो सैह़ चांह़दे थे, छड्डी दिंदा था।</verse>
				<verse number="16">तिस बग्त तिन्हां दे ऐत्थु बरअब्बा नांऐ दा इक्क मन्नेया तनेया कैदी था।</verse>
				<verse number="17">कने जाह़लू सैह़ किठ्ठे होये, तां पिलातुस तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां कुसियो चांह़दे हन कि मैं तुहां तांई छड्डी दैं? बरअब्बा जो, या यीशुये जो जेह्ड़ा मसीह नांऐ ते जाणेयां जांदा ऐ?”</verse>
				<verse number="18">क्जोकि सैह़ जाणदा था कि सैह़ यीशुये नैं जल़ण रखदे थे, इसतांई तिन्हां तिसियो पकड़ुआया ऐ।</verse>
				<verse number="19">जाह़लू सैह़ न्याय दी गद्दिया पर बैठेया था तां तिसदिया लाड़िया तिसियो सद्दी घल्लेया, “तू तिस धर्मिये दे मामले च हत्थ मत पांदा, क्जोकि मैं अज्ज सुपणे च तिसदिया बज़ाह ते बड़ा दुख झेलेया ऐ।”</verse>
				<verse number="20">प्रधान याजकां कने स्याणे माणुआं लोकां जो भड़काया कि सैह़ बरअब्बा जो छड्डी दैं, कने यीशुये जो मरवाई दैं।</verse>
				<verse number="21">पिलातुसैं तिन्हां ते पुछया, “इन्हां दून्नी च कुसियो चांह़दे हन कि मैं तुहां तांई छड्डी दैं?” तिन्हां ग्लाया, “बरअब्बा जो।”</verse>
				<verse number="22">पिलातुसैं तिन्हां ते पुछया, “भिरी यीशुये जो, जेह्ड़ा मसीह नांऐ ते जाणेयां जांदा ऐ क्या करैं?” तां सारे तिस नैं ग्लाणा लग्गे, “सैह़ सूल़िया पर टूंगेया जां</verse>
				<verse number="23">पिलातुसैं ग्लाया, क्जो तिन्हीं क्या गुनाह कित्या ऐ?” अपर सैह़ होर भी जोरे नैं डड्डी-डड्डी करी ग्लाणा लग्गे, “सैह़ सूल़िया पर टूंगेया जां।”</verse>
				<verse number="24">जाह़लू पिलातुसैं दिख्या कि कुच्छ बणी नीं सकदा अपर इसदे उल्ट हल्ला बधदा जा दा ऐ, तां तिन्हीं पाणी लेआ कने भीड़ा सामणै अपणे हत्थ धोते कने ग्लाया, “मैं इस धर्मिये दे खून ते बेकसूर ऐ; तुहां ई जाणा।”</verse>
				<verse number="25">सारेयां लोकां जवाब दित्ता, “इसदा खून अहां पर कने अहां दिया औलादी पर होयैं।”</verse>
				<verse number="26">इसा गल्ला पर तिन्हीं बरअब्बा जो तिन्हां तांई छड्डी दित्ता, कने यीशुये जो कोड़े लगुआई नैं तिन्हां दे हुआलैं करी दित्ता, कि सूल़िया पर टूंगेया जां।</verse>
				<verse number="27">ताह़लू पिलातुसे दे सपाईयां यीशुये जो किले च अंणी नैं सारी पलटन तिसदे चौंन्नी बक्खे किठ्ठी कित्ती,</verse>
				<verse number="28">कने तिसदे कपड़े खोली नैं तिसियो बैजनी रंगे दा चोल़ा लौआया,</verse>
				<verse number="29">कने कन्डेयां दा मुकट बणाई नैं तिसदे सिरे पर रखी दित्ता, तिसदे सज्जे हत्थ च कनेड़े दा डंडा दित्ता कने तिसदे गांह गोड्डेयां भार बेई नैं तिसदा मजाक करी नैं ग्लाणा लग्गे, “हे यहूदियां दे राजा, नमस्कार।”</verse>
				<verse number="30">कने तिस पर थुकेया; कने सैई कनेड़े दा डंडा लेई नैं तिसदे सिरे पर मारणा लग्गे।</verse>
				<verse number="31">जाह़लू सैह़ तिसदा मजाक करी बैठे, तां सैह़ चोल़ा तिसते खोली नैं भिरी तिसदे कपड़े तिसियो लौआई दित्ते, कने सूल़िया पर टूंगणे तांई लेई चल्ले।</verse>
				<verse number="32">बाहर जांदे-बग्त तिन्हां जो शमौन नांऐ दा इक्क कुरेनी माणु मिल्ला। तिन्हां तिसियो बेकार च पकड़ेया कि यीशुये दिया सूल़िया चुक्की नैं लेई चल्लैं।</verse>
				<verse number="33">जाह़लू सैह़ सारे गुलगुता नांऐ दिया जगाह च पुज्जे, जिसा जगाह जो खोपड़ी दी जगाह भी ग्लांदे हन,</verse>
				<verse number="34">तिन्हां पित्त मिल्लाई करी अंगूरा दा रस यीशुये जो पीणे जो दित्ता, तिन्हीं चखी तां लेआ अपर पीता नीं।</verse>
				<verse number="35">ताह़लू तिन्हां यीशुये जो सूल़िया पर टूंगेया कने पर्चियां पाई नैं तिसदे कपड़े बंडी लै,</verse>
				<verse number="36">कने तित्थु बेई नैं पैहरा दैणा लग्गे।</verse>
				<verse number="37">कने तिसदा दोसपत्र तिसदे ऊपर सूल़िया पर लगाई दित्ता, कि “एह़ यहूदियां दा राजा यीशु ऐ।”</verse>
				<verse number="38">ताह़लू तिस सौगी दूँ डाकुआं जो इक्क सज्जे कने इक्क खब्बे पास्से, सूल़िया पर टुंगी दित्ते।</verse>
				<verse number="39">कने ओणे जाणे आल़े सिरे हिलाई-हिलाई नैं तिसदी निंदा करदे थे,</verse>
				<verse number="40">कने एह़ ग्लांदे थे, “हे मंदरे ढाणे आल़ेया कने त्रीं दिनां च बणाणे आल़ेया, अपणे आप्पे जो तां बचा। जे तू परमात्मे दा पुत्तर ऐ, तां सूल़िया ते लौई आ।”</verse>
				<verse number="41">इस तरीके नैं प्रधान याजक भी सास्त्री कने स्याणे माणुआं सौगी मजाक करी-करी नैं ग्लांदे थे,</verse>
				<verse number="42">“इन्हीं होरनी माणुआं जो तां बचाया, अपर अपणे आप्पे जो नीं बचाई सकदा। ‘एह़ तां इस्राएल देसे दा राजा ऐ।’ हुण जे एह़ सूल़िया ते लौई औयें तां अहां तिस पर बसुआस करन।</verse>
				<verse number="43">तिन्हीं परमात्मे पर भरोसा रखेया; जे सैह़ इसियो चांह़दा, तां हुण इसियो छड्डाई लै, क्जोकि इन्हीं ग्लाया था, ‘मैं परमात्मे दा पुत्तर ऐ।’ ”</verse>
				<verse number="44">कने डाकू भी जेह्ड़ा तिस सौगी सूल़िया पर टूंगेयो थे तिसदी निंदा करदे थे।</verse>
				<verse number="45">दोपैरा दे बाराह बजे ते लेई नैं दोपैरा दे त्रै बजे तिकर तिस सारे देसे च नेहरा छाई रेह्आ।</verse>
				<verse number="46">त्रीये पैहर दे नेड़े यीशु बड़े जोरे नैं डड्डी करी ग्लाणा लग्गा, “ऐली, ऐली, लमा शबक्तनी?” मतलब “हे मेरे परमात्मा, हे मेरे परमात्मा, तैं मिन्जो क्जो छड्डी दित्ता?”</verse>
				<verse number="47">जेह्ड़े माणु तित्थु खड़ोत्यो थे, तिन्हां च कुच्छ लोक एह़ सुणी नैं ग्लाणा लग्गे, “सैह़ तां एलिय्याह जो हक्कां पा दा ऐ।”</verse>
				<verse number="48">तिन्हां च इक्क ताह़लू ई दौड़ेया कने स्पंज लेई नैं सिरके च डुबाया, कने कनेड़े दे डंडे पर रखी नैं यीशुये जो चुसणे जो दित्ता।</verse>
				<verse number="49">भिरी होर माणु ग्लाणा लग्गे “रुकी जा, दिक्ख, एलिय्याह इसियो बचाणा ओंदा ऐ कि नीं।”</verse>
				<verse number="50">ताह़लू यीशुयैं जोरे नैं डड्डी करी प्राण छड्डी दित्ते।</verse>
				<verse number="51">कने दिक्खा मंदरे दा पड़दा ऊपरे ते लेई नैं थल्लै तिकर फटी नैं दो टुकड़े होई गेआ, कने धरती हिल्ली गेई कने चट्टाना तिड़की गियां,</verse>
				<verse number="52">कने कब्रां खुली गियां, कने मरेयो पवित्र लोकां दी मतिआं लाह्सा जिन्दियां होई गियां,</verse>
				<verse number="53">कने तिसदे जिन्दे होणे ते बाद सैह़ कब्रां ते निकल़ी नैं पवित्र सैहर च गै कने मतेआं जो दुस्से।</verse>
				<verse number="54">ताह़लू सूबेदार कने जेह्ड़े तिस सौगी यीशुये दा पैहरा दै दे थे, हिल्लण कने जेह्ड़ा कुच्छ होएया था तिसियो दिक्खी नैं बड़े भरी डरी गै कने ग्लाणा लग्गे, “सच्च-बिच्च एह़ परमात्मे दा पुत्तर था।”</verse>
				<verse number="55">तित्थु मतिआं जणासा जेह्ड़ियां गलील प्रदेसे ते यीशु दी भक्ति करदियां तिस सौगी आईआं थियां, सैह़ दूरे ते एह़ सब दिक्खा दियां थियां।</verse>
				<verse number="56">तिन्हां च मरियम मगदलीनी, कने लोक्के भाऊ याकूबे कने योसेसे दी माँ मरियम, कने जबदिये दे पुत्तरां दी माँ थी।</verse>
				<verse number="57">जाह़लू संझ होई तां यूसुफ नांऐ दा अरिमतिया सैहरे दा इक्क अमीर माणु आया, जेह्ड़ा यीशुये दा चेला था।</verse>
				<verse number="58">तिन्हीं पिलातुसे अल्ल जाई नैं यीशु दी लाह्स दफनाणे तांई मंगी। इसा गल्ला पर पिलातुसैं लाह्सा जो देई दैणे दा हुक्म दित्ता।</verse>
				<verse number="59">यूसुफैं लाह्स लेई, कने तिसियो चिट्टिया चादरा च लपेटया,</verse>
				<verse number="60">कने यीशु दिया लाह्सा जो अपणिया नौईआं कब्रा च रखेया, जेह्ड़ी तिन्हीं चट्टाना च कोरियो थी, कने कब्रा दे मुँऐ पर भारी पत्थर खसकाई नैं चली गेआ।</verse>
				<verse number="61">मरियम मगदलीनी कने दूई मरियम तित्थु कब्रा दे सामणै बैठियां थियां।</verse>
				<verse number="62">दूआ दिन जेह्ड़ा बिस्रामे आल़े दिन दे बाद दा दिन था, प्रधान याजक कने फरीसी माणु पिलातुसे अल्ल किठ्ठे होई नैं ग्लाणा लग्गे,</verse>
				<verse number="63">“हे महाराजा, अहां जो याद ऐ, कि तिन्हीं भरमाणे आल़ैं माणुयैं, जाह़लू सैह़ जिन्दा था, तुहां जो ग्लाया था, कि मेरे मरने दे बाद मैं त्रीये दिने भिरी जिन्दा होई जाणा।</verse>
				<verse number="64">इसतांई सपाईयां जो हुक्म देआ कि सैह़ त्रै दिन लगातार कब्रा दी रखवाल़ी करन। इआं ना होयैं कि तिसदे चेले आई नैं तिसदिया लाह्सा जो चोरी लेई जान कने लोकां नैं ग्लान, कि ‘सैह़ मरेयां च जिन्दा होई गेआ ऐ।’ ताह़लू पिछला धोखा पैहल्ले ते भी बुरा होणा।”</verse>
				<verse number="65">पिलातुस तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां अल्ल अपणे पैहरेदार हन। तां जा, अपणिया समझा दे मताबक कब्रा दी रखवाल़ी करा।”</verse>
				<verse number="66">सैह़ पैहरेदारां जो अप्पु सौगी लेई नैं गै, कने पत्थरे पर मोहर लगाई नैं कब्रा दी रखवाल़ी कित्ती।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">बिस्रामे आल़े दिन दे बाद हफ्ते दे पैहल्ले दिन भ्याग होणे ते पैहल्लैं ई मरियम मगदलीनी कने दूई मरियम कब्रा जो दिक्खणा आईआं।</verse>
				<verse number="2">कने दिक्खा, इक्क बड्डा हिल्लण होएया, क्जोकि प्रभु दा सुअर्गदूत सुअर्गे ते लुत्था कने बक्खे आई नैं तिन्हीं पत्थरे जो खसकाई दित्ता, कने तिस पर बेई गेआ।</verse>
				<verse number="3">तिसदा रूप बिजलिया साइआं कने तिसदे कपड़े पाल़े साइआं चमका करदे थे।</verse>
				<verse number="4">तिसदे डरे दे पैहरेदार कम्बी पै, कने मरेयां साइआं होई गै</verse>
				<verse number="5">सुअर्गदूत जणासां नैं ग्लाणा लग्गा, “मत डरा, मैं जाणदा ऐ, कि तुहां यीशुये जो तोपा दियां हन, जेह्ड़ा सूल़िया पर टूंगेया था।</verse>
				<verse number="6">सैह़ ऐत्थु नीं ऐ, अपर अपणे वचने दे मताबक जिन्दा होई गेआ ऐ। ओआ, एह़ जगाह दिक्खा, जित्थु प्रभु रखेया था,</verse>
				<verse number="7">कने झटपट जाई नैं तिसदे चेलेयां नैं ग्ला कि यीशु मरेयां ते जिन्दा होई गेआ ऐ, कने सैह़ तुहां ते पैहल्ले गलील प्रदेसे जो जांदा ऐ, तुहां तित्थु तिसदा दर्शन पांगे। सुणा, मैं तुहां नैं एह़ सब दस्सी दित्ता।”</verse>
				<verse number="8">कने सैह़ डरदियां कने बड़ी खुसिया सौगी कब्रा ते झटपट निकल़ी नैं तिसदे चेलेयां जो खबर दैणे तांई दौड़ियां।</verse>
				<verse number="9">ताह़लू यीशु तिन्हां जो मिल्ला कने ग्लाणा लग्गा, “सुखी रेह्आ।” तिन्हां बक्खे आई नैं कने तिसदे पैर पकड़ी करी तिसियो प्रणांम कित्ता।</verse>
				<verse number="10">ताह़लू यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “मत डरा; मेरे चेलेयां नैं जाई नैं ग्ला कि गलील प्रदेसे जो चली जान, तित्थु सैह़ मिन्जो सौगी मिलगे।”</verse>
				<verse number="11">जाह़लू सैह़ जणासां चेलेयां जो एह़ खबर दैणे तांई बापस जा दियां थियां, कि पैहरेदारां च कुच्छ सैहरे च आई नैं पूरा हाल प्रधान याजकां नैं दस्सी दित्ता।</verse>
				<verse number="12">ताह़लू प्रधान याजकां स्याणे माणुआं सौगी किठ्ठे होई नैं सलाह कित्ती कने सपाईयां जो बड़ी चाँदी दित्ती,</verse>
				<verse number="13">कने तिन्हां सपाईयां नैं ग्लाया, “तुहां लोकां नैं ग्लानेयों कि राती जो जाह़लू अहां सुतेयो थे, तां तिसदे कुच्छ चेले आई नैं तिसदिया लाह्सा चुराई लेई गै।</verse>
				<verse number="14">कने जे एह़ गल्ल पिलातुस हाकमे दे कन्नां तिकर पुज्जगी, तां अहां तिसियो समझाई लैंगे कने तुहां जो खतरे ते बचाई लैंगे।”</verse>
				<verse number="15">कने तिन्हां पैसे लेई नैं जिंआं दस्सेया था, तिंआं ई कित्ता। एह़ गल्ल अज्जे तिकर यहूदी माणुआं च प्रचलित ऐ।</verse>
				<verse number="16">ग्यारा चेले गलील प्रदेसे च तिस प्हाड़े पर गै जिसियो यीशुयैं दस्सेया था।</verse>
				<verse number="17">चेलेयां यीशुये दे दर्शन पाई नैं तिसियो प्रणांम कित्ता, अपर कुसी-कुसी जो शक होएया, कि सैह़ जिन्दा बापस आई गेआ।</verse>
				<verse number="18">यीशुयैं तिन्हां अल्ल आई नैं ग्लाया, “सुअर्ग कने धरतिया दा सारा हक्क मिन्जो दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="19">इसतांई तुहां जा, सारी जातिआं दे लोकां जो चेला बणा; कने तिन्हां जो पिता, कने पुत्तर, कने पवित्र आत्मा दे नांऐ ते बपतिस्मा देआ,</verse>
				<verse number="20">कने तिन्हां जो सारे हुक्म जेह्ड़े मैं तुहां जो दित्यो हन, तिन्हां जो मन्नणा सखा कने सुणा मैं संसारे दे अन्त तिकर सदा तुहां सौगी ऐ।”</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="41">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">एह़ यीशु मसीह दे सुसमाचार दे बारे दी सुरुआत ऐ, जेह्ड़ा परमात्मे दा पुत्तर ऐ।</verse>
				<verse number="2">जिंआं यशायाह भविष्यवक्ता दिया कताबा च लिख्या ऐ: दिक्ख, “मैं अपणा संदेस दैणे आल़े जो तिज्जो ते पैहल्लैं घल्लदा, जेह्ड़ा तिज्जो तांई लोकां देयां मनां जो त्यार करगा।”</verse>
				<verse number="3">“सुनसाण जगाह च इक्क हक्कां पाणे आल़े दी उआज़ सुम्मां दी कि ‘प्रभु तांई लोकां देयां मनां जो त्यार करा, कने अपणे आप्पे जो सुधारा।’ ”</verse>
				<verse number="4">यूहन्ना आया, जेह्ड़ा सुनसाण जगाह च बपतिस्मा दिंदा था, कने पापां दी माफी तांई मने जो बदलणे दे बपतिस्मे दा प्रचार करदा था।</verse>
				<verse number="5">यहूदिया प्रदेसे दे, कने यरूशलेम सैहरे दे रैहणे आल़े मते सारे लोक घरे ते निकल़ी नैं यूहन्ने अल्ल आये, कने अपणे पापां जो मन्नी नैं यरदन नदिया च यूहन्ने ते बपतिस्मा लेआ।</verse>
				<verse number="6">यूहन्ना ऊँटे दे बाल़ां दे कपड़े बणाई नैं लगांदा था, कने अपणे लक्के च चमड़े दा पटका बन्नी रखदा था। कने सैह़ टिड्डियां कने जंगली मखीर खांदा था।</verse>
				<verse number="7">कने एह़ प्रचार करदा था, “मिन्जो ते बाद जेह्ड़ा ओणे आल़ा ऐ, सैह़ मिन्जो ते भी बड़ा सामर्थी ऐ। मैं इस जोग्गा नीं कि झुकी नैं तिसदे जूत्तेयां दे तस्मेआं दियां गठ्ठी भी खोली सकैं।</verse>
				<verse number="8">मैं तां तुहां जो पांणिये नैं बपतिस्मा दित्ता ऐ अपर सैह़ तुहां जो पवित्र आत्मा नैं बपतिस्मा दिंगा।”</verse>
				<verse number="9">तिन्हां दिनां च यीशुयैं गलील प्रदेसे दे नासरत सैहरे ते आई नैं, यरदन नदिया च यूहन्ने ते बपतिस्मा लेआ।</verse>
				<verse number="10">कने जाह़लू यीशु पांणिये ते निकल़ी नैं बाहर आया, ताह़लू तिन्हीं सुअर्गे जो खुलदे कने पवित्र आत्मा जो कबूतरे साइआं अप्पु ऊपर लौंदे दिख्या।</verse>
				<verse number="11">कने परमात्मे सुअर्गे ते ग्लाया, “तू मेरा पुत्तर ऐ, जिस नैं मैं प्यार रखदा ऐ, तिज्जो ते मैं बड़ा खुस ऐ।”</verse>
				<verse number="12">तिसी बग्त पवित्र आत्मा यीशुये जो सुनसाण जगाह दे पास्सेयो घल्लेया।</verse>
				<verse number="13">सुनसाण जगाह च चाल़ी दिन कने रात सैताने यीशुये दी परख कित्ती, कने तित्थु सैह़ जंगली जानवरा सौगी रेह्आ। कने सुअर्गदूत आई नैं तिसदी सेवा करदे रैह्।</verse>
				<verse number="14">यूहन्ना जो पकड़ी करी जेला च पाणे ते बाद यीशु गलील प्रदेसे च आई नैं परमात्मे दे राज्जे दा सुसमाचार प्रचार करणा लग्गा।</verse>
				<verse number="15">कने ग्लाया, “बग्त पूरा होईया, कने परमात्मे दा राज्ज नेड़े आईआ ऐ। मने जो बदला कने परमात्मे दे सुसमाचारे पर बसुआस करा।”</verse>
				<verse number="16">गलील प्रदेसे दिया झीला दे कनारे चलदे-चलदे यीशुयैं दूँ मछुवारे भाऊआं जो झीला च जाल़ पांदे दिख्या, इक्क शमौन कने दूआ तिसदा भाऊ अन्द्रियास; क्जोकि सैह़ मच्छियां पकड़णे आल़े थे।</verse>
				<verse number="17">कने यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “मिन्जो पचांह़ चली ओआ; क्जोकि अज्जे ते बाद तुहां माणुआं जो परमात्मे तांई सिष्य बणांगे।”</verse>
				<verse number="18">सैह़ तिसी बग्त जाल़ां जो छड्डी नैं यीशुये पचांह़ चली पै।</verse>
				<verse number="19">थोड़ी गांह जाई नैं भिरी यीशुयैं जबदिये दे दूँ जागतां जो याकूबे, कने तिसदे लोक्के भाऊये यूहन्ने जो, किस्तिया पर जाल़ां जो ठीक करदे दिख्या।</verse>
				<verse number="20">तिन्हीं तिसी बग्त तिन्हां जो सद्देया; कने सैह़ अपणे बुढ़े जबदिये जो मजदूरां सौगी किस्तिया पर छड्डी नैं, यीशुये पचांह़ चली पै।</verse>
				<verse number="21">ताह़लू यीशु कने तिसदे चेले कफरनहूम सैहरे च आये, कने यीशु तिसी बग्त बिस्रामे आल़े दिनैं आराधनालय च जाई नैं सिक्षा दैणा लग्गा।</verse>
				<verse number="22">कने लोक तिसदिया सिक्षा ते हरान होई गै; क्जोकि सैह़ तिन्हां जो सास्त्री माणुआं साइआं नीं, अपर सैह़ सच्चे अधिकारे नैं सिक्षा दिंदा था।</verse>
				<verse number="23">जाह़लू यीशु तिन्हां दे आराधनालय च सिक्षा दै दा था, तां तित्थु इक्क माणु था, जिसदे अंदर इक्क दुष्टआत्मा थी।</verse>
				<verse number="24">तिन्हीं जोरे नैं डड्डी नैं ग्लाया, “हे यीशु नासरी, तू अहां ते क्या चांह़दा? क्या तू अहां दा नास करणा आया ऐ? मैं तिज्जो जाणदा ऐ, तू कुण ऐ? तू परमात्मे दा घल्लेया पवित्र पुत्तर ऐ।”</verse>
				<verse number="25">यीशुयैं तिसा दुष्टआत्मा जो झिड़की नैं ग्लाया, “चुप रैह्; कने इस माणु ते निकल़ी जा।”</verse>
				<verse number="26">ताह़लू दुष्टआत्मा तिसियो मरोड़ी नैं, कने जोरे नैं डड्डी करी तिसदे अंदरे ते निकल़ी गेई।</verse>
				<verse number="27">“एह़ दिक्खी करी सारे माणु हरान होई नैं, अप्पु च सवाल-जवाब करणा लग्गे, एह़ क्या गल्ल ऐ? एह़ तां कोई नौई सिक्षा ऐ। सैह़ अधिकारे नैं दुष्टआत्मां जो भी हुक्म दिंदा ऐ, कने सैह़ तिसदा हुक्म मनदियां हन।”</verse>
				<verse number="28">कने तिसदा नां तिसी बग्त गलील प्रदेसे दे अक्खे-बक्खे दे सारे प्रदेसे च फैली गेआ।</verse>
				<verse number="29">कने तिसी बग्त यीशु आराधनालय ते निकल़ी करी याकूब कने यूहन्ने सौगी शमौन कने अन्द्रियासे दे घरे जो गेआ।</verse>
				<verse number="30">शमौने दी सस्सु जो बड़ा भरी बुखार चढ़ेया था, कने मंजोल़ूये पर सुतियो थी, कने तिन्हां तिसी बग्त तिसादे बारे च यीशुये जो दस्सेया।</verse>
				<verse number="31">ताह़लू यीशुयैं बक्खे जाई नैं तिसादा हत्थ पकड़ी नैं तिसायो ठुआल़ेया; कने तिसादा बुखार उतरी गेआ, कने सैह़ तिसी बग्त तिन्हां दी आदर-खातर करणा लग्गी।</verse>
				<verse number="32">संझा दे बग्त जाह़लू दिन ढल़िया तां लोक बमारां जो कने तिन्हां माणुआं जो, जिन्हां च दुष्टआत्मां थियां, यीशुये अल्ल लेई आये।</verse>
				<verse number="33">कने सैहरे दे मते भरी लोक घरे दे दरवाजे पर कठ्ठरोई गै।</verse>
				<verse number="34">कने यीशुयैं तिन्हां मते माणुआं जो जेह्ड़े कईआं किस्मां दियां बमारियां ते दुखी थे, खरा कित्ता, मतिआं दुष्टआत्मां जो कड्डेया, कने दुष्टआत्मां जो ग्लाणा नीं दित्ता, क्जोकि दुष्टआत्मां यीशुये जो पणछैणदियां थियां कि एह़ परमात्मे दा पुत्तर ऐ।</verse>
				<verse number="35">कने भ्यागा दिन निकल़णे ते बड़ी पैहल्लैं यीशु उठी नैं इक्क सुनसाण जगाह जो गेआ, कने तित्थु प्रार्थना करणा लग्गा।</verse>
				<verse number="36">ताह़लू शमौने कने तिसदे साथियां दिख्या कि यीशु घरैं नीं ऐ, ताह़लू सैह़ तिसियो तोपणा गै।</verse>
				<verse number="37">जाह़लू यीशु मिल्ली गेआ, तां तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “मते भरी लोक तिज्जो तोपा दे हन।”</verse>
				<verse number="38">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “ओआ; अहां होर कुत्थी अक्खे-बक्खे देयां ग्रां च जान, क्जोकि मैं संसारे च इसतांई आया ऐ, तांजे मैं तित्थु भी प्रचार करी सकैं।”</verse>
				<verse number="39">यीशु कने तिसदे चेले सारे गलील प्रदेसे च गै, कने यीशु तिन्हां दे आराधनालयां च जाई नैं प्रचार करदा कने दुष्टआत्मां जो कड्डदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="40">इक्क कोढ़ी यीशु अल्ल आई करी तिस नैं विणती करणा लग्गा, कने सैह़ तिसदे गांह गोड्डेयां दे भार बेई नैं ग्लाणा लग्गा, “हे प्रभु जे तू चां तां मिन्जो खरा करी सकदा ऐ।”</verse>
				<verse number="41">यीशुयैं तिस पर तरस खाई नैं तिस पर हत्थ रखेया, कने छुई नैं तिस नैं ग्लाया, “हाँ, मैं चांह़दा कि तू खरा होई जां।”</verse>
				<verse number="42">कने तिसी बग्त तिसदे कोढ़े दे दाग साफ होई गै, कने सैह़ बिलकुल खरा होई गेआ।</verse>
				<verse number="43">कने तिसी बग्त तिन्हीं तिसियो समझाई नैं घल्ली दित्ता,</verse>
				<verse number="44">कने तिसियो ग्लाया, “दिक्ख कुसी नैं कुच्छ मत ग्लांदा, कि मैं तिज्जो खरा कित्या ऐ, अपर जाई नैं अप्पु जो याजके जो दस्स, कने अपणे खरे होणे दे बारे च जेह्ड़ा कुच्छ मूसैं भविष्यवक्तैं दस्सेया ऐ तिसियो भेंट चढ़ा तांजे तिन्हां लोकां जो पता लग्गी जां कि तू खरा होई गेआ।”</verse>
				<verse number="45">भिरी सैह़ मंदरे बाहर आई नैं इसा गल्ला दा बड़ा प्रचार करणा कने इस तरीके नैं फैलाणा लग्गा कि यीशु भिरी सरेआम सैहरे च नीं जाई सकेया, अपर बाहर बणां-बाड़ियां च रेह्आ कने चौंन्नी पास्से दे लोक तिस अल्ल ओंदे रैह्</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">कुच्छ दिनां बाद यीशु भिरी कफरनहूम सैहरे च आया, कने सुणने च आया कि सैह़ घरैं ई ऐ।</verse>
				<verse number="2">भिरी इतणे माणु किठ्ठे होये कि दरवाजे अल्ल भी जगाह नीं मिल्ली; कने यीशु लोकां जो वचन सणा दा था।</verse>
				<verse number="3">कने कुच्छ लोक अधरंगे दे इक्की रोगिये जो चौं माणुआं ते चुकवाई नैं तिस अल्ल लेई आये।</verse>
				<verse number="4">अपर तित्थु भीड़ इतणी जादा होणे दिया बज़ाह ते सैह़ तिस अल्ल नीं पुज्जी सके, तां तिन्हां तिसा छत्ती जो जिसा थल्लैं यीशु था, सैल़ां जो कुआड़ी दित्ता; कने जाह़लू सैह़ छत्ती दे सैल़ां जो कुआड़ी बैठे, तां तिस मंजोल़ूये जो जिस पर अधरंगे दा रोगी पेआ था, छत्ती ते मंजोल़ूये समेत लुआई दित्ता।</verse>
				<verse number="5">यीशुयैं तिन्हां दा बसुआस दिक्खी नैं अधरंगे दे रोगिये जो ग्लाया, “हे जागत, तेरे पाप माफ होये।”</verse>
				<verse number="6">ताह़लू कुच्छ सास्त्री माणु जेह्ड़े तित्थु बैठेयो थे, अपणे-अपणे मने च सोचणा लग्गे,</verse>
				<verse number="7">“एह़ माणु इआं क्जो ग्लांदा ऐ, एह़ तां परमात्मे दी निंदा करदा ऐ। परमात्मे जो छड्डी नैं होर कुण पाप माफ करी सकदा ऐ?”</verse>
				<verse number="8">यीशुयैं तिसी बग्त अपणिया आत्मा च जाणी लेआ, कि सैह़ अपणे-अपणे मने च बुरा बचार करा दे हन, कने तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां अपणे-अपणे मने च एह़ क्जो सोचा दे हन?</verse>
				<verse number="9">क्या अधरंगे दे रोगिये जो एह़ ग्लाणा सौखा ऐ, कि तेरे पाप माफ होये, बजाये इसते कि उठ कने अपणे मंजोल़ूये चुक्की नैं चल फिर?</verse>
				<verse number="10">अपर जिसते तुहां जाणी लेआ कि मैं माणुये दा पुत्तर जिसियो धरतिया पर पाप माफ करणे दा भी हक्क ऐ।” यीशु अधरंगे दे रोगिये नैं ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="11">“मैं तिज्जो ग्लांदा ऐ, उठ, अपणे मंजोल़ूये चुक्की नैं अपणे घरे जो चली जा।”</verse>
				<verse number="12">सैह़ तिसी बग्त उठी नैं अपणे मंजोल़ूये चुक्की नैं सबना दे सामणै ते निकल़ी नैं चलिया। इसते सारे हरान होये, कने परमात्मे दी तारीफ करी नैं ग्लाणा लग्गे, “कि अज्जे तिकर अहां ऐदेया कदी भी नीं दिख्या।”</verse>
				<verse number="13">यीशु कफरनहूम सैहरे ते निकल़ी नैं झीला दे कनारे गेआ, कने सारी भीड़ तिसदे पचांह़ चली पेई, कने सैह़ तिन्हां जो सिक्षा दैणा लग्गा।</verse>
				<verse number="14">जांदे-जांदे तिन्हीं हलफईये दे पुत्तर लेविये जो चुंगी लैणे दिया चौकिआ पर बैठेयो दिख्या, कने तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “मेरे पचांह़ चली पौ।” कने सैह़ उठी नैं यीशुये पचांह़ चली पेआ।</verse>
				<verse number="15">कने जाह़लू यीशु लेविये दे घरैं खाणा खाणे तांई बैठा, तां मते भरी चुंगी लैणे आल़े कने पापी कने यीशुये दे चेले भी खाणा खाणे तांई बैठे; सैह़ मते भरी थे, कने यीशुये पचांह़ चली पैयो थे।</verse>
				<verse number="16">सास्त्री कने फरीसी माणुआं एह़ दिक्खी नैं, कि सैह़ तां पापियां कने चुंगी लैणे आल़ेआं सौगी खाणा खा दा ऐ, तिसदे चेलेयां नैं ग्लाणा लग्गे, “तुहां दा गुरू यीशु क्जो चुंगी लैणे आल़ेआं सौगी खांदा-पींदा ऐ?”</verse>
				<verse number="17">यीशु एह़ सुणी करी तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “भले चंगेयां जो बैदे दी जरूरत नीं हुंदी, अपर बमारां जो हुंदी ऐ। मैं धर्मियां जो सदणा नीं, अपर पापियां जो सदणा आया ऐ तांजे पापी उद्धार पान।”</verse>
				<verse number="18">यूहन्ने दे चेले, कने फरीसी माणु ब्रत करदे थे; कुच्छ लोक आई करी यीशुये नैं एह़ ग्लाणा लग्गे; “यूहन्ना दे चेले कने फरीसी माणुआं दे चेले क्जो ब्रत रखदे हन, अपर तेरे चेले ब्रत नीं रखदे?”</verse>
				<verse number="19">यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “जाह़लू तिकर लाड़ा बरातियां सौगी रैंह्दा ऐ, क्या बराती ब्रत करी सकदे हन? नीं, कने जाह़लू तिकर लाड़ा तिन्हां सौगी ऐ, ताह़लू तिकर सैह़ ब्रत नीं करी सकदे।</verse>
				<verse number="20">अपर सैह़ दिन ओंगे जाह़लू लाड़ा तिन्हां बरातियां ते लग्ग कित्ता जांगा; तिस बग्त सैह़ ब्रत करगे।”</verse>
				<verse number="21">कने यीशुयैं ग्लाया, “नौये कपड़े दा कितरू छेकी करी कोई भी माणु तिसियो पराणे कपड़े च नीं लगांदा; नीं तां सैह़ कितरू तिसते कुच्छ खींजी लैंगा, मतलब नौआं पराणे ते, कने सैह़ पैहल्ले ते जादा छकूई जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="22">कोई भी माणु ताजे अंगूरा दे रसे जो पराणियां पत्तल़ियां सराईयां च नीं रखदा, जाह़लू अंगूरा दा रस फैलदा ऐ, तां सराईयां जो फाड़ी दिंदा ऐ, कने अंगूरा दा रस कने सराईयां दोयो बरबाद होई जांदे हन; अपर ताजा अंगूरा दा रस नौईआं मोटियां सराईयां च भरेया जांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="23">कने इआं होएया कि यीशु कने तिसदे चेले बिस्रामे आल़े दिनैं खेतां च होई नैं जा दे थे, कने तिसदे चेले चलदे-चलदे सिल्लेयां जो तोड़ी करी खाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="24">एह़ दिक्खी नैं कुच्छ फरीसी माणु तिस नैं ग्लाणा लग्गे, “दिक्ख एह़ बिस्रामे आल़े दिनैं सैह़ कम्म क्जो करा दे हन जेह्ड़ा मूसा दिया व्यबस्था मताबक ठीक नीं ऐ?”</verse>
				<verse number="25">यीशुयैं फरीसी माणुआं नैं ग्लाया, “क्या तुहां पवित्रशास्त्रे च एह़ कदी नीं पढ़ेया, कि जाह़लू दाऊदे जो जरूरत पेई, कने जाह़लू सैह़ कने तिसदे साथी भुखे थे, ताह़लू तिन्हीं क्या कित्या था?</verse>
				<verse number="26">तिन्हीं किंआं अबियातरे महायाजके दे बग्त, परमात्मे दे घरे च जाई नैं तित्थु चढ़ावे दियां रोटियां खादियां, जिसदा खाणा याजकां जो छड्डी नैं होर कुसी जो भी खाणा ठीक नीं था, कने अपणे साथियां जो भी दित्तियां।”</verse>
				<verse number="27">कने ताह़लू यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “बिस्रामे आल़ा दिन माणु तांई बणाया ऐ, ना कि माणु बिस्रामे आल़े दिने तांई।</verse>
				<verse number="28">इसतांई मैं माणुये दा पुत्तर बिस्रामे आल़े दिने पर भी अधिकार रखदा ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">कने यीशु भिरी आराधनालय च गेआ, तित्थु इक्क माणु था जिसदा इक्क हत्थ सुकी गेआ था,</verse>
				<verse number="2">कने कुच्छ फरीसी माणु तिस पर दोस लगाणे तांई इसा ताड़ा च थे कि दिक्खन, सैह़ बिस्रामे आल़े दिनैं तिसियो खरा करदा ऐ कि नीं।</verse>
				<verse number="3">यीशुयैं सुक्के हत्थे आल़े माणुये नैं ग्लाया, “बिच्च खड़ोई जा।”</verse>
				<verse number="4">कने ताह़लू यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “क्या मूसा दिया व्यबस्था दे मताबक बिस्रामे आल़े दिनैं भलाई दा कम्म करणा ठीक ऐ या बुरा करणा, प्राणा जो बचाणा या मारणा?” अपर सैह़ चुप रैह्।</verse>
				<verse number="5">कने तिन्हीं तिन्हां दे मने दी कठोरता ते उदास होई नैं, तिन्हां जो गुस्से नैं चौंन्नी पास्से दिख्या, कने तिस माणुये जो ग्लाया, “अपणा हत्थ गांह कर।” जिंआं ई तिन्हीं अपणा हत्थ गांह कित्ता, कने तिसदा हत्थ खरा होई गेआ।</verse>
				<verse number="6">ताह़लू कुच्छ फरीसी माणु आराधनालय ते बाहर आई नैं यहूदी माणु जेह्ड़े हेरोदेस राजा दे समर्थक थे, तिन्हां सौगी यीशुये दे खलाफ साजस रचणा लग्गे, कि “तिसियो किंआं मारी सकन।”</verse>
				<verse number="7">कने तिसते बाद यीशु अपणे चेलेयां सौगी गलीले दिया झीला दे पास्से चली गेआ; कने गलील प्रदेसे ते इक्क बड्डी भीड़ तिसदे पचांह़ चली पेई।</verse>
				<verse number="8">कने यहूदिया, कने यरूशलेम सैहर, कने इदूमिया जिले, कने यरदन नदिया दे पारे दे, कने सूर कने सैदा सैहरे दे अक्खे-बक्खे ते इक्क बड्डी भीड़ एह़ सुणी नैं कि सैह़ कदेय बड्डे-बड्डे कम्म करदा ऐ यीशु अल्ल आई।</verse>
				<verse number="9">तिन्हीं अपणे चेलेयां नैं ग्लाया, “भीड़ा ते बचणे तांई इक्क छोटी किस्ती मिन्जो तांई त्यार रैह् तांजे सैह़ धक्का-मुक्की करणा नीं लग्गी पोन।”</verse>
				<verse number="10">क्जोकि यीशुयैं मतेआं लोकां जो खरा कित्या था, इसतांई जितणे माणु बमारिया च पैयो थे तिसियो छूणे तांई इक्की दूये जो धक्का-मुक्की करणा लग्गी पोंदे थे।</verse>
				<verse number="11">कने दुष्टआत्मां भी, जाह़लू तिसियो दिक्खदियां थियां, तां तिसदे सामणै पेई जादियां थियां, कने जोरे नैं डड्डी करी ग्लादियां थियां, “तू परमात्मे दा पुत्तर ऐ।”</verse>
				<verse number="12">कने यीशुयैं दुष्टआत्मां जो सक्त चतौणी देई नैं ग्लाया, कुसी नैं मत दस्सदियां, कि मैं परमात्मे दा पुत्तर ऐ।</verse>
				<verse number="13">भिरी तिसते बाद यीशु प्हाड़े पर चढ़ी गेआ, कने जिन्हां जो सैह़ चांह़दा था तिन्हां जो अप्पु अल्ल सद्देया; कने सैह़ तिस अल्ल आये।</verse>
				<verse number="14">ताह़लू यीशुयैं बारांह प्रेरितां जो चुणेया कि सैह़ तिस सौगी-सौगी रैह़न, कने सैह़ तिन्हां जो घल्लैं कि सैह़ प्रचार करन।</verse>
				<verse number="15">कने दुष्टआत्मां जो कड्डणे दा हक्क दित्ता।</verse>
				<verse number="16">कने एह़ सैह़ हन; शमौन जिसदा दूआ नां यीशुयैं पतरस रखेया।</verse>
				<verse number="17">कने जबदिये दा पुत्तर याकूब कने याकूबे दा लोक्का भाऊ यूहन्ना, जिन्हां दे नां यीशुयैं बुअनरगिस कने गर्जन दे पुत्तर रखेया,</verse>
				<verse number="18">कने अन्द्रियास, फिलिप्पुस, बरतुल्मै, मत्ती, थोमा, कने हलफई दा पुत्तर याकूब, कने तद्दै, कने दूआ शमौन कनानी, देसभक्त,</verse>
				<verse number="19">कने यहूदा इस्करियोती जिन्हीं यीशुये जो बादे च धोखे नैं पकड़ुआई भी दित्ता।</verse>
				<verse number="20">ताह़लू यीशु कने तिसदे चेले कुसी दे घरे च आये; कने भिरी इतणी भीड़ कठ्ठरोई, कि तिन्हां जो रोटी खाणे तांई भी बग्त नीं मिला।</verse>
				<verse number="21">जाह़लू यीशुये दे परवारे आल़ेआं एह़ सुणेया, तां सैह़ तिसियो अपणे घरे जो लेई जाणे तांई गै; क्जोकि सैह़ ग्लांदे थे कि “इसदा होस ठकाणे पर नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="22">सास्त्री माणु भी जेह्ड़े यरूशलेम सैहरे ते आएयो थे, एह़ ग्लांदे थे, “तिस च सैतान ऐ,” कने “सैह़ दुष्टआत्मां दे प्रधान बालजबूल (सैतान) दी मदत लेई नैं दुष्टआत्मां जो कड्डदा ऐ।”</verse>
				<verse number="23">इसतांई यीशुयैं तिन्हां जो अप्पु अल्ल सद्दी नैं तिन्हां जो उदारण देई नैं ग्लाया, “सैतान किंआं अपणे आप्पे जो कड्डी सकदा ऐ?</verse>
				<verse number="24">कने जे कुसी राजे दे राज्जे च बैर पेई जां, तां तिस राजे दा राज किंआं मजबूत होई सकदा ऐ?</verse>
				<verse number="25">कने जे कुसी दा परवारे दे माणुआं नैं बैर पेई जां, तां तिस घरे दे माणु किंआं बणी नैं रेई सकदे हन?</verse>
				<verse number="26">इसतांई जे सैतान अपणा ई बैरी बणी नैं अपणे लोकां च बैर पां, तां सैह़ किंआं बणी करी रेई सकदा ऐ? क्जोकि इआं करी नैं सैह़ अपणा ई नास करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="27">“कोई माणु कुसी ताकतवरे दे घरे अंदर जाई नैं तिसदा समान ताह़लू तिकर चोरी नीं सकदा, जाह़लू तिकर सैह़ पैहल्लैं तिस ताकतवरे जो बन्नी नीं लैं; तां तिसदे घरैं चोरी करी सकदा ऐ।”</verse>
				<verse number="28">“मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि माणुआं दी औलादी दे जरिये कित्यो सारे पाप कने परमात्मे दी निंदा जेह्ड़ी सैह़ करदे हन, माफ करणे लायक ऐ,</verse>
				<verse number="29">अपर जेह्ड़ा कोई पवित्र आत्मा दी निंदा करगा, सैह़ कदी भी माफ नीं कित्ता जांगा, अपर सैह़ सदा दे पाप दा अपराधी हुंदा ऐ।”</verse>
				<verse number="30">यीशुयैं एह़ इसतांई ग्लाया, कि सास्त्री माणुआं तिस पर दोस लगाया था, क्जोकि सैह़ एह़ ग्लांदे थे कि “यीशुये च दुष्टआत्मा ऐ।”</verse>
				<verse number="31">तित्थु यीशु दी माँ कने तिसदे भाऊ आये, कने तिन्हां बाहर खड़ोई नैं तिसियो सादा घल्लेया।</verse>
				<verse number="32">जेह्ड़ी भीड़ यीशुये दे अक्खे-बक्खे बैठियो थी, कने तिन्हां च कुच्छ लोकां तिस नैं ग्लाया, “दिक्ख तेरी माँ कने तेरे भाऊ बाहर तिज्जो नैं मिलणा चांह़दे हन”</verse>
				<verse number="33">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “मेरी माँ कने मेरे भाऊ कुण हन?”</verse>
				<verse number="34">कने यीशुयैं तिन्हां लोकां पर जेह्ड़े तिसदे अक्खे-बक्खे बैठेयो थे, तिन्हां पास्से दिक्खी नैं ग्लाणा लग्गा, “दिक्खा मेरी माँ कने मेरे भाऊ एह़ हन।</verse>
				<verse number="35">क्जोकि जेह्ड़ा कोई परमात्मे दी इच्छा पर चलगा, सैई मेरा भाऊ, मेरी बैहण कने मेरी माँ ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">ताह़लू भिरी यीशु झीला दे कनारे सिक्षा दैणा लग्गा; कने इतणी बड्डी भीड़ तिस अल्ल कठ्ठरोई गेई कि सैह़ झीला च इक्की किस्तिया पर चढ़ी नैं बैठिया, कने बड़ी भरी भीड़ झीला दे कनारे धरतिया पर खड़ोई रेई।</verse>
				<verse number="2">कने सैह़ तिन्हां जो उदारणा च मतिआं गल्लां सखाणा लग्गा, कने तिन्हीं सिक्षा च तिन्हां जो ग्लाया,</verse>
				<verse number="3">“सुणा। कने दिक्खा, इक्क किसान बीई बाणा निकल़ेया।</verse>
				<verse number="4">कने बांदे बग्त कुच्छ बीई रस्ते पर पै कने पंछियां आई नैं तिन्हां जो चुगी लेआ।</verse>
				<verse number="5">कने कुच्छ बीई पथरीलिया जमीना पर पै जित्थु तिन्हां जो डुग्गी चिक्क नीं मिलणे दिया बज़ाह ते तौल़े लूंगी पै।</verse>
				<verse number="6">कने जाह़लू सूरजे दी तेज धुप पेई तां सैह़ पल़ी गै, कने जड़ कमजोर होणे दिया बज़ाह ते सुकी गै।</verse>
				<verse number="7">कने कुच्छ झुड़ां-बसुन्टां च पै, कने झुड़ां-बसुन्टां बधी नैं तिन्हां जो दब्बी दित्ता, कने तिन्हां फल़ नीं दित्ता।</verse>
				<verse number="8">अपर कुच्छ बीई खरिया जमीना पर पै, कने सैह़ लूंगे कने निकल़ी नैं फल़वन्त होये; कने कईआं तीई गुणा, कईआं सठ गुणा कईआं सौ गुणा फल़ दित्ता।”</verse>
				<verse number="9">ताह़लू यीशुयैं ग्लाया, “जेह्ड़े समझी सकदे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कने मन्नी भी लैन।”</verse>
				<verse number="10">ताह़लू लोकां दे जाणे ते बाद बारांह चेलेयां कने तिसदे कुच्छ लोकां यीशुये जो किल्ला दिख्या, तां तिन्हां तिसते इन्हां उदारणा दे बारे च पुछया।</verse>
				<verse number="11">तिन्हीं तिन्हां जो ग्लाया, “तुहां जो तां परमात्मे दे राज्जे दे भेत दी समझ दित्तियो ऐ अपर जिन्हां लोकां जो परमात्मे दे राज्जे दे भेते दी समझ नीं ऐ, तिन्हां तांई सारियां गल्लां उदारणा च हुंदियां।</verse>
				<verse number="12">इसतांई कि “सैह़ दिक्खदे तां हन, अपर तिन्हां जो कुच्छ नीं दुस्सदा, सैह़ सुणदे तां हन अपर समझी नीं सकदे, इआं ना होये कि सैह़ पाप दे रस्ते ते मने बदलन, कने माफ कित्ते जान।”</verse>
				<verse number="13">भिरी यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “क्या तुहां एह़ उदारण नीं समझदे? तां भिरी होर सारे उदारणा जो किंआं समझगे?</verse>
				<verse number="14">बीई बाणे आल़ा किसान परमात्मे दा वचन बांदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">जेह्ड़े बीई रस्ते पर पैयो हन, एह़ तिन्हां माणुआं साइआं हन कि जाह़लू तिन्हां परमात्मे दा वचन सुणेया, तां सैतान तिन्हां पंछियां साइआं झट आई नैं बाएयो वचने जो चुराई नैं लेई जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="16">तिंआं ई जेह्ड़े बीई पथरीलिया जमीना बिच्च बाये जांदे हन, एह़ तिन्हां माणुआं साइआं हन जेह्ड़े वचने जो सुणी नैं झट खुसिया नैं तां मन्नी लैंदे हन।</verse>
				<verse number="17">अपर अपणे अंदर वचने दी जड़ नीं रखणे दिया बज़ाह ते सैह़ थोड़े ई दिनां तिकर रैंह्दे हन; इसते बाद जाह़लू वचने दिया बज़ाह ते तिन्हां पर दुख या सताव हुंदा, तां सैह़ झट वचने जो भुल्ली जांदे हन।</verse>
				<verse number="18">जेह्ड़े बीई झुड़ां-बसुन्टां च पैयो थे, एह़ तिन्हां माणुआं साइआं हन जिन्हां वचन तां सुणेया,</verse>
				<verse number="19">अपर संसार दी फिकर, कने धन दौलत कने दूईआं चीज्जां दा लालच वचने जो दबाई दिंदा ऐ। कने सैह़ आत्मिक फल़ पाणे च नाकामयाब होई जांदे हन।</verse>
				<verse number="20">कने जेह्ड़े बीई खरिया जमीना च बाये गै हन, एह़ तिन्हां माणुआं साइआं हन जेह्ड़े वचने सुणी नैं मन्नी लैंदे कने आत्मिक फल़ लेयोंदे हन, कोई तीई गुणा, कोई सठ गुणा कने कोई सौ गुणा।”</verse>
				<verse number="21">यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “दीय्ये जो इसतांई नीं बाल़दे हन कि टोकरुये या मंजोल़ूये थल्लैं रखेया जां, अपर इसतांई बाल़दे हन कि वरैक्टा पर रखेया जां, तांजे सबना जो लौ पुज्जैं।</verse>
				<verse number="22">क्जोकि जेह्ड़ी कोई चीज्ज छुपियो ऐ, सैह़ सामणै कित्ती जांगी; कने जेह्ड़ा गुप्त च ऐ, सैह़ खुल्लेआम प्रगट कित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="23">जेह्ड़े समझी सकदे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कने मन्नी भी लैन।”</verse>
				<verse number="24">भिरी यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “चौकन्ने रेह्आ, कि क्या सुणदे हन? जितणा जादा ध्याने नैं तुहां सुणगे, परमात्मा उतणी जादा अक्ल तुहां जो दिंगा, बल्कि तुहां होर भी जादा समझी सकगे।</verse>
				<verse number="25">क्जोकि जिस अल्ल अक्ल ऐ तिसियो होर दित्ती जांगी; कने जिस अल्ल थोड़ी अक्ल ऐ, तिसते सैह़ भी जेह्ड़ी तिस अल्ल ऐ, लेई-लेई जांगी।”</verse>
				<verse number="26">भिरी यीशुयैं ग्लाया, “परमात्मे दा राज ऐदेया ऐ, जिंआं कोई माणु धरती पर बीई बांदा,</verse>
				<verse number="27">कने सैह़ राती सोंदा ऐ, कने दिने कम्म करदा ऐ, कने तिसियो पता भी नीं लगदा कि सैह़ बीई काह़लू लूंगे कने बड्डे होई गै।</verse>
				<verse number="28">धरती अप्पु ई फल़ दिंदी ऐ, पैहल्लैं लूंग, भिरी सिल्ले, कने सिल्लेयां च त्यार दाणा।</verse>
				<verse number="29">अपर जाह़लू दाणा पकी जांदा ऐ तिसी बग्त सैह़ झट दराटी चलांदा ऐ, क्जोकि फसला बड्डणे दा बग्त आई रेह्आ।”</verse>
				<verse number="30">भिरी यीशुयैं ग्लाया, “अहां परमात्मे दे राज दी तुलणा कुस नैं करन, कने कुस उदारणे सौगी तिसदा बखान करैं?</verse>
				<verse number="31">परमात्मे दा राज तिस राईया दे दाणे साइआं ऐ; जाह़लू धरतिया च बाया जांदा ऐ तां धरतिया दे सारे बीआं ते लोक्का हुंदा ऐ,</verse>
				<verse number="32">अपर बाणे ते बाद, लूंगी नैं सारे साग-पात ते बड्डा होई जांदा ऐ, कने तिसदियां इतणियां बड्डियां डाल़िआं निकल़दियां हन कि अम्बरे दे पंछी भी तिसदिया छाऊआं च बसेरा करी सकदे हन।”</verse>
				<verse number="33">यीशु तिन्हां जो देहय्-देहय् बड़े भरी उदारण देई नैं तिन्हां दी अक्ला मताबक परमात्मे दा वचन सणांदा था।</verse>
				<verse number="34">कने सैह़ सब कुच्छ उदारणा च तिन्हां नैं ग्लांदा था, अपर पड़दे च यीशु अपणे चेलेयां जो सारियां गल्लां दा मतलब दस्सदा था।</verse>
				<verse number="35">तिस दिनैं जाह़लू संझ होई, तां यीशु चेलेयां नैं ग्लाणा लग्गा, “ओआ, अहां झीला दे पारले पास्से चलदे।”</verse>
				<verse number="36">कने भीड़ा दे लोकां जो विदा करणे ते बाद चेले यीशुये जो तिसा ई किस्तिया पर सौगी लेई गै, जिसा पर यीशु बैठेया था, कने तिन्हां सौगी होर भी किस्तियां थियां।</verse>
				<verse number="37">कने तिसी बग्त झीला च बड़ा भरी तफान आया, कने लैहरां दे पांणिये नैं किस्ती भरोणा लग्गी पेई।</verse>
				<verse number="38">कने यीशु अप्पु किस्तिया दे पचांह़ आल़े हिस्से च सुतेया था। ताह़लू चेलेयां यीशुये जो जगाई करी तिस नैं ग्लाया, “हे गुरू क्या तिज्जो अहां दी फिकर नीं कि अहां डुबी चलेयो हन?”</verse>
				<verse number="39">ताह़लू यीशुयैं उठी नैं तफाने जो झिड़केया, कने पांणिये दियां लैहरां जो ग्लाया, “डोल रेह्आ, रुकी जा।” कने तफान रुकी गेआ कने बड़ी सांति होई गेई।</verse>
				<verse number="40">कने यीशुयैं चेलेयां नैं ग्लाया, “तुहां क्जो डरा दे हन? क्या तुहां जो अह्ल्ली तिकर बसुआस नीं होएया?”</verse>
				<verse number="41">कने सैह़ बड़े डरी गै कने अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “एह़ कुण माणु ऐ, कि तफान कने पांणिये दियां लैहरां कने दुष्टआत्मां भी इसदे हुक्मे दा पालण करदियां हन।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">यीशु कने तिसदे चेले गलीले दिया झीला दे पारली तरफ गिरासेनियां दे प्रदेसे च पुज्जे,</verse>
				<verse number="2">कने जाह़लू यीशु किस्तिया ते लुत्था तां तिसी बग्त इक्क माणु जिस च दुष्टआत्मा थी, कब्रां ते निकल़ी नैं तिसियो मिल्ला।</verse>
				<verse number="3">सैह़ कब्रां च रैंह्दा था। क्जोकि सैह़ बड़ा प्रचंड था, कने कोई तिसियो संगल़ां नैं भी नीं बन्नी सकदा था,</verse>
				<verse number="4">क्जोकि सैह़ बड़ी बरी बेड़ियां कने संगल़ां नैं बन्नेया था, अपर तिन्हीं संगल़ां जो तोड़ी दित्ता कने बेड़ियां दे टोटे-टोटे करी दित्यो थे, कने कोई तिसियो काबू च नीं करी सकदा था।</verse>
				<verse number="5">सैह़ माणु हर बग्त रात दिन कब्रां कने प्हाड़ां पर डड्डदा कने अप्पु जो पत्थरां नैं जख्मी करदा था।</verse>
				<verse number="6">सैह़ यीशुये जो दूरे ते ई दिक्खी नैं दौड़ेया कने तिसियो प्रणांम कित्ता।</verse>
				<verse number="7">कने जोरे नैं डड्डी करी ग्लाणा लग्गा, “हे यीशु परम प्रधान परमात्मे दे पुत्तर, मिन्जो तिज्जो नैं क्या कम्म? मैं तिज्जो परमात्मे दे नांऐ दी कसम दिंदा कि मिन्जो दुखी मत कर।”</verse>
				<verse number="8">ताह़लू यीशुयैं तिसा दुष्टआत्मा जो ग्लाया, “हे दुष्टआत्मा, इस माणुये ते निकल़ी आ।”</verse>
				<verse number="9">यीशुयैं तिसा दुष्टआत्मा ते पुछया, “तेरा नां क्या ऐ?” तिन्नै दुष्टआत्मा ग्लाया, “मेरा नां सेना ऐ; क्जोकि अहां मतिआं भरी हन।”</verse>
				<verse number="10">तिन्हां दुष्टआत्मां यीशुये नैं बड़ी विणती कित्ती, “अहां जो इस प्रदेसे ते बाहर मत घल्ल।”</verse>
				<verse number="11">तित्थु प्हाड़े पर इक्क मते सूअरां दा झुंड चुगा दा था।</verse>
				<verse number="12">तिन्हां दुष्टआत्मां यीशुये नैं विणती करी नैं ग्लाया, “अहां जो इन्हां सूअरां च घल्ली देआ कि अहां तिन्हां दे अंदर जाई सकन।”</verse>
				<verse number="13">यीशुयैं तिन्हां जो हुक्म दित्ता कने दुष्टआत्मां निकल़ी नैं सूअरां अंदर समाई गेई, कने सूअर, जेह्ड़े दो हज़ार थे खड़िया भेठी ते रिड़की नैं झीला च जाई पेआ कने डुबी करी मरी गेआ।</verse>
				<verse number="14">कने तिन्हां सूअरां दे गुआलेयां नठ्ठी नैं सैहरे च कने ग्रांऐ च जाई नैं जेह्ड़ा प्हाड़े पर होएया था सब कुच्छ सणाई दित्ता, लोक तिसियो दिक्खणा आये।</verse>
				<verse number="15">कने सैह़ यीशु अल्ल आई नैं तिसियो जिस च दुष्टआत्मां थियां, मतलब जिस माणु च दुष्टआत्मां दी सेनां समाईयो थी, कपड़े पैहनी करी कने खरिया हालता च बैठेया दिक्खी नैं, डरी गै।</verse>
				<verse number="16">इस घटनां जो दिक्खणे आल़ेआं तिसदा जिस च दुष्टआत्मां थियां, कने सूअरां दा पूरा हाल तिन्हां लोकां जो सणाई दित्ता।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू लोक यीशुये नैं विणती करी नैं ग्लाणा लग्गे, “कि अहां दे लाक्के ते चली जा।”</verse>
				<verse number="18">जाह़लू यीशु किस्तिया पर चढ़णा लग्गा तां सैह़ जिस च पैहल्लैं दुष्टआत्मां थियां, यीशुये नैं विणती करणा लग्गा, “मिन्जो अप्पु सौगी औणां दे।”</verse>
				<verse number="19">अपर यीशुयैं तिसियो अप्पु सौगी ओणे ते मना करी दित्ता, कने तिसियो ग्लाया, “अपणे घरैं जाई नैं अपणे लोकां जो दस्स कि तिज्जो पर दया करी नैं प्रभुयैं तिज्जो तांई कदेय बड्डे कम्म कित्ते हन।”</verse>
				<verse number="20">भिरी सैह़ जाई नैं दिकापुलिस सैहरे च इसा गल्ला दा प्रचार करणा लग्गा कि “यीशुयैं मिन्जो बासती कदेय बड्डे कम्म कित्ते।” कने एह़ सुणी करी सारे माणु हरान होये।</verse>
				<verse number="21">जाह़लू यीशु गिरासेनियां दे प्रदेसे ते किस्तिया च गलीले प्रदेसे दी तरफ आई गेआ, तां इक्क बड्डी भीड़ तिस अल्ल कठ्ठरोई गेई। सैह़ झीला दे कनारे पर था कि</verse>
				<verse number="22">कने इतणे च याईर नांऐ दा माणु आराधनालय दे सरदारां च इक्क था सैह़ आया, कने यीशुये जो दिक्खी नैं पैरां पेईया,</verse>
				<verse number="23">कने एह़ ग्लाई नैं तिस नैं बड़ी विणती करी नैं ग्लाणा लग्गा, “हे गुरू, मेरी लोक्की देई कुड़ी बमार ऐ कने मरने आल़ी ऐ; तू आई नैं तिसा पर हत्थ रख, कि सैह़ खरी होई नैं जिन्दा रैह्।”</verse>
				<verse number="24">तिसी बग्त यीशु तिस सौगी चली पेआ कने इक्क बड्डी भरी भीड़ तिसदे पचांह़ चली पेई, ऐत्थु तिकर कि माणु धक्का-मुक्की करदे थे।</verse>
				<verse number="25">तिसा भीड़ा च इक्क जणांस थी, जिसा जो बारांह साल ते खून चलणे दी बमारी थी।</verse>
				<verse number="26">तिन्नै मतेआं बैदां-हकीम्मां ते अपणा लाज कराया था, कने अपणिया सारियां चीज्जां जो बेची नैं तिसायो बमारिया ते कोई फर्क नीं पेआ, अपर सैह़ होर जादा बमार होई गियो थी।</verse>
				<verse number="27">तिन्नै यीशुये दे बारे च सुणी नैं भीड़ा च तिसदे पचांह़ ते आई कने तिसदे कपड़े जो छुई लेआ,</verse>
				<verse number="28">क्जोकि सैह़ ग्लांदी थी, “जे मैं तिसदे कपड़े जो ई छुई लैंगी तां खरी होई जांगी।”</verse>
				<verse number="29">कने तिसी बग्त तिसादा खून चलणा बंद होईया, कने तिन्नै अपणे सरीरे ते मसूस करी लेआ, “कि मैं इसा बमारिया ते खरी होई गियो।”</verse>
				<verse number="30">यीशुयैं तिसी बग्त अप्पु च जाणी लेआ, “मिन्जो ते सामर्थ निकल़ी ऐ।” कने पचांह़ मुड़ी नैं भीड़ा जो पुछया, “मेरे कपड़े कुणी छुते?”</verse>
				<verse number="31">तिसदे चेलेयां तिस नैं ग्लाया, “हे गुरू, तुहां तां दिक्खा दे हन, कि भीड़ इतणी होणे दिया बज़ाह ते लोक इक्की-दूये जो धक्का-मुक्की करा दे हन, कने तुहां ग्ला दे हन, ‘कि मिन्जो कुणी छुता?’ ”</verse>
				<verse number="32">ताह़लू तिन्हीं तिसियो दिक्खणे तांई जिन्हीं एह़ कम्म कित्या था, चौंन्नी पास्से नजर घुमाई।</verse>
				<verse number="33">ताह़लू सैह़ जणांस एह़ जाणी गेई कि मिन्जो नैं कदेया भला कम्म होएया ऐ, डरदी कने कम्मदी होई तिसदेयां पैरां च पेई नैं यीशुये जो अपणा सारा हाल सच्च-सच्च दस्सी दित्ता।</verse>
				<verse number="34">ताह़लू यीशु तिसा जणासा नैं ग्लाणा लग्गा, “हे कुड़िये, तेरे बसुआसैं तिज्जो खरा कित्ता ऐ। खुसिया नैं जा, कने अपणिया इसा बमारिया ते बची रैह्।”</verse>
				<verse number="35">यीशु एह़ ग्ला दा ई था कि आराधनालय दे सरदारे दे घरे ते लोकां आई नैं ग्लाया, “हुण गुरू जो तकलीफ मत दे, क्जोकि तेरी कुड़ी तां मरी गियो।”</verse>
				<verse number="36">जेह्ड़ी गल्ल सैह़ लोक ग्लांदे थे, तिसा जो यीशुयैं अणसुणी करी नैं आराधनालय दे सरदारे जो ग्लाया, “मत डर; सिर्फ बसुआस रख।”</verse>
				<verse number="37">कने यीशुयैं पतरसे कने याकूबे जो कने याकूबे दे लोक्के भाऊये यूहन्ने जो छड्डी, होर कुसी जो अपणे सौगी औणां नीं दित्ता।</verse>
				<verse number="38">आराधनालय दे सरदारे दे घरैं पुज्जी नैं, यीशुयैं लोकां जो बड़े रोंदे कने बड़ियां डाडां मारदे दिख्या।</verse>
				<verse number="39">ताह़लू यीशुयैं अंदर जाई नैं तिन्हां जो ग्लाया, “तुहां क्जो डड्डा दे कने रौआ दे हन। कुड़ी मरियो नीं ऐ, अपर सुतियो ऐ।”</verse>
				<verse number="40">इसा गल्ला जो सुणी नैं लोक यीशु पर हंसणा लग्गे, पर तिन्हीं सारेयां जो बाहर कड्डी नैं कुड़िया दे माँऊ बुढ़े कने अपणे त्रीं चेलेयां सौगी अंदरेयो गेआ, जित्थु कुड़ी थी।</verse>
				<verse number="41">कने कुड़िया दा हत्थ पकड़ी नैं तिसा जो ग्लाया, “तलीता कूमी।” जिसदा मतलब ऐ, “हे कुड़ी, मैं तिज्जो ग्ला दा, उठ।”</verse>
				<verse number="42">कने कुड़ी ताह़लू उठी नैं चलणा फिरणा लग्गी पेई; क्जोकि सैह़ कुड़ी बारांह साल्लां दी थी। एह़ दिक्खी करी सारे लोक बड़े हरान होई गै।</verse>
				<verse number="43">भिरी यीशुयैं तिन्हां जो समझाई करी चतौणी दित्ती कि एह़ गल्ल कुसी जो पता ना लग्गैं कने ग्लाया, “इसायो कुच्छ खाणे जो देआ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">यीशु कफरनहूम सैहरे ते निकल़ी करी अपणे सैहर नासरते च आया, कने तिसदे चेले भी पचांह़ आये।</verse>
				<verse number="2">बिस्रामे आल़े दिन सैह़ आराधनालय च जाई नैं सिक्षा दैणा लग्गा, कने मते लोक सुणी नैं हरान होये कने ग्लाणा लग्गे, “इसियो एह़ गल्लां कुत्थू ते आई गियां? एह़ कुण देआ ज्ञान ऐ जेह्ड़ा इसियो दित्या ऐ? सामर्थी दे कम्म किंआं इसदे हत्थां ते हुंदे हन?</verse>
				<verse number="3">क्या एह़ सैई तरखाण नीं, जेह्ड़ा मरियम दा पुत्तर, कने याकूबे, योससे, यहूदा कने शमौने दा भाऊ ऐ? क्या तिसदियां बैह्णी अहां सौगी नीं रैंह्दियां?” इसतांई तिन्हां तिसियो नीं अपनाया।</verse>
				<verse number="4">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “भविष्यवक्ता दा अपणे लाक्के, कने अपणे रिस्तेदारां च, कने अपणे घरे जो छड्डी नैं सब जगाह आदर हुंदा।”</verse>
				<verse number="5">यीशु अपणे सैहर नासरते च कोई सामर्था दा कम्म नीं करी सकेया, सिर्फ थोड़े दे बमारां पर हत्थ रखी नैं तिन्हां जो खरा कित्ता।</verse>
				<verse number="6">कने यीशु तिन्हां दे बेबसुआसे जो दिक्खी करी हरान होएया, ताह़लू सैह़ अक्खे-बक्खे दे ग्रां-ग्रां च जाई-जाई करी सिक्षा दिंदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="7">यीशुयैं बारांह चेलेयां जो अप्पु अल्ल सद्देया कने तिन्हां जो दो-दो करी नैं घल्लणा लग्गा; कने तिन्हां जो दुष्टआत्मां जो कड्डणे दा हक्क दित्ता।</verse>
				<verse number="8">तिन्हीं चेलेयां जो हुक्म दित्ता, “कि रस्ते तांई सोठिया जो छड्डी नैं होर कुच्छ मत लेआ; ना तां रोटी, ना झोल़ी, ना तां बटुए च पैसे,</verse>
				<verse number="9">कने जूत्तेयां पैहना अपर अप्पु सौगी दूई कपड़ेयां दी जोड़ी मत रखा।”</verse>
				<verse number="10">कने यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “जिस सैहरे च तुहां कुसी दे घरे च जान, तां जाह़लू तिकर तिस सैहरे ते तुहां जो ना घल्लन, ताह़लू तिकर तिसी घरे च परोणा बणी नैं रेह्आ।</verse>
				<verse number="11">जे तिसा जगाह दे लोक तुहां दा आदर ना करन, कने तुहां दी नीं सुणन, औत्थू ते निकल़दे ई अपणे पैरां दिया धूड़ी झाड़ी देआ, तांजे एह़ तिस सैहरे दे लोकां जो दस्सगा कि परमात्मा तिन्हां दा न्याय करगा।”</verse>
				<verse number="12">ताह़लू तिन्हां चेलेयां जाई नैं एह़ प्रचार कित्ता कि मने जो बदला,</verse>
				<verse number="13">कने मतेआं लोकां दियां दुष्टआत्मां जो कड्डेया, कने मतेआं बमारां पर तेल मल़ी नैं तिन्हां जो खरा कित्ता।</verse>
				<verse number="14">कने हेरोदेस राजैं लोकां ते यीशुये दे बारे च सुणेया, क्जोकि तिसदे नांऐ दी चर्चा हर जगाह होआ दी थी, कने तिन्हां च कुच्छ लोकां ग्लाया, “यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़ा मरेयां ते जिन्दा होईया ऐ, इसतांई तिसते एह़ सामर्थी दे कम्म प्रगट हुंदे हन।”</verse>
				<verse number="15">तिन्हां च कुच्छ लोकां ग्लाया, “एह़ यीशु एलिय्याह ऐ।” अपर कुच्छ लोक ग्लाणा लग्गे, “भविष्यवक्ता या भविष्यवक्तां च कुसी इक्की साइआं ऐ।”</verse>
				<verse number="16">एह़ सुणी नैं हेरोदेस राजैं ग्लाया, “जिस यूहन्ने दा सिर मैं कटवाया था, सैह़ मरेयां ते जिन्दा होईया ऐ।”</verse>
				<verse number="17">हेरोदेस राजैं अपणे भाऊ फिलिप्पुसे दिया लाड़िया हेरोदियासा नैं ब्याह करी लेआ था, इसतांई यूहन्ने हेरोदेस राजे जो ग्लाया था, “व्यबस्था दे मताबक तिज्जो अपणे भाऊये दिया लाड़िया नैं ब्याह करणा ठीक नीं ऐ इसा गल्ला पर यूहन्ने हेरोदेस राजे जो झिड़केया।” इसतांई हेरोदेस राजैं सपाईयां जो घल्ली नैं यूहन्ने जो पकड़ुआई नैं जेला च पाई दित्या था।</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">इसतांई हेरोदियास यूहन्ने नैं बैर रखदी थी कने सैह़ तिसियो मरुवाणा चांह़दी थी; अपर इआं नीं होई सकेया।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि हेरोदेस राजा यूहन्ने जो धर्मी कने पवित्र माणु जाणी नैं तिसते डरदा था, कने तिसदी हिफाजत करदा था, कने तिसदियां गल्लां सुणी नैं बड़ा घबरांदा था, अपर तिन्हां जो खुसिया नैं सुणदा था।</verse>
				<verse number="21">कने आखर च हेरोदियासा जो ठीक मौका मिल्ली गेआ जाह़लू हेरोदेसैं अपणे जन्मदिने च अपणे प्रधानां, कने सेनांपतियां जो, कने गलील प्रदेसे दे बड्डे-बड्डे लोकां तांई धाम लगाई।</verse>
				<verse number="22">तां हेरोदियासा दी कुड़ी अंदर आई, कने नची नैं हेरोदेसे जो कने तिस सौगी बैठणे आल़ेआं लोकां जो खुस कित्ता। ताह़लू राजैं कुड़िया जो ग्लाया, “तू जेह्ड़ा चांह़दी मिन्जो ते मंग मैं तिज्जो दिंगा।”</verse>
				<verse number="23">भिरी हेरोदेस राजैं तिसा कुड़िया जो वादा करी नैं ग्लाया, “मैं अपणे अधे राज्ज तिकर जे कुच्छ तू मिन्जो ते मंगगी मैं तिज्जो दिंगा।”</verse>
				<verse number="24">तिन्नै बाहर जाई नैं अपणिया माँऊ ते पुछया, “मैं क्या मंगे?” सैह़ ग्लाणा लग्गी, “यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़े दा सिर।”</verse>
				<verse number="25">सैह़ तिसी बग्त राजे अल्ल अंदर आई कने तिस नैं विणती कित्ती, “मैं चांह़दी ऐ कि तू इसी बग्त यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़े दा सिर इक्की थाल़िया च मिन्जो तांई मंगवाई दे।”</verse>
				<verse number="26">ताह़लू राजा बड़ा दुखी होएया, अपर अपणे वादे मताबक कने सौगी बैठणे आल़ेआं दिया बज़ाह ते तिस वादे जो टाल़ी नीं सकेया।</verse>
				<verse number="27">राजैं तिसी बग्त इक्की सपाईये जो हुक्म देई नैं घल्लेया कि यूहन्ने दे सिरे जो कटी करी लियो।</verse>
				<verse number="28">कने सपाईयें जेलखाने च जाई नैं तिसदा सिर कटया, कने इक्की थाल़िया च रखी नैं लेई अंदा कने कुड़िया जो देई दित्ता, कने कुड़िया अपणिया माँऊ जो देई दित्ता।</verse>
				<verse number="29">इसा बुरिआ खबरा जो सुणी नैं यूहन्ने दे चेले आये, कने तिसदिया लाह्सा जो लेई गै कने कब्रा च दब्बी दित्ता।</verse>
				<verse number="30">जेह्ड़े यीशुयैं दो-दो करी नैं सेवा जो बाराह चेले घल्लेयो थे बापस आये, जेह्ड़ा कुच्छ तिन्हां कित्या कने सखाया था, सब कुच्छ तिसियो दस्सी दित्ता।</verse>
				<verse number="31">तित्थु मते लोक ओंदे जांदे थे, कने तिन्हां जो खाणे दा मौका भी नीं मिलदा था। ताह़लू यीशुयैं तिन्हां चेलेयां जो ग्लाया, “तुहां जाई नैं कुसी सुनसाण जगाह च चली नैं थोड़ा अराम करा।”</verse>
				<verse number="32">इसतांई यीशु कने तिसदे चेले किस्तिया पर चढ़ी नैं, सुनसाण जगाह जो पड़दे नैं चली गै।</verse>
				<verse number="33">मतेआं लोकां यीशु कने तिसदे चेलेयां जो जांदे दिक्खी नैं पणछैणी लेआ, कने सारे सैहरां ते कठ्ठरोई नैं तित्थु ते पैदल दौड़े कने तिन्हां ते पैहल्ले जाई पुज्जे।</verse>
				<verse number="34">यीशुयैं कने तिसदे चेलेयां किस्तिया ते उतरी नैं मती सारी भीड़ दिक्खी, कने तिन्हां पर तरस खादा, क्जोकि सैह़ तिन्हां भेड्डां साइआं थे, जिन्हां दा कोई रखवाल़ा नीं होयैं; कने सैह़ तिन्हां जो मतिआं गल्लां सखाणा लग्गा।</verse>
				<verse number="35">जाह़लू दिन बड़ा ढली गेआ, तां तिसदे चेले यीशु अल्ल आई नैं ग्लाणा लग्गे, “एह़ सुनसाण जगाह ऐ, कने दिन ढलणा लगेया ऐ।</verse>
				<verse number="36">लोकां जो जाणा दे कि अक्खे-बक्खे देयां ग्रां कने बस्तियां च जाई करी, अपणे तांई कुच्छ खाणे जो खरीदी लैंन।”</verse>
				<verse number="37">यीशुयैं जवाब दित्ता, “तुहां ई इन्हां जो खाणे जो देआ।” तिन्हां यीशुये नैं ग्लाया, “इतणे लोकां दे खाणे तांई दो सौ दिनां दी मजदूरिया बराबर पैसे लगणे। क्या तुहां चांह़दे हन कि अहां जाई नैं इतणा सारा खाणा लेई करी ओन?”</verse>
				<verse number="38">यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “जाई नैं दिक्खा तुहां अल्ल कितणियां रोटियां हन?” तिन्हां पता करी नैं ग्लाया, “पंज रोटियां कने दो मच्छियां हन।”</verse>
				<verse number="39">भिरी यीशुयैं चेलेयां जो हुक्म दित्ता, “कि सारेयां लोकां जो सैले घाऐ पर भुइआं इक्क पंगत लगाई नैं बठाल़ी देआ।”</verse>
				<verse number="40">सैह़ सौ-सौ कने पजांह़-पजांह़ करी नैं लैणी च बेई गै।</verse>
				<verse number="41">यीशुयैं तिन्हां पंजा रोटियां जो कने दूँ मच्छियां जो लेआ, कने सुअर्गे दे पास्सेयो दिक्खी नैं धन्यावाद कित्ता, कने रोटियां तोड़ी-तोड़ी नैं चेलेयां जो दिंदा गेआ कि सैह़ लोकां जो बंडन, कने सैह़ दो मच्छियां भी तिन्हां सारेयां जो बंडी दित्तियां।</verse>
				<verse number="42">सारे खाई नैं रज्जी गै,</verse>
				<verse number="43">कने तिन्हां बचियां रोटियां दे बाराह टोकरु भरी नैं किठ्ठे कित्ते, कने कुच्छ मच्छियां दे भी।</verse>
				<verse number="44">जिन्हां लोकां रोटियां खादियां, तिन्हां च लगभग पंज हज़ार मरद ई थे।</verse>
				<verse number="45">यीशुयैं तिसी बग्त अपणे चेलेयां जो किस्तिया च बठाई नैं बैतसैदा सैहरे जो घल्ली दित्ता, जेह्ड़ा गलील झीला दी पारली तरफ था, जाह़लू तिकर कि सैह़ भीड़ा दे लोकां जो घल्ली लैं।</verse>
				<verse number="46">कने लोकां दिया भीड़ा जो घल्लणे ते बाद यीशु प्रार्थना करणे तांई प्हाड़े पर चली गेआ।</verse>
				<verse number="47">जाह़लू संझ होई, तां चेलेयां दी किस्ती झीला दे बिच्च थी, कने यीशु प्हाड़े ते लौई करी किल्ला झीला दे कनारे आई गेआ।</verse>
				<verse number="48">तां यीशुयैं झीला दी तरफ दिख्या, कि हौआ उल्टी दिसा च चलणे दिया बज़ाह ते चेलेयां जो किस्ती जो ठीक ढंगे नैं चलाणे च बड़ी मेहनत करणा पौ दी थी, क्जोकि चेले बड़े डरी गियो थे, तां अधिया राती बाद यीशु झीला पर चली करी तिन्हां अल्ल आया; कने तिन्हां दे बक्खे ते निकल़ी जाणा चांह़दा था।</verse>
				<verse number="49">अपर तिन्हां चेलेयां तिसियो झीला पर चलदे दिक्खी नैं समझेया कि भूत ऐ, कने डड्डी पै।</verse>
				<verse number="50">क्जोकि सारे चेले यीशुये जो दिक्खी नैं डरी गियो थे। अपर तिन्हीं तिसी बग्त तिन्हां नैं गल्लां कित्तियां कने ग्लाया, “हौंसला रखा। मैं यीशु ऐ। डरा मत।”</verse>
				<verse number="51">ताह़लू सैह़ तिन्हां अल्ल किस्तिया पर आया, कने हौआ रुकी गेई, कने चेले बड़े हरान होई गै।</verse>
				<verse number="52">हलांकि तिन्हां यीशु दिया सामर्थी जो दिख्या था, जाह़लू तिन्हीं पंज हज़ार लोकां जो रोटी खुआई थी, अपर सैह़ अह्ल्ली तिकर समझी नीं पाएयो थे, कि यीशु सच्ची च कुण था। तिन्हां दे मन हुण भी इसा गल्ला पर बसुआस नीं करा दे थे।</verse>
				<verse number="53">जाह़लू यीशु कने तिसदे चेले किस्तिया च झीला पार गन्नेसरत सैहरे च पुज्जे, कने किस्ती कनारे पर खरेड़ी।</verse>
				<verse number="54">जाह़लू सैह़ किस्तिया ते लौत्थे तां तिस सैहरे दे लोकां यीशुये जो पणछैणी लेआ,</verse>
				<verse number="55">कने अक्खे-बक्खे दे सारे लाक्के दे लोक तौल़ी गै, कने बमारां जो मंजोल़ूयां पर पाई करी जित्थु-जित्थु खबर सुणी कि यीशु ऐ, तित्थु-तित्थु लेई नैं गै।</verse>
				<verse number="56">कने जित्थु कुत्थी सैह़ ग्रांऐ, सैहरां, या बस्तियां च जांदा था, लोक बमारां जो बजारां च रखी नैं तिस नैं विणती करदे थे, कि सैह़ तिन्हां जो अपणे कपड़े दे पल्लूये ई जो छूणा दैं। कने जितणे लोक तिसियो छुंदे थे, सारे खरे होई जांदे थे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">ताह़लू फरीसी कने कुच्छ सास्त्री माणु जेह्ड़े यरूशलेम सैहरे ते आएयो थे, यीशु अल्ल कठ्ठरोई गै।</verse>
				<verse number="2">कने तिन्हां यीशुये देयां कुच्छ चेलेयां जो बिना हत्थां धोतेयो रोटी खांदे दिख्या।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि फरीसी कने सारे यहूदी माणु, पुरखां देयां रीति रिवाजां पर चलदे हन, कने जाह़लू तिकर खरी कित्ते हत्थां नीं धोई लैंदे ताह़लू तिकर नीं खांदे;</verse>
				<verse number="4">कने बजारे ते घर बापस आई नैं भी बगैर न्हौतेयो खाणा नीं खांदे थे; कने होर भी तिन्हां दे मते रीति रिवाज हन, जिंआं कि कटोरेयां, लोटेयां, तांबे दे भाडेयां जो धोणा कने मांजणा।</verse>
				<verse number="5">इसतांई तिन्हां फरीसी कने सास्त्री माणुआं यीशु ते पुछया, “तेरे चेले पुरखां दे रीति रिवाजां मताबक नीं चलदे, कने बिना हत्थां धोतेयां रोटी खांदे हन।”</verse>
				<verse number="6">यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “यशायाह भविष्यवक्तैं तुहां पाखंडी लोकां दे बारे च बड़ी ठीक भविष्यवाणी कित्तियो; जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ। ‘एह़ लोक मुँऐ नैं तां मेरा आदर करदे हन, अपर इन्हां दा मन मिन्जो ते दूर रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="7">एह़ बेकार च मेरी अराधना करदे हन, क्जोकि माणुआं दे हुक्मां जो परमात्मे दी सिक्षा बणाई नैं सखांदे हन।’</verse>
				<verse number="8">क्जोकि तुहां परमात्मे दे हुक्मां जो छड्डी नैं माणुआं देयां रीति रिवाजां जो मनदे हन।”</verse>
				<verse number="9">यीशुयैं फरीसी कने सास्त्री माणुआं जो ग्लाया, “तुहां अपणे रीति रिवाजां जो मन्नणे तांई परमात्मे दे हुक्मां जो बड़ी सफाईया नैं टाल़ी दिंदे हन।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि मूसैं व्यबस्था च ग्लाया ऐ, ‘अपणे बुढ़े कने माँऊ दा आदर कर,’ कने ‘जेह्ड़ा कोई बुढ़े कने माँऊ जो बुरा ग्लांगा, सैह़ जरूर जान्नी ते मारी दित्ता जांगा।’</verse>
				<verse number="11">अपर तुहां ग्लांदे हन, कि जे कोई माणु अपणे माँऊ-बुढ़े नैं ग्लां, ‘मेरा जेह्ड़ा कुच्छ ऐ, सैह़ तुहां दे कम्म आई सकदा ऐ, सैह़ मैं परमात्मे जो भेंट चढ़ाई दित्ती।’ क्या इआं ग्लाणा ठीक ऐ?</verse>
				<verse number="12">तां तुहां तिस माणुये जो तिसदे बुढ़े कने तिसदिया माँऊ दी कुच्छ सेवा करणा नीं दिंदे।</verse>
				<verse number="13">इआं करी नैं तुहां अपणे रीति रिवाजां ते, जिन्हां जो तुहां बणाया ऐ, परमात्मे दे वचने जो टाल़ी दिंदे हन; कने ऐदेय-ऐदेय होर मत्ते बुरे कम्म तुहां करदे हन।”</verse>
				<verse number="14">ताह़लू यीशुयैं तिन्हां लोकां जो अपणे अल्ल सद्दी नैं तिन्हां जो ग्लाया, “तुहां सारे मेरी सुणा, कने समझा।</verse>
				<verse number="15">ऐदई कोई चीज्ज नीं ऐ जेह्ड़ी बाहरे ते माणुये च आई नैं तिसियो असुद्ध करैं; अपर जेह्ड़ियां गल्लां माणुये दे अंदरे ते निकल़दियां हन, सैई तिसियो असुद्ध करदियां हन।</verse>
				<verse number="16">जेह्ड़े समझी सकदे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कने मन्नी भी लैन।”</verse>
				<verse number="17">जाह़लू सैह़ भीड़ा ते निकल़ी नैं घरेयो गेआ, तां तिसदेयां चेलेयां इस उदारणे दे बारे च तिसते पुछया।</verse>
				<verse number="18">यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “क्या तुहां भी नासमझ हन? क्या तुहां नीं जाणदे कि जेह्ड़ा कुच्छ तुहां माणु खांदे हन, सैह़ तिसियो असुद्ध नीं करदा?</verse>
				<verse number="19">क्जोकि सैह़ तिसदे मने च नीं, अपर पेटे च जांदा ऐ, कने संडास च निकल़ी जांदा ऐ।” एह़ ग्लाई नैं तिन्हीं सारी खाणे दियां चीज्जां जो सुद्ध ठैहराई दित्ता।</verse>
				<verse number="20">भिरी यीशुयैं एह़ भी ग्लाया, “जेह्ड़ियां बुरिआं गल्लां माणुआं दे अंदरे ते निकल़दियां हन, सैई माणुये जो असुद्ध करदियां हन।</verse>
				<verse number="21">क्जोकि अंदरे ते, मतलब माणु दे मने ते बुरे-बुरे बचार, ब्यभिचार, चोरी, हत्या, परस्त्रीगमन,</verse>
				<verse number="22">लालच, बुराई, छल, लुचपण, बुरी नजर, निंदा, घमंड, कने मूर्खता निकल़दी ऐ।</verse>
				<verse number="23">एह़ सारियां बुरिआं गल्लां अंदरे ते ई निकल़दियां हन कने माणुये जो असुद्ध करदियां हन।”</verse>
				<verse number="24">भिरी यीशु कने तिसदे चेले गलील प्रदेसे ते निकल़ी नैं सूर कने सैदा दे सैहरां च आये; कने इक्की घरे च गै कने सैह़ नीं चांह़दा था कि कुसी जो पता लग्गैं, अपर भिरी भी लोकां जो तिसदे बारे च पता लग्गी गेआ था।</verse>
				<verse number="25">कने तिसी बग्त इक्क जणांस जिसा दिया लोक्किया कुड़िया च दुष्टआत्मा थी, यीशुये दे बारे च सुणी नैं आई कने तिसदेयां पैरां पेई गेई।</verse>
				<verse number="26">एह़ जणांस सीरिया प्रदेसे दे फिनीकी सैहरे दी रैहणे आल़ी यूनानी जाति दी थी। तिन्नै यीशुये नैं विणती कित्ती “कि मेरिया कुड़िया ते दुष्टआत्मां जो कड्डी दे।”</verse>
				<verse number="27">तिन्हीं तिसायो ग्लाया, “पैहल्ले बच्चेयां जो रज्जणा दे, क्जोकि बच्चेयां दी रोटी लेई नैं कुत्तेआं दे गांह पाणा ठीक नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="28">तिन्नै जणासा यीशुये नैं ग्लाया, “एह़ गल्ल सच्च ऐ प्रभु; भिरी भी लोक्के कुत्ते भी तां बच्चेयां दे बचेयो रोटियां दे टुकड़ेयां जो खाई लैंदे हन।”</verse>
				<verse number="29">यीशुयैं तिसायो ग्लाया, “इसा गल्ला दिया बज़ाह ते तू अपणे घरे जो चली जा; क्जोकि तेरिया कुड़िया ते दुष्टआत्मा निकल़ी गियो ऐ।”</verse>
				<verse number="30">तिन्नै अपणे घरे आई नैं कुड़िया जो मंजोल़ूये पर सुतेया दिख्या, कने दुष्टआत्मा तिसाते निकल़ी गियो थी।</verse>
				<verse number="31">भिरी यीशु कने तिसदे चेले तिस लाक्के जो छड्डी करी सूर कने सैदा दे सैहरां ते निकल़ी नैं दिकापुलिस सैहरे च होई नैं गलीले दिया झीला नेड़े आई रैह्।</verse>
				<verse number="32">कने ताह़लू लोकां इक्की टौणे जो जेह्ड़ा अटकी-अटकी नैं भी ग्लांदा था, तिस अल्ल अंणी करी तिस नैं विणती कित्ती “कि अपणा हत्थ तिस पर रखा।”</verse>
				<verse number="33">ताह़लू यीशु तिस माणुये जो भीड़ा ते लग्ग लेई गेआ, कने अपणियां उंगलियां तिसदेयां कन्नां च लगाईयां, कने थूके दी लार तिसदिया जीभा पर लगाई;</verse>
				<verse number="34">ताह़लू तिन्हीं डुग्गा साह भरी करी सुअर्गे बक्खी दिक्खी नैं तिसियो ग्लाया, “इप्पतह।” मतलब “खुली जा।”</verse>
				<verse number="35">जिंआं ई यीशुयैं ग्लाया खुली जा, तां सैह़ माणु पूरी तरांह सुणना, कने तिसदी जीभ खुली गेई, कने साफ-साफ ग्लाणा लग्गी पेआ।</verse>
				<verse number="36">ताह़लू यीशुयैं लोकां जो हुक्म देई नैं समझाया “कि कुसी नैं मत ग्लांदे।” अपर जितणा तिन्हीं तिन्हां लोकां जो समझाया उतणा ई सैह़ होर प्रचार करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="37">सैह़ बड़े ई हरान होई नैं ग्लाणा लग्गे, “तिन्हीं जे कुच्छ कित्ता सैह़ सब ठीक कित्ता ऐ। दिक्खा, सैह़ टौणेयां जो सुणने दी, कने गूंगेयां जो ग्लाणे दी ताकत दिंदा ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">तिन्हां दिनां च जाह़लू भिरी बड़ी बड्डी भीड़ कठ्ठरोई, कने तिन्हां अल्ल खाणे जो कुच्छ नीं था, तां यीशुयैं अपणेयां चेलेयां जो अप्पु अल्ल सद्दी नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="2">“इसतांई कि एह़ लोक त्रीं दिनां ते मिन्जो सौगी हन, कने इन्हां अल्ल खाणे तांई कुच्छ नीं ऐ। मिन्जो इन्हां लोकां पर बड़ी दया ओआ दी ऐ।</verse>
				<verse number="3">जे मैं इन्हां जो भुखे पेट घरे जो घल्ली देयां, तां इन्हां ते घरे नीं पुज्जी होणा; क्जोकि कुच्छ माणु बड़ी दूरे ते आएयो हन।”</verse>
				<verse number="4">तिसदे चेलेयां तिस नैं ग्लाया, “ऐत्थु सुनसाण जगाह च इतणे लोकां तांई खाणे दा इंतजाम कुत्थू ते होई सकदा ऐ, कि एह़ रज्जी नैं खाई सकन?”</verse>
				<verse number="5">यीशुयैं तिन्हां ते पुछया, “तुहां अल्ल कितणियां रोटियां हन?” तिन्हां ग्लाया, “सत रोटियां।”</verse>
				<verse number="6">ताह़लू यीशुयैं लोकां जो हुक्म दित्ता कि सारे भुइआं बेई जा, कने सैह़ सत रोटियां लियां कने परमात्मे दा धन्यावाद करी नैं तोड़ियां, कने अपणे चेलेयां जो दिंदा गेआ कि सैह़ लोकां जो बंडदे जान।</verse>
				<verse number="7">तिन्हां अल्ल थोड़ियां दियां लोक्कियां-लोक्कियां मच्छियां भी थियां; तिन्हीं भिरी परमात्मे दा धन्यावाद करी नैं ग्लाया इन्हां जो भी बंडदे जा।</verse>
				<verse number="8">सैह़ खाई नैं रज्जी गै कने चेलेयां बचेयो रोटियां दे सत टोकरु भरी नैं किठ्ठे कित्ते।</verse>
				<verse number="9">कने लगभग लोक चार हज़ार तिकर थे; ताह़लू यीशुयैं तिन्हां लोकां जो अपणे-अपणे घरां जो घल्ली दित्ता,</verse>
				<verse number="10">कने तिसी बग्त यीशु अपणे चेलेयां सौगी किस्तिया पर चढ़ी नैं दलमनूता लाक्के जो चली गेआ।</verse>
				<verse number="11">भिरी फरीसी माणु आई करी यीशुये नैं सवाल जवाब करणा लग्गे, कने तिसियो परखणे तांई तिसते सुअर्गीय नसाण मंगेया।</verse>
				<verse number="12">यीशुयैं डुग्गा साह भरी नैं ग्लाया, “इस जमाने दे लोक क्जो नसाण तोपा दे हन? मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा कि इस जमाने दे लोकां जो कोई नसाण नीं दित्ता जांगा।”</verse>
				<verse number="13">कने यीशु तिन्हां जो छड्डी नैं भिरी किस्तिया पर चढ़ी नैं झीला दे पारली तरफ चली गेआ।</verse>
				<verse number="14">कने चेले रोटियां लैणां भुल्ली गियो थे, कने किस्तिया च तिन्हां अल्ल सिर्फ इक्क रोटी थी।</verse>
				<verse number="15">तिन्हीं तिन्हां जो हुक्म देई नैं समझाया, “कि दिक्खा, फरीसी माणुआं दे कने हेरोदेस राजे दे खमीरे ते चौकन्ने रेह्आ।”</verse>
				<verse number="16">चेले अप्पु च सोच बचार करी नैं ग्लाणा लग्गे, “क्जोकि अहां अल्ल जादा रोटियां नीं हन, इसतांई तिन्हीं इआं ग्लाया।”</verse>
				<verse number="17">एह़ जाणी नैं यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “तुहां क्जो अप्पु च एह़ बचार करा दे हन कि अहां अल्ल रोटियां नीं हन? क्या तुहां अह्ल्ली तिकर भी नीं जाणी कने नीं समझी सके? क्या तुहां अल्ल दिमाग नीं ऐ?</verse>
				<verse number="18">क्या तुहां अखीं हुंदेया भी तुहां जो कुच्छ दुस्सदा नीं, कने कन्नां हुंदेया भी तुहां कुच्छ भी नीं सुणी पांदे हन, क्या तुहां जो कुच्छ भी याद नीं ऐ?</verse>
				<verse number="19">कि जाह़लू मैं पंज हज़ार लोकां तांई पंज रोटियां तोड़ियां थियां तां तुहां बचेयो रोटियां दे कितणे टोकरु भरी नैं किठ्ठे कित्ते?” तिन्हां यीशुये नैं ग्लाया, “बाराह टोकरु।”</verse>
				<verse number="20">यीशुयैं भिरी पुछया, “कने जाह़लू चौं हज़ारां तांई सत रोटियां थियां तां तुहां बचेयो रोटियां दे कितणे टोकरु भरी नैं किठ्ठे कित्ते?” तिन्हां यीशुये नैं ग्लाया, “सत टोकरु।”</verse>
				<verse number="21">यीशुयैं चेलेयां नैं ग्लाया, “क्या तुहां अह्ल्ली भी नीं समझी सके?”</verse>
				<verse number="22">यीशु कने तिसदे चेले बैतसैदा सैहरे च आये; तां लोक इक्की अन्ने माणुये जो तिस अल्ल लेई नैं आये कने विणती कित्ती कि तिस जो छुये।</verse>
				<verse number="23">यीशुयैं तिस अन्ने दा हत्थ पकड़ी नैं तिसियो ग्रांऐ दे बाहर लेई गेआ, कने तिसदियां अखीं पर अपणा थूक लगाई नैं तिस पर हत्थ रखेया, कने तिसते पुछया, “क्या तिज्जो कुच्छ दुस्सा दा ऐ?”</verse>
				<verse number="24">तिन्हीं अन्ने तां-तुंह दिक्खी नैं ग्लाया, “मैं माणुआं जो दिक्खा दा; सैह़ मिन्जो चलदे रूखां साइआं दुस्सा दे हन।”</verse>
				<verse number="25">ताह़लू यीशुयैं भिरी तिसदियां अखीं पर हत्थ रखेया, कने अन्ने गौरा नैं दिख्या। सैह़ खरा होईया, कने अन्ने जो सब कुच्छ साफ-साफ दुस्सणा लग्गी पेआ।</verse>
				<verse number="26">यीशुयैं तिसियो एह़ ग्लाई नैं घरे जो घल्ली दित्ता, कि जेह्ड़ा ऐत्थु होएया ऐ, सैह़ ग्रांऐ आल़ेआं जो नीं दस्सणा, “कने हुण इस ग्रांऐ अंदर पैर भी नीं पाणा।”</verse>
				<verse number="27">यीशु कने तिसदे चेले कैसरिया फिलिप्पी सैहरे दे अक्खे-बक्खे दे ग्रांऐ जो चली गै; रस्ते च तिन्हीं अपणे चेलेयां ते पुछया, “लोक मिन्जो क्या ग्लांदे हन? कि मैं कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="28">चेलेयां जवाब दित्ता, “कई तां तुहां जो यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़ा; अपर कई एलिय्याह कने कोई-कोई तां भविष्यवक्तां च इक्क भी ग्लांदे हन।”</verse>
				<verse number="29">यीशुयैं तिन्हां ते पुछया, “अपर तुहां मिन्जो क्या ग्लांदे हन कि मैं कुण ऐ?” पतरसैं ग्लाया, “तुहां परमात्मे दे घल्लेयो मसीह हन।”</verse>
				<verse number="30">ताह़लू यीशुयैं तिन्हां जो हुक्म देई नैं ग्लाया, “कि मेरे बारे च एह़ कुसी नैं मत दस्सदे कि मैं मसीह ऐ।”</verse>
				<verse number="31">ताह़लू यीशु तिन्हां जो सखाणा लग्गा, कि एह़ जरूरी ऐ, “मैं माणुये दा पुत्तर बड़ा दुख झेलगा, कने स्याणेयां कने प्रधान याजकां, कने सास्त्री माणुआं तिसियो नीच समझी नैं मारी दैणा, कने सैह़ त्रीं दिनां बाद मरेयां ते भिरी जिन्दा होई जांगा।”</verse>
				<verse number="32">यीशुयैं एह़ गल्ल तिन्हां जो साफ-साफ दस्सी दित्ती। इसा गल्ला जो सुणी करी पतरस तिसियो पड़दे नैं झिड़कणा लग्गा।</verse>
				<verse number="33">अपर यीशुयैं मुड़ी नैं अपणे चेलेयां दे पास्से दिख्या, कने पतरसे जो झिड़की नैं ग्लाया, “हे सैतान, मेरे सामणै ते दूर होई जा। क्जोकि तू परमात्मे दियां गल्लां पर नीं, अपर माणुआं दियां गल्लां पर मन लगांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="34">यीशु भीड़ा जो कने चेलेयां जो अप्पु अल्ल सद्दी करी तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “जेह्ड़ा कोई मिन्जो पचांह़ औणां चांह़दा ऐ, सैह़ अपणियां इच्छां जो छड्डी करी कने अपणे दुखां कने कष्टां दिया सूल़िया चुक्की नैं, मेरे पचांह़ चली पोयैं।</verse>
				<verse number="35">क्जोकि जेह्ड़ा कोई अपणे प्राण बचाणा चांह़गा, सैह़ अपणे प्राण गुआंगा, अपर जेह्ड़ा कोई मिन्जो तांई कने सुसमाचार तांई अपणे प्राण गुआंगा, सैह़ अपणे प्राणा जो बचांगा।</verse>
				<verse number="36">जे माणु सारे संसारे जो हासल करणे तांई अपणे प्राणा जो गुआं, तां तिसियो क्या फायदा हुंगा?</verse>
				<verse number="37">माणु अपणे प्राणा दे बदले होर क्या देई सकदा ऐ?</verse>
				<verse number="38">जेह्ड़ा कोई इस ब्यभिचारी कने पापी पीढ़ी दे लोकां बिच्च मिन्जो ते कने मेरियां गल्लां ते सर्मांगा, तां मैं माणुये दा पुत्तर भी जाह़लू पवित्र सुअर्गदूतां कने अपणे पिता दी महिमा सौगी ओंगा, ताह़लू तिसते भी सर्मांगा।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">कने यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़े ऐत्थु खड़ोत्यो हन, इन्हां च कुच्छ-कुच्छ ऐदेय हन, कि जाह़लू तिकर परमात्मे दे राज्जे जो सामर्था सौगी ओंदेयां दिक्खी नीं लैन, ताह़लू तिकर मौत्त तिन्हां पर कदी नीं ओंगी।”</verse>
				<verse number="2">छिं दिनां दे बाद यीशु, पतरस, याकूब, कने यूहन्ने जो अप्पु सौगी इक्क सुनसाण जगाह च कुसी ऊचे प्हाड़े पर लेई गेआ। औत्थू तिन्हां सामणै तिसदा रूप बदली गेआ,</verse>
				<verse number="3">कने तिसदे कपड़े ऐदेय चमकणा लग्गे, कने इतणे चिट्टे होई गै, कि धरतिया दा धोबी भी इतणे चिट्टे नीं करी सकदा था।</verse>
				<verse number="4">कने चेलेयां जो पराणे जमाने दे दो भविष्यवक्ता मूसा कने एलिय्याह यीशु सौगी गल्लां करदे दुस्से।</verse>
				<verse number="5">एह़ सब दिक्खी करी पतरस यीशुये नैं ग्लाणा लग्गा, “हे गुरू, अहां दा ऐत्थु रैहणा ठीक ऐ; इसतांई अहां ऐत्थु त्रै तम्बू बणाई लैंदे; इक्क तुहां तांई, इक्क मूसा तांई, कने इक्क एलिय्याह तांई।”</verse>
				<verse number="6">क्जोकि पतरस नीं जाणदा था कि क्या जवाब दैं, इसतांई कि सैह़ बड़े डरेयो थे।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू चाणचक इक्की बदल़ैं प्रगट होई नैं तिन्हां जो ढक्की लेआ, कने तिस बदल़े च परमात्मे दी एह़ उआज़ आई, “एह़ मेरा प्यारा पुत्तर ऐ, इसदी सुणा।”</verse>
				<verse number="8">ताह़लू चेलेयां चाणचक चौंन्नी पास्सेयां नजर फेरी, कने यीशुये जो छड्डी नैं होर कुसी जो नीं दिख्या।</verse>
				<verse number="9">प्हाड़े ते लौंदिया बेल्ला यीशुयैं तिन्हां चेलेयां जो हुक्म दित्ता, “जाह़लू तिकर मैं माणु दा पुत्तर मरेयां ते जिन्दा नीं होई जां, ताह़लू तिकर जेह्ड़ा कुच्छ तुहां दिख्या ऐ सैह़ कुसी नैं मत दस्सदे।”</verse>
				<verse number="10">चेलेयां इसा गल्ला जो याद रखेया; कने अप्पु च सवाल जवाब करणा लग्गे, “कि मरी नैं भिरी जिन्दा होणे दा क्या मतलब होई सकदा ऐ?”</verse>
				<verse number="11">कने चेलेयां यीशुये ते पुछया, “सास्त्री क्जो ग्लांदे हन कि मसीह दे ओणे ते पैहल्ले एलिय्याह दा औणां जरूरी ऐ?”</verse>
				<verse number="12">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “एलिय्याह दा पैहल्ले औणां सच्च-बिच्च जरूरी ऐ, क्जोकि मिन्जो तांई लोकां दे मनां जो त्यार करैं, कने माणुये दे पुत्तरे दे बारे च भी पवित्रशास्त्रे च एह़ क्जो लिख्या ऐ कि सैह़ बड़े दुख झेलगा, कने सैह़ नीच गिणेयां जांगा?</verse>
				<verse number="13">अपर मैं तुहां नैं ग्लांदा कि एलिय्याह तां आई चुकेया, कने जिंआं तिसदे बारे च पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, जेह्ड़ा कुच्छ तिन्हां चाया तिंआं ई तिस नैं कित्ता।”</verse>
				<verse number="14">जाह़लू सैह़ चेलेयां अल्ल आये, तां तिन्हां क्या दिख्या कि तिन्हां चेलेयां दे चौंन्नी पास्से बड़ी भीड़ खड़ोतियो थी कने सास्त्री माणु तिन्हां नैं सवाल जवाब करा दे हन।</verse>
				<verse number="15">जाह़लू भीड़ा दे लोकां यीशुये जो दिख्या कने बड़े हरान होणा लग्गे, कने तिसदे पास्से दौड़ी नैं तिसियो नमस्कार कित्ता।</verse>
				<verse number="16">यीशुयैं तिन्हां ते पुछया, “तुहां इन्हां नैं क्या बैंह्स करा दे हन?”</verse>
				<verse number="17">तां भीड़ा च इक्की माणुयैं तिसियो जवाब दित्ता, “हे गुरू, मैं अपणे जागते जो तुहां अल्ल लेई नैं आया, इस च जेह्ड़ी दुष्टआत्मा ऐ, तिन्नै इस जागते जो गूंगा करी दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="18">सैह़ जित्थु कुत्थी भी इसियो पकड़दी ऐ, तित्थु ई परछाड़ी दिंदी, कने एह़ मुँऐ ते झघूड़े कड्डदा ऐ, कने दंदा क्रीड़दा कने अकड़ी जांदा ऐ। मैं तेरे चेलेयां जो ग्लाया कि इसा दुष्टआत्मा जो कड्डी देआ, अपर एह़ तां कड्डी नीं सके।”</verse>
				<verse number="19">एह़ सुणी नैं यीशुयैं तिन्हां जो जवाब देई नैं ग्लाया, “हे बेबसुआसियो, मैं काह़लू तिकर तुहां सौगी रैंह्गा? कने काह़लू तिकर तुहां दी झेलगा? इसियो मिन्जो अल्ल लेयोआ।”</verse>
				<verse number="20">ताह़लू लोक जागते जो यीशु अल्ल लेई आये; कने जाह़लू दुष्टआत्मा यीशुये जो दिख्या, तां तिन्नै दुष्टआत्मा जागते जो मरोड़ेया; कने भुइआं पेई गेआ, कने मुँऐ ते झघूड़ चली पेआ, कने जमीना पर लम्लेटां मारणा लग्गा।</verse>
				<verse number="21">यीशुयैं तिस जागते दे बुढ़े ते पुछया, “इसदा एह़ हाल काह़लू ते ऐ?” तिन्हीं ग्लाया, “बचपणे ते।</verse>
				<verse number="22">तिन्नै दुष्टआत्मा इसियो कदी अग्गी च कने कदी पांणिये च सट्टी करी नास करणे दी कोसस कित्ती; अपर जे तू कुच्छ करी सकदा ऐ, तां अहां पर तरस खाई नैं अहां दी मदत कर।”</verse>
				<verse number="23">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “जे तू करी सकदा ऐ, एह़ क्या गल्ल ऐ? परमात्मे पर बसुआस करणे आल़ेआं तांई सब कुच्छ होई सकदा ऐ।”</verse>
				<verse number="24">जागते दे बुढ़ैं तिसी बग्त गिड़गिड़ाई नैं ग्लाया, “हे प्रभु मैं बसुआस करदा ऐ कि तुहां मिन्जो पर दया करी सकदे हन। अपर मेरे बेबसुआसे जो दूर करी देआ।”</verse>
				<verse number="25">जाह़लू यीशुयैं दिख्या कि लोकां दी भीड़ होर बधदी जा दी ऐ, तां तिन्हीं दुष्टआत्मा जो झिड़की नैं ग्लाया, “हे गूंगा कने टौणा करणे आल़ी दुष्टआत्मा मैं तिज्जो हुक्म दिंदा ऐ, इस जागते दे अंदरे ते निकल़ी जा, कने भिरी कदी इस च मत ओंदी।”</verse>
				<verse number="26">ताह़लू दुष्टआत्मा चींड मारी कने जागते जो बड़ा मरोड़ी नैं निकल़ी गेई। कने जागत मरेयां साइआं होई गेआ, ऐत्थु तिकर कि लोक ग्लाणा लग्गे, कि एह़ मरी गेआ।</verse>
				<verse number="27">अपर यीशुयैं तिसदा हत्थ पकड़ी नैं तिसियो ठुआल़ेया, कने सैह़ उठी खड़ोता।</verse>
				<verse number="28">जाह़लू यीशु कने तिसदे चेले बापस घरे जो आये तां तिसदेयां चेलेयां तिसते पड़दे नैं पुछया, “अहां तिसा दुष्टआत्मा जो क्जो नीं कड्डी सके?”</verse>
				<verse number="29">यीशु चेलेयां नैं ग्लाणा लग्गा, “इसा किस्मा दी दुष्टआत्मा जो सिर्फ ब्रते सौगी प्रार्थना करी नैं ई कड्डी सकदे हन।”</verse>
				<verse number="30">भिरी यीशु कने तिसदे चेले तित्थु ते चली पै, कने गलील प्रदेसे ते होई नैं जा दे थे। सैह़ चांह़दा था कुसियो पता ना लग्गैं,</verse>
				<verse number="31">क्जोकि यीशु अपणे चेलेयां जो सिक्षा देई नैं जो ग्लांदा था, “मैं माणुये दा पुत्तर, माणुआं दे हत्थे च पकड़ुआया जाणा, कने सैह़ मिन्जो मारी दिंगे; अपर मरने दे त्रीं दिनां बाद मैं भिरी मरेयां ते जिन्दा होई जांगा।”</verse>
				<verse number="32">अपर एह़ गल्ल चेलेयां दिया समझा च नीं आई, कने सैह़ तिसते इस बारे च पुछणे ते डरदे थे।</verse>
				<verse number="33">भिरी यीशु कने तिसदे चेले कफरनहूम सैहरे च आये; कने घरैं आई नैं तिन्हीं चेलेयां ते पुछया, “रस्ते च तुहां कुसा गल्ला पर बैंह्स करा दे थे?”</verse>
				<verse number="34">सैह़ चुप रैह्, क्जोकि रस्ते च सैह़ अप्पु च एह़ बैंह्स करा दे थे, कि अहां च बड्डा कुण ऐ।</verse>
				<verse number="35">ताह़लू यीशुयैं बेई नैं बारांह चेलेयां जो सद्देया कने तिन्हां नैं ग्लाया, “जे कोई बड्डा होणा चांह़दा ऐ, तां सैह़ सबना ते लोक्का कने सारेयां दा दास बणैं।”</verse>
				<verse number="36">कने यीशुयैं इक्की जागते जो लेई नैं तिन्हां दे बिच्च खरेड़ी दित्ता, कने तिसियो मूड़ै लेई नैं तिन्हां चेलेयां जो ग्लाया,</verse>
				<verse number="37">“जेह्ड़ा कोई ऐदेय जागते जो मेरे नांऐ ते अपनांदा ऐ, सैह़ मिन्जो अपनांदा ऐ, कने जेह्ड़ा कोई मिन्जो अपनांदा ऐ, सैह़ मिन्जो ई नीं, अपर मेरे घल्लणे आल़े जो भी अपनांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="38">ताह़लू यूहन्ना नांऐ दे चेला यीशुये नैं ग्लाणा लग्गा, “हे गुरू, अहां इक्की माणुयैं जो तेरे नांऐ ते दुष्टआत्मां जो कड्डदे दिख्या कने अहां तिसियो रोकणे दी कोसस कित्ती, क्जोकि सैह़ अहां साइआं तुहां दा चेला नीं था।”</verse>
				<verse number="39">यीशुयैं ग्लाया, “तिसियो मत रोका; क्जोकि जेह्ड़ा माणु मेरे नांऐ ते सामर्थी दे कम्म करदा ऐ, सैह़ इतणी तौल़ी मेरी बुराई नीं करी सकदा,</verse>
				<verse number="40">क्जोकि जेह्ड़ा अहां दा बरोधी नीं ऐ, सैह़ अहां सौगी ऐ।</verse>
				<verse number="41">जेह्ड़ा कोई इक्क ग्लास पांणिये दा तुहां जो एह़ समझी नैं पियां कि तुहां मसीह दे हन, तां मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ कि तिन्हां जो तिन्हां दा प्रतिफल़ जरूर मिलणा ऐ।”</verse>
				<verse number="42">यीशुयैं ग्लाया, “इक्क माणु जेह्ड़ा बसुआसे च मजबूत ऐ कने सैह़ बसुआसे च कमजोर माणुये ते पाप करवांदा ऐ, तिसियो परमात्मा सज़ा दिंगा, अपर परमात्मे दिया खतरनाक सज़ा ते एह़ खरा ऐ कि इक्क बड्डे घराटे दा पुड़ तिसदे गल़े च लटकाई करी सैह़ समुंदरे च सट्टी दित्ता जां।</verse>
				<verse number="43">जे तेरा हत्थ हुंदे भी तिज्जो ते पाप करांदा ऐ तां तिसियो बड्डी करी सट्टी दे। डुडां होई नैं सदा दी ज़िन्दगी च प्रवेश करणा तिज्जो तांई इसते बधिया ऐ कि हत्थां हुंदेया भी तू नरके दिया अग्गी च सट्टेया जां जेह्ड़ी कदी नीं बुझदी।</verse>
				<verse number="44">जित्थु कीड़ा खांदा रैंह्दा ऐ, कने नीं मरदा, कने ना ई अग्ग बुझदी।</verse>
				<verse number="45">जे तेरा पैर हुंदे भी तिज्जो ते पाप करांदा ऐ तां तिसियो बड्डी करी सट्टी दे। लंगड़ा होई नैं सदा दी ज़िन्दगी च प्रवेश करणा तिज्जो तांई इसते बधिया ऐ कि पैरां हुंदेया भी तू नरके दिया अग्गी च सट्टेया जां।</verse>
				<verse number="46">जित्थु कीड़ा खांदा रैंह्दा कने नीं मरदा, कने ना ई अग्ग बुझदी।</verse>
				<verse number="47">कने जे तेरी अख हुंदे भी तिज्जो ते पाप करवांदी ऐ तां तिसायो कड्डी करी सट्टी दे। काणा होई नैं परमात्मे दे राज्जे च प्रवेश करणा तिज्जो तांई इसते बधिया ऐ कि दूँ अखीं हुंदेया भी तू नरके दिया अग्गी च सट्टेया जां।</verse>
				<verse number="48">जित्थु कीड़ा खांदा रैंह्दा कने नीं मरदा, कने ना ई अग्ग बुझदी।</verse>
				<verse number="49">क्जोकि हर इक्क माणु अग्गी दे जरिये परखेया जांगा। जिंआं खाणे च लूणै दा सुआद चखेया जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="50">लूण इक्क खरी चीज्ज ऐ, अपर जे लूणै दा लूणकापन चली जां, तां तिसियो कुसा चीज्जा नैं लूणका करगे? इसतांई अपणे आप्पे च लूणकापन रखा, कने अप्पु च मेल-जोल करी नैं रेह्आ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">भिरी यीशु कने तिसदे चेले कफरनहूम सैहरे जो छड्डी नैं यहूदिया प्रदेसे दे लाक्के ते होई नैं यरदन नदिया दे पार आये। कने भीड़ तिस अल्ल भिरी कठ्ठरोई गेई, कने यीशु भिरी अपणे तरीके मताबक तिन्हां जो सिक्षा दैणा लग्गा।</verse>
				<verse number="2">ताह़लू कुच्छ फरीसी माणु तिस अल्ल आई नैं तिसियो परखणे तांई तिसते पुछणा लग्गे, “क्या एह़ ठीक ऐ कि मरद अपणिया लाड़िया जो छड्डी दे?”</verse>
				<verse number="3">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “मूसैं व्यबस्था च तुहां जो क्या हुक्म दित्या ऐ?”</verse>
				<verse number="4">तिन्हां फरीसी माणुआं ग्लाया, “मूसैं व्यबस्था च तलाक नामा लिखणे कने छड्डणे दा हुक्म दित्या ऐ।”</verse>
				<verse number="5">यीशुयैं तिन्हां फरीसी माणुआं जो ग्लाया, “तुहां दे मन कठोर होणे दिया बज़ाह ते तिन्हीं तुहां तांई एह़ हुक्म पवित्रशास्त्रे च लिख्या,</verse>
				<verse number="6">अपर सृष्टिया दे सुरू ते ई, परमात्मैं मरद कने जणांस करी नैं तिन्हां जो बणाया ऐ।</verse>
				<verse number="7">इसा बज़ाह ते ई मरद अपणे माँऊ कने बुढ़े ते लग्ग होई नैं अपणिया लाड़िया सौगी मिल्ली नैं रैंह्गा,</verse>
				<verse number="8">कने सैह़ दोयो इक्क तन हुंगे, क्जोकि तिन्हां च दो नीं अपर इक्क जान्न ऐ।</verse>
				<verse number="9">इसतांई जिसियो परमात्मैं जोड़या ऐ, सैह़ लाड़ा-लाड़ी अप्पु च लग्ग ना होन।”</verse>
				<verse number="10">घर बापस आई नैं चेलेयां इसा सिक्षा दे बारे च यीशु ते भिरी पुछया।</verse>
				<verse number="11">तिन्हीं तिन्हां चेलेयां नैं ग्लाया, “जेह्ड़ा कोई अपणिया लाड़िया जो छड्डी नैं दूईआ जो ब्याई लै तां सैह़ पैहल्लिया दे बरोध च ब्यभिचार करदा ऐ;</verse>
				<verse number="12">कने जे लाड़ी अपणे लाड़े जो छड्डी नैं दूये नैं ब्याह करैं तां सैह़ भी ब्यभिचार करदी ऐ।”</verse>
				<verse number="13">भिरी लोक जागतां जो यीशु अल्ल लेयोणा लग्गे, तांजे यीशु तिन्हां दे सिरे पर हत्थ रखी नैं आशीर्वाद दैं, अपर चेलेयां तिन्हां जो झिड़केया।</verse>
				<verse number="14">यीशुयैं एह़ दिक्खी नैं कने गुस्सा होई करी तिन्हां नैं ग्लाया, “जागतां जो मिन्जो अल्ल औणां देआ, कने इन्हां जो मत रोका, क्जोकि परमात्मे दा राज्ज ऐदेयां दा ऐ।</verse>
				<verse number="15">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा कि जेह्ड़ा कोई परमात्मे दे राज्जे जो इन्हां निक्के जागते साइआं मन्नी नीं लैं, ताह़लू सैह़ सुअर्गे दे राज्जे च कदी नीं पुज्जी पांगा।</verse>
				<verse number="16">कने यीशुयैं जागतां जो मूड़ै लेआ, कने तिन्हां दे सिरे पर हत्थ रखी नैं तिन्हां जो आशीर्वाद दित्ता।”</verse>
				<verse number="17">जाह़लू यीशु भिरी अपणे चेलेयां सौगी रस्ते च जा दा था, तां इक्क माणु तिस अल्ल दौड़ी नैं आया, कने तिसदे गांह गोड्डे टिकाई नैं तिसते पुछया, “हे भले गुरू, सदा दी ज़िन्दगिया दा हक्कदार होणे तांई मैं क्या करैं?”</verse>
				<verse number="18">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “तू मिन्जो भला क्जो ग्लांदा ऐ? परमात्मे जो छड्डी नैं कोई भला नीं ऐ।</verse>
				<verse number="19">तू जाणदा ऐ, कि मूसा दिया व्यबस्था च क्या लिख्या ऐ, ‘हत्या मत करणा, ब्यभिचार मत करणा, कने चोरी मत करणा, झूठी गवाही ना दैणा, अपणे फायदे तांई कुसी जो धोखा ना दैणा, कने अपणे बुढ़े दा कने अपणिया माँऊ दा आदर करणा।’ ”</verse>
				<verse number="20">तिन्हीं तिसियो ग्लाया, “हे गुरू, इन्हां हुक्मां जो मैं बचपणे ते ई मनदा आया ऐ।”</verse>
				<verse number="21">यीशुयैं तिसियो दिक्खी करी तिस नैं प्यार कित्ता, कने ग्लाया, “तिज्जो च इक्की गल्ला दी कमी ऐ। जा, जेह्ड़ा कुच्छ तिज्जो अल्ल ऐ तिसियो बेची नैं गरीबां जो देई दे, कने तिज्जो सुअर्गे च सच्ची धन-दौलत मिलगी, कने आई नैं मिन्जो पचांह़ चली पौ।”</verse>
				<verse number="22">इसा गल्ला सुणी नैं तिसदा मुँ उतरी गेआ, कने दुखी होई नैं चली गेआ, क्जोकि सैह़ बड़ा अमीर था।</verse>
				<verse number="23">यीशु चौंन्नी पास्से दिक्खी नैं अपणे चेलेयां नैं ग्लाणा लग्गा, “अमीरां दा परमात्मे दे राज्जे च पुज्जणा बड़ा भरी औखा ऐ।”</verse>
				<verse number="24">चेले तिसदियां गल्लां सुणी नैं बड़े हरान होये। तां यीशु भिरी तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “हे जागतो, जेह्ड़े धन-दौलता पर बसुआस रखदे हन, तिन्हां तांई परमात्मे दे राज्जे च पुज्जणा बड़ा भरी औखा ऐ।</verse>
				<verse number="25">जिंआं ऊँटे दा सूईया दे नक्के ते निकल़णा औखा ऐ, तिंआं ई अमीर माणुये दा परमात्मे दे राज्जे दा प्रवेश करणा बड़ा औखा ऐ।”</verse>
				<verse number="26">चेले बड़े ई हरान होई नैं अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “तां भिरी कुसदा उद्धार होई सकदा ऐ?”</verse>
				<verse number="27">यीशु तिन्हां बक्खी दिक्खी नैं ग्लाणा लग्गा, “माणुआं तांई तां बड़ा औखा ऐ, अपर परमात्मे ते होई सकदा ऐ। क्जोकि परमात्मे तांई सब कुच्छ बड़ा सौखा ऐ।”</verse>
				<verse number="28">पतरस यीशुये नैं ग्लाणा लग्गा, कि “दिक्ख अहां तां सब कुच्छ छड्डी नैं तिज्जो पचांह़ चली पैयो हन।”</verse>
				<verse number="29">यीशुयैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि जिन्हीं भी मिन्जो तांई कने सुसमाचारे तांई अपणा घरबार, भाऊ-बैहण, माँ-बुढ़ा, बाल-बच्चे, या जमीना जो छड्डेया ऐ,</verse>
				<verse number="30">तिसियो इसा ज़िन्दगिया च सौ गुणा इनाम मिलगा। जेह्ड़ा माणु घराबारां कने भाऊआं-बैहणा कने माँ कने बाल-बच्चेयां कने जमीना जो मुसीबतां सौगी पांगा, तिस माणुये जो परलोक च सदा दी ज़िन्दगी जरूर मिलणी ऐ।</verse>
				<verse number="31">अपर जेह्ड़े इस संसारे च अपणे आप्पे जो म्हान समझदे हन, सैह़ परमात्मे दिया नजरा नीच हुंगे; कने जिसियो संसारे दे लोक नीच समझदे हन, सैह़ परमात्मे दिया नजरा च म्हान हुंगा।”</verse>
				<verse number="32">कने यीशु कने तिसदे चेले यरूशलेम सैहरे जो जांदे बग्त रस्ते च थे; कने यीशु तिन्हां दे गांह-गांह चलेया था; चेले हरान थे, कने जेह्ड़े तिसदे पचांह़-पचांह़ चलेयो थे सैह़ डरेयो थे। ताह़लू सैह़ भिरी तिन्हां बारांह चेलेयां जो लेई नैं तिन्हां नैं गल्लां ग्लाणा लग्गा, जेह्ड़ियां तिस पर बितणे आल़िआं थियां,</verse>
				<verse number="33">यीशुयैं ग्लाया, “दिक्खा अहां यरूशलेम सैहरे जो चलेयो हन, कने मैं माणु दा पुत्तर प्रधान याजकां कने सास्त्री माणुआं दे हुआलैं कित्ता जांगा, कने सैह़ मिन्जो मौत्ती दा दोसी बणाई दिंगे, कने होरनी जातिआं दे हुआले करी दिंगे।</verse>
				<verse number="34">सैह़ मेरा मजाक करगे, मिन्जो पर थुकगे, कने कोड़े मारगे कने मिन्जो जान्नी ते मारी दिंगे, कने त्रीये दिनैं मैं मरेयां ते भिरी जिन्दा होई जांगा।”</verse>
				<verse number="35">ताह़लू जबदिये दे पुत्तर याकूबे कने तिसदे लोक्के भाऊ यूहन्ने यीशु अल्ल आई नैं ग्लाया, “हे गुरू, अहां चांह़दे हन कि जेह्ड़ा कुच्छ अहां तिज्जो ते मंगगे, सैह़ तू अहां तांई करैं।”</verse>
				<verse number="36">यीशु तिन्हां ते पुछया, “तुहां मिन्जो ते क्या चांह़दे हन कि मैं तुहां तांई करैं?”</verse>
				<verse number="37">तिन्हां यीशुये जो ग्लाया, “जाह़लू तुहां महिमा दे राज्जे च ओंगे, ताह़लू अहां च इक्क तुहां दे सज्जे बक्खे कने दूआ तुहां दे खब्बे बक्खे बैठैं।”</verse>
				<verse number="38">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां नीं जाणदे कि तुहां क्या मंगा दे हन? जेह्ड़ा दुख मैं झेलणे आल़ा ऐ, क्या सैह़ तुहां झेली सकदे हन? कने जेह्ड़ा मौत्ती दा बपतिस्मा मैं लैणे आल़ा ऐ क्या तुहां लेई सकदे हन?”</verse>
				<verse number="39">चेलेयां यीशुये नैं ग्लाया, हाँ “अहां लेई सकदे हन।” भिरी यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “जेह्ड़ा दुख मैं झेलणे आल़ा ऐ, तुहां झेली सकदे हन, कने जेह्ड़ा मौत्त दा बपतिस्मा मिन्जो मिलणे आल़ा ऐ, तिसियो तुहां लेई सकदे हन।</verse>
				<verse number="40">अपर कुसी जो भी अपणे सज्जे कने खब्बे बठाणा मेरा कम्म नीं ऐ, एह़ जगाह तिन्हां तांई ऐ, जिन्हां जो इसा जगाह तांई त्यार कित्या ऐ।”</verse>
				<verse number="41">एह़ सुणी नैं दसों चेले याकूबे कने तिसदे लोक्के भाऊ यूहन्ने पर गुस्सा होणा लग्गे।</verse>
				<verse number="42">ताह़लू यीशुयैं चेलेयां जो अप्पु अल्ल सद्दी नैं तिन्हां जो ग्लाया, “तुहां जाणदे हन कि जेह्ड़े लोक इस संसारे च हाकम समझे जांदे हन, सैह़ तिन्हां पर अपणी ताकत दस्सी करी राज्ज करदे हन। कने तिन्हां च जेह्ड़े बड्डे हन, सैह़ तिन्हां पर हक्क जमांदे हन।</verse>
				<verse number="43">अपर तुहां च ऐदेया नीं होणा चाइदा। तुहां च जेह्ड़ा कोई दूये ते बड्डा होणा चांह़दा ऐ, सैह़ तुहां दा दास बणैं।</verse>
				<verse number="44">कने जेह्ड़ा कोई तुहां च प्रधान होणा चांह़दा, सैह़ सारेयां दा दास बणैं।</verse>
				<verse number="45">क्जोकि मैं माणुये दा पुत्तर सेवा करवाणे तांई नीं, अपर इसतांई आया कि सेवा करैं, कने मतेआं जो छड्डाणे तांई अपणे प्राण दैं।”</verse>
				<verse number="46">यीशु कने तिसदे चेले यरीहो सैहरे च आये। जाह़लू सैह़ कने तिसदे चेले रस्ते च थे, तां इक्क बड़ी बड्डी भीड़ तिन्हां दे पचांह़-पचांह़ ओआ दी थी। ताह़लू तिमाई दा जागत बरतिमाई जेह्ड़ा इक्क अन्ना भिखारी था, सड़का कंडे बैठेया था।</verse>
				<verse number="47">जाह़लू तिन्हीं लोकां ते सुणेया कि यीशु नासरी जा दे हन, तां सैह़ जोरे नैं डड्डी-डड्डी करी ग्लाणा लग्गा, “हे यीशु राजा दाऊदे दे वंश मिन्जो पर दया कर।”</verse>
				<verse number="48">तिन्हां च कुच्छ लोक तिसियो झिड़कणा लग्गे, कि चुप रैह्, अपर सैह़ होर भी जोरे नैं डड्डणा लग्गा, “हे यीशु राजा दाऊदे दे वंश मिन्जो पर दया कर।”</verse>
				<verse number="49">ताह़लू यीशु एह़ सुणी करी रुकी गेआ, कने लोकां जो ग्लाणा लग्गा, “इसियो मिन्जो अल्ल लेई ओआ।” कने लोकां तिस अन्ने जो सद्दी नैं ग्लाया, “हौंसला रख। उठ, यीशु तिज्जो सद्दा दा ऐ।”</verse>
				<verse number="50">तिसी बग्त तिन्हीं अपणी चादरा दी प्ल़ोड परांह सट्टी नैं झटपट उठेया, कने यीशु अल्ल आई गेआ।</verse>
				<verse number="51">इसा गल्ला पर यीशुयैं तिसियो पुछया, “तू क्या चांह़दा ऐ कि मैं तिज्जो तांई करैं?” अन्ने तिसियो ग्लाया, “हे गुरू जी, मैं चांह़दा ऐ कि मैं दिक्खणा लग्गी पोयैं।”</verse>
				<verse number="52">यीशुयैं तिसियो ग्लाया, “घरेयो चली जा, तेरे बसुआसैं तिज्जो खरा कित्ता ऐ जेह्ड़ा तू मिन्जो पर करदा ऐ।” सैह़ तिसी बग्त दिक्खणा लग्गी पेआ, कने तिसा भीड़ा सौगी तिस पचांह़ चली पेआ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">जाह़लू यीशु कने तिसदे चेले यरूशलेम सैहरे होई नैं जैतून प्हाड़े पर बैतफगे कने बैतनिय्याह ग्रांऐ दे नेड़े आये, तां तिन्हीं अपणे चेलेयां च दूँ जो एह़ ग्लाई नैं घल्लेया,</verse>
				<verse number="2">“सामणै आल़े ग्रांऐ च जा, कने तिस ग्रांऐ पुजदेयां ई इक्क गधिया दा बच्चा, जिस पर कदी कोई भी नीं बैठेया ऐ, बन्नेया होएया तुहां जो मिलगा। तिसियो खोली नैं लेई ओआ।</verse>
				<verse number="3">जे तुहां ते कोई पुछगा, कि ‘इसियो खोली करी कुत्थियो लेई चलेयो?’ तां ग्लाणा, ‘प्रभु जो इसदी जरूरत ऐ, कने सैह़ तिसी बग्त तिसियो ऐत्थु घल्ली दिंगा।’ ”</verse>
				<verse number="4">तिन्हां जाई नैं गधिया दे बच्चे जो घरे बाहर दरवाजे दे बक्खे रस्ते च बन्नेया दिख्या, कने खोलणा लग्गे।</verse>
				<verse number="5">तिस ग्रांऐ दे लोकां पुछया, एह़ क्या करणा लाया? “गधिया दे बच्चे जो खोली करी कुत्थियो लेई चलेयो हन?”</verse>
				<verse number="6">जिंआं यीशुयैं ग्लाया था, तिंआं ई चेलेयां तिन्हां लोकां नैं ग्लाई दित्ता; ताह़लू लोकां तिन्हां जो गधिया दे बच्चे जो लेई जाणा दित्ता।</verse>
				<verse number="7">तिन्हां चेलेयां गधिया दे बच्चे जो यीशु अल्ल अंणी करी तिस पर कपड़े पाई दित्ते कने यीशु तिस पर बेई गेआ।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू मतेआं लोकां अपणियां चादरां कने परने रस्ते च बछाये कने कुच्छ लोकां तां खेतां ते खजूरे दी डाल़िआं बड्डी-बड्डी नैं रस्ते च बछाई दित्तियां।</verse>
				<verse number="9">जेह्ड़े-जेह्ड़े लोक यीशुये दे गांह-गांह कने पचांह़-पचांह़ चलेयो थे, सैह़ जोरे नैं डड्डी-डड्डी करी ग्लांदे थे, “होशाना ।” धन ऐ सैह़ जेह्ड़ा प्रभु दे नांऐ ते ओंदा ऐ।</verse>
				<verse number="10">अहां दे पिता दाऊदे दा राज्ज जेह्ड़ा ओआ दा ऐ; सैह़ धन ऐ। “परमात्मे दी स्तुति करा जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ।”</verse>
				<verse number="11">यीशु यरूशलेम सैहरे च पुज्जी नैं मंदरे च आया, कने चौंन्नी पास्से दियां सारियां चीज्जां जो दिख्या। कने बारांह चेलेयां सौगी बैतनिय्याह ग्रांऐ जो गेआ, क्जोकि संझ होई गियो थी।</verse>
				<verse number="12">दूये दिने जाह़लू यीशु कने तिसदे चेले यरूशलेम सैहरे ते बैतनिय्याह ग्रांऐ जो जा दे थे, तां रस्ते च चलदे-चलदे यीशुये जो भुख लग्गी।</verse>
				<verse number="13">सैह़ दूरे ते धूड़े दे इक्की सैले रूखे जो दिक्खी नैं बक्खे गेआ कि तिस च कुच्छ मिल्लैं अपर पत्तरां छड्डी होर कुच्छ नीं मिल्लेया, क्जोकि फल़ां दा मौसम नीं था।</verse>
				<verse number="14">इसा गल्ला पर यीशुयैं तिस रूखे जो ग्लाया, “कि अज्जे ते तेरा फल़ कोई नीं खाई सकगा।” कने तिसदे चेले सुणा दे थे।</verse>
				<verse number="15">भिरी यीशु कने तिसदे चेले बैतनिय्याह ग्रांऐ ते वापस यरूशलेम सैहरे च आये, कने सैह़ मंदरे च गेआ; कने तित्थु जेह्ड़े पैसेयां दा लैण-दैण करा दे थे तिन्हां जो बाहर कड्डणा लग्गा, कने अड़तिआं दे तख्ते कने कबूतर बेचणे आल़ेआं दियां चौकिआं पलटी दित्तियां।</verse>
				<verse number="16">कने यीशुयैं कुसी जो भी बेचणे आल़ा समान मंदरे च लेई जाणा नीं दित्ता।</verse>
				<verse number="17">कने सिक्षा देई नैं तिन्हां जो ग्लाया, “क्या पवित्रशास्त्रे च एह़ नीं लिख्या ऐ, ‘कि मेरा मंदर सारियां जातिआं तांई प्रार्थना दा मंदर हुंगा?’ अपर तुहां तां इसियो डाकुआं दा अड्डा बणाई दित्या ऐ।”</verse>
				<verse number="18">एह़ सुणी नैं प्रधान याजक कने सास्त्री माणु तिसियो नास करणे दा मौका तोपणा लग्गे, क्जोकि सैह़ तिसते डरदे थे, इसतांई कि सारे माणु तिसदिया सिक्षा ते हरान हुंदे थे।</verse>
				<verse number="19">संझ हुंदे ई यीशु कने तिसदे चेले सैहरे दे बाहर चली जांदे थे।</verse>
				<verse number="20">दूये दिने जाह़लू यीशु कने तिसदे चेले यरूशलेम सैहरे ते बैतनिय्याह ग्रांऐ जो बापस तिसी रस्ते च जा दे थे जिस च सैह़ आएयो थे, ताह़लू तिन्हां दी नजर तिस धूड़े दे रूखे पर पेई, जिसियो तिन्हीं श्राप दित्या था, सैह़ रूख जड़ा तिकर सुकी गेआ था।</verse>
				<verse number="21">जाह़लू पतरसे जो सैह़ गल्ल याद आई तिन्हीं यीशुये जो ग्लाया, “हे गुरू, दिक्ख। एह़ धूड़े दा रूख जिसियो तुहां श्राप दित्या था सैह़ रूख जड़ा तिकर सुकी गेआ ऐ।”</verse>
				<verse number="22">यीशुयैं तिस जो जवाब दित्ता, “परमात्मे पर बसुआस रख।</verse>
				<verse number="23">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़ा कोई इस प्हाड़े जो ग्लांगा, ‘तू ऐत्थु ते पटौई नैं समुंदरे च जाई पो,’ कने अपणे मने च बैम नीं करैं अपर बसुआस रखैं कि जेह्ड़ा ग्लांदा ऐ सैह़ होई जांगा, तां तिस तांई सैई हुंगा।</verse>
				<verse number="24">इसतांई मैं तुहां नैं ग्लांदा कि जेह्ड़ा कुच्छ तुहां प्रार्थना करी नैं मंगगे, तां बसुआस करा कि तुहां जो मिलिया, कने तुहां तांई होई जांगा।</verse>
				<verse number="25">कने यीशुयैं एह़ भी ग्लाया, कि प्रार्थना करदे बग्त जे तुहां दे मने च कुसी तांई कुच्छ शकायत ऐ; तां माफ करी देआ तांजे तुहां दा पिता जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ, तुहां दे अपराध माफ करगा।</verse>
				<verse number="26">अपर जे तुहां माफ नीं करगे तां तुहां दा पिता भी जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ, तुहां दे अपराध माफ नीं करगा।”</verse>
				<verse number="27">यीशु कने तिसदे चेले बैतनिय्याह ग्रांऐ ते भिरी यरूशलेम सैहरे जो बापस आये, जाह़लू सैह़ मंदरे च घुमा दा था तां प्रधान याजक कने सास्त्री कने स्याणे माणु तिस अल्ल आई नैं पुछणा लग्गे,</verse>
				<verse number="28">“तू एह़ कम्म कुस हक्के नैं करदा ऐ? कने एह़ हक्क तिज्जो कुणी दित्या ऐ कि तू एह़ कम्म करैं?”</verse>
				<verse number="29">यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “मैं भी तुहां ते इक्क गल्ल पुछदा ऐ, जे तुहां मिन्जो जवाब दिंगे तां मैं तुहां जो दस्सगा कि एह़ कम्म कुस हक्के नैं करदा ऐ।</verse>
				<verse number="30">यूहन्ने दा बपतिस्मा क्या सुअर्गे दे पास्से ते था कि माणुआं दे पास्से ते था? मिन्जो जवाब देआ।”</verse>
				<verse number="31">ताह़लू सैह़ अप्पु च सवाल जवाब करणा लग्गे, “कि जे अहां ग्लांगे, ‘सुअर्गे दे पास्से ते,’ तां इन्हीं ग्लाणा, ‘भिरी तुहां यूहन्ने पर बसुआस क्जो नीं कित्ता?’</verse>
				<verse number="32">जे अहां ग्लांगे, ‘कि माणुआं दे पास्से ते,’ तां लोकां गुस्से होई जाणा ऐ, क्जोकि सारे जाणदे हन कि यूहन्ना सच्च-बिच्च इक्क भविष्यवक्ता था।”</verse>
				<verse number="33">ताह़लू तिन्हां यीशुये जो जवाब दित्ता, “अहां नीं जाणदे।” यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “मैं भी तुहां जो नीं दस्सदा कि एह़ कम्म कुस हक्के नैं करदा ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">भिरी यीशु तिन्हां कुच्छ यहूदी नेतेयां सौगी उदारणां नैं गल्लां करणा लग्गा, “इक्की माणुयैं अंगूरा दा बाग लगाया, कने तिसदे चौंन्नी पास्सेयां बाड़ लगाया। कने रसे जो कठ्ठेरणे तांई जमीना च खड्डा खोदी नैं पत्थरे दी बड्डी उखली रखी, कने देखभाल करणे तांई टपरी बणाई, कने किसानां जो तिसदा ठेका देई नैं परदेस चली गेआ।</verse>
				<verse number="2">भिरी फल़े दे मौसमे च तिन्हीं किसानां अल्ल इक्की दासे जो घल्लेया कि किसानां ते बागे दे फल़ां दा हिस्सा लैं।</verse>
				<verse number="3">अपर तिन्हां किसानां तिस दासे जो पकड़ी नैं कुटेया कने खाली हत्थ बापस घल्ली दित्ता।</verse>
				<verse number="4">तिन्हीं भिरी इक्क होर दास तिन्हां अल्ल घल्लेया; तिन्हां किसानां तिस दास दा सिर फाड़ी दित्ता, कने तिसदी बेज्जती कित्ती।</verse>
				<verse number="5">भिरी तिन्हीं इक्क होर दासे जो घल्लेया; तिन्हां तिसियो मारी दित्ता। ताह़लू तिन्हीं होर मतेआं दासां जो घल्लेया; तिन्हां दासां च किसानां कुच्छ दासां जो कुटेया कने कुच्छ दासां जो मारी दित्ता।</verse>
				<verse number="6">हुण इक्क ई रेई गेआ था, जेह्ड़ा तिसदा प्यारा पुत्तर था; आखर च तिन्हीं तिसियो भी तिन्हां अल्ल एह़ सोची नैं घल्लेया, ‘कि सैह़ मेरे जागते दा लैआज करगे।’</verse>
				<verse number="7">अपर तिन्हां किसानां अप्पु च ग्लाया, ‘ऐई तां असली वारस ऐ; ओआ, जे अहां इसियो मारी दिये, तां एह़ सारी मलकीत अहां दी होई जागी।’</verse>
				<verse number="8">कने तिन्हां तिसियो पकड़ी नैं मारी दित्ता, कने अंगूरा दे बागे दे बाहर सट्टी दित्ता।”</verse>
				<verse number="9">तिन्हां यहूदी लोकां ते यीशुयैं पुछया, “हुण अंगूरा दे बागे दा मालक क्या करगा? सैह़ आई नैं तिन्हां किसानां जो मारी दिंगा, या अंगूरा दे बागे जो होरनी किसानां जो देई दिंगा।</verse>
				<verse number="10">क्या तुहां पवित्रशास्त्रे च एह़ वचन नीं पढ़ेया: ‘जिस पत्थरे जो राजमिस्त्रियां नकम्मा समझी लेआ था, सैई कुणे दा सिरा होई गेआ,</verse>
				<verse number="11">एह़ प्रभु दे पास्से ते होएया, कने अहां दिया नजरा च बड़ा अनोखा ऐ’?”</verse>
				<verse number="12">ताह़लू तिन्हां यहूदी नेतेयां यीशुये जो पकड़णा चाया; क्जोकि सैह़ समझी गियो थे, “कि तिन्हीं अहां दे खलाफ च एह़ उदारण ग्लाया।” अपर सैह़ लोकां ते डरे, कने तिसियो छड्डी नैं चली गै।</verse>
				<verse number="13">ताह़लू यहूदी नेतेयां यीशुये जो गल्लां च फसाणे तांई हेरोदेस राजे दे कुच्छ समर्थक कने फरीसी माणु तिस अल्ल घल्ले।</verse>
				<verse number="14">कने तिन्हां आई नैं यीशुये जो ग्लाया, “हे गुरू अहां जाणदे हन, कि तुहां सच्चे हन, कने कुण क्या सोचदा कने क्या ग्लांदा ऐ इसते तुहां जो कोई लैणां दैणा नीं ऐ; क्जोकि तू माणुआं दा मुँ दिक्खी नैं गल्लां नीं करदा, अपर परमात्मे दा रस्ता सच्चाईया नैं दस्सदा ऐ। तां क्या कैसरे जो कर दैणा ठीक ऐ कि नीं?</verse>
				<verse number="15">अहां जो दैणा चाइदा, कि नीं दैणा चाइदा?” यीशुयैं तिन्हां दा कपट जाणी नैं तिन्हां जो ग्लाया, “मिन्जो क्जो परखा दे हन, इक्क चाँदी दा सिक्का मिन्जो अल्ल लेयोआ तांजे मैं तिसियो दिक्खैं।”</verse>
				<verse number="16">सैह़ लेई आये, कने यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “एह़ छाप कने नां कुसदा ऐ?” तिन्हां ग्लाया, “राजा कैसरे दा।”</verse>
				<verse number="17">यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “जेह्ड़ा कैसरे दा ऐ सैह़ कैसर जो देआ, कने जेह्ड़ा परमात्मे दा ऐ सैह़ परमात्मे जो देआ।” ताह़लू सैह़ तिस पर बड़े हरान होये।</verse>
				<verse number="18">भिरी सदूकी माणुआं भी, जेह्ड़े ग्लांदे हन कि मरेयां दा जिन्दा होणा ऐ ई नीं, यीशु अल्ल आई नैं तिसते पुछणा लग्गे,</verse>
				<verse number="19">“हे गुरू, मूसैं व्यबस्था च अहां तांई लिख्या ऐ कि जे कुसी दा भाऊ बिना औलादी मरी जां कने तिसदी लाड़ी रेई जां, तां तिसदा भाऊ तिसदिया लाड़िया नैं ब्याह करी लैं कने अपणे भाऊये तांई वारस पैदा करैं।</verse>
				<verse number="20">इक्क उदारण सुणा कि इक्की घरे च सत भाऊ थे। पैहल्ला भाऊ ब्याह करी नैं बिना औलादी मरी गेआ।</verse>
				<verse number="21">ताह़लू दूँये भाऊयें तिसा जणासा नैं ब्याह करी लेआ कने बिना औलादी मरी गेआ; कने तिंआं ई त्रीयें भी कित्ता।</verse>
				<verse number="22">कने सतां ब्याह कित्ता कने औलाद नीं होई। सारेयां दे बाद सैह़ जणांस भी मरी गेई।</verse>
				<verse number="23">ताह़लू सैह़ जिन्दे होणे पर सैह़ तिन्हां च कुसदी लाड़ी हुंगी? क्जोकि सैह़ सतां दी लाड़ी रेई चुकियो थी।”</verse>
				<verse number="24">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “क्या तुहां इसा बज़ाह ते भुल्ला च तां नीं पैयो हन कि ना तां तुहां पवित्रशास्त्रे जो जाणदे हन, कने ना तां परमात्मे दिया सामर्थी जो?</verse>
				<verse number="25">क्जोकि जाह़लू सैह़ मरेयां ते जिन्दे हुंगे, तां सैह़ ना ब्याह करगे कने ना तां ब्याह च दित्ते जांगे, अपर सुअर्गे च सुअर्गदूतां साइआं हुंगे।</verse>
				<verse number="26">जित्थु तिकर मरेयां ते जिन्दे होणे दा सवाल ऐ, तां क्या तुहां मूसा दिया कताब च नीं पढ़ेया, जित्थु बल़दी झाड़िया दा बखान ऐ, परमात्मैं मूसैं नैं ग्लाया; ‘मैं अब्राहमे दा परमात्मा, कने इसहाके दा परमात्मा, कने याकूबे दा परमात्मा ऐ’?</verse>
				<verse number="27">तुहां लोक बड़ी भुल्ला च पैयो हन, कि परमात्मा मरेयां दा नीं ऐ अपर जिन्देया दा परमात्मा ऐ।”</verse>
				<verse number="28">कने सास्त्री माणुआं च इक्की आई नैं तिन्हां जो गल्लां करदे सुणी लेआ, कने एह़ जाणी नैं कि यीशुयैं तिन्हां जो सोची समझी करी जवाब दित्ता, तिसते पुछया, “सबना ते जरूरी हुक्म कुण देहया ऐ?”</verse>
				<verse number="29">यीशुयैं तिसियो जवाब दित्ता, “सबना ते जरूरी हुक्म एह़ ऐ। ‘हे इस्राएले दे लोको सुणा। प्रभु अहां दा परमात्मा इक्को ई प्रभु ऐ,</verse>
				<verse number="30">कने तू अपणे प्रभु परमात्मे जो अपणे सारे मने नैं, कने अपणे सारे प्राणा नैं, कने अपणिया सारिया अक्ला नैं, कने अपणिया सारिया ताकता नैं प्यार रखणा।’</verse>
				<verse number="31">कने दूआ हुक्म ऐ, ‘तू अपणे प्ड़ेसिये नैं अप्पु साइआं प्यार रखणा।’ इसते बड़ा होर कोई हुक्म नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="32">सास्त्री माणुये यीशुये नैं ग्लाया, “हे गुरू, तुहां ठीक कने सच्च ग्लांदे हन, कि परमात्मा इक्को ई ऐ, कने तिसियो छड्डी नैं होर कोई नीं ऐ।</verse>
				<verse number="33">कने तू अपणे प्रभु परमात्मे जो अपणे सारे मने नैं, कने अपणे सारे प्राणा नैं, कने अपणिया सारिया अक्ला नैं, कने अपणिया सारिया ताकता नैं प्यार रखणा। तू अपणे प्ड़ेसिये नैं अप्पु साइआं प्यार रखणा। एह़ हुक्म सारे होमबल़ियां कने जानवरां दे बलिदानां ते बधी नैं हन।”</verse>
				<verse number="34">जाह़लू यीशुयैं दिख्या कि सास्त्री माणुयैं अक्ला दा जवाब दित्ता, तां तिस नैं ग्लाया, “तू परमात्मे दे राज्जे ते दूर नीं ऐ।” कने ताह़लू कुसी जो भी भिरी तिसते कुच्छ पुछणे दी हिम्मत नीं होई।</verse>
				<verse number="35">भिरी यीशुयैं मंदरे च सिक्षा दिंदे बग्त एह़ ग्लाया, “सास्त्री माणु क्जो ग्लांदे हन, कि मसीह दाऊद राजे दा पुत्तर ऐ?</verse>
				<verse number="36">दाऊद राजैं पवित्र आत्मा च होई नैं अप्पु ई ग्लाया ऐ, ‘प्रभुयैं मेरे प्रभु नैं ग्लाया ऐ, मेरे सज्जे पास्से बैठ, जाह़लू तिकर मैं तेरे बैरियां जो तेरे पैरां दी चौंकी नीं बणाई दैं।’</verse>
				<verse number="37">“दाऊद तां अप्पु ई तिसियो प्रभु ग्लांदा ऐ, भिरी सैह़ तिसदा पुत्तर कुत्थू ते होएया?” कने भीड़ा दे लोक तिसदियां गल्लां खुसिया नैं सुणदे थे।</verse>
				<verse number="38">यीशुयैं अपणिया सिक्षा च तिन्हां जो ग्लाया, “सास्त्री माणुआं ते चौकन्ने रेह्आ, जेह्ड़े लम्मे-लम्मे चोल़े पैहनी नैं घूमणा कने बजारां च लोकां ते नमस्कार,</verse>
				<verse number="39">कने आराधनालयां च खास-खास आसण कने धामा च खास जगाह चांह़दे हन।</verse>
				<verse number="40">सैह़ बिधवां दे घरां जो चलाकिया नैं हड़पी लेई जांदे हन, कने लोकां जो दस्सणे तांई लमियां-लमियां प्रार्थना करदे हन। क्जोकि एह़ जादा सज़ा पांगे।”</verse>
				<verse number="41">यीशु मंदरे दे दानपात्रे सामणै बेई नैं दिक्खा दा था कि माणु मंदरे दे दानपात्रे च कितणे पैसे पांदे हन; कने बड़ेयां-बड़ेयां अमीरां बड़ा कुच्छ पाया।</verse>
				<verse number="42">ताह़लू इतणे च इक्क गरीब बिधवा आई, कने तिन्नै दो दमड़ियां पाईयां, जेह्ड़ियां इक्की धेल्ले दे बराबर हुंदियां हन।</verse>
				<verse number="43">ताह़लू यीशुयैं अपणे चेलेयां जो अप्पु अल्ल सद्दी नैं तिन्हां जो ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि मंदरे दे दानपात्रे च पाणे आल़ेआं ते इन्नै गरीब बिधवा तां सबना ते जादा पाया;</verse>
				<verse number="44">क्जोकि सबना अपणिया कमाईया दा कुच्छ हिस्सा दाने च पाया, अपर इन्नै तंगिया च रैंह्दे भी जे कुच्छ इसा अल्ल था मतलब अपणी सारी कमाई पाई दित्ती ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">जाह़लू यीशु मंदरे ते निकल़ा दा था, तां तिसदे चेलेयां च इक्की तिसियो ग्लाया, “हे गुरू दिक्खा, कदेय-कदेय पत्थर कने कदेय छैल़ भवन हन।”</verse>
				<verse number="2">यीशुयैं तिस चेले नैं ग्लाया, “क्या तू इन्हां बड्डे-बड्डे भवना जो दिक्खा दा ऐ? एह़ सारे पत्थरां दे बणायो भवन इक्क दिन पूरे तरीके नैं नास कित्ते जांगे।”</verse>
				<verse number="3">ताह़लू यीशु जैतूने दे प्हाड़े पर मंदरे दे सामणै बैठेया था, तां पतरसैं कने याकूबे, यूहन्ने कने अन्द्रियासैं पड़दे नैं जाई नैं तिसते पुछया,</verse>
				<verse number="4">“अहां जो दस्सा कि एह़ गल्लां काह़लू होणियां हन? कने जाह़लू एह़ सारियां गल्लां पूरियां होणे पर हुंगियां तां तिस बग्त दा क्या नसाण हुंगा?”</verse>
				<verse number="5">यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “चौकन्ने रेह्आ। कि कोई तुहां जो भटकाई नीं दैं।</verse>
				<verse number="6">इसतांई कि मेरे नांऐ ते मते झूठे लोक मसीह होणे दा दावा करी नैं मतेआं लोकां जो भटकाई दिंगे।</verse>
				<verse number="7">जाह़लू तुहां लडाईयां, कने लड़ाईयां दी चर्चा सुणगे, तां घबरांदे मत; क्जोकि इन्हां दा होणा जरूरी ऐ, अपर तिस बग्त अन्त नीं हुंगा।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि जाति पर जाति, कने देस पर देस चढ़ाई करगा। कने जगाह-जगाह हिल्लण हुंगे, कने अकाल पोंगे। एह़ तां तकलीफां दी सुरुआत हुंगी।</verse>
				<verse number="9">“जाह़लू इन्हां गल्लां दी सुरुआत हुंगी तां तुहां चौकन्ने रैहणा, क्जोकि माणु तुहां जो पंचायती दे हुआले करगे कने तुहां आराधनालयां च कुट्टे जांगे, कने मेरिया बज़ाह ते हाकमां कने राजेयां अल्ल पेस कित्ते जांगे, तांजे तिन्हां तांई गवाही होयैं।</verse>
				<verse number="10">अपर जरूरी ऐ कि अन्त होणे ते पैहल्ले सुसमाचार संसारे दी सारियां जातिआं च प्रचार कित्ता जां।</verse>
				<verse number="11">जाह़लू लोक तुहां जो पकड़ी करी पंचायती दे हुआले करगे, तां एह़ फिकर मत करदे, ‘कि अहां क्या ग्लांगे।’ अपर जेह्ड़ा कुच्छ तुहां जो तिसी बग्त दस्सेया जांगा सैई ग्लाणा; क्जोकि ग्लाणे आल़े तुहां नीं, अपर पवित्र आत्मा ऐ।</verse>
				<verse number="12">कने भाऊ जो भाऊ, कने बुढ़ा अपणे बच्चे जो मरुवाणे तांई दिंगा, कने बच्चे माँऊ-बुढ़े दे खलाफ होई नैं तिन्हां जो मरवाई दिंगे।</verse>
				<verse number="13">कने मेरे नांऐ दे खातर सारे माणु तुहां नैं बैर करगे अपर जेह्ड़ा आखरी तिकर सबर रखगा, तिसदा ई उद्धार हुंगा।”</verse>
				<verse number="14">यीशुयैं भिरी ग्लाया, “पढ़णे आल़ा समझी लैं। जाह़लू तुहां तिसा उजाड़णे आल़ी घृणित चीज्जा जो, जिसादे बारे च दानिय्येल भविष्यवक्तैं दस्सेया था, औत्थू खड़ोतियो दिक्खन, जित्थु तिसा जो नीं होणा चाइदा, ताह़लू जेह्ड़े लोक यहूदिया प्रदेसे च होन सैह़ प्हाड़ां पर नठ्ठी जान।</verse>
				<verse number="15">जेह्ड़े छत्ती पर हुंगे, सैह़ अपणे घरे ते कुच्छ भी लैणे तांई थल्लै नीं लौन, कने अंदर नीं जान।</verse>
				<verse number="16">कने जेह्ड़े खेतां च हुंगे, सैह़ अपणा कपड़े लैणे तांई पचांह़ ना हटन।</verse>
				<verse number="17">तिन्हां जणासां तांई खतरनाक बग्त हुंगा, जेह्ड़ियां गर्भवती कने बच्चेयां जो दुद पिलाणे आल़िआं हुंगी, तिस बग्त तिन्हां तांई नठणा बड़ा औखा होई जांगा।</verse>
				<verse number="18">कने परमात्मे नैं प्रार्थना करा कि एह़ ठंडी दे दिनां च ना होयैं।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि इन्हां दिनां च बड़ियां तकलीफां हुंगियां जिंआं कि सृष्टिया दी सुरुआत ते, जेह्ड़ी परमात्मैं बणाईयो ऐ, अज्जे तिकर ना तां होईयां ना तां भिरी कदी हुंगियां।</verse>
				<verse number="20">कने जे प्रभु तिन्हां दिनां जो नीं घटांदा, तां कोई भी माणु नीं बचणा; अपर तिन्हां चुणेयां दिया बज़ाह ते जिन्हां जो परमात्मे चुणेया ऐ; तिन्हां दिनां जो घटाया।</verse>
				<verse number="21">तिस बग्त जे कोई तुहां नैं ग्लां, ‘दिक्खा, मसीह ऐत्थु ऐ,’ या ‘दिक्खा औत्थू ऐ,’ तां बिलकुल बसुआस मत करदे।</verse>
				<verse number="22">क्जोकि झूठे मसीह कने झूठे भविष्यवक्ता उठी खड़ोंगे, कने चमत्कार, कने अनोखे कम्म दस्सगे, जे होई सकैं परमात्मे दे चुणेयां लोकां जो भी भटकाई दैन।</verse>
				<verse number="23">अपर तुहां चौकन्ने रेह्आ। दिक्खा, इन्हां मुसीबतां ओणे ते पैहल्ले ई सारियां गल्लां मैं तुहां जो दस्सी दित्तियां हन।</verse>
				<verse number="24">“अपर तिन्हां दिनां च, तकलीफां दे बाद सूरजे च नेहरा छाई जांगा, कने चन्द्रमा रोशनी नीं दिंगा,</verse>
				<verse number="25">कने अम्बरे ते तारे टिरणा लग्गी पोंगे; कने अम्बरे दियां सक्तियां हिलाईयां जांगियां।</verse>
				<verse number="26">“ताह़लू लोक मिन्जो माणु दे पुत्तरे जो बड़िया सामर्था कने महिमा सौगी बदल़ां पर ओंदेया दिक्खगे।</verse>
				<verse number="27">तिस बग्त मैं अपणे सुअर्गदूतां जो घल्ली नैं, धरतिया दे इस बन्नें ते लेई नैं अम्बरे दे दूये बन्नें तिकर, चौंन्नी बक्खेयां ते अपणेयां चुणेयां लोकां जो कठ्ठेरगा।</verse>
				<verse number="28">“धूड़े दे रूखे ते एह़ सिक्षा लेआ: जाह़लू तिसदियां डाल़िआं नरम होई जांदियां, कने पत्तर निकल़णा लगदे हन; तां तुहां जाणी लैंदे हन, कि गर्मिया दा मौसम ओणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="29">इसी तरीके नैं जाह़लू तुहां इन्हां गल्लां जो हुंदेया दिक्खगे, तां जाणी लैनेयों कि मेरा औणां नेड़े ऐ, कने मैं दुवारी ते भिरी ओणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="30">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि जाह़लू तिकर एह़ सारियां गल्लां पूरी नीं होई लैंन, ताह़लू तिकर इसा पीढ़िया दे लोकां दा अन्त नीं हुंगा।</verse>
				<verse number="31">अम्बर कने धरती टल़ी सकदे हन, अपर मेरियां गल्लां कदी टल़ी नीं सकदियां।</verse>
				<verse number="32">“एह़ गल्लां काह़लू हुंगिया, तिस दिन दे कने तिस बग्त दे बारे च कोई नीं जाणदा, ना सुअर्गे दे सुअर्गदूत कने ना पुत्तर; अपर सिर्फ पिता परमात्मा जाणदा ऐ।</verse>
				<verse number="33">दिक्खा, जागदे कने प्रार्थना करदे रेह्आ; क्जोकि तुहां नीं जाणदे कि सैह़ बग्त काह़लू ओंगा।</verse>
				<verse number="34">एह़ बग्त तिस माणुये साइआं ऐ, जेह्ड़ा परदेस जांदे बग्त अपणा घरबार छड्डी जां, कने अपणे दासां जो हक्क दे, कने हर इक्क जो तिसदा कम्म दस्सी दैं, कने चौंकीदारे जो जागदे रैहणे दा हुक्म दैं।</verse>
				<verse number="35">“यीशुयैं भिरी ग्लाया, इसतांई जागदे रेह्आ क्जोकि तुहां नीं जाणदे कि घरे दा मालक काह़लू ओंगा, संझा जो या अधिया राती, या कुक्ड़े दे बांग दैणे दे बग्त या तड़के जो।</verse>
				<verse number="36">इआं नीं होयैं कि सैह़ चाणचक आई नैं तुहां जो सुतेयो दिक्खैं।</verse>
				<verse number="37">कने जेह्ड़ा मैं तुहां नैं ग्लादा ऐ, सैई सारेयां जो ग्लादा ऐ: ‘जागदे रेह्आ।’”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">दूँ दिनां बाद फसह कने अखमीरे दी रोटिया दा त्योहार होणे आल़ा था। तां प्रधान याजक कने सास्त्री माणु इसा ताड़ा च थे कि किंआं यीशुये जो धोखे नैं पकड़ी नैं जान्नी ते मारन।</verse>
				<verse number="2">अपर ग्लांदे थे, “त्योहारे दे दिने इआं करणा ठीक नीं, क्जोकि लोकां च बड़ा बवाल मची जांगा।”</verse>
				<verse number="3">तिस बग्त यीशु कने तिसदे चेले बैतनिय्याह ग्रांऐ च शमौने दे घरैं थे, जिसियो कोढ़े ते खरा कित्या था, जाह़लू सैह़ खाणा खा दे थे, ताह़लू इक्क जणांस संगमरमरे दिया सीसिया च जटामानसिया दा बड़ा ई मैंह्गा कने सुच्चा इत्तर लेई नैं आई; कने सीसिया जो भन्नी नैं इत्तरे जो तिसदे सिरे पर मल़ी दित्ता।</verse>
				<verse number="4">अपर तिन्हां च कुच्छ लोक गुस्सा होई नैं ग्लाणा लग्गे, “कि एह़ इत्तर क्जो बरबाद करी दित्ता?</verse>
				<verse number="5">क्जोकि इस इत्तरे दी कीमत इतणी ऐ, जितणा इक्क माणु इक्की साल्ले च कम्मांदा ऐ, इसियो भी इतणी कीमता च बेची नैं गरीबां दी मदत करी सकदे थे।” कने सैह़ लोक तिसा जणासा जो झिड़कणा लग्गे।</verse>
				<verse number="6">अपर यीशुयैं ग्लाया, “इसा जो बक्शी देआ। इसा जो क्जो झिड़का दे हन? इन्नै तां मिन्जो सौगी भलाई कित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="7">गरीब तुहां अल्ल हमेसा रैंह्दे हन, कने तुहां जाह़लू चान तिन्हां नैं भलाई करी सकदे हन। अपर मैं तां तुहां अल्ल हमेसा नीं रैहणा ऐ।</verse>
				<verse number="8">जेह्ड़ा कुच्छ सैह़ करी सकी, इन्नै कित्ता। इन्नै मेरे अन्तिम संस्कारे ते पैहल्ले ई मेरे सरीरे च इत्तर मल़ी दित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="9">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि सारे संसारे च जित्थु कुत्थी सुसमाचार प्रचार कित्ता जांगा, तित्थु इसादे इस कम्मे दी चर्चा भी तिसा दिया यादा च कित्ती जांगी।”</verse>
				<verse number="10">ताह़लू यहूदा इस्करियोती जेह्ड़ा बाराह चेलेयां च इक्क था, सैह़ प्रधान याजकां अल्ल गेआ, कने ग्लाणा लग्गा, मैं यीशुये जो तुहां दे हुआले करणे तांई मदत करगा।</verse>
				<verse number="11">सैह़ एह़ सुणी नैं खुस होये, कने इस्करियोती जो पैसे दैणे दा करार कित्ता। कने तिसी बग्ते ते सैह़ मौका तोपणा लग्गा, मैं किंआं यीशुये जो तिन्हां दे हुआलैं करैं।</verse>
				<verse number="12">अखमीरी रोटिया दे त्योहारे दे पैहल्ले दिने, जिस च सैह़ फसह दा बलिदान करदे थे, यीशुये दे चेलेयां तिसते पुछया, “तू कुत्थू चांह़दा ऐ कि अहां जाई नैं तिज्जो तांई फसह खाणे दी त्यारी करन?”</verse>
				<verse number="13">तिन्हीं अपणे दूँ चेलेयां जो एह़ ग्लाई नैं घल्लेया कि “यरूशलेम सैहरे जो जा, तित्थु इक्क माणु पांणिये दा घड़ा चुक्की नैं चलेया तुहां जो मिलगा, तिसदे पचांह़ चली जान्नेयों।</verse>
				<verse number="14">कने सैह़ जिस घरे च जांगा, तिस घरे दे मालके नैं ग्लानेयों, ‘गुरू ग्लांदे हन कि “मेरा कमरा कुत्थू ऐ, जिस च मैं अपणे चेलेयां सौगी फसह खाई सकैं?” ’</verse>
				<verse number="15">भिरी सैह़ तुहां जो इक्क सज्जियो सज्जाइयो, कने त्यार कित्तियो बड्डी बौड़ दस्सगा। तित्थु अहां तांई फसह दा खाणा त्यार करा।”</verse>
				<verse number="16">ताह़लू दो चेले निकल़ी नैं यरूशलेम सैहरे च आये, कने जिंआं यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया था, तिंआं ई होएया, कने फसह दा खाणा त्यार कित्ता।</verse>
				<verse number="17">जाह़लू संझ होई, तां यीशु बारांह चेलेयां सौगी तिस घरे जो आया।</verse>
				<verse number="18">जाह़लू सैह़ बैठी नैं खाणा खा दे थे, तां यीशुयैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि तुहां च इक्क जेह्ड़ा मिन्जो सौगी खाणा खा दा ऐ, तिन्हीं मिन्जो पकड़ुआंणा।”</verse>
				<verse number="19">एह़ सुणी करी तिन्हां चेलेयां दा मुँ उतरी गेआ कने सैह़ इक्क-इक्क करी नैं तिसियो ग्लाणा लग्गे, “क्या सैह़ मैं ऐ?”</verse>
				<verse number="20">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “सैह़ बारांह च इक्क ऐ, जेह्ड़ा मिन्जो सौगी इक्की थाल़िया च खा दा ऐ।</verse>
				<verse number="21">मिन्जो माणु दा पुत्तर जो मरना ई ऐ, क्जोकि एह़ पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ। अपर हाय तिस माणु पर जिसदिया बज़ाह ते मैं माणु दा पुत्तर पकड़ुआया जांदा ऐ। तां तिस माणुये तांई खरा हुंदा कि सैह़ इस संसारे च पैदा ई नीं हुंदा।”</verse>
				<verse number="22">जाह़लू सैह़ खाणा खा दे थे, ताह़लू यीशुयैं रोटी लेई कने परमात्मे आसीष मंगी नैं तोड़ी, कने अपणे चेलेयां जो दित्ती, कने ग्लाणा लग्गा, “लेआ, कने खा, एह़ मेरा सरीर ऐ।”</verse>
				<verse number="23">भिरी तिन्हीं कटोरे च अंगूरा दा रस लेई नैं परमात्मे दा धन्यावाद कित्ता, कने अपणे चेलेयां जो दित्ता, कने तिन्हां सारेयां तिसते पीत्ता।</verse>
				<verse number="24">कने ताह़लू यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “इस कटोरे च अंगूरा दा रस तिस वादे दा मेरा सैह़ खून ऐ, जेह्ड़ा मतेआं देयां पापां तांई बहाया जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="25">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि मैं भिरी अंगूरा दा रस कदी नीं पींगा। जाह़लू तिकर परमात्मे दे राज्जे च ताजा अंगूरा दा रस पी नीं लैं।”</verse>
				<verse number="26">भिरी यीशु कने तिसदे चेले भजन गाई नैं बाहर जैतूने दे प्हाड़े पर चली गै।</verse>
				<verse number="27">ताह़लू यीशु रस्ते च तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां सबना मिन्जो छड्डी करी नठ्ठी जाणा ऐ, क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ: ‘मैं अपणे लोकां दी रखवाल़ी करणे आल़े जो मारगा, कने सैह़ भेड्डां साइआं रुआंह-परांह बिछड़ी जांगियां।’</verse>
				<verse number="28">अपर मैं मरेयां ते जिन्दे होणे दे बाद तुहां ते पैहल्ले गलील प्रदेसे जो जांगा।”</verse>
				<verse number="29">पतरस यीशुये नैं ग्लाणा लग्गा, “जे सारे तिज्जो छड्डी नैं नठ्ठी भी जान तां जान, अपर मैं तिज्जो छड्डी करी नीं जांगा।”</verse>
				<verse number="30">एह़ सुणी करी यीशु पतरसे नैं ग्लाणा लग्गा, “मैं तिज्जो नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि अज्ज ई इसा राती जो कुक्ड़े दे दो बरी बांग दैणे ते पैहल्ले, तैं त्रै बरी मिन्जो पणछैणने ते मुकरना।”</verse>
				<verse number="31">अपर पतरसैं होर जोर देई नैं ग्लाया, “जे मिन्जो तिज्जो सौगी मरना भी पोयैं, तमी मैं तिज्जो पणछैणने ते कदी नीं मुकरगा।” होरनी चेलेयां भी इआं ई ग्लाया।</verse>
				<verse number="32">जाह़लू यीशु कने तिसदे गतसमनी नांऐ दे इक्की बागे च आये, कने यीशुयैं अपणे चेलेयां नैं ग्लाया, “ऐत्थु बेई रेह्आ, जाह़लू तिकर मैं प्रार्थना करी नैं ओंदा ऐ।”</verse>
				<verse number="33">कने यीशु अपणे बारांह चेलेयां ते त्रीं चेलेयां जो पतरस, याकूब कने यूहन्ने जो अपणे सौगी लेई गेआ। कने यीशु बड़ा ई दुखी कने बेचैन होणा लग्गा।</verse>
				<verse number="34">कने यीशुयैं तिन्हां त्रीं चेलेयां नैं ग्लाया, “मेरा मन बड़ा दुखी ऐ, इआं लगदा ऐ जिंआं मैं मरने आल़ा ऐ। तुहां ऐत्थु रुका, कने जागदे रेह्आ।”</verse>
				<verse number="35">भिरी सैह़ थोड़ा गांह जाई करी, धरतिया पर गोड्डेयां भार आई नैं प्रार्थना करणा लग्गा, “कि जे होई सकैं तां जेह्ड़ा दुखे दा बग्त मिन्जो पर ओणे आल़ा ऐ तिस दुखे जो मिन्जो ते दूर करी दे।”</verse>
				<verse number="36">कने ग्लाया, “हे अब्बा, हे पिता, तिज्जो ते सब कुच्छ होई सकदा ऐ। इस दुखे दे बग्ते जो मिन्जो ते दूर करी दे। तमी जिंआं मैं चांह़दा ऐ, तिंआं नीं, अपर जेह्ड़ा तू चांह़दा ऐ सैई होयैं।”</verse>
				<verse number="37">जाह़लू यीशु प्रार्थना करी नैं बापस आया, ताह़लू तिन्हीं त्रीं चेलेयां जो सुतेयो दिक्खी नैं पतरसे जो ग्लाया, “हे शमौन पतरस तू सुतेया ऐ? क्या तू मिन्जो सौगी इक्क घड़ी भी नीं जागी सकेया?</verse>
				<verse number="38">तुहां सारे जागदे कने प्रार्थना करदे रेह्आ कि तुहां परीक्षा च नीं पोन। तुहां दी आत्मा तां त्यार ऐ, अपर सरीर कमजोर ऐ।”</verse>
				<verse number="39">यीशु भिरी चली गेआ कने तिंआं ई प्रार्थना कित्ती।</verse>
				<verse number="40">भिरी दूई बरी आई नैं तिन्हां जो सुतेया दिख्या, क्जोकि तिन्हां दियां अखीं निंदरा नैं भरोईयां थियां; कने नीं जाणदे थे कि तिसियो क्या जवाब दैन।</verse>
				<verse number="41">भिरी यीशुयैं त्री बरी आई नैं ग्लाया, “हुण तुहां अरामे नैं सोई रेह्आ, क्जोकि सैह़ बग्त आई ढुकेया ऐ। दिक्खा, मैं माणु दा पुत्तर पापियां दे हुआलैं कित्ता जाणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="42">उठा चला। दिक्खा, मिन्जो पकड़ुआणे आल़ा नेड़े आई रेह्आ ऐ।”</verse>
				<verse number="43">जाह़लू यीशु एह़ ग्ला दा था, तिसी बग्त यहूदा आया, जेह्ड़ा बारांह चेलेयां च इक्क था। कने अपणे सौगी प्रधान याजकां कने सास्त्री कने स्याणे माणुआं दिया तरफा ते इक्क बड्डी भीड़ तलवारां कने डांगा लेई करी आई रेह्आ।</verse>
				<verse number="44">यीशुये जो पकड़ुआणे आल़ैं यहूदैं तिन्हां जो एह़ नसाणी दित्ती कि “जिसियो मैं गल़ें लगांगा सैई यीशु ऐ, तिसियो पकड़ी नैं ध्याने नैं लेई जान्नेयों।”</verse>
				<verse number="45">कने यहूदा आया, कने यीशु जो नमस्कार कित्ता, कने तिस अल्ल आई नैं ग्लाणा लग्गा, “हे गुरू।” कने तिसदे गल़ें मिल्ला।</verse>
				<verse number="46">ताह़लू तिन्हां लोकां तिस पर हत्थ पाई नैं यीशुये जो पकड़ी लेआ।</verse>
				<verse number="47">तिन्हां बारांह चेलेयां च जेह्ड़े यीशु दे बक्खे खड़ोत्यो थे, इक्की चेलैं झट तलवार खींजी कने महायाजके दे दासे पर चलाई, कने तिसदा कंन्न बड्डी दित्ता।</verse>
				<verse number="48">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “क्या तुहां डाकू समझी नैं मिन्जो पकड़णे तांई तलवारां कने डांगा लेई नैं आएयो हन?</verse>
				<verse number="49">जाह़लू मैं हर रोज मंदरे च तुहां सौगी रेई नैं तुहां जो सिक्षा दिंदा था, ताह़लू तां तुहां मिन्जो पकड़ेया नीं। अपर एह़ इसतांई होएया ऐ कि पवित्रशास्त्रे दियां लिखियां गल्लां पूरियां होन।”</verse>
				<verse number="50">एह़ सब दिक्खी करी सारे चेले यीशुये जो छड्डी नैं नठ्ठी गै।</verse>
				<verse number="51">तिसी रस्ते च इक्क नौजुआन माणु अपणे नंगे सरीरे पर चादर उढी नैं यीशुये पचांह़ चला। कने लोकां तिसियो चेला समझी नैं पकड़णा लग्गे।</verse>
				<verse number="52">अपर सैह़ चादरा छड्डी नैं नंगा नठ्ठी गेआ।</verse>
				<verse number="53">भिरी सैह़ यीशुये जो पकड़ी करी महायाजके दे घरे जो लेई गै; कने सारे प्रधान याजक कने स्याणे कने सास्त्री माणु तित्थु कठ्ठरोई गै।</verse>
				<verse number="54">पतरस डरदा-डरदा तिसदे पचांह़-पचांह़ महायाजके दे घरे दे अँगणे तिकर चली गेआ, कने चौकीदारां सौगी बेई नैं अग्गी तपणा लग्गी पेआ।</verse>
				<verse number="55">प्रधान याजक कने सारी यहूदी महासभा यीशुये जो मारने तांई तिसदे खलाफ गवाहिया दिया तोपा च थे, अपर नीं मिल्ली।</verse>
				<verse number="56">क्जोकि मते सारे लोक तिसदे खलाफ झूठी गवाही दै दे थे, अपर तिन्हां दी गवाही इक्क देहई नीं थी।</verse>
				<verse number="57">ताह़लू कुच्छ लोकां उठी नैं यीशुये दे खलाफ एह़ झूठी गवाही दित्ती,</verse>
				<verse number="58">“अहां इसियो एह़ ग्लांदे सुणेया ऐ, ‘मैं इस हत्थे दे बणायो मंदरे जो ढाई दिंगा, कने त्रीं दिनां च दूआ बणाई दिंगा, जेह्ड़ा लोकां दे हत्थे नैं नीं बणया होयैं।’ ”</verse>
				<verse number="59">इसा गल्ला पर भी एह़ गवाही तिन्हां दी इक्क देहई नीं थी।</verse>
				<verse number="60">ताह़लू महायाजक लोकां बिच्च खड़ोई नैं यीशु ते पुछणा लग्गा, “तैं कोई जवाब नीं दैणा? एह़ माणु तेरे खलाफ क्या गवाही दै दे हन?”</verse>
				<verse number="61">अपर यीशु चुप ई रेह्आ, कने कुच्छ जवाब नीं दित्ता। महायाजकैं तिसियो भिरी पुछया, “क्या तुहां तिस परम प्रधान परमात्मे दे पुत्तर मसीह हन?”</verse>
				<verse number="62">यीशुयैं ग्लाया, “हाँ मैं ऐ: कने तुहां मिन्जो माणु दे पुत्तरे जो सर्वशक्तिमान परमात्मे दे सज्जे पास्से बैठेयो, कने सुअर्गे ते अम्बरे दे बदल़ां सौगी ओंदे दिक्खगे।”</verse>
				<verse number="63">इसा गल्ला जो सुणी नैं महायाजक गुस्सा होएया, कने अपणे बाहरे आल़े चोल़े फाड़ी नैं ग्लाणा लग्गा, “हुण अहां जो होर गवाहिया दी जरूरत नीं ऐ?</verse>
				<verse number="64">तुहां एह़ निंदा सुणी। तुहां दी क्या राय ऐ?” तिन्हां सारेयां लोकां ग्लाया, कि “एह़ जान्नी ते मारने जोग्गा ऐ।”</verse>
				<verse number="65">ताह़लू कुच्छ लोक तां तिस पर थुकणा, कने तिसदा मुँ ढक्की नैं यीशुये जो घसुन मारणा लग्गे, कने तिसियो ग्लाणा लग्गे, “हे गुरू भविष्यवाणी करी नैं दस्स कुणी मारेया।” कने सपाईयां तिसियो पकड़ी नैं चपैड़ां मारियां।</verse>
				<verse number="66">जाह़लू पतरस थल्लै अँगणे च अग्गी तपणा बैठेया था, तां महायाजके दियां दासियां च इक्क दासी औत्थू आई,</verse>
				<verse number="67">कने पतरसे जो अग्गी तपदे तिसियो बड़िया गौरा नैं दिक्खी करी ग्लाणा लग्गी, “तू भी तां तिस नासरी यीशु सौगी था।”</verse>
				<verse number="68">पतरस मुकरी गेआ, कने ग्लाणा लग्गा, “मैं ना ई जाणदा, ना ई समझदा ऐ, कि तू क्या ग्ला दी ऐ।” भिरी सैह़ अँगणे बाहर गेआ, कने कुक्ड़े बांग दित्ती।</verse>
				<verse number="69">सैह़ दासी पतरसे जो दिक्खी करी तिन्हां नैं जेह्ड़े लोक बक्खे खड़ोत्यो थे, भिरी ग्लाणा लग्गी, “एह़ तिन्हां च इक्क ऐ।”</verse>
				<verse number="70">अपर पतरस दूई बरी भिरी मुकरी गेआ। थोड़िया देरा बाद तिन्हां लोकां जेह्ड़े बक्खे खड़ोत्यो थे भिरी पतरसे जो ग्लाया, “पक्का तू तिन्हां च इक्क ऐ, कने तेरियां गल्लां ते पता लग्गा दा कि तू गलीली ऐ।”</verse>
				<verse number="71">ताह़लू पतरस अपणे आप्पे जो कोसणा कने कसम खाई करी ग्लाणा लग्गा, “मैं सच्च ग्ला दा ऐ तिस माणुये जो, जिसदी तुहां चर्चा करा दे हन, मैं नीं जाणदा।”</verse>
				<verse number="72">तिसी बग्त दूई बरी कुक्ड़ैं बांग दित्ती। ताह़लू पतरसे जो सैह़ गल्ल याद आई जेह्ड़ी यीशुयैं तिसियो ग्लाईयो थी, “कुक्ड़े दे दो बरी बांग दैणे ते पैहल्लैं तैं त्रै बरी मिन्जो पणछैणने ते मुकरना।” कने सैह़ इसा गल्ला जो सोची करी जोरे-जोरे नैं रोणा लग्गा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">कने भ्यागा तड़कैं झटपट प्रधान याजकां, स्याणेयां कने सास्त्री माणुआं कने सारिया महासभा दे लोकां सलाह मशवरा कित्ता। भिरी यीशुये जो बन्नी नैं लेई गै, कने न्याय करणे तांई तिसियो पिलातुस हाकमे दे हुआले करी दित्ता।</verse>
				<verse number="2">कने पिलातुसैं तिसते पुछया, “क्या तू यहूदियां दा राजा ऐ?” यीशुयैं तिसियो जवाब दित्ता, “तू अप्पु ई तां ग्ला दा ऐ।”</verse>
				<verse number="3">कने प्रधान याजक यीशु पर मतिआं गल्लां दा आरोप लगा दे थे।</verse>
				<verse number="4">पिलातुसैं यीशु ते भिरी पुछया, “क्या तू कुच्छ जवाब नीं दिंदा? दिक्ख एह़ तिज्जो पर कितणियां गल्लां दा आरोप लग्गा दे हन।”</verse>
				<verse number="5">यीशुयैं भिरी कुच्छ जवाब नीं दित्ता। ऐत्थु तिकर कि पिलातुस जो बड़ी हरानी होई।</verse>
				<verse number="6">पिलातुस हाकम तिस त्योहारे च कुसी इक्की कैदिये जो जिसियो लोक चांह़दे थे, तिन्हां लोकां तांई छड्डी दिंदा था।</verse>
				<verse number="7">तिस बग्त बरअब्बा नांऐ दा इक्क मन्नेया तनेया कैदी तिन्हां बलवाईआं सौगी जेला च बंद था, जिन्हां दंगे च खून कित्या था।</verse>
				<verse number="8">कने ताह़लू भीड़ा दे लोक ऊपर जाई नैं पिलातुसे नैं विणती करणा लग्गे, कि “जिंआं तू अहां तांई करदा आया तिंआं ई कर।”</verse>
				<verse number="9">पिलातुसैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “क्या तुहां चांह़दे हन कि मैं तुहां तांई यहूदियां दे राजे जो छड्डी दैं?”</verse>
				<verse number="10">सैह़ जाणदा था, कि प्रधान याजक यीशुये नैं जल़ण रखदे थे, इसतांई तिन्हां तिसियो पकड़ुआया था।</verse>
				<verse number="11">अपर प्रधान याजकां भीड़ा दे लोकां जो एह़ ग्लाई नैं भड़काया, कि सैह़ बरअब्बा जो ई तिन्हां तांई छड्डी दैं।</verse>
				<verse number="12">एह़ सुणी नैं पिलातुसैं तिन्हां ते भिरी पुछया, “तां जिसियो तुहां यहूदियां दा राजा ग्लांदे हन, तिसदा मैं क्या करैं?”</verse>
				<verse number="13">लोक भिरी डड्डी-डड्डी ग्लाणा लग्गे, “यहूदियां दे राजे जो सूल़िया पर टुंगी देआ।”</verse>
				<verse number="14">पिलातुसैं तिन्हां नैं ग्लाया, “क्जो, इन्हीं क्या गुनाह कित्या ऐ?” अपर लोक होर भी जोरे नैं डड्डी नैं ग्लाणे लग्गे, “इसियो सूल़िया पर टुंगी देआ।”</verse>
				<verse number="15">ताह़लू पिलातुसैं भीड़ा दे लोकां जो खुस करणे दी इच्छा ते, बरअब्बा जो तिन्हां लोकां तांई छड्डी दित्ता, कने यीशुये जो कोड़े लगुआई नैं तिन्हां दे हुआले करी दित्ता, कि सूल़िया पर टुंगी दैन।</verse>
				<verse number="16">रोमी सपाई यीशुये जो किले दे अंदरे आल़े अँगणे च लेई गै, जेह्ड़ा प्रीटोरियुम नांऐ ते जाणेया जांदा ऐ, कने सारी सेना दिया पलटना जो सद्दी नैं लेई आये।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू सपाईयां यीशुये जो बैजनी कपड़े दा चोल़ा लौआया कने कन्डेयां दा मुकट बणाई नैं तिसदे सिरे पर रखी दित्ता।</verse>
				<verse number="18">कने एह़ ग्लाई नैं यीशुये दा मजाक करणा लग्गे, “हे यहूदियां दे राजे जो, अहां दा नमस्कार।”</verse>
				<verse number="19">कने सपाई यीशुये दे सिरे पर कनेड़े दे डंडे नैं मारदे, कने तिस पर थुकदे, कने गोड्डे टेक्की नैं तिसियो प्रणांम करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू सैह़ यीशुये दा मजाक करी बैठे, तां तिसदा बैजनी कपड़े दा चोल़ा खोली नैं तिसदे कपड़े लौआई करी तिसी बग्त यीशुये जो सूल़िया पर टूंगणे तांई सैहरे ते बाहर लेई गै।</verse>
				<verse number="21">जाह़लू सैह़ यीशुये जो सूल़िया पर टूंगणे तांई सैहरे ते बाहर लेई करी जा दे थे, तां तिसी बग्त सिकन्दर कने रूफुसे दा बुढ़ा शमौन नांऐ दा इक्क कुरेनी माणु, जेह्ड़ा दूये ग्रांऐ ते ओआ दा था। सपाईयां तिसियो जबरदस्ती पकड़ी नैं ग्लाया, यीशु दी सूल़िया चुक्की नैं लेई चल।</verse>
				<verse number="22">कने ताह़लू सैह़ तिसियो गुलगुता नांऐ दिया जगाह च लेई आये, जिसा दा मतलब ऐ खोपड़ी दी जगाह ऐ।</verse>
				<verse number="23">सूल़िया पर टूंगणे ते पैहल्लैं दर्द मिटाणे तांई यीशुये जो मुर्र नांऐ दी जड़ी बूटी अंगूरा दे रसे च मलाई नैं दैणा लग्गे, अपर यीशुयैं नीं पीता।</verse>
				<verse number="24">ताह़लू तिन्हां यीशुये जो सूल़िया पर टूंगेया, कने तिसदे कपड़ेयां तांई पर्चियां पाईयां कि कुसियो क्या मिल्लैं, तिन्हां जो बंडी लेआ।</verse>
				<verse number="25">ताह़लू भ्यागा नौ बजे दा बग्त था, जाह़लू तिन्हां यीशुये जो सूल़िया पर टूंगेया।</verse>
				<verse number="26">कने तिसदा दोसपत्र लिखी नैं तिसदे ऊपर सूल़िया पर लगाई दित्ता कि “यहूदियां दा राजा”।</verse>
				<verse number="27">कने सपाईयां यीशुये सौगी दूँ डाकुआं जो इक्क तिसदे सज्जे कने इक्क तिसदे खब्बे पास्से सूल़िया पर टंगाई दित्ते।</verse>
				<verse number="28">ताह़लू पवित्रशास्त्रे दा सैह़ वचन पूरा होएया: कि “तिसदी गिणती अपराधियां सौगी कित्ती गेई।”</verse>
				<verse number="29">कने तित्थु रस्ते च ओणे जाणे आल़े सिरे हिलाई-हिलाई करी कने एह़ ग्लाई नैं तिसदी निंदा करदे थे, “वाह। मंदरे ढाणे आल़ेया, कने त्रीं दिनां च बणाणे आल़ेया,</verse>
				<verse number="30">सूल़िया ते लौई नैं अपणे आप्पे जो बचाई लै।”</verse>
				<verse number="31">तिंआं ई प्रधान याजक भी, सास्त्री माणुआं सौगी अप्पु च मजाक करी नैं ग्लांदे थे, “इन्हीं होरनी माणुआं जो तां बचाया, अपर अपणे आप्पे जो नीं बचाई सकदा।</verse>
				<verse number="32">एह़ तां इस्राएल देसे दा राजा, कने मसीह, जे हुण एह़ सूल़िया पर ते लौई औयें, तां अहां भी दिक्खी नैं बसुआस करन।” कने जेह्ड़े दो डाकू यीशु सौगी सूल़िया पर टूंगेयो थे, सैह़ तिसदी निंदा करा दे थे।</verse>
				<verse number="33">कने दोपैरा दे बाराह बजे ते लेई नैं दोपैरा दे त्रै बजे तिकर सारे देसे च नेहरा छाई रेह्आ।</verse>
				<verse number="34">तकरीब त्रै बजे यीशुयैं बड़े जोरे नैं डड्डी करी ग्लाया, “इलोई-इलोई, लमा शबक्तनी?” जिसदा मतलब एह़ ऐ, कि “हे परमात्मा, हे मेरे परमात्मा, तैं मिन्जो क्जो छड्डी दित्ता?”</verse>
				<verse number="35">जेह्ड़े लोक बक्खे खड़ोत्यो थे, तिन्हां च कुच्छ लोक एह़ सुणी नैं ग्लाणा लग्गे, “दिक्खा, एह़ तां एलिय्याह जो हक्कां पा दा ऐ।”</verse>
				<verse number="36">इतणे च इक्क सपाई दौड़ी नैं गेआ स्पंजे जो सिरके च डुबाया, कने कनेड़े दे डंडे पर बन्नी नैं यीशुये जो चुसणे जो दित्ता। कने तिन्हीं ग्लाया, “चला थोड़ा इन्तजार करी नैं दिक्खी तां लैंदे ऐ कि एलिय्याह इसियो लीणा ओंदा ऐ कि नीं।”</verse>
				<verse number="37">ताह़लू यीशुयैं जोरे नैं डड्डी नैं प्राण छड्डी दित्ते।</verse>
				<verse number="38">तिसी बग्त मंदरे दा पड़दा ऊपरे ते लेई नैं थल्लै तिकर फटी करी दो टुकड़े होई गेआ।</verse>
				<verse number="39">जाह़लू तित्थु सामणै खड़ोई नैं सूबेदारैं यीशुये जो इस तरीके नैं डड्डदे कने प्राण छड्डदे दिख्या, तां तिन्हीं ग्लाया, “सच्च-बिच्च एह़ माणु, परमात्मे दा पुत्तर था।”</verse>
				<verse number="40">तित्थु कुच्छ जणासां दूरा ते दिक्खा दियां थियां; तिन्हां च मरियम मगदलीनी, कने लोक्के भाऊ याकूब कने योसेसे दी माँ मरियम, कने सलोमी थी,</verse>
				<verse number="41">जाह़लू यीशु गलील प्रदेसे च था तां एह़ जणासां यीशु सौगी रेई नैं तिसदी सेवा-टहल करदियां थियां। कने होर भी मतिआं जणासां थियां, जेह्ड़ियां तिस सौगी यरूशलेम सैहरे च आईआं थियां।</verse>
				<verse number="42">कने जाह़लू संझ होई, तां इसतांई कि त्यारी दा दिन था, जेह्ड़ा बिस्रामे आल़े दिन ते इक्क दिन पैहल्ले हुंदा ऐ,</verse>
				<verse number="43">इसा बुरिआ खबरा जो सुणी करी अरिमतिया सैहरे दा रैहणे आल़ा यूसुफ आया जेह्ड़ा महासभा दा खास सदस्य था कने अप्पु भी परमात्मे दे राज्जे दे इन्तजारे च था। सैह़ हिम्मत करी नैं पिलातुस हाकमे अल्ल गेआ कने यीशु दी लाह्स दफनाणे तांई मंगी।</verse>
				<verse number="44">पिलातुस हाकम बड़ा हरान होएया कि सैह़ इतणी तौल़ी मरिया। कने तिन्हीं सूबेदारे जो सद्दी नैं पुछया, “क्या यीशु मरी चुकेया ऐ?”</verse>
				<verse number="45">जाह़लू तिन्हीं सूबेदारे ते पैहल्लैं सारा हाल जाणी लेआ, ताह़लू यीशु दी लाह्स यूसुफे जो दुआई दित्ती।</verse>
				<verse number="46">ताह़लू तिन्हीं मलमले दा इक्क कफन मुल्लैं लेआ, कने यीशु दिया लाह्सा जो सूल़िया ते लौआई नैं तिस कफने च लपेटी करी इक्की कब्रा च रखी दित्ती, जेह्ड़ी चट्टाना पर कोरियो थी। कने कब्रा दे मुँऐ पर इक्क बड़ा भारी पत्थर खसकाई नैं रखी दित्ता।</verse>
				<verse number="47">मरियम मगदलीनी कने योसेसे दी माँ मरियम दिक्खा दियां थियां कि यीशु दी लाह्स कुत्थू रखियो ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">जाह़लू बिस्रामे आल़ा दिन बीती गेआ, तां मरियम मगदलीनी, कने याकूबे दी माँ मरियम, कने सलोमी खुसबुआं आल़िआं चीज्जां जो खरीदेया, तांजे सैह़ यीशु दिया लाह्सा पर मल़ी सकन।</verse>
				<verse number="2">हफ्ते दे पैहल्ले दिन बड़िया भ्यागा जाह़लू सूरज निकल़ा दा ई था, सैह़ कब्रा पर आईआं।</verse>
				<verse number="3">कने अप्पु च ग्लादियां थियां, “अहां तांई कब्रा दे मुँऐ ते पत्थरे कुण खसकांगा?”</verse>
				<verse number="4">जाह़लू सैह़ कब्रा च पुज्जिआं, तां दिख्या कि कब्रा दे मुँऐ ते पत्थर खिसकेया था। कने सैह़ पत्थर बड़ा बड्डा था।</verse>
				<verse number="5">कने कब्रा अंदर जाई नैं तिन्हां जणासां इक्क नौजुआन दूते जो जिन्हीं चिट्टे कपड़े पैहनेयो थे, तिन्हां दे सज्जे पास्से बैठेयो दिख्या, कने बड़ियां हरान होईयां।</verse>
				<verse number="6">तिन्हीं नौजुआने तिन्हां जणासां नैं ग्लाया, “हरान मत होएया। तुहां यीशु नासरी जो तोपा दियां हन जेह्ड़ा सूल़िया पर टूंगेया था। सैह़ जिन्दा होई गेआ ऐ, सैह़ ऐत्थु नीं ऐ, दिक्खा, एह़ सैई जगाह ऐ जित्थु तिन्हां तिसियो रखेया था।</verse>
				<verse number="7">अपर तुहां जा, कने पतरस कने तिसदे बाक्कि चेलेयां नैं ग्ला, कि ‘यीशु मरेयां ते जिन्दा होई गेआ ऐ कने सैह़ तुहां ते पैहल्ले गलील प्रदेसे जो जांगा। जिंआं यीशुयैं तुहां नैं ग्लाया था, तुहां भी यीशुये जो तित्थु दिक्खगे।’ ”</verse>
				<verse number="8">कने सैह़ कब्रा ते बाहर निकल़ी नैं दौड़ी करी गियां, क्जोकि सैह़ बड़ियां कम्बियां कने डरियां थियां, कने तिन्हां रस्ते च कुसियो कुच्छ नीं दस्सेया, क्जोकि सैह़ डरा दियां थियां।</verse>
				<verse number="9">हफ्ते दे पैहल्ले दिन भ्यागा हुंदे ई यीशु मरेयां ते दुवारी जिन्दा होई नैं सबते पैहल्ले मरियम मगदलीनी जो दुस्सेया, जिसाते तिन्हीं सत दुष्टआत्मां कड्डियां थियां।</verse>
				<verse number="10">तिन्नै जाई नैं यीशुये दे साथियां जो जेह्ड़े सोक मनादे थे कने रोया दे थे, खबर सणाई।</verse>
				<verse number="11">तिन्हां चेलेयां एह़ सुणी नैं कि यीशु जिन्दा होई गेआ ऐ कने तिन्नै तिसियो दिख्या ऐ, तिन्हां बसुआस नीं कित्ता।</verse>
				<verse number="12">इसते बाद यीशु दूये रूपे च तिन्हां दूँ चेलेयां जो दुस्सेया, जेह्ड़े यरूशलेम सैहरे ते ग्रांऐ दे पास्सेयो जा दे थे।</verse>
				<verse number="13">तिन्हां भी जाई नैं बाक्कि चेलेयां जो भी यीशुये दे मरेयां ते जिन्दे होणे दी खबर दित्ती, अपर तिन्हां भी तिन्हां दून्नी चेलेयां पर भी बसुआस नीं कित्ता।</verse>
				<verse number="14">इसते बाद भिरी यीशु तिन्हां ग्यारां चेलेयां जो भी, जाह़लू सैह़ खाणा बैठेयो थे दुस्सेया कने तिन्हां दे बेबसुआसे कने मन कठोर होणे दिया बज़ाह पर झिड़केया, क्जोकि जिन्हां यीशुये जो जिन्दे होणे दे बाद दिख्या था, तिन्हां तिस पर बसुआस नीं कित्या था।</verse>
				<verse number="15">कने यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां सारे संसारे च जाई नैं सारिया सृष्टिया दे लोकां जो सुसमाचार प्रचार करा।</verse>
				<verse number="16">जेह्ड़ा कोई मिन्जो पर कने सुसमाचारे पर बसुआस करगा कने बपतिस्मा लैंगा तिसदा ई उद्धार हुंगा, अपर जेह्ड़ा मिन्जो पर कने सुसमाचारे पर बसुआस नीं करगा सैह़ दोसी ठैहराया जांगा।</verse>
				<verse number="17">बसुआस करणे आल़ेआं च एह़ नसाण हुंगे कि सैह़ मेरे नांऐ ते दुष्टआत्मां जो कड्डगे, नौई-नौई भासा ग्लांगे।</verse>
				<verse number="18">सर्पां जो भी चुक्की लैंगे, कने जे सैह़ जैहरे आल़िआं चीज्जां भी पी जान, तमी तिन्हां दा कुच्छ नकसान नीं हुंगा, सैह़ बमारां पर हत्थ रखगे, कने सैह़ खरे होई जांगे।”</verse>
				<verse number="19">ताह़लू प्रभु यीशु तिन्हां नैं गल्लां करणे दे बाद सुअर्गे पर चुक्की लेआ गेआ, कने परमात्मे दे सज्जे पास्से बेई गेआ।</verse>
				<verse number="20">कने तिन्हां चेलेयां निकल़ी नैं हर जगाह प्रचार कित्ता, कने प्रभु तिन्हां सौगी कम्म करदा रेह्आ, कने जेह्ड़े लोक सौगी-सौगी हुंदे थे, तिन्हां चमत्कारां दे जरिये वचने जो सच्च साबित करदा रेह्आ। आमीन।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="42">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">लूका लिखदा ऐ, हे श्रीमान थियुफिलुस जी, इसतांई कि मतेआं तिन्हां गल्लां जो जेह्ड़ियां अहां दे बिच्च होईयां थियां, इतिहास लिखणे च अहां दा साथ दित्या,</verse>
				<verse number="2">जिंआं कि सैह़ माणु पैहल्ले ते ई इन्हां गल्लां जो अपणिया अखीं नैं दिक्खणे आल़े कने वचनां दे दास थे, तिन्हां एह़ गल्लां अहां तिकर पज्जाईयां।</verse>
				<verse number="3">तां मिन्जो भी एह़ ठीक लग्गा कि तिन्हां सारियां गल्लां दा पूरा हाल सुरू ते ठीक-ठीक जांच परख करणे दे बाद ई तिन्हां जो इक्क-इक्क करी नैं तुहां तांई लिखें।</verse>
				<verse number="4">कने मैं एह़ तां लिखा दा ऐ, कि तू जाणी लैं, जिन्हां गल्लां दी तैं सिक्षा पाईयो ऐ, कितणियां सच्च हन।</verse>
				<verse number="5">एह़ तिस बग्ते दी गल्ल ऐ, जाह़लू यहूदिया प्रदेसे च हेरोदेस राजे दा राज्ज था, तां तित्थु जकरियाह नांऐ दा इक्क याजक था, सैह़ कने तिसदी लाड़ी दोयो हारून दे वंशे दे थे, कने तिसदिया लाड़िया दा नां इलीशिबा था।</verse>
				<verse number="6">जकरियाह कने इलीशिबा परमात्मे सामणै बड़े धर्मी थे, कने परमात्मे दे सारे हुक्मां कने विधिया पर सिध्धे मने नैं चलणे आल़े थे।</verse>
				<verse number="7">अपर तिन्हां दी कोई भी औलाद नीं थी, क्जोकि इलीशिबा बाँझ थी, कने सैह़ दोयो जबरे थे।</verse>
				<verse number="8">इक्क दिन जकरियाह अपणिया मंडल़िया सौगी परमात्मे सामणै याजके दा कम्म करदा था।</verse>
				<verse number="9">तां याजकां दिया रीतिया मताबक तिसदे नांऐ पर चिठ्ठी निकल़ी कि प्रभु दे मंदरे च जाई नैं धूप बाल़।</verse>
				<verse number="10">कने धूपे बाल़णे दे बग्त अराधना करणे आल़े लोकां दी सारी मंडल़ी मंदरे दे अँगणे च प्रार्थना करा दी थी।</verse>
				<verse number="11">तां तिसदे सामणै परमात्मे दा इक्क सुअर्गदूत धूप बाल़णे आल़िआ वेदिया दे सज्जे पास्से खड़ोत्या तिसियो दुस्सेया।</verse>
				<verse number="12">जकरियाह तिसियो दिक्खी नैं विजकेया कने बड़ा डरणा लग्गा।</verse>
				<verse number="13">अपर सुअर्गदूतैं तिस नैं ग्लाया, “हे जकरियाह, डरें मत क्जोकि परमात्मे तेरी प्रार्थना सुणी लेईयो ऐ; कने तेरिया लाड़िया इलीशिबा ते तिज्जो तांई इक्क जागत पैदा होणा, कने तू तिसदा नां यूहन्ना रखेयां।</verse>
				<verse number="14">तिसदे पैदा होणे पर तुहां तां खुस होणा ऐ अपर होर लोक भी खुस हुंगे।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि सैह़ परमात्मे दिया नजरा च म्हान हुंगा, कने अंगूरा दा रस कने सराब कदी नीं पींगा; कने अपणिया माँऊ दे पेटे ते ई पवित्र आत्मा दिया सामर्थी नैं भरोई जांगा।</verse>
				<verse number="16">कने सैह़ इस्राएलियां दे मतेआं लोकां जो तिन्हां दे प्रभु परमात्मे दे पास्से फेरगा।</verse>
				<verse number="17">कने परमात्मे दे भविष्यवक्ता एलिय्याह साइआं आत्मा कने सामर्थी च भरोई नैं तिसदे गांह-गांह चलगा कि माँ-बुढ़ेआं दा मन अपणे बाल बच्चेयां दे पास्से फेरी दे; कने हुक्म नीं मन्नणे आल़ेआं जो धर्मियां साइआं समझ दैं; तांजे प्रभु तांई इक्क खरी मानस जात त्यार होई सकैं।”</verse>
				<verse number="18">तां जकरियाह सुअर्गदूते ते पुछया, “इसा गल्ला जो मैं किंआं मन्नी लैं, क्जोकि मैं कने मेरी लाड़ी जबरे होई गियो हन।”</verse>
				<verse number="19">सुअर्गदूते तिसियो जवाब दित्ता, “मेरा नां जिब्राईल ऐ, जेह्ड़ा परमात्मे सामणै खड़ोई रैंह्दा ऐ। परमात्मे मिन्जो तिज्जो अल्ल एह़ सुसमाचार सणाणे जो घल्लेया ऐ।</verse>
				<verse number="20">दिक्ख, जाह़लू तिकर एह़ गल्लां पूरियां नीं होई जान, ताह़लू तिकर तू गूंगा रैंह्गा कने ग्लाई नीं सकगा, क्जोकि तैं मेरियां गल्लां दा बसुआस नीं कित्ता, जेह्ड़ियां कि अपणे बग्ते पर पूरियां हुंगियां।”</verse>
				<verse number="21">जेह्ड़े लोक मंदरे दे अँगणे च जकरियाह जो निहालणा खड़ोत्यो थे सैह़ सोचणा लग्गे कि जकरियाह जो मंदरे च इतणी देर क्जो लग्गी?</verse>
				<verse number="22">जाह़लू सैह़ बाहरेयो आया, तां सैह़ तिन्हां जो सणकां लगाणा लग्गा, क्जोकि सैह़ ग्लाई नीं सकदा था, सैह़ सब बाहर खड़ोत्यो माणु जाणी गै कि मंदरे अंदर जरूर इसियो कुसकी दे दर्शन होएयो हन।</verse>
				<verse number="23">जाह़लू तिसदी सेवा करणे दे दिने पूरे होई गै, तां यरूशलेम सैहरे जो छड्डी नैं अपणे घरेयो चली गेआ।</verse>
				<verse number="24">कुच्छ दिनां बाद तिसदी लाड़ी इलीशिबा गर्भवती होई; अपर सैह़ पंज मीहने तिकर अपणे घरे अंदर ई रेई।</verse>
				<verse number="25">कने तिन्नै अपणे मने च सोचेया कि, “लोकां च मेरी बदनामी दूर करणे तांई, परमात्मैं इन्हां दिनां च दयादृष्टि करी नैं मिन्जो तांई इआं कित्या ऐ।”</verse>
				<verse number="26">जाह़लू इलीशिबा जो छेमां मीहना लगेया, तां परमात्मे जिब्राईल सुअर्गदूते जो, गलील प्रदेस दे नासरत सैहर च, मरियम नांऐ दिया इक्की कुआरिया कुड़िया अल्ल घल्लेया।</verse>
				<verse number="27">कने मरियमा दी मंगणी यूसुफ नांऐ दे माणुये नैं होईयो थी, जेह्ड़ा कि राजा दाऊदे दे खानदाने दा था।</verse>
				<verse number="28">सुअर्गदूतैं तिसा अल्ल जाई करी ग्लाया, “मरियम तिज्जो मेरा नमस्कार। तिज्जो पर परमात्मे दी दया होई ऐ कने सैह़ तिज्जो सौगी ऐ।”</verse>
				<verse number="29">सुअर्गदूते दी एह़ गल्ल सुणी करी मरियम घबराई गेई, कने सोचणा लग्गी कि इसा गल्ला दा क्या मतलब ऐ?</verse>
				<verse number="30">सुअर्गदूते तिसा जो ग्लाया, “हे मरियम; घबरा मत, क्जोकि परमात्मे दी दया तिज्जो पर होई ऐ।</verse>
				<verse number="31">कने सुण, तू गर्भवती हुंगी, कने इक्क जागत जम्मगी; तू तिसदा नां यीशु रखेयां।</verse>
				<verse number="32">सैह़ म्हान हुंगा, कने परम प्रधान परमात्मे दा पुत्तर हुंगा। कने प्रभु परमात्मे तिसियो तिसदे पूर्वज दाऊद राजे साइआं राजा बणांगा।</verse>
				<verse number="33">कने सैह़ याकूब दे घराने पर सदा राज्ज करगा; कने तिसदे राज्जे दा अन्त नीं होणा।”</verse>
				<verse number="34">ताह़लू मरियम सुअर्गदूते नैं ग्लाणा लग्गी, “एह़ किंआं होई सकदा ऐ? मैं तां कुआरी ऐ।”</verse>
				<verse number="35">सुअर्गदूते तिसा जो जवाब दित्ता, “पवित्र आत्मा कने परम प्रधान परमात्मे दी सामर्थ तिज्जो पर बणी रैहणी ऐ; इसतांई सैह़ जागत जेह्ड़ा तिज्जो ते पैदा होणे आल़ा ऐ, सैह़ पवित्र कने परमात्मे दा पुत्तर होणा।</verse>
				<verse number="36">होर क्या ग्लां, सुण, तेरी रिस्तेदार इलीशिबा, जिसा जो लोक बाँझ ग्लांदे थे, गर्भवती ऐ कने तिसा जो छेमां मीहना लगेया ऐ।</verse>
				<verse number="37">क्जोकि जेह्ड़ा वचन परमात्मे दे पास्से ते हुंदा ऐ, तिस वचने मताबक परमात्मा सब कुच्छ करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="38">मरियमा ग्लाया, सुण, मैं प्रभु दी दासी ऐ, जिंआं प्रभु चांह़दा तिंआं ई मिन्जो तांई होयैं।” ताह़लू सुअर्गदूत तित्थु ते चली गेआ।</verse>
				<verse number="39">कुच्छ दिनां बाद मरियम त्यार होई करी झटपट प्हाड़ी लाक्के दे यहूदा प्रदेसे दे इक्की सैहरे जो गेई,।</verse>
				<verse number="40">कने जकरियाह दे घरे च पुज्जी करी इलीशिबा जो नमस्कार कित्ता।</verse>
				<verse number="41">जिंआं ई इलीशिबा मरियमा दा नमस्कार ग्लांदे सुणेयां, तिंआं ई बच्चा तिसदे पेटे च उटकया, कने इलीशिबा पवित्र आत्मा नैं भरोई गेई।</verse>
				<verse number="42">सैह़ जोरे नैं मरियमा जो ग्लाणा लग्गी, “तू सारियां जणासा च धन ऐ, कने धन ऐ सैह़ बच्चा जिसियो तू जन्म दैणे आल़ी ऐ।</verse>
				<verse number="43">मैं अपणे आप्पे जो बड़ी भाग्यवान समझदी ऐ, कि मेरे प्रभु दी माँ मेरे घरेयो आईयो ऐ,</verse>
				<verse number="44">सुण, जिंआं तेरे नमस्कारे दा सब्द मेरे कन्नां च पेआ, तां तिंआं ई बच्चा मेरे पेटे च खुसिया नैं उटकी पेआ।</verse>
				<verse number="45">धन ऐ, तू कि जिन्नै परमात्मे दियां गल्लां पर बसुआस कित्ता कि जेह्ड़ियां भी गल्लां सुअर्गदूतैं तिज्जो नैं ग्लाईयां, सैह़ जरूर पूरी हुंगिया।”</verse>
				<verse number="46">ताह़लू मरियमा ग्लाया, “मैं प्रभु दी तारीफ करदी ऐ।</verse>
				<verse number="47">कने मैं, मेरा उद्धार करणे आल़े परमात्मे च खुस ऐ,</verse>
				<verse number="48">क्जोकि परमात्मे अपणिया दासिया दी दीनता पर दयादृष्टि कित्ती ऐ। इसतांई सुणा, अज्जे ते बाद सारे जुगा दे लोक मिन्जो धन ग्लांगे।</verse>
				<verse number="49">क्जोकि सर्वशक्तिमान परमात्मे मिन्जो तांई बड़े-बड़े कम्म कित्ते हन। कने तिसदा नां पवित्र ऐ,</verse>
				<verse number="50">जेह्ड़े परमात्मे दा डर मनदे तिन्हां पर तिसदी दया पीढ़ी ते पीढ़ी तिकर बणी रैंह्दी ऐ।</verse>
				<verse number="51">तिन्हीं बड्डे-बड्डे सामर्थी दे कम्म कित्ते, कने जेह्ड़े अपणे आप्पे पर घमंड करदे हन, सैह़ दीन कित्ते जांगे।</verse>
				<verse number="52">परमात्मे राजेयां जो राजगद्दी ते हटाई दित्ता; कने दीनां दा आदर कित्ता।</verse>
				<verse number="53">तिन्हीं भुखेयां भाणेयां जो खरियां चीज्जां नैं रज्जाया, कने अमीरां जो खाली हत्थ कड्डी दित्ता।</verse>
				<verse number="54">तिन्हीं अहां दे पूर्वजां नैं कित्यो वादे जो याद करी नैं, अपणे इस्राएल देसे दे लोकां जो सम्भाल़ी लेआ।</verse>
				<verse number="55">परमात्मे दा कित्या वादा अब्राहमे कने तिसदे वंशे पर सदा रैंह्गा, जेह्ड़ा तिन्हीं अहां दे पूर्वजां नैं कित्या था।”</verse>
				<verse number="56">मरियम कोई त्रै मीहने तिकर इलीशिबा सौगी रेई करी अपणे घरेयो बापस चली आई।</verse>
				<verse number="57">जाह़लू इलीशिबा दे प्रसूता होणे दे दिन पूरे होये, तां तिन्नै जागते जो जन्म दित्ता।</verse>
				<verse number="58">तिसादे नेह्ड़ प्ड़ेस कने रिस्तेदारां एह़ सुणी करी बड़े खुस होये, कि प्रभुयैं तिसा पर दया कित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="59">कने एह़ होएया कि जाह़लू सैह़ अठमैं दिने जागते दा खतणा करणा आये। कने तिसदा नां भी तिसदे बुढ़े दे नांऐ पर जकरियाह रखणा लग्गे।</verse>
				<verse number="60">अपर जागते दिया माँऊ इलीशिबा ग्लाया, “ना - ना इसदा नां यूहन्ना रखणा।”</verse>
				<verse number="61">तिन्हां तिसा नैं ग्लाया, “तेरे खानदाने च तां कुसी दा भी नां यूहन्ना नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="62">भिरी तिन्हां सणक लाई करी जकरियाह ते पुछया कि तू इसदा नां क्या रखणा चांह़दा ऐ?</verse>
				<verse number="63">जकरियाह लिखणे जो पट्टी मंगवाई करी, तिसदा नां यूहन्ना लिखी दित्ता। एह़ दिक्खी नैं सब हरान होई गै।</verse>
				<verse number="64">कने तिसी बग्त तिसदा मुँ कने जीभ भी खुली गेई; सैह़ ग्लाणा लग्गी पेआ कने परमात्मे दा धन्यावाद करणा लग्गा।</verse>
				<verse number="65">एह़ सब दिक्खी करी तिसदे अड़ेसी प्ड़ेसी हरान होई नैं डरणा लग्गे; कने एह़ गल्ल पूरे यहूदिया प्रदेसे दे सारे प्हाड़ी लाक्के च फैली गेई,</verse>
				<verse number="66">कने सारियां गल्लां जो सुणने दे बाद माणु अपणे-अपणे मने च बचार करी नैं ग्लाणा लग्गे, “एह़ जागत कदेया हुंगा?” क्जोकि प्रभु दी सामर्थ इस सौगी थी।</verse>
				<verse number="67">तिस बच्चे दा बुढ़ा जकरियाह पवित्र आत्मा नैं भरोई करी, भविष्यवाणी करणा लग्गा।</verse>
				<verse number="68">“इस्राएल देसे दे प्रभु परमात्मे दी स्तुति होयैं, क्जोकि तिन्हीं अपणेयां लोकां पर नजर कित्ती कने तिन्हां लोकां दा उद्धार कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="69">कने तिन्हीं अपणे सेवक दाऊदे दे वंशे ते अहां तांई इक्क सामर्थी उद्धार करणे आल़ा पैदा कित्ता,</verse>
				<verse number="70">बड़े बग्त पैहल्ले तिन्हीं अपणे पवित्र भविष्यवक्तां दे जरिये ग्लाया था, जेह्ड़े कि संसारे दे सुरू ते ई हुंदे आएयो हन,</verse>
				<verse number="71">मतलब अहां दे दुश्मणा ते कने अहां दे सारे बैरियां दे हत्थे नैं अहां दा उद्धार कराया ऐ,</verse>
				<verse number="72">कि अहां दे पूर्वजां पर दया करी नैं अपणे पवित्र वादे जो याद करैं,</verse>
				<verse number="73">कने सैह़ वादा जेह्ड़ा तिन्हीं अहां दे पिता अब्राहमे नैं कित्या था,</verse>
				<verse number="74">कि सैह़ अहां जो एह़ दिंगा, कि अहां अपणे दुश्मणा दे हत्थे ते बची करी,</verse>
				<verse number="75">तिसदे सामणै पवित्र कने धर्मी होई करी, ज़िन्दगी भर निडर होई नैं तिसदी भक्ति करदे रैह़न।</verse>
				<verse number="76">हे बच्चे, तू परम प्रधान परमात्मे दा भविष्यवक्ता बणगा, क्जोकि तू परमात्मे दा रस्ता त्यार करणे तांई तिसदे गांह-गांह चलगा,</verse>
				<verse number="77">क्जोकि तिसदे लोकां जो उद्धार पाणे दा ज्ञान दिंगा, जेह्ड़ा कि तिसदे पापां दी माफी ते हासल हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="78">एह़ अहां दे परमात्मे दिया तिसा बड़िया दया ते हुंगा; जिंआं सूरज चमकी नैं लौ दिंदा ऐ तिंआं ई मसीह अहां तांई सुअर्गे ते ओंगा,</verse>
				<verse number="79">कि नेहरे कने मौत्ती दे डरे च बैठणे आल़ेआं जो जोत्ती दैं, कने अहां दे पैरां जो सांति दे रस्ते च सिध्धे चलां।”</verse>
				<verse number="80">कने सैह़ जागत यूहन्ना बड्डा कने आत्मा च ताकतवर हुंदा गेआ, कने इस्राएल देसे दे लोकां च सुसमाचार प्रचार करणे ते पैहल्ले सैह़ ताह़लू तिकर सुनसाण जगाह च रेह्आ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">एह़ तिस बग्त दी घटनां ऐ, जाह़लू राजैं औगुस्तुस कैसरें एह़ हुक्म दित्ता कि सारे रोमी सम्राज्य दे लोकां दी गिणती करी नैं तिन्हां दे नां लिखे जान।</verse>
				<verse number="2">एह़ पैहल्ली लोकां दी गिणती कने नां लिखाई तिस बग्त होई, जाह़लू किवरिनियुस सीरिया प्रदेसे दा राज्यपाल था।</verse>
				<verse number="3">कने तिस सम्राज्य दे सारे लोक अपणा-अपणा नां लखाणे तांई अपणे-अपणे सैहरे जो गै।</verse>
				<verse number="4">यूसुफ भी गलील प्रदेस दे नासरत सैहरे ते यहूदिया प्रदेसे च दाऊदे दे सैहरे बैतलहम ग्रांऐ जो गेआ, क्जोकि सैह़ दाऊद राजे दे परवारे दा कने खानदाने दा सैहर था</verse>
				<verse number="5">तांजे सैह़ अपणिया मगेंतरा मरियमा सौगी जेह्ड़ी गर्भवती थी, नां लखां।</verse>
				<verse number="6">जाह़लू सैह़ बैतलहम सैहरे च पुज्जे, तां तित्थु तिन्हां जो रैहणे दी जगाह नीं मिल्ली, तां सैह़ घराला च रैह्। जाह़लू मरियमा दे प्रसूता होणे दा बग्त आया, ताह़लू तिन्नै अपणे पैहल्ले जागते जो जन्म दित्ता, कने तिसियो फालड़ूये लपेटी करी डंगरा दिया खुरलिया च रखी दित्ता।</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">कने तिस लाक्के च कुच्छ गुआले थे, जेह्ड़े राती खुले मैदाने च रेई नैं अपणे धणे दा पैहरा करा करदे थे।</verse>
				<verse number="9">चाणचक परमात्मे दा इक्क सुअर्गदूत तिन्हां दे सामणै आई खड़ोता कने प्रभु दा तेज तिन्हां दे चौंन्नी पास्से चमकेया, कने सैह़ बड्डे भरी डरी गै।</verse>
				<verse number="10">ताह़लू सुअर्गदूत तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “डरा मत, क्जोकि दिक्खा, मैं तुहां जो बड़ी खुसिया दा सुसमाचार सणांदा ऐ; जेह्ड़ा कि सारेयां लोकां तांई होणा ऐ।</verse>
				<verse number="11">कि अज्ज दाऊद राजे दे सैहर बैतलहमे च तुहां तांई इक्क उद्धार करणे आल़ा पैदा होएया ऐ, कने ऐई मसीह प्रभु ऐ।</verse>
				<verse number="12">तुहां तांई तिसदी एह़ पणछैण ऐ, कि तुहां जो इक्क बच्चा जेह्ड़ा फालड़ूये नैं लपेटया कने खुरलिया च रखेया दुस्सगा।”</verse>
				<verse number="13">तां दिक्खदे-दिक्खदे ई तिस सुअर्गदूते सौगी सुअर्गदूतां दा झुंड परमात्मे दी स्तुति करदे होये कने एह़ ग्लांदे दुस्से,</verse>
				<verse number="14">“सुअर्गे च परमात्मे दी महिमा होयैं कने धरतिया च तिन्हां लोकां जो सांति मिल्ले जिन्हां ते सैह़ खुस ऐ।”</verse>
				<verse number="15">जाह़लू सुअर्गदूत तिन्हां दे बक्खे ते सुअर्गे जो चली गै, तां गुआले अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “ओआ, अहां बैतलहम ग्रांऐ जो चलदे कने जेह्ड़ी गल्ल परमात्मे अहां जो दस्सियो, तिसा जो जाई करी दिक्खदे।”</verse>
				<verse number="16">कने तिन्हां ताह़लू जाई नैं मरियमा कने यूसुफे जो, कने खुरलिया च सैह़ बच्चा दिख्या।</verse>
				<verse number="17">तिसियो दिक्खी नैं सुअर्गदूतां दी सैह़ गल्ल जेह्ड़ी इस जागते दे बारे च तिन्हां नैं ग्लाईयो थी, तिन्हां जो दस्सी दित्ती,</verse>
				<verse number="18">गुआलेयां दियां गल्लां सुणी करी सारे लोकां जो हरानी होई।</verse>
				<verse number="19">अपर मरियम तिन्हां सारियां गल्लां जो अपणे मने च रखी नैं सोचदी रेई।</verse>
				<verse number="20">कने गुआलेयां जो जिंआं सुअर्गदूतां ग्लाया था, तिंआं ई सब कुच्छ सुणी करी कने दिक्खी करी परमात्मे दी महिमा कने स्तुति करदे-करदे बापस चली गै।</verse>
				<verse number="21">यीशुये दे जन्म दे अठ दिन बाद जाह़लू तिसदे खतणे दा बग्त आया, तां तिसदा नां यीशु रखेया, एह़ नां, जेह्ड़ा मरियमा दे गर्भवती होणे ते पैहल्ले सुअर्गदूतैं दस्सी दित्या था।</verse>
				<verse number="22">जाह़लू मूसा दी व्यबस्था दे मताबक मरियमा कने यूसुफ दे सुद्ध होणे दे दिन पूरे होये, तां सैह़ तिस जागते जो यरूशलेम सैहरे दे मंदरे च परमात्मे सामणै लेई गै।</verse>
				<verse number="23">जिंआं कि परमात्मे दी व्यबस्था च लिख्या ऐ, “हर जेठा पुत्तर प्रभु तांई पवित्र ठैहरगा।”</verse>
				<verse number="24">कने परमात्मे दी व्यबस्था दे वचनां मताबक “घुग्गियां दा इक्क जोड़ा, या कबूतरे दे दो बच्चे” लेई करी बलिदान करैं।</verse>
				<verse number="25">तिस बग्त यरूशलेम सैहरे च शमौन नांऐ दा इक्क माणु था, कने सैह़ माणु धर्मी कने भक्त था; कने सैह़ पवित्र आत्मा नैं भरोया था कने इस्राएल देसे दे लोकां जो सांति दैणे आल़े मसीह दा इन्तजार करा दा था,।</verse>
				<verse number="26">कने पवित्र आत्मा तिसियो दस्सेया, कि जाह़लू तिकर सैह़ परमात्मे दे मसीह जो दिक्खी नीं लैंगा ताह़लू तिकर तिसदी मौत्त नीं हुंगी।</verse>
				<verse number="27">तिस बग्त सैह़ पवित्र आत्मा दिया अगुआई ते मंदरे च आया; कने जाह़लू माँ-बुढ़े यीशुये जो मंदरे अंदर लेई करी आये, कि मूसा दिया व्यबस्था दे मताबक बल़ि-भेंट चढ़ांन।</verse>
				<verse number="28">तां शमौने तिस जागते जो अपणिया गोदी च लेआ कने परमात्मे दा धन्यावाद करी नैं ग्लाणा लग्गा कि,</verse>
				<verse number="29">“हे प्रभु, हुण तू अपणे दासे जो अपणे वचने मताबक सांतिया नैं मरना दे,</verse>
				<verse number="30">क्जोकि हुण मैं अपणिया अखीं नैं तेरे उद्धारे जो दिक्खी लेआ,</verse>
				<verse number="31">जिसियो तैं सब देसां दे लोकां तांई घल्लेया।</verse>
				<verse number="32">कि सैह़ होरनी जाति दे लोकां जो लौ दैणे तांई जोत्ती हुंगा, कने तेरे खास लोक इस्राएल देसे दी महिमा होयैं।”</verse>
				<verse number="33">यीशुये दे बारे च शमौने दियां ग्लाईयां गल्लां सुणी नैं यूसुफ कने मरियम बड़े हरान होई गै।</verse>
				<verse number="34">ताह़लू शमौने तिन्हां जो आशीर्वाद देई नैं, तिसदिया माँऊ मरियमा नैं ग्लाया, “सुण, एह़ जागत कईआं इस्राएली लोकां तांई खात्मे दा कने उद्धारे दा नसाण होणा, लोक जिसदे बरोध च गल्लां करगे।</verse>
				<verse number="35">इक्क बड्डा दुख जेह्ड़ा तलवारा साइआं ऐ, तेरे प्राणा जो भी चिरदा निकल़ी जांगा। इसते कई लोकां दे मने दियां गल्लां दा पता लगगा।”</verse>
				<verse number="36">आशेर दे गोत्रे ते फनूएल नांऐ दे इक्की माणुये दी कुड़ी जिसा दा नां हन्नाह था, भविष्यवक्तण थी। सैह़ जबरी होई गियो थी, कने ब्याह होणे ते बाद सत साल तिकर ई अपणे लाड़े सौगी रेईयो थी।</verse>
				<verse number="37">सैह़ चौरासी साल्लां ते बिधवा थी, कने सैह़ मंदरे जो नीं छड्डदी थी। अपर ब्रत कने प्रार्थना करी नैं रात -दिन अराधना करदी थी।</verse>
				<verse number="38">कने हन्नाह तिस बग्त औत्थू आई नैं परमात्मे दा धन्यावाद करणा लग्गी, कने तिन्हां सारेयां नैं यीशुये दे बारे च ग्लाणा लग्गी। जेह्ड़े कि यरूशलेम सैहरे दे लोकां दे छुटकारा दैणे आल़े परमात्मे दे घल्लेयो मसीह दा इन्तजार करा करदे थे।</verse>
				<verse number="39">जाह़लू यूसुफ कने मरियम परमात्मे दी व्यबस्था मताबक सब कुच्छ पूरा करी चुके तां गलील प्रदेस दे अपणे नासरत सैहरे जो बापस चली गै।</verse>
				<verse number="40">कने जागत बडुंदा कने ताकतवर हुंदा कने ज्ञानवान होणा लग्गा; कने परमात्मे दी दया तिस पर थी।</verse>
				<verse number="41">यीशुये दे माँ-बुढ़े हर साल फसह दे त्योहार मनाणे तांई यरूशलेम सैहरे जांदे थे।</verse>
				<verse number="42">जाह़लू यीशु बारांह साल्लां दा होएया, तां सैह़ रीतिया मताबक त्योहारे मनाणा यरूशलेम जो गै।</verse>
				<verse number="43">जाह़लू त्योहार मुक्की गेआ तां सैह़ अपणे घरेयो बापस औणां लग्गे, अपर जागत यीशु यरूशलेम सैहरे च ई रेई गेआ; कने इसा गल्ला दा तिसदे माँऊ-बुढ़े जो भी नीं पता था।</verse>
				<verse number="44">सैह़ एह़ समझदे रैह् कि यीशु, सौगी चलेयो लोकां सौगी हुंगा, इक्की दिने दा सफर कट्टी दित्ता, जाह़लू तिन्हां जो पता लग्गा कि यीशु सौगी नीं ऐ, तां तिसियो अपणे रिस्तेदारां च कने जाण पणछैणा आल़े लोकां च तोपणा लग्गे।</verse>
				<verse number="45">अपर जाह़लू यीशु नीं मिल्लेया, तां तोपदे-तोपदे यरूशलेम सैहरे जो भिरी बापस हटी गै।</verse>
				<verse number="46">तोपदे-तोपदे त्रीं दिनां बाद तिन्हां जो सैह़ मंदरे दे अँगणे च यहूदी धार्मिक गुरुआं बिच्च बैठेया कने तिन्हां सौगी सवाल-जवाब करदा दिख्या।</verse>
				<verse number="47">जितणे लोक तिसदियां गल्लां सुणा दे थे, सैह़ सब तिसदी समझा ते कने सवालां-जवाबां ते हरान परेसान थे।</verse>
				<verse number="48">ताह़लू माँ-बुढ़े यीशुये जो दिक्खी नैं हरान होये कने तिसदी माँ ग्लाणा लग्गी, “हे पुत्तर तैं अहां सौगी इआं क्जो कित्ता, दिक्ख मैं कने तेरे पिता तिज्जो तोपदे-तोपदे परेसान होई गियो थे।”</verse>
				<verse number="49">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां मिन्जो क्जो तोपा दे थे, क्या तुहां जो पता नीं ऐ कि मिन्जो अपणे पिता दे घरे च होणा जरूरी ऐ?”</verse>
				<verse number="50">अपर जेह्ड़ी गल्ल यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाई, सैह़ तिन्हां दिया समझा च नीं आई।</verse>
				<verse number="51">ताह़लू सैह़ तिन्हां सौगी चली गेआ, कने नासरत सैहरे च पुज्जे, कने यीशु अपणे माता पिता दा आज्ञाकारी बणी नैं रेह्आ; अपर तिसदिया माँऊ एह़ सारियां गल्लां अपणे मने च रखियां।</verse>
				<verse number="52">कने यीशु जुआन हुंदा गेआ, कने बुद्धिया, कने डील-डौल च कने परमात्मे कने माणु दी कृपा सौगी गांह बधदा गेआ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">एह़ घटनां राजा तिबिरियुस कैसर दे राज्जे दे पन्दरां साल्लां च जाह़लू पुन्तियुस पिलातुस नांऐ दा इक्क माणु यहूदिया प्रदेसे दा हाकम था, कने राजा हेरोदेस गलील प्रदेसे दे चौथाई हिस्से पर राज्ज करदा था कने तिसदे भाऊ फिलिप्पुस इतूरिया कने त्रखोनितिस जिले पर राज्ज करदे थे, कने अबिलेन जिले च लिसानियास राज्ज करदा था।</verse>
				<verse number="2">कने तिस बग्त हन्ना कने काइफा महायाजक थे, तिस बग्त परमात्मे दा वचन सुनसाण जगाह च जकरियाह दे पुत्तर यूहन्ने अल्ल पुज्जा,</verse>
				<verse number="3">कने सैह़ यरदन नदिया दे अक्खे-बक्खे देयां सारेयां प्रदेसां च जाई करी, लोकां जो अपणे-अपणे पापां दी माफी तांई मने बदलणे दे बपतिस्मे दा प्रचार करणा लग्गा।</verse>
				<verse number="4">जिंआं यशायाह भविष्यवक्ता दे ग्लायो वचनां दिया कताबा च लिख्या ऐ, कि “सुनसाण जगाह च इक्क हक्कां पाणे आल़े दी उआज़ सुम्मां दी कि, ‘प्रभु तांई लोकां देयां मनां जो त्यार करा, कने अपणे आप्पे जो सुधारा।</verse>
				<verse number="5">हर इक्क खाई भरी दित्ती जांगी, कने सारे प्हाड़ कने टिले बराबर होई जांगे; कने जेह्ड़े टेड्डे कने उबड़ खाबड़ हन, सैह़ रस्ते बराबर कित्ते जाणे।</verse>
				<verse number="6">कने हर इक्क माणु तिसदा दर्शन करगा, जेह्ड़ा परमात्मे दे पास्से ते छुटकारा दैणे तांई घल्लेया ऐ’।”</verse>
				<verse number="7">जेह्ड़ी लोकां दी बड़ी बड्डी भीड़ यूहन्ने अल्ल बपतिस्मा लैणे जो निकल़ी नैं ओंदी थी, तिन्हां नैं सैह़ ग्लांदा था, “हे सर्पे साइआं जेहरिलै लोको, तुहां जो कुणी दस्सी दित्ता कि परमात्मे दे ओणे आल़े कोपे ते नठा।</verse>
				<verse number="8">कने अपणे-अपणे मने जो पापां ते बदलणे दा खरे कम्म करी नैं सबूत देआ, कि सच्च बिच्च तुहां मन बदली लियो हन कने एह़ सोचणा छड्डी देआ, कि ‘अहां तां अब्राहमे दे वंशे दे हन, तां अहां बची जांगे।’ क्जोकि मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि परमात्मा इन्हां पत्थरां ते भी अब्राहमे तांई औलाद पैदा करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="9">हुण गल्ल इआं कि परमात्मा हर इक्की जो जेह्ड़ा मने जो नीं बदलणा चांह़दा, तिसियो सज़ा दैणे तांई बिलकुल त्यार ऐ। ठीक तिंआं ई जिंआं कि कुआड़ी रूखां दियां जड़ा पर रखियो ऐ, इसतांई जेह्ड़ा-जेह्ड़ा रूख खरा फल़ नीं दिंदा, सैह़ बड्डी करी अग्गी च फूकेया जांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="10">ताह़लू लोकां तिसते पुछया, “तां अहां जो परमात्मे दिया सज़ा ते बचणे तांई क्या करणा चाइदा?”</verse>
				<verse number="11">यूहन्ने तिन्हां जो जवाब दित्ता, “जिस अल्ल दो कुरते हन, सैह़ तिस सौगी जिस अल्ल नीं हन बंडी लै कने जिस अल्ल मता खाणेयो ऐ, सैह़ भी इआं ई करैं।”</verse>
				<verse number="12">चुंगी लैणे आल़े भी बपतिस्मा लैणां आये, कने तिसते पुछणा लग्गे, “हे गुरू, तां अहां जो भी परमात्मे दिया सज़ा ते बचणे तांई क्या करणा चाइदा?”</verse>
				<verse number="13">यूहन्ने तिन्हां नैं ग्लाया, “जेह्ड़ा कर तुहां जो रोमी सरकार दे जरिये लैणे तांई दस्सेया तितणा ई लेआ करा, अपर धोखा धड़ी करी नैं तिसते जादा मत लैंदे।”</verse>
				<verse number="14">भिरी सपाई भी तिसते पुछणा लग्गे, “अहां क्या करन?” तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “कुसी ते रिश्वत मत लैंदे कने ना ई कुसी पर झूठा दोस लगाणा, कने जितणी तणखाह तुहां जो मिलदी ऐ तिस च ई खुस रेह्आ।”</verse>
				<verse number="15">जाह़लू लोक मसीह दे ओणे दिया निहाल़पा च बैठेयो थे, कने सारे अपणे-अपणे मने च यूहन्ने दे बारे च बचार करा दे थे? कि क्या ऐई मसीह तां नीं ऐ।</verse>
				<verse number="16">ताह़लू यूहन्ने तिन्हां सबना जो ग्लाया, मैं तां तुहां जो पांणिये ते बपतिस्मा दिंदा ऐ, अपर सैह़ ओणे आल़ा मसीह ऐ, जेह्ड़ा मिन्जो ते सामर्थी ऐ। मैं तां इस जोग्गा भी नीं कि तिसदे जूत्तेयां देयां तस्मेआं दी गठ्ठी भी खोली सकैं। सैह़ तां तुहां जो पवित्र आत्मा कने अग्गी ते बपतिस्मा दिंगा।</verse>
				<verse number="17">तिसदा छज, तिसदे हत्थे च ऐ; कने सैह़ अपणेयां खेतां जो खरे कित्ते साफ करगा; कने कणकां जो अपणे पेड़ूये च किठ्ठा करगा; अपर भूये जो तिसा अग्गी च जेह्ड़ी कदी भी बुझदी नीं फुकी दिंगा।</verse>
				<verse number="18">इन्हीं साह्भें यूहन्ने खरियां गल्लां सणाई करी लोकां जो सुसमाचार सणांदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="19">अपर जाह़लू यूहन्ने गलीले दे चौथाई देसे दे हेरोदेस राजे जो अपणे भाऊ फिलिप्पुसे दी लाड़ी हेरोदियासा जो अपणी लाड़ी बणाणे दे बारे च कने तिन्हां सारे बुरे कम्मां दे बारे च जेह्ड़े तिन्हीं कित्यो थे एह़ ग्लाई नैं झिड़केया।</verse>
				<verse number="20">तां इसा गल्ला पर हेरोदेस राजैं यूहन्ने जो कैदी बणाई करी इक्क होर बड्डा अपराध करी दित्ता।</verse>
				<verse number="21">जाह़लू सारे लोकां दे बपतिस्मा लैणे ते बाद यीशु भी जाह़लू बपतिस्मा लेई करी प्रार्थना करणा लग्गा, तां अम्बर खुली गेआ।</verse>
				<verse number="22">कने पवित्र आत्मा कबूतरे साइआं तिस पर आया, कने परमात्मे सुअर्गे ते ग्लाया, “तू मेरा प्यारा पुत्तर ऐ, जिस नैं मैं प्यार रखदा ऐ, मैं तिज्जो ते खुस ऐ।”</verse>
				<verse number="23">जाह़लू यीशु परमात्मे दे वचनां दी भक्ति करणा लग्गा, तां सैह़ कोई तीयां साल्लां दा था, (जिंआं कि माणु यीशुये जो यूसुफे दा पुत्तर समझदे थे) तां तिसदा खानदान इआं ऐ कि, यीशु यूसुफ दा पुत्तर था कने यूसुफ एलिये दा,</verse>
				<verse number="24">कने सैह़ मत्ताते दा, कने सैह़ लेविये दा कने सैह़ मलकी दा, कने सैह़ यन्ना दा, कने सैह़ यूसुफे दा।</verse>
				<verse number="25">कने सैह़ मत्तित्याह दा, कने सैह़ आमोसे दा, कने सैह़ नहूमे दा, कने सैह़ असल्याह दा, कने सैह़ नोगह दा।</verse>
				<verse number="26">कने सैह़ माते दा, कने सैह़ मत्तित्याह दा, कने सैह़ शिमी दा, कने सैह़ योसेखे दा, कने सैह़ योदाह दा,</verse>
				<verse number="27">कने सैह़ यूहन्ने दा, कने सैह़ रेसे दा, कने सैह़ जरूब्बाबिले दा, कने सैह़ शालतिएले दा, कने सैह़ नेरी दा,</verse>
				<verse number="28">कने सैह़ मलकी दा, कने सैह़ अद्दी दा, कने सैह़ कोसामे दा, कने सैह़ इलमोदामे दा, कने सैह़ एरे दा,</verse>
				<verse number="29">कने सैह़ यहोशू दा, कने सैह़ इलाजारे दा, कने सैह़ योरीमे दा, कने सैह़ मत्ताते दा, कने सैह़ लेविये दा,</verse>
				<verse number="30">कने सैह़ शमौने दा, कने सैह़ यहूदा दा, कने सैह़ यूसुफे दा, कने सैह़ योनाने दा, कने सैह़ इलयाकीमे दा,</verse>
				<verse number="31">कने सैह़ मलेआह दा, कने सैह़ मिन्नास दा, कने सैह़ मत्तता दा, कने सैह़ नातान दा, कने दाऊदे दा,</verse>
				<verse number="32">कने सैह़ यिशै दा, कने सैह़ ओबेदे दा, कने सैह़ बोअजे दा, कने सैह़ सलमोने दा, कने सैह़ नहशोने दा,</verse>
				<verse number="33">कने सैह़ अम्मीनादाबे दा, कने सैह़ अरनी दा, कने सैह़ हिस्रोने दा, कने सैह़ फिरिसे दा, कने सैह़ यहूदा दा,</verse>
				<verse number="34">कने सैह़ याकूबे दा, कने सैह़ इसहाके दा, कने सैह़ अब्राहमे दा, कने सैह़ तिरहे दा, कने सैह़ नाहोरे दा,</verse>
				<verse number="35">कने सैह़ सरूगे दा, कने सैह़ रऊ दा, कने सैह़ फिलिगे दा, कने सैह़ एबिरे दा, कने सैह़ शिलहे दा,</verse>
				<verse number="36">कने सैह़ अरफक्षदे दा, कने सैह़ शेमे दा, कने सैह़ नूहे दा, कने सैह़ लिमिके दा,</verse>
				<verse number="37">कने सैह़ मथूशिलह दा, कने सैह़ हनोके दा, कने सैह़ यिरिदे दा, कने सैह़ महललेले दा, कने सैह़ केनाने दा,</verse>
				<verse number="38">कने सैह़ इनोशे दा, कने सैह़ शेते दा, कने सैह़ आदमे दा, कने सैह़ परमात्मे दा पुत्तर था।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">यीशु बपतिस्मा लैणे ते बाद पवित्र आत्मा नैं भरोई करी, यरदन नदिया ते बापस आया; कने चाल़ी दिन तिकर पवित्र आत्मा दे सखाणे ते सैह़ सुनसाण जगाह च फिरदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="2">कने सैतान तिसदी परख करदा रेह्आ। तिन्हां चाल़ी दिनां च तिन्हीं कुच्छ नीं खादा, कने जाह़लू सैह़ दिन पूरे होये, ताह़लू तिस जो भुख लग्गी।</verse>
				<verse number="3">भिरी सैतान तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “जे तू परमात्मे दा पुत्तर ऐ, तां इस पत्थरे नैं ग्ला, कि रोटी बणी जा।”</verse>
				<verse number="4">यीशुयैं तिस जो जवाब दित्ता, “पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ कि, ‘माणु सिर्फ रोटिया नैं ई जिन्दा नीं रैंह्गा’।”</verse>
				<verse number="5">भिरी इबलीस सैतान यीशुये जो बड़ी ऊचिया जगाह च लेई गेआ, कने पल भर च संसारे दा राजपाठ दस्सी करी,</verse>
				<verse number="6">तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “मैं इस संसारे दा हक्क, कने राजपाठ तिज्जो दिंदा, क्जोकि एह़ सब मिन्जो दित्या ऐ, कने मैं जिसियो चां तिसियो देई सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">जे तू मिन्जो गांह झुकी नैं प्रणांम कने भक्ति करैं, तां एह़ सब कुच्छ तेरा होई जांगा।”</verse>
				<verse number="8">यीशुयैं तिस जो जवाब दित्ता, “पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, तू अपणे प्रभु परमात्मे दे गांह ई झुकी नैं प्रणांम कर; कने तिसदी भक्ति कर;।”</verse>
				<verse number="9">ताह़लू सैतान तिसियो यरूशलेम सैहरे जो लेई गेआ कने मंदरे दिया चुंडिया पर खरेड़ी करी ग्लाणा लग्गा, “जे तू परमात्मे दा पुत्तर ऐ, तां अप्पु जो ऐत्थु ते थल्लैं सट्टी दे।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, सैह़ तेरे बारे च अपणे सुअर्गदूतां जो हुक्म दिंगा, कि सैह़ तेरी हिफाजत करन।</verse>
				<verse number="11">कने तिन्हां तिज्जो हत्थां पर चुक्की लैणां, कने इआं होणा कि तेरे पैरां च पत्थरे नैं ठोकर भी नीं लगणी।”</verse>
				<verse number="12">यीशुयैं तिसियो जवाब दित्ता, “पवित्रशास्त्रे च एह़ भी लिख्या ऐ, ‘तू प्रभु अपणे परमात्मे जो मत परखदा’।”</verse>
				<verse number="13">जाह़लू सैतान यीशुये दी परख करी बैठा, ताह़लू अगले मौके दिया निहाल़पा च कुच्छ बग्त तांई तिसियो छड्डी करी चली गेआ।</verse>
				<verse number="14">भिरी यीशु पवित्र आत्मा दिया सामर्थी नैं भरोई करी गलील प्रदेस जो बापस आया, कने तिसदी चर्चा अक्खे-बक्खे दे सारे सैहरे च फैली गेई।</verse>
				<verse number="15">कने सैह़ तिन्हां दे ई आराधनालयां च सिक्षा दिंदा रेह्आ, कने सब तिसदी महिमा करदे थे।</verse>
				<verse number="16">यीशु नासरत सैहरे च बापस आया, जित्थु तिसदा पालण पोसण होएया था; कने अपणी रीति रिवाजां मताबक बिस्रामे आल़े दिनैं आराधनालय च गेआ कने पवित्रशास्त्रे जो पढ़णे तांई खड़ोता।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू तिन्हां यशायाह भविष्यवक्ता दी कताब तिसियो पढ़णे तांई दित्ती, कने तिन्हीं कताब खोली करी एह़ पढ़ी करी सणाया कि</verse>
				<verse number="18">“प्रभु दा पवित्र आत्मा मिन्जो पर ऐ, तिन्हीं मिन्जो पर अभिषेक कित्ता कि मैं गरीबां जो सुसमाचार सणाणा, कने तिन्हीं मिन्जो इसतांई घल्लेया कि कैदियां जो छुटकारे दा कने अन्नेयां जो तिन्हां दी अखीं खोलणे दा सुसमाचार प्रचार करैं कने लोकां दे सतायां जो छड्डां।</verse>
				<verse number="19">कने प्रभु परमात्मे दे पास्से ते अहां पर दया करणे दा बग्त आई गेआ ऐ।”</verse>
				<verse number="20">तां इतणा पढ़णे दे बाद यीशुयैं कताब बंद करी नैं दासां दे हत्थे च देई दित्ती कने बैठी गेआ; कने आराधनालय दे सारे लोकां दी नजर तिस पर लगियो थी।</verse>
				<verse number="21">ताह़लू यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “अज्ज तुहां दे सुणने ते ई पवित्रशास्त्रे दा एह़ वचन पूरा होएया।</verse>
				<verse number="22">सारे माणु तिसदी तारीफ करा दे थे कने तिसदे मुँऐ ते निकल़दे दया दे वचनां जो सुणी करी हरान होये; कने ग्लाणा लग्गे, क्या एह़ यूसुफे दा पुत्तर नीं ऐ?”</verse>
				<verse number="23">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मिन्जो पता तुहां मिन्जो पर एह़ टोंट जरूर कसणा कि ‘हे बैदा, पैहल्लैं अपणे आप्पे जो ठीक तां करी लै। अहां सुणेयां कि जेह्ड़ा कुच्छ कफरनहूम सैहरे च कित्या ऐ, सैह़ ऐत्थु अपणे सैहरे च भी कर’।”</verse>
				<verse number="24">कने तिन्हीं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ कोई भविष्यवक्ता अपणे लाक्के च कदी भी आदर मान नीं पाई सकदा।</verse>
				<verse number="25">कने सुणा, मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि एलिय्याह भविष्यवक्ता दे दिनां च जाह़लू साढे तीनां साल्लां तिकर तित्थु बरखा नीं होई, कने बरखा नीं होणे दिया बज़ाह ते सारे इस्राएल देसे च बड़ा अकाल पेआ, कने तिस देसे च मतिआं बिधवा थियां।</verse>
				<verse number="26">अपर एलिय्याह भविष्यवक्ता जो सिदोन प्रदेसे दे सारफत सैहरे दिया इक्की बिधवा जो छड्डी नैं होर कुसी अल्ल नीं घल्लेया।</verse>
				<verse number="27">कने एलिशा भविष्यवक्ता दे बग्त इस्राएल देसे च मते भरी कोढ़ी थे, अपर परमात्मे सीरिया देसे दे इक्क नामान नांऐ दे कोढ़ी जो छड्डी करी होर कोई खरा नीं कित्ता।”</verse>
				<verse number="28">एह़ गल्लां सुणदे ई जितणे भी आराधनालय च थे, सब गुस्से होई गै।</verse>
				<verse number="29">कने उठी करी यीशुये जो अपणे पाहड़ी सैहरे ते बाहर कड्डी करी, तिसदे कनारे पर लेई गै तांजे तित्थु ते तिसियो थल्लै रड़काई करी मारी दैन।</verse>
				<verse number="30">अपर यीशु तिन्हां दे बिच्चे ते निकल़ी करी चली गेआ।</verse>
				<verse number="31">भिरी यीशु गलील प्रदेसे दे कफरनहूम सैहरे जो गेआ; कने बिस्रामे आल़े दिनैं लोकां जो सिक्षा दै दा था।</verse>
				<verse number="32">सैह़ तिसदिया सिक्षा ते हरान होई गै क्जोकि तिसदा वचन हक्के सौगी हुंदा था।</verse>
				<verse number="33">आराधनालय च इक्क माणु था, जिसदे अंदर दुष्टआत्मा थी। सैह़ जोरे नैं डड्डी करी ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="34">“हे यीशु नासरी, तू अहां ते क्या चांह़दा, क्या तू अहां दा नास करणा आया ऐ? मैं तिज्जो जाणदा ऐ, तू कुण ऐ, तू परमात्मे दा घल्लेया पवित्र पुत्तर ऐ।”</verse>
				<verse number="35">यीशुयैं तिसा दुष्टआत्मा जो झिड़की नैं ग्लाया, “चुप रैह्, कने इस माणु ते निकल़ी जा।” तां तिस माणुये जो दुष्टआत्मा सबना माणुये दे सामणै मरोड़ी करी थल्लै सट्टी दित्ता कने कोई नकसान कित्यो बगैर तिसदे अंदरे ते निकल़ी गेई।</verse>
				<verse number="36">एह़ दिक्खी करी सबना जो हरानी होई, कने सैह़ अप्पु च गल्लां करणा लग्गे, कि “एह़ कितणे ताकतवर कने सामर्थी वचन हन, क्जोकि सैह़ अधिकारे नैं कने सामर्थी सौगी दुष्टआत्मां जो हुक्म दिंदा ऐ, कने सैह़ निकल़ी जांदियां हन।”</verse>
				<verse number="37">इस तरीके नैं यीशु दी चर्चा अक्खे-बक्खे दे सारे लाक्के च होणा लग्गी।</verse>
				<verse number="38">यीशु आराधनालय ते निकल़ी करी शमौने दे घरे जो गेआ। तिस बग्त शमौने दी सस्सु जो बड़ा भरी बुखार चढ़ेया था, तां तिन्हां तिसा तांई तिस नैं विणती कित्ती।</verse>
				<verse number="39">तिन्हीं तिसादे बक्खे खड़ोई करी बुखारे जो फटकार लगाई कने बुखार उतरी गेआ, कने सैह़ तिसी बग्त उठी नैं तिन्हां दी आदर-खातर करणा लग्गी।</verse>
				<verse number="40">संझा दे बग्त, जिस कुसी दे घरे च कोई भी बमारियां दे बमार माणु थे, सैह़ सबना जो तिस अल्ल लेई आये, कने तिन्हीं इक्की-इक्की माणु पर हत्थ रखी करी तिन्हां जो खरा कित्ता।</verse>
				<verse number="41">कने दुष्टआत्मां भी डड्डदियां कने एह़ ग्लांदियां कि, “तू परमात्मे दा पुत्तर ऐ,” मते माणुआं ते निकल़ी गियां। अपर यीशु तिन्हां जो झिड़कदा कने ग्लाणा नीं दिंदा था, क्जोकि सैह़ जाणदियां थियां कि यीशु परमात्मे दा पुत्तर मसीह ऐ।</verse>
				<verse number="42">जाह़लू भ्याग होई तां यीशु तित्थु ते निकल़ी करी सुनसाण जगाह जो गेआ, भिरी भी माणुआं दी भीड़ तिसियो तोपदी-तोपदी तिसदे पचांह़ चली आई, कने तिस जो एह़ ग्लाई करी रोकणा लग्गी, कि अहां जो छड्डी करी मत जा।</verse>
				<verse number="43">अपर यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मिन्जो दूयेयां सैहरां च भी परमात्मे दे राज्जे दा सुसमाचार सणाणा जरूरी ऐ, क्जोकि मिन्जो इस कम्मे तांई ई घल्लेया ऐ।”</verse>
				<verse number="44">कने सैह़ गलील प्रदेसे दे आराधनालयां च प्रचार करदा रेह्आ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">यीशु जाह़लू गलील प्रदेसे दे गन्नेसरत नांऐ दिया झीला दे कनारे पर खड़ोत्या था तां लोकां दी बड़ी बड्डी भीड़ तिसदे चौंन्नी पास्से खड़ोई करी परमात्मे दा वचन सुणना लगियो थी तां क्या होएया कि,</verse>
				<verse number="2">यीशुये दी नजर तिसा झीला दे कनारे खड़ोतियां दूँ किस्तियां पर पेई, तिन्हां ते मछुवारे लौई करी मच्छियां पकड़णे आल़े जाल़ां धोआ करदे थे।</verse>
				<verse number="3">ताह़लू यीशु इक्की किस्तिया पर चढ़ी गेआ, जेह्ड़ी कि शमौन नांऐ दे इक्की माणुये दी थी, कने तिस नैं ग्लाणा लग्गा, किस्तिया कनारे ते थोड़ी देहई गांह लेई चल। भिरी सैह़ तिसा किस्तिया च बेई करी तिन्हां माणुआं जो वचन सणाणा लग्गा।</verse>
				<verse number="4">जाह़लू यीशु लोकां जो वचन सणाई बैठा तां शमौने नैं ग्लाया, “किस्तिया डुग्गिया जगाह च लेई चल, कने मच्छियां पकड़णे तांई अपणे जाल़े पांणिये च सट्ट।”</verse>
				<verse number="5">ताह़लू शमौने तिसियो जवाब दित्ता, “हे मालक, अहां तां पूरी रात मेहनत करदे रैह् अपर कख भी पले नीं पेआ; अपर चलो जे तुहां ग्लांदे हन तां अहां भिरी ते जाल़ सट्टदे हन।”</verse>
				<verse number="6">जाह़लू पतरसैं कने तिसदे साथियां जाल़ सट्टेया तां मतिआं भरी मच्छियां तिसदे जाल़े च फंसी गियां, कने तिसदा जाल़ छकूई चला।</verse>
				<verse number="7">तां एह़ दिक्खी करी तिन्हां अपणे संगी साथियां जो जेह्ड़े दूईआ किस्तिया च थे, सणक लाई करी सदणा लग्गा कि आई करी अहां दी मदत करा, कने तिन्हां आई करी दोयो किस्तियां इतणी भरी लेईआं कि डुबणा लगियां।</verse>
				<verse number="8">एह़ दिक्खी करी शमौन पतरस यीशुये दे पैरां पर पेई करी ग्लाणा लग्गा, “हे प्रभु मेरे बक्खे ते चली जा क्जोकि मैं पापी माणु ऐ।”</verse>
				<verse number="9">क्जोकि मती सारी मच्छियां पकड़ी लैणे ते तिसियो कने तिसदे साथियां जो बड़ी हरानी होई।</verse>
				<verse number="10">कने जबदिये दे पुत्तर याकूब कने यूहन्ने जो भी जेह्ड़े तिस सौगी थे एह़ दिक्खी करी हरानगी होई। ताह़लू यीशु शमौने नैं ग्लाणा लग्गा, “डर मत हुण जिंआं तू मच्छियां पकड़दा था, तिंआं ई अज्जे दे बाद तैं माणु परमात्मे तांई सिष्य बणाणे हन।”</verse>
				<verse number="11">कने सैह़ किस्तियां जो कनारे पर लेई आये कने सब कुच्छ छड्डी करी यीशुये पचांह़ चली पै।</verse>
				<verse number="12">भिरी इक्की सैहरे च यीशुये दी मुलाकात इक्की कोढ़िये सौगी होई, जिसियो बड़ा भारी कोढ़ था, सैह़ यीशुये दे पैरां पेई करी प्रार्थना करणा लग्गा, “हे प्रभु जे तू चां तां मिन्जो खरा करी सकदा ऐ।”</verse>
				<verse number="13">यीशुयैं हत्थ गांह करी नैं तिसियो छुता, कने ग्लाया, “हाँ, मैं चांह़दा ऐ, कि तू खरा होई जां।” कने तिसदा कोढ़ ताह़लू ई खरा होई गेआ।</verse>
				<verse number="14">ताह़लू तिन्हीं तिसियो समझाया, “जेह्ड़ा कुच्छ तिज्जो नैं होएया तिसियो कुस नैं मत दस्सदा, अपर जाई नैं अप्पु जो याजके जो दस्स, कने अपणे खरे होणे दे बारे च जेह्ड़ा चढ़ावा मूसैं भविष्यवक्तैं दस्सेया ऐ, तिसियो भेंट चढ़ा तांजे तिन्हां लोकां जो पता लग्गी जां कि तू खरा होई गेआ।”</verse>
				<verse number="15">अपर यीशुये दे कम्मां दी चर्चा होर भी फैलदी गेई, भिरी भीड़ा दी भीड़ तिसदी सुणने तांई कने अपणी बमारियां ते ठीक होणे तांई किठ्ठी होई।</verse>
				<verse number="16">अपर यीशु तिन्हां ते दूर जाई करी सुनसाण जगाह च प्रार्थना करदा था।</verse>
				<verse number="17">इक्क दिन इआं होएया कि यीशु वचन सणा दा था, कने तित्थु फरीसी कने व्यवस्थापक भी बैठेयो थे, सैह़ गलील प्रदेस कने यहूदिया प्रदेसे दे हर सैहरां ते, कने यरूशलेम सैहरे ते आएयो थे, कने बमारां जो ठीक करणे दी सामर्थ यीशु च थी।</verse>
				<verse number="18">कने दिक्खा कुच्छ माणु अधरंगे दे इक्की रोगिये जो मंजोल़ूये च चुक्की नैं लेई आये, सैह़ तिसियो यीशुये अल्ल अंदरेयो लिणे दा तरीका तोपणा लग्गे,</verse>
				<verse number="19">अपर तित्थु भीड़ इतणी थी कि अंदर पैर रखणेयो जगाह भी नीं थी तां सैह़ माणु छत्ती पर चढ़ी गै कने तिन्हां छत्ती दे सैल़ां कुआड़ी करी तिस माणुये जो मंजोल़ूये समेत तिसा जगाह ते यीशुये सामणै लौआई दित्ता।</verse>
				<verse number="20">यीशुयैं तिन्हां दा बसुआस दिक्खी करी तिस रोगिये नैं ग्लाया, “हे माणु, तेरे पाप माफ होये।”</verse>
				<verse number="21">ताह़लू एह़ सब दिक्खी करी सास्त्री कने फरीसी माणु अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “एह़ कुण ऐ, जेह्ड़ा परमात्मे दी निंदा करदा ऐ, परमात्मे जो छड्डी नैं होर कुण पापां जो माफ करी सकदा ऐ?”</verse>
				<verse number="22">यीशुयैं तिन्हां दे मने दियां गल्लां जाणी नैं ग्लाया, “तुहां अपणे मने च क्या सोचा दे हन कि मैं परमात्मे दी निंदा करा दा ऐ?</verse>
				<verse number="23">सौखा क्या ऐ, क्या एह़ ग्लाणा कि ‘तेरे पाप माफ होये,’ या एह़ ग्लाणा कि ‘उठ कने चल फिर?’</verse>
				<verse number="24">अपर इसतांई कि तुहां जाणी लेआ कि मैं माणुये दा पुत्तर जिसियो धरतिया पर पाप माफ करणे दा भी हक्क ऐ।” यीशुयैं तिस अधरंगे दे रोगिये नैं ग्लाया, “कि मैं तिज्जो नैं ग्लांदा ऐ, उठ कने अपणे मंजोल़ूये चुक्की नैं अपणे घरे जो चली जा।”</verse>
				<verse number="25">सैह़ इकदम उठी नैं तिन्हां दे दिक्खदे-दिक्खदे जिस मंजोल़ूये पर सैह़ पेआ था तिसियो चुक्की करी परमात्मे दी महिमा करदा अपणे घरेयो चली गेआ।</verse>
				<verse number="26">एह़ दिक्खी करी सारे लोक हरान होई करी परमात्मे दी महिमा करणा लग्गे कने बड़े डरी करी ग्लाणा लग्गे, “अज्ज अहां बड़ा बड्डा चमत्कार दिख्या ऐ।”</verse>
				<verse number="27">कने इसते बाद यीशु सैहरे ते बाहर गेआ, कने तित्थु इक्क लेवी नांऐ दा चुंगी लैणे आल़े माणुये जो चुंगी लैणे दिया चौकिआ पर बैठेया दिख्या, कने यीशु तिस नैं ग्लाणा लग्गा, मिन्जो पचांह़ चली पौ।</verse>
				<verse number="28">ताह़लू सैह़ सब कुच्छ छड्डी करी यीशुये पचांह़ चली पेआ।</verse>
				<verse number="29">कने लेवियैं अपणे घरैं बड्डी धाम लगाई; कने धामा च लेवियैं अप्पु सौगी चुंगी लैणे आल़ेआं कने मतेआं परोणेयां सौगी खाणा खाणे बैठे, कने मती भीड़ थी।</verse>
				<verse number="30">इसा गल्ला पर फरीसी कने तिन्हां दे सास्त्री माणु तिसदे चेलेयां नैं एह़ ग्लाई करी कुडकुड़ाणे लग्गे, “तुहां चुंगी लैणे आल़ेआं कने पापियां सौगी क्जो खांदे पींदे हन।”</verse>
				<verse number="31">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “बैद भले चंगेया तांई नीं, अपर बमारां तांई जरूरी हुंदे हन।</verse>
				<verse number="32">मैं धर्मियां जो नीं, अपर पापियां दा मन बदलणे तांई कने सदणा आया ऐ तांजे पापी उद्धार पान।”</verse>
				<verse number="33">तिन्हां यीशुयैं नैं ग्लाया “यूहन्ने दे चेले तां बराबर ब्रत रखदे कने प्रार्थना करदे हन, कने तिंआं ई फरीसी माणुआं दे चेले भी करदे, अपर तेरे चेले तां खांदे पींदे हन।”</verse>
				<verse number="34">यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “जाह़लू तिकर लाड़ा बरातियां सौगी ऐ, तां क्या बराती ब्रत करी सकदे हन?</verse>
				<verse number="35">अपर सैह़ दिन ओंगे, जाह़लू लाड़ा तिन्हां ते लग्ग कित्ता जांगा, ताह़लू सैह़ तिन्हां दिनां च ब्रत करगे।”</verse>
				<verse number="36">यीशुयैं इक्क होर गल्ल सणाई करी ग्लाया, “कोई भी माणु नौये कपड़े छेकी करी पराणे कपड़े च कितरू नीं लगांदा, नीं तां नौआं छकूई जांगा कने पराणा कितरू तिस नैं मेल भी नीं खांगा।</verse>
				<verse number="37">कोई भी ताजा अंगूरा दा रस पराणियां पत्तल़ियां सराईयां च नीं भरदा, क्जोकि ताजा अंगूरा दा रस तिन्हां सराईयां जो फाड़ी करी निकल़ी जांगा, कने सराईयां नास होई जागियां।</verse>
				<verse number="38">ताजा अंगूरा दा रस नौईआं मोटियां सराईयां च भरणा चाइदा।</verse>
				<verse number="39">जेह्ड़ा कोई पराणा अंगूरा दा रस पी करी ताजा नीं चांह़दा क्जोकि सैह़ ग्लांदा ऐ, कि पराणा ई ठीक ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">भिरी जाह़लू बिस्रामे आल़े दिन यीशु अपणे चेलेयां सौगी कणका देयां खेतां ते होई करी जा दे थे, कने तिसदे चेले कणका दे सिल्लेयां तोड़ी-तोड़ी नैं हत्थां च मल़ी-मल़ी करी खा करदे थे।</verse>
				<verse number="2">एह़ दिक्खी नैं कुच्छ फरीसी माणु ग्लाणा लग्गे, “तुहां सैह़ कम्म क्जो करा दे हन जेह्ड़ा बिस्रामे आल़े दिनैं करणा ठीक नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="3">यीशुयैं फरीसी माणुआं जो जवाब दित्ता, “क्या तुहां पवित्रशास्त्रे च एह़ नीं पढ़ेया कि दाऊदैं जाह़लू सैह़ कने तिसदे साथी भुखे थे तां तिन्हां क्या कित्ता?</verse>
				<verse number="4">सैह़ किंआं परमात्मे दे घरे च गेआ? कने तित्थु चढ़ावे दियां रोटियां खादियां, जिन्हां जो खाणा याजकां जो छड्डी नैं होर कुसी जो भी ठीक नीं था।”</verse>
				<verse number="5">कने यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं माणुये दा पुत्तर बिस्रामे आल़े दिने पर भी अधिकार रखदा ऐ।”</verse>
				<verse number="6">इआं होएया कि कुसी होर बिस्रामे आल़े दिनैं सैह़ आराधनालय च जाई करी सिक्षा दैणा लग्गा; कने तित्थु इक्क माणु था जिसदा खब्बा हत्थ सुक्केया था।</verse>
				<verse number="7">सास्त्री कने फरीसी माणु तिस पर दोस लगाणे दा मौका तोपा दे थे सैह़ ग्लाणा लग्गे, कि अज्ज दिक्खदे हन कि सैह़ बिस्रामे आल़े दिनैं ठीक करदा ऐ कि नीं।</verse>
				<verse number="8">अपर यीशु तिन्हां दे मने दे बचारां जो जाणदा था; इसतांई तिन्हीं सुक्के हत्थे आल़े माणुये नैं ग्लाया, “उठ, बिच्च खड़ोई जा।” सैह़ उठी करी खड़ोई गेआ।</verse>
				<verse number="9">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं तुहां ते एह़ पुछदा ऐ, कि मूसा दिया व्यबस्था मताबक बिस्रामे आल़े दिन क्या करणा ठीक ऐ, खरा या बुरा करणा; प्राणा जो बचाणा या नास करणा।”</verse>
				<verse number="10">ताह़लू यीशुयैं तित्थु बैठेयो सारे माणुआं जो दिक्खी करी सुक्के हत्थे आल़े माणुये जो ग्लाया, “अपणे हत्थे गांह कर।” जिंआं ई तिन्हीं अपणा हत्थ गांह कित्ता, तिसदा हत्थ खरा होई गेआ।</verse>
				<verse number="11">अपर सास्त्री कने फरीसी माणु आप्पे ते बाहर होई करी अप्पु च सोचणा लग्गे कि अहां यीशुये नैं क्या करन।</verse>
				<verse number="12">तिन्हां दिनां च यीशु प्हाड़े पर प्रार्थना करणा गेआ, कने पूरी रात परमात्मे नैं प्रार्थना करदे बिताई।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू भ्याग होई तिन्हीं अपणे सारे चेले अप्पु अल्ल सदे कने तिन्हां च खास बाराह चेले चुणी लै, कने तिन्हां जो प्रेरित ग्लाया।</verse>
				<verse number="14">कने तिन्हां दे नां एह़ हन, शमौन जिसदा नां पतरस भी रखेया, तिसदा भाऊ अन्द्रियास, याकूब कने यूहन्ना, फिलिप्पुस कने बरतुल्मै,</verse>
				<verse number="15">कने मत्ती, थोमा, हलफई दा पुत्तर याकूब, कने शमौन जिसदा नां जेलोतेस भी ऐ,</verse>
				<verse number="16">याकूबे दा पुत्तर यहूदा, कने यहूदा इस्करियोती जिन्हीं बादे च यीशुये जो पकड़ुवाया था।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू यीशु अपणे चेलेयां सौगी प्हाड़े ते लौई करी इक्क खुलिया जगाह च खड़ोईया, कने तिसदे होर चेलेयां दी भीड़ दूरे-दूरे ते कने सारे यहूदिया प्रदेसे ते, यरूशलेम सैहरे ते, सूर कने सैदा देसे ते समुंदरी लाक्के ते बड़े भरी माणु,</verse>
				<verse number="18">सैह़ माणु तिसदे वचनां सुणना कने अपणी बमारियां ते ठीक होणे तांई तिस अल्ल आएयो थे, तिन्हां माणुआं ते यीशुयैं कई दुष्टआत्मां कड्डी करी खरे कित्ते।</verse>
				<verse number="19">सारे माणु यीशुये जो हत्थ लगाणा चांह़दे थे, क्जोकि तिसते सामर्थ निकल़दी थी कने रोगी ठीक हुंदे थे।</verse>
				<verse number="20">ताह़लू यीशुयैं अपणे चेलेयां जो दिक्खी करी ग्लाया, “धन हन तुहां, जेह्ड़े दीन मने दे हन, क्जोकि परमात्मे दा राज तुहां दा ऐ।</verse>
				<verse number="21">धन हन तुहां जेह्ड़े इस बग्त भी भुखे हन, क्जोकि परमात्मा तुहां जो तृप्त करगा। धन हन तुहां जेह्ड़े हुण रोंदे हन, क्जोकि सैह़ हंसगे।</verse>
				<verse number="22">धन हन तुहां, जाह़लू माणुये दे पुत्तरे दिया बज़ाह ते लोक तुहां नैं बैर करगे, कने तुहां जो कड्डी दिंगे, कने तुहां दी निंदा करगे, कने तुहां दा नां बदनाम करगे।</verse>
				<verse number="23">“तुहां तिस दिन खुस होई करी कुदणा, क्जोकि इस बासती तुहां तांई सुअर्गे च इक्क बड्डा प्रतिफल़ ऐ। तिन्हां दे स्याणे भी पराणे जमाने दे भविष्यवक्तां सौगी भी तिंआं ई बर्ताब करदे थे।</verse>
				<verse number="24">“अपर हाय, तुहां पर जेह्ड़े बड़े अमीर हन, क्जोकि तुहां अपणी खुसी पाई चुकेयो हन।</verse>
				<verse number="25">हाय, तुहां पर जेह्ड़े हुण रज्जेयो हन, क्जोकि सैह़ भुखे हुंगे। हाय तुहां पर जेह्ड़े हुण हंसदे हन, क्जोकि सोक करगे कने रोंगे।</verse>
				<verse number="26">हाय, तुहां पर जाह़लू सारे माणु तुहां जो खरा ग्लान, क्जोकि तुहां दे पूर्वज भी झूठे भविष्यवक्तां सौगी इआं ई करदे थे।</verse>
				<verse number="27">“अपर मैं तुहां सुणने आल़ेआं जो ग्लांदा ऐ, कि अपणे दुश्मणा नैं भी प्यार रखा; जेह्ड़े तुहां नैं बैर रखगे, तिन्हां दा खरा करा।</verse>
				<verse number="28">जेह्ड़ा तुहां जो श्राप दैं, तिन्हां जो आसीष देआ; जेह्ड़ा तुहां दा अपमान करैं, तिन्हां तांई प्रार्थना करा।</verse>
				<verse number="29">जेह्ड़ा तुहां दिया इक्की खाखा पर चपेड़ मारे तिसदे गांह दूईआ खाखा भी करी देआ; कने जेह्ड़ा तेरी कमरी लैणां चांह़दा ऐ, तिसियो कुरता लैणे ते भी मत रोक।</verse>
				<verse number="30">जेह्ड़ा कोई तिज्जो ते मंगे, तिसियो दे, कने जेह्ड़ा तेरी चीज्ज खोई लैं, तिसते मत मंग।</verse>
				<verse number="31">कने जिंआं तुहां चांह़दे हन कि माणु तुहां सौगी करन, तुहां भी तिन्हां सौगी तिंआं ई करा।</verse>
				<verse number="32">“जे तुहां अपणे प्यार रखणे आल़ेआं सौगी प्यार रखन, तां इस च कुण देहई बड्डी गल्ल ऐ? क्जोकि पापी भी तां अपणे प्यार रखणे आल़ेआं सौगी प्यार रखदे हन।</verse>
				<verse number="33">जे तुहां भी अपणेयां भलाई करणे आल़ेआं सौगी ई भलाई करदे हन, तां इस च कुण देहई बड्डी गल्ल ऐ? क्जोकि पापी भी इआं ई करदे हन।</verse>
				<verse number="34">जे तुहां माणुआं जो उधार दैन, जिन्हां ते भिरी पाणे दी आस रखदे हन, तां इस च कुण देहई बड्डी गल्ल ऐ? क्जोकि पापी-पापियां जो उधार दिंदे हन कि तितणा भिरी पान।</verse>
				<verse number="35">अपर अपणे दुश्मणा नैं भी प्यार रखा, कने भलाई करा कने भिरी पाणे दी उम्मीद नीं रखी करी उधार देआ। कने तुहां तांई बड़ा बड्डा प्रतिफल़ हुंगा, कने तुहां परम प्रधान परमात्मे दे बच्चे हुंगे, क्जोकि सैह़ तिन्हां बुरे माणुआं पर दयाबान ऐ, जेह्ड़े धन्यावाद नीं करदे।</verse>
				<verse number="36">जिंआं तुहां दा पिता परमात्मा दयाबान ऐ, तिंआं ई तुहां भी दयाबान बणा।</verse>
				<verse number="37">“दोस मत लगा, तां तुहां पर भी दोस नीं लगाया जांगा। कुसियो दोसी मत बणा, तां तुहां भी दोसी नीं बणाया जांगा। माफ करा, तां तुहां जो भी माफ कित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="38">तुहां दिंगे, तां तुहां जो भी दित्ता जांगा। लोक तुहां जो पूरे नापे नैं जिक्की-जिक्की करी कने हलाई-हलाई करी कने चूंड लगाई नैं तुहां दिया गोदिया च पांगे, क्जोकि जिस नापे नैं तुहां नापदे हन तिस नापे नैं तुहां तांई भी नापेया जांगा।”</verse>
				<verse number="39">भिरी यीशुयैं तिन्हां जो इक्क उदारण दित्ता, “क्या इक्क अन्ना, अन्ने जो रस्ता दस्सी सकदा ऐ? क्या दोयो खड्डे च नीं पोंगे।</verse>
				<verse number="40">चेला अपणे गुरुये ते बड्डा नीं हुंदा, अपर जेह्ड़ा कोई सिद्ध हुंगा, सैह़ अपणे गुरुये साइआं हुंगा।</verse>
				<verse number="41">तू क्जो अपणे भाऊये दी अखीं दे कखे जो दिक्खदा ऐ, कने तिज्जो अपणिया अखीं दा लट्ठा नीं दुस्सदा?</verse>
				<verse number="42">कने जाह़लू तिज्जो अपणिया अखीं दा लट्ठा नीं दुस्सदा, तां अपणे भाऊये नैं किंआं ग्लाई सकदा ऐ, ‘हे भाऊ ठैहर मैं तेरिया अखीं दे कखे जो कड्डी दिंदा?’ हे पाखंडी, पैहल्ले अपणिया अखीं दे लट्ठे जो तां कड्ड, ताह़लू जेह्ड़ा कख तेरे भाऊये दिया अखीं च ऐ, खरे कित्ते दिक्खी नैं कड्डी सकगा।</verse>
				<verse number="43">“कोई भी खरा रूख नकम्मा फल़ नीं दिंदा, कने ना तां कोई नकम्मा रूख ऐ जेह्ड़ा खरा फल़ दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="44">हर इक्क रूख अपणे फल़े ते पणछुंदा ऐ; क्जोकि माणु झाड़ियां ते धूड़े नीं तोड़दे कने ना झड़बेरी ते अंगूर।</verse>
				<verse number="45">भला माणु अपणे मने दे खरे भण्डार ते खरियां गल्लां कड्डदा ऐ, कने बुरा माणु अपणे मने दे बुरे भण्डारे ते बुरिआं गल्लां कड्डदा ऐ; क्जोकि जेह्ड़ा मने च भरोया हुंदा ऐ सैई तिसदे मुँऐ च निकल़दा ऐ।</verse>
				<verse number="46">“जाह़लू तुहां मेरा कैहणा ई नीं मनदे तां मिन्जो क्जो ‘हे प्रभु, हे प्रभु’ ग्लांदे हन?</verse>
				<verse number="47">जेह्ड़ा कोई मिन्जो अल्ल ओंदा ऐ कने मेरियां गल्लां सुणी करी तिन्हां जो मनदा ऐ, मैं तुहां जो दस्सदा ऐ कि सैह़ कुस साइआं ऐ:</verse>
				<verse number="48">सैह़ माणु तिस अक्लमंद माणुये साइआं ऐ, जिन्हीं अपणा घर बणांदे बग्त जमीना पर डुग्गी नीई खुणी कने पत्थर पाई करी बणाया, कने जाह़लू बाढ़ आई तां पाणी तिस घरे नैं लग्गा अपर तिसियो कोई नकसान नीं होएया, क्जोकि सैह़ पक्का बणया था।</verse>
				<verse number="49">अपर जेह्ड़ा मेरियां गल्लां सुणी करी नीं मनदा सैह़ मूर्ख माणुये साइआं ऐ जिन्हीं धरतिया दिया चिक्का पर बगैर नीआं पाई करी घर बणाया, जाह़लू बाढ़ आई कने तिस घरे नैं टकराई ताह़लू सैह़ तिसी बग्त ढेई नैं सत्यानाश होई गेआ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">जाह़लू यीशु लोकां नैं एह़ सारियां गल्लां ग्लाई बैठा, तां सैह़ कफरनहूम सैहरे च आया।</verse>
				<verse number="2">तिस सैहरे च इक्क रोमी फौजा दा सूबेदार रैंह्दा था कने तिसदा इक्क प्यारा दास बमार कने मरना लगेया था।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू तिन्हीं यीशु दी चर्चा सुणी तां कुच्छ स्याणे यहूदी माणु तिस अल्ल घल्ले कि तिस नैं विणती करन कि सैह़ आई करी मेरे दासे जो खरा करैं।</verse>
				<verse number="4">सैह़ यीशु अल्ल आये, कने तिस नैं बड़ी विणती करी नैं ग्लाणा लग्गे, “सैह़ इस जोग्गा ऐ कि तूं तिस तांई एह़ करैं,</verse>
				<verse number="5">क्जोकि सैह़ अहां दी जाति दे माणुआं नैं प्यार रखदा ऐ, कने तिन्हीं अहां दे आराधनालय जो बणाया ऐ।”</verse>
				<verse number="6">यीशु तिन्हां सौगी चली गेआ, अपर जाह़लू सैह़ सूबेदारे दे घरैं पुज्जणे आल़ा था, तां सूबेदारैं तिस अल्ल अपणे कुच्छ साथी एह़ ग्लाई नैं घल्ले, “हे प्रभु मेरे घर ओणे दा कष्ट मत करा, क्जोकि मैं इस जोग्गा नीं ऐ कि तुहां मेरे घरेयो ओन।</verse>
				<verse number="7">इसतांई मैं अपणे आप्पे जो इस जोग्गा भी नीं समझेया कि मैं तिज्जो अल्ल औयें, अपर जित्थु ऐ तित्थु ते वचन ग्लाई दे तां मेरा दास ठीक होई जांगा।</verse>
				<verse number="8">मिन्जो पता ऐ, कि मैं भी कुसी अधिकारिये थल्लैं कम्म करणे आल़ा माणु ऐ; कने मिन्जो थल्लैं भी कुच्छ सपाई कम्म करदे हन, जाह़लू मैं इक्की जो हुक्म देई नैं ग्लांदा कि ‘जा,’ तां सैह़ चली जांदा ऐ; कने दूये दासे नैं, ‘आ,’ तां सैह़ आई जांदा ऐ; कने जाह़लू अपणे दासे नैं ग्लांदा, कि ‘एह़ कम्म कर,’ तां सैह़ तिस कम्मे करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="9">एह़ सुणी करी यीशु बड़ा हरान होएया, कने तिन्हीं पचांह़ मुड़ी करी तिसा भीड़ा जो जेह्ड़ी तिसदे पचांह़ ओआ दी थी ग्लाया “मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ कि मैं इस्राएल देसे च भी ऐदेया बसुआस नीं पाया।”</verse>
				<verse number="10">कने जेह्ड़े साथी घरेयो बापस घल्लेयो थे, तिन्हां पुज्जी करी दिख्या सैह़ दास खरा होई गेआ।</verse>
				<verse number="11">थोड़े दिनां बाद सैह़ नाईन नांऐ दे इक्की सैहरे जो गेआ। तिसदे चेले कने माणुआं दी भीड़ तिस कने जा दी थी।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू यीशु सैहरे च पुज्जा ई था, तां क्या दिख्या, कि लोक इक्की मुड़दे दा अन्तिम संस्कार करणे जो लेई करी रस्ते च जा दे थे। जेह्ड़ा अपणिया माँऊ दा इक्को ई पुत्तर था, कने सैह़ बिधवा थी; कने सैहरे दे मते भरी लोक अन्तिम संस्कार करणा तिसा सौगी चलेयो थे।</verse>
				<verse number="13">प्रभु जो तिसा बिधवा जो दिक्खी करी तरस आया, कने तिन्हीं ग्लाया, “मत रोयें।”</verse>
				<verse number="14">ताह़लू तिन्हीं बक्खे आई करी अर्थिया जो छुता, कने अर्थिया चुकणे आल़े रुकी गै। ताह़लू तिन्हीं ग्लाया, “हे जुआन, मैं तिज्जो ग्लांदा ऐ, उठ।”</verse>
				<verse number="15">जाह़लू सैह़ मुड़दा उठी बैठा, कने ग्लाणा लग्गी पेआ, कने तिन्हीं तिसियो तिसदिया माँऊ जो देई दित्ता।</verse>
				<verse number="16">एह़ दिक्खी करी सारे लोक हरान होई गै, कने सैह़ परमात्मे दी महिमा करी नैं ग्लाणा लग्गे, “अहां बिच्च इक्क बड़ा बड्डा भविष्यवक्ता आया ऐ, कने परमात्मैं अपणे लोकां पर दया करणा आया ऐ।”</verse>
				<verse number="17">कने यीशुये दे बारे च एह़ गल्ल सारे यहूदिया कने अक्खे-बक्खे दे सारे लाक्के च फैली गेई।</verse>
				<verse number="18">कने यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़े दे चेलेयां इन्हां सबना गल्लां दी खबर यूहन्ने जो सणाई।</verse>
				<verse number="19">ताह़लू यहून्नें अपणे चेलेयां च दूँ चेलेयां जो अप्पु अल्ल सद्दी करी प्रभुये अल्ल एह़ पुछणे तांई घल्लेया, “क्या ओणे आल़ा तू ई ऐ, या अहां कुसी दूये दा इन्तजार करन?”</verse>
				<verse number="20">यूहन्ने दे दो चेले यीशु अल्ल जाई करी ग्लाणा लग्गे, “यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़ैं अहां जो तिज्जो अल्ल पुछणे तांई घल्लेया ऐ कि क्या ओणे आल़ा तू ई ऐ, या अहां कुसी होर दा इन्तजार करन?”</verse>
				<verse number="21">तिस बग्त यीशुयैं कई तरांह दे बमारां कने पीड़ा आल़ेआं कने दुष्टआत्मां आल़े माणुआं जो छड्डाया; कने अन्ने माणु दिक्खणा लग्गे।</verse>
				<verse number="22">तां यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “जेह्ड़ा कुच्छ तुहां दिख्या कने सुणेयां ऐ, सैह़ जाई करी यूहन्ने जो दस्सी देआ; कि अन्ने दिक्खदे हन, कने लंगड़े हंडदे-फिरदे हन, कोढ़ी खरे कित्ते जांदे हन, बोल़े सुणदे हन, मुड़दे जिन्दे हुंदे हन, कने गरीबां जो सुसमाचार सणाया जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="23">धन ऐ सैह़, जेह्ड़ा मिन्जो पर शक नीं करदा।”</verse>
				<verse number="24">जाह़लू यूहन्ने दे चेले चली गै तां यीशु यूहन्ने दे बारे च लोकां नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां सुनसाण जगाह च क्या दिक्खणा गियो थे? क्या हौआ नैं झुलदेयां कनेड़े दे डंडेया जो?</verse>
				<verse number="25">तां भिरी तुहां क्या दिक्खणा गियो थे? मैंह्गे कपड़े लगाणे आल़े माणुआं जो? दिक्खा जेह्ड़े चमकीले कपड़े पैहणदे, कने सुख विलासे च जींदे हन, सैह़ मैहलां च रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="26">तां भिरी क्या दिक्खणा गियो थे? क्या कुसी भविष्यवक्ता जो? हाँ मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, भविष्यवक्ता ते भी बड्डे जो।</verse>
				<verse number="27">एह़ तां सैई माणु ऐ, जिसदे बारे पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ: कि ‘दिक्ख, मैं अपणे संदेसा दैणे आल़े जो तिज्जो गांह-गांह घल्लदा ऐ, जेह्ड़ा तिज्जो ते पैहल्लैं तेरा रस्ता सिध्धा करगा।’</verse>
				<verse number="28">“मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़े अज्जे तिकर जणासा ते पैदा होएयो हन, तिन्हां सबना च यूहन्ने ते बड्डा कोई नीं ऐ, अपर परमात्मे दे राज्जे च जेह्ड़ा लोक्के ते लोक्का ऐ, सैह़ तिसते भी बड्डा ऐ।”</verse>
				<verse number="29">जाह़लू यीशुये जो एह़ ग्लांदे सुणेया, तां सबना आम लोकां कने चुंगी लैणे आल़ेआं भी यूहन्ने ते बपतिस्मा लेई करी परमात्मे जो सच्चा मन्नी लेआ।</verse>
				<verse number="30">अपर फरीसी कने व्यवस्थापक माणुआं यूहन्ने ते बपतिस्मा नीं लेई करी परमात्मे दी मनसा जो अपणे बारे च टाल़ी दित्ता।</verse>
				<verse number="31">“तां मैं इस जुगे दे लोकां दी तुलणा कुस नैं करैं कि सैह़ कुस साइआं ऐ?</verse>
				<verse number="32">सैह़ तिन्हां जागतां साइआं हन जेह्ड़े बजारे च बेई नैं इक्की दूये नैं दस्सी करी ग्लांदे हन, ‘अहां तुहां तांई बंसरी बजाई, अपर तुहां नीं नचे; अहां रोण पीटण पाया, कने तुहां नीं रोये।’</verse>
				<verse number="33">क्जोकि यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़ा ना तां रोटी खांदा आया ना तां अंगूरा दा रस पींदा आया, कने तुहां ग्लांदे हन, कि तिस च दुष्टआत्मां ऐ।</verse>
				<verse number="34">मैं माणु दा पुत्तर खांदा पींदा आया ऐ, कने तुहां ग्लांदे हन, ‘दिक्खा एह़ भुखड़ कने पियक्कड़ माणु जेह्ड़ा चुंगी लैणे आल़ेआं दा कने पापियां दा साथी ऐ।’</verse>
				<verse number="35">अपर परमात्मे दा ज्ञान अपणी सारी औलांदी दिया बज़ाह ते सच्चा ठैहराया गेआ ऐ।”</verse>
				<verse number="36">भिरी इक्की फरीसी माणुयैं यीशुये नैं विणती कित्ती कि मिन्जो सौगी खाणा खा, तां एह़ सुणी करी यीशु तिस फरीसिये दे घरैं खाणा खाणे बैठा।</verse>
				<verse number="37">कने दिक्खा तिस सैहरे दी इक्क पापण जणासा जो एह़ पता लग्गा कि यीशु फरीसी माणुये दे घरैं खाणा खाणे बैठेया ऐ तां तिन्नै संगमरमरे दिया सीसिया च कीमती इत्तर लंदा।</verse>
				<verse number="38">कने सैह़ पचांह़ खड़ोई करी रोंदी-रोंदी यीशुये दे पैरां जो आसुंआं नैं सेड़ी करी कने अपणे सिरे दे बाल़ां नैं पुज्जणा लग्गी, कने तिसदे पैरां जो बार-बार चुम्मी करी तिन्हां पर इत्तर मल़ेया।</verse>
				<verse number="39">एह़ दिक्खी करी फरीसी माणु जिन्हीं यीशुये जो सद्देया था, अपणे मने च सोचणा लग्गा, “जे एह़ भविष्यवक्ता हुंदा तां जाणी जांदा कि एह़ पैरां छूणे आल़ी जणांस कदेई ऐ, क्जोकि एह़ तां पापण ऐ।”</verse>
				<verse number="40">यीशुयैं तिसदे मने दी गल्ल जाणी करी ग्लाया, “हे शमौन मिन्जो तिज्जो नैं कुच्छ ग्लाणा ऐ।” सैह़ ग्लाणा लग्गा, “हे गुरू, ग्ला।”</verse>
				<verse number="41">यीशुयैं तिसते बाद इक्क होर उदारण ग्लाया, “कुसकी महाजणे दे दो कर्जदार थे, इक्क पंज सौ दीनारां, कने दूआ पजांह़ दीनारां दा कर्जदार था।</verse>
				<verse number="42">जाह़लू तिन्हां अल्ल दैणे जो कुच्छ नीं रेह्आ, तां तिन्हीं दून्नी दा कर्ज माफ करी दित्ता। इसतांई इन्हां दून्नी च कुण तिस नैं जादा प्यार रखगा?”</verse>
				<verse number="43">शमौने जवाब दित्ता, “मेरिया समझा च सैह़ जिसदा तिन्हीं जादा कर्ज माफ करी दित्ता।” यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “तैं ठीक ग्लाया ऐ।”</verse>
				<verse number="44">कने तिसा जणासा दे पास्से भिरी ध्यान करी नैं यीशुयैं शमौने नैं ग्लाया, “क्या तू इसा जणासा जो दिक्खा दा ऐ? मैं तेरे घरैं आया अपर तैं मिन्जो पैरां धोणे तांई पाणी नीं दित्ता, अपर इन्नै मेरे पैर अखीं दे आसुंआं नैं धोते कने अपणे बाल़ां नैं पुज्जें।”</verse>
				<verse number="45">तैं मिन्जो गल़े लगाई नैं मेरा सुआगत नीं कित्ता, अपर जाह़लू ते मैं ऐत्थु आया ऐ, तिस बग्त ते ई इन्नै मेरे पैरां जो चूम्मणा नीं छड्डेया।</verse>
				<verse number="46">तैं मेरे सिरे पर तेल नीं मल़ेया, अपर इन्नै मेरे पैरां पर इत्तर मल़ेया ऐ।</verse>
				<verse number="47">“इसतांई मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ कि इसादे पाप जेह्ड़े मते थे माफ कित्ते गै हन, क्जोकि इन्नै जादा प्यार कित्ता, अपर जिसदे पाप थोड़े माफ हन, सैह़ थोड़ा प्यार करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="48">कने यीशुयैं जणासा जो ग्लाया, “तेरे पाप माफ होये।”</verse>
				<verse number="49">ताह़लू जेह्ड़े माणु तिस सौगी खाणा-खाणा बैठेयो थे, सैह़ अपणे-अपणे मने च सोचणा लग्गे, “एह़ कुण ऐ जेह्ड़ा पापां जो भी माफ करदा?” अपर पापां जो तां सिर्फ परमात्मा माफ करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="50">अपर यीशुयैं जणासा नैं ग्लाया, “तिज्जो परमात्मे बचाई लेआ, क्जोकि तैं तिस पर बसुआस कित्ता ऐ, खुसी-खुसी चली जा।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">इसते बाद यीशु सैहरे-सैहरे कने ग्रांऐ-ग्रांऐ च प्रचार करदा होएया कने परमात्मे दे राज्जे दा सुसमाचार सणांदा-सणांदा फिरणा लग्गा, कने बारांह चेले तिस सौगी सौगी थे,</verse>
				<verse number="2">कने कुच्छ जणासां भी थियां जेह्ड़ियां दुष्टआत्मां नैं कने बमारियां नैं छड्डाईयां थियां, कने सैह़ एह़ हन, मरियम जेह्ड़ी मगदलीनी कैहलांदी थी, जिसाते सत दुष्टआत्मां कड्डियां थियां,</verse>
				<verse number="3">कने हेरोदेस राजे दे भण्डारी खुजे दी लाड़ी जिसा दा नां योअन्ना एह़ सैह़ भी तिन्हां सौगी थी, कने सूसन्नाह कने मतिआं होर जणासां थियां। एह़ अपणिया धन-दौलता नैं यीशु कने तिसदे चेलेयां दी सेवा करदियां थियां।</verse>
				<verse number="4">जाह़लू बड़ी बड्डी भीड़ किठ्ठी होई, कने सैहरे-सैहरे दे माणु तिस अल्ल चली ओंदे थे, तां तिन्हीं उदारण देई नैं ग्लाया:</verse>
				<verse number="5">“इक्क किसान बीई बाणा निकल़ेया। बांदे बग्त कुच्छ बीई रस्ते पर पै, कने रूल़दे गै, कने अम्बरे दे पंछियां आई नैं तिन्हां जो चुगी लेआ।”</verse>
				<verse number="6">कने कुच्छ बीई चट्टाना पर पै, कने लूंगे, अपर नमी ना मिलणे ते सुकी गै।</verse>
				<verse number="7">कुच्छ बीई झुड़ां-बसुन्टां च पै, कने झुड़ां-बसुन्टां सौगी-सौगी बधी नैं तिन्हां जो दब्बी दित्ता।</verse>
				<verse number="8">“कुच्छ बीई खरिया जमीना पर पै, कने लूंगी करी सौ गुणा फल़ दित्ता।” एह़ गल्लां दस्सी करी तिन्हीं जोरे नैं ग्लाया, “जेह्ड़े समझी सकदे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कने मन्नी भी लैन।”</verse>
				<verse number="9">यीशुये दे चेलेयां तिसते पुछया कि “इस उदारणे दा क्या मतलब ऐ?”</verse>
				<verse number="10">तिन्हीं ग्लाया, “तुहां जो परमात्मे दे राज्जे दे भेतां दी समझ दित्ती गेई ऐ, अपर होरनी जो उदारणा च सणाया जांदा ऐ, इसतांई कि, ‘सैह़ दिक्खदे तां हन, अपर तिन्हां जो कुच्छ नीं दुस्सदा, कने सैह़ सुणदे तां हन अपर समझी नीं पांदे।’</verse>
				<verse number="11">“उदारणे दा मतलब एह़ ऐ, बीई परमात्मे दा वचन ऐ।</verse>
				<verse number="12">रस्ते पर पैयो बीई सैह़ माणु हन, जिन्हां वचन तां सुणेया; अपर ताह़लू सैतान आई करी तिन्हां दे मने दे वचनां जो चुक्की लेई जांदा ऐ, कि इआं ना होयैं कि सैह़ बसुआस करी नैं उद्धार पाई लैन।</verse>
				<verse number="13">चट्टाना दे बीई सैह़ माणु हन, जेह्ड़े वचन तां सुणदे हन, कने ताह़लू खुसी नैं वचने जो ग्रहण भी करदे हन, अपर जड़ ना पकड़णे दिया बज़ाह ते थोड़ी देर तां बसुआस रखदे हन, अपर परीक्षा दे बग्त भटकी जांदे हन।</verse>
				<verse number="14">जेह्ड़े बीई झुड़ां बसुन्टां च पैयो हन, एह़ सैह़ माणु हन, जेह्ड़े वचन सुणदे तां हन, अपर गांह चली करी फिकर, कने धन, कने ज़िन्दगिया दे सुख विलासे च फंसी जांदे हन, कने तिन्हां दा फल़ नीं पकदा।</verse>
				<verse number="15">अपर जेह्ड़े बीई खरिया जमीना दे सैह़ माणु हन, जेह्ड़े वचनां जो सुणी करी भले कने खरे मने च सम्भाल़ी करी पक्के बसुआसी बणदे हन।</verse>
				<verse number="16">“कोई दीय्ये बाल़ी करी टोकरुये नैं नीं ढकदा, कने ना मंजोल़ूये थल्लैं रखदा ऐ, अपर वरैक्टा पर रखदा ऐ कि अंदर ओणे आल़े लौ पान।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि जेह्ड़ा कुच्छ भी छुपेया ऐ सैह़ हमेसा छुपेया नीं रैंह्गा, क्जोकि जेह्ड़ा कुच्छ भी गुप्त च ऐ, सैह़ हमेसा गुप्त नीं रैंह्गा।</verse>
				<verse number="18">इसतांई चौकन्ने रेह्आ कि तुहां कुस तरीके नैं सुणदे हन? क्जोकि जिन्हां अल्ल ऐ तिन्हां जो दित्ता जांगा, कने जिन्हां अल्ल नीं ऐ तिन्हां ते भी लेई लेआ जांगा, जिसियो सैह़ अपणा समझदा ऐ।”</verse>
				<verse number="19">यीशु दी माँ कने भाऊ तिस अल्ल आये, अपर भीड़ा दिया बज़ाह ते तिस नैं मिल्ली नीं सके।</verse>
				<verse number="20">तिस नैं ग्लाया, “तेरी माँ कने तेरे भाऊ बाहर खड़ोत्यो हन, कने तिज्जो नैं मिलणा चांह़दे हन।”</verse>
				<verse number="21">तिन्हीं इसदे जवाबे च तिन्हां नैं ग्लाया, “मेरी माँ कने मेरे भाऊ एह़ हन, जेह्ड़े परमात्मे दे वचने जो सुणदे कने मनदे हन।”</verse>
				<verse number="22">भिरी इक्क दिन यीशु कने तिसदे चेले किस्तिया पर चढ़े, कने सैह़ तिन्हां जो ग्लाणा लग्गा, “ओआ, झीला दे पारली तरफ चलण।”</verse>
				<verse number="23">अपर जाह़लू किस्ती चलियो थी, तां यीशु सोई गेआ, कने झीला च तफान आई गेआ, कने किस्ती पांणिये नैं भरोणा लग्गी कने सैह़ खतरे च थे।</verse>
				<verse number="24">ताह़लू चेलेयां बक्खे आई करी यीशुये जो जगाया, कने ग्लाया, “मालक। मालक। अहां डुबी चलेयो हन।” ताह़लू तिन्हीं उठी करी तफाने कने पांणिये दियां लैहरां जो झिड़केया कने सैह़ रुकी गै कने सांत होई गै।</verse>
				<verse number="25">ताह़लू यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां दा बसुआस कुत्थू था?” अपर सैह़ डरी गै कने हरान होई नैं अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “एह़ कुण ऐ जेह्ड़ा तफान कने पांणिये दियां लैहरां कने दुष्टआत्मां जो भी हुक्म दिंदा ऐ, कने सैह़ तिसदा हुक्म मनदे हन?”</verse>
				<verse number="26">भिरी यीशु कने तिसदे चेले गिरासेनियां दे प्रदेसे च पुज्जे, जेह्ड़ा तिस पार गलील प्रदेसे दे सामणै ऐ।</verse>
				<verse number="27">जाह़लू सैह़ झीला दे कनारे पर लुत्था तां तिस सैहरे दा इक्क माणु मिल्ला जिस च दुष्टआत्मां थियां। सैह़ मतेआं दिनां ते ना कपड़े लगांदा था कने ना घरैं रैंह्दा था अपर कब्रां च रैंह्दा था।</verse>
				<verse number="28">सैह़ यीशुये जो दिक्खी करी डड्डेया कने तिस सामणै पेई करी जोरे नैं डड्डी करी ग्लाया, “हे परम प्रधान परमात्मे दे पुत्तर यीशु। तिज्जो मिन्जो नैं क्या कम्म? मैं तिज्जो नैं विणती करदा ऐ, मिन्जो दुखी मत कर।”</verse>
				<verse number="29">क्जोकि सैह़ तिसा दुष्टआत्मा जो तिस माणुये ते निकल़णे दा हुक्म दे दा था, इसतांई सैह़ बार-बार हावी हुंदी थी। माणु तिसियो संगल़ां कने बेड़ियां नैं बन्नदे थे तमी सैह़ बन्धनां जो तोड़ी दिंदा था, कने दुष्टआत्मा तिसियो सुनसाण जगाह च नठांदी थी।</verse>
				<verse number="30">यीशुयैं तिसा दुष्टआत्मा ते पुछया, “तेरा क्या नां ऐ?” तिन्नै आत्मा ग्लाया, “सेना,” क्जोकि मतिआं दुष्टआत्मां तिस च समाई गियां थियां।</verse>
				<verse number="31">तिन्हां दुष्टआत्मां तिस नैं विणती कित्ती कि अहां जो अथाह कुंडे च जाणा मत देआ।</verse>
				<verse number="32">औत्थू प्हाड़े पर इक्क मते सूअरां दा झुंड चुगा था, इसतांई तिन्हां तिस नैं विणती कित्ती कि अहां जो तिन्हां च समाणा दे। तिन्हीं तिन्हां जो जाणा दित्ता।</verse>
				<verse number="33">ताह़लू दुष्टआत्मां तिस माणुये ते निकल़ी नैं सूअरां अंदर समाई गियां कने सैह़ सूअर खड़िया भेठी ते रिड़की नैं झीला च जाई पै कने डुबी करी मरी गै।</verse>
				<verse number="34">सूअरां दे गुआले एह़ जेह्ड़ा होएया था दिक्खी करी नठ्ठी गै, कने सैहरे च कने ग्रांऐ च जाई नैं तिसदी खबर फैलाई दित्ती।</verse>
				<verse number="35">माणु एह़ जेह्ड़ा होएया था तिसियो दिक्खणा आये, कने यीशु अल्ल आई करी जिस माणुये ते दुष्टआत्मां कड्डियां थियां, तिसियो यीशुये दे पैरां अल्ल कपड़े पैहनी करी कने ठीक हालता च बैठेया दिक्खी नैं डरी गै,</verse>
				<verse number="36">कने दिक्खणे आल़ेआं तिन्हां जो दस्सेया कि सैह़ माणु दुष्टआत्मां दा सताया होएया कुस तरांह खरा होएया।</verse>
				<verse number="37">ताह़लू गिरासेनियां सैहरे दे अक्खे-बक्खे दे सारे लोकां यीशुये नैं विणती कित्ती कि अहां दे इस लाक्के ते चली जा; क्जोकि तिन्हां पर बड़ा भरी डर छाई गेआ था। कने सैह़ किस्तिया च बेई करी चली गेआ।</verse>
				<verse number="38">जिस माणु च दुष्टआत्मां कड्डियां थियां सैह़ यीशुये नैं विणती करणा लग्गा, कि मिन्जो अप्पु सौगी औणां दे, अपर यीशुयैं तिसियो बापस घल्ली दित्ता कने ग्लाया,</verse>
				<verse number="39">“अपणे घरेयो चलिया कने लोकां नैं दस्स कि परमात्मैं तिज्जो तांई कितणे बड्डे-बड्डे कम्म कित्ते।” सैह़ जाई नैं सारे सैहरे च प्रचार करणा लग्गा कि यीशुयैं मिन्जो बासती कदेय बड्डे-बड्डे कम्म कित्ते।</verse>
				<verse number="40">जाह़लू यीशु बापस आया तां माणु तिस सौगी खुसिया नैं मिल्ले, क्जोकि सैह़ सारे तिसदी राह दिक्खा दे थे।</verse>
				<verse number="41">इतणे च याईर नांऐ दा इक्क माणु जेह्ड़ा आराधनालय दा सरदार था आया कने यीशुये दे पैरां च पेई करी तिस नैं विणती करणा लग्गा कि मेरे घरेयो चल,</verse>
				<verse number="42">क्जोकि तिसदी बारांह साल्लां दी इक्क लौती कुड़ी थी, कने सैह़ मरना लगियो थी। जाह़लू सैह़ जा दा था, ताह़लू माणु तिस परालैं पेई जांदे थे।</verse>
				<verse number="43">इक्की जणासा जिसा जो बारांह साल ते खून चलणे दी बमारी थी, कने तिन्नै अपणी सारी कमाई बैदां-हकीम्मां पर लगाई दित्तियो थी, भिरी भी तिसा जो कुसी ते भी फायदा नीं होएया,</verse>
				<verse number="44">पचांह़ ते आई करी तिसदे कपड़े दे पल्ले जो छुता, कने तिसी बग्त तिसादा खून चलणा बंद होई गेआ।</verse>
				<verse number="45">यीशुयैं पुछया, “मिन्जो कुणी छुता?” जाह़लू सारे मुकरना लग्गे, तां पतरसे कने तिसदे साथियां ग्लाया, “हे मालक, तुहां जो तां भीड़ दबा दी ऐ कने तुहां परालैं पेई जांदी ऐ।”</verse>
				<verse number="46">अपर यीशुयैं ग्लाया, “कुणकी मिन्जो तां छुता ऐ, क्जोकि मैं जाणी लेआ ऐ कि मिन्जो ते सामर्थ निकल़ी ऐ।”</verse>
				<verse number="47">जाह़लू तिन्नै जणासा दिख्या कि मैं लुक्की नीं सकदी, तां कम्मदी होई तिसदेयां पैरां च पेई नैं सारेयां लोकां जो दस्सेया कि तिन्नै कुसा बज़ाह ते तिसियो छुत्या, कने किंआं तौल़ी खरी होई गेई।</verse>
				<verse number="48">यीशुयैं तिसा जो ग्लाया, “बच्चा, तेरे बसुआसैं तिज्जो खरा कित्ता ऐ, खुसिया नैं चली जा।”</verse>
				<verse number="49">सैह़ एह़ ग्ला दा ई था कि, कि आराधनालय दे सरदारे दे घरे ते इक्क माणु आई नैं ग्लाणा लग्गा, “हुण गुरू जो तकलीफ मत दे, क्जोकि तेरी कुड़ी तां मरी गियो ऐ।”</verse>
				<verse number="50">यीशुयैं एह़ सुणी करी तिस जो जवाब दित्ता, “मत डर; सिर्फ बसुआस रख, तां सैह़ बची जांगी।”</verse>
				<verse number="51">घरे च आई करी तिन्हीं पतरसे जो, कने यूहन्ने जो, कने याकूबे जो, कने कुड़िया दे माँऊ-बुढ़े जो छड्डी करी कने कुसियो भी अप्पु सौगी अंदर औणां नीं दित्ता।</verse>
				<verse number="52">सारे माणु तिसा तांई रोआ दे थे, अपर तिन्हीं ग्लाया, “रोआ मत; सैह़ मरियो नीं अपर सैह़ सुतियो ऐ।”</verse>
				<verse number="53">सैह़ एह़ सुणी करी, कि सैह़ मरी गियो ऐ यीशु पर हंसणा लग्गे।</verse>
				<verse number="54">अपर यीशुयैं तिसादा हत्थ पकड़ेया, कने जोरे नैं ग्लाया, “हे कुड़िये उठ।”</verse>
				<verse number="55">ताह़लू तिसादे प्राण हटी आये कने सैह़ ताह़लू ई उठी बैठी। भिरी तिन्हीं हुक्म दित्ता कि इसा कुड़िया जो कुच्छ खाणे जो देआ।</verse>
				<verse number="56">तिसादे माँ बुढ़े हरान होये, अपर यीशुयैं तिन्हां जो चतौणी दित्ती कि एह़ जेह्ड़ा होएया ऐ कुसी नैं मत दस्सदे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">भिरी यीशुयैं अपणे बारांह चेलेयां जो अप्पु अल्ल सद्देया कने तिन्हां सबना जो दुष्टआत्मां, बमारियां जो दूर करणे दी सामर्थ कने हक्क दित्ता,</verse>
				<verse number="2">कने तिन्हां जो परमात्मे दे राज्जे दा प्रचार करणे तांई कने बमारां जो ठीक करणे तांई घल्लेया।</verse>
				<verse number="3">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “रस्ते तांई कुच्छ मत लेआ, ना तां सोठी, ना झोल़ु, ना रोटी, ना पैसे, कने ना दो-दो कपड़ेयां दी जोड़ी।</verse>
				<verse number="4">जिस कुसी दे भी घरेयो तुहां जान, तित्थु ई परोणा बणी नैं रेह्आ, कने तित्थु ते ई विदा होआ।</verse>
				<verse number="5">जेह्ड़ा कोई तुहां दा आदर नीं करगा, तिस ग्रांऐ ते बाहर निकल़दे ई अपणे पैरां दिया धूड़ी झाड़ी देआ, कि एह़ तिस सैहरे दे लोकां जो दस्सगा कि परमात्मा तिन्हां दा न्याय करगा।”</verse>
				<verse number="6">सैह़ निकल़ी नैं ग्रांऐ -ग्रांऐ च सुसमाचार सणांदे, कने हर जगाह च लोकां जो चंगा करदे-करदे घूमदे रैह्।</verse>
				<verse number="7">देसे दे चौथे हिस्से दा राजा हेरोदेस एह़ सब सुणी नैं डरी गेआ, क्जोकि कुच्छ लोक ग्लाणा लग्गे कि यूहन्ना मरेयां ते जिन्दा होईया ऐ,</verse>
				<verse number="8">कुच्छ लोकां एह़ ग्लाया कि एलिय्याह दुस्सेया ऐ, कने होरनी एह़ ग्लाया, कि पराणे भविष्यवक्ता ते कोई जिन्दा होएया ऐ।</verse>
				<verse number="9">अपर हेरोदेस राजैं ग्लाया, “यूहन्ने दा तां मैं सिर कटवाया, हुण एह़ कुण ऐ जिसदे बारे च एह़ गल्लां सणांदा ऐ?” कने तिन्हीं तिसियो दिक्खणे दी इच्छा कित्ती।</verse>
				<verse number="10">भिरी प्रेरितां बापस आई नैं जेह्ड़ा तिन्हां कित्या था, तिसियो दस्सी दित्ता; कने सैह़ तिन्हां जो लग्ग करी नैं बैतसैदा नांऐ दे ग्रांऐ जो लेई गेआ।</verse>
				<verse number="11">एह़ जाणी नैं लोकां दी भीड़ तिसदे पचांह़ चली पेई, कने सैह़ खुसिया नैं तिन्हां सौगी मिल्लेया, कने तिन्हां नैं परमात्मे दे राज्जे दी गल्लां करणा लग्गा, कने जेह्ड़े खरे होणा चांह़दे थे तिन्हां जो खरा कित्ता।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू दिन घरूणा लग्गा तां बारांह चेलेयां आई नैं तिस नैं ग्लाया, “इसा भीड़ा जो घल्ली देआ, कि चौंन्नी पास्से दे ग्रांऐ कने बस्तियां च जाई नैं अपणे तांई रैहणे जो जगाह दा कने खाणे दा इंतजाम करन, क्जोकि अहां ऐत्थु सुनसाण जगाह च हन।”</verse>
				<verse number="13">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां ई इन्हां जो खाणे जो देआ।” तिन्हां ग्लाया, “अहां अल्ल पंज रोटियां कने दो मच्छियां जो छड्डी नैं होर कुच्छ नीं ऐ; अपर हाँ, जे अहां जाई नैं तिन्हां सारेयां तांई खाणा खरीदी लैन, तां होई सकदा ऐ।” सैह़ लोक तां पंज हज़ार मरद थे।</verse>
				<verse number="14">(क्जोकि तित्थु तिन्हां च लगभग पंज हज़ार मरद थे।) ताह़लू यीशुयैं अपणेयां चेलेयां जो ग्लाया, “तिन्हां जो पजांह़-पजांह़ करी नैं इक्क-इक्क पंगत लगाई नैं बठाल़ी देआ।”</verse>
				<verse number="15">तिन्हां इआं ई कित्ता, कने सबना जो बठाल़ी दित्ता।</verse>
				<verse number="16">ताह़लू यीशुयैं सैह़ पंज रोटियां कने दो मच्छियां लेईआं, सुअर्गे दे पास्से दिक्खी नैं धन्यावाद कित्ता, कने तोड़ी-तोड़ी करी चेलेयां जो दिंदा गेआ कि लोकां जो बंडन।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू सारे खाई नैं रज्जी गै, कने चेलेयां बचियां रोटियां दे बाराह टोकरु भरी नैं चुके।</verse>
				<verse number="18">जाह़लू यीशु किल्ला बेई नैं प्रार्थना करा दा था कने तिसदे चेले तिस सौगी थे, तां तिन्हीं अपणे चेलेयां ते पुछया, “लोक मिन्जो क्या ग्लांदे हन? कि मैं कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="19">तिन्हां यीशुये जो ग्लाया, “यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़ा कने कोई तां एलिय्याह कने कोई तां एह़ कि पराणे भविष्यवक्ता च कोई जिन्दा होएया।”</verse>
				<verse number="20">तिन्हीं तिन्हां ते पुछया, “अपर तुहां मिन्जो क्या ग्लांदे हन कि मैं कुण ऐ?” पतरसैं ग्लाया, “परमात्मे दे घल्लेयो मसीह।”</verse>
				<verse number="21">ताह़लू तिन्हीं तिन्हां जो चतौणी नैं ग्लाया कि एह़ कुसी नैं मत दस्सदे।</verse>
				<verse number="22">भिरी तिन्हीं ग्लाया, “माणुये दे पुत्तरे तांई जरूरी ऐ कि सैह़ बड़ा दुख झेलैं, कने स्याणे, प्रधान याजक कने सास्त्री तिसियो नीच समझी नैं मारी दिंगे, कने सैह़ त्रीये दिनैं भिरी मरेयां ते जिन्दा हुंगा।”</verse>
				<verse number="23">यीशु सबना नैं ग्लाणा लग्गा, “जेह्ड़ा कोई मिन्जो पचांह़ औणां चांह़दा, सैह़ अपणियां इच्छां जो छड्डी करी कने हर-रोज अपणे दुखां कने कष्टां दिया सूल़िया चुक्की नैं, मेरे पचांह़ चली पोयैं।</verse>
				<verse number="24">क्जोकि जेह्ड़ा कोई अपणे प्राण बचाणा चांह़गा सैह़ अपणे प्राण गुआंगा, अपर जेह्ड़ा कोई मिन्जो तांई अपणे प्राण गुआंगा सैह़ अपणे प्राण बचांगा।</verse>
				<verse number="25">जेह्ड़ा माणु सारे संसारे जो हासल करणे तांई अपणे प्राणा जो गुआई दैं, या तिसदा नकसान भुकतैं, तां तिसियो क्या फायदा हुंगा?</verse>
				<verse number="26">जेह्ड़ा कोई मिन्जो ते कने मेरियां गल्लां ते सर्मांगा, मैं माणुये दा पुत्तर भी, जाह़लू अपणी कने अपणे पिता दी कने पवित्र सुअर्गदूतां दी महिमा सौगी ओंगा, तां तिसते भी सर्मांगा।</verse>
				<verse number="27">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़े ऐत्थु खड़ोत्यो हन, इन्हां च कुच्छ लोक ऐदेय हन कि जाह़लू तिकर परमात्मे दा राज दिक्खी नीं लैंगे, ताह़लू तिकर मौत्त तिन्हां पर कदी नीं ओंगी।”</verse>
				<verse number="28">तिन्हां गल्लां ते कोई अठां दिनां बाद सैह़ पतरस, यूहन्ने कने याकूबे जो सौगी लेई करी प्रार्थना करणे तांई प्हाड़े पर गेआ।</verse>
				<verse number="29">जाह़लू यीशु प्रार्थना करा दा ई था, तां तिसदे चेहरे दा रूप बदली गेआ, कने तिसदे कपड़े चिट्टे होई नैं चमकणा लग्गे।</verse>
				<verse number="30">कने दिक्खा, मूसा कने एलिय्याह, एह़ दो माणु यीशु सौगी गल्लां करा दे थे।</verse>
				<verse number="31">एह़ महिमा सौगी दुस्से कने तिसदिया मौत्ती दे बारे च चर्चा करा दे थे, जेह्ड़ा यरूशलेम सैहरे च होणे आल़ा था।</verse>
				<verse number="32">पतरस कने तिसदे साथी निंदरा नैं भरोयो थे, जाह़लू ठीक तरीके नैं जागे तां तिसदी महिमा कने तिन्हां दूँ माणुआं जो, जेह्ड़े तिस सौगी खड़ोत्यो थे, दिख्या।</verse>
				<verse number="33">जाह़लू सैह़ तिस अल्ल जाणा लग्गे, तां पतरस यीशुये नैं ग्लाणा लग्गा, “हे मालक, अहां दा ऐत्थु रैहणा ठीक ऐ कने इसतांई अहां तीन तम्बू बणान, इक्क तिज्जो तांई, इक्क मूसे तांई, कने इक्क एलिय्याह तांई।” सैह़ जाणदा नीं था कि क्या ग्ला दा ऐ।</verse>
				<verse number="34">पतरस एह़ ग्ला दा ई था कि इक्की बदल़ैं आई नैं तिन्हां जो ढक्की लेआ, कने जाह़लू सैह़ तिस बदल़े नैं ढकूणा लग्गे तां सैह़ डरी गै।</verse>
				<verse number="35">कने ताह़लू तिस बदल़े ते एह़ उआज़ आई, “एह़ मेरा पुत्तर ऐ कने मेरा चुणेया ऐ, इसदी सुणा।”</verse>
				<verse number="36">एह़ सब्द ग्लांदे ई यीशु किल्ला रेई गेआ; कने सैह़ चुप होई गै, कने जेह्ड़ा कुच्छ भी दिख्या था तिसदी चर्चा कुसी नैं नीं कित्ती।</verse>
				<verse number="37">दूये दिने जाह़लू यीशु कने तिसदे चेले प्हाड़े ते लौत्थे तां इक्क माणुआं दी बड़ी भीड़ तिस नैं आई मिल्ली।</verse>
				<verse number="38">कने दिक्खा, भीड़ा ते इक्क माणुये जोरे नैं ग्लाणा लग्गा, “हे गुरू, मैं तिज्जो नैं विणती करदा ऐ कि मेरे जागते पर दया कर; क्जोकि सैह़ मेरा इक्क लौता जागत ऐ।</verse>
				<verse number="39">कने दिक्ख, इक्की दुष्टआत्मां इसियो पकड़ेया ऐ, कने सैह़ तिसियो मरोड़ा दी ऐ कने सैह़ मुँऐ ते झघूड़े कड्डा दा ऐ; कने तिसियो मरोड़ी करी बड़िया मुस्कला नैं छड्डदी ऐ।</verse>
				<verse number="40">कने मैं तेरे चेलेयां नैं विणती कित्ती कि इसा दुष्टआत्मा जो कड्डी देआ, अपर एह़ तां कड्डी नीं सके।”</verse>
				<verse number="41">यीशुयैं जवाब दित्ता, “हे बेबसुआसियो कने बेइमान लोको, मैं काह़लू तिकर तुहां सौगी रैंह्गा, कने तुहां दी झेलगा? अपणे जागते जो मिन्जो अल्ल लेयो।”</verse>
				<verse number="42">सैह़ ओआ दा ई था कि दुष्टआत्मां तिसियो पटकी करी मरोड़ेया, अपर यीशुयैं दुष्टआत्मां जो झिड़की नैं ग्लाया कने जागते जो खरा करी नैं तिसदे बुढ़े जो देई दित्ता।</verse>
				<verse number="43">ताह़लू सारे माणु परमात्मे दी महासामर्थ ते हरान होये। अपर जाह़लू सारे माणु तिसदेयां कम्मां ते जेह्ड़ा सैह़ करदा था, हरान थे, तां तिन्हीं अपणे चेलेयां नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="44">“तुहां तिन्हां सारियां गल्लां जो ध्याने नैं सुणा, क्जोकि मैं माणुये दा पुत्तर माणुआं दे हत्थे च पकड़ुणे आल़ा ऐ।”</verse>
				<verse number="45">अपर सैह़ ना तां इसा गल्ला जो समझी सके, कने ना ई इसा गल्ला दा भेत पाई सके; कने सैह़ इसा गल्ला जो तिसते पुछणे ते डरदे थे।</verse>
				<verse number="46">भिरी तिन्हां च एह़ बैंह्स होणा लग्गी कि अहां च बड्डा कुण ऐ।</verse>
				<verse number="47">अपर यीशुयैं तिन्हां दे मने दी गल्ल जाणी लेई, कने इक्क बच्चा लेई नैं अपणे बक्खे खरेड़ी दित्ता,</verse>
				<verse number="48">कने तिन्हां जो ग्लाया, “जेह्ड़ा कोई मेरे नांऐ ते इस जागते जो अपनांदा ऐ; कने जेह्ड़ा कोई मिन्जो अपनांदा ऐ, सैह़ मेरे घल्लणे आल़े जो अपनांदा ऐ, क्जोकि जेह्ड़ा कोई तुहां च सबना ते छोटे ते छोटा ऐ, सैई बड्डा ऐ।”</verse>
				<verse number="49">ताह़लू यूहन्ना ग्लाणा लग्गा, “हे गुरू, अहां इक्की माणुये जो तेरे नांऐ ते दुष्टआत्मां जो कड्डदे दिख्या, कने अहां तिसियो रोकणे दी कोसस कित्ती, क्जोकि सैह़ चेला नीं था।”</verse>
				<verse number="50">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तिसियो मत रोका; क्जोकि जेह्ड़ा तुहां दे बरोधे च नीं ऐ, सैह़ तुहां पास्से ऐ।”</verse>
				<verse number="51">जाह़लू तिसदे सुअर्गेयो जाणे दे दिन पूरे होणे आल़े थे, तां तिन्हां यरूशलेम सैहरे जो जाणे दा फैसला कित्ता।</verse>
				<verse number="52">तिन्हीं अपणे गांह-गांह सामरिया देसे दे हर ग्रांऐ च इसा गल्ला दा संदेसा लेई करी कुच्छ माणु घल्ले, कि सैह़ तिस तांई जगाह त्यार करन।</verse>
				<verse number="53">अपर तिन्हां लोकां तिसियो औणां नीं दित्ता, क्जोकि सैह़ यरूशलेम सैहरे जो जा दा था।</verse>
				<verse number="54">एह़ दिक्खी नैं तिसदे चेले याकूब कने यूहन्ने ग्लाया, “हे प्रभु, तू क्या चांह़दा ऐ कि अहां हुक्म दैन, कि अम्बरे ते अग्ग पेई करी तिन्हां जो भस्म करी दैं?”</verse>
				<verse number="55">अपर यीशुयैं पचांह़ मुड़ी करी तिन्हां जो झिड़केया, कने ग्लाया, “तुहां नीं जाणदे हन कि तुहां कदेई आत्मा दे हन।</verse>
				<verse number="56">क्जोकि माणुये दा पुत्तर लोकां दे प्राणा लैणां नीं अपर बचाणा आया ऐ।” कने सैह़ कुसकी दूये ग्रांऐ च चली गै।</verse>
				<verse number="57">जाह़लू सैह़ रस्ते च चलेयो थे, तां कुणकी तिस नैं ग्लाया, “जित्थु-जित्थु तू जांगा, मैं तिज्जो पचांह़-पचांह़ चलगा।”</verse>
				<verse number="58">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “गीदड़ीं दियां झोरीं कने अम्बरे दे पंछियां दे अल्ले हुंदे हन, अपर मैं माणुये दा पुत्तर होई नैं भी मिन्जो अल्ल रैहणे तांई घर नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="59">यीशुयैं दूये नैं ग्लाया, “मिन्जो पचांह़ चली पौ।” तिन्हीं ग्लाया, “हे प्रभु मिन्जो पैहल्लैं घरेयो जाणा दे, तांजे मैं अपणे बुढ़े दे मरने ते बाद तिसियो दब्बी करी, भिरी तिज्जो पचांह़ चलगा।”</verse>
				<verse number="60">तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “कने जेह्ड़े आत्मिक रूप ते मुड़दे हन, तिन्हां जो अपणे मुड़दे दब्बणा दे, अपर तू जाई नैं परमात्मे दे राज्जे दा सुसमाचार सणा।”</verse>
				<verse number="61">इक्की होरनी भी ग्लाया, “हे प्रभु, मैं तिज्जो पचांह़ चली पोंगा; अपर पैहल्लैं मिन्जो घरेयो जाणा देआ कि मैं घरे देहयां माणुआं ते विदा लेई औयें।”</verse>
				<verse number="62">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “जेह्ड़ा कोई माणु अपणे खेतां बांदे बग्त पचांह़ दिक्खदा ऐ, सैह़ परमात्मे दे राज्जे जोग्गा नीं ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">इन्हां गल्लां ते बाद प्रभुयैं सत्तर होर चेले चुणे कने नियुक्त कित्ते, कने जिस-जिस सैहरे कने जगाह जो सैह़ अप्पु जाणे आल़ा था, तित्थु तिन्हां जो दो-दो करी नैं अप्पु ते पैहल्ले घल्ली दित्ते।</verse>
				<verse number="2">यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “मते खेत पकी गियो हन, अपर मजदूर घट हन; इसतांई खेत दे मालके नैं विणती करा कि सैह़ अपणे खेतां दिया फसला जो बड्डणे तांई होर मजदूर घल्ली दैं।</verse>
				<verse number="3">जा; दिक्खा, मैं तुहां जो भेड्डां साइआं भेड़ियां दे बिच्च घल्लदा ऐ।</verse>
				<verse number="4">इसतांई ना बटुआ, ना झोल़ी, ना जूते लेआ; कने ना रस्ते च कुसियो नमस्कार करा।</verse>
				<verse number="5">कने तुहां जिस कुसी दे भी घरे च जा, पैहल्लैं ग्ला, कि ‘तिस घरे च परमात्मे दी सांति होयैं।’</verse>
				<verse number="6">जे तिस घरे च कोई माणु जेह्ड़ा परमात्मे ते सांति पाणा चांह़दा ऐ, तां सैह़ सांति तिस पर हुंगी, नीं तां तुहां अल्ल बापस आई जांगी।</verse>
				<verse number="7">तुहां तिस ई घरे च परोणा बणी नैं रेह्आ, कने जेह्ड़ा कुच्छ भी तिन्हां ते मिल्लैं, सैई खा कने पीआ, क्जोकि मजदूरे जो अपणी दिहाड़ी मिलणी चाइदी; घर-घर नीं घूमणा।</verse>
				<verse number="8">जिस भी सैहरे जो जा, कने तित्थु दे माणु तुहां जो रोकन, तां जेह्ड़ा कुच्छ भी तुहां सामणै रखेया सैई खा।</verse>
				<verse number="9">तित्थु दे बमारां जो ठीक करा कने तिन्हां नैं ग्ला, ‘परमात्मे दा राज्ज तुहां दे नेड़े आई रेह्आ ऐ।’</verse>
				<verse number="10">अपर जिस भी सैहरे च जा, कने तित्थु दे माणु तुहां दा आदर ना करन, तां तिन्हां दे बजारां च जाई नैं ग्ला,</verse>
				<verse number="11">‘तुहां दे सैहरे दिया धूड़ी भी, जेह्ड़ी अहां देयां पैरां च लगियो ऐ, अहां तुहां सामणै झाड़ी दिंदे हन; तमी एह़ समझी लेआ कि परमात्मे दा राज्ज तुहां दे नेड़े ओआ दा ऐ।’</verse>
				<verse number="12">मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि तिस दिन तिस देसे दे लोकां दी हालत कने सदोम देसे दे लोकां दिया हालता ते जादा खराब हुंगी।</verse>
				<verse number="13">“हाय खुराजीन। कने हाय बैतसैदा सैहरे दे लोको। जेह्ड़े सामर्थी दे कम्म तुहां च कित्ते गै, जे सैह़ सूर कने सैदा दे सैहरां च कित्ते जांदे, तां लोक दरिया उढी नैं कने धूड़ी च बेई नैं तिन्हां काह़लू दा मन बदली लेआ हुंदा।</verse>
				<verse number="14">अपर न्याय दे दिन तुहां दी हालत कने सूर कने सैदा देसां दे लोकां दी हालत जादा झेलणे जोग्गी हुंगी।</verse>
				<verse number="15">कने हे कफरनहूम सैहर, क्या तू सुअर्गे तिकर ऊचा कित्ता जांगा? तू तां अधोलोक तिकर थल्लैं जांगा।</verse>
				<verse number="16">जेह्ड़ा तुहां दी सुणदा ऐ, सैह़ मेरी सुणदा ऐ, कने जेह्ड़ा तुहां जो नीच समझदा ऐ, सैह़ मिन्जो नीच समझदा ऐ; कने जेह्ड़ा मिन्जो नीच समझदा ऐ; सैह़ मेरे घल्लणे आल़े जो नीच समझदा ऐ।”</verse>
				<verse number="17">जाह़लू सैह़ सत्तर चेले खुसी मनादे बापस आये कने ग्लाणा लग्गे, “हे प्रभु तेरे नांऐ ते दुष्टआत्मां भी अहां दे बसे च हन।”</verse>
				<verse number="18">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, जाह़लू दुष्टआत्मां तुहां दे बसे च होईयां, “तां मैं सैताने जो बिजल़ी साइआं सुअर्गे ते पोंदा दिक्खा दा था।</verse>
				<verse number="19">सुणा, मैं तां तुहां जो सर्पां कने डंग्गुआं जो चिल़णे दा, कने सैतान जेह्ड़ा तुहां दा दुश्मण ऐ, तिसदिया सारी सामर्थी पर हक्क दित्या ऐ; कने कुसा भी चीज्जा ते कोई नकसान नीं हुंगा।</verse>
				<verse number="20">अपर तमी इसते खुस मत होआ कि दुष्टआत्मा तुहां दे बसे च ऐ, अपर इसते खुस होआ कि तुहां दे नां सुअर्गे च लिख्यो हन।”</verse>
				<verse number="21">तिसा घड़िया सैह़ पवित्र आत्मा च होई नैं खुसिया कने भरोई गेआ, कने ग्लाणा लग्गा, “हे पिता, सुअर्ग कने धरतिया दे प्रभु, मैं तेरा धन्यावाद करदा ऐ, कि तैं इन्हां गल्लां जो अक्लमंद कने समझदार माणुआं ते छुपाई नैं रखेया, कने जागतां पर प्रगट कित्ता। हाँ, हे पिता, क्जोकि तुहां जो ऐई खरा लग्गा।</verse>
				<verse number="22">मेरे पितैं मिन्जो सब कुच्छ दित्या ऐ; कने कोई नीं जाणदा कि पुत्तर कुण ऐ सिर्फ पिता, कने पिता कुण ऐ एह़ भी कोई नीं जाणदा सिर्फ पुत्तरे दे सिवाय, कने सैह़ जिस पर पुत्तर तिसियो प्रगट करणा चां।”</verse>
				<verse number="23">ताह़लू चेलेयां दे पास्से मुड़ी करी किल्ले च ग्लाया, “धन हन सैह़ अखीं, जेह्ड़ियां एह़ गल्लां जेह्ड़े तुहां दिक्खा दे हन, दिक्खदियां हन।</verse>
				<verse number="24">क्जोकि मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि मते सारे भविष्यवक्तां कने राजेयां चाया कि जेह्ड़ियां गल्लां तुहां दिक्खा करदे हन, दिक्खन, अपर तिन्हां नीं दिक्खियां, कने जेह्ड़ियां गल्लां तुहां सुणदे हन, सुणन, अपर तिन्हां नीं सुणियां।”</verse>
				<verse number="25">कने सुणा, इक्क दिन जाह़लू यीशु लोकां जो सिक्षा दै दा था, “ताह़लू इक्क व्यवस्थापक उठेया कने एह़ ग्लाई नैं तिसदी परीक्षा करणा लग्गा, हे गुरू, सदा दी ज़िन्दगी हासल करणे तांई मैं क्या करैं?”</verse>
				<verse number="26">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “मूसा दिया व्यबस्था च क्या लिख्या ऐ? तू किंआं पढ़दा कने समझदा ऐ?”</verse>
				<verse number="27">तिन्हीं जवाब दित्ता, “तू प्रभु अपणे परमात्मे नैं अपणे सारे मने कने सारे प्राण कने अपणी सारी सक्तिया कने अपणी सारिया अक्ला दे सौगी प्यार रख, कने अपणे प्ड़ेसिये नैं अप्पु साइआं प्यार रख।”</verse>
				<verse number="28">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “तैं ठीक जवाब दित्ता, ऐई कर तां तू सदा दी ज़िन्दगी पांगा।”</verse>
				<verse number="29">अपर तिन्हीं अपणे आप्पे जो धर्मी ठैहराणे दी इच्छा ते यीशुये ते पुछया, “तां मेरा प्ड़ेसी कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="30">यीशुयैं इसा गल्ला जो सुणी करी, तिसियो इक्क काहणी सुणाई, सुण “इक्क माणु यरूशलेम सैहरे ते यरीहो सैहरे जो जा दा था, ताह़लू डाकुआं पकड़ी नैं तिसदे कपड़े कने जेह्ड़ा कुच्छ तिस अल्ल था लुटी लेआ, कने मारी-जक्की नैं अधमरा छड्डी नैं चली गै।</verse>
				<verse number="31">कने इआं होएया कि तिस रस्ते ते इक्क यहूदी याजक जा दा था, अपर तिसियो दिक्खी नैं तिसदे बक्खे ते निकल़ी करी चली गेआ।</verse>
				<verse number="32">इस तरीके नैं मंदरे दा सेवादार इक्क लेवी माणु तिसा जगाह च आया, सैह़ भी तिसियो दिक्खी नैं तिसदे बक्खे ते निकल़ी करी चली गेआ।</verse>
				<verse number="33">तिसते बाद भिरी सामरी जाति दा माणु तिसा जगाह ते निकल़ेया, कने तिसियो दिक्खी करी तरस आया।</verse>
				<verse number="34">तिन्हीं तिस अल्ल आई करी तिसदे जख्मां पर तेल कने दवाई लगाई नैं पट्टियां बन्नियां कने अपणे गधे पर बठाई नैं सराईं च लेई गेआ कने तिसदी सेवा कित्ती।</verse>
				<verse number="35">कने दूये दिने तिन्हीं दो दीनार कड्डी नैं सराईं दे मालके जो दित्ते, कने ग्लाणा लग्गा, तिसदा लाज करैयां, कने जेह्ड़ा कुच्छ तेरा होर लगगा, सैह़ मैं बापस ओणे पर तिज्जो देई दिंगा।”</verse>
				<verse number="36">ताह़लू यीशुयैं तिसते पुछया, “हुण तेरिया समझा च जिस माणुये जो डाकुआं पकड़ेया कने लुटी लेआ था, तिन्हां त्रीनां च तिसदा प्ड़ेसी कुण होएया?”</verse>
				<verse number="37">तिन्हीं ग्लाया, “सैई जिन्हीं तिस पर दया कित्ती।” यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “जा, तूमी एह़ ई कर।”</verse>
				<verse number="38">जाह़लू यीशु कने तिसदे चेले रस्ते च चलेयो थे तां सैह़ इक्की ग्रांऐ च पुज्जे, तिस ग्रांऐ च मार्था नांऐ दी इक्क जणासा थी, जिन्नै तिसियो अपणे घरैं सद्दी करी तिसदा सुआगत कित्ता।</verse>
				<verse number="39">मरियम नांऐ दी तिसा दी इक्क बैहण थी सैह़ प्रभु दे चरणा च बेई करी तिसदा वचन सुणादी थी।</verse>
				<verse number="40">अपर मार्था अपणे घरे दे कम्मां दी बड़ी भरी फिकर करा दी थी, कने यीशु अल्ल आई नैं ग्लाणा लग्गी, “हे प्रभु, क्या तिज्जो मेरी कुच्छ भी फिकर नीं कि मेरिया बैह्णी मिन्जो घरे दे कम्मां जो करणे तांई किल्लिया छड्डी दित्ता? हुण इसा जो ग्ला कि मेरी मदत कर।”</verse>
				<verse number="41">प्रभुयैं तिसा जो जवाब दित्ता, “मार्था, हे मार्था तू मतिआं गल्लां दी फिकर करदी कने घबरांदी ऐ।</verse>
				<verse number="42">अपर इक्क गल्ल जरूरी ऐ, कि मरियमा अप्पु तांई खरी जगाह चुणी लेई ऐ जेह्ड़ा तिसाते कोई खोई नीं सकदा।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">यीशु कुसी जगाह पर प्रार्थना करा दा था। जाह़लू सैह़ प्रार्थना करी बैठा तां तिसदे चेलेयां च इक्की चेलैं ग्लाया, “हे प्रभु, जिंआं एह़ यूहन्ना अपणे चेलेयां जो प्रार्थना करणा सखाया तिंआं ई तू अहां जो भी सखाई दे।”</verse>
				<verse number="2">यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “जाह़लू तुहां प्रार्थना करन तां ग्ला: ‘हे अहां दे पिता, तू जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ, तेरा नां पवित्र मन्नेया जां, तेरा राज्ज औयें।</verse>
				<verse number="3">अहां दी दिन भर दी रोटी हर दिन अहां जो देआ कर,</verse>
				<verse number="4">कने अहां दे पापां जो माफ कर, क्जोकि अहां भी अपणे हर इक्की अपराधियै जो माफ करदे हन, कने अहां जो परीक्षा च मत पा’।”</verse>
				<verse number="5">ताह़लू यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां च कुण ऐ कि जिसदा इक्क साथी होयैं, कने सैह़ अधिया राती जो तिस अल्ल जाई करी तिस नैं ग्लां, ‘हे साथी; मिन्जो तीन रोटियां दे।</verse>
				<verse number="6">क्जोकि इक्क यात्री साथी मिन्जो अल्ल आया ऐ, कने तिसियो दैणे तांई मिन्जो अल्ल कुच्छ नीं ऐ।’</verse>
				<verse number="7">कने सैह़ अंदरा ते जवाब दैं, कि मिन्जो दुख मत दे; हुण तां दरवाजा बंद ऐ कने मेरा जागत मिन्जो सौगी बिस्तरे च ऐ तिस तांई मैं तिज्जो उठी नैं देई नीं सकदा?</verse>
				<verse number="8">मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, जे तिसदा साथी होणे पर भी तिसियो उठी नैं ना दैं, तमी तिसदी सर्म छड्डी नैं लगातार मगणे दिया बज़ाह ते तिसियो जितणी जरूरत होयैं उतणी ई उठी नैं दिंगा।</verse>
				<verse number="9">कने मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि परमात्मे ते मंगा, तां तुहां जो दित्ता जांगा। परमात्मे जो तोपगे, तां तुहां जो मिलगा। दरवाजे ठोरगे, तां तुहां तांई खोलेया जांगा।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि जेह्ड़ा कोई मंगदा ऐ, तिसियो मिलदा ऐ; कने जेह्ड़ा तोपदा ऐ, सैह़ पांदा ऐ; कने जेह्ड़ा दरवाजे ठोरदा ऐ, तिस तांई खोलेया जांगा।</verse>
				<verse number="11">तुहां च कोई भी ऐदेया पिता नीं हुंगा, कि जाह़लू तिसदा जागत रोटी मंगे, तां तिसियो पत्थर दैं। या मच्छी मंगे, तां मच्छी दे बदले तिसियो सर्प दैं?</verse>
				<verse number="12">या अंडा मंगे तां तिसियो डंग्गु दैं?</verse>
				<verse number="13">कने जाह़लू तुहां बुरे होई नैं अपणे बच्चेयां जो खरियां चीज्जां दैणा जाणदे हन, तां तुहां दा सुअर्गीय पिता भी अपणे मंगणे आल़ेआं जो पवित्र आत्मा क्जो नीं दिंगा।”</verse>
				<verse number="14">भिरी तिन्हीं इक्क गूंगिया दुष्टआत्मां जो कड्डेया। जाह़लू दुष्टआत्मां निकल़ी गेई तां गूंगा ग्लाणा लग्गा, एह़ सब दिक्खी नैं सारे माणु हरान होये।</verse>
				<verse number="15">अपर तिन्हां च कुच्छ माणुआं ग्लाया, “एह़ तां दुष्टआत्मां दे प्रधान बालजबूल (सैतान) दिया मदत लेई नैं दुष्टआत्मां जो कड्डदा ऐ।”</verse>
				<verse number="16">होरनी तिसदी परीक्षा करणे तांई तिसते सुअर्गे दा इक्क नसाण मंगेया।</verse>
				<verse number="17">अपर यीशुयैं तिन्हां दे मनां दियां गल्लां जाणी करी तिन्हां नैं ग्लाया, “जिस-जिस राजे दे राज्जे च बैर हुंदा ऐ, सैह़ राज्ज उजड़ी जांदा ऐ; कने जिस घरे च बैर हुंदा ऐ, सैह़ घर भी उजड़ी जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="18">जे बालजबूल (सैतान) बैरी बणी नैं अपणे लोकां च बैर पाई दैं तां तिसदा राज्ज किंआं बणी रैंह्गा? क्जोकि तुहां मेरे बारे च तां ग्लांदे हन कि एह़ सैताने दिया मदता ते दुष्टआत्मां जो कड्डदा ऐ।</verse>
				<verse number="19">अच्छा जे मैं बालजबूल (सैताने) दिया मदता ते दुष्टआत्मां जो कड्डदा ऐ, तां तुहां दी औलाद कुसदी मदत लेई नैं कड्डदे हन? इसतांई सैह़ ई तुहां दा न्याय करगे।</verse>
				<verse number="20">अपर जे मैं परमात्मे दी सामर्थी नैं दुष्टआत्मां जो कड्डदा ऐ, तां परमात्मे दा राज्ज तुहां अल्ल आई रेह्आ ऐ।</verse>
				<verse number="21">जाह़लू ताकतवर माणु हत्थयार लेई नैं अपणे घरे दा पैहरा करदा ऐ, तां तिसदी धन दौलत बची रैंह्दी ऐ।</verse>
				<verse number="22">अपर जाह़लू तिसते बधी करी कोई होर ताकतवर युद्ध करी नैं जीत्ती लैंदा, तां तिसदे सैह़ हत्थयार जिन्हां पर तिसदा भरोसा था, खोई लैंदा कने तिसदिया धन दौलता लुटी नैं बंडी दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="23">जेह्ड़ा मिन्जो सौगी नीं सैह़ मेरे खलाफ ऐ, कने जेह्ड़ा मिन्जो सौगी नीं बटीणदा सैह़ रंगाड़दा ऐ।</verse>
				<verse number="24">“जाह़लू दुष्टआत्मा तिस माणुये ते निकल़ी जांदी ऐ तां सैह़ अराम करणे जो सुनसाण जगाह तोपदी फिरदी ऐ, अपर जाह़लू जगाह नीं मिलदी ताह़लू सैह़ अप्पु जो ग्लांदी ऐ, कि ‘जिस माणुये ते मैं निकल़ियो थी, भिरी तिस च चली जांगी।’</verse>
				<verse number="25">कने बापस आई नैं तिस माणुये दिया ज़िन्दगिया जो इक्क साफ सुथरा कने सजे-सजायो घरे साइआं पांदी ऐ।</verse>
				<verse number="26">ताह़लू सैह़ जाई नैं अपणे ते भी बुरी सत होर दुष्टआत्मां जो अप्पु सौगी लेई ओंदी, कने सैह़ तिस च समाई नैं वास करदी ऐ, कने तिस माणुये दी हालत पैहल्ले ते बुरी होई जांदी ऐ।”</verse>
				<verse number="27">जाह़लू यीशु एह़ गल्लां ग्ला दा ई था तां लोकां दिया भीड़ा च इक्क जणांस जोरे नैं ग्लाणा लग्गी, “धन ऐ सैह़ जणांस जिन्नै तिज्जो जन्म दित्या कने पाल़ेया पोसेया ऐ।”</verse>
				<verse number="28">तिन्हीं ग्लाया, “हाँ, अपर धन सैह़ हन जेह्ड़े परमात्मे दा वचनां जो सुणदे कने मनदे हन।”</verse>
				<verse number="29">जाह़लू लोकां दी बड़ी भीड़ किठ्ठी हुंदी जांदी थी तां सैह़ ग्लाणा लग्गा, “इस जुगे दे माणु बुरे हन, सैह़ नसाण तां पांदे हन; अपर योना भविष्यवक्ता दे नसाणां जो छड्डी नैं होर कोई नसाण तिन्हां जो नीं दित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="30">जिंआं योना नीनवे दे लोकां तांई नसाण ठेहरैया, तिंआं ई मैं माणुये दा पुत्तर भी तिस जुगे दे लोकां तांई ठैहरगा।</verse>
				<verse number="31">दक्षिण देसे दिया राणिया न्याय दे दिने इस बग्ते दे माणुआं सौगी उठी करी तिन्हां जो दोसी ठैहरांगी, क्जोकि सैह़ सुलेमाने दा ज्ञान सुणने जो धरतिया दे दूये बन्ने ते आई, कने दिक्खा, ऐत्थु सैह़ ऐ जेह्ड़ा सुलेमाने ते भी बड्डा ऐ।</verse>
				<verse number="32">नीनवे दे माणु न्याय दे दिने इस बग्ते दे लोकां सौगी खड़ोई नैं, तिन्हां जो दोसी ठैहरांगे; क्जोकि तिन्हां योना दा प्रचार सुणी नैं मन बदलेया कने दिक्खा, ऐत्थु सैह़ ऐ जेह्ड़ा योने ते भी बड्डा ऐ।</verse>
				<verse number="33">“कोई माणु दीय्ये बाल़ी करी टोकरुये थल्लैं या लकाई करी नीं रखदा अपर वरैक्टा पर रखदा ऐ कि अंदर ओणे आल़े लौई जो दिक्खन।</verse>
				<verse number="34">तेरे सरीरे दा दीय्या तेरियां अखीं हन, इसतांई एह़ जाह़लू तिकर तेरियां अखीं खरिया हन तां तेरे सारे सरीरे च लौ ऐ। अपर जाह़लू सैह़ बुरी ऐ तां तेरा सरीर भी नेहरे साइआं ऐ।</verse>
				<verse number="35">इसतांई चौकन्ने रैहणा कि जेह्ड़ी लौ तिज्जो च ऐ सैह़ बुझी नीं जां।</verse>
				<verse number="36">अपर जे तेरे सारे सरीरे च लौ ऐ तां तिसदा कोई भी हिस्सा नेहरा नीं रैंह्, तां सारे सरीरे च ऐदई लौ हुंगी, जिंआं तिस बग्त हुंदी ऐ जाह़लू दीय्या अपणिया लौई ते तिज्जो लौ दिंदा ऐ।”</verse>
				<verse number="37">जाह़लू सैह़ गल्लां करा दा था ताह़लू कुणकी फरीसियें तिस नैं विणती कित्ती कि मेरे घरैं खाणे जो पधारा। सैह़ अंदर जाई करी खाणा-खाणा बैठा।</verse>
				<verse number="38">फरीसी माणुआं जो एह़ दिक्खी नैं हरानी होई कि तिन्हां खाणा खाणे ते पैहल्लैं हत्थ नीं धोते।</verse>
				<verse number="39">प्रभुयैं तिस नैं ग्लाया, “हे फरीसी माणुओ, तुहां तिन्हां कटोरे कने थाल़िया साइआं हन, जेह्ड़ियां बाहरे ते साफ कने अंदरे ते गंदियां हन, तिंआं ई तुहां देयां मनां अंदर भी लालच कने बुराई भरोईयो ऐ।</verse>
				<verse number="40">हे वेअक्लेयो, जिन्हीं बाहरे दा हिस्सा बणाया ऐ, क्या तिन्हीं अंदरे दा हिस्सा नीं बणाया?</verse>
				<verse number="41">अपर हाँ, अंदरे आल़ी चीज्जां जो दान करी देआ, तां दिक्खा, सब कुच्छ तुहां तांई खरा होई जांगा।</verse>
				<verse number="42">“अपर हे फरीसी माणुओ, तुहां पर हाय, तुहां पुदीने, कने ब्रमी दा कने हर किस्मां दे साग-सब्जियां दा दसमा हिस्सा दिंदे हन, अपर न्याय जो कने परमात्मे दे प्यारे जो टाल़ी दिंदे हन; अपर तुहां तांई खरा हुंदा कि इन्हां दून्नी गल्लां जो मनदे रैंह्दे।</verse>
				<verse number="43">हे फरीसी माणुओ, तुहां जो हाय। तुहां आराधनालयां च खास-खास आसण कने बजारां च नमस्कार चांह़दे हन।</verse>
				<verse number="44">हाय तुहां पर। क्जोकि तुहां तिन्हां लुकियां कब्रा साइआं हन, जिन्हां पर माणु चलदे हन, अपर नीं जाणदे।”</verse>
				<verse number="45">ताह़लू इक्क व्यवस्थापकें तिस जो जवाब दित्ता, “हे गुरू, इन्हां गल्लां ग्लाई नैं तू अहां दी निंदा करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="46">तिन्हीं ग्लाया; “हे व्यवस्थापको तुहां जो भी हाय। तुहां मते भरी कायदे कानून बणांदे हन, जिन्हां जो लोकां तांई मन्नणा बड़ा औखा ऐ। अपर अपणे बणाएयो कायदे कानूना जो तां मन्नणे दी तां सैह़ जरा भी कोसस नीं करदे।</verse>
				<verse number="47">हाय तुहां पर। तुहां तिन्हां भविष्यवक्ता दी कब्रां जो तिन्हां दा आदर दैणे तांई बणांदे हन, जिन्हां जो तुहां दे ई पूर्वजां नैं मारी दित्या था।</verse>
				<verse number="48">कने तुहां गवाह हन, कने अपणे पूर्वजां दे कम्मां ते सेहमत हन; क्जोकि तिन्हां-तिन्हां जो मारी दित्या कने तुहां तिन्हां दियां कब्रां बणांदे हन।</verse>
				<verse number="49">इसतांई परमात्मे दी अक्ल भी दस्सदी ऐ, मैं तिन्हां अल्ल भविष्यवक्तां जो कने प्रेरितां जो घल्लगी, कने सैह़ तिन्हां च कुच्छना जो मारी दिंदा ऐ, कने कुच्छना जो सतांगे।</verse>
				<verse number="50">तांजे जितणे भी भविष्यवक्तां दा खून संसारे दी सृष्टिया ते बहाया गेआ ऐ, सारेयां दा लेखा इस जुगे दे लोकां ते लेआ जां:</verse>
				<verse number="51">हाबिले दी हत्या ते लेई करी जकरियाह दी हत्या तिकर, जेह्ड़ा वेदी कने मंदरे दे बिच्च मारेया जांगा। मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ इन्हां सारेयां दा लेखा इस बग्त दे लोकां ते लेआ जांगा।</verse>
				<verse number="52">हे व्यवस्थापको हाय तुहां पर। तुहां अल्ल ज्ञान तां ऐ, इसतांई ना तां तुहां परमात्मे दे राज्जे च दाखल हुंदे कने जेह्ड़े कि इस च दाखल होणा चांह़दे हन तिन्हां जो तुहां हाजर होणा नीं दिंदे।”</verse>
				<verse number="53">जाह़लू यीशु तित्थु ते चली गेआ, तां सास्त्री कने फरीसी बुरी तरांह तिसदे पचांह़ पेई गै कने छेड़णा लग्गे कि यीशु तिन्हां दे सवालां दा जवाब दैं,</verse>
				<verse number="54">कने ताक्का च लग्गी रैह् कि तिसदे मुँऐ दी कोई गल्ल पकड़न।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">इतणे च जाह़लू हज़ारां लोकां दी भीड़ लग्गी गेई, ऐत्थु तिकर कि सैह़ इक्की-दूये जो धक्का-मुक्की करणा लग्गी पैयो थे, ताह़लू यीशु सबना ते पैहल्ले अपणे चेलेयां नैं ग्लाणा लग्गा, “फरीसी माणुआं दे खमीरे ते मतलब झूठी सिक्षा ते चौकन्ने रैहणा।</verse>
				<verse number="2">कुच्छ भी ढकेया नीं, जेह्ड़ा कुआड़ेया नीं जांगा, कुच्छ भी छुपेया नीं ऐ, जेह्ड़ा सामणै प्रगट नीं कित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="3">इसतांई जेह्ड़ा कुच्छ तुहां नेहरे च ग्लाया ऐ, सैह़ परगड़े च सुणेया जांगा, कने जेह्ड़ा तुहां अंदर कमरेयां च कन्नां कंन्न ग्लाया ऐ, सैह़ छत्ती पर चढ़ी करी प्रचार कित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="4">“मैं तुहां नैं जेह्ड़े मेरे साथी हन ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़े सरीरे जो मारदे हन अपर तिसते जादा होर कुच्छ नीं करी सकदे, तिन्हां ते मत डरा।</verse>
				<verse number="5">मैं तुहां जो समझांदा कि तुहां जो कुसते डरणा चाइदा, मरने ते बाद जिस जो नरके च पाणे दा हक्क ऐ, तिस परमात्मे ते डरा, हाँ मैं तुहां नैं ग्लांदा तिसते डरा।</verse>
				<verse number="6">क्या दो पैसेयां च पंज चिड़ियां बिकदियां हन? तमी परमात्मा तिन्हां च इक्की जो भी नीं भुलदा।</verse>
				<verse number="7">परमात्मा तुहां दिया ज़िन्दगिया दी हर इक्की गल्ला दा ध्यान रखदा ऐ, ऐत्थु तिकर तिन्हीं तुहां दे सिरे दा इक्क-इक्क बाल़ गिणेयां ऐ, इसतांई डरा मत, तुहां मतिआं चिड़ियां ते बधी नैं हन।</verse>
				<verse number="8">“मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ जेह्ड़ा कोई माणुआं सामणै मिन्जो अपनाई लैंगा तिसियो मैं माणुये दा पुत्तर भी परमात्मे दे सुअर्गदूतां सामणै अपनाई लैंगा।</verse>
				<verse number="9">अपर जेह्ड़ा कोई माणुआं दे सामणै मिन्जो नकारी दिंगा, तिसियो मैं परमात्मे दे सुअर्गदूतां सामणै भी नकारी दिंगा।</verse>
				<verse number="10">“जेह्ड़ा कोई माणुये दे पुत्तरे दे खलाफ कोई गल्ल ग्लां, तिसदा सैह़ अपराध माफ कित्ता जांगा, अपर जेह्ड़ा कोई पवित्र आत्मा दी निंदा करैं, तिसदा अपराध माफ नीं कित्ता जाणा ऐ।</verse>
				<verse number="11">“जाह़लू माणु तुहां जो आराधनालयां कने हाकमां कने अधिकारियां सामणै लेई जान, तां एह़ फिकर मत करणा कि अहां कुस तरीके नैं या क्या जवाब दिंगे कने क्या ग्लांगे।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि पवित्र आत्मा तुहां जो तिस बग्त सखाई दिंगा कि क्या ग्लाणा चाइदा।”</verse>
				<verse number="13">भिरी लोकां दिया भीड़ा च इक्की माणुयैं यीशुये नैं ग्लाया, “हे गुरू, मेरे भाऊये जो ग्ला कि अहां दे बुढ़े दी जायदात मिन्जो सौगी बंडी लैं।”</verse>
				<verse number="14">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “हे माणु, कुणी मिन्जो तुहां दिया जायदाता दा बंडवारा करणे आल़ा बणाया ऐ?”</verse>
				<verse number="15">कने तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “चौकन्ने रेह्आ, कने हर किस्मां दे लालचे ते अपणे आप्पे जो बचाई रखा; क्जोकि कुसी दी ज़िन्दगी तिसदिया धन-दौलता दिया बढ़तिया नैं नीं हुंदा।”</verse>
				<verse number="16">यीशुयैं तिन्हां नैं इक्क उदारण ग्लाया, “कुसी अमीरे दिया जमीना च बड़ा अनाज होएया।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू सैह़ अपणे मने च सोचणा लग्गा, ‘मिन्जो कुच्छ पता नीं लग्गा कि मैं क्या करैं क्जोकि मिन्जो अल्ल मती जगाह नीं ऐ जित्थु मैं अपणे अनाजे जो किठ्ठा करी नैं रखैं।’</verse>
				<verse number="18">कने तिन्हीं ग्लाया, ‘मैं जाणदा ऐ, कि मिन्जो क्या करणा चाइदा, मैं अपणे पेड़ूयां जो भेड़ी करी तिन्हां ते बड्डा बणांगा। कने तित्थु अपणा सारा अनाज कने धन दौलत रखगा;</verse>
				<verse number="19">तिसते बाद सैह़ अपणे आप्पे नैं ग्लांगा, हे मेरे सरीर, तिज्जो अल्ल मते साल्लां तांई खाणे तांई बड़ा अनाज कने मती धन दौलत रखियो ऐ। आरामें नैं खा पी कने मौजा नैं रैह्।’</verse>
				<verse number="20">अपर परमात्मैं तिस नैं ग्लाया, ‘हे मूर्ख। इसा राती ई मैं तेरे प्राण तिज्जो ते लेई लैंगा; ताह़लू जेह्ड़ा कुच्छ तैं कठ्ठेरया सैह़ कुसदा हुंगा?’</verse>
				<verse number="21">ऐई हालत तिन्हां माणुआं दी हुंदी ऐ, जेह्ड़े अपणे तांई धन दौलत किठ्ठा करदे हन, अपर सैह़ परमात्मे दिया नजरा च अमीर नीं।”</verse>
				<verse number="22">भिरी यीशुयैं अपणे चेलेयां नैं ग्लाया, “इसतांई मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, अपणिया ज़िन्दगिया दे बारे च एह़ फिकर मत करा, कि अहां क्या खांगे; ना अपणे सरीरे दी फिकर कि क्या लगांगे।</verse>
				<verse number="23">क्जोकि ज़िन्दगी खाणे ते, कने सरीर कपड़ेयां ते भी जादा कीमती ऐ।</verse>
				<verse number="24">कोगलेयां पर ध्यान देआ, सैह़ ना तां बांदे हन, ना बडदे; ना तिन्हां अल्ल भण्डार कने ना तां पेड़ू हुंदा ऐ; तमी परमात्मा तिन्हां जो पाल़दा ऐ। तुहां दी कीमत इन्हां पंछियां ते भी जादा ऐ।”</verse>
				<verse number="25">तुहां च कुण ऐ, जेह्ड़ा फिकर करी नैं अपणिया उम्रा च इक्क घड़ी भी बधाई सकदा ऐ?</verse>
				<verse number="26">इसतांई जे तुहां सारेयां ते छोटा कम्म भी नीं करी सकदे, तां अपणी ज़िन्दगिया च होरनी गल्लां दी क्जो फिकर करदे हन?</verse>
				<verse number="27">जंगली फूलां दे बूटेयां पर ध्यान करा कि सैह़ किंआं बडुंदे हन। सैह़ ना मेहनत करदे, ना तां अपणे तांई कपड़े बणांदे हन। तमी मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ कि सुलेमान राजा भी अपणी पूरी राजपाठ आल़ी ज़िन्दगिया च इन्हां छैल़ फूलां साइआं नीं सज्जी सकेया।</verse>
				<verse number="28">इसतांई जे परमात्मैं दरबड़े दे घाऐ जो इतणा छैल़ बणाया ऐ, जेह्ड़ा अज्ज ऐ कने कल तिसियो अग्गी च फूकदे हन, भिरी भी सैह़ तिसदा इतणा जादा ध्यान रखदा ऐ। तां हे बेबसुआसियो तुहां दा सैह़ इन्हां ते भी जादा ध्यान रखगा।</verse>
				<verse number="29">कने तुहां इसा गल्ला दी फिकर मत करा, कि क्या खाणा कने क्या पीणा ऐ, कने ना शक करा।</verse>
				<verse number="30">क्जोकि संसारे दी दूईआं जातिआं दे लोक इन्हां सारियां चीज्जां दी फिकर करदे रैंह्दे हन कने तुहां दा पिता जाणदा ऐ, तुहां जो इन्हां चीज्जां दी जरूरत ऐ।</verse>
				<verse number="31">अपर परमात्मे दे राज्जे दी खोज करदे रेह्आ तां एह़ चीज्जां भी तुहां जो मिल्ली जागियां।</verse>
				<verse number="32">“हे भेड्डां साइआं झुंड, मत डर; क्जोकि तुहां दे पिता परमात्मे तुहां जो राज्ज दैणे दी दया कित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="33">अपणिया धन दौलता बेची करी दान करी देआ; अपणे तांई ऐदेय बटुए बणा जेह्ड़े पराणे नीं हुंदे, ग्लाणे दा मतलब एह़ ऐ कि सुअर्गे च इतणा धन दौलत कठ्ठेरा जेह्ड़ी घटदी नीं कने जिस अल्ल चोर नीं जांदा, कने कीड़ा नीं लगदा।</verse>
				<verse number="34">क्जोकि जित्थु तुहां दी धन दौलत ऐ, तित्थु तुहां दा मन भी लगेया रैंह्गा।</verse>
				<verse number="35">“परमात्मे दे कम्मां तांई तुहां हमेसा त्यार रेह्आ, जिंआं कम्म करणे तांई लोक कमर कसी नैं सारी रात दीय्ये बाल़ी करी त्यार रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="36">कने तुहां तिन्हां माणुआं साइआं बणा, जेह्ड़े अपणे मालके दे इन्तजारे च रैंह्दे हन, कि सैह़ ब्याये ते काह़लू बापस ओंगा, कि जाह़लू सैह़ आई नैं दरवाजे ठोरैं तां इकदम तिस तांई खोली दैन।</verse>
				<verse number="37">धन हन सैह़ दास, जिन्हां जो मालक बापस आई नैं इन्तजारे च जागदे दिक्खैं, मैं तिज्जो नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि सैह़ मालक दासां दे कपड़े पैहनी नैं तिन्हां जो खाणा खाणे तांई बठाल़गा, कने अप्पु आई नैं तिन्हां दी सेवा करगा।</verse>
				<verse number="38">जे सैह़ अधिया राती या भ्यागा दे बग्त आई नैं जागदे दिक्खैं, तां सैह़ दास धन हन।</verse>
				<verse number="39">अपर तुहां एह़ जाणी लेआ कि जे घरे दे मालके जो एह़ पता होयैं कि चोर कुस बग्त ओंगा, तां जागदा रैंह्दा, कने अपणे घरे च सेंध नीं लगणा दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="40">मेरे बापस ओणे तिकर तुहां दा त्यार रैहणा जरूरी ऐ; क्जोकि जिस बग्त दे बारे च तुहां सोचदे भी नीं, तिसी बग्त मैं माणुये दा पुत्तर बापस आई जांगा।”</verse>
				<verse number="41">ताह़लू पतरसैं ग्लाया, “हे प्रभु क्या एह़ उदारण तैं अहां नैं ई या सबना नैं ग्ला दा ऐ।”</verse>
				<verse number="42">प्रभुयैं ग्लाया, “सैह़ बसुआसे जोग्गा कने अक्लमंद भण्डारी कुण ऐ, जिसियो मालकैं नौकरां चाकरां पर अधिकारी बणाया कि तिन्हां जो खाणे दी समग्री दैं।</verse>
				<verse number="43">धन ऐ सैह़ दास, जिसियो तिसदा मालक आई नैं इआं ई करदे दिक्खैं,</verse>
				<verse number="44">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, सैह़ तिसियो अपणी सारिया धन दौलता दा हक्कदार बणांगा।</verse>
				<verse number="45">अपर जे सैह़ दास सोचैं, कि मेरा मालक ओणे च देर करा दा ऐ, कने दासां कने दासियां जो मारणा-कुटणा लग्गैं, कने खाणा-पीणा कने पियक्कड़ होणा लग्गैं।</verse>
				<verse number="46">तां तिस दासे दे मालकैं ऐसें दिन औणां, जाह़लू सैह़ तिसदा इन्तजार नीं करा दा होयैं, कने ऐसें बग्तें ओंगा जिसियो सैह़ नीं जाणदा होयैं, कने तिसियो बड़ी भरी सज़ा देई नैं तिसदा हिस्सा बेबसुआसियां सौगी ठैहरांगा।</verse>
				<verse number="47">हर इक्क दास जेह्ड़ा अपणे मालके दी इच्छा जो जाणदा ऐ, सैह़ अपणे मालकैं तांई क्या करैं; जेह्ड़ा तिसदा दास अपणे मालके दी इच्छा पर नीं चलदा, सैह़ बड़ी मार खांगा।</verse>
				<verse number="48">अपर हर इक्क दास जेह्ड़ा अपणे मालके दी इच्छा जो नीं जाणदा ऐ, कि अपणे मालकैं तांई तिसियो क्या करणा ऐ; कने सज़ा पाणे जोग्गा कम्म करैं सैह़ थोड़ी मार खांगा। जिसियो बड़ा जादा दित्ता गेआ ऐ, तिसते बड़ा जादा मंगेया जांगा; कने जिस जो मता दित्ता गेआ ऐ, तिसते मता लेई लेआ जांगा।</verse>
				<verse number="49">“मैं धरतिया पर अग्ग लगाणा आया ऐ; कने कदेया खरा हुंदा, जे एह़ इसी बग्त होई जांदा।</verse>
				<verse number="50">मैं तां इक्क बपतिस्मा लैणां ऐ, जेह्ड़ा बड़े भरी खतरनाक दुखां नैं भरेया ऐ, कने जाह़लू तिकर सैह़ ना लेई लैं ताह़लू तिकर मेरा मन बेचैन रैंह्गा।</verse>
				<verse number="51">क्या तुहां समझदे हन कि मैं धरतिया पर लोकां बिच्च मेल-जोल करवाणा आया ऐ? मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ; मेल-जोल करवाणा नीं, अपर लग्ग करवाणा आया ऐ।</verse>
				<verse number="52">क्जोकि जे इक्की परवारे च पंज माणु होन, तां मेरिया बज़ाह ते लग्ग कित्ते जांगे, तिन्हां च त्रै माणु जेह्ड़े मिन्जो पर बसुआस नीं करदे, तिन्हां बाक्कि दूँ माणुआं दा जेह्ड़े मिन्जो पर बसुआस रखदे हन, तिन्हां दा बरोध करणा।</verse>
				<verse number="53">पिता पुत्तरे नैं, कने पुत्तर पिता नैं बैर रखगा; माँ कुड़िया नैं, कने कुड़ी माँऊ नैं, सस्स नुमां नैं, कने नु सस्सु नैं बैर रखगी।”</verse>
				<verse number="54">तिन्हीं माणुआं दी भीड़ा नैं भी ग्लाया, “जाह़लू तुहां बदल़े जो पशिचम दिसा ते उठदे दिक्खदे हन, तां झट ग्लांदे हन; कि बरखा होणी, कने इआं ई हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="55">कने जाह़लू दक्षिण दिसा ते हौआ चलदिया दिक्खदे हन तां ग्लांदे हन कि लू चलगी, कने इआं ई हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="56">हे पाखंडी माणुओ, तुहां धरतिया कने अम्बरे दे लछणा दा भेत जाणी सकदे हन, अपर इस जुगे दा परमात्मा क्या करा दा ऐ, एह़ भेत क्जो करणा नीं जाणदे?</verse>
				<verse number="57">“तुहां जो अप्पु फैसला करणा चाइदा, कि अहां जो क्या करणा ठीक ऐ?</verse>
				<verse number="58">जाह़लू तुहां अपणे दुश्मणे सौगी कोट कचेहरी जो मकदमे तांई जांदे हन, तां तिस सौगी रस्ते च ई समझौता करणे दी कोसस करा, इआं ना होयैं कि सैह़ तिज्जो हाकमे अल्ल लेई जां, कने हाकम तिज्जो सपाईये दे हुआलैं करी दैं कने सपाई तिज्जो जेला च पाई दैं।</verse>
				<verse number="59">मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि जाह़लू तिकर तू पाई-पाई चुकाई नीं दैं ताह़लू तिकर तित्थु ते छुटी नीं पांगा।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">तिस बग्त कुच्छ लोक आई पुज्जे, कने यीशुये नैं तिन्हां गलील प्रदेसे दे लोकां दी चर्चा करणा लग्गे, क्जोकि पिलातुसैं तिस प्रदेसे दे कुच्छ लोकां दा जिन्हां दा मंदरे च बलिदान चढ़ाया तिन्हां दा खून कित्या था।</verse>
				<verse number="2">एह़ सुणी करी तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां क्या समझदे हन, कि एह़ गलीली लोक बाक्कि गलीली लोकां ते जादा पापी समझदे थे, जिन्हां सौगी एह़ सब कुच्छ होएया? जिसदिया बज़ाह ते इन्हां पर ऐदई मुसीबत आई।”</verse>
				<verse number="3">मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, इआं नीं ऐ; अपर जे तुहां मन नीं बदलगे तां तुहां भी सारे इस तरीके नैं नास हुंगे।</verse>
				<verse number="4">या, क्या तुहां समझदे हन कि शीलोहे दा खम्भा पोणे ते जेह्ड़े ठारा माणु दबोई करी मरी गै, सैह़ यरूशलेम सैहरे दे कने सारे रैहणे आल़ेआं ते जादा पापी थे?</verse>
				<verse number="5">मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ कि नीं; अपर जे तुहां मने नीं बदलगे तां तुहां सारे ई इस तरीके नैं नास हुंगे।</verse>
				<verse number="6">भिरी यीशुयैं तिन्हां जो इस उदारण दे जरिये समझाणा सुरू कित्ता; “इक्की माणुये अंगूरा दे बागे च इक्क धूड़े दा रूख लगया था। सैह़ तिस च फल़ तोपणे तांई हर साल ओंदा था, अपर नीं मिलदा था।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू तिन्हीं बागे दे मालिये नैं ग्लाया, ‘सुण मैं त्रीं साल्लां ते इस धूड़े दे रूखे च फल़े दिया आसा च ओंदा ऐ अपर मिन्जो अह्ल्ली तिकर कोई फल़ नीं मिल्ला। इसियो बड्डी दे क्जोकि इन्हीं बेकार च खरी जमीन रोकियो ऐ।’</verse>
				<verse number="8">तिन्हीं तिस जो जवाब दित्ता, हे मालक, इसियो इक्क साल होर दिक्खी लेआ, मैं इसदे अक्खे बक्खे खुणी नैं खाद पाई दिंदा।</verse>
				<verse number="9">जे अगले साल फल़ दिंगा तां ठीक ऐ, नीं तां इसियो बड्डी दिंगे।”</verse>
				<verse number="10">बिस्रामे आल़े दिनैं यीशु इक्की आराधनालय च सिक्षा दै दा था।</verse>
				<verse number="11">तित्थु इक्क जणांस थी जिसा जो ठारा साल ते इक्क अपंग करणे आल़ी बुरी आत्मा चिमड़ियो थी, कने सैह़ कुबड़ी होई गियो थी, कने कुस भी तरीके नैं सिध्धी नीं होई सकदी थी।</verse>
				<verse number="12">यीशुयैं तिसा जो सद्देया कने ग्लाया, “हे नारी, तू अपणिया इसा बमारिया ते छुटी गेई ऐ।”</verse>
				<verse number="13">ताह़लू यीशुयैं तिसा पर अपणा हत्थ रखेया, कने इकदम सिध्धी होई गेई, कने परमात्मे दी महिमा करणा लग्गी।</verse>
				<verse number="14">इसतांई कि यीशुयैं बिस्रामे आल़े दिन तिसा जणासा जो खरा कित्या था, एह़ दिक्खी करी आराधनालय दा सरदार गुस्सा करी नैं लोकां नैं ग्लाणा लग्गा, “हफ्ते दे छे दिन हन, जिन्हां च कम्म करणा चाइदा, इन्हां दिनां ई चंगाई लेणी चाइदी ना कि बिस्रामे आल़े दिने।”</verse>
				<verse number="15">एह़ सुणी नैं प्रभु यीशुयैं जवाब दित्ता, “हे पाखंडी माणुओ, क्या बिस्रामे आल़े दिनैं तुहां च हर इक्क अपणे दांदे या गधे जो घराल़ा ते खोली करी पाणी पियाणा नीं लेई जांदा?</verse>
				<verse number="16">तां एह़ जणांस जेह्ड़ी अब्राहमे दे वंशे ते ऐ, कने जिसा जो सैताने ठारा साल्लां ते बन्नी रखेया, क्या बिस्रामे आल़े दिने तिस बंधने ते छड्डाणा ठीक नीं था?”</verse>
				<verse number="17">जाह़लू यीशुयैं एह़ गल्लां ग्लाईयां, तां तिसदे सारे बरोधी सर्मिंदा होई गै, सारी भीड़ यीशुये दे जरिये कित्यो सामर्थी दे कम्मां जो दिक्खी करी खुस होई।</verse>
				<verse number="18">भिरी यीशुयैं इक्क होर उदारण देई नैं ग्लाया, “परमात्मे दा राज्ज कुस साइआं ऐ? कने मैं तिसदी तुलणा कुस नैं करैं?</verse>
				<verse number="19">सैह़ राईया दे इक्की दाणे साइआं ऐ, जिसियो माणुयैं लेई करी अपणे बागे च बाया, कने सैह़ बधी करी रूख बणी गेआ; कने अम्बरे दे पंछियां तिसदियां डाल़िआं पर बसेरा कित्ता।”</verse>
				<verse number="20">यीशुयैं दुवारी भिरी उदारण देई नैं ग्लाया, “मैं परमात्मे दे राज्जे दी तुलणा कुस नैं करैं?</verse>
				<verse number="21">सैह़ तिस खमीरे साइआं ऐ, जिसियो कुणकी जणासा लेई नैं तीई किलो आटे च मलाई दित्ता कने हुंदे-हुंदे सैह़ सारा आटा खमीर बणी गेआ।”</verse>
				<verse number="22">यीशु सैहरे-सैहरे, कने चेलेयां सौगी ग्रांऐ-ग्रांऐ च होई नैं सिक्षा दिंदा-दिंदा यरूशलेम सैहरे दे पास्से जा दा था,</verse>
				<verse number="23">तां तित्थु इक्की माणुये तिसते पुछया, “हे प्रभु, क्या थोड़े ई लोक उद्धार पांगे?” एह़ सुणी करी यीशु तिस नैं ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="24">“तुहां परमात्मे दे राज्जे च संगड़े दरवाजे ते अंदर जाणे दी कोसस करा, क्जोकि मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि मते अंदर जाणा तां चांह़गे, कने सैह़ अंदर नीं जाई सकगे।</verse>
				<verse number="25">जाह़लू परमात्मा जेह्ड़ा घरे दा मालक ऐ, उठी नैं दरवाजे बंद करी दैं, कने तुहां बाहर खड़ोई करी रोंदे पीटदे दरवाजे खोलणे जो ग्लान, ‘हे प्रभु, अहां तांई दरवाजे खोली देआ,’ कने सैह़ जवाब दिंगा, मैं तुहां जो नीं जाणदा, तुहां कुत्थू दे हन?</verse>
				<verse number="26">ताह़लू तुहां ग्लाणा, ‘अहां कने तिज्जो सामणै खादा पीता कने तैं अहां दे बजारां च सिक्षा दित्ती।’</verse>
				<verse number="27">अपर सैह़ ग्लांगा, मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, ‘मैं नीं जाणदा तुहां कुत्थू ते हन। हे बुरे कम्मां करणे आल़ेयो, तुहां सारे मिन्जो ते दूर हन।’</verse>
				<verse number="28">जाह़लू तुहां अब्राहमे जो, इसहाके जो, याकूबे जो कने सारे भविष्यवक्तां जो परमात्मे दे राज्जे च बैठेयो, कने अपणे आप्पे जो बाहर कड्डदे होये दिक्खगे; जित्थु रोणा कने दंद पीणा हुंगा।</verse>
				<verse number="29">ताह़लू सारे संसारे ते दूईआं जातिआं दे लोक परमात्मे दे राज्जे च आई नैं धामा च अपणी जगाह लैणां ओंगे।</verse>
				<verse number="30">कने दिक्खा, जेह्ड़े इस संसारे च अपणे आप्पे जो म्हान समझदे हन, सैह़ परमात्मे दिया नजरा च नीच हुंगे; कने जिन्हां जो संसारे दे लोक नीच समझदे हन, सैह़ परमात्मे दिया नजरा च म्हान हुंगे।”</verse>
				<verse number="31">तिस बग्त कुच्छना फरीसियां आई नैं तिस नैं ग्लाया, “ऐत्थु ते निकल़ी करी चली जा, क्जोकि हेरोदेस राजा तिज्जो मारी दैणा चांह़दा ऐ।”</verse>
				<verse number="32">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तिस माणुये नैं जेह्ड़ा लोमड़िया साइआं चलाक ऐ, जाई नैं ग्लाई देआ, कि दिक्ख, मैं अज्ज भी कने कल भी दुष्टआत्मां जो कड्डदा कने बमारियां जो ठीक करदा ऐ, कने त्रीये दिने अपणा कम्म पूरा करगा।</verse>
				<verse number="33">भिरी भी एह़ जरूरी ऐ, कि मैं अज्ज कने कल कने परसुं सफर करैं, क्जोकि एह़ होई नीं सकदा कि कुसी भी भविष्यवक्ता दा खून यरूशलेम सैहरे ते बाहर होयैं।</verse>
				<verse number="34">“हे यरूशलेम सैहरे दे लोको। तुहां जेह्ड़े भविष्यवक्तां मारी दित्ते हन, कने जेह्ड़े तुहां अल्ल घल्लेयो, तिन्हां पर पत्थर मारदे हन। कितणी ई बरी मैं एह़ सोचेया कि जिंआं कुक्ड़ी अपणे बच्चेयां जो अपणे पंखा थल्लैं किठ्ठा करी नैं सम्भाल़ी करी रखदी ऐ, तिंआं मैं भी तुहां दे जागतां जो किठ्ठा करी सम्भाल़ी लैं, अपर तुहां लोकां नीं चाया।</verse>
				<verse number="35">दिक्खा, तुहां दा घर तुहां तांई उजाड़ छड्डी जांदा ऐ, कने मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ जाह़लू तिकर तुहां नीं ग्लांगे, धन हन सैह़, जेह्ड़े प्रभु दे नांऐ ते ओंदे हन, ताह़लू तिकर तुहां मिन्जो भिरी कदी भी नीं दिक्खगे।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">भिरी यीशु बिस्रामे आल़े दिनैं फरीसी माणुआं दे सरदारां च कुसी इक्की सरदारे दे घरे खाणा-खाणा गेआ, कने सैह़ तिस च गलती तोपणे तांई बड़े ध्याने नैं दिक्खा दे थे।</verse>
				<verse number="2">तित्थु इक्क माणु था, जिसियो हत्थ पैर फूलणे दा रोग था।</verse>
				<verse number="3">तिस जो दिक्खी करी यीशुयैं व्यवस्थापक कने फरीसी माणुआं नैं ग्लाया, “क्या बिस्रामे आल़े दिनैं खरा करणा ठीक ऐ या नीं?”</verse>
				<verse number="4">अपर सैह़ चुपचाप रैह् ताह़लू यीशुयैं तिस पर अपणा हत्थ रखी नैं खरा कित्ता, कने तिसियो घल्ली दित्ता,</verse>
				<verse number="5">कने यीशुयैं ग्लाया, “तुहां च ऐदेया कुण ऐ, जिसदा जागत या दांद खुऐ च पेई जां कने बिस्रामे आल़े दिनैं तिस जो तौल़ी बाहर नीं कड्डगा?”</verse>
				<verse number="6">सैह़ इसा गल्ला दा कोई भी जवाब नीं देई सके।</verse>
				<verse number="7">जाह़लू यीशुयैं दिख्या कि सद्देयो माणु किंआं खास-खास जगाह चुणी लैंदे हन, तां इक्क उदारण देई नैं तिन्हीं ग्लाया,</verse>
				<verse number="8">“जाह़लू कोई तिज्जो ब्याये च सदैं, तां खास जगाह च नीं बैणा, कुत्थी इआं ना होयैं कि तिन्हीं तिज्जो ते भी बड्डे लोकां जो सद्देया होयैं।</verse>
				<verse number="9">कने जिन्हीं तिज्जो कने तिसियो दून्नी जो सद्देया होयैं, आई नैं तिज्जो ग्लां, एह़ जगाह इसियो देई दे, कने ताह़लू तिज्जो सर्मिंदा होई नैं सबना ते पचांह़ बैणा पोयैं।</verse>
				<verse number="10">अपर जाह़लू भी तिज्जो सद्देया जां तां साबना ते पचांह़ जाई नैं बैठ, कि जाह़लू सैह़ जिन्हीं तिज्जो सद्देया ऐ तिज्जो अल्ल आई नैं ग्लां, हे साथी गांह जाई नैं तिसा खास जगाह च बैठ, जाह़लू तिज्जो सौगी बैणे आल़ेआं सामणै तेरी इज्जत हुंगी।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि जेह्ड़ा कोई अपणे आप्पे जो बड्डा बणांगा, सैह़ छोटा कित्ता जांगा; कने जेह्ड़ा कोई अपणे आप्पे जो छोटा बणांगा, सैह़ बड्डा कित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="12">ताह़लू तिन्हीं अपणे सदणे आल़े नैं भी ग्लाया, जाह़लू तू दिने दी कने राती दी धाम दैं, तां अपणे साथियां या भाऊआं या रिस्तेदारां या अमीर प्ड़ेसियां जो मत सद, कुत्थी इआं ना होयैं कि सैह़ भी तिज्जो सदन, कने तिज्जो नैं बराबरी होई जां।</verse>
				<verse number="13">अपर जाह़लू तू धाम दिंगा तां गरीबां, डुडेयां, लटेयां, कने अन्नेयां जो भी सद्दी लेआं।</verse>
				<verse number="14">ताह़लू तू धन हुंगा, क्जोकि तिन्हां अल्ल तिज्जो बदला दैणे तांई कुच्छ नीं ऐ, अपर तिज्जो धर्मियां दा जिन्दे होणे पर इसदा प्रतिफल़ मिलगा।”</verse>
				<verse number="15">तिस सौगी खाणा खाणे आल़ेआं ते इक्की एह़ गल्लां सुणी नैं तिस नैं ग्लाया, “धन ऐ सैह़ जेह्ड़ा परमात्मे दे राज्जे च धाम खांगा।”</verse>
				<verse number="16">तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “सुअर्ग दा राज्ज तिस माणुये साइआं ऐ, जिन्हीं बड्डी धाम दित्ती कने सबना जो सद्देया।</verse>
				<verse number="17">जाह़लू खाणा त्यार होई गेआ तां तिन्हीं अपणे दासे दे हत्थ सादा घल्लेया कि जेह्ड़े माणु सद्देयो तिन्हां जो ग्ला, ‘ओआ, हुण खाणा त्यार ऐ।’</verse>
				<verse number="18">अपर सैह़ सारे माफी मगणा लग्गे पैहल्ले आल़ैं तिस नैं ग्लाया, ‘मैं जमीन खरीदी लेई, कने जरूरी ऐ कि मैं तिसा जो दिक्खे; मेरी तिज्जो नैं विणती ऐ, मिन्जो माफ करी दे।’</verse>
				<verse number="19">दूँये ग्लाया, ‘मैं पंज जोड़ियां दांदा दियां खरिदियां हन, कने तिन्हां जो परखणा चलेया; मैं तिज्जो नैं विणती करदा ऐ मिन्जो माफ करी दे।’</verse>
				<verse number="20">इक्की होरनी ग्लाया; मैं ब्याह कित्या ऐ, इसतांई मैं नीं आई सकदा।</verse>
				<verse number="21">तिन्हीं दासें आई नैं अपणे मालके जो एह़ गल्लां सणाईयां, ताह़लू घरे दे मालकैं गुस्से च आई नैं अपणे दासे नैं ग्लाया, सैहरे दे बजारां कने गलियां च तौल़ी जाई नैं गरीबां कने डुडेयां कने लटेयां कने अन्नेयां जो ऐत्थियो लेई आ।</verse>
				<verse number="22">दासें भिरी ग्लाया, ‘हे मालक, जिंआं तैं ग्लाया था, सैह़ ई कित्ता गेआ ऐ; कने भिरी भी जगाह बचियो ऐ।’</verse>
				<verse number="23">मालकैं दासे नैं ग्लाया, ‘सड़कां पर कने गलियां अल्ल जा कने लोकां जो मजबूर करी नैं लेई आ तांजे मेरा घर भरोई जां।</verse>
				<verse number="24">क्जोकि मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़े लोक पैहल्ले सद्देयो थे, तिन्हां च कोई भी मेरे धामा जो नीं चखगा’।”</verse>
				<verse number="25">जाह़लू लोकां दी बड्डी भीड़ तिस सौगी जा दी थी तां तिन्हीं पचांह़ मुड़ी करी तिन्हां नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="26">“जे कोई मेरा चेला बणना चांह़दा ऐ, अपर सैह़ अपणे बुढ़े, माँऊ, लाड़ी, बच्चेयां, भाऊआं, बैह्णी, कने अपणे प्राणा नैं सबते जादा प्यार रखदा ऐ, सैह़ मेरा चेला नीं बणी सकदा;</verse>
				<verse number="27">जे कोई भी मेरा चेला बणना चांह़दा ऐ, तां सैह़ अपणे दुखां दिया सूल़िया चुक्की नैं मिन्जो पचांह़ चली औयें।</verse>
				<verse number="28">“तुहां च कुण ऐ जेह्ड़ा घर बणाणा चांह़दा ऐ, कने पैहल्लैं बेई नैं हसाब कताब ना करैं कि पूरा करणे तांई मिन्जो धन दौलत अल्ल ऐ, कि नीं।</verse>
				<verse number="29">कुत्थी इआं ना होयैं कि जाह़लू सैह़ घरे दी नीआं पाई लैं अपर घरे जो त्यार नीं करी सकैं, तां सारे दिक्खणे आल़े एह़ ग्लाई नैं तिसदा मजाक करणा ऐ,</verse>
				<verse number="30">‘एह़ माणु बणाणा तां लग्गा अपर त्यार नीं करी सकेया?’</verse>
				<verse number="31">या कुण ऐदेया राजा हुंगा जेह्ड़ा दूये राजे नैं युद्ध करणे तांई जांदा ऐ, कने पैहल्ले बेई नैं बचार ना करी लैं कि जेह्ड़ा राजा बी हज़ार सपाईयां लेई नैं तिस नैं युद्ध करणे जो ओंदा ऐ, क्या सैह़ दस हज़ार सपाई लेई नैं तिसदा सामणा करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="32">जे सामणा नीं करी सकदा ऐ ताह़लू तिकर जेह्ड़ा दूआ राजा दूर ऐ, सैह़ राज्जदूतां जो घल्ली करी तिस नैं सुलाह करणे दी कोसस करगा।</verse>
				<verse number="33">इस तरीके नैं तुहां च जेह्ड़ा कोई अपणा सब कुच्छ छड्डी दैं, सैह़ मेरा चेला बणी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="34">“लूण तां इक्क खरी चीज्ज ऐ, अपर जे लूणै दा लूणकापन चली जां तां सैह़ कुसा चीज्जा नैं लूणका कित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="35">सैह़ ना तां जमीना तांई ना तां खादी तांई कम्म ओंदा ऐ तिसियो तां माणु बाहर सट्टी दिंदे हन, जेह्ड़े समझी सकदे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कने मन्नी भी लैन।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">सारे चुंगी लैणे आल़े कने पापी तिस अल्ल ओआ दे थे तांजे सैह़ यीशु दी सुणन।</verse>
				<verse number="2">अपर फरीसी कने सास्त्री कुड़कुड़ाई नैं ग्लाणा लग्गे, “एह़ तां पापियां नैं मिलदा ऐ कने तिन्हां सौगी भी खांदा पींदा ऐ।”</verse>
				<verse number="3">ताह़लू यीशुयैं तिन्हां नैं एह़ उदारण ग्लाया:</verse>
				<verse number="4">“तुहां च कुण ऐ जिसदियां सौ भेड्डां होन, कने तिन्हां च इक्क गुआची जां, तां नड़ीनूयें जो सुनसाण जगाह च छड्डी नैं, तिसा गुआचिया जो जाह़लू तिकर मिल्ली नीं जां ताह़लू तिकर तोपदा नीं रैह्?”</verse>
				<verse number="5">“कने जाह़लू सैह़ मिल्ली जांदी ऐ, ताह़लू सैह़ बड़िया खुसिया नैं तिसायो सिरे पर चुक्की लैंदा ऐ;</verse>
				<verse number="6">कने घरैं आई नैं साथियां कने प्ड़ेसियां जो किठ्ठा करी नैं ग्लांदा ऐ, ‘मिन्जो सौगी खुसी मना, क्जोकि मेरी गुआचियो भेड्ड मिल्ली गियो ऐ।’</verse>
				<verse number="7">मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ; कि इस तरीके नैं इक्क मन बदलणे आल़े पापिये दे बारे च भी सुअर्गे च इतणी खुसी हुंदी ऐ, जितणी कि नड़ीनूयें ऐदेय धर्मी माणुआं दे बारे च नीं हुंदी, जेह्ड़े सोचदे हन, कि अहां मन बदली करी धर्मी बणी गियो हन।</verse>
				<verse number="8">“यीशुयैं इक्क होर उदारण देई नैं ग्लाया, कुण ऐदई जणांस हुंगी जिसा अल्ल दस सिक्के होन, कने तिन्हां च इक्क गुआची जां, तां सैह़ दीय्ये बाल़ी नैं कने घरे दी झाड़ चम्ब करी नैं, जाह़लू तिकर मिल्ली नीं जां जी लगाई नैं तोपदी नीं रैंह्?</verse>
				<verse number="9">कने जाह़लू मिल्ली जांदा ऐ, तां सैह़ अपणी सहेलियां कने प्ड़ेसणियां जो कठ्ठेरी नैं ग्लांदी ऐ, ‘मिन्जो सौगी खुसी मना, क्जोकि मेरा सिक्का गुआची गेआ था पर हुण मिल्ली गेआ ऐ।’</verse>
				<verse number="10">मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, इस तरीके नैं मन बदलणे आल़े पापी माणु दे बारे च परमात्मे दे सुअर्गदूतां दे सामणै बड़ी खुसी मनाई जांदी ऐ।”</verse>
				<verse number="11">यीशुयैं दुवारी भिरी होर उदारण देई नैं ग्लाया, “इक्की माणुये दे दो जागत थे।</verse>
				<verse number="12">तिन्हां च लोक्कें जागतैं बुढ़े नैं ग्लाया, ‘हे बापू जायदाता च जेह्ड़ा मेरा हिस्सा ऐ सैह़ मिन्जो इसी बग्त देई दे।’ तां बुढ़ैं तिन्हां दून्नी जो अपणी जायदात बराबर-बराबर बंडी दित्ती।</verse>
				<verse number="13">कुच्छ दिनां बाद लोक्का जागत सब कुच्छ किठ्ठा करी नैं दूर देसे जो चली गेआ, कने तित्थु बुरे कम्मां च अपणी पूरी धन दौलत बरबाद करी दित्ती।</verse>
				<verse number="14">जाह़लू सैह़ सब कुच्छ खर्ची बैठा, तां तिस देसे च बड़ा अकाल पेआ, कने तिस अल्ल कुच्छ भी नीं रेह्आ, कने भुखा मरना लग्गा।</verse>
				<verse number="15">कने सैह़ तिस देसे दे इक्की माणुये दे घरैं कम्म करणे तांई गेआ, कने तिन्हीं तिसियो अपणे खेतां च सूअरां चगाणे तांई रखी लेआ।</verse>
				<verse number="16">अपर तिसियो बड़े जोरे दी भुख लगियो थी, कने चांह़दा था कि तिन्हां फल़ियां जिन्हां जो सूअर खांदे थे, खाई नैं अपणा पेट भरैं; क्जोकि तिसियो कोई भी कुच्छ नीं दिंदा था।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू तिसदियां अखीं खुलियां तां सोचणा लग्गा, मेरे बुढ़े दे घरैं कितणे मजदूर कम्म करदे कने तिन्हां जो रोटी मिलदी ऐ, अपर मैं ऐत्थु भुखा मरा दा ऐ।</verse>
				<verse number="18">मैं हुण उठी नैं अपणे बुढ़े अल्ल चलेया कने तिस नैं ग्लांगा कि बापू जी, मैंई परमात्मे दे बरोधे च कने तेरिया नजरा च पाप कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="19">हुण मैं तुहां दा जागत कैहलाणे जोग्गा नीं रेह्आ, मिन्जो अपणा इक्क मजदूर बणाई नैं रखी लेआ।</verse>
				<verse number="20">“ताह़लू सैह़ तिस देसे जो छड्डी करी अपणे बुढ़े अल्ल बापस चली गेआ, सैह़ अह्ल्ली दूर ई था कि तिसदे बुढ़ैं तिसियो दिक्खी करी तरस खादा, कने दौड़ी नैं अपणे जागते जो गल़े लगाया, कने बड़ा प्यार कित्ता कने चूम्मेया।</verse>
				<verse number="21">जागतैं बुढ़े नैं ग्लाया, ‘बापू जी, मैं परमात्मे दे बरोधे च कने तेरिया नजरा च पाप कित्या ऐ; कने मैं तेरा जागत कैहलाणे जोग्गा नीं रेह्आ।’</verse>
				<verse number="22">अपर बुढ़ैं अपणे दासां नैं ग्लाया, ‘झटपट करा खरे-खरे कपड़े कड्डी नैं तिसियो पैहना, कने तिसदे हत्थे च गूठी, कने पैरां च जुतियां पैहनाआ,</verse>
				<verse number="23">कने पाल़ेया पैरू अंणी करी बड्डा तांजे अहां खान कने खुसी मनान।</verse>
				<verse number="24">क्जोकि मैं एह़ सोचेया था कि मेरा जागत मरी गेआ, मरेया नीं अपर गुआची गेआ था, जेह्ड़ा हुण मिल्ली गेआ ऐ।’ कने सैह़ सारे तिसदे मिलणे दी खुसी मनाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="25">“तिस बग्त तिसदा बड्डा जागत खेतां च था। जाह़लू सैह़ ओंदे-ओंदे घरे अल्ल पुज्जया, तां तिन्हीं गाणे बजाणे कने नचणे दी उआज़ सुणी।</verse>
				<verse number="26">तिन्हीं इक्की दासे जो सद्दी नैं पुछया, ‘एह़ क्या होआ दा ऐ?’</verse>
				<verse number="27">तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, ‘तेरा लोक्का भाऊ घरेयो बापस आईआ ऐ,’ कने तेरे बुढ़ैं पाल़ेया पैरू बड्डाया ऐ, ‘क्जोकि तिसियो सैह़ सही सलामत मिल्ला ऐ।’</verse>
				<verse number="28">एह़ सुणी नैं सैह़ गुस्से नैं भरोई करी अंदर जाणा लग्गा, तां तिसदा बुढ़ा बाहर आई नैं तिसियो मनाणा लग्गा।</verse>
				<verse number="29">तिन्हीं बुढ़े जो जवाब दित्ता, ‘दिक्ख, मैं इतणे साल्लां ते तेरी सेवा करा दा ऐ, कने कदी भी तेरा हुक्म नीं टाल़ेया, तमी तैं मिन्जो कदी भी पैरू दा बच्चा बड्डणा नीं दित्ता, कि मैं अपणे साथियां सौगी खुसी मना।</verse>
				<verse number="30">अपर जाह़लू तेरा एह़ जागत, जिन्हीं तेरी सारी धन दौलत वैश्यां च बरबाद करी आया तां तिस तांई तुहां पाल़ेया पैरू बड्डाया।’</verse>
				<verse number="31">तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, ‘मेरे जागता, तू तां हमेसा मिन्जो सौगी ऐ; कने जेह्ड़ा कुच्छ मेरा ऐ सैह़ सब तेरा ई ऐ।</verse>
				<verse number="32">अपर अहां जो हुण खुसी मनाणा कने खुस होणा चाइदा क्जोकि मैं एह़ सोचेया था कि मेरा जागत मरी गेआ; मरेया नीं अपर गुआची गेआ था, जेह्ड़ा हुण मिल्ली गेआ ऐ।’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">यीशुयैं भिरी इक्क होर उदारण अपणे चेलेयां नैं ग्लाया, “कुसकी अमीरे दा इक्क भण्डारी था, कने लोकां तिसदे सामणै एह़ इल्जाम लगाया कि सैह़ तेरी सारी धन दौलत बरबाद करी दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">कने तिन्हीं तिसियो सद्दी नैं ग्लाया, ‘एह़ क्या ऐ जेह्ड़ा मैं तेरे बारे च सुणा दा ऐ? अपणे भण्डारी खाते दा हसाब कताब दस्स, क्जोकि तू गांह जो भण्डारी नीं रेई सकदा।’</verse>
				<verse number="3">ताह़लू भण्डारी सोचणा लग्गा, ‘हुण मैं क्या करैं? क्जोकि मेरा मालक हुण भण्डारिये दे कम्मे ते मिन्जो कड्डा दा ऐ। जमीना च तां खड्डे मिन्जो ते खुणी नीं होणे; कने भिख मगणे च मिन्जो सर्म ओंदी ऐ।</verse>
				<verse number="4">हुण मैं समझी गेआ, कि मैं क्या करगा, तांजे जाह़लू ते मैं भण्डारिये दा कम्म छड्डगा तां लोक मिन्जो अपणे घरे च रखी लैन।’</verse>
				<verse number="5">ताह़लू तिन्हीं अपणे मालके दे दैणदारां जो इक्क -इक्क करी नैं सद्देया कने पैहल्ले ते पुछया, ‘तिज्जो पर मेरे मालक दा कितणा कर्ज ऐ?’</verse>
				<verse number="6">तिन्हीं ग्लाया, ‘सौ मण तेल,’ ताह़लू तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, अपणे खाते पकड़ कने बेई नैं झटपट पजांह़ लिखी दे।</verse>
				<verse number="7">भिरी तिन्हीं दूये ते पुछया, ‘तिज्जो पर कितणा कर्ज ऐ?’ तिन्हीं ग्लाया, ‘सौ मण कणक,’ ताह़लू तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, ‘तूमी अपणे खाते पकड़ कने अस्सी लिखी दे।’</verse>
				<verse number="8">“मालकैं तिस अधर्मी भण्डारिये जो साबासी दित्ती, कि तिन्हीं चलाकिया दा कम्म कित्ता ऐ। क्जोकि इस संसारे दे लोक अपणे बग्ते दे लोकां सौगी अपणे सभावे च जोतिया दे लोकां ते जादा चलाक हन।</verse>
				<verse number="9">यीशुयैं ग्लाया, मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ कि संसारिक धन-दौलता नैं अपणे तांई साथी बणाई लेआ, तांजे जाह़लू तुहां दे मरने दे बाद धन-दौलत मुक्की जांगी तां सैह़ सदा दी रैहणे आल़े घरे च तुहां दा सुआगत करगे।</verse>
				<verse number="10">जेह्ड़ा थोड़े ते थोड़े च ईमानदार ऐ, सैह़ मते च भी ईमानदार ऐ। कने जेह्ड़ा थोड़े ते थोड़े च बेइमान ऐ, सैह़ मते च भी बेइमान ऐ।</verse>
				<verse number="11">इसतांई जाह़लू तुहां बेइमानी दी धन दौलता च ईमानदार नीं ठैह़रन, तां ईमानदारी दी धन दौलत तिज्जो कुण दिंगा।</verse>
				<verse number="12">कने जे तुहां पराये दी धन दौलता च ईमानदार नीं ठेहरै तां जेह्ड़ा तुहां दा ऐ, तिसियो तुहां जो कुण दिंगा?</verse>
				<verse number="13">“कोई भी दास दूँ मालकां दी सेवा नीं करी सकदा, क्जोकि सैह़ तां इक्की मालके नैं बैर कने दूये नैं प्यार रखगा; या इक्की नैं मिल्लेया रैंह्गा कने दूये जो घटिया समझगा। कने तिंआं ई तुहां परमात्मे दी कने धन दौलता दी दून्नी दी सेवा नीं करी सकदे।”</verse>
				<verse number="14">फरीसी जेह्ड़े लालची थे, एह़ सारियां गल्लां सुणी करी तिसदा मजाक करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="15">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, तुहां तां माणुआं साइआं अपणे आप्पे जो धर्मी ठैहरांदे हन, अपर परमात्मा तुहां दे मनां जो जाणदा ऐ, क्जोकि जेह्ड़ी चीज्ज माणुआं दियां नजरा च म्हान ऐ, सैह़ परमात्मे दी नजरा च घृणित ऐ।</verse>
				<verse number="16">“यीशुयैं ग्लाया, मूसा दी व्यबस्था कने भविष्यवक्तां दा संदेस यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़े दे बग्त तिकर थे, तिसते बाद परमात्मे दे राज्जे दा सुसमाचार तुहां जो सणाया जा दा ऐ, कने हर इक्क माणु तिस च बड़ी मजबूतिया नैं ओआ दा ऐ।</verse>
				<verse number="17">जाह़लू तिकर अम्बर कने धरती टल़ी नीं जां, ताह़लू तिकर व्यबस्था ते इक्क मात्रा या इक्क बिंदु भी पूरा होये बगैर नीं टलगा। एह़ व्यबस्था ताह़लू तिकर रैहणी ऐ, जाह़लू तिकर तिसादा मकसद पूरा नीं होई जां।</verse>
				<verse number="18">“जेह्ड़ा कोई अपणिया लाड़िया जो छड्डी नैं दूईआ नैं ब्याह करदा ऐ, सैह़ ब्यभिचार करदा ऐ कने जेह्ड़ा कोई छड्डिया जणासा नैं ब्याह करदा ऐ, सैह़ भी ब्यभिचार करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="19">“इक्क अमीर माणु था जेह्ड़ा मैंह्गे कपड़े पैहणदा कने हर रोज सुख-विलासे च कने बड़ी ठाट बाट नैं रैंह्दा था।</verse>
				<verse number="20">लाजर नांऐ दा इक्क गरीब माणु जख्मां नैं भरोया तिसदे घरे दे गेटे सामणै अंणी नैं बठाल़ी दित्ता जांदा था,</verse>
				<verse number="21">कने सैह़ चांह़दा था कि अमीर माणुये दे खाणे बाद मेज्जे पर जेह्ड़ा जूठा बचदा था तिस नैं अपणा पेट भरैं; ऐत्थु तिकर कि कुत्ते भी तिसदेयां जख्मां जो चटदे थे।</verse>
				<verse number="22">इआं होएया कि सैह़ गरीब मरी गेआ, कने सुअर्गदूतां तिसियो लेई करी, अब्राहमे सौगी आदर-सम्मान दी जगाह पर बठाल़ी दित्ता। सैह़ अमीर भी मरी गेआ कने दब्बी दित्ता,</verse>
				<verse number="23">जिंआं ई तिन्हीं अधोलोक च पीड़ा च पैयो ऊपर नजर कित्ती, तां दूरे ते लाजरे जो अब्राहमे सौगी आदर-सम्मान दी जगाह पर बैठेया दिख्या।</verse>
				<verse number="24">ताह़लू तिन्हीं जोरे नैं ग्लाया, ‘हे पिता अब्राहम मिन्जो पर दया करी नैं लाजरे जो घल्ली दे, जे सैह़ अपणिया उंगलिया पांणिये च सेड़ी नैं मेरिया जीभा जो ठंडिया करैं, क्जोकि मैं इसा अग्गी च तड़फा दा ऐ।’</verse>
				<verse number="25">अपर अब्राहमे ग्लाया, ‘बच्चा, याद कर कि तू अपणिया ज़िन्दगिया च खरियां चीज्जां लेई चुकेया ऐ, कने तिंआं ई लाजर भी बुरिआं चीज्जां लेई चुकेया ऐ, अपर हुण सैह़ ऐत्थु सुख पा दा ऐ, कने तू तड़फा दा ऐ।</verse>
				<verse number="26">इन्हां सारियां गल्लां जो छड्डी करी अहां दे कने तुहां दे बिच्च इक्क बड़ा बड्डा खड्डा बणाया ऐ कि जेह्ड़ा ऐत्थु ते तिस पार तुहां अल्ल औणां चां, सैह़ नीं जाई सकदा; कने ना कोई औत्थू ते इस पार अहां अल्ल आई सकदा।’</verse>
				<verse number="27">तिन्हीं ग्लाया, ‘तां हे पिता, मैं तिज्जो नैं विणती करदा ऐ कि तू लाजरे जो मेरे पिता दे घरेयो घल्ल,</verse>
				<verse number="28">क्जोकि मेरे पंज भाऊ हन; मैं चांह़दा ऐ, कि सैह़ जाई नैं तिन्हां जो इन्हां गल्लां दी चतौणी दैं, इआं ना होयैं कि सैह़ भी इसा पीड़ा दैणे आल़िआ जगाह च ओन।’</verse>
				<verse number="29">अब्राहमे तिस नैं ग्लाया, ‘तिन्हां अल्ल तां मूसा कने भविष्यवक्तां दियां कताबा हन, तांजे सैह़ तिन्हां दी सुणन।’</verse>
				<verse number="30">तिन्हीं ग्लाया, ‘नीं, हे पिता अब्राहम; अपर जे कोई मरेयां ते तिन्हां अल्ल जां, कने तिन्हां जो चतौणी दैं, तां सैह़ अपणे पापां ते मने बदली लैंगे।’</verse>
				<verse number="31">तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, ‘जाह़लू सैह़ मूसा कने भविष्यवक्तां दी सुणी करी भी बसुआस नीं करदे, जे मरेयां ते कोई भी जिन्दा होई जां तां तिस पर बसुआस किंआं करगे’।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">भिरी यीशुयैं अपणे चेलेयां नैं ग्लाया, “एह़ होई नीं सकदा कि मुसीबतां नीं ओन, अपर हाय, तिस माणुये पर जिसदिया बज़ाह ते सैह़ ओंदियां हन।</verse>
				<verse number="2">जेह्ड़ा इन्हां लोक्केयां च कुसी इक्की ते पाप करवांदा ऐ, तिसियो परमात्मा सज़ा दिंगा, अपर परमात्मे दिया खतरनाक सज़ा ते एह़ खरा कि बड्डे घराटे दा पुड़ तिसदे गल़े च लटकाई करी सैह़ समुंदरे च सट्टी दित्ता जां।</verse>
				<verse number="3">चौकन्ने रेह्आ; जे तेरा बसुआसी भाऊ अपराध करैं तां तिस जो समझा, कने जे पछतां तां तिसियो माफ कर।</verse>
				<verse number="4">जे दिन भर च सैह़ सत बरी तेरा अपराध करैं कने सत बरी तिज्जो अल्ल आई नैं ग्लां, कि मैं पछतांदा ऐ, तां तिसियो माफ कर।”</verse>
				<verse number="5">ताह़लू खास बारांह चेलेयां प्रभुये नैं ग्लाया, “अहां दे बसुआसे जो बधा।”</verse>
				<verse number="6">प्रभुयैं ग्लाया, “जे तुहां जो राईया दे दाणे बराबर भी बसुआस हुंदा, तां तुहां इस सहतूत दे रूखे नैं ग्लांदे हन कि जड़ा ते पटौई करी समुंदरे च लग्गी जा, तां सैह़ तुहां दी मन्नी लैंदा।</verse>
				<verse number="7">“तुहां च देहया कुण ऐ, जिसदा दास हल़े जोतदा ऐ या भेड्डां चगांदा ऐ, कने जाह़लू सैह़ खेतां ते बापस ओंदा ऐ, तां तिसियो ग्लां, ‘तौल़ी आ कने खाणा खा?’</verse>
				<verse number="8">नीं अपर सैह़ ग्लांगा, कि मेरा खाणा त्यार कर, कने जाह़लू तिकर मैं खां-पीयैं ताह़लू तिकर कमरा कसी नैं मेरी सेवा कर; तिसते बाद तूंमी खाई पी लेआं।</verse>
				<verse number="9">क्या सैह़ तिस दासे दा साह़न मनगा कि तिन्हीं सैह़ कम्म कित्ते जिन्हां दा हुक्म दित्या था?</verse>
				<verse number="10">इसी तरीके नैं तुहां भी जाह़लू तिन्हां सारेयां कम्मां जो करी लैन जिन्हां दा हुक्म तुहां जो दित्या ऐ, तां ग्ला, ‘अहां नकम्मे दास हन; जेह्ड़ा अहां जो करणा चाइदा था अहां सिर्फ सैई कित्या ऐ।’ ”</verse>
				<verse number="11">कने एह़ होएया जाह़लू यीशु कने तिसदे चेले यरूशलेम सैहरे जो जांदे बग्त सामरिया प्रदेस कने गलील प्रदेसे दे लाक्के च होई नैं जा दे थे।</verse>
				<verse number="12">तां इक्की ग्रांऐ च पुज्जदे बग्त तिन्हां जो दस कोढ़ी मिल्ले।</verse>
				<verse number="13">सैह़ दूर खड़ोई करी जोरे नैं ग्लाणा लग्गे, “हे यीशु, हे मालक, अहां पर दया कर।”</verse>
				<verse number="14">यीशुयैं तिन्हां जो दिक्खी नैं ग्लाया, “यरूशलेम सैहरे दे मंदरे च जा, कने अपणे आप्पे जो याजकां जो दस्सा।” कने सैह़ रस्ते च चलदे-चलदे ई खरे होई गै।</verse>
				<verse number="15">ताह़लू तिन्हां च इक्की एह़ दिक्खी नैं कि मैं खरा होई गेआ ऐ, जोरे नैं परमात्मे दी महिमा करदा-करदा बापस हटी आया;</verse>
				<verse number="16">कने यीशुये दे पैरां पर मुँऐ भार पेई नैं तिसदा धन्यावाद करणा लग्गा; कने सैह़ सामरी था।</verse>
				<verse number="17">इसा गल्ला पर यीशुयैं ग्लाया, “क्या दस्सां दे दस खरे नीं होये, तां भिरी सैह़ नौ कुत्थू हन?</verse>
				<verse number="18">क्या इस परदेसिये जो छड्डी नैं होर कोई नीं निकल़ेया जेह्ड़ा परमात्मे दी महिमा करदा ऐ?”</verse>
				<verse number="19">ताह़लू तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “उठी करी चली जा; तेरे बसुआसैं तिज्जो खरा कित्ता ऐ।”</verse>
				<verse number="20">जाह़लू फरीसी माणुआं यीशु ते पुछया, कि परमात्मे दा राज्ज काह़लू ओंगा, तां तिन्हीं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “परमात्मे दा राज्ज कोई ऐदई चीज्ज नीं ऐ, जेह्ड़ी तुहां दिक्खी सकदे हन।</verse>
				<verse number="21">कने माणु एह़ नीं ग्लांगे, दिक्खा, ऐत्थु ऐ, या औत्थू ऐ। क्जोकि दिक्खा, परमात्मे दा राज्ज तुहां दे बिच्च ई ऐ।”</verse>
				<verse number="22">भिरी तिन्हीं चेलेयां नैं ग्लाया, “सैह़ दिन ओंगे, जिन्हां दिनां च तुहां मिन्जो जेह्ड़ा माणुये दा पुत्तर ऐ, इक्क दिन दिक्खणा चांह़गे, अपर दिक्खी नीं पांगे।</verse>
				<verse number="23">ताह़लू माणु तुहां नैं ग्लांगे, ‘दिक्खा, मसीह औत्थू ऐ।’ या ‘दिक्खा, मसीह ऐत्थु ऐ।’ अपर तुहां चली मत जांदे कने ना ई तिसदे पचांह़ जान्नेयों।</verse>
				<verse number="24">क्जोकि जिंआं बिजल़ी अम्बरे दे इक्की पास्से ते निकल़ी करी दूँये पास्से चमकदी ऐ तिंआं ई मैं माणुये दा पुत्तर भी अपणे दिनां च ओंगा, तां सारे लोक दिक्खगे।</verse>
				<verse number="25">अपर पैहल्लैं जरूरी ऐ कि सैह़ बड़ा भरी दुख झेलैं, कने इस जुगे दे लोक तिसियो नीच समझन।</verse>
				<verse number="26">“जिंआं नूह दे दिनां च होएया था, तिंआं ई माणुये दे पुत्तरे दे दिनां च भी हुंगा।</verse>
				<verse number="27">जिस दिन तिकर नूह जाह्जे पर नीं चढ़ेया था, तिस दिन तिकर माणु खांदे पींदे थे, कने तिन्हां च ब्याह हुंदे थे। ताह़लू जल-प्रलयै आया कने तिन्हां सबना जो खत्म करी दित्ता।</verse>
				<verse number="28">“तिंआं ई जिंआं लूते दे दिनां च होएया था, कि माणु खांदे पींदे, कने लैण-दैण करदे, कने रूख लगांदे कने घर बणांदे थे;</verse>
				<verse number="29">अपर जिस दिन लूत सदोमे ते निकल़ेया, तिस दिन अग्ग कने गंधक अम्बरे ते बरसी कने तिस सैहरे सारे लोकां जो नास करी दित्ता।</verse>
				<verse number="30">“मैं माणुये दे पुत्तर जाह़लू दुवारी बापस ओंगा, तां तिन्हां दिनां च भी इआं ई हुंगा।</verse>
				<verse number="31">तिस दिन जेह्ड़े छत्ती पर हुंगे, सैह़ अपणे घरे ते कुच्छ भी लैणे तांई थल्लै नीं लौन, कने अंदर नीं जान। कने जेह्ड़े खेतां च हुंगे, सैह़ अपणा कपड़े लैणे तांई पचांह़ नीं हटन।</verse>
				<verse number="32">लूते दिया लाड़िया जो याद रखा कि तिसा नैं क्या होएया था।</verse>
				<verse number="33">जेह्ड़ा कोई अपणे प्राण बचाणा चांह़गा सैह़ अपणे प्राण गुआंगा, कने जेह्ड़ा कोई अपणे प्राण गुआंगा सैह़ अपणे प्राण बचांगा।</verse>
				<verse number="34">मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, तिसा राती दो माणु इक्की मंजोल़ूये पर हुंगे; इक्की जो लेई लेआ जाणा कने दूआ छड्डी दैणा।</verse>
				<verse number="35">दो जणासां सौगी-सौगी चक्की पीआ दियां हुंगियां, इक्क लेई ली जांगी कने दूई छड्डी दित्ती जांगी।</verse>
				<verse number="36">दो माणु खेतां च हुंगे, तां इक्क लेई लेआ जांगा कने दूआ छड्डी दित्ता जांगा।”</verse>
				<verse number="37">एह़ सुणी नैं तिन्हां तिसते पुछया, “हे प्रभु एह़ कतांह हुंगा?” तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, हर इक्क माणु जाणगा, कि एह़ कुत्थू हुंगा, “ठीक तिंआं ई जिंआं जित्थु लाह्सां हन, तित्थु इलणी कठ्ठियां हुंदियां हन।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">भिरी यीशुयैं अपणे चेलेयां नैं ग्लाया, कि लगातार प्रार्थना करणी कने हिम्मत नीं हारनी चाइदी, तिसते बाद तिन्हां नैं एह़ उदारण ग्लाया:</verse>
				<verse number="2">“कुसी सैहरे च इक्क न्यायी रैंह्दा था, जेह्ड़ा ना परमात्मे ते डरदा था कने ना कुसी माणुआं दी परवाह करदा था।</verse>
				<verse number="3">तिस सैहरे च इक्क बिधवा भी रैंह्दी थी, जेह्ड़ा तिस अल्ल आई नैं ग्ला करदी थी, ‘मेरा न्याय चुकाई नैं मिन्जो मेरे दुश्मणे ते बचा।’</verse>
				<verse number="4">मतेआं दिनां तिकर तां सैह़ नीं मन्नेया अपर अन्त च सोची नैं ग्लाया, ‘कने मैं ना परमात्मे ते डरदा, कने ना माणुआं दी कुच्छ परवाह करदा ऐ,</verse>
				<verse number="5">तमी एह़ बिधवा मेरे प्राणा खांदी रैंह्दी ऐ, इसतांई मैं तिसादा न्याय चुकांगा, कुत्थी इआं ना होयैं कि पल्लैं-पल्लैं आई नैं अन्त च मेरे नक्के च दम करी दैं’।”</verse>
				<verse number="6">प्रभु यीशुयैं ग्लाया, “ध्याने नैं सोचा, एह़ अधर्मी न्यायी क्या ग्लांदा ऐ?</verse>
				<verse number="7">इसतांई क्या परमात्मा अपणे चुणेयां दा न्याय नीं चुकांगा, जेह्ड़े दिन-रात तिसदी दुहाई दिंदे रैंह्दे हन? क्या सैह़ तिन्हां दे बारे च देर करगा?</verse>
				<verse number="8">अपर मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, सैह़ तौल़ी तिसदा न्याय चुकांगा। तमी मैं माणु दा पुत्तर जाह़लू बापस ओंगा, तां क्या धरतिया पर इक्क भी माणु मिलगा जेह्ड़ा मिन्जो बसुआस करगा?”</verse>
				<verse number="9">कने यीशुयैं तिन्हां नैं जेह्ड़े अपणे आप्पे पर भरोसा रखदे थे, कि अहां धर्मी हन, कने दूयेयां जो नीच समझदे थे, एह़ उदारण ग्लाया:</verse>
				<verse number="10">“दो माणु मंदरे च प्रार्थना करणा गै; इक्क फरीसी था कने दूआ चुंगी लैणे आल़ा।</verse>
				<verse number="11">फरीसी खड़ोई नैं अपणे मने च प्रार्थना इआं करणा लग्गा, ‘हे परमात्मा, मैं तेरा धन्यावाद करदा ऐ कि मैं दूयेयां माणुआं साइआं बुरे कम्म करणे आल़ा कने अन्यायी कने ब्यभिचारी नीं ऐ, कने ना इस चुंगी लैणे आल़े साइआं ऐ।</verse>
				<verse number="12">मैं हफ्ते च दो बरी ब्रत रखदा ऐ; मैं अपणिया सारिया कमाईया दा दसमा हिस्सा भी तिज्जो दिंदा ऐ।’</verse>
				<verse number="13">“अपर चुंगी लैणे आल़े दूर खड़ोई नैं, सुअर्गे पास्से दिक्खणा भी खरा नीं समझेया, अपर अपणी छातिया पीटी-पीटी नैं ग्लाया, ‘हे परमात्मा मिन्जो पापिये पर दया कर।’</verse>
				<verse number="14">मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि सैह़ फरीसी नीं, अपर ऐई माणु जेह्ड़ा चुंगी लैणे आल़ा धर्मी होएया, कने अपणे घरेयो गेआ; क्जोकि जेह्ड़ा कोई अपणे आप्पे जो बड्डा बणांगा, सैह़ छोटा कित्ता जांगा; कने जेह्ड़ा अपणे आप्पे जो छोटा बणांगा, सैह़ बड्डा कित्ता जांगा।”</verse>
				<verse number="15">भिरी माणु भी अपणे बच्चेयां जो भी तिस अल्ल लेयोणा लग्गे कि सैह़ तिन्हां पर हत्थ रखैं; अपर चेलेयां दिक्खी नैं तिन्हां जो झिड़केया।</verse>
				<verse number="16">यीशुयैं बच्चेयां जो अप्पु अल्ल सद्दी नैं ग्लाया, “जागतां जो मिन्जो अल्ल औणां देआ, कने इन्हां जो मत रोका, क्जोकि परमात्मे दा राज ऐदेयां दा ई ऐ।</verse>
				<verse number="17">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़ा कोई परमात्मे दे राज्जे जो जागतां साइआं मन्नी नीं लैंगा, ताह़लू सैह़ सुअर्गे दे राज्जे च पुज्जी नीं सकदा ।”</verse>
				<verse number="18">इक्की सरदारैं तिसते पुछया, “हे उत्तम गुरू, सदा दी ज़िन्दगिया दा अधिकारी होणे तांई मैं क्या करैं?”</verse>
				<verse number="19">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “तू मिन्जो भला क्जो ग्लांदा ऐ? परमात्मे जो छड्डी नैं कोई भला नीं ऐ।</verse>
				<verse number="20">तू हुक्मां जो तां जाणदा ऐ, कि मूसा दिया व्यबस्था च क्या लिख्या ऐ, ब्यभिचार मत करणा, हत्या मत करणा, कने चोरी मत करणा, झूठी गवाही नीं दैणी, अपणे बुढ़े दी कने अपणिया माँऊ दी इज्जत करणा।”</verse>
				<verse number="21">तिन्हीं ग्लाया, “मैं तां तिन्हां सबना जो जुआनिया ते ई मनदा आया ऐ।”</verse>
				<verse number="22">एह़ सुणी नैं यीशु तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “तिज्जो च हुण भी इक्की गल्ला दी कमी ऐ, अपणा सब कुच्छ बेची करी गरीबां जो बंडी दे; कने तिज्जो सुअर्गे च धन दौलत मिलगी, कने आई नैं मिन्जो पचांह़ चली पौ।”</verse>
				<verse number="23">सैह़ एह़ सुणी नैं बड्डा उदास होएया, क्जोकि सैह़ बड़ा भरी अमीर था।</verse>
				<verse number="24">यीशुयैं तिसियो दिक्खी नैं ग्लाया, “अमीरां दा परमात्मे दे राज्जे च पुज्जणा कितणा औखा ऐ।</verse>
				<verse number="25">जिंआं ऊँटे दा सूईया दे नक्के ते निकल़णा औखा ऐ, तिंआं ई अमीर माणुये दा परमात्मे दे राज्जे च प्रवेश करणा बड़ा औखा ऐ।”</verse>
				<verse number="26">इस गल्ला पर सुणने आल़ेआं ग्लाया, “तां भिरी कुसदा उद्धार होई सकदा ऐ?”</verse>
				<verse number="27">यीशुयैं ग्लाया, “जेह्ड़ा माणुये तांई बड़ा औखा ऐ, सैह़ परमात्मे ते होई सकदा ऐ।”</verse>
				<verse number="28">पतरसैं ग्लाया, “दिक्खा, अहां तां घर-बार छड्डी नैं तिज्जो पचांह़ चली पैयो हन।”</verse>
				<verse number="29">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ कि ऐदेया कुण हन? जिन्हीं परमात्मे दे राज्जे तांई घरे जो, कने लाड़िया जो या भाऊये जो, या माँऊ-बुढ़े जो, या बाल-बच्चेयां जो छड्डी दित्या होयैं;</verse>
				<verse number="30">कने इस बग्त कई गुणा जादा नीं पां; अपर परलोक च सदा दी ज़िन्दगी जरूर मिलणी ऐ।”</verse>
				<verse number="31">भिरी तिन्हीं अपणे बारांह चेलेयां जो सौगी लेईआ कने जाई करी तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “दिक्खा अहां यरूशलेम सैहरे जो चलेयो हन, कने जितणियां गल्लां माणु दे पुत्तरे तांई भविष्यवक्ता दे जरिये लिखियां हन, सैह़ सारियां पूरियां होन।</verse>
				<verse number="32">क्जोकि सैह़ होरनी जातिआं दे हत्थां च दित्ता जांगा, कने सैह़ तिसियो मजाके च लैंगे, कने तिसदा अपमान करगे, कने तिस पर थुकगे,</verse>
				<verse number="33">कने तिसियो कोड़े मारगे, कने तिसियो जान्नी ते मारी दिंगे; कने सैह़ त्रीये दिने मरेयां ते जिन्दा हुंगा।”</verse>
				<verse number="34">अपर तिन्हां जो इन्हां गल्लां च कोई भी गल्ल समझ नीं आई; कने एह़ गल्ल तिन्हां ते छुपी रेई, कने जेह्ड़ा ग्लाया था सैह़ तिन्हां दी समझा च नीं आया।</verse>
				<verse number="35">जाह़लू सैह़ यरीहो सैहरे अल्ल पुज्जा, तां इक्क अन्ना सड़का कनारे बेई करी भिख मंगा दा था।</verse>
				<verse number="36">सैह़ माणु भीड़ा दे चलणे दी उआज़ सुणी नैं पुछणा लग्गा, “एह़ क्या होएया दा ऐ?”</verse>
				<verse number="37">तिन्हां दस्सेया, “यीशु नासरी जा दे हन।”</verse>
				<verse number="38">ताह़लू तिन्हीं जोरे नैं ग्लाया, “हे यीशु, दाऊदे दे वंश, मिन्जो पर दया कर।”</verse>
				<verse number="39">जेह्ड़ा गांह-गांह जा दे थे, सैह़ तिसियो झिड़कणा लग्गे कि चुप रैह्; अपर सैह़ होर डड्डणा लग्गा, “हे दाऊदे दे वंश, मिन्जो पर दया कर।”</verse>
				<verse number="40">ताह़लू यीशुयैं खड़ोई नैं हुक्म दित्ता कि तिसियो मिन्जो अल्ल लेई ओआ, कने जाह़लू सैह़ यीशु अल्ल आया तां यीशुयैं तिसते पुछया,</verse>
				<verse number="41">“तू क्या चांह़दा ऐ कि मैं तिज्जो तांई करैं?” तिन्हीं ग्लाया, “हे प्रभु, एह़ कि मैं दिक्खणा लग्गी पोयैं।”</verse>
				<verse number="42">यीशुयैं तिसियो ग्लाया, “दिक्खणा लग्गी पौ; तेरे बसुआसैं तिज्जो खरा करी दित्ता ऐ।”</verse>
				<verse number="43">सैह़ ताह़लू ई दिक्खणा लग्गी पेआ कने परमात्मे दी महिमा करदा-करदा तिसदे पचांह़ चली पेआ; कने सारे लोकां दिक्खी करी परमात्मे दी स्तुति कित्ती</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">यीशु यरीहो सैहरे च पुज्जा कने रस्ते च चलेया था।</verse>
				<verse number="2">तित्थु जक्कई नांऐ दा इक्क माणु था जेह्ड़ा चुंगी लैंणे आल़ेआं दा सरदार था कने अमीर था।</verse>
				<verse number="3">सैह़ यीशुये जो दिक्खणा चांह़दा था कि सैह़ कुण ऐ। अपर मती भीड़ होणे दिया बज़ाह ते दिक्खी नीं सकदा था, क्जोकि सैह़ बोणा था।</verse>
				<verse number="4">ताह़लू सैह़ तिसियो दिक्खणे तांई गांह दौड़ी नैं इक्की रुम्बली दे रूखे पर चढ़ी गेआ, क्जोकि यीशु तिस रस्ते च जाणे आल़ा था।</verse>
				<verse number="5">जाह़लू यीशु तिसा रूखे अल्ल पुज्जा, तां ऊपर दिक्खी करी तिस नैं ग्लाया, “हे जक्कई, झटपट लौई आ; क्जोकि अज्ज मैं तेरे घरैं रैहणा ऐ।”</verse>
				<verse number="6">सैह़ झटपट रूखे ते थल्लै लुत्था कने खुस होई नैं यीशुये जो अपणे घरेयो लेई गेआ कने तिसदा सुआगत कित्ता।</verse>
				<verse number="7">एह़ दिक्खी नैं सारे लोक बुड़बुड़ाई नैं ग्लाणा लग्गे, “एह़ तां इक्क पापी माणुये दे घरेयो चलेया ऐ।”</verse>
				<verse number="8">जक्कई खड़ोई करी प्रभु नैं ग्लाणा लग्गा, “हे प्रभु, सुण, मैं अपणी आधी धन दौलत गरीबां जो दिंदा ऐ, कने कुसी नैं बेइमानी करी नैं लेई भी लेआ ऐ तां तिस जो चार गुणा बापस करी दिंगा।”</verse>
				<verse number="9">ताह़लू यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “अज्ज इस घरे च उद्धार आया ऐ, इसतांई एह़ भी अब्राहमे दा इक्क जागत ऐ।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि मैं माणुये दा पुत्तर गुआचेआं जो तोपणा कने तिन्हां दा उद्धार करणा आया ऐ।”</verse>
				<verse number="11">जाह़लू तित्थु लोक एह़ गल्लां सुणा दे थे, तां यीशुयैं इक्क होर उदारण देई नैं ग्लाया, इसतांई कि सैह़ यरूशलेम सैहरे नेड़े था, कने लोक समझदे थे कि परमात्मे दा राज्ज हुण ई ओणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="12">कने तिन्हीं ग्लाया, “इक्क अमीर माणु दूर देसे जो चलेया तांजे राज्ज पद पाई नैं बापस औयें।</verse>
				<verse number="13">तिन्हीं अपणे दासां च दसा जो सद्दी नैं तिन्हां जो दस मोहरां दित्तियां कने तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, ‘मेरे बापस ओणे तिकर लैण-दैण करनेयों।’</verse>
				<verse number="14">अपर तिसदे सैहरे दे अक्खे-बक्खे रैहणे आल़े लोक तिस नैं बैर रखदे थे, कने तिसदे पचांह़ संदेसा दैणे आल़े दुवारी एह़ ग्लाई करी घल्लेया, अहां नीं चांह़दे कि एह़ अहां पर राज करैं।</verse>
				<verse number="15">“जाह़लू सैह़ राज्ज पद पाई नैं बापस आया, तां इआं होएया कि तिन्हीं अपणेयां दासां जो जिन्हां जो मोहरां दित्तियां थियां तिन्हां जो अप्पु अल्ल सद्देया तांजे पता करैं कि तिन्हां लैण-दैण ते क्या-क्या कमाया।</verse>
				<verse number="16">ताह़लू पैहल्ले आई नैं ग्लाया, ‘हे मालक, तेरियां मोहरां ते मैं दस होर मोहरां कमाईयां हन।’</verse>
				<verse number="17">मालकैं तिस नैं ग्लाया, धन, ‘हे उत्तम दास। तू मते ते ई थोड़े च बसुआसे जोग्गा निकल़ेया हुण दस्सां सैहरां पर हक्क रख।’</verse>
				<verse number="18">दूँये आई नैं ग्लाया, ‘हे मालक तेरियां मोहरां ते मैं पंज होर मोहरां कमाईयां हन।’</verse>
				<verse number="19">तिन्हीं तिस नैं भी ग्लाया, ‘तूमी पंजा सैहरां पर हाकम होई जां।’</verse>
				<verse number="20">त्रीयें दासें भी आई नैं ग्लाया, ‘हे मालक, दिक्ख तेरी मोहर एह़ ऐ, जिसियो मैं परने च बन्नी नैं रखदा था।</verse>
				<verse number="21">क्जोकि मैं तिज्जो ते डरदा था, इसतांई कि तू कठोर माणु ऐ, जेह्ड़ा तैं नीं रखेया तिसियो चुक्की लैंदा ऐ, कने जेह्ड़ा तैं नीं बाया, तिसियो बड्डी लैंदा ऐ।’</verse>
				<verse number="22">मालकैं तिस नैं ग्लाया, हे दुष्ट दास, मैं तेरे ई मुँऐ ते तिज्जो दोसी ठैहरांदा ऐ। तू मिन्जो जाणदा था कि मैं सक्त माणु ऐ, जेह्ड़ा मैं नीं रखेया तिसियो चुक्की लैंदा, कने जेह्ड़ा मैं नीं बाया तिसियो बड्डदा ऐ;</verse>
				<verse number="23">तां तैं मेरिया मोहरा सौकारां अल्ल क्जो नीं रखी दित्ते कि आई नैं ब्याजे समेत लेई लैंदा?</verse>
				<verse number="24">कने जेह्ड़े माणु बक्खे खड़ोत्यो थे, तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, ‘सैह़ मोहर इसते लेई लेआ, कने जिस अल्ल दस मोहरां हन तिसियो देई देआ।’</verse>
				<verse number="25">तिन्हां तिस नैं ग्लाया, ‘हे मालक, तिस अल्ल दस मोहरां हन।’</verse>
				<verse number="26">‘मैं तुहां नैं ग्लांदा कि जिन्हां अल्ल ऐ, तिन्हां जो दित्ता जांगा; कने जिन्हां अल्ल नीं ऐ, तिन्हां ते सैह़ भी जेह्ड़ा तिन्हां अल्ल ऐ लेई लेआ जांगा।</verse>
				<verse number="27">अपर मेरे तिन्हां बैरियां जो जेह्ड़ा नीं चांह़दे थे कि मैं तिन्हां पर राज्ज करैं, तिन्हां जो ऐत्थियो अंणी करी मेरे सामणै मारा’।”</verse>
				<verse number="28">एह़ गल्लां ग्लाई करी यीशु अपणे चेलेयां सौगी यरूशलेम सैहरे दे पास्सेयो तिन्हां दे गांह-गांह चला।</verse>
				<verse number="29">जाह़लू सैह़ जैतून नांऐ दे प्हाड़े पर बैतफगे ग्रांऐ कने बैतनिय्याह ग्रांऐ अल्ल पुज्जा, तां तिन्हीं अपणे चेलेयां च दूँ जो एह़ ग्लाई नैं घल्लेया,</verse>
				<verse number="30">“सामणै आल़े ग्रांऐ च जा; कने तिस ग्रांऐ च पुजदेयां ई इक्क गधिया दा बच्चा जिस पर कदी कोई भी नीं बैठेया ऐ, बन्नेया होएया तुहां जो मिलगा। तिसियो खोली नैं लेई ओआ।</verse>
				<verse number="31">जे कोई तुहां ते पुछैं कि क्जो खोला दे हन, तां एह़ ग्लानेयों कि प्रभु जो इसदी जरूरत ऐ।”</verse>
				<verse number="32">जेह्ड़े दो चेले घल्लेयो थे, तिन्हां जाई नैं जिंआं यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया था, तिन्हां जो तिदेया ई मिल्ला।</verse>
				<verse number="33">जाह़लू सैह़ गधे दे बच्चे जो खोला दे थे, तां तिस गधे दे मालकैं तिन्हां ते पुछया, “इस बच्चे जो क्जो खोला दे?”</verse>
				<verse number="34">तिन्हां ग्लाया, “प्रभु जो इसदी जरूरत ऐ।”</verse>
				<verse number="35">सैह़ तिसियो यीशु अल्ल लेई आये, कने अपणे कपड़े तिस बच्चे परालैं रखी नैं यीशुये जो तिस पर बठाई दित्ता।</verse>
				<verse number="36">जाह़लू यीशु जा दा था, तां मतेआं लोकां अपणे कपड़े रस्ते च बछाई दित्ते।</verse>
				<verse number="37">बक्खे ओंदे-ओंदे जाह़लू सैह़ जैतून प्हाड़े दी ढलाना पर पुज्जा, तां चेलेयां दी सारी मंडल़ी तिन्हां सारेयां सामर्थी दे कम्मां दिया बज़ाह ते जेह्ड़े तिन्हां दिख्यो थे, खुस होई नैं जोरे नैं परमात्मे दी स्तुति करणा लग्गे:</verse>
				<verse number="38">“धन ऐ सैह़ राजा, जेह्ड़ा प्रभु दे नांऐ ते ओंदा ऐ, सुअर्गे च सांति कने सुअर्गे च परमात्मे दी स्तुति होयैं।”</verse>
				<verse number="39">ताह़लू लोकां दियां भीड़ा च कुच्छ फरीसी माणु तिस नैं ग्लाणा लग्गे, “हे गुरू, अपणे चेलेयां जो चुप रैहणे तांई ग्ला।”</verse>
				<verse number="40">तिन्हीं जवाब दित्ता, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, जे एह़ लोक चुप रैह़न तां पत्थर डड्डी पोंगे।”</verse>
				<verse number="41">जाह़लू सैह़ बक्खे आया तां सैहरे जो दिक्खी नैं तिस पर रोया।</verse>
				<verse number="42">कने ग्लाया, “जे तू, हाँ तू, अज्ज इतणा समझी लैंदा कि सांतिया दा मतलब क्या ऐ, अपर हुण तुहां ते छुपाई नैं रखेया ऐ।</verse>
				<verse number="43">क्जोकि सैह़ दिन तिज्जो पर भी ओंगे कि तेरे बैरी मोर्चा बन्नी करी तिज्जो घेरी लैंगे, कने चौंन्नी पास्से ते तिज्जो बंद करी दिंगे;</verse>
				<verse number="44">कने तेरे बैरी तिज्जो कने तेरे जागतां जो जेह्ड़े तिज्जो च हन, नास करी दिंगे, कने एह़ तेरे पत्थरां दे बणायो भवने दा इक्क भी पत्थर नीं छड्डगे; क्जोकि जाह़लू तिज्जो पर दयादृष्टि कित्ती गेई, तां तैं तिस मौके जो नीं पणछैणया।”</verse>
				<verse number="45">ताह़लू यीशु मंदरे च जाई नैं तित्थु बैठेयो बपार करणे आल़ेआं जो बाहर कड्डणा लग्गा,</verse>
				<verse number="46">कने तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, ‘मेरा मंदर प्रार्थना दा घर हुंगा,’ अपर तुहां इसियो डाकुआं दा अड्डा बणाई दित्ता ऐ।”</verse>
				<verse number="47">यीशु हर रोज मंदरे च सिक्षा दिंदा था; कने प्रधान याजक कने सास्त्री कने लोकां दे मुखिये तिसियो खत्म करणे दा मौका तोपदे थे।</verse>
				<verse number="48">अपर कोई तरीका नीं निकाल़ी सकेया कि एह़ कुस तरीके नैं करन, क्जोकि सारे माणु बड़ा मन लगाई नैं तिसदी सुणदे थे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">इक्क दिन इआं होएया कि जाह़लू यीशु मंदरे च लोकां जो सिक्षा दै दा कने सुसमाचार सणांदा था, तां प्रधान याजक कने सास्त्री, स्याणेयां सौगी आई करी बक्खे खड़ोई गै;</verse>
				<verse number="2">कने ग्लाणा लग्गे, “अहां जो दस्स, तू इन्हां कम्मां जो कुस हक्के नैं करदा ऐ, कने सैह़ कुण ऐ जिन्हीं तिज्जो एह़ हक्क दित्या ऐ?”</verse>
				<verse number="3">तिन्हीं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “मैं भी तुहां ते इक्क गल्ल पुछदा ऐ; मिन्जो दस्सा</verse>
				<verse number="4">यूहन्ने दा बपतिस्मा सुअर्गे दे पास्से ते था या माणुआं दे पास्से ते था?”</verse>
				<verse number="5">ताह़लू सैह़ अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “जे अहां ग्लांगे, ‘सुअर्गे दे पास्से ते,’ तां इन्हीं ग्लाणा, ‘भिरी तुहां यूहन्ने पर बसुआस क्जो नीं कित्ता?’</verse>
				<verse number="6">कने जे अहां ग्लांगे, ‘माणुआं दे पास्से ते,’ तां सारेयां लोकां अहां पर पत्थर मारने, क्जोकि सैह़ सच्च-बिच्च जाणदे हन कि यूहन्ना भविष्यवक्ता था।”</verse>
				<verse number="7">इसतांई तिन्हां जवाब दित्ता, “अहां नीं जाणदे कि सैह़ कुसदे पास्से ते था।”</verse>
				<verse number="8">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तां मैं भी तुहां जो नीं दस्सणा कि मैं एह़ कम्म कुस हक्के नैं करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="9">ताह़लू यीशु लोकां नैं एह़ उदारण ग्लाणा लग्गा, “इक्की माणुयैं अंगूरा दा बाग लगाया, कने किसानां जो तिसदा ठेका देई दित्ता कने मते दिनां बासती परदेस चली गेआ।</verse>
				<verse number="10">जाह़लू बग्त आया तां तिन्हीं किसानां अल्ल इक्की दासे जो घल्लेया कि सैह़ अंगूरा दे बागे च थोड़े फल़ां दा हिस्सा लेई औयें, अपर किसानां तिसियो मारी कूटी करी खाली हत्थ बापस घल्ली दित्ता।</verse>
				<verse number="11">भिरी तिन्हीं इक्क होर दास घल्लेया, कने तिन्हां तिसियो भी मारेया कने तिसदी बेइज्जती करी नैं खाली हत्थ बापस घल्ली दित्ता।</verse>
				<verse number="12">भिरी तिन्हीं त्रीआ दास घल्लेया, कने किसानां तिसियो भी जख्मी करी नैं कड्डी दित्ता।</verse>
				<verse number="13">ताह़लू अंगूरा दे बागे दा मालक ग्लाणा लग्गा, ‘मैं क्या करैं? मैं अपणे प्यारे जागते जो घल्लदा, जरूर सैह़ इसदा लैआज रखगे।’</verse>
				<verse number="14">जाह़लू किसानां तिस जो दिख्या तां अप्पु च ग्लाणा लग्गे, ‘एह़ तां वारस ऐ; ओआ, अहां इसियो मारी दिंदे कि सारी मलकीत अहां दी होई जां।’</verse>
				<verse number="15">कने तिन्हां तिसियो अंगूरा दे बागे ते बाहर कड्डी नैं मारी दित्ता। इसतांई अंगूरा दे बागे दा मालक तिन्हां नैं क्या करगा?</verse>
				<verse number="16">सैह़ आई नैं तिन्हां किसानां जो खत्म करगा, कने अंगूरा दे बागे जो दूयेयां जो दिंगा।” एह़ सुणी करी तिन्हां ग्लाया, “परमात्मा करैं ऐदेया ना होयैं।”</verse>
				<verse number="17">तिन्हीं तिन्हां दे बक्खी दिक्खी नैं ग्लाया, “तां भिरी पवित्रशास्त्रे च एह़ क्या लिख्या ऐ: ‘जिस पत्थरे जो राजमिस्त्रियां नकम्मा ठैहराया था, सैई कुणे दा सिरा होई गेआ।’</verse>
				<verse number="18">जेह्ड़ा कोई तिस पत्थरे पर पोंगा सैह़ चकनाचूर होई जांगा, कने जिस पर सैह़ पोंगा, तिसियो पित्थी दिंगा।”</verse>
				<verse number="19">तिस बग्त सास्त्रियां कने प्रधान याजकां तिसियो पकड़णा चाया, क्जोकि सैह़ समझी गियो थे कि तिन्हीं अहां पर एह़ उदारण ग्लाया, अपर सैह़ लोकां ते डरे।</verse>
				<verse number="20">कने सैह़ तिसदी ताक च लग्गे, कने भेत्ती घल्ले कि धर्मी दा भेस बदली करी तिसदी कोई ना कोई गल्ल पकड़न, जे तां तिसियो हाकमां दे हक्क कने अधिकारियां दे हुआलैं करी दिंगे।</verse>
				<verse number="21">तिन्हां तिसते एह़ पुछया, “हे गुरू, अहां जाणदे हन कि तू ठीक ग्लांदा कने सखांदा भी ऐ, कने कुसी दा भेदभाव नीं करदा, अपर परमात्मे दा रस्ता सच्चाईया नैं दस्सदा ऐ।</verse>
				<verse number="22">क्या अहां जो कैसरे जो चुंगी दैणा ठीक ऐ कि नीं?”</verse>
				<verse number="23">तिन्हीं तिन्हां दी चलाकिया जो जाणी नैं तिन्हां नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="24">“इक्क दीनार मिन्जो भी दस्सा। तिस पर कुसदी मौहर कने नां ऐ?” तिन्हां ग्लाया, “कैसरे दा।”</verse>
				<verse number="25">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “तां जेह्ड़ा कैसर दा ऐ, सैह़ कैसर जो देआ; कने जेह्ड़ा परमात्मे दा ऐ, सैह़ परमात्मे जो देआ।”</verse>
				<verse number="26">सैह़ लोकां दे सामणै इसा गल्ला च पकड़ी नीं सकैं, अपर तिसदे जवाबे ते हरान होई नैं चुप रेई गै।</verse>
				<verse number="27">भिरी सदूकी माणु जेह्ड़े ग्लांदे हन कि मरेयां दा जिन्दा होणा ऐ कि नीं, तिन्हां च कुच्छना तिस अल्ल आई नैं पुछया,</verse>
				<verse number="28">“हे गुरू, मूसैं अहां तांई पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, ‘जे कुसी दा भाऊ अपणिया लाड़िया दे हुंदे बगैर औलादी मरी जां, तां तिसदा भाऊ तिसदिया लाड़िया नैं ब्याह करी लैं, कने अपणे भाऊये तांई वंश पैदा करैं।’</verse>
				<verse number="29">सत भाऊ थे, पैहल्ला भाऊ ब्याह करी नैं बगैर औलादी मरी गेआ।</verse>
				<verse number="30">भिरी दूँये,</verse>
				<verse number="31">कने त्रीयें भी तिसा जणासा नैं ब्याह करी लेआ। इस तरीके नैं सतो बिना औलादी ते मरी गै।</verse>
				<verse number="32">तिसते बाद सैह़ जणांस भी मरी गेई।</verse>
				<verse number="33">इसतांई सैह़ जिन्दे होणे पर सैह़ तिन्हां च कुसदी लाड़ी हुंगी, क्जोकि सैह़ सतां दी लाड़ी रेई चुकियो थी।”</verse>
				<verse number="34">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “इस जुगे दियां औलादी च तां ब्याह हुंदा ऐ,</verse>
				<verse number="35">अपर जेह्ड़े लोक इस जोग्गे ठैहरगे कि इस जुगे जो कने मरेयां ते जिन्दे होणे जो हासल करन, सैह़ ना तां ब्याह करगे कने ना ई ब्याये च दित्ते जांगे।</verse>
				<verse number="36">सैह़ भिरी मरने जो भी नीं; क्जोकि सैह़ सुअर्गदूतां साइआं हुंगे, कने दुवारी जिन्दे होणे दी औलाद होणे ते परमात्मे दी भी औलाद हुंगे।</verse>
				<verse number="37">अपर इसा गल्ला जो कि मरेयो भी जिन्दे हुंदे हन, मूसैं भी अग्गी आल़ी झाड़ी दी कथा च प्रगट कित्ता ऐ कि सैह़ प्रभु जो ‘अब्राहमे दा परमात्मा, कने इसहाके दा परमात्मा, कने याकूबे दा परमात्मा’ ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="38">परमात्मा मुड़देयां दा नीं अपर जिन्देया दा परमात्मा ऐ, क्जोकि तिसदे नेड़े सारे जिन्दे हन।”</verse>
				<verse number="39">ताह़लू एह़ सुणी नैं सास्त्रियां च कुच्छना एह़ ग्लाया, “हे गुरू, तैं ठीक ग्लाया।”</verse>
				<verse number="40">कने तिन्हां जो भिरी तिसते होर कुच्छ पुछणे दी हिम्मत नीं होई।</verse>
				<verse number="41">भिरी तिन्हीं तिन्हां ते पुछया, “मसीह जो दाऊदे दी औलाद किंआं ग्लांदे हन?</verse>
				<verse number="42">दाऊद अप्पु भी भजन संहिता दिया कताबा च ग्लांदा ऐ: ‘प्रभुयैं मेरे प्रभु नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="43">मेरे सज्जे बक्खे बैठ, जाह़लू तिकर कि मैं तेरे बैरियां जो तेरेयां पैरां थल्लैं नीं करी दैं।’</verse>
				<verse number="44">दाऊद तां तिस जो प्रभु ग्लांदा ऐ; तां भिरी सैह़ तिसदी औलाद किंआं होएया?”</verse>
				<verse number="45">जाह़लू सारे माणु सुणा दे थे, तां तिन्हीं अपणे चेलेयां नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="46">“सास्त्रियां ते चौकन्ने रेह्आ, जिन्हां जो लम्मे-लम्मे कपड़े पैहनी करी घूमणा खरा लगदा ऐ, कने जिन्हां जो बजारां च नमस्कार, कने आराधनालयां च खास-खास आसण कने धामा च खास जगाह प्यारी लगदी ऐ।</verse>
				<verse number="47">सैह़ बिधवां दे घरां जो चलाकिया नैं हड़पी लेई जांदे हन, कने दस्सणे तांई लमियां-लमियां प्रार्थना करदे हन। क्जोकि एह़ जादा सज़ा पांगे।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">भिरी यीशुयैं अखीं चुक्की नैं अमीरां जो अपणा-अपणा दान दानपात्रे च पांदे दिख्या।</verse>
				<verse number="2">तिन्हीं इक्क गरीब बिधवा जो भी तिस च दो दमड़ियां पांदे दिख्या।</verse>
				<verse number="3">ताह़लू यीशुयैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ कि इन्नै गरीब बिधवा तां सबना ते जादा पाया ऐ।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि तिन्हां सबना अपणिया-अपणिया कमाईया दा थोड़ा हिस्सा दाने च पाया ऐ, अपर इन्नै अपणिया गरीबिया च अपणी सारी कमाई पाई दित्ती ऐ।”</verse>
				<verse number="5">जाह़लू कुच्छ माणु मंदरे दे बारे च ग्ला दे थे कि सैह़ कदेय छैल़ पत्थरां नैं कने दान कित्तियां चीज्जां नैं सजाया ऐ, तां तिन्हीं ग्लाया,</verse>
				<verse number="6">“सैह़ दिन ओंगे, जिन्हां च एह़ सब कुच्छ जेह्ड़ा तुहां दिक्खदे हन, तिन्हां च ऐत्थु कुसी भी इक्की पत्थरे पर दूआ पत्थर नीं टिकगा। अपर इक्क-इक्क पत्थर ढाई दित्ता जांगा।”</verse>
				<verse number="7">तिन्हां तिसते पुछया, “हे गुरू, एह़ सब काह़लू हुंगा? कने एह़ गल्लां जाह़लू पूरियां होणे पर हुंगियां, तां तिस बग्त दा क्या नसाण हुंगा?”</verse>
				<verse number="8">तिन्हीं ग्लाया, “चौकन्ने रेह्आ कि भरमाये नीं जान, क्जोकि मते भरी मेरे नांऐ ते आई नैं ग्लांगे, मैं सैई ऐ, कने एह़ भी कि, ‘बग्त आई रेह्आ ऐ।’ तुहां तिसदे पचांह़ मत चली जांदे।</verse>
				<verse number="9">जाह़लू तुहां लड़ाईयां कने हंगामे दी चर्चा सुणगे तां घबराई मत जांदे, क्जोकि तिन्हां दा पैहल्लैं होणा जरूरी ऐ; अपर तिस बग्त इकदम अन्त नीं हुंगा।”</verse>
				<verse number="10">ताह़लू तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “जातिआं पर जाति कने राज्जे पर राज्ज चढ़ाई करगा,</verse>
				<verse number="11">कने बड्डे-बड्डे हिल्लण हुंगे, कने जगाह-जगाह पर अकाल कने महामारियां पोंगियां, कने अम्बरे च बुरिआं गल्लां कने बड्डे-बड्डे नसाण प्रगट हुंगे।</verse>
				<verse number="12">अपर इन्हां सारियां गल्लां होणे ते पैहल्लैं मेरे नांऐ दिया बज़ाह ते तुहां जो पकड़गे, कने सतांगे, आराधनालय च घसीटगे, जेलां च करी दिंगे, राजेयां कने हाकमां सामणै लेई जांगे।</verse>
				<verse number="13">अपर एह़ तुहां तांई गवाही दैणे दा मौका होई जांगा।</verse>
				<verse number="14">इसतांई अपणे-अपणे मने च ठाणी लेआ कि अहां पैहल्लैं ई जवाब दैणे दी फिकर नीं करगे।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि मैं तुहां जो ऐदेय सब्द कने अक्ल दिंगा कि तुहां दे सब बरोधी सामणा या बरोध नीं करी सकगे।</verse>
				<verse number="16">तुहां दे माँ-बुढ़े, कने भाऊ, कने रिस्तेदार, कने साथी भी तुहां जो पकड़ुआंगे; ऐत्थु तिकर कि तुहां च कुच्छ लोकां जो मारी दिंगे।</verse>
				<verse number="17">मेरे नांऐ दी खातर सारे माणु तुहां नैं बैर रखगे।</verse>
				<verse number="18">अपर तुहां दे सिरे दा इक्क बाल़ भी बांका नीं हुंगा।</verse>
				<verse number="19">अपणे सबरे नैं तुहां अपणे प्राणा जो बचाई रखगे।</verse>
				<verse number="20">“जाह़लू तुहां यरूशलेम सैहरे जो सेना नैं घिरेया दिक्खगे, तां जाणी लैनेयों कि तिसदा उजड़णा नेड़े ऐ।</verse>
				<verse number="21">तिस बग्त जेह्ड़े यहूदिया च होन, सैह़ प्हाड़ां पर नठ्ठी जान; कने जेह्ड़े यरूशलेम सैहरे च होन सैह़ दूये सैहरे जो ना जान; कने जेह्ड़े ग्रांऐ च होन सैह़ दूये ग्रांऐ च ना जान।</verse>
				<verse number="22">क्जोकि एह़ बदला लैणे दे ऐदेय दिने हुंगे, जिन्हां च लिखियां सारियां गल्लां पूरियां होई जागियां।</verse>
				<verse number="23">तिन्हां जणासां तांई खतरनाक बग्त हुंगा, जेह्ड़ियां गर्भवती कने बच्चेयां जो दुद पिलाणे आल़िआं हुंगी, तिस बग्त तिन्हां तांई नठणा बड़ा औखा होई जांगा। क्जोकि देसे च बड़ा सताव कने तिन्हां लोकां पर बड़ा प्रकोप हुंगा।</verse>
				<verse number="24">सैह़ लोक तलवारा दिया धारा नैं मौत्ती दी घाट उतारे जांगे, कने दूये देसे लोक तिन्हां जो च कैदी बणाई नैं लेई जांगे; यरूशलेम सैहर होरनी जातिआं दे जरिये ताह़लू तिकर रौंदेया जांगा। जाह़लू तिकर होरनी जातिआं दा बग्त पूरा नीं होई जां।</verse>
				<verse number="25">“सूरजे च कने चन्द्रमे च कने तारेयां च नसाण दुस्सगे; कने धरतिया पर सारे देसां दे लोकां जो मुसीबत हुंगी, क्जोकि सैह़ समुंदरे दी गरजणा नैं कने लैहरां दिया उआज़ा नैं घबराई जांगे।</verse>
				<verse number="26">डरे दिया बज़ाह ते कने संसारे पर ओणे आल़ी मुसीबतां दा इन्तजार करदे-करदे लोकां दे जी च जी नीं रैंह्गा, क्जोकि अम्बरे दियां सक्तियां हिलाईयां जाणियां हन।</verse>
				<verse number="27">ताह़लू सैह़ मिन्जो, माणुये दे पुत्तरे जो सामर्थ कने बड़ी महिमा सौगी बदल़े पर ओंदे दिक्खगे।</verse>
				<verse number="28">जाह़लू एह़ गल्लां होणा लगियां, तां सिध्धे होई नैं अपणे सिरे ऊपर चुकनेयों; क्जोकि तुहां दा छुटकारा नेड़े हुंगा।”</verse>
				<verse number="29">तिन्हीं तिन्हां नैं इक्क उदारण भी ग्लाया, “धूड़े दे रूखे कने सारेयां रूखां जो दिक्खा।</verse>
				<verse number="30">जिंआं तिन्हां च कुम्बलू निकल़दे हन, तां तुहां दिक्खी नैं अप्पु ई जाणी लैंदे हन कि गर्मिया दा मौसम ओणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="31">तिस तरीके नैं जाह़लू तुहां इन्हां गल्लां जो हुंदे दिक्खगे, ताह़लू तुहां जाणी लेआ कि परमात्मे दा राज्ज ओणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="32">मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि इसा पीढ़िया दे लोकां दा अन्त ताह़लू तिकर नीं हुंगा, जाह़लू तिकर एह़ सारियां गल्लां पूरियां नीं होई जान।</verse>
				<verse number="33">अम्बर कने धरती टल़ी सकदे हन, अपर मेरियां गल्लां कदी नीं टली सकदियां।</verse>
				<verse number="34">“इस बज़ाह ते चौकन्ने रेह्आ, कुत्थी इआं नीं होयैं कि तुहां दे मने च खुमार, कने मतवाल़ापन, कने इसा ज़िन्दगिया दी फिकर करी नैं सुस्त होई जान, कने सैह़ दिन तुहां पर गल़फाये साइआं चाणचक आई पोयैं।</verse>
				<verse number="35">क्जोकि सैह़ सारे धरतिया पर रैहणे आल़ेआं पर इस तरीके नैं आई पोंगा।</verse>
				<verse number="36">इसतांई जागदे रेह्आ कने हर बग्त प्रार्थना करदे रेह्आ कि तुहां इन्हां सब ओणे आल़िआं मुसीबता ते बची करी रैह़न कने माणुये सामणै खड़ोणे जोग्गा तां बणा।”</verse>
				<verse number="37">सैह़ हर दिन मंदरे च सिक्षा दिंदा था, कने रातियो बाहर जाई नैं जैतून नांऐ दे प्हाड़े पर रैंह्दा था;</verse>
				<verse number="38">कने भ्यागा तड़कैं ई सारे माणु तिसदी सुणने तांई मंदरे च तिस अल्ल ओंदे थे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">अखमीरी रोटिया दा त्योहार जेह्ड़ा फसह दे नांऐ जाणेयां जांदा ऐ, नेड़े था;</verse>
				<verse number="2">कने प्रधान याजक कने सास्त्री इस सोच बचारे च रैंह्दे थे कि यीशुये जो किंआं जान्नी ते मारन, अपर सैह़ लोकां ते डरदे थे।</verse>
				<verse number="3">ताह़लू सैतान यहूदा च समाईया, जेह्ड़ा इस्करियोती नांऐ ते जाणेयां जांदा था कने यीशुये दे बारांह चेलेयां च गिणेयां जांदा था।</verse>
				<verse number="4">तिन्हीं जाई नैं प्रधान याजकां कने अधिकारियां नैं गल्ल-बात कित्ती कि यीशुये जो किंआं तिन्हां दे हुआलैं करैं।</verse>
				<verse number="5">सैह़ खुस होये, कने तिसियो पैसे दैणे दा वादा कित्ता।</verse>
				<verse number="6">तिन्हीं मन्नी लेआ, कने मौका तोपणा लग्गा कि जाह़लू भीड़ ना होयैं तां यीशुये जो तिन्हां दे हुआलैं करी दिंगा।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू अखमीरी रोटिया दे त्योहारे दा दिन आया, जिस च फसह दा मेम्ना बल़ि चढ़ाणा जरूरी था।</verse>
				<verse number="8">यीशुयैं पतरसे नैं कने यूहन्ने जो एह़ ग्लाई नैं घल्लेया, “जाई नैं अहां दे खाणे तांई फसह त्यार करा।”</verse>
				<verse number="9">तिन्हीं तिसते पुछया, “तू अहां ते फसह दी त्यारी कतांह करवाणा चांह़दा ऐ, कि अहां त्यार करन?”</verse>
				<verse number="10">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “दिक्खा, सैहरे च पुज्जदे ई इक्क माणु पांणिये दा घड़ा लेई नैं चलेया तुहां जो मिलगा; जिस घरे च सैह़ जां तुहां तिसदे पचांह़ चली जान्नेयों,</verse>
				<verse number="11">कने तिस घरे दे मालके नैं ग्लाणा, कि ‘गुरू तिज्जो नैं ग्ला दा ऐ कि सैह़ कमरा कुत्थू ऐ जिस च मैं अपणे चेलेयां सौगी फसह खां?’</verse>
				<verse number="12">सैह़ तुहां जो इक्क सज्जियो सज्जाइयो बौड़ दस्सगा; तित्थु ई त्यारी करनेयों।</verse>
				<verse number="13">तिन्हां जाई नैं, जिंआं यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया था, तिंआं ई होएया कने फसह दा खाणा त्यार कित्ता।”</verse>
				<verse number="14">जाह़लू बग्त आई रेह्आ, तां सैह़ खास बारांह चेलेयां सौगी खाणा खाणे बैठा।</verse>
				<verse number="15">कने तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “मिन्जो बड़ी लालसा थी कि दुख झेलणे कने मरने ते पैहल्लैं एह़ फसह दी धाम तुहां सौगी खां।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि जाह़लू तिकर सैह़ परमात्मे दे राज्जे च पूरा नीं होयैं, ताह़लू तिकर मैं फसह दिया धामा जो कदी नीं खांगा।”</verse>
				<verse number="17">ताह़लू तिन्हीं अंगूरा दे रसे दा कटोरा लेई नैं परमात्मे धन्यावाद कित्ता कने ग्लाया, “इसियो लेआ कने अप्पु च बंडी लेआ।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ कि जाह़लू तिकर परमात्मे दा राज्ज नीं औयें ताह़लू तिकर मैं अंगूरा दा रस अज्जे ते बाद कदी नीं पींगा।”</verse>
				<verse number="19">भिरी तिन्हीं रोटी लेई, कने परमात्मे दा धन्यावाद करी नैं तोड़ी, कने तिन्हां जो एह़ ग्लाई नैं दित्ती, “एह़ रोटी मेरा सरीर ऐ, जेह्ड़ा तुहां तांई दित्ता जांदा ऐ, मेरिया यादा तांई ऐई करा-करा।”</verse>
				<verse number="20">इस तरीके नैं तिन्हीं खाणे ते बाद अंगूरा दे रसे दा कटोरा भी एह़ ग्लाई नैं दित्ता, “एह़ अंगूरा दे रसे दा कटोरा मेरे तिस खूने च जेह्ड़ा तुहां तांई बहाया जांदा ऐ, नौआं वादा ऐ।</verse>
				<verse number="21">अपर दिक्खा, मेरे पकड़ुआणे आल़े दा हत्थ मिन्जो सौगी खाणा खा दा ऐ।</verse>
				<verse number="22">क्जोकि मैं माणुये दा पुत्तर तां जिंआं तिस तांई ठैहराया गेआ ऐ, तिस बग्त जाणा ई ऐ, अपर हाय तिस माणुये पर जिसदिया बज़ाह ते सैह़ पकड़ुआया जांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="23">ताह़लू सैह़ अप्पु च पुछणा लग्गे कि अहां च कुण ऐ, जेह्ड़ा एह़ कम्म करगा।</verse>
				<verse number="24">तिन्हां च एह़ बैंह्स भी होई तिन्हां च बड़ा कुण समझेया जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="25">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “होरनी जाति दे राजे तिन्हां पर हकुमत करदे हन; कने जेह्ड़े तिन्हां पर हक्क रखदे हन, सैह़ भलाई करणे आल़े नांऐ ते जाणे जांदे हन।</verse>
				<verse number="26">अपर तुहां ऐदेय मत हुंदे; अपर जेह्ड़ा तुहां च बड्डा ऐ, सैह़ लोक्के साइआं कने जेह्ड़ा प्रधान ऐ, सैह़ दासे साइआं बणैं।</verse>
				<verse number="27">क्जोकि बड्डा कुण ऐ, सैह़ जेह्ड़ा खाणा बैठेया ऐ, या सैह़ जेह्ड़ा सेवा करदा ऐ? क्या सैह़ नीं जेह्ड़ा खाणा बैठेया ऐ? अपर मैं तुहां बिच्च दासे साइआं ऐ।</verse>
				<verse number="28">“तुहां सैह़ हन, जेह्ड़े मेरिया परीक्षा दे बग्त लगातार मिन्जो सौगी रैह्;</verse>
				<verse number="29">कने जिंआं मेरे पितैं मेरे तांई इक्क राज्ज ठैहराया ऐ, तिंआं ई मैं तुहां तांई ठैहरांदा ऐ,</verse>
				<verse number="30">तांजे तुहां मेरे राज्जे च मेरी मेज्जे पर खांगे-पींगे, अपर सिंहासणे पर बेई नैं इस्राएल देसे दे बारांह गोत्रां दा न्याय करा।</verse>
				<verse number="31">“शमौन, हे शमौन। सुण, सैताने तुहां लोकां जो मंगी लेआ ऐ तांजे कणका साइआं फटके।</verse>
				<verse number="32">अपर मैं तिज्जो तांई परमात्मे नैं विणती कित्ती, कि तेरा बसुआस मिन्जो ते चली नीं जां; कने जाह़लू तू मने बदलें तां अपणे भाऊआं जो भी मिन्जो पर बसुआस करणे तांई मजबूत कर।”</verse>
				<verse number="33">तिन्हीं यीशुये नैं ग्लाया, “हे प्रभु, मैं तिज्जो सौगी जेला च जाणे जो कने मरने जो भी त्यार ऐ।”</verse>
				<verse number="34">यीशु ग्लाणा लग्गा, “ओ पतरसा, मैं तिज्जो नैं ग्लांदा ऐ कि अज्ज कुक्ड़े दे बांग दैंणे ते पैहल्लैं तैं त्रै बरी मिन्जो पणछैणने ते मुकरना कि तू मिन्जो नीं जाणदा।”</verse>
				<verse number="35">भिरी यीशुयैं अपणे चेलेयां नैं ग्लाया, “जाह़लू मैं तुहां जो बटुए, कने झोल़ी, कने जूते बगैर परमात्मे दा सुसमाचार लोकां जो सणाणे तांई घल्लेया था, तां क्या तुहां जो कुसी चीज्जा दी कमी होई थी?”</verse>
				<verse number="36">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “अपर हुण लोक अहां दे बरोध च हन, तां जिस अल्ल बटुआ होयैं सैह़ तिसियो लैं, कने तिंआं ई झोल़िया भी लैं कने जिस अल्ल तलवार ना होयैं, सैह़ अपणे कपड़े बेची नैं खरीदी लैं।</verse>
				<verse number="37">क्जोकि मैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि एह़ जेह्ड़ा पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ। कने एह़ दस्सदा कि सैह़ अपराधियां सौगी गिणेयां गेआ, तिसदा मिन्जो च पूरा होणा जरूरी ऐ। क्जोकि मेरे बारे च लिखियां गल्लां पूरियां होणे पर हन।”</verse>
				<verse number="38">तिन्हां ग्लाया, “हे प्रभु, दिक्ख, ऐत्थु दो तलवारा हन।” यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “बड़ियां हन।”</verse>
				<verse number="39">ताह़लू यीशु बाहर निकल़ी नैं, अपणी रीतिया मताबक जैतून दे प्हाड़े पर गेआ, कने चेले तिसदे पचांह़ चली पै।</verse>
				<verse number="40">तिसा जगाह पुजी नैं यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “प्रार्थना करा कि तुहां परीक्षा च नीं पोन।”</verse>
				<verse number="41">भिरी यीशु अपणे चेलेयां ते लगभग तीई मीटर दूर गेआ, कने गोड्डेयां भार बेई नैं प्रार्थना करणा लग्गा,</verse>
				<verse number="42">“हे पिता, जे तू चां तां इस दुखे दे बग्ते जो मिन्जो ते दूर करी दे, भिरी भी मेरी नीं अपर तेरी ई इच्छा पूरी होयैं।”</verse>
				<verse number="43">ताह़लू सुअर्गे ते इक्क सुअर्गदूत तिसियो दुस्सेया जेह्ड़ा तिसियो सामर्थ दिंदा था।</verse>
				<verse number="44">सैह़ बड़िया मुसीबता ते व्याकुल होई नैं होर भी जोरे नैं प्रार्थना करणा लग्गा; कने यकिन करा कि तिसदा पसीना खूने दियां बड्डियां-बड्डियां टिप्पियां साइआं धरतिया पर पेआ।</verse>
				<verse number="45">ताह़लू सैह़ प्रार्थना ते उठेया कने अपणे चेलेयां अल्ल आई नैं तिन्हां जो उदासी दे मारे सुतेया दिख्या,</verse>
				<verse number="46">कने यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “क्जो सुतेयो हन? उठा, प्रार्थना करा कि परीक्षा च ना पोन।”</verse>
				<verse number="47">सैह़ एह़ ग्ला दा ई था कि इक्क माणुआं दी भीड़ आई, कने तिन्हां बारांह चेलेयां च इक्क जिसदा ना यहूदा था तिन्हां गांह-गांह ओआ दा था। सैह़ यीशुये दा पुक्का लैणे तांई तिस अल्ल आया।</verse>
				<verse number="48">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “हे यहूदा, क्या तैं पुक्का लेई नैं माणुये दे पुत्तरे जो धोखे नैं पकड़ुआणा आया ऐ?”</verse>
				<verse number="49">तिसदेयां साथियां कने जाह़लू दिख्या कि क्या होणे आल़ा ऐ, तां ग्लाया, “हे प्रभु, क्या अहां तलवार चलान?”</verse>
				<verse number="50">कने तिन्हां च इक्की महायाजके दे दासे पर तलवार चलाई नैं तिसदा सज्जा कंन्न बड्डी दित्ता।</verse>
				<verse number="51">इसा गल्ला पर यीशुयैं ग्लाया, “हुण बस करा।” कने तिसदा कंन्न छुई नैं तिसियो ठीक कित्ता।</verse>
				<verse number="52">ताह़लू यीशुयैं प्रधान याजकां कने मंदरे दे चौकीदारां दे सरदारां कने स्याणेयां यहूदी नेतेयां नैं, जेह्ड़े तिस पर चढ़ी आएयो थे, ग्लाया, “क्या तुहां मिन्जो डाकू समझी नैं तलवारां कने डांगा लेई करी पकड़णा निकल़ेयो हन?</verse>
				<verse number="53">जाह़लू मैं मंदरे च हर दिन तुहां सौगी था, तां तुहां मिन्जो पर हत्थ नीं पाया; अपर एह़ तुहां दा बग्त ऐ, कने नेहरे दा हक्क ऐ।”</verse>
				<verse number="54">भिरी सैह़ यीशुये जो पकड़ी करी लेई चल्ले, कने महायाजके दे घरेयो लेई गै। कने पतरस डरदा-डरदा तिसदे बड़ी पचांह़ चलेया था;</verse>
				<verse number="55">कने जाह़लू सैह़ अँगणे च अग्गी सल़गेरी नैं किठ्ठे बैठे, तां पतरस भी तिन्हां बिच्च बेई गेआ।</verse>
				<verse number="56">कने ताह़लू इक्क दासिया तिसियो अग्गी दिया लौई च बैठेयो दिक्खी नैं कने तिसदे पास्से ताक्की नैं ग्लाणा लग्गी, “एह़ भी तां तिस सौगी था।”</verse>
				<verse number="57">अपर तिन्हीं एह़ ग्लाई नैं ना कित्ती, “हे नारी, मैं तिसियो नीं जाणदा।”</verse>
				<verse number="58">थोड़िया देरा बाद कुणकी होरनी भी तिसियो दिक्खी नैं ग्लाया, “तू भी तां तिन्हां च ऐ।” पतरसैं ग्लाया, “हे माणु, मैं नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="59">कुच्छ घंटे बाद इक्क होर माणु बसुआसे नैं ग्लाणा लग्गा, “पक्का एह़ भी तां तिस सौगी था, क्जोकि एह़ गलीली माणु ऐ।”</verse>
				<verse number="60">पतरसैं ग्लाया, “हे माणु, मैं नीं जाणदा कि तू क्या ग्ला दा ऐ।” सैह़ ग्ला दा ई था कि तिस बग्त ई कुक्ड़ैं बांग दित्ती।</verse>
				<verse number="61">ताह़लू प्रभुयैं पचांह़ मुड़ी नैं पतरसे पास्से दिख्या, कने पतरसे जो प्रभु दी सैह़ गल्ल याद आई जेह्ड़ी तिन्हीं ग्लाईयो थी, “अज्ज कुक्ड़े दे बांग दैणे ते पैहल्लैं, तैं त्रै बरी मिन्जो पणछैणने ते मुकरना।”</verse>
				<verse number="62">कने सैह़ बाहर निकल़ी नैं अखीं भरी-भरी नैं रोणा लग्गा।</verse>
				<verse number="63">जिन्हां माणुआं यीशुये जो पकड़ेया था, सैह़ तिसियो मजाक करी नैं मारणा-कुटणा लग्गे;</verse>
				<verse number="64">कने तिसदियां अखीं ढक्की नैं तिसते पुछया, “हे गुरू भविष्यवाणी करी नैं दस्स कुणी मारेया।”</verse>
				<verse number="65">कने तिन्हां मतिआं होर भी निंदा दियां गल्लां तिसदे खलाफ ग्लाईयां।</verse>
				<verse number="66">जाह़लू दिन होएया तां लोकां दे स्याणे कने प्रधान याजक कने सास्त्री किठ्ठे होये, कने तिसियो अपणिया महासभा च अंणी करी पुछया,</verse>
				<verse number="67">“जे तू मसीह ऐ, तां अहां नैं ग्लाई दे।” तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “जे मैं तुहां नैं ग्लां, तां तुहां बसुआस नीं करणा</verse>
				<verse number="68">जे पुछैं, तां तुहां जवाब नीं दैणा।</verse>
				<verse number="69">अपर हुण ते मैं माणुये दा पुत्तर सर्वशक्तिमान परमात्मे दी सज्जे पास्से बैठेया रैंह्गा।”</verse>
				<verse number="70">इसा गल्ला पर सारेयां ग्लाया, “तां क्या तू परमात्मे दा पुत्तर ऐ?” तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां अप्पु तां ग्लांदे हन, क्जोकि मैं ऐ।”</verse>
				<verse number="71">ताह़लू तिन्हां ग्लाया, “हुण अहां जो होर गवाहिया दी क्या जरूरत ऐ; क्जोकि अहां अप्पु तां तिसदे मुँऐ ते सुणी लेआ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">ताह़लू सारी सभा उठी नैं तिसियो पिलातुसे अल्ल लेई गेई।</verse>
				<verse number="2">सैह़ एह़ ग्लाई नैं यीशु पर दोस लगाणा लग्गे, “अहां इसियो लोकां जो भकांदे कने कैसरे जो कर दैणे ते मना करदे, कने अपणे आप्पे जो मसीह, राजा ग्लांदे सुणेया ऐ।”</verse>
				<verse number="3">पिलातुसैं तिसते पुछया, “क्या तू यहूदियां दा राजा ऐ?” तिन्हीं तिसियो जवाब दित्ता, “तू अप्पु ई तां ग्ला दा ऐ।”</verse>
				<verse number="4">ताह़लू पिलातुसैं प्रधान याजकां कने लोकां नैं ग्लाया, “मैं इस माणुये च कोई दोस नीं पांदा।”</verse>
				<verse number="5">अपर सैह़ होर भी जोरे-जोरे नैं ग्लाणा लग्गे, “एह़ गलील प्रदेसे ते लेई करी ऐत्थु तिकर, सारे यहूदिया प्रदेसे च सिक्षा देई नैं लोकां जो भकांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="6">एह़ सुणी नैं पिलातुसैं पुछया, “क्या एह़ माणु गलील प्रदेस ते ऐ?”</verse>
				<verse number="7">कने एह़ जाणी नैं कि सैह़ हेरोदेस राजे रियासता दा ऐ, तिसियो हेरोदेस अल्ल घल्ली दित्ता, क्जोकि तिन्हां दिनां च सैह़ भी यरूशलेम सैहरे च था।</verse>
				<verse number="8">हेरोदेस यीशुये जो दिक्खी नैं बड़ा खुस होएया, क्जोकि सैह़ मतेआं दिनां ते यीशुये जो दिक्खणा चांह़दा था; इसतांई कि तिसदे बारे च सुणेया था, कने तिसते कुच्छ चमत्कार दिक्खणे दी आस रखदा था।</verse>
				<verse number="9">सैह़ तिसते मतिआं गल्लां पुछदा रेह्आ, अपर तिन्हीं तिसियो कुच्छ भी जवाब नीं दित्ता।</verse>
				<verse number="10">प्रधान याजक कने सास्त्री खड़ोई करी पूरा जोर लगाई नैं तिस पर आरोप लगांदे रैह्।</verse>
				<verse number="11">ताह़लू हेरोदेसैं अपणे सपाईयां सौगी तिसदी बेइज्जती करी नैं मजाक कित्ता कने भड़कीले कपड़े लौआई करी तिसियो पिलातुसे अल्ल घल्ली दित्ता।</verse>
				<verse number="12">तिस दिने पिलातुस कने हेरोदेस साथी बणी गै। तिसते पैहल्लैं सैह़ इक्की दूये दे बैरी थे।</verse>
				<verse number="13">पिलातुसैं प्रधान याजकां कने सरदारां कने लोकां सद्दी नैं तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="14">“तुहां इस माणुये जो लोकां दे भकाणे आल़ा दस्सी नैं मिन्जो अल्ल लेई आएयो हन, कने दिक्खा, मैं तुहां सामणै तिसदी जांच कित्ती, अपर जिन्हां गल्लां दा तुहां तिस पर दोस लगा दे हन, तिन्हां गल्लां दे बारे च मैं तिस च कुच्छ भी दोस नीं पाया ऐ।</verse>
				<verse number="15">कने ना ई हेरोदेस राजे तिस पर दोस पाया, क्जोकि तिन्हीं तिसियो अहां अल्ल बापस घल्ली दित्ता ऐ। कने सुणा, इन्हीं माणुये ऐदेया कोई गलत कम्म नीं कित्ता, कि जिसदिया बज़ाह ते इसियो मौत्ती दी सज़ा दित्ती जां।</verse>
				<verse number="16">इसतांई मैं इसियो कोड़े लगुआई करी छड्डी दिंदा ऐ।”</verse>
				<verse number="17">पिलातुस यहूदी लोकां दे फसह दे त्योहारे दे बग्त तिन्हां तांई इक्क कैदिये जो छड्डी दिंदा था।</verse>
				<verse number="18">ताह़लू सारे लोक मिल्ली नैं ग्लाणा लग्गे, “इसदा कम्म तमाम कर, कने अहां तांई बरअब्बा जो छड्डी दे।”</verse>
				<verse number="19">सैह़ कुसी हंगामे दिया बज़ाह ते जेह्ड़ा सैहरे च होआ दा था, कने हत्या दिया बज़ाह ते जेला च बंद कित्या था।</verse>
				<verse number="20">अपर पिलातुसैं यीशुये जो छड्डणे दी इच्छा ते लोकां जो भिरी ते समझाया,</verse>
				<verse number="21">अपर तिन्हां जोरे नैं ग्लाया, “इसियो सूल़िया पर टूंगा, सूल़िया पर।”</verse>
				<verse number="22">तिन्हीं त्री बरी तिन्हां नैं ग्लाया, “क्जो, तिन्हीं कुण देहया गुनाह कित्या ऐ? मैं तिस च मौत्ती दी सज़ा जोग्गी कोई गल्ल नीं पाई। इसतांई मैं तिसियो मार दुआई नैं छड्डी दित्ता ऐ।”</verse>
				<verse number="23">अपर सैह़ जोरे-जोरे नैं डड्डी-डड्डी करी पचांह़ पेई गै, कि सैह़ सूल़िया पर टूंगेया जां, कने तिन्हां दा रौल़ा इतणा बधी गेआ।</verse>
				<verse number="24">कने तां पिलातुसैं हुक्म दित्ता कि तिन्हां दी विणतिया मताबक कित्ता जां।</verse>
				<verse number="25">तिन्हीं तिस माणुये जो हंगामे कने हत्या दिया बज़ाह ते जेला च था, कने जिसियो सैह़ मंगदे थे, छड्डी दित्ता; कने यीशुये जो तिन्हां दी इच्छा मताबक हुआलैं करी दित्ता।</verse>
				<verse number="26">जाह़लू सैह़ यीशुये जो लेई नैं जा दे थे, तां तिन्हां शमौन नांऐ दे इक्की कुरेनी माणुये जो जेह्ड़ा ग्रांऐ ते ओआ दा था, पकड़ी नैं तिस पर सूल़ी चकाई दित्ती कि तिसियो यीशुये पचांह़-पचांह़ लेई चल्ले।</verse>
				<verse number="27">लोकां दी बड्डी भीड़ तिसदे पचांह़ चली पेई कने तिसा भीड़ा च मतिआं जणासां भी थियां जेह्ड़ियां यीशु तांई छातिया पीटी करी रौआ दियां थियां।</verse>
				<verse number="28">यीशुयैं तिन्हां दे पास्से दिक्खी नैं ग्लाया, “हे यरूशलेम सैहरे दी कुड़ियो, मिन्जो तांई मत रौआ; अपर अपणे कने अपणे जागतां तांई रौआ।</verse>
				<verse number="29">क्जोकि सुणा, दुखां दिन ओआ दे हन, जिन्हां च माणु ग्लांगे, ‘धन हन सैह़ जणासां जेह्ड़ियां बाँझ हन, जिन्हां कुसी बच्चे जो जन्म नीं दित्ता, ना तिन्हां दा पालण पोसण कित्ता।’</verse>
				<verse number="30">तिस बग्त, ‘लोक प्हाड़ां नैं ग्लांगे, कि अहां पर पो, कने टिलेयां नैं ग्लांगे, अहां जो ढक्की लेआ।’</verse>
				<verse number="31">“क्जोकि जाह़लू सैह़ सैले रूखां सौगी इआं करदे हन, तां सुक्केयां रूखां सौगी क्या कुच्छ नीं कित्ता जांगा?”</verse>
				<verse number="32">सैह़ होर दूँ माणुआं जो भी जेह्ड़े बुरे कम्म करदे थे यीशु सौगी सूल़िया पर टूंगणे तांई लेई गै।</verse>
				<verse number="33">जाह़लू सैह़ तिसा जगाह च पुज्जे, जिसा जो खोपड़ी दी जगाह ग्लांदे हन, तां तिन्हां तित्थु तिसियो कने तिन्हां बुरे कम्म करणे आल़ेआं जो भी, इक्की जो सज्जे पास्से कने दूये जो खब्बे पास्से सूल़िया पर टंगाई दित्ता।</verse>
				<verse number="34">ताह़लू यीशुयैं ग्लाया, “हे पिता, इन्हां जो माफ कर, क्जोकि एह़ नीं जाणदे कि क्या करा दे हन?” कने तिन्हां पर्चियां पाई नैं तिसदे कपड़े बंडी लै।</verse>
				<verse number="35">माणु खड़ोई करी दिक्खा दे थे, कने सरदार भी मजाक करी नैं ग्लांदे थे, “इन्हीं होरनी माणुआं जो तां बचाया, जे एह़ परमात्मे दा मसीह ऐ, कने तिसदा चुणेया ऐ, तां अपणे आप्पे जो बचाई लै।”</verse>
				<verse number="36">सपाई भी आई नैं सिरका देई नैं तिसदा मजाक करी नैं ग्लांदे थे,</verse>
				<verse number="37">“जे तू यहूदियां दा राजा ऐ, तां अपणे आप्पे जो बचा।”</verse>
				<verse number="38">कने तिसदा दोसपत्र तिसदे ऊपर सूल़िया पर लगाई दित्ता, कि “एह़ यहूदियां दा राजा ऐ।”</verse>
				<verse number="39">जेह्ड़े बुरे कम्म करणे आल़े टूंगेयो थे तिन्हां च इक्क तिसदी निंदा करी नैं ग्लाणा लग्गा, “क्या तू मसीह नीं? तां अपणे आप्पे जो कने अहां जो भी बचा,”</verse>
				<verse number="40">इसा गल्ला पर दूँये तिसियो झिड़की नैं ग्लाया, “क्या तू परमात्मे ते भी नीं डरदा? तू भी तां सैई सज़ा पा दा ऐ,</verse>
				<verse number="41">अहां तां कानूने मताबक सज़ा पा दे हन, अपर इन्हीं तां कोई बुरा कम्म नीं कित्या।”</verse>
				<verse number="42">ताह़लू तिन्हीं ग्लाया, “हे यीशु, जाह़लू तू अपणे राज्जे च राजे साइआं ओंगा, तां मिन्जो याद रखेयां।”</verse>
				<verse number="43">तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ कि अज्जे ते ई तू मिन्जो सौगी सुअर्गलोके च हुंगा।”</verse>
				<verse number="44">कने लगभग दोपैरा बाराह बजे ते लेई नैं दोपैरा त्रै बजे तिकर सारे देसे च नेहरा छाई रेह्आ,</verse>
				<verse number="45">कने सूरजे दा परगड़ा चली गेआ, कने मंदरे दा पड़दा बिच्चे ते फटी गेआ,</verse>
				<verse number="46">कने यीशुयैं जोरे नैं डड्डी नैं ग्लाया, “हे पिता, मैं अपणिया आत्मा तेरे हत्थां च दिंदा ऐ।” कने एह़ ग्लाई नैं प्राण छड्डी दित्ते।</verse>
				<verse number="47">सूबेदारैं, जेह्ड़ा कुच्छ होएया था दिक्खी नैं परमात्मे दी महिमा कित्ती, कने ग्लाया, “सच्च-बिच्च एह़ माणु धर्मी था।”</verse>
				<verse number="48">कने भीड़ा दे लोक जेह्ड़े एह़ दिक्खणे जो किठ्ठे होएयो थे, तिसा घटनां जो दिक्खी नैं छाती पीटदे-पीटदे अपणे घरां बापस चली गै।</verse>
				<verse number="49">अपर यीशुये दे सारे जाण पणछैणा आल़े, कने जेह्ड़ियां जणासां गलील प्रदेसे ते तिस सौगी आईआं थियां, दूर खड़ोई एह़ सब कुच्छ दिक्खा दियां थियां।</verse>
				<verse number="50">कने दिक्खा तित्थु यूसुफ नांऐ दा इक्क माणु था, जेह्ड़ा महासभा दा सदस्य था कने सज्जण कने धर्मी मरद भी था।</verse>
				<verse number="51">कने तिन्हां दी योजना कने तिन्हां दे तिस कम्मे ते खुस नीं था। सैह़ यहूदियां दे सैहर अरिमतिया सैहरे दा रैहणे आल़ा कने परमात्मे दे राज्जे दा इन्तजार करणे आल़ा था।</verse>
				<verse number="52">तिन्हीं पिलातुसे अल्ल जाई नैं यीशु दी लाह्स दफनाणे तांई मंगी।</verse>
				<verse number="53">कने यीशुये जो लौआई नैं मलमले दी चादरा च लपेटया, कने लाह्सा जो इक्की कब्रा च रखेया, जेह्ड़ी चट्टाना च कोरियो थी; तिसा च कोई भी कदी नीं रखेया था।</verse>
				<verse number="54">सैह़ त्यारिया दा दिन था, कने बिस्रामे आल़ा दिन सुरू होणे आल़ा था।</verse>
				<verse number="55">जेह्ड़ियां जणासां यीशुये सौगी गलील प्रदेसे ते आईआं थियां, तिन्हां यूसुफे दे पचांह़-पचांह़ जाई नैं तिसा कब्रा जो दिख्या, कने एह़ भी दिख्या, कि तिसदी लाह्स किंआं रखियो ऐ।</verse>
				<verse number="56">ताह़लू तिन्हां अपणे घर बापस आई नैं खुसबु आल़िआं चीज्जां कने इत्तर त्यार कित्ता, कने बिस्रामे आल़े दिनैं तिन्हां मूसा दिया व्यबस्था मताबक अराम कित्ता।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">अपर हफ्ते दे पैहल्ले दिन बड़िया भ्यागा जो सैह़ तिन्हां खुसबु आल़िआं चीज्जां जो जेह्ड़ियां तिन्हां त्यार कित्तियां थियां, लेई नैं कब्रा पर आईआं।</verse>
				<verse number="2">जाह़लू सैह़ तित्थु पुज्जियां, ताह़लू तिन्हां दिख्या कि कब्रा दे मुँऐ ते पत्थर हटेया ऐ,</verse>
				<verse number="3">जाह़लू सैह़ कब्रा दिया गुफा दे अंदर गेईयां, तां तित्थु तिन्हां यीशु दी लाह्स नीं दिक्खी।</verse>
				<verse number="4">जाह़लू सैह़ इसा गल्ला पर हरान होआ दियां थियां, तां दिक्खा दो माणु चमकदे कपड़ेयां च तिन्हां अल्ल आई खड़ोते।</verse>
				<verse number="5">डरे दे मारे तिन्हां धरतिया दे पास्से मुँ झुकाया था तां तिन्हां दूँ माणुआं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां जिन्दे जो मरेयां च क्जो तोपा दियां हन?</verse>
				<verse number="6">सैह़ ऐत्थु नीं ऐ, अपर जिन्दा होई गेआ ऐ। याद करा कि तिन्हीं गलील प्रदेसे च रेई करी तुहां नैं ग्लाया था,</verse>
				<verse number="7">‘जरूरी ऐ कि मैं माणुये दा पुत्तर पापियां दे हुआलैं कित्ता जांगा, कने सूल़िया पर टुंगी दित्ता जांगा, कने त्रीयें दिने मरेयां ते दुवारी भिरी जिन्दा होई जांगा।’ ”</verse>
				<verse number="8">ताह़लू तिसदियां गल्लां तिन्हां जो याद आईआं,</verse>
				<verse number="9">कने कब्रा ते बापस आई नैं तिन्हां ग्यारा चेलेयां जो, कने होरनी सारेयां जो, एह़ सारियां गल्लां ग्लाई नैं सणाईयां।</verse>
				<verse number="10">तिन्हां प्रेरितां नैं एह़ गल्लां ग्लाईयां सैह़ मरियम मगदलीनी कने योअन्ना, याकूबे दी माँ मरियम कने तिसा सौगी होर जणासा भी थियां।</verse>
				<verse number="11">अपर तिन्हां दियां गल्लां तिन्हां जो काहणियां साइआं लगियां, कने तिन्हां जणासा दा बसुआस नीं कित्ता।</verse>
				<verse number="12">ताह़लू पतरस उठी नैं कब्रा अल्ल दौड़ी नैं गेआ, कने झुकी नैं सिर्फ कपड़े पैयो दिक्खे, कने जेह्ड़ा होएया था तिसते हरान होई नैं अपणे घरेयो चली गेआ।</verse>
				<verse number="13">तिसी दिने तिसदे दो चेले इम्माऊस नांऐ दे ग्रांऐ जो जा दे थे, जेह्ड़ा यरूशलेम सैहरे ते कोई सत मील दूर था।</verse>
				<verse number="14">सैह़ तिन्हां सारियां गल्लां पर जेह्ड़ियां होईयां थियां, अप्पु च गल्लबात करदे जा दे थे,</verse>
				<verse number="15">कने जाह़लू अप्पु च गल्लबात कने पुछताछ करा दे थे, तां यीशु अप्पु आई नैं तिन्हां सौगी चली पेआ।</verse>
				<verse number="16">अपर परमात्मैं तिन्हां दियां अखीं ऐसियां बंद कित्तियां थियां कि यीशुये जो पणछैणी नीं सके।</verse>
				<verse number="17">तिन्हीं तिन्हां ते पुछया, “एह़ क्या गल्लां हन, जेह्ड़ियां तुहां चलदे-चलदे अप्पु च करा दे हन?” सैह़ उदास होई करी खड़ोई गै।</verse>
				<verse number="18">एह़ सुणी नैं तिन्हां नैं क्लियोपास नांऐ दे इक्की माणुयैं ग्लाया, “क्या तू यरूशलेम सैहरे च किल्ला परदेसी ऐ, जेह्ड़ा नीं जाणदा कि इन्हां पिछले कुच्छ दिनां च इस सैहरे च क्या-क्या होएया ऐ?”</verse>
				<verse number="19">तिन्हीं तिन्हां ते पुछया, “कुण देईयां गल्लां?” तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “यीशु नासरी दे बारे च जेह्ड़ा परमात्मे कने सारेयां लोकां बिच्च अपणे कम्मां कने वचनां च बड़ा सामर्थी भविष्यवक्ता था,</verse>
				<verse number="20">कने प्रधान याजकां कने अहां दे सरदारां तिसियो पकड़ुआई दित्ता कि तिस पर मौत्ती दा हुक्म दित्ता जां; कने तिसियो सूल़िया पर टूंगेया।</verse>
				<verse number="21">अपर अहां जो आस थी कि एह़ ई इस्राएल देसे जो रोम देसे ते छुटकारा दिंगा। हाँ होर जादा क्या सैह़ सारियां गल्लां जेह्ड़ियां होई चुकियां हन, तिन्हां दा अज्ज त्रीआ दिन ऐ,</verse>
				<verse number="22">अपर हुण अहां च कईआं जणासा भी अहां जो हरानिया च पाई दित्या ऐ, जेह्ड़ियां अज्ज भ्यागा कब्रा पर गियां थियां।</verse>
				<verse number="23">कने जाह़लू तिसदी लाह्स नीं दिक्खी तां एह़ ग्लांदियां आईआं कि अहां सुअर्गदूतां दे दर्शन कित्ते; जिन्हां ग्लाया, कि यीशु दुवारी जिन्दा होईया ऐ।</verse>
				<verse number="24">ताह़लू अहां दे साथियां च इक्क कब्रा पर गेआ, कने जिंआं जणासां ग्लाया था तिंआं ई दिख्या; अपर तिसियो नीं दिख्या।”</verse>
				<verse number="25">ताह़लू यीशुयैं दूँ चेलेयां नैं ग्लाया, “हे मूर्ख लोको, तुहां भविष्यवक्तां दी सारियां गल्लां पर बसुआस करणे पर कितणे सुस्त हन।</verse>
				<verse number="26">क्या जरूरी नीं था कि मसीह एह़ दुख झेली नैं अपणी महिमा च दाखल होयैं?”</verse>
				<verse number="27">ताह़लू यीशुयैं मूसा ते कने सारे भविष्यवक्ता ते सुरू करी नैं सारे पवित्रशास्त्र च अपणे बारे च लिखियां गल्लां दा मतलब तिन्हां जो समझाई दित्ता।</verse>
				<verse number="28">इतणे च सैह़ तिस ग्रांऐ अल्ल पुज्जे जित्थु सैह़ जा दे थे, यीशुयैं ऐदेया बर्ताब कित्ता जिंआं कि तिसियो गांह जाणा होयैं।</verse>
				<verse number="29">अपर तिन्हां एह़ ग्लाई नैं तिसियो रोकेया, “अहां सौगी रुकी जा, लगभग संझ होईयो ऐ कने हुण दिन ज्यादा ढल़ी गेआ ऐ। ताह़लू सैह़ तिन्हां सौगी रैहणे तांई अंदर गेआ।”</verse>
				<verse number="30">जाह़लू सैह़ तिन्हां सौगी खाणा बैठा, तां तिन्हीं रोटी लेई धन्यावाद कित्ता कने रोटी तोड़ी नैं तिन्हां जो दैणा लग्गा।</verse>
				<verse number="31">ताह़लू तिन्हां दियां अखीं खुली गियां; कने तिन्हां तिसियो पणछैणी लेआ, कने सैह़ तिन्हां दियां अखीं ते गायब होई गेआ।</verse>
				<verse number="32">तिन्हां अप्पु च ग्लाया, “जाह़लू सैह़ रस्ते च अहां नैं गल्लां करा दा था कने पवित्रशास्त्र दा मतलब समझादा था, तां अहां दे मने च बड़ा जोश पैदा होएया।”</verse>
				<verse number="33">सैह़ तिस बग्त उठी नैं यरूशलेम सैहरे जो बापस चली गै, कने तिन्हां ग्यारां चेलेयां जो कने तिन्हां साथियां जो किठ्ठा दिख्या।</verse>
				<verse number="34">सैह़ ग्लांदे थे, “प्रभु सच्च-बिच्च जिन्दा होएया ऐ, कने शमौन पतरसे जो दुस्सेया ऐ।”</verse>
				<verse number="35">ताह़लू तिन्हां रस्ते दियां गल्लां तिन्हां जो दस्सी दित्तियां, कने एह़ भी कि तिन्हां यीशुये जो रोटी तोड़दे बग्त किंआं पणछैणया।</verse>
				<verse number="36">चेले एह़ गल्लां ग्ला दे ई थे, कि यीशु अप्पु ई तिन्हां दे बिच्च आई खड़ोता, कने तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां जो सांति मिल्लैं।”</verse>
				<verse number="37">अपर सैह़ घबराई गै, कने डरी गै, कने समझे कि अहां कुसी भूते जो दिक्खा दे हन।</verse>
				<verse number="38">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “क्जो घबरांदे हन? कने तुहां दे मने च क्जो शक होआ दा ऐ?</verse>
				<verse number="39">मेरे हत्थां कने पैरां जो दिक्खा कि मैं सैई ऐ। मिन्जो छुई नैं दिक्खा, क्जोकि आत्मा जो हड्डी मास नीं हुंदा, जिंआं मिन्जो च दिक्खदे हन।”</verse>
				<verse number="40">एह़ ग्लाई नैं यीशुयैं तिन्हां जो अपणे हत्थ पैर दस्से।</verse>
				<verse number="41">जाह़लू खुसिया दे मारे तिन्हां जो बसुआस नीं होएया, कने सैह़ हरान हुंदे थे, तां तिन्हीं तिन्हां ते पुछया, “क्या तुहां अल्ल ऐत्थु कुच्छ खाणेयों ऐ?”</verse>
				<verse number="42">तिन्हां तिसियो भुनिया मच्छिया दा टुकड़ा दित्ता।</verse>
				<verse number="43">तिन्हीं लेई नैं तिन्हां दे सामणै खादा।</verse>
				<verse number="44">भिरी यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “एह़ मेरियां सैह़ गल्लां हन, जेह्ड़ियां मैं तुहां सौगी रेई करी तुहां नैं ग्लाईयां थियां, कि जरूरी ऐ कि जितणियां गल्लां मूसा दी व्यबस्था कने भविष्यवक्तां कने भजनां दिया कताबा च मेरे बारे च लिखियां हन, सारियां पूरियां होन।”</verse>
				<verse number="45">ताह़लू तिन्हीं पवित्रशास्त्र समझणे तांई तिन्हां दी मदत कित्ती,</verse>
				<verse number="46">कने भिरी यीशु तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “पवित्रशास्त्रे च एह़ लिख्या ऐ कि मसीह दुख झेलगा, कने त्रीये दिनैं मरेयां ते जिन्दा होई जांगा,</verse>
				<verse number="47">कने यरूशलेम सैहरे ते लेई नैं सारी जातिआं दे लोकां च मन बदलणे दा कने पापां दी माफी दा प्रचार, मसीह दे नांऐ ते कित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="48">तुहां इन्हां सारियां गल्लां दे गवाह हन।</verse>
				<verse number="49">कने सुणा, मैं अप्पु पवित्र आत्मा तुहां पर घल्लगा जिसादे बारे च मेरे पितैं वादा कित्या ऐ, अपर जाह़लू तिकर तुहां जो सुअर्गे ते सामर्थ नीं मिल्लैं, ताह़लू तिकर तुहां तिस सैहरे जो मत छड्डदे ।”</verse>
				<verse number="50">ताह़लू यीशु तिन्हां जो बैतनिय्याह ग्रांऐ ते बाहर लेई गेआ, कने अपणा हत्थ चुक्की नैं आसीष दित्ती;</verse>
				<verse number="51">कने तिन्हां जो आसीष देई करी सैह़ तिन्हां ते लग्ग होई गेआ कने सुअर्गे जो चली गेआ।</verse>
				<verse number="52">ताह़लू सैह़ तिस जो प्रणांम करी नैं बड़े खुस होई नैं यरूशलेम सैहरे जो बापस हटी आये।</verse>
				<verse number="53">कने सैह़ लगातार मंदरे च आई नैं परमात्मे दी स्तुति कने धन्यावाद करदे थे।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="43">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">सारी सृष्टिया दे सुरू होणे ते पैहल्ले वचन था, कने सैह़ वचन परमात्मे सौगी था। कने सैह़ वचन परमात्मा था।</verse>
				<verse number="2">सैई सृष्टिया ते पैहल्ले परमात्मे सौगी था</verse>
				<verse number="3">कने परमात्मैं सब कुच्छ तिसदे जरिये बणाया गेआ ऐ, कने जेह्ड़ा कुच्छ बणाया गेआ ऐ, तिस च कोई भी चीज्ज तिसदे बिना नीं बणियो।</verse>
				<verse number="4">तिस च ज़िन्दगी थी कने सैह़ ज़िन्दगी सारे माणुआं जो जोत्ती दिंदी थी।</verse>
				<verse number="5">जोत्ती नेहरे च चमकदी ऐ, कने नेहरा जोतिया जो नास नीं करी सकेया।</verse>
				<verse number="6">परमात्मैं इक्क माणु घल्लेया, जिसदा नां यूहन्ना था।</verse>
				<verse number="7">सैह़ इसतांई आया था कि लोकां जो जोतिया दे बारे च दस्सी सकैं, तांजे सारे लोक तिसदे जरिये तिसा जोतिया च बसुआस करन।</verse>
				<verse number="8">यूहन्ना अप्पु सैह़ जोत्ती नीं था, अपर सैह़ लोकां जो परमात्मे दी तिसा जोतिया दे बारे च दस्सणा आया था।</verse>
				<verse number="9">सच्ची जोत्ती जेह्ड़ी हर इक्क माणुये जो लौ दिंदी ऐ, संसारे दे लोकां च अपणे आप्पे जो प्रगट करणे आल़ी थी।</verse>
				<verse number="10">सैह़ संसारे च था, कने संसार तिसदे जरिये बणाया गेआ, अपर संसारे दे लोकां तिसियो नीं पणछैणया।</verse>
				<verse number="11">सैह़ अपणे लोकां च आया अपर तिसदे अपणेयां तिसियो नीं अपनाया।</verse>
				<verse number="12">अपर जितणेयां तिसियो अपनाया, तिन्हीं तिन्हां जो परमात्मे दी औलाद होणे दा हक्क दित्ता, मतलब तिन्हां जो जेह्ड़े तिसदे नांऐ पर बसुआस रखदे हन।</verse>
				<verse number="13">सैह़ ना तां माँ-बुढ़े ते, ना तां सरीरे दिया इच्छा ते, ना तां माणुये दिया मर्जिया ते अपर परमात्मे दिया इच्छा दे मताबक पैदा होएया ऐ।</verse>
				<verse number="14">कने वचन माणु बणी करी आया; कने अनुग्रह कने सच्चाईया नैं पूरा भरोई नैं अहां दे बिच्च डेरा कित्ता। कने अहां तिसदी देहई महिमा दिक्खी, जिंआं पिता दे इकलौते पुत्तरे दी महिमा।</verse>
				<verse number="15">यूहन्ने तिसदे बारे च गवाही दित्ती, कने जोरे नैं ग्लाया, “एह़ सैई ऐ, जिसदे बारे च मैं दस्सेया था, कि जेह्ड़ा मिन्जो ते बाद ओआ दा ऐ, सैह़ मिन्जो ते म्हान ऐ क्जोकि सैह़ मिन्जो ते पैहल्ले मजूद था।”</verse>
				<verse number="16">क्जोकि तिसदे अनुग्रह दी भरपूरिया ते अहां सबना जो आसीष पर आसीष मिल्ली।</verse>
				<verse number="17">इसतांई कि परमात्मे व्यबस्था तां मूसा दे जरिये दित्ती, अपर तिन्हीं अनुग्रह कने सच्चाई यीशु मसीह दे जरिये दित्ती।</verse>
				<verse number="18">परमात्मे जो कदी कुणी नीं दिख्या, सिर्फ तिसदे इकलौते पुत्तरें जेह्ड़ा अप्पु ई परमात्मा ऐ, कने अपणे पिता दिया गोदी च बैठेया ऐ, कने तिन्हीं परमात्मे जो प्रगट कित्ता।</verse>
				<verse number="19">यूहन्ने दी गवाही एह़ ऐ, कि जाह़लू यहूदी अगुआं यरूशलेम सैहरे ते याजकां कने लेवियां जो तिसते एह़ पुछणे तांई घल्लेया, “तू कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="20">तां तिन्हीं साफ-साफ दस्सी दित्ता, कि “मैं मसीह नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="21">ताह़लू तिन्हां तिसते पुछया, तां भिरी एह़ कुण? क्या तू एलिय्याह भविष्यवक्ता ऐ? तिन्हीं ग्लाया, “मैं नीं ऐ।” “तां क्या तू सैह़ भविष्यवक्ता ऐ?” तिन्हीं जवाब दित्ता, “नीं।”</verse>
				<verse number="22">ताह़लू तिन्हां तिसते पुछया “भिरी तू कुण ऐ? तांजे अहां अपणे घल्लणे आल़ेआं जो जवाब दैन। तू अपणे बारे च क्या ग्लांदा ऐ?”</verse>
				<verse number="23">यूहन्ने तिन्हां लोकां जो यशायाह भविष्यवक्तैं दे वचनां दा इस्तेमाल करी नैं ग्लाया, “मैं सुनसाण जगाह च इक्क हक्कां पाणे आल़े दी उआज़ ऐ कि ‘तुहां प्रभु तांई लोकां देयां मनां जो त्यार करा’।”</verse>
				<verse number="24">सैह़ लोक फरीसियां दे पास्से ते घल्लेयो थे,</verse>
				<verse number="25">तिन्हां माणुआं भिरी तिसते पुछया, “जे तू ना मसीह ऐ, कने ना तां एलिय्याह, कने ना सैह़ भविष्यवक्ता ऐ, तां भिरी बपतिस्मा क्जो दिंदा ऐ?”</verse>
				<verse number="26">यूहन्ने तिन्हां जो जवाब दित्ता, “मैं तां पांणिये ते बपतिस्मा दिंदा ऐ, अपर तुहां बिच्च इक्क माणु ऐ, जिसियो तुहां नीं जाणदे।</verse>
				<verse number="27">मतलब एह़ सैई ऐ जेह्ड़ा मेरे बाद ओणे आल़ा ऐ, जिसदेयां जूत्तेयां दे तस्मेआं दियां गठ्ठी मैं खोलणे जोग्गा भी नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="28">एह़ सारियां गल्लां यरदन नदिया पार बैतनिय्याह नांऐ दे ग्रांऐ च होईयां, जित्थु यूहन्ना लोकां जो बपतिस्मा दिंदा था।</verse>
				<verse number="29">दूँये दिने यूहन्ने यीशुये जो अपणे अल्ल ओंदे दिक्खी नैं ग्लाया, “दिक्खा एह़ परमात्मे दा मेम्ना ऐ जेह्ड़ा अपणा बलिदान देई करी संसारे दे पापां जो अप्पु ऊपर लेई लैंदा ऐ,</verse>
				<verse number="30">एह़ सैई ऐ जिसदे बारे च मैं ग्लाया था, इक्क माणु मिन्जो पचांह़ ओआ दा ऐ, जेह्ड़ा मिन्जो ते म्हान ऐ, क्जोकि सैह़ मिन्जो ते पैहल्ले था।</verse>
				<verse number="31">मैं नीं जाणदा था, कि सैह़ मसीह ऐ, अपर मेरे पांणिये नैं बपतिस्मा दैणे दे जरिये इस्राएल देसे दे लोक इसा गल्ला जो जाणी लैन, कि सैह़ कुण ऐ।”</verse>
				<verse number="32">कने यूहन्ने एह़ गवाही दित्ती, “मैं आत्मा जो कबूतरे साइआं सुअर्गे ते लौंदे कने तिस पर बैंहदे दिख्या था।</verse>
				<verse number="33">मैं तां तिसियो नीं जाणदा था, अपर जिन्हीं मिन्जो पांणिये नैं बपतिस्मा दैणे तांई घल्लेया, तिन्हीं मिन्जो नैं ग्लाया, ‘जिस पर तू पवित्र आत्मा जो ओंदे कने रुकदे दिक्खगा, सैई पवित्र आत्मा नैं बपतिस्मा दैणे आल़ा ऐ।’</verse>
				<verse number="34">कने मैं तिसियो दिख्या, कने सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ कि ऐई परमात्मे दा पुत्तर ऐ।”</verse>
				<verse number="35">दूँये दिने भिरी यूहन्ना अपणे दूँ चेलेयां सौगी तिसा जगाह खड़ोत्या था,</verse>
				<verse number="36">कने जाह़लू तिन्हीं यीशुये जो तिणछी जांदे दिख्या तां तिन्हीं ग्लाया, दिक्खा एह़ परमात्मे दा मेम्ना ऐ,</verse>
				<verse number="37">ताह़लू यूहन्ना दे दून्नी चेलेयां एह़ ग्लांदे सुणेयां तां सैह़ यीशुये पचांह़ चली पै।</verse>
				<verse number="38">यीशुयैं मुड़ी नैं तिन्हां जो अपणे पचांह़ ओंदे दिख्या कने तिन्हां जो ग्लाया, “तुहां कुसियो तोपा करदे हन?” तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “हे रब्बी (मतलब हे गुरू), तू कुत्थू रैंह्दा ऐ?”</verse>
				<verse number="39">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “आईआ कने दिक्खी लेआ।” ताह़लू तिन्हां तिस सौगी जाई नैं तिसदे रैहणे दी जगाह दिक्खी, कने तिस दिन सैह़ तिस सौगी रैह्। क्जोकि एह़ लगभग दोपैरा दे चार बजे दा बग्त था।</verse>
				<verse number="40">तिन्हां दूँई च, जेह्ड़ा यूहन्ना दी गल्ल सुणी नैं यीशुये पचांह़ चली पैयो थे, तिन्हां च इक्क शमौन पतरसे दा भाऊ अन्द्रियास था।</verse>
				<verse number="41">अन्द्रियासैं पैहल्लैं अपणे सक्के भाऊ शमौने नैं मिल्ली करी तिसियो ग्लाया, “अहां जो ख्रिस्त, मतलब मसीह मिल्ली गेआ।”</verse>
				<verse number="42">अन्द्रियास अपणे भाऊ शमौने जो यीशु अल्ल लेई आया। यीशुयैं तिस पर नजर करी नैं ग्लाया, “तू यूहन्ने दा पुत्तर शमौन ऐ। अज्जे तू कैफा नांऐ ते जाणेया जांगा,” या पतरस दून्नी नां दा मतलब चट्टान ऐ।</verse>
				<verse number="43">दूँये दिने यीशुयैं गलील प्रदेसे जो जाणे दे बारे च सोचेया। यीशु फिलिप्पुस नांऐ दे इक्की माणुये नैं मिल्लेया कने ग्लाया, “मेरे पचांह़ चली पौ।”</verse>
				<verse number="44">फिलिप्पुस भी अन्द्रियासे कने पतरसे दे सैहर बैतसैदा दा रैहणे आल़ा था।</verse>
				<verse number="45">फिलिप्पुस नतनएल नांऐ दे इक्की माणुये नैं मिल्ला कने तिसियो ग्लाया, “जिसदे बारे च मूसा दी व्यबस्था च कने भविष्यवक्तां ग्लाया ऐ, सैह़ अहां जो मिल्ली गेआ; सैह़ यूसुफे दा पुत्तर, यीशु नासरी ऐ।”</verse>
				<verse number="46">नतनएलें तिस नैं ग्लाया, “क्या कोई खरी चीज्ज भी नासरते ते निकल़ी सकदी ऐ?” फिलिप्पुसैं तिस नैं ग्लाया, “चली नैं दिक्खी लै।”</verse>
				<verse number="47">यीशु नतनएले जो अपणे अल्ल ओंदे दिक्खी नैं तिसदे बारे च ग्लाणा लग्गा, “सुणा, एह़ पक्का इस्राएली ऐ, जेह्ड़ा बड़ा ईमानदार ऐ।”</verse>
				<verse number="48">नतनएलें तिस नैं ग्लाया, “तू मिन्जो किंआं जाणदा ऐ?” यीशुयैं तिसियो जवाब दित्ता, “इसते पैहल्ले कि फिलिप्पुसैं तिज्जो सद्देया, जाह़लू तू धूड़े दे रूखे थल्लैं था, ताह़लू मैं तिज्जो दिख्या था।”</verse>
				<verse number="49">नतनएलें तिस जो जवाब दित्ता, “हे गुरू तू परमात्मे दा पुत्तर ऐ; तू इस्राएल देसे दा महाराजा ऐ।”</verse>
				<verse number="50">यीशुयैं तिस जो जवाब दित्ता, “मैं जेह्ड़ा तिज्जो ग्लाया कि मैं तिज्जो धूड़े दे रूखे थल्लै दिख्या, क्या तू इसतांई बसुआस करदा ऐ? तू इसते भी बड्डे-बड्डे कम्म दिक्खगा।”</verse>
				<verse number="51">भिरी तिस नैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि तुहां सुअर्गे जो खुलेया, कने परमात्मे दे सुअर्गदूतां जो माणु दे पुत्तरे ऊपर लौंदे कने ऊपर जांदे दिक्खगे।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">भिरी त्रीये दिनैं गलील प्रदेसे दे काना सैहरे च कुसकी दा ब्याह था, कने यीशु दी माँ भी तित्थु ई थी।</verse>
				<verse number="2">यीशु कने तिसदे चेले भी तिस ब्याह च सद्देयो थे।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू अंगूरा दा रस मुक्की गेआ, तां यीशु दी माँऊ तिसियो ग्लाया, “इन्हां अल्ल अंगूरा दा रस खत्म होई गेआ।”</verse>
				<verse number="4">यीशुयैं तिसायो ग्लाया, “हे नारी तू मिन्जो नैं क्जो ग्ला दी ऐ? अह्ल्ली तिकर मेरा अपणे आप्पे जो प्रगट करणे दा बग्त नीं आया।”</verse>
				<verse number="5">अपर तिसदिया माँऊ दासां नैं ग्लाया, जेह्ड़ा कुच्छ यीशु तुहां नैं ग्लांगा सैई करनेयो।</verse>
				<verse number="6">तित्थु यहूदी अगुआं दी धार्मिक व्यबस्था दे मताबक पवित्रता दा रिवाज था, कने इस रिवाजे जो पूरा करणे तांई तित्थु छे पत्थरे दे बड्डे-बड्डे चाट्टे रखेयो थे, जिन्हां च दो-दो कने त्रै-त्रै मण ओंदा था।</verse>
				<verse number="7">यीशुयैं तिन्हां जो ग्लाया, “इन्हां चाट्टेयां च पाणी भरी देआ।” ताह़लू चेलेयां तिन्हां चाट्टेयां च पाणी मुँऐ तिकर भरी दित्ता।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू तिन्हीं दासां नैं ग्लाया, “हुण थोड़ा देहया पाणी चाट्टेयां ते कड्डी करी धामा दे मुखिये अल्ल लेई जा।” कने सैह़ लेई गै।</verse>
				<verse number="9">जाह़लू धामा दे मुखियें सैह़ पाणी चखेया, जेह्ड़ा अंगूरा दा रस बणी गेआ था कने तिसियो पता नीं चलेया कि सैह़ कुत्थू ते आया ऐ, (अपर दासां जो पता था जिन्हां पाणी कड्डेया था,) तां धामा दे मुखियें लाड़ेयो सद्दी करी तिस नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="10">हर इक्क माणु पैहल्लैं खरिया किस्मा दा अंगूरा दा रस दिंदा ऐ, कने जाह़लू परोणे पी नैं मतवाल़े होई जांदे हन, ताह़लू तू घटिया किस्मा दिंदा ऐ; अपर तैं खरिया किस्मा दा ताजा अंगूरा दा रस अह्ल्ली तिकर बचाई करी रखेया ऐ,</verse>
				<verse number="11">यीशुयैं गलील प्रदेसे दे काना सैहरे च अपणा एह़ पैहल्ला चमत्कार दस्सी नैं अपणी महिमा जो प्रगट कित्ता, कने तिसदेयां चेलेयां तिस पर बसुआस कित्ता, कि सच्ची च ऐई मसीह ऐ।</verse>
				<verse number="12">इसते बाद सैह़ कने तिसदी माँ, तिसदे भाऊ कने तिसदे चेले, कफरनहूम सैहरे जो गै कने तित्थु कुच्छ दिन रैह्।</verse>
				<verse number="13">यहूदियां दा फसह दा त्योहार नेड़े था कने यीशु यरूशलेम सैहरे जो गेआ।</verse>
				<verse number="14">तिन्हीं मंदरे च दांदा जो, भेड्डां कने कबूतर बेचणे आल़े बपारियां जो कने अड़तिआं जो बैठेया दिख्या।</verse>
				<verse number="15">ताह़लू तिन्हीं रस्सियां दा कोड़ा बणाई नैं, सारियां भेड्डां कने दांदा जो मंदरे ते कड्डी दित्ता, कने अड़तिआं दे पैसे रंगाड़ी दित्ते कने बैठणे आल़े दियां चौकिआं पलटी दित्तियां।</verse>
				<verse number="16">कने कबूतर बेचणे आल़ेआं नैं ग्लाणा लग्गा, “इन्हां जो ऐत्थु ते लेईआ। मेरे पिता दे मंदरे जो बपारे दा मंदर मत बणा।”</verse>
				<verse number="17">ताह़लू तिसदे चेलेयां जो याद आई कि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “तेरे मंदरे दी फिकर मेरे अंदर अग्गी साइआं जल़ा दी ऐ।”</verse>
				<verse number="18">इसा गल्ला पर यहूदी तिस नैं ग्लाणा लग्गे, “तू जेह्ड़ा एह़ करदा ऐ तां अहां जो कुण देआ चमत्कार दस्सदा ऐ?”</verse>
				<verse number="19">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “इस मंदरे जो ढाई देआ, कने मैं इसियो त्रीं दिनां च भिरी बणाई दिंगा”</verse>
				<verse number="20">यहूदियां ग्लाया, “इस मंदरे जो बणाणेयो छत्ताली साल लगेयो हन, कने क्या तू इसियो त्रीं दिनां च भिरी बणाई सकदा ऐ?”</verse>
				<verse number="21">अपर तिन्हीं अपणे सरीरे दे मंदरे दे बारे च ग्लाया था।</verse>
				<verse number="22">जाह़लू सैह़ मरी करी जिन्दा होई गेआ तां तिसदेयां चेलेयां जो एह़ गल्ल याद आई कने तिन्हां तिस पवित्रशास्त्रे दे वचनां कने यीशु मसीह दी ग्लाईयां गल्लां पर बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="23">जाह़लू यीशु यरूशलेम सैहरे च फसह दे त्योहारे च था, तां मतेआं लोकां तिन्हां चमत्कारां जो जेह्ड़ा सैह़ दस्सदा था दिक्खी नैं तिस पर बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="24">अपर यीशुयैं अपणे आप्पे जो तिन्हां दे भरोसे पर नीं छड्डेया, क्जोकि सैह़ सबना जो जाणदा था।</verse>
				<verse number="25">कने तिसियो जरूरत नीं थी कि माणु दे बारे च कोई गवाही दैं, क्जोकि सैह़ अप्पु ई जाणदा था कि माणु दे मने च क्या ऐ?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">नीकुदेमुस नांऐ दा इक्क फरीसी माणु था, जेह्ड़ा यहूदी अगुआं दा धार्मिक गुरू था।</verse>
				<verse number="2">सैह़ राती यीशु अल्ल आई नैं ग्लाया, “हे गुरू, अहां जाणदे हन, कि तू परमात्मे दे पास्से ते गुरू होई नैं आया ऐ, क्जोकि कोई इन्हां चमत्कारां जो जेह्ड़ा तू दस्सदा ऐ, जे परमात्मा तिस सौगी नीं होये तां नीं दस्सी सकदा।”</verse>
				<verse number="3">यीशुयैं तिस जो जवाब दित्ता, “मैं तिज्जो नैं सच्च-सच्च ग्लांदा, जे कोई दूई बरी जन्म ना लैं, तां परमात्मे दे राज्जे जो कदी नीं दिक्खी सकदा।”</verse>
				<verse number="4">नीकुदेमुसैं तिस नैं ग्लाया, “माणु जाह़लू स्याणा होई जांदा, तां किंआं जन्म लेई सकदा? क्या सैह़ अपणिया माँऊ दे पेटे च दूई बरी अंदर जाई नैं जन्म लेई सकदा ऐ?”</verse>
				<verse number="5">यीशुयैं जवाब दित्ता, “मैं तिज्जो नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, जाह़लू तिकर कोई माणु पाणी कने आत्मा ते नीं जम्में तां सैह़ परमात्मे दे राज्जे च कदी नीं पुज्जी सकदा।</verse>
				<verse number="6">क्जोकि जेह्ड़ा सरीरे ते जम्मेया ऐ, सैह़ सरीर ऐ, कने जेह्ड़ा आत्मा ते जम्मेया ऐ, सैह़ आत्मा ऐ।</verse>
				<verse number="7">हरान मत होयैं कि मैं तिज्जो नैं ग्लाया, ‘तुहां लोकां जो दूई बरी जन्म लैणां जरूरी ऐ।’</verse>
				<verse number="8">हौआ जित्थु चांह़दी ऐ तित्थु चलदी ऐ, कने तू तिसदिया उआज़ा सुणदा ऐ, अपर नीं जाणदा, कि सैह़ कतांह ते ओंदी ऐ कने कुत्थियो जांदी ऐ? जेह्ड़ा कोई आत्मा ते जम्मेया ऐ सैह़ ऐदेया ई ऐ।”</verse>
				<verse number="9">नीकुदेमुसें तिसियो जवाब दित्ता, “एह़ गल्लां किंआं होई सकदियां हन?”</verse>
				<verse number="10">एह़ सुणी करी यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “तू इस्राएली लोकां दा गुरू होई नैं भी क्या इन्हां गल्लां जो नीं जाणदा?</verse>
				<verse number="11">मैं तिज्जो नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि अहां जेह्ड़ा जाणदे हन, सैह़ ग्लांदे हन, कने जिसियो अहां दिख्या तिसदी गवाही दिंदे हन, कने तुहां अहां दी गवाही ग्रहण नीं करदे।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू मैं तुहां नैं धरतिया दियां गल्लां ग्लाईयां, कने तुहां बसुआस नीं कित्ता, जे मैं तुहां नैं सुअर्गे दियां गल्लां ग्लां तां भिरी किंआं बसुआस करगे?</verse>
				<verse number="13">कोई सुअर्गे च नीं गेआ, सिर्फ सैई जेह्ड़ा सुअर्गे ते आया, मतलब मैं माणु दा पुत्तर जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ।</verse>
				<verse number="14">कने जिस तरीके नैं मूसैं सुनसाण जगाह च सर्पे जो ऊचिया जगाह पर चढ़ाया, तिस तरीके नैं जरूरी ऐ, कि मैं माणुये दा पुत्तर भी ऊचिया जगाह पर चढ़ाया जां।</verse>
				<verse number="15">तांजे जेह्ड़ा कोई मिन्जो पर बसुआस करगा सैह़ सदा दी ज़िन्दगी पांगा।</verse>
				<verse number="16">“क्जोकि परमात्मैं इस संसारे दे लोकां नैं इतणा प्यार कित्ता कि तिन्हीं अपणा इकलौता पुत्तर देई दित्ता, तांजे जेह्ड़ा कोई भी तिस पर बसुआस करगा सैह़ नास नीं हुंगा पर सदा दी ज़िन्दगी पांगा।</verse>
				<verse number="17">परमात्मैं अपणे पुत्तरे जो संसारे च इसतांई नीं घल्लेया, कि संसारे दे लोकां पर सज़ा दा हुक्म दैं, अपर इसतांई कि संसार दे लोक तिसदे जरिये उद्धार पान।</verse>
				<verse number="18">जेह्ड़ा मिन्जो पर बसुआस करदा ऐ, तिस पर सज़ा दा हुक्म नीं हुंदा, अपर जेह्ड़ा मिन्जो पर बसुआस नीं करदा, सैह़ दोसी बणी गेआ ऐ; इसतांई कि तिन्हीं परमात्मे दे इकलौते पुत्तरे दे नांऐ पर बसुआस नीं कित्ता।</verse>
				<verse number="19">कने सज़ा दे हुक्मे दी बज़ाह एह़ ऐ, कि जोत्ती संसारे च आई, कने माणुआं जो नेहरा जोतिया ते जादा प्यारा लग्गा क्जोकि तिन्हां दे कम्म बुरे थे।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि जेह्ड़ा कोई बुराई करदा ऐ, सैह़ सच्चाईया नैं बैर रखदा ऐ, कने जोतिया दे नेड़े नीं ओंदा, क्जोकि जोतिया च तिसदे बुरे कम्म सामणै आई जांदे हन।</verse>
				<verse number="21">अपर जेह्ड़ा सच्चाईया पर चलदा ऐ, सैह़ जोतिया दे नेड़े ओंदा ऐ, तांजे तिसदे खरे कम्म सामणै ओन क्जोकि सैह़ कम्म परमात्मे दे पास्से ते कित्यो हन।”</verse>
				<verse number="22">इसते बाद यीशु कने तिसदे चेले यहूदिया प्रदेसे च आये; कने सैह़ तित्थु तिन्हां सौगी रेई नैं बपतिस्मा दैणा लग्गा।</verse>
				<verse number="23">यूहन्ना भी सामरिया प्रदेसे दे शालेम सैहरे दे बक्खे ऐनोन ग्रांऐ च बपतिस्मा दिंदा था, क्जोकि तित्थु मता पाणी था, कने लोक आई नैं बपतिस्मा लैंदे थे।</verse>
				<verse number="24">यूहन्ना तिस बग्त तिकर जेला च नीं पाया था।</verse>
				<verse number="25">तित्थु यूहन्ना दे चेलेयां दा कुसकी यहूदी अगुऐ सौगी पवित्रता दे बारे च सवाल जवाब होएया।</verse>
				<verse number="26">कने तिन्हां चेलेयां यूहन्ने अल्ल आई नैं तिसियो ग्लाया, “हे गुरू, जेह्ड़ा माणु यरदन नदिया पार तिज्जो सौगी था, कने जिसदी तैं गवाही दित्ती, दिक्खा, सैह़ बपतिस्मा दै दा ऐ, कने सारे लोक तिस अल्ल ओआ दे हन।”</verse>
				<verse number="27">यूहन्ने जवाब दित्ता, जाह़लू तिकर माणुये जो सुअर्गे ते नीं मिल्लैं, ताह़लू तिकर सैह़ कुच्छ नीं पाई सकदा।</verse>
				<verse number="28">तुहां तां अप्पु ई मेरे गवाह हन, कि मैं ग्लाया, मैं मसीह नीं, अपर तिसदे गांह घल्लेया।</verse>
				<verse number="29">जिसदी लाड़ी ऐ, सैई लाड़ा ऐ, अपर लाड़े दा साथी जेह्ड़ा सौगी खड़ोई करी तिसदी सुणदा ऐ, लाड़े दिया उआज़ा सुणी करी बड़ा खुस हुंदा ऐ, कने हुण मेरी एह़ खुसी पूरी होई ऐ।</verse>
				<verse number="30">जरूरी ऐ कि सैह़ बधें कने मैं घटें।</verse>
				<verse number="31">“जेह्ड़ा सुअर्गे ते ओंदा ऐ, सैह़ सबते म्हान ऐ, जेह्ड़ा धरतिया ते ओंदा ऐ सैह़ धरतिया दा ऐ, कने धरतिया दियां गल्लां ग्लांदा ऐ, जेह्ड़ा सुअर्गे ते ओंदा ऐ, सैह़ सबना ते ऊपर ऐ।</verse>
				<verse number="32">जेह्ड़ा कुच्छ तिन्हीं दिख्या कने सुणेया ऐ, तिसदी गवाही दिंदा ऐ; कने कोई तिसदी गवाहिया पर बसुआस नीं करदा।</verse>
				<verse number="33">अपर जिन्हीं तिसदिया गवाहिया पर बसुआस करी लेआ तिन्हीं इसा गल्ला पर छाप लगाई दित्ती कि परमात्मा सच्चा ऐ।</verse>
				<verse number="34">क्जोकि जिसियो परमात्मैं घल्लेया ऐ, सैह़ परमात्मे दियां गल्लां ग्लांदा ऐ, क्जोकि परमात्मा तिसियो पवित्र आत्मा नापी-नापी करी नीं दिंदा, अपर भरपूरी नैं दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="35">पिता परमात्मा पुत्तरे नैं बड़ा प्यार रखदा ऐ, कने तिन्हीं सारियां चीज्जां तिसदे हक्के च करी दित्तियां।</verse>
				<verse number="36">जेह्ड़ा परमात्मे दे पुत्तरे पर बसुआस करदा ऐ, सदा दी ज़िन्दगी तिसदी ऐ; अपर जेह्ड़ा पुत्तरे दी नीं मनदा, सैह़ सदा दी ज़िन्दगिया जो नीं पांगा, अपर परमात्मे दी सज़ा तिस पर रैंह्दी ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">भिरी जाह़लू प्रभु जो पता लग्गा कि फरीसी माणुआं सुणेया ऐ कि यीशु यूहन्ना ते जादा चेले बणांदा कने तिन्हां जो बपतिस्मा दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">हलांकि यीशु अप्पु नीं अपर तिसदे चेले बपतिस्मा दिंदे थे,</verse>
				<verse number="3">ताह़लू सैह़ यहूदिया प्रदेसे जो छड्डी नैं भिरी गलील प्रदेसे जो चली गेआ।</verse>
				<verse number="4">कने तिस जो सामरिया प्रदेसे च होई नैं जाणा जरूरी था।</verse>
				<verse number="5">इसतांई सैह़ सामरिया प्रदेसे दे सूखार नांऐ दे इक्की सैहरे च आया, कने एह़ सैहर तिसा जमीना अल्ल ऐ जेह्ड़ी याकूबे अपणे पुत्तर यूसुफे जो दित्तियो थी।</verse>
				<verse number="6">कने जेह्ड़ा खुअ याकूबे खोदेया था सैह़ खुअ भी तित्थु था। कने यीशु रस्ते च चली नैं थकी गेआ था, इसतांई तिस खुऐ बक्खे इआं ई बेई गेआ। एह़ गल्ल दोपैरा दे बग्त होई।</verse>
				<verse number="7">इतणे च इक्क सामरी जणांस पाणी भरणा आई। यीशुयैं तिसायो ग्लाया, “मिन्जो पाणी पिया।”</verse>
				<verse number="8">क्जोकि तिसदे चेले तां सैहरे च खाणा मुल्लैं लैणां गियो थे।</verse>
				<verse number="9">तिन्नै सामरी जणासा यीशुये नैं ग्लाया, “तू यहूदी सामरी जणासा ते पाणी क्जो मंगा दा ऐ?” क्जोकि यहूदी लोक सामरी लोकां सौगी कोई भी बर्ताब नीं रखदे।</verse>
				<verse number="10">यीशुयैं जवाब दित्ता, “जे तू परमात्मे दे वरदाने जो जाणदी, कने एह़ भी जाणदी कि सैह़ कुण ऐ जेह्ड़ा तिज्जो ग्लांदा ऐ, ‘मिन्जो पाणी पिया,’ तां तू तिसते मंगदी, कने सैह़ तिज्जो ज़िन्दगी दा पाणी दिंदा।”</verse>
				<verse number="11">जणासा तिसियो ग्लाया, “हे सुआमी तिज्जो अल्ल पाणी भरणे जो तां कुच्छ भी नीं ऐ, कने खुअ डुगा ऐ, तां सैह़ ज़िन्दगिया दा पाणी तिज्जो अल्ल कतांह ते आया?</verse>
				<verse number="12">क्या तू अहां दे पूर्वज याकूबे ते बड्डा ऐ? जिन्हीं अहां जो एह़ खुअ खोदी करी बणाया। कने अप्पु भी कने तिन्हां दी औलाद कने डंगरे भी इस खुऐ ते पाणी पींदे थे।”</verse>
				<verse number="13">यीशुयैं तिसा जो जवाब दित्ता, “जेह्ड़ा कोई एह़ पाणी पींगा सैह़ भिरी प्यासा नीं रैंह्गा,</verse>
				<verse number="14">अपर जेह्ड़ा कोई तिस पांणिये च पींगा, जेह्ड़ा मैं तिसियो दिंगा, सैह़ भिरी सदा काल तिकर प्यासा नीं हुंगा; अपर जेह्ड़ा पाणी मैं तिसियो दिंगा, तिस च इक्क पांणिये दा झरना बणी जांगा, जेह्ड़ा सदा दी ज़िन्दगी तांई कुढदा रैंह्गा।”</verse>
				<verse number="15">सामरी जणांस यीशुये नैं ग्लाणा लग्गी, “हे प्रभु सैह़ पाणी मिन्जो दे तांजे मैं प्यासी नीं रैंह् कने ना पाणी भरणे जो इतणी दूर औयें।”</verse>
				<verse number="16">यीशुयैं तिसायो ग्लाया, “घरैं जा, कने अपणे लाड़े जो ऐत्थियो सद्दी लियो।”</verse>
				<verse number="17">जणासा जवाब दित्ता, मैं बगैर लाड़ैं ऐ। यीशुयैं ग्लाया तू ठीक ग्लांदी ऐ, “मैं बगैर लाड़े ऐ।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि तू पंज लाड़े करी चुकियो ऐ, कने जिस माणु सौगी तू हुण ऐ सैह़ भी तेरा लाड़ा नीं। एह़ तैं सच्च ग्लाया।”</verse>
				<verse number="19">सामरी जणासा यीशुये नैं ग्लाया, “हे प्रभु मिन्जो लगदा ऐ कि तू भविष्यवक्ता ऐ।</verse>
				<verse number="20">अहां दे पूर्वजां भी इसी प्हाड़े पर अराधना कित्ती, कने तुहां यहूदी ग्लांदे हन कि सैह़ जगाह जित्थु अराधना करणा चाइदी यरूशलेम सैहरे च ऐ।”</verse>
				<verse number="21">यीशु तिसा नैं ग्लाणा लग्गा, “हे नारी मेरी गल्ला दा बसुआस कर कि सैह़ बग्त ओआ दा ऐ, कि तुहां ना तां इस प्हाड़े पर पिता दी अराधना करी सकगे ना ई यरूशलेम सैहरे च।</verse>
				<verse number="22">तुहां सामरी लोक जिसियो नीं जाणदे, तिसदी अराधना करदे हन; कने अहां यहूदी लोक जिसियो जाणदे हन तिसदी अराधना करदे हन; क्जोकि उद्धार यहूदियां बिच्च ते ऐ।</verse>
				<verse number="23">अपर बग्त ओआ दा ऐ, कने हुण भी ऐ, जिस च सच्चे भक्त पिता दी अराधना आत्मा कने सच्चाईया नैं करगे, क्जोकि पिता अपणे तांई ऐदेयां भक्तां जो तोपदा ऐ।</verse>
				<verse number="24">परमात्मा आत्मा ऐ, कने इसतांई जरूरी ऐ कि तिसदी अराधना करणे आल़े आत्मा कने सच्चाईया नैं अराधना करन।”</verse>
				<verse number="25">जणासा तिसियो ग्लाया, “मैं जाणदी कि मसीह जिसियो ख्रिस्त भी ग्लांदे हन ओणे आल़ा ऐ; जाह़लू सैह़ ओंगा, तां अहां जो सारियां गल्लां दस्सी दिंगा।”</verse>
				<verse number="26">यीशुयैं तिसा नैं ग्लाया, “मैं सैई ऐ जेह्ड़ा तिज्जो नैं ग्ला करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="27">इतणे च तिसदे चेले बापस आई गै, कने हरान होणा लग्गे कि सैह़ इक्की जणासा नैं गल्लां करा दा ऐ, तमी कुसी जो भी पुछणे दी हिम्मत नीं पेई, “तू क्या चांह़दा ऐ?” या “इसा नैं क्जो गल्लां करा करदा ऐ?”</verse>
				<verse number="28">ताह़लू जणांस अपणे घड़े छड्डी नैं सैहरे च चली गेई, कने लोकां नैं ग्लाणा लग्गी,</verse>
				<verse number="29">“ओआ कने दिक्खा, इक्क ऐदेया माणु ऐ, जिन्हीं सब कुच्छ जेह्ड़ा मैं कित्या ऐ, मिन्जो दस्सी दित्ता। कुत्थी ऐई तां मसीह नीं ऐ?”</verse>
				<verse number="30">एह़ सुणी करी लोक सैहरे ते निकल़ी नैं यीशु अल्ल औणां लग्गे।</verse>
				<verse number="31">इस बिच्च तिसदे चेलेयां यीशुये नैं एह़ विणती कित्ती, “हे गुरू कुच्छ खाई लै।”</verse>
				<verse number="32">अपर तिन्हीं अपणे चेलेयां नैं ग्लाया, “मिन्जो अल्ल खाणे तांई देहया खाणा ऐ, जिसियो तुहां नीं जाणदे।”</verse>
				<verse number="33">ताह़लू चेले अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “जाह़लू अहां ऐत्थु नीं थे, क्या कुणकी गुरू जो खाणे तांई कुच्छ अंदेया?”</verse>
				<verse number="34">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मेरा खाणा एह़ ऐ कि अपणे घल्लणे आल़े दी इच्छा दे मताबक चल्लैं कने तिसदा कम्म पूरा करैं।</verse>
				<verse number="35">क्या तुहां नीं ग्लांदे, ‘फसला दिया बड्डाईया जो अह्ल्ली तिकर चार मीहने पैयो हन?’ दिक्खा, मैं तुहां नैं ग्लांदा, अपणियां अखीं खोली नैं खेतां पर नजर फेरा कि फसल बडणे तांई पक्की चुकियो ऐ।</verse>
				<verse number="36">फसला जो बडणे आल़े जो जेह्ड़ी दिहाड़ी मिलदी ऐ, कने सदा दी ज़िन्दगिया तांई फल़ पांदा ऐ, तांजे बाणे आल़ा कने बडणे आल़ा दोयो मिल्ली नैं खुस रैह़न।</verse>
				<verse number="37">क्जोकि ऐत्थु एह़ गल्ल ठीक बैंहदी ऐ, कि ‘बाणे आल़ा होर ऐ कने बडणे आल़ा होर।’</verse>
				<verse number="38">मैंई तुहां जो सैह़ खेतां दी फसल बडणे तांई घल्लेया जिस च तुहां मेहनत नीं कित्ती, दूयेयां माणुआं मेहनत कित्ती कने तुहां तिन्हां दिया मेहनता दे फल़े च साझी होये।”</verse>
				<verse number="39">तिस सैहरे दे मते सामरी लोकां तिसा जणासा दे ग्लाणे नैं यीशु पर बसुआस कित्ता, क्जोकि तिन्नै यीशुये दे बारे च ग्लाया था, “कि इन्हीं सब कुच्छ जेह्ड़ा मैं कित्या, मिन्जो दस्सी दित्ता।”</verse>
				<verse number="40">इसतांई जाह़लू एह़ सामरी तिस अल्ल आये, तां तिस नैं विणती करणा लग्गे, कि अहां दे सैहरे च रैह्। कने सैह़ तित्थु दो दिन तिकर रेह्आ।</verse>
				<verse number="41">यीशुये दे वचन सुणी करी मतेआं लोकां बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="42">कने तिसा जणासा नैं ग्लाया, “हुण अहां तेरे ग्लाणे पर ई बसुआस नीं करदे; क्जोकि अहां अप्पु ई सुणी लेआ, कने जाणदे हन कि ऐई सच्च बिच्च संसारे दा उद्धार करणे आल़ा ऐ।”</verse>
				<verse number="43">भिरी दूँ दिनां बाद सैह़ तित्थु ते निकल़ी नैं गलील प्रदेसे जो चली गेआ।</verse>
				<verse number="44">क्जोकि यीशुयैं अप्पु ई गवाही दित्ती कि भविष्यवक्ता अपणे देसे च आदर मान नीं पाई सकदा।</verse>
				<verse number="45">जाह़लू सैह़ गलील प्रदेसे च आया, तां गलीली माणुआं तिसदा सुआगत कित्ता; क्जोकि तिन्हां सब कुच्छ दिख्या था, जेह्ड़ा तिन्हीं यरूशलेम सैहरे च इक्क त्योहारे दे दिने कित्या था, (क्जोकि सैह़ सारे माणु भी इस त्योहारे च सामिल थे)</verse>
				<verse number="46">ताह़लू सैह़ भिरी गलील प्रदेसे दे काना सैहरे च आया जित्थु तिन्हीं पांणिये जो अंगूरा दा रस बणाया था। तित्थु राजे दा इक्क रोमी मुलाजम था जिसदा जागत कफरनहूम सैहरे च बमार था।</verse>
				<verse number="47">सैह़ एह़ सुणी नैं कि यीशु यहूदिया प्रदेस ते गलील प्रदेसे च आई गेआ, तिस अल्ल गेआ कने तिस नैं विणती करणा लग्गा कि चली नैं मेरे जागते जो खरा करी दे, क्जोकि सैह़ मरने आल़ा था।</verse>
				<verse number="48">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “जाह़लू तिकर तुहां चमत्कार कने अनोखे कम्म नीं दिक्खगे ताह़लू तिकर कदी भी बसुआस नीं करगे।”</verse>
				<verse number="49">राजैं दे मुलाजमें तिस नैं ग्लाया, “हे प्रभु मेरे जागते दी मौत्त होणे ते पैहल्लैं चल,”</verse>
				<verse number="50">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “घरे जो जा, तेरा जागत जिन्दा ऐ।” तिन्हीं माणुयैं यीशु दी ग्लाईया गल्ला पर बसुआस कित्ता कने चली गेआ।</verse>
				<verse number="51">सैह़ रस्ते च ई था कि तिसदे दास तिस नैं आई मिल्ले कने ग्लाणा लग्गे, “तेरा जागत जिन्दा ऐ।”</verse>
				<verse number="52">तिन्हीं अपणे दासां ते पुछया, “कुस बग्त सैह़ ठीक होणा लग्गा?” तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “कल दोपैरा दे इक्क बजे तिसदा बुखार उतरी गेआ था।”</verse>
				<verse number="53">ताह़लू तिस जागते दा बुढ़ा जाणी गेआ, कि एह़ तिसी बग्त ठीक होएया जिस बग्त यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “तेरा जागत जिन्दा ऐ,” कने तिन्हीं कने तिसदे सारे टबरें बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="54">एह़ दूआ चमत्कार था जेह्ड़ा यीशुयैं यहूदिया प्रदेसे ते बापस आई नैं गलील प्रदेसे च दस्सेया।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">इन्हां गल्लां ते बाद यहूदी अगुआं दा इक्क त्योहार आया, कने यीशु यरूशलेम सैहरे जो गेआ।</verse>
				<verse number="2">यरूशलेम सैहरे च भेड्डां दे ओबरे दे फाटके अल्ल इक्क तल़ाह ऐ, जिसियो इब्रानी भासा च बैतसैदा ग्लांदे हन। कने तिसदे चौंन्नी पास्से पंज बरांडे हन।</verse>
				<verse number="3">जिन्हां च मते बमार, अन्ने, लंगड़े कने सुक्के अंगा आल़े माणु पाणी दे हिलणे दी उम्मीदा च रैंह्दे थे।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि खास बग्ते पर परमात्मे दे सुअर्गदूत तल़ाऐ च लौई करी पांणिये जो हिलांदे थे। पांणिये हिलांदे ई जेह्ड़ा कोई पैहल्ले पुज्जदा ऐ, सैह़ खरा होई जांदा था, चाहे तिसदी कोई भी बमारी क्जो ना होयैं।</verse>
				<verse number="5">इन्हां बमारां च इक्क ऐदेया माणु था, जेह्ड़ा ठतियां साल्लां ते बमारिया च पेआ था।</verse>
				<verse number="6">यीशुयैं तिस बमारे जो दिक्खी नैं कने एह़ जाणी नैं कि सैह़ मतेआं दिनां दा इसा हालता च पेआ ऐ, तिसते पुछया, “क्या तू खरा होणा चांह़दा ऐ?”</verse>
				<verse number="7">तिन्हीं बमारें तिसियो जवाब दित्ता, “हे प्रभु जाह़लू सैह़ पांणिये जो हिलांदे तां मिन्जो तल़ाऐ च पजाणे तांई कोई भी मेरी मदत नीं करदा, अपर मेरे पुज्जदे-पुज्जदे कोई दूआ मिन्जो ते पैहल्ले पुज्जी जांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="8">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “उठ अपणे मंजोल़ूये चुक, कने चल फिर।”</verse>
				<verse number="9">सैह़ माणु तिसी बग्त खरा होई गेआ, कने अपणे मंजोल़ूये चुक्की नैं चलणा फिरणा लग्गी पेआ। जिस दिने सैह़ खरा होएया, सैह़ बिस्रामे आल़ा दिन था।</verse>
				<verse number="10">इसा गल्ला पर यहूदी अगुऐ तिस बमार माणुये जो जेह्ड़ा खरा होएया था। ग्लाणा लग्गे, “अज्ज तां बिस्रामे आल़ा दिन ऐ, कने मूसा दिया व्यबस्था दे मताबक तिज्जो मंजोल़ू चुकणा ठीक नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="11">भिरी तिन्हीं बमार माणुये तिन्हां जो जवाब दित्ता, “जिन्हीं मिन्जो खरा कित्ता, तिन्हीं मिन्जो ग्लाया, ‘अपणे मंजोल़ूये चुक, कने चल फिर’।”</verse>
				<verse number="12">तिन्हां यहूदी अगुआं तिस माणुये ते पुछया, “सैह़ कुण माणु ऐ, जिन्हीं तिज्जो ग्लाया, ‘मंजोल़ूये चुक कने चल फिर’?”</verse>
				<verse number="13">अपर जेह्ड़ा माणु खरा होई गेआ था, सैह़ नीं जाणदा था कि मिन्जो खरा करणे आल़ा कुण ऐ; क्जोकि यीशु तिसा जगाह च मती भीड़ होणे दिया बज़ाह ते तित्थु ते चली गेआ था।</verse>
				<verse number="14">इन्हां गल्लां होणे दे बाद सैह़ बमार माणु यीशुये जो मंदरे दे अँगणे च मिल्ला। यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “दिक्ख तू खरा होई गेआ ऐ; हुण भिरी ते पाप मत करदा, नीं तां बड़े दुख तिज्जो पर आई सकदे हन।”</verse>
				<verse number="15">भिरी तिन्हीं माणुये जाई करी यहूदी अगुआं नैं ग्लाई दित्ता कि जिन्हीं मिन्जो खरा कित्या सैह़ यीशु ऐ।</verse>
				<verse number="16">इसा बज़ाह ते यहूदी अगुऐ यीशुये जो सताणा लग्गे, क्जोकि सैह़ ऐदेय कम्म बिस्रामे आल़े दिने ई करदा था।</verse>
				<verse number="17">इसा गल्ला पर यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “परमात्मा जेह्ड़ा मेरा पिता ऐ, सैह़ हमेसा कम्म करदा ऐ, कने मिन्जो भी तिंआं ई करणा चाइदा।”</verse>
				<verse number="18">यीशु दी इसा गल्ला सुणी करी यहूदी अगुऐ तिस जो मारने दी होर भी जादा कोसस करणा लग्गे, क्जोकि सैह़ ना सिर्फ बिस्रामे आल़े दिने दे नियमे जो तोड़दा था, अपर परमात्मे जो अपणा पिता ग्लाई नैं अप्पु जो परमात्मे बराबर बणांदा था।</verse>
				<verse number="19">इसा गल्ला पर यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, पुत्तर अप्पु ते कुच्छ नीं करी सकदा, सिर्फ तिन्हां कम्मां करी सकदा, जेह्ड़ा सैह़ अपणे पिता परमात्मे जो करदे दिक्खदा ऐ। क्जोकि जिन्हां-जिन्हां कम्मां जो सैह़ करदा ऐ तिन्हां जो पुत्तर भी तिसा रीतिया नैं करदा ऐ।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि पिता परमात्मा अपणे पुत्तरे सौगी प्यार रखदा ऐ कने जेह्ड़ा-जेह्ड़ा कम्म सैह़ अप्पु करदा ऐ, अपणे पुत्तरे जो दस्सदा ऐ; कने पुत्तरें इसते भी बड्डे-बड्डे कम्म तिसियो करी नैं दस्सणे तांजे तुहां हरान होन।</verse>
				<verse number="21">जिंआं पिता परमात्मा मरेयां जो ठुआल़दा कने भिरी जिन्दा करदा ऐ, तिंआं ई पुत्तर भी तिन्हां जो चांह़दा ऐ जिन्हां जो जिन्दा करदा ऐ।</verse>
				<verse number="22">पिता परमात्मा कुसी दा न्याय नीं करदा, अपर न्याय करणे दा सारा हक्क पुत्तरे जो सौंपी दित्या ऐ,</verse>
				<verse number="23">कि सारे लोक जिंआं पिता परमात्मे दा आदर करदे हन तिंआं ई पुत्तरे दा भी आदर करन। जेह्ड़ा पुत्तरे दा आदर नीं करदा, सैह़ पिता परमात्मे दा जिन्हीं तिसियो घल्लेया ऐ, आदर नीं करदा।</verse>
				<verse number="24">मैं तिज्जो नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, जेह्ड़ा मेरा वचन सुणी नैं मेरे घल्लणे आल़े पर बसुआस करदा ऐ, सदा दी ज़िन्दगी तिसदी ऐ; कने तिस पर सज़ा दा हुक्म नीं हुंदा, अपर तिन्हीं मरने दे बाद भी सदा दी ज़िन्दगी पाई लियो ऐ।</verse>
				<verse number="25">“मैं तिज्जो नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, सैह़ बग्त ओआ दा ऐ, कने हुण भी ऐ, जिस च मरेयो माणु परमात्मे दे पुत्तरे दी उआज़ा सुणगे, कने जेह्ड़े सुणगे सैह़ जींगे।</verse>
				<verse number="26">क्जोकि जिस तरीके नैं परमात्मा अप्पु च ज़िन्दगी रखदा ऐ, तिसा रीतिया नैं तिन्हीं पुत्तरे जो भी ज़िन्दगी रखणे दा हक्क दित्या;</verse>
				<verse number="27">क्जोकि तिसियो संसारे दे सारे लोकां दा न्याय करणे दा भी हक्क दित्या ऐ, इसतांई कि सैह़ माणुये दा पुत्तर ऐ।</verse>
				<verse number="28">इन्हां गल्लां सुणी करी हरान मत होआ; क्जोकि सैह़ बग्त ओआ करदा ऐ कि जितणे लोक मरेयो हन, सैह़ तिसदी उआज़ सुणी नैं निकल़ी ओंगे।</verse>
				<verse number="29">जिन्हां खरे कम्म कित्यो हन, सैह़ दुवारी सदा दी ज़िन्दगी पाणे तांई भिरी जिन्दे हुंगे, कने जिन्हां बुरे कम्म कित्यो हन, सैह़ सज़ा पाणे तांई जिन्दे हुंगे।</verse>
				<verse number="30">“मैं अप्पु ते कुच्छ नीं करी सकदा; जिंआं पिता परमात्मे ते सुणदा ऐ, तिंआं ई न्याय करदा; कने मेरा न्याय सच्चा ऐ, क्जोकि मैं अपणी इच्छा नीं अपर अपणे घल्लणे आल़े दी इच्छा चांह़दा।</verse>
				<verse number="31">जे मैं अप्पु ई अपणे बारे च गवाही दैं तां मेरी गवाही सच्ची नीं होणी।</verse>
				<verse number="32">इक्क होर ऐ जेह्ड़ा मेरे बारे च गवाही दिंदा ऐ, कने मैं जाणदा कि जेह्ड़ी गवाही सैह़ मेरे बारे च दिंदा ऐ, सच्ची ऐ।</verse>
				<verse number="33">जाह़लू तुहां लोकां जो यूहन्ना बपतिस्मा दैणे आल़े अल्ल मेरे बारे च पुछणे तांई घल्लेया, तां तिन्हीं भी सच्च दी गवाही दित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="34">अपर मैं अपणे बारे च माणु दी गवाही नीं चांह़दा; भिरी भी मैं एह़ गल्लां इसतांई ग्लांदा ऐ, कि तुहां उद्धार पान।</verse>
				<verse number="35">यूहन्ना तां बल़दे कने चमकदे दीय्ये साइआं था, कने तुहां जो थोड़ी देर तिकर तिसदी जोतिया च मग्न होणा खरा लग्गा।</verse>
				<verse number="36">अपर मिन्जो अल्ल जेह्ड़ी गवाही ऐ सैह़ यूहन्ना दी गवाहिया ते बड्डी ऐ; क्जोकि जेह्ड़े कम्म पिता परमात्मे मिन्जो पूरा करणे दी जिम्मेवारी दित्तियो मतलब जिन्हां कम्मां जो मैं करदा ऐ, सैई कम्म मेरे गवाह हन, कि मिन्जो मेरे पिता परमात्मे घल्लेया ऐ।</verse>
				<verse number="37">कने पिता जिन्हीं मिन्जो घल्लेया ऐ, तिन्हीं मेरी गवाही दित्ती ऐ। तुहां ना कदी तिसदी उआज़ सुणी, कने ना तिसदा रूप दिख्या।</verse>
				<verse number="38">कने तुहां तिसदेयां वचनां जो नीं मनदे, क्जोकि तुहां मिन्जो पर बसुआस नीं करदे जिसियो परमात्मे घल्लेया ऐ</verse>
				<verse number="39">तुहां पवित्रशास्त्रे च तोपदे हन, कने समझदे हन कि तिस च सदा दी ज़िन्दगी ऐ, कने एह़ पवित्रशास्त्र ई जेह्ड़ा मेरे बारे च गवाही दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="40">अपर भिरी भी तुहां सदा दी ज़िन्दगी पाणे तांई मिन्जो अल्ल औणां नीं चांह़दे।</verse>
				<verse number="41">मैं माणुआं ते आदर नीं चांह़दा।</verse>
				<verse number="42">अपर मैं तुहां जो जाणदा ऐ, कि तुहां च परमात्मे तांई प्यार नीं ऐ।</verse>
				<verse number="43">मैं अपणे पिता परमात्मे दे हक्के नैं आया ऐ, कने तुहां मिन्जो नीं अपनांदे; अपर जे होर कोई अपणे हक्के नैं औयें, तां तिसियो तुहां अपनाई लैंदे हन।</verse>
				<verse number="44">तुहां मिन्जो च बसुआस किंआं करी सकदे हन, क्जोकि तुहां जेह्ड़े इक्की दूये ते आदर चांह़दे हन। कने सैह़ आदर जेह्ड़ा सिर्फ इक्क सच्चे परमात्मे दे पास्से ते ऐ तिसियो नीं पाणा चांह़दे।</verse>
				<verse number="45">एह़ मत सोचा कि मैं परमात्मे दे सामणै तुहां पर दोस लगांगा; तुहां पर दोस लगाणे आल़ा तां मूसा ऐ जिस पर तुहां आस रखियो ऐ।</verse>
				<verse number="46">क्जोकि जे तुहां मूसा दा बसुआस करदे, तां मेरा भी बसुआस करदे, इसतांई कि तिन्हीं मेरे बारे च लिख्या ऐ।</verse>
				<verse number="47">अपर तुहां मूसा दे लिखेयां लेखा पर बसुआस नीं करदे, तां मेरेयां वचनां पर किंआं बसुआस करगे?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">इन्हां गल्लां ते बाद यीशु गलील प्रदेसे दिया इक्की झीला मतलब तिबिरियास झीला दे पारले पास्सेयो चली गेआ।</verse>
				<verse number="2">कने लोकां दी इक्क बड़ी बड्डी भीड़ तिसदे पचांह़ चलियो थी क्जोकि जेह्ड़े चमत्कार दे कम्म सैह़ बमारां पर करदा था सैह़ तिन्हां जो दिक्खदे थे।</verse>
				<verse number="3">ताह़लू यीशु प्हाड़े पर गौई करी अपणे चेलेयां सौगी तित्थु बेई गेआ।</verse>
				<verse number="4">यहूदी अगुआं दे फसह दा त्योहार नेड़े था।</verse>
				<verse number="5">जाह़लू यीशुयैं अपणी नजरा चुक्की नैं इक्क मती सारी भीड़ा जो अपणे अल्ल ओंदे दिख्या, तां फिलिप्पुसैं ग्लाया, “अहां इन्हां जो खाणे तांई कतांह ते रोटी खरीदी नैं लेयोन?”</verse>
				<verse number="6">तिन्हीं एह़ गल्ल तिसियो परखणे तांई ग्लाई, क्जोकि तिसियो पता था कि तिन्हीं क्या करणा।</verse>
				<verse number="7">फिलिप्पुसैं तिस जो जवाब दित्ता, “दो सौ दीनारां दियां रोटियां भी तिन्हां तांई पूरियां नीं होणियां कि तिन्हां सबना जो थोड़ी-थोड़ी मिल्ली जां।”</verse>
				<verse number="8">तिसदे चेलेयां च शमौन पतरसे दे भाऊयें अन्द्रियासैं यीशुये नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="9">“ऐत्थु इक्क मुँडू ऐ जिस अल्ल जौआं दियां पंज रोटियां कने दो मच्छियां हन; अपर इतणे भरी लोकां तांई सैह़ क्या हन?”</verse>
				<verse number="10">यीशुयैं ग्लाया, “लोकां जो इक्क-इक्क पंगत लगाई नैं बठाल़ी देआ।” तिसा जगाह बड़ा भरी घाह था; कने तिन्हां च लगभग पंज हज़ार मरद तित्थु बेई गै।</verse>
				<verse number="11">ताह़लू यीशुयैं सैह़ पंज रोटियां लेईआं, कने परमात्मे दा धन्यावाद करी नैं बैठणे आल़ेआं जो बंडी दित्तियां; कने तिंआं ई मच्छियां भी जितणियां सैह़ चांह़दे थे बंडी दित्तियां।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू सैह़ खाई नैं रज्जी गै तां तिन्हीं अपणे चेलेयां नैं ग्लाया, बचेयो टुकड़ेयां बटोल़ी लेआ तांजे कुच्छ भी बरबाद नीं होयैं।</verse>
				<verse number="13">तां तिन्हां बटीणे कने जौआं दियां पंज रोटियां दे टुकड़ेयां जो जेह्ड़े खाणे आल़ेआं ते बाद भी बचेयो रोटियां दे बाराह टोकरु भरे।</verse>
				<verse number="14">जाह़लू जेह्ड़ा कम्म तिन्हीं करी नैं दस्सेया तिसियो सैह़ माणु दिक्खी नैं ग्लाणा लग्गे, “सच्ची च एह़ सैई भविष्यवक्ता ऐ जेह्ड़ा संसारे च ओणे आल़ा था।”</verse>
				<verse number="15">भिरी यीशुये जो पता लग्गी गेआ कि सैह़ मिन्जो राजा बणाणे तांई पकड़ुआणा चांह़दे हन, कने भिरी सैह़ प्हाड़े पर किल्ला चली गेआ।</verse>
				<verse number="16">जाह़लू संझ होई, तां तिसदे चेले झीला कनारे गै।</verse>
				<verse number="17">कने कफरनहूम सैहरे जो जाणे तांई तिसदे चेले किस्तिया पर चढ़ी नैं झीला पार करणा लग्गे। तिस बग्त नेहरा होई गेआ था, कने यीशु अह्ल्ली तिकर तिन्हां अल्ल नीं आया था।</verse>
				<verse number="18">तिसी बग्त तेज तफाने दिया बज़ाह ते झीला च लैहरां उठणा लगियां।</verse>
				<verse number="19">जाह़लू सैह़ किस्तिया चलाई नैं लगभग तीन चार मील गांह निकल़ी गै तां तिन्हां यीशुये जो झीला पर चलदे कने किस्तिया नेड़े ओंदे दिख्या कने डरी गै।</verse>
				<verse number="20">अपर तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, मैं ऐ डरा मत।</verse>
				<verse number="21">ताह़लू सैह़ किस्तिया पर चढ़ाई लेआ कने झटपट किस्ती तिसा जगाह पर पज्जाई दित्ती जित्थु सैह़ चलेयो थे।</verse>
				<verse number="22">दूँये दिने लोकां दिया तिसा भीड़ा जेह्ड़ी झीला दी पारले पास्से रेई गियो थी, एह़ दिख्या कि ऐत्थु इक्की जो छड्डी होर कोई किस्ती नीं ऐ; कने यीशु अपणे चेलेयां सौगी तिसा किस्तिया पर बेई करी नीं गेआ था, अपर सिर्फ तिसदे चेले किस्तिया च गियो थे।</verse>
				<verse number="23">ताह़लू होर किस्तियां तिबिरियासे ते तिसा जगाह दे नेड़े आईआं, जित्थु तिन्हां प्रभु दा धन्यावाद करणे दे बाद रोटी खादी थी।</verse>
				<verse number="24">इसतांई जाह़लू भीड़ा दिख्या कि ऐत्थु ना यीशु ऐ कने ना तिसदे चेले, तां सैह़ भी किस्तियां पर चढ़ी नैं यीशुये जो तोपदे-तोपदे कफरनहूम सैहरे च आई पुज्जे।</verse>
				<verse number="25">जाह़लू तिन्हां यीशुये जो झीला दे इस पार दिख्या, तां तिस नैं ग्लाया, “हे गुरू तू ऐत्थु काह़लू आया?”</verse>
				<verse number="26">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, तुहां मिन्जो इसतांई नीं तोपा दे हन कि तुहां चमत्कार दिख्या, अपर इसा गल्ला तांई कि तुहां रोटियां खादियां कने रज्जी गै।</verse>
				<verse number="27">तिस खाणे तांई मेहनत मत करा जेह्ड़ा नास होई जांदा ऐ, अपर तिस खाणे तांई मेहनत करा जेह्ड़ा सदा दी ज़िन्दगिया तिकर बणी रैंह्गा, जिसियो मैं माणुये दा पुत्तर तुहां जो दिंगा, क्जोकि पिता परमात्मैं मिन्जो इसियो दैणे दा हक्क दित्या ऐ।”</verse>
				<verse number="28">तिन्हां यीशुये नैं ग्लाया, “परमात्मे दे कम्मां करणे तांई अहां क्या करन?”</verse>
				<verse number="29">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “परमात्मे दा कम्म एह़ ऐ, कि जिसियो तिन्हीं घल्लेया ऐ, तुहां तिस पर बसुआस करा।”</verse>
				<verse number="30">ताह़लू तिन्हां यीशुये नैं ग्लाया, “भिरी तू कुण देहया चमत्कार दस्सदा कि अहां तिसियो दिक्खी नैं तेरा बसुआस करन? तू कुण देहया कम्म दस्सदा ऐ?</verse>
				<verse number="31">अहां दे पूर्वजां सुनसाण जगाह च मन्ना (सुअर्गे दी रोटी) खादा; जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, परमात्मे तिन्हां जो खाणे तांई सुअर्गे ते रोटी दित्ती।”</verse>
				<verse number="32">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि मूसैं तुहां जो सैह़ रोटी सुअर्गे ते नीं दित्ती, अपर मेरा पिता तुहां जो सच्ची रोटी सुअर्गे ते दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="33">क्जोकि परमात्मे दी रोटी सैई ऐ, जेह्ड़ी सुअर्गे ते लौई करी संसारे दे लोकां जो ज़िन्दगी दिंदी ऐ।”</verse>
				<verse number="34">ताह़लू तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “हे प्रभु एह़ रोटी अहां जो हमेसा देआ कर।”</verse>
				<verse number="35">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं सैह़ रोटी ऐ, जेह्ड़ी सदा दी ज़िन्दगी दिंदी ऐ, जेह्ड़ा मिन्जो अल्ल ओंदा ऐ सैह़ कदी भुखा नीं रैंह्गा, कने जेह्ड़ा मिन्जो पर बसुआस करदा ऐ, सैह़ कदी प्यासा नीं हुंगा।</verse>
				<verse number="36">अपर मैं तुहां नैं पैहल्ले ग्लाया, कि तुहां मिन्जो दिक्खी भी लेआ ऐ, भिरी भी बसुआस नीं करदे।</verse>
				<verse number="37">जेह्ड़ा कुच्छ पिता मिन्जो दिंदा ऐ, सैह़ सब कुच्छ मिन्जो अल्ल ओंगा, कने जेह्ड़ा कोई मिन्जो अल्ल ओंगा तिसियो मैं अप्पु सौगी रखगा।</verse>
				<verse number="38">क्जोकि मैं अपणी इच्छा नीं अपर अपणे पिता जिन्हीं मिन्जो घल्लेया ऐ, तिसदी इच्छा पूरी करणे तांई सुअर्गे ते आया।</verse>
				<verse number="39">कने मेरे पिता दी इच्छा एह़ ऐ, कि जेह्ड़ा कुच्छ तिन्हीं मिन्जो दित्या ऐ, सैह़ सब कुच्छ मैं अप्पु अल्ल रखैं, अपर तिसियो आखरी दिनैं भिरी जिन्दा करैं।</verse>
				<verse number="40">क्जोकि मेरे पिता दी इच्छा एह़ ऐ, कि जेह्ड़ा कोई पुत्तरे जो दिक्खगा कने तिस पर बसुआस करगा, सैह़ सदा दी ज़िन्दगी पांगा; कने मैं तिसियो आखरी दिनैं भिरी जिन्दा करगा।”</verse>
				<verse number="41">एह़ सुणी करी यहूदी लोक तिस पर बुड़बुड़ाणा लग्गे, क्जोकि तिन्हीं ग्लाया था, “जेह्ड़ी रोटी सुअर्गे ते लुत्थियो सैह़ मैं ऐ।”</verse>
				<verse number="42">कने तिन्हां ग्लाया, “क्या एह़ यूसुफे दा जागत यीशु नीं, जिसदे माँऊ बुढ़े जो अहां जाणदे हन? तां हुण एह़ किंआं ग्ला दा ऐ कि मैं सुअर्गे ते लुत्थेया?”</verse>
				<verse number="43">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “अप्पु च मत कुड़कुड़ा।</verse>
				<verse number="44">मिन्जो अल्ल मेरे पिता दी इच्छा बगैर कोई नीं आई सकदा, जिन्हीं मिन्जो घल्लेया ऐ, जाह़लू तिकर पिता तिसियो लेई नीं औयें; कने मैं तिसियो आखरी दिने भिरी जिन्दा करगा।</verse>
				<verse number="45">भविष्यवक्तां दे लेखां च एह़ लिख्या ऐ; ‘सैह़ सारे परमात्मे दे पास्से ते सखाऐयो हुंगे।’ जिन्हीं कुणी भी पिता ते सुणेया कने सिखया ऐ, सैह़ मिन्जो अल्ल ओंदा ऐ।</verse>
				<verse number="46">कुणी भी पिता जो नीं दिख्या ऐ, अपर मैं जेह्ड़ा परमात्मे दे पास्से ते घल्लेया ऐ, सिर्फ मैंई पिता जो दिख्या ऐ।</verse>
				<verse number="47">मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़ा कोई बसुआस करदा ऐ, सदा दी ज़िन्दगी तिसदी ऐ।</verse>
				<verse number="48">मैं सैह़ रोटी ऐ, जेह्ड़ी सदा दी ज़िन्दगी दिंदी ऐ।</verse>
				<verse number="49">तुहां देयां पूर्वजां सुनसाण जगाह च मन्ना खादा कने मरी गै।</verse>
				<verse number="50">एह़ सैह़ रोटी ऐ जेह्ड़ी सुअर्गे ते लौंदी ऐ, तांजे माणु तिसते खान कने नीं मरन।</verse>
				<verse number="51">सदा दी ज़िन्दगी दी रोटी मैं ऐ, जेह्ड़ी सुअर्ग ते लुत्थियो। जे कोई इसा रोटिया च खां, तां सैह़ सदा जिन्दा रैंह्गा; कने जेह्ड़ी रोटी मैं संसारे दे लोकां जो सदा दी ज़िन्दगिया तांई दैणी, सैह़ मेरा सरीर ऐ।”</verse>
				<verse number="52">इसा गल्ला पर यहूदी लोक एह़ ग्लाई नैं अप्पु च बुड़बुड़ाणा लग्गे, “एह़ माणु किंआं अहां जो अपणा सरीर खाणे जो देई सकदा ऐ?”</verse>
				<verse number="53">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि जाह़लू तिकर तुहां माणु दे पुत्तरे दा सरीर नीं खान, कने तिसदा खून नीं पीन, ताह़लू तिकर तुहां जो सदा दी ज़िन्दगी नीं मिलगी।</verse>
				<verse number="54">जेह्ड़ा मेरा सरीर खांदा कने मेरा खून पींदा ऐ, सदा दी ज़िन्दगी तिसदी ऐ; कने मैं तिसियो आखरी दिने च भिरी जिन्दा करगा।</verse>
				<verse number="55">क्जोकि मेरा सरीर तां सच्चा खाणा ऐ, कने मेरा खून सच्ची च पीणे दी चीज्ज ऐ।</verse>
				<verse number="56">जेह्ड़ा मेरा सरीर खांदा कने मेरा खून पींदा ऐ सैह़ मिन्जो च बणी रैंह्दा ऐ, कने मैं तिस च।</verse>
				<verse number="57">जिंआं जिन्दे पितैं मिन्जो घल्लेया, कने मैं पिता दिया बज़ाह ते जिन्दा ऐ, तिंआं ई सैह़ भी जेह्ड़ा मेरे सरीरे खांगा मेरिया बज़ाह ते जिन्दा रैंह्गा।</verse>
				<verse number="58">जेह्ड़ी रोटी सुअर्गे ते लुत्थियो ऐई ऐ, तिस मन्ने साइआं नीं जेह्ड़ा पूर्वजां खादा कने मरी गै; जेह्ड़ा कोई एह़ रोटी खांगा, सैह़ हमेसा जिन्दा रैंह्गा।”</verse>
				<verse number="59">यीशुयैं एह़ सारियां गल्लां ताह़लू ग्लाईयां, जाह़लू कफरनहूम सैहरे दे इक्की आराधनालय च सिक्षा दै दा था।</verse>
				<verse number="60">तिसदे चेलेयां च मतेआं एह़ सुणी नैं ग्लाया, एह़ सक्त बोल ऐ; “इसियो कुण सुणी सकदा ऐ?”</verse>
				<verse number="61">यीशुयैं अपणे मने च एह़ जाणी लेआ कि मेरे चेले अप्पु च इसा गल्ला पर बुड़बुड़ांदे हन, तिन्हीं तिन्हां ते पुछया, “क्या एह़ गल्ल तुहां जो बसुआस करणे ते रोकदी ऐ?</verse>
				<verse number="62">जे तुहां माणुये दे पुत्तरे जो सुअर्गे जांदे दिक्खगे, जित्थु सैह़ पैहल्ले था, तां क्या हुंगा?</verse>
				<verse number="63">परमात्मे दा आत्मा ई ऐ, जेह्ड़ा सदा दी ज़िन्दगी दैणे आल़ा ऐ, अपर सरीर नीं देई सकदा; जेह्ड़े वचन मैं तुहां नैं ग्लाये सैह़ आत्मिक भी हन, कने सदा दी ज़िन्दगी भी दिंदे हन।</verse>
				<verse number="64">अपर तुहां च कुच्छ देहय् भी हन जेह्ड़े बसुआस नीं करदे।” क्जोकि यीशु सुरू ते जाणदा था कि बसुआस नीं करणे आल़े कुण हन, कने सैह़ कुण ऐ; कने कुणी मिन्जो पकड़ुआणा।</verse>
				<verse number="65">कने यीशुयैं ग्लाया, “इसतांई मैं तुहां नैं ग्लाया था कि कोई मिन्जो अल्ल ताह़लू तिकर नीं आई सकदा, जाह़लू तिकर तिसियो पिता दे पास्से ते एह़ वरदान नीं दित्ता जां।”</verse>
				<verse number="66">इसा गल्ला दा परणाम एह़ होएया कि तिसदे मते चेले उल्टे पैरां पचांह़ हटी गै कने भिरी तिस सौगी नीं चल्ले।</verse>
				<verse number="67">ताह़लू यीशुयैं तिन्हां बारांह चेलेयां नैं ग्लाया, “क्या तुहां भी चली जाणा चांह़दे हन?”</verse>
				<verse number="68">शमौन पतरसैं तिस जो जवाब दित्ता, “हे प्रभु अहां कुस अल्ल जान? तेरियां गल्लां तां सदा दी ज़िन्दगी दिंदियां हन।</verse>
				<verse number="69">कने अहां तुहां पर बसुआस कित्ता कने जाणी लेआ ऐ, कि परमात्मे दे घल्लेयो पवित्र जण तुहां ई हन।”</verse>
				<verse number="70">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “क्या मैं तुहां बारांह जणेयां जो नीं चुणेया? भिरी भी तुहां च इक्क माणु सैताने दे बसे च ऐ।”</verse>
				<verse number="71">एह़ गल्ल तिन्हीं शमौन इस्करियोती दे जागते यहूदा दे बारे च ग्लाईयो थी, क्जोकि एह़ सैई जेह्ड़ा बारांह चेलेयां च इक्क था, यीशुये जो धोखा दैणे आल़ा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">इन्हां गल्लां होणे ते बाद यीशु गलील प्रदेसे च घूमदा फिरदा रेह्आ, क्जोकि यहूदी अगुऐ तिसियो मारने दी साजस करा दे थे, इसतांई सैह़ यहूदिया प्रदेसे च घूमणा नीं चांह़दा था।</verse>
				<verse number="2">यहूदी अगुआं दा इक्क झोपड़ियां दा त्योहार नेड़े था।</verse>
				<verse number="3">इसतांई तिसदे भाऊआं तिस नैं ग्लाया, “ऐत्थु ते यहूदिया प्रदेसे जो चली जा, कि जेह्ड़े चमत्कार तू करदा ऐ, तिन्हां जो तेरे चेले तित्थु भी दिक्खन, ।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि ऐदेया कोई नीं ऐ जेह्ड़ा मसूर होणा चां, कने लुक्की नैं चमत्कार करैं। जे तू एह़ चमत्कार करदा ऐ, तां अपणे आप्पे जो संसारे दे लोकां सामणै प्रगट कर।”</verse>
				<verse number="5">क्जोकि तिसदे भाऊ भी तिस पर बसुआस नीं करदे थे।</verse>
				<verse number="6">ताह़लू यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “अह्ल्ली तिकर मेरा जाणे दा बग्त नीं आया, अपर तुहां तां कुसी भी बग्त जाई सकदे हन।</verse>
				<verse number="7">संसार दे लोक तुहां नैं बैर नीं करी सकदे हन, अपर सैह़ मिन्जो नैं बैर करदे हन, क्जोकि मैं तिन्हां दे बारे च इसा गल्ला दी गवाही दिंदा कि तिन्हां दे कम्म बुरे हन।</verse>
				<verse number="8">तुहां ई तिस त्योहारे जो जा; मैं हुण इस त्योहारे च नीं जाणा, क्जोकि मेरा अह्ल्ली तिकर ठीक बग्त नीं आया।”</verse>
				<verse number="9">सैह़ तिन्हां नैं एह़ गल्लां ग्लाई नैं गलील प्रदेसे च ई रुकी गेआ।</verse>
				<verse number="10">अपर जाह़लू तिसदे भाऊ त्योहारे जो चली गै तां यीशु भी तिस त्योहारे जो गेआ, अपर चोरी छुपे गेआ।</verse>
				<verse number="11">तिस त्योहारे च यहूदी अगुऐ यीशुये जो तोपा दे थे, तिन्हां लोकां ते पुछया, “क्या सैह़ ऐत्थु आई गेआ ऐ?”</verse>
				<verse number="12">कने लोकां बिच्च तिसदे बारे च खुसर फुशर साइआं मतिआं गल्लां होईयां कुच्छ लोक ग्लांदे थे, “सैह़ भला माणु ऐ।” कने कुच्छ ग्लांदे थे, “नीं सैह़ लोकां जो भटकांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="13">भिरी भी यहूदी अगुआं दे डरे दे मारे कोई माणु यीशुये दे बारे च खुली नैं नीं ग्लांदा था।</verse>
				<verse number="14">अपर जाह़लू त्योहारे दा अधा दिन बीती गेआ, तां यीशु मंदरे दे अँगणे च जाई नैं सिक्षा दैणा लग्गा।</verse>
				<verse number="15">तिसदिया सिक्षा ते यहूदी अगुऐ हरान होई नैं ग्लाणा लग्गे, “इसियो पवित्रशास्त्र पढ़े बगैर ज्ञान कतांह ते आई गेआ?”</verse>
				<verse number="16">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “मेरी सिक्षा मेरी अपणी नीं ऐ, अपर मेरे घल्लणे आल़े दी ऐ।</verse>
				<verse number="17">जे कोई माणु परमात्मे दी इच्छा पर चलणा चां, तां सैई इसा सिक्षा दे बारे च जाणी जांगा, कि एह़ परमात्मे दे पास्से ते ऐ या मैं अपणिया तरफा ते ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="18">जेह्ड़ा अपणिया तरफा ते कुच्छ ग्लांदा ऐ, सैह़ अपणी बाह-बाह चांह़दा ऐ; अपर जेह्ड़ा अपणे घल्लणे आल़े दी बाह-बाह चांह़दा ऐ सैई सच्चा ऐ, कने तिस च बुरे कम्म नीं।</verse>
				<verse number="19">मूसैं तुहां तांई व्यबस्था दित्ती, अपर तुहां च कोई तिन्हां व्यबस्था दे नियमां पर नीं चलदा। इसतांई सच्चाई ऐ कि तुहां मिन्जो मारणा चांह़दे हन।”</verse>
				<verse number="20">लोकां यीशुये जो जवाब दित्ता, “तिज्जो च दुष्टआत्मां ऐ। कुण तिज्जो मारणा चांह़दा ऐ?”</verse>
				<verse number="21">भिरी यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “मैं बिस्रामे आल़े दिन इक्क चमत्कार कित्ता, कने तुहां सारे हरान हुंदे हन।</verse>
				<verse number="22">तुहां ग्लांदे हन, कि मूसैं तुहां जो खतणा करणे दा हुक्म दित्या ऐ, इसा बज़ाह ते तुहां बिस्रामे आल़े दिन माणु दा खतणा करदे हन। एह़ नीं कि सैह़ मूसा दे पास्से ते ऐ अपर पूर्वजां ते चली ओआ दा ऐ।</verse>
				<verse number="23">तुहां बिस्रामे आल़े दिने माणु दा खतणा इसतांई करदे हन कि मूसा दिया व्यबस्था दा उल्लंघन नीं होयैं, इसतांई तुहां मिन्जो पर गुस्सा करा दे हन, कि मैं बिस्रामे आल़े दिन इक्की माणुये जो पूरिया रीतिया नैं खरा कित्ता।</verse>
				<verse number="24">मुँ दिक्खी करी न्याय मत करा। अपर ठीक-ठीक न्याय करा।”</verse>
				<verse number="25">ताह़लू यरूशलेम सैहरे दे कुच्छ लोक ग्लाणा लग्गे, क्या एह़ सैई माणु नीं ऐ, जिसियो यहूदी अगुऐ मारने दी कोसस करा दे हन।</verse>
				<verse number="26">अपर दिक्खा, सैह़ तां लोकां नैं खुल्लमखुल्ला गल्लां करा दा ऐ कने कोई तिसियो कुच्छ नीं ग्ला करदा ऐ, क्या यहूदी अगुआं जो सच्च-सच्च पता लग्गी गेआ ऐ कि ऐई मसीह ऐ?</verse>
				<verse number="27">क्जोकि इसियो तां अहां जाणदे हन कि एह़ माणु कुत्थू ते ओंदा ऐ; अपर मसीह जाह़लू ओंगा तां कुसियो पता नीं लगणा कि सैह़ कुत्थू ते आया ऐ।</verse>
				<verse number="28">ताह़लू यीशु मंदरे दे अँगणे च सिक्षा दिंदे बग्त जोरे नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां मिन्जो जाणदे हन, कने एह़ भी जाणदे हन कि मैं कुत्थू दा ऐ। मैं तां अप्पु ते नीं आया, अपर मेरा घल्लणे आल़ा सच्चा ऐ, तिसियो तुहां नीं जाणदे।</verse>
				<verse number="29">अपर मैं तिसियो जाणदा ऐ; क्जोकि मैं तिसदे पास्से ते ऐ कने तिन्हीं मिन्जो घल्लेया ऐ।”</verse>
				<verse number="30">इसा गल्ला पर यहूदी अगुआं तिसियो पकड़णा चाया, अपर कुसियो भी तिसियो हत्थ लगाणे दी हिम्मत नीं पेई, क्जोकि तिसदे मरने दा बग्त अह्ल्ली तिकर नीं आया था।</verse>
				<verse number="31">भिरी भी भीड़ा च मतेआं माणुआं तिस पर बसुआस कित्ता, कने ग्लाणा लग्गे, “मसीह जाह़लू ओंगा तां क्या इसते जादा चमत्कार दस्सगा जेह्ड़े इन्हीं दस्से?”</verse>
				<verse number="32">फरीसी माणुआं लोकां जो तिसदे बारे च लुक्की छुपी करी एह़ गल्लां करदे सुणेया; कने प्रधान याजकां कने फरीसियां तिसियो पकड़णे जो सपाई घल्ले।</verse>
				<verse number="33">इस गल्ला पर यीशुयैं ग्लाया, “मैं थोड़ी देर तिकर होर तुहां सौगी ऐ, तिसते बाद मैं अपणे घल्लणे आल़े अल्ल चली जाणा।</verse>
				<verse number="34">तुहां मिन्जो तोपणा, अपर नीं मिलणा; कने जित्थु मैं होणा, तित्थु तुहां नीं आई सकदे।”</verse>
				<verse number="35">इसा गल्ला सुणी नैं यहूदी अगुऐ अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “एह़ कुत्थू जांगा कि अहां जो दुवारी नीं मिलगा? क्या सैह़ तिन्हां लोकां अल्ल जांगा जेह्ड़े ऐत्थु ते तितर-बितर होई करी यूनानी लोकां सौगी रैंह्दे हन, कने तिन्हां जो भी सिक्षा दिंगा?</verse>
				<verse number="36">एह़ क्या गल्ल ऐ जेह्ड़ी तिन्हीं ग्लाई, कि ‘तुहां मिन्जो तोपगे, अपर मैं तुहां जो नीं मिलगा; कने जित्थु मैं होणा तित्थु तुहां नीं आई सकदे’?”</verse>
				<verse number="37">त्योहारे दे मुकदे दिन, जेह्ड़ा खास दिन था, तिस दिने यीशु खड़ोई करी जोरे नैं ग्लाणा लग्गा, “जे कोई प्यासा होयैं तां मिन्जो अल्ल औयें कने पीयैं।</verse>
				<verse number="38">जेह्ड़ा मिन्जो पर बसुआस करगा, जिंआं पवित्रशास्त्र च लिख्या ऐ, ‘तिसदे दिले ते ज़िन्दगी दैणे आल़े पांणिये दियां नदियां बगणा लग्गी पोंगियां।’ ”</verse>
				<verse number="39">तिन्हीं एह़ वचन पवित्र आत्मा दे बारे च ग्लाया, जेह्ड़ा बसुआस करणे आल़े जो मिलणे आल़ा था; पवित्र आत्मा अह्ल्ली तिकर नीं लुत्थेया था, क्जोकि अह्ल्ली तिकर परमात्मे यीशु दी महिमा जो प्रगट नीं कित्या था।</verse>
				<verse number="40">ताह़लू भीड़ा ते कुच्छ लोकां एह़ गल्लां सुणी नैं ग्लाया, “सच्च बिच्च एह़ सैई भविष्यवक्ता ऐ जिसदी अहां उम्मीद करा दे हन।”</verse>
				<verse number="41">होर लोक ग्लाणा लग्गे, “एह़ मसीह ऐ।” अपर कुच्छ लोकां ग्लाया, “क्जो? क्या मसीह गलील प्रदेसे ते ओंगा?</verse>
				<verse number="42">क्या पवित्रशास्त्रे च एह़ नीं लिख्या कि मसीह दाऊदे दे वंशे ते कने बैतलहम ग्रांऐ ते ओंगा, जित्थु दाऊद रैंह्दा था?”</verse>
				<verse number="43">तां तिसदिया बज़ाह ते लोकां च बैर पेआ।</verse>
				<verse number="44">तिन्हां च कुच्छ तिसियो पकड़णा चांह़दे थे, अपर कुसियो भी तिसियो हत्थ लगाणे दी हिम्मत नीं पेई।</verse>
				<verse number="45">ताह़लू मंदरे दे पैहरेदार प्रधान याजकां कने फरीसी माणुआं अल्ल बापस आये; तां तिन्हां पैहरेदारां ते पुछया, “तुहां तिसियो क्जो नीं लेई करी आये?”</verse>
				<verse number="46">तिन्हां जवाब दित्ता, “कुणी भी माणुये कदी भी ऐदिआं गल्लां नीं कित्तियां।”</verse>
				<verse number="47">फरीसी माणुआं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “क्या तुहां भी भकाइते हन।</verse>
				<verse number="48">क्या यहूदी अगुआं च या फरीसी माणुआं च कुणी भी तिस पर बसुआस कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="49">अपर एह़ माणु जेह्ड़े मूसा दिया व्यबस्था जो नीं जाणदे, परमात्मे दे जरिये श्रापित हन।”</verse>
				<verse number="50">नीकुदेमुसें, जेह्ड़ा यीशु अल्ल पैहल्ले आया था कने तिन्हां च इक्क था, तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="51">“क्या अहां दे नियम कुसी माणुये जो, जाह़लू तिकर पैहल्ले तिसदी सुणी नैं जाणी नीं लैन कि सैह़ क्या करदा ऐ, दोसी ठैहरांदी ऐ?”</verse>
				<verse number="52">तिन्हां तिसियो जवाब दित्ता, “क्या तू भी गलील प्रदेसे दा ऐ? पवित्रशास्त्रे च तोप कने दिक्ख, कि गलील प्रदेसे च कोई भविष्यवक्ता प्रगट नीं होणा।”</verse>
				<verse number="53">ताह़लू सैह़ अपणे-अपणे घरेयो चली गै।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">यीशु अपणे चेलेयां सौगी जैतून दे प्हाड़े जो गेआ।</verse>
				<verse number="2">कने भ्यागा सैह़ भिरी मंदरे जो गेआ, तित्थु मते लोक तिस अल्ल आये; कने सैह़ मंदरे दे अँगणे च बेई नैं तिन्हां जो सिक्षा दैणा लग्गा।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू सैह़ एह़ ग्लादा था, ताह़लू सास्त्री कने फरीसी माणु इक्की जणासा जो पकड़ी करी लेई आये जेह्ड़ी ब्यभिचार करदे पकड़ियो थी। कने तिसा जो सबना ते गांह खरेड़ी करी यीशुये नैं ग्लाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="4">“हे गुरू एह़ जणांस ब्यभिचार करदी पकड़ियो ऐ।</verse>
				<verse number="5">मूसैं व्यबस्था च अहां जो हुक्म दित्या ऐ कि ऐदिआं जणासा जो पत्थर मारी करी मकाई देआ। तां तू इसा जणासा दे बारे च क्या ग्लांदा ऐ?”</verse>
				<verse number="6">तिन्हां तिसियो परखणे तांई एह़ गल्ल ग्लाई तांजे तिस पर इल्जाम लगाणे तांई कोई गल्ल मिल्ली जां। अपर यीशु निठ्ठा होई करी उंगलिया नैं धरतिया पर लिखणा लग्गा।</verse>
				<verse number="7">जाह़लू सैह़ यीशु ते पुछा दे थे, तां तिन्हीं सिध्धे होई नैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “तुहां च जिन्हीं पाप नीं कित्या, पैहल्ले सैई इसा जो पत्थर मारें।”</verse>
				<verse number="8">कने सैह़ भिरी निठ्ठा होई नैं उंगलिया नैं धरती पर लिखणा लग्गा।</verse>
				<verse number="9">अपर सैह़ इसा गल्ला सुणी करी बड्डेयां ते लेई नैं लोकेयां तिकर, इक्क-इक्क करी नैं तित्थु ते चली गै, कने यीशु किल्ला रेई गेआ, कने जणांस भी तित्थु गांह खड़ोतियो रेई गेई।</verse>
				<verse number="10">यीशुयैं सिध्धे होई नैं तिसाते पुछया, “हे नारी, सैह़ कतांह गै? क्या कुणी भी तिज्जो सज़ा दा हुक्म नीं दित्ता?”</verse>
				<verse number="11">तिन्नै ग्लाया, “हे प्रभु कुणी भी नीं।” यीशुयैं ग्लाया, “मैं भी तिज्जो सज़ा दा हुक्म नीं दिंदा; अपणे घरेयो जा कने भिरी पाप मत करदी।”</verse>
				<verse number="12">यीशुयैं भिरी लोकां नैं ग्लाया, “संसारे दी जोत्ती मैं ऐ; जेह्ड़ा मिन्जो पचांह़ चलदा ऐ, सैह़ नेहरे च नीं चलदा, अपर सैह़ जोत्ती पांदा ऐ, जेह्ड़ी ज़िन्दगी दिंदी ऐ।”</verse>
				<verse number="13">फरीसी माणुआं तिस नैं ग्लाया, “तू अपणी गवाही अप्पु दिंदा ऐ, तेरी गवाही सच्ची नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="14">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “भले ई मैं अपणी गवाही अप्पु दिंदा ऐ, भिरी भी मेरी गवाही ठीक ऐ, क्जोकि मैं जाणदा कि मैं कतांह ते आया। कने कतांह जाणा? अपर तुहां नीं जाणदे कि मैं कतांह ते आया ऐ या कतांह जो जाणा ऐ।</verse>
				<verse number="15">तुहां सरीरे दे मताबक न्याय करदे हन; मैं कुसी दा न्याय नीं करदा।</verse>
				<verse number="16">कने जे मैं न्याय करैं भी, तां मेरा न्याय सच्चा ऐ; क्जोकि मैं किल्ला नीं ऐ, अपर मैं ऐ, कने मेरा पिता मिन्जो सौगी ऐ जिन्हीं मिन्जो घल्लेया।</verse>
				<verse number="17">कने मूसा दिया व्यबस्था च भी लिख्या ऐ; कि दूँ जणेयां दी गवाही मिल्ली नैं ठीक हुंदी ऐ।</verse>
				<verse number="18">इक्क तां मैं अप्पु अपणी गवाही दिंदा, कने दूआ पिता मेरी गवाही दिंदा ऐ जिन्हीं मिन्जो घल्लेया।”</verse>
				<verse number="19">तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “तेरा पिता कुत्थू ऐ?” यीशुयैं जवाब दित्ता, “ना तुहां मिन्जो जाणदे हन, ना मेरे पिता जो, जे मिन्जो जाणदे, तां मेरे पिता जो भी जाणदे। ”</verse>
				<verse number="20">एह़ गल्लां तिन्हीं मंदरे दे अँगणे च सिक्षा दिंदे भण्डार घरे च ग्लाईयां, कने कुणी भी तिसियो नीं पकड़ेया, क्जोकि तिसदे मरने दा बग्त अह्ल्ली तिकर नीं आया था।</verse>
				<verse number="21">यीशुयैं भिरी तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं चली पेआ, कने तुहां मिन्जो तोपगे कने अपणे पापे च मरगे; जित्थु मैं चलेया तित्थु तुहां नीं आई सकदे।”</verse>
				<verse number="22">इसा गल्ला सुणी करी यहूदी अगुऐ ग्लाणा लग्गे, “क्या एह़ अपणे आप्पे जो मारी दिंगा, जेह्ड़ा एह़ ग्ला दा ऐ, ‘जित्थु मैं चलेया तित्थु तुहां नीं आई सकदे’?”</verse>
				<verse number="23">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां इस संसारे च जन्म लेआ, अपर मैं सुअर्गे ते आया ऐ, तुहां संसारे दे हन, मैं संसार दा नीं ऐ।</verse>
				<verse number="24">इसतांई मैं तुहां नैं ग्लाया, कि तुहां अपणे पापां च मरगे, क्जोकि जे तुहां बसुआस नीं करगे कि मैं सैई ऐ, तां तुहां अपणे पापां च मरगे।”</verse>
				<verse number="25">यहूदी अगुऐ तिस नैं ग्लाणा लग्गे, “तू कुण ऐ?” यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं सैई ऐ जेह्ड़ा सुरू ते तुहां नैं ग्लांदा आया ऐ।</verse>
				<verse number="26">तुहां दे बारे च मिन्जो बड़ा कुच्छ ग्लाणा कने फैसला करणा ऐ; अपर मिन्जो घल्लणे आल़ा सच्चा ऐ, कने जेह्ड़ा मैं तिसते सुणेया ऐ सैई संसारे दे लोकां नैं ग्लांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="27">सैह़ एह़ नीं समझे कि अहां नैं अपणे पिता परमात्मे दे बारे च ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="28">ताह़लू यीशुयैं ग्लाया, “जाह़लू तुहां माणु दे पुत्तरे जो ऊचा उठाई लैंगे, ताह़लू तुहां जाणगे कि मैं सैई ऐ; मैं अप्पु ते कुच्छ नीं करदा, अपर जिंआं मेरे पितैं मिन्जो सखाया, तिंआं ई एह़ गल्लां ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="29">मिन्जो घल्लणे आल़ा मेरे सौगी ऐ; तिन्हीं मिन्जो किल्ला नीं छड्डेया क्जोकि मैं हमेसा सैई कम्म करदा जिसते सैह़ खुस हुंदा ऐ।”</verse>
				<verse number="30">सैह़ एह़ गल्लां ग्ला दा ई था, कि मते लोकां तिस पर बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="31">ताह़लू यीशुयैं तिन्हां यहूदियां नैं जिन्हां तिस पर बसुआस कित्या था, ग्लाया, “जे तुहां मेरे वचनां मताबक चलगे, तां सच्च बिच्च तुहां मेरे चेले बणगे।</verse>
				<verse number="32">तुहां सच्च जो जाणना, कने सच्च तुहां जो अजाद करगा।”</verse>
				<verse number="33">तिन्हां तिस जो जवाब दित्ता, “अहां तां अब्राहमे दे वंशे ते हन, कने कदी कुसी दे गुलाम नीं बणैं। भिरी तू किंआं अहां जो ग्लांदा ऐ कि तुहां अजाद होई जांगे?”</verse>
				<verse number="34">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़ा कोई पाप करदा ऐ सैह़ पापे दा गुलाम ऐ।</verse>
				<verse number="35">गुलाम हमेसा घरैं नीं रैंह्दा; पुत्तर हमेसा रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="36">इसतांई जे पुत्तर तुहां जो अजाद करगा, तां सच्च बिच्च तुहां अजाद होई जाणा।</verse>
				<verse number="37">मैं जाणदा ऐ, कि तुहां अब्राहमे दे वंशे ते हन; तमी मेरे वचनां जो तुहां नीं अपनांदे हन, इसतांई तुहां मिन्जो मकाणा चांह़दे हन।</verse>
				<verse number="38">मैं सैई गल्लां ग्ला दा ऐ, जेह्ड़ियां मैं दिक्खियां जाह़लू मैं अपणे पिता सौगी था; कने तुहां सैई करदे हन जेह्ड़ा तुहां अपणे पिता ते सुणेया ऐ।”</verse>
				<verse number="39">तिन्हां तिसियो जवाब दित्ता, “अहां दा पूर्वज तां अब्राहम ऐ।” यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “जे तुहां अब्राहमे दी औलाद हुंदे तां अब्राहमे साइआं कम्म करदे।</verse>
				<verse number="40">अपर हुण तुहां मिन्जो ऐदेय माणुये जो मकाणा चांह़दे हन, क्जोकि मैं तुहां जो सच्चाईया दे वचन सणाये जेह्ड़े परमात्मे ते सुणेयो थे, ऐदिआं गल्लां तां अब्राहमे भी नीं कित्तियां थियां।</verse>
				<verse number="41">तुहां अपणे बुढ़े साइआं कम्म करदे हन।” तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “अहां ब्यभिचारे ते नीं जम्मेयो, अहां दा इक्को ई पिता ऐ, मतलब परमात्मा।”</verse>
				<verse number="42">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “जे परमात्मा तुहां दा पिता हुंदा, तां तुहां मिन्जो नैं प्यार रखदे; क्जोकि मैं परमात्मे दे पास्से ते आया। मैं अप्पु ते नीं आया, अपर तिन्हीं मिन्जो घल्लेया।</verse>
				<verse number="43">तुहां मेरी गल्ल क्जो नीं समझदे? इसतांई कि तुहां मेरे वचनां जो अपनाणा नीं चांह़दे।</verse>
				<verse number="44">तुहां अपणे बुढ़े सैताने ते हन, कने अपणे बुढ़े दी इच्छां जो पूरा करणा चांह़दे हन। सैह़ तां सुरू ते ई हत्यारा ऐ कने सच्च नीं ग्लांदा, क्जोकि सच्च तिस च ऐ ई नीं। कने जाह़लू सैह़ झूठ ग्लांदा ऐ, तां सभावे ते ई ग्लांदा ऐ, कने सैह़ झूठा ई नीं अपर झूठ दा भी बुढ़ा ऐ।</verse>
				<verse number="45">मैं जेह्ड़ा सच्च ग्लांदा इसतांई तुहां मेरा बसुआस नीं करदे।</verse>
				<verse number="46">तुहां च कुण मिन्जो पापी ठैहरांदा ऐ? जे मैं सच्च ग्लांदा ऐ, तां तुहां मेरा बसुआस क्जो नीं करदे?</verse>
				<verse number="47">जेह्ड़ा परमात्मे दे पास्से ते हुंदा ऐ, सैह़ परमात्मे दियां गल्लां सुणदा ऐ, कने तुहां इसतांई नीं सुणदे कि परमात्मे दे पास्से ते नीं हन।”</verse>
				<verse number="48">एह़ सुणी नैं यहूदी अगुआं तिस नैं ग्लाया, “क्या अहां ठीक नीं ग्लांदे कि तू सामरी ऐ, कने तिज्जो च दुष्टआत्मा ऐ?”</verse>
				<verse number="49">यीशुयैं जवाब दित्ता, “मिन्जो च दुष्टआत्मा नीं; अपर मैं अपणे पिता दा आदर करदा, कने तुहां मेरा अपमान करदे हन।</verse>
				<verse number="50">अपर मैं अपणी महिमा करवाणा नीं चांह़दा, हाँ इक्क ऐ जेह्ड़ा चांह़दा मेरी महिमा होयैं, कने इसदा न्याय करदा ऐ।</verse>
				<verse number="51">मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि जे कोई माणु मेरे वचनां पर चलदा, तां सैह़ सदा काल तिकर नीं मरगा।”</verse>
				<verse number="52">यहूदियां तिस नैं ग्लाया, “हुण अहां जो पता लग्गी गेआ कि तिज्जो च दुष्टआत्मा ऐ। अब्राहम मरी गेआ, कने भविष्यवाणी करणे आल़े भी मरी गै; कने तू ग्लांदा ऐ, ‘जे कोई मेरे वचनां पर चलगा तां तिस पर सदा काल तिकर मौत्त नीं ओंगी।’</verse>
				<verse number="53">अहां दा पूर्वज अब्राहम तां मरी गेआ। क्या तू तिसते बड्डा ऐ? कने भविष्यवाणी करणे आल़े भी मरी गै। तू अपणे आप्पे जो क्या समझदा ऐ कि तू कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="54">यीशुयैं जवाब दित्ता, “जे मैं अपणी महिमा अप्पु ई करैं, तां मेरी महिमा कुच्छ नीं ऐ; अपर मेरी महिमा करणे आल़ा मेरा पिता ऐ, जिसियो तुहां ग्लांदे हन, कि सैह़ अहां दा परमात्मा ऐ।</verse>
				<verse number="55">तुहां तां तिसियो नीं जाणेया अपर मैं तिसियो जाणदा ऐ। जे मैं ग्लां कि मैं तिसियो नीं जाणदा तां मैं तुहां साइआं झूठा ठैहरगा; अपर मैं तिसियो जाणदा कने तिसदेयां वचनां पर चलदा ऐ।</verse>
				<verse number="56">तुहां दा पूर्वज अब्राहम मेरा दिन दिक्खणे दी आसा ते बड़ा मग्न था; कने तिन्हीं दिख्या कने खुसी मनाई।”</verse>
				<verse number="57">यहूदियां तिस नैं ग्लाया, “अह्ल्ली तिकर तू पजांह़ साल्लां दा भी नीं ऐ, भिरी भी तैं अब्राहमे जो दिख्या ऐ?”</verse>
				<verse number="58">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि पैहल्ले इसते कि अब्राहम पैदा हुंदा, मैं ऐ।”</verse>
				<verse number="59">ताह़लू तिन्हां तिसियो मारने तांई पत्थर चुके, अपर यीशु पड़दे नैं मंदरे ते निकल़ी गेआ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">जाह़लू यीशु अपणे चेलेयां सौगी जा दा था, तां जांदे बग्त तिन्हीं इक्की माणुये जो दिख्या, जेह्ड़ा जन्म ते अन्ना था।</verse>
				<verse number="2">तिसदेयां चेलेयां तिसते पुछया, “हे गुरू कुणी पाप कित्या था कि एह़ अन्ना जम्मेया, इस माणुयैं या इसदे माँ-बुढ़ैं?”</verse>
				<verse number="3">यीशुयैं जवाब दित्ता, ना तां इन्हीं पाप कित्या था, ना इसदे माँऊ बुढ़े; एह़ इसतांई अन्ना पैदा होएया, तांजे परमात्मे दिया सामर्थी दे कम्म तिस च प्रगट होन।</verse>
				<verse number="4">जिन्हीं मिन्जो घल्लेया ऐ, अहां जो तिसदे कम्म दिनैं ई करणा जरूरी हन; सैह़ रात ओणे आल़ी ऐ जिस च कोई कम्म नीं करी सकदा।</verse>
				<verse number="5">जाह़लू तिकर मैं संसारे च ऐ, ताह़लू तिकर संसारे दी जोत्ती ऐ।</verse>
				<verse number="6">एह़ ग्लाई नैं तिन्हीं धरती पर थुकया, कने तिस थूके नैं चिक्क सेड़ी, कने सैह़ चिक्क अन्ने दियां अखीं पर मल़ी नैं</verse>
				<verse number="7">तिसियो ग्लाया “जा, शीलोह दे कुंडे च अपणा मुँ धोई लै” (शीलोह दा मतलब घल्लेया होएया ऐ)। तिन्हीं जाई नैं मुँ धोत्ता, कने दिक्खदा-दिक्खदा बापस आई गेआ।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू तिसदे प्ड़ेसी कने जिन्हां तिसियो पैहल्ले भिख मंगदे दिख्या था, अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “क्या एह़ सैई नीं, जेह्ड़ा बेई नैं भिख मंगदा था।”</verse>
				<verse number="9">कुच्छ लोक ग्लाणा लग्गे, “एह़ सैई ऐ, होर ग्लाणा लग्गे, नीं अपर तिस साइआं ऐ, तिन्हीं ग्लाया, मैं सैई ऐ।”</verse>
				<verse number="10">ताह़लू सैह़ तिसते पुछणा लग्गे, “तेरियां अखीं किंआं खरी होई गियां?”</verse>
				<verse number="11">तिन्हीं जवाब दित्ता, “यीशु नांऐ दे इक्की माणुयैं चिक्क सेड़ी, कने मेरियां अखीं पर मल़ी नैं मिन्जो ग्लाया, ‘शीलोह च जाई नैं अपणे मुँऐ धोई लै,’ कने मैं गेआ, कने मुँ धोत्ता कने दिक्खणा लग्गी पेआ।”</verse>
				<verse number="12">तिन्हां तिसते पुछया, “सैह़ माणु कुत्थू ऐ?” तिन्हीं ग्लाया, “मैं नीं जाणदा।”</verse>
				<verse number="13">लोक तिसियो जेह्ड़ा सुरू ते अन्ना था फरीसी माणुआं अल्ल लेई गै।</verse>
				<verse number="14">जधैड़ी यीशुयैं चिक्क सेड़ी नैं तिसदियां अखीं खरी करी दित्तियां थियां, सैह़ बिस्रामे आल़ा दिन था।</verse>
				<verse number="15">भिरी फरीसी माणुआं भी तिसते पुछया कि तेरियां अखीं किंआं खरियां होईयां। तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, तिन्हीं माणुयैं मेरियां अखीं पर चिक्क लगाई भिरी मैं मुँ धोई लेआ, कने हुण दिक्खणा लग्गी पेआ ऐ।</verse>
				<verse number="16">इस गल्ला पर कुच्छ फरीसी माणु ग्लाणा लग्गे, “एह़ माणु परमात्मे दे पास्से ते नीं, क्जोकि सैह़ बिस्रामे आल़े दिने नीं मनदा।” दूयेयां माणुआं ग्लाया, “पापी माणु देहय् चमत्कार किंआं दस्सी सकदा ऐ?” तां तिन्हां च बैर पेई गेआ।</verse>
				<verse number="17">तिन्हां तिस अन्ने नैं भिरी ग्लाया, “तिन्हीं तेरियां अखीं खोलियां हन। तू तिसदे बारे च क्या ग्लांदा ऐ?” तिन्हीं ग्लाया, “एह़ भविष्यवक्ता ऐ।”</verse>
				<verse number="18">अपर यहूदी अगुआं जो बसुआस नीं होएया कि सैह़ अन्ना था कने हुण दिक्खणा लग्गी पेआ ऐ, तां तिन्हां तिसदे माँऊ बुढ़े जो सद्दी नैं</verse>
				<verse number="19">तिन्हां ते पुछया, “क्या एह़ तुहां दा जागत ऐ, जिसियो तुहां ग्लांदे हन कि अन्ना पैदा होएया था? भिरी हुण सैह़ किंआं दिक्खणा लग्गी पेआ ऐ?”</verse>
				<verse number="20">तिसदे माँऊ-बुढ़े जवाब दित्ता, “अहां तां जाणदे हन कि एह़ अहां दा जागत ऐ, कने अन्ना पैदा होएया था।</verse>
				<verse number="21">अपर अहां एह़ नीं जाणदे हन कि एह़ हुण किंआं दिक्खणा लग्गी पेआ ऐ, कने ना एह़ जाणदे हन कि कुणी तिसदियां अखीं खरी करी दित्तियां हन। एह़ बड़ा समझदार ऐ, इसते पुछी लेआ; इन्हीं अपणे बारे च अप्पु दस्सी दैणा।”</verse>
				<verse number="22">एह़ गल्लां तिसदे माँऊ बुढ़े इसतांई ग्लाईयां क्जोकि सैह़ यहूदी अगुआं ते डरदे थे, क्जोकि यहूदी अगुऐ सब इक्क होई गियो थे कि जे कोई बसुआस करैं कि यीशु मसीह ऐ, तां सैह़ आराधनालय ते कड्डी दित्ता जां।</verse>
				<verse number="23">इसा बज़ाह ते तिसदे माँऊ बुढ़ैं ग्लाया, “एह़ बड़ा समझदार ऐ इसते पुछी लेआ।”</verse>
				<verse number="24">ताह़लू यहूदी अगुआं तिस माणुये जो जेह्ड़ा अन्ना था, दूई बरी भिरी सद्दी नैं तिसियो ग्लाया, “परमात्मे दी स्तुति कर। अहां तां जाणदे हन कि सैह़ माणु पापी ऐ।”</verse>
				<verse number="25">तिन्हीं जवाब दित्ता, “मैं नीं जाणदा कि सैह़ पापी ऐ या नीं; मैं इक्क गल्ल जाणदा कि मैं अन्ना था कने हुण दिक्खणा लग्गी पेआ ऐ।”</verse>
				<verse number="26">तिन्हां तिस नैं भिरी ग्लाया, “तिन्हीं तिज्जो नैं क्या कित्ता? कने किंआं तेरियां अखीं खरी होई गियां?”</verse>
				<verse number="27">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं तां तुहां नैं ग्लाई बैठा, कने तुहां नीं सुणेया; हुण दूई बरी क्जो सुणना चांह़दे हन? क्या तुहां भी तिसदे चेले बणना चांह़दे हन?”</verse>
				<verse number="28">ताह़लू सैह़ तिसदी बुराई करी नैं ग्लाणा लग्गे, “तू ई तिसदा चेला ऐ, अहां तां मूसा दे चेले हन।</verse>
				<verse number="29">अहां जाणदे हन कि परमात्मैं मूसा नैं गल्लां कित्तियां; अपर तिस माणुये जो नीं जाणदे कि कुत्थू ते आया ऐ।”</verse>
				<verse number="30">तिन्हीं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “एह़ तां हरानिया दी गल्ल ऐ कि तुहां नीं जाणदे कि सैह़ कुत्थू ते आया ऐ, तमी तिन्हीं मेरियां अखीं खरी करी दित्तियां।</verse>
				<verse number="31">अहां जाणदे हन कि परमात्मा पापियां दा नीं सुणदा, अपर जे कोई परमात्मे दा भक्त होये कने तिसदिया इच्छा पर चलदा ऐ तां सैह़ तिसदी सुणदा ऐ।</verse>
				<verse number="32">संसारे दे सुरू होणे ते लेई करी अज्जे तिकर एह़ कदी सुणने च नीं आया कि कुणकी जन्मजात दे अन्ने दियां अखीं खरियां करी दित्तियां हन।</verse>
				<verse number="33">सिर्फ एह़ ई माणु जेह्ड़ा परमात्मे दे पास्से ते ऐ, सैई ऐदेय कम्म करी सकदा ऐ।”</verse>
				<verse number="34">तिन्हां तिसियो जवाब दित्ता, “तू बिलकुल पापां च जम्मेया ऐ, तू अहां जो क्या सखांदा ऐ?” ताह़लू तिन्हां तिस माणुये जो आराधनालय ते बाहर कड्डी दित्ता।</verse>
				<verse number="35">यीशुयैं जाह़लू एह़ सुणेया कि तिन्हां सैह़ माणु बाहर कड्डी दित्ता ऐ, कने जाह़लू तिस नैं मुलाकात होई तां ग्लाया, “क्या तू माणुये दे पुत्तरे पर बसुआस करदा ऐ?”</verse>
				<verse number="36">तिन्हीं जवाब दित्ता, “हे प्रभु मिन्जो दस्स सैह़ कुण ऐ, तांजे मैं तिस पर बसुआस करैं?”</verse>
				<verse number="37">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “तैं तिसियो दिख्या भी ऐ, कने जेह्ड़ा तिज्जो सौगी गल्लां करदा ऐ सैई ऐ।”</verse>
				<verse number="38">तिन्हीं ग्लाया, “हे प्रभु, मैं तिज्जो पर बसुआस करदा ऐ।” कने तिन्हीं तिसियो प्रणांम कित्ता।</verse>
				<verse number="39">ताह़लू यीशुयैं ग्लाया, “मैं इस संसारे च न्याय करणे तांई आया, तांजे जेह्ड़े नीं दिक्खदे सैह़ दिक्खन, कने जेह्ड़े दिक्खदे हन सैह़ अन्ने होई जान।”</verse>
				<verse number="40">जेह्ड़े फरीसी माणु तिस सौगी थे तिन्हां एह़ गल्लां सुणी करी तिस नैं ग्लाया, “क्या अहां भी अन्ने हन?”</verse>
				<verse number="41">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “जे तुहां अन्ने हुंदे तां पापी नीं हुंदे; अपर हुण ग्लांदे हन कि अहां दिक्खदे हन, इसतांई तुहां दा पाप बणी रैंह्दा ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">यीशुयैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़ा कोई दरवाजे ते भेड्डां दिया घराला अंदर नीं जांदा, अपर कुसी दूये पास्से ते अंदर चली जांदा ऐ, तां सैह़ चोर कने डाकू ऐ।</verse>
				<verse number="2">अपर जेह्ड़ा भेड्डां दा गुआल़ा ऐ, सैह़ दरवाजे ते अंदरेयो जांदा ऐ ।</verse>
				<verse number="3">दुआरपाल तिस तांई दरवाजे खोली दिंदा ऐ, कने भेड्डां तिसदी उआज़ सुणी करी पणछैणदियां हन, कने सैह़ अपणियां भेड्डां दा नां लेई-लेई करी सददा ऐ कने बाहरेयो लेई जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="4">जाह़लू सैह़ अपणियां सारियां भेड्डां जो बाहरेयो कड्डी दिंदा ऐ, तां सैह़ तिन्हां दे गांह-गांह चलदा ऐ कने भेड्डां तिसदे पचांह़-पचांह़ चलदियां हन, क्जोकि सैह़ तिसदिया उआज़ा पणछैणदियां हन।</verse>
				<verse number="5">अपर तिन्हां कुसकी पखले दे पचांह़ नीं जाणा, अपर पखले ते नठ्ठी पोणा, क्जोकि सैह़ पखलेयां दी उआज़ा नीं पणछैणदियां।”</verse>
				<verse number="6">यीशुयैं तिन्हां नैं इक्क उदारण ग्लाया, अपर सैह़ नीं समझे कि इसदा क्या मतलब ऐ जेह्ड़ा सैह़ अहां नैं ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू यीशुयैं तिन्हां नैं भिरी ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि भेड्डां तांई अंदर ओणे दा दरवाजा मैं ऐ।</verse>
				<verse number="8">जितणे मिन्जो ते पैहल्ले आएयो; सैह़ सारे चोर कने डाकू हन अपर मेरियां भेड्डां तिन्हां दी नीं सुणी।</verse>
				<verse number="9">दरवाजा मैं ऐ; कने परमात्मा तिन्हां दा उद्धार करगा, जेह्ड़े मेरे जरिये अंदर जांदे हन, कने अंदर बाहर आई जाई सकगे कने तिन्हां जो खाणे तांई खाणा मिलगा।</verse>
				<verse number="10">चोर कुसी होर कम्मे तांई नीं अपर सिर्फ चोरी करणा, मारणा कने खत्म करणा ओंदा ऐ; मैं इसतांई आया कि सैह़ ज़िन्दगी पान, कने मती सारी पान।</verse>
				<verse number="11">खरा गुआल़ा मैं ऐ; खरा गुआल़ा भेड्डां तांई अपणे प्राण दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="12">मजदूर जेह्ड़ा ना तां गुआल़ा ऐ, कने ना तां भेड्डां दा मालक ऐ, भेड़िये जो ओंदे दिक्खी नैं भेड्डां जो छड्डी नैं नठ्ठी जांदा ऐ; कने भेड़िया तिन्हां पर हमला करी तितर-बितर करी दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="13">सैह़ इसतांई नठ्ठी जांदा ऐ कि सैह़ किराये दा मजदूर ऐ, कने तिसियो भेड्डां दी फिकर नीं।</verse>
				<verse number="14">खरा गुआल़ा मैं ऐ; कने मैं अपणियां भेड्डां जो जाणदा ऐ, कने तिंआं ई मेरियां भेड्डां मिन्जो जाणदियां हन।</verse>
				<verse number="15">जिंआं पिता मिन्जो जाणदा ऐ, कने तिंआं ई मैं पिता जो जाणदा ऐ। कने मैं भेड्डां तांई अपणे प्राण दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="16">मेरियां होर भी भेड्डां हन, जेह्ड़ियां इसा भेड्डां दिया घराला दियां नीं हन। मिन्जो तिन्हां जो भी लेयोणा जरूरी ऐ। सैह़ मेरी उआज़ सुणी करी पणछैणदियां हन, ताह़लू इक्को ई झुंड कने इक्को ई गुआल़ा हुंगा।</verse>
				<verse number="17">पिता मिन्जो नैं प्यार रखदा ऐ, क्जोकि मैं अपणे प्राण दिंदा ऐ, तांजे मैं भिरी दुवारी जीयें।</verse>
				<verse number="18">कोई मेरे प्राणा जो मिन्जो ते लेई नीं सकदा, अपर मैं तिन्हां जो अपणिया मर्जिया ते दिंदा ऐ। मिन्जो अपणे प्राण दैणे दा भी हक्क ऐ, कने तिन्हां जो भिरी लेई लैणे दा भी हक्क ऐ, क्जोकि एह़ हुक्म मिन्जो मेरे पिता ते मिल्लेया ऐ।”</verse>
				<verse number="19">इन्हां गल्लां दिया बज़ाह ते यहूदी अगुआं च भिरी बैर पेई गेआ।</verse>
				<verse number="20">तिन्हां च मते लोक ग्लाणा लग्गे, “तिस च दुष्टआत्मा ऐ, कने सैह़ पागल ऐ; तुहां तिसदी क्जो सुणदे हन?”</verse>
				<verse number="21">होर लोक ग्लाणा लग्गे, “एह़ गल्लां ऐदेय माणु दी नीं जिस च दुष्टआत्मा होयैं। क्या दुष्टआत्मा अन्नेयां दियां अखीं खरी करी सकदी ऐ?”</verse>
				<verse number="22">यरूशलेम सैहरे च समर्पण दा त्योहार मनाणा लाया था; कने ठंडी दा मौसम था।</verse>
				<verse number="23">यीशु मंदरे च सुलेमाने दे बरांडे च घुमा करदा था।</verse>
				<verse number="24">ताह़लू यहूदी अगुआं तिसियो आई नैं घेरी लेआ कने पुछया, “तू अहां दे मनां जो काह़लू तिकर दुविधा च रखगा? जे तू मसीह ऐ तां अहां नैं साफ-साफ दस्सी दे।”</verse>
				<verse number="25">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “मैं तुहां नैं दस्सी दित्ता अपर तुहां बसुआस करदे ई नीं हन। जेह्ड़ा कम्म मैं अपणे पिता दे हक्के नैं करदा सैई मेरे गवाह हन,</verse>
				<verse number="26">अपर तुहां इसतांई बसुआस नीं करदे क्जोकि मेरियां भेड्डां च नीं हन।</verse>
				<verse number="27">मेरियां भेड्डां मेरी उआज़ सुणी करी पणछैणदियां हन; मैं तिन्हां जो जाणदा, कने सैह़ मिन्जो पचांह़-पचांह़ चलदियां हन।</verse>
				<verse number="28">कने मैं तिन्हां जो सदा दी ज़िन्दगी दिंदा ऐ। कने भेड्डां दा कदी नास नीं हुंगा, कने कोई तिन्हां जो मेरे हत्थे ते खोई नीं सकदा।</verse>
				<verse number="29">मेरा पिता, जिन्हीं तिन्हां जो मिन्जो दित्या ऐ, सबना ते बड्डा ऐ, कने कोई तिन्हां जो पिता दे हत्थे ते छड्डाई नीं सकदा।</verse>
				<verse number="30">मैं कने पिता इक्को ई हन।”</verse>
				<verse number="31">भिरी यहूदी अगुआं तिसियो मारने तांई पत्थर चुके।</verse>
				<verse number="32">इसा गल्ला पर यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं तुहां जो अपणे पिता दे पास्से मते भले कम्म दस्से हन; तिन्हां कम्मां च कुस कम्मे तांई तुहां मिन्जो पर पत्थर मारा करदे हन?”</verse>
				<verse number="33">यहूदियां तिसियो जवाब दित्ता, “खरेयां कम्मां तांई अहां तिज्जो पर पत्थर नीं मारदे अपर परमात्मे दी निंदा करणे दिया बज़ाह ते; कने इसतांई कि तू माणु होई नैं अप्पु जो परमात्मा बणाणे दा दावा करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="34">यीशुयैं तिन्हां जो जवाब दित्ता, “क्या तुहां दे पवित्रशास्त्रे च नीं लिख्या ऐ, ‘मैं ग्लाया, तुहां ईश्वर हन?’</verse>
				<verse number="35">जिन्हां जो परमात्मे दा संदेस दित्या था, तिन्हां जो ईश्वर ग्लाई नैं दस्सेया गेआ ऐ, (कने पवित्रशास्त्रे दा लेख टल़ी नीं सकदा।)</verse>
				<verse number="36">तां जिसियो पितैं पवित्र बणाई नैं इस संसारे च घल्लेया ऐ, तुहां तिस नैं ग्लांदे हन, ‘तू निंदा करदा ऐ,’ इसतांई कि मैं ग्लाया, ‘मैं परमात्मे दा पुत्तर ऐ।’</verse>
				<verse number="37">जे मैं अपणे पिता देयां कम्मां नीं करदा तां मेरा बसुआस मत करा।</verse>
				<verse number="38">अपर जे मैं करदा ऐ, तां चाहे मेरा बसुआस भी मत करा, अपर तिन्हां कम्मां दा तां बसुआस करा। तांजे तुहां जाणन कने समझी सकन, कि पिता मिन्जो च ऐ कने मैं पिता च ऐ।”</verse>
				<verse number="39">ताह़लू तिन्हां भिरी तिसियो पकड़णे दी कोसस कित्ती अपर सैह़ तिन्हां ते बची करी निकल़ी गेआ।</verse>
				<verse number="40">भिरी यीशु यरदन नदिया दे पारले पास्से तिसा जगाह चली गेआ, जित्थु यूहन्ना पैहल्लैं बपतिस्मा दिंदा था, कने तित्थु ई रेह्आ।</verse>
				<verse number="41">मते सारे लोक तिस अल्ल आई नैं ग्लांदे थे, “यूहन्ने तां कोई चमत्कार नीं दस्सेया, अपर जेह्ड़ा कुच्छ यूहन्ने इसदे बारे च ग्लाया था, सैह़ सब सच्च था।”</verse>
				<verse number="42">कने तित्थु मतेआं लोकां यीशुये पर बसुआस कित्ता।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">मरियम कने तिसदी बैहण मार्था दे ग्रांऐ बैतनिय्याह दा लाजर नांऐ दा इक्क माणु बमार था।</verse>
				<verse number="2">एह़ सैई मरियम थी जिन्नै प्रभु पर इत्तर मल़ी नैं तिसदेयां पैरां जो अपणे बाल़ां नैं पुंज्जेया था, इसादा भाऊ लाजर बमार था।</verse>
				<verse number="3">तिसदियां बैहणा तिसियो सनेहा घल्लेया, “हे प्रभु, दिक्ख जिस नैं तू प्यार करदा ऐ सैह़ बमार ऐ।”</verse>
				<verse number="4">एह़ सुणी नैं यीशु ग्लाणा लग्गा, “एह़ बमारी मौत्ती दी नीं; अपर परमात्मे दी महिमा तांई ऐ, कि तिसदिया बज़ाह ते परमात्मे दे पुत्तरे दी महिमा होयैं।”</verse>
				<verse number="5">यीशु मार्था नैं कने तिसा दिया बैह्णी नैं कने लाजरे नैं प्यार रखदा था।</verse>
				<verse number="6">अपर जाह़लू तिन्हीं सुणेया कि सैह़ बमार ऐ, तां जिसा जगाह पर सैह़ था, तित्थु दो दिन होर रुकी गेआ।</verse>
				<verse number="7">इसते बाद तिन्हीं चेलेयां नैं ग्लाया, “ओआ, अहां भिरी यहूदिया प्रदेसे जो चलण।”</verse>
				<verse number="8">चेलेयां तिसियो ग्लाया, “हे गुरू, हुण तां यहूदी अगुऐ तिज्जो पर पत्थर मारणा चांह़दे थे, कने क्या तू भिरी तित्थियो जाणा चांह़दा ऐ?”</verse>
				<verse number="9">यीशुयैं जवाब दित्ता, “क्या दिने दे बाराह घंटे नीं हुंदे? जे कोई दिने चल्लैं तां ठोकर नीं लगदी, क्जोकि सैह़ इस संसारे दी लौ मतलब सूरजे जो दिक्खदा ऐ।</verse>
				<verse number="10">जे कोई राती चल्लैं तां ठोकर लगदी ऐ, क्जोकि तिस अल्ल लौ नीं हुंदी।”</verse>
				<verse number="11">तिन्हीं एह़ गल्लां ग्लाई करी, कने इसते बाद तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “अहां दा साथी लाजर सोई गेआ ऐ, अपर मैं तिसियो जगाणा चलेया।”</verse>
				<verse number="12">ताह़लू चेलेयां तिस नैं ग्लाया, “हे प्रभु जे सैह़ सोई गेआ ऐ, तां तिन्हीं उठी पोणा।”</verse>
				<verse number="13">यीशुयैं तां तिसदिया मौत्ती दे बारे च ग्लाया था, अपर सैह़ समझे कि तिन्हीं निदरां च सोणे दे बारे च ग्लाया।</verse>
				<verse number="14">ताह़लू यीशुयैं तिन्हां नैं साफ-साफ ग्लाई दित्ता, “लाजर मरिया;</verse>
				<verse number="15">कने मैं तुहां दिया बज़ाह ते खुस ऐ कि मैं तित्थु नीं था जिसते तुहां बसुआस करन। अपर हुण ओआ अहां तिस अल्ल चलिये।”</verse>
				<verse number="16">ताह़लू थोमा जिसियो दिदुमुस ग्लांदे थे, अपणे साथी चेलेयां नैं ग्लाणा लग्गा, “ओआ, अहां भी तिस अल्ल मरना चलण।”</verse>
				<verse number="17">बैतनिय्याह ग्रांऐ च पुज्जदे ई यीशुये जो एह़ पता लग्गा कि लाजरेयो कब्रा च रखेयो चार दिन होईयो हन।</verse>
				<verse number="18">सैह़ ग्रां यरूशलेम सैहरे ते कोई दो मील दी दूर था।</verse>
				<verse number="19">मते सारे यहूदी अगुऐ मार्था कने मरियमा अल्ल तिसादे भाऊये दिया मौत्ती पर दिलासा दैणे तांई आएयो थे।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू मार्था यीशुये दे ओणे दी खबर सुणी तां तिस नैं मिलणा गेई, अपर मरियम घरैं बेई रेई।</verse>
				<verse number="21">मार्था यीशुये नैं ग्लाया, “हे प्रभु जे तू ऐत्थु हुंदा, तां मेरा भाऊ नीं मरदा।</verse>
				<verse number="22">कने मैं हुण भी जाणदी कि जेह्ड़ा कुच्छ तू परमात्मे ते मंगगा, परमात्मा तिज्जो दिंगा।”</verse>
				<verse number="23">यीशुयैं तिसा नैं ग्लाया, तेरा भाऊ भिरी मरेयां ते जिन्दा होई जांगा।</verse>
				<verse number="24">मार्था तिस नैं ग्लाणा लग्गी, “मैं जाणदी ऐ कि आखरी दिने च दुवारी जिन्दे होणे दे बग्त सैह़ भिरी मरेयां ते जिन्दा होई जांगा।”</verse>
				<verse number="25">यीशुयैं तिसा नैं ग्लाया, मैं सैई ऐ जेह्ड़ा मरेयां लोकां जो ज़िन्दगिया च वापस लेयोंदा ऐ; जेह्ड़ा कोई मिन्जो पर बसुआस करदा ऐ जे सैह़ मरी भी जां तमी तिन्हीं जिन्दे होणा।</verse>
				<verse number="26">कने जेह्ड़ा कोई जिन्दा ऐ, कने मिन्जो पर बसुआस करदा ऐ, सैह़ सदा काल तिकर नीं मरगा। “क्या तू इसा गल्ला पर बसुआस करदी ऐ।”</verse>
				<verse number="27">तिन्नै तिस नैं ग्लाया, हाँ हे प्रभु, मैं बसुआस करदी कि परमात्मे दा पुत्तर मसीह जेह्ड़ा संसारे च ओणे आल़ा था, सैह़ तू ई ऐ।</verse>
				<verse number="28">एह़ ग्लाई नैं सैह़ चली गेई, कने अपणिया बैह्णी मरियमा जो डोल करी सद्दी नैं ग्लाया, “गुरू ऐत्थु ई ऐ, कने तिज्जो सद्दा दा ऐ।”</verse>
				<verse number="29">एह़ सुणी करी सैह़ झटपट उठी नैं तिस अल्ल आई।</verse>
				<verse number="30">यीशु अह्ल्ली ग्रांऐ च नीं पुज्जया था अपर तिसा जगाह ई था जित्थु मार्था तिस नैं मिलियो थी।</verse>
				<verse number="31">ताह़लू तित्थु जेह्ड़े यहूदी लोक तिसा सौगी घरे च थे कने तिसायो दिलासा देआ करदे थे, एह़ दिक्खी नैं कि मरियम झटपट उठी नैं बाहरेयो गेई ऐ एह़ समझे कि सैह़ कब्रा पर रोणा चलियो ऐ, तां सैह़ भी तिसा पचांह़ चली पै।</verse>
				<verse number="32">जाह़लू मरियम तित्थु जाई रेई जित्थु यीशु था, तां तिसियो दिक्खदे ई तिसदेयां पैरां पेई गेई कने ग्लाया, “हे प्रभु जे तू ऐत्थु हुंदा तां मेरा भाऊ नीं मरदा।”</verse>
				<verse number="33">जाह़लू यीशुयैं तिसा जो कने तिन्हां यहूदियां जो जेह्ड़े तिसा सौगी आएयो थे, रोंदे दिख्या, तां आत्मा च बड़ा भरी उदास कने बचैन होएया,</verse>
				<verse number="34">कने ग्लाणा लग्गा, “तुहां लाजरे दिया लाह्सा जो कुत्थू दब्बेया ऐ?” तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “हे प्रभु, चली नैं दिक्खी लेआ।”</verse>
				<verse number="35">यीशु रोया।</verse>
				<verse number="36">ताह़लू यहूदी लोक ग्लाणा लग्गे, दिक्खा, सैह़ तिस नैं कितणा प्यार रखदा था।</verse>
				<verse number="37">अपर तिन्हां च कुच्छ लोक ग्लाणा लग्गे, “क्या एह़ जिन्हीं अन्ने दियां अखीं खरी कित्तियां, एह़ भी नीं करी सकेया कि एह़ माणु नीं मरदा?”</verse>
				<verse number="38">यीशु मने च भिरी बड़ा ई उदास होई नैं कब्रा पर आया। सैह़ इक्क गुफा थी कने इक्क पत्थर तिसा पर रखेया था।</verse>
				<verse number="39">यीशुयैं ग्लाया, “पत्थरे टाआ।” तिस मरेयो दी बैहण मार्था तिस नैं ग्लाणा लग्गी, “हे प्रभु इस च हुण तां मुस्क ओआ दी ऐ, क्जोकि मेरे भाऊये मरेयो चार दिन होई चुकेयो हन।”</verse>
				<verse number="40">यीशुयैं तिसा नैं ग्लाया, क्या मैं तिज्जो नैं नीं ग्लाया था कि जे तू बसुआस करगी, तां परमात्मे दी महिमा जो दिक्खगी।</verse>
				<verse number="41">ताह़लू तिन्हां तिस पत्थरेयो टाया। कने यीशुयैं सुअर्गे पास्से दिक्खी नैं ग्लाया, “हे पिता, मैं तेरा धन्यावाद करदा ऐ कि तैं मेरी प्रार्थना सुणी लेई ऐ।</verse>
				<verse number="42">मैं जाणदा था, कि तू सदा मेरी सुणदा ऐ, अपर जेह्ड़ी भीड़ अक्खे बक्खे खड़ोतियो ऐ, तिन्हां दिया बज़ाह ते मैं जोरे नैं ग्लाया, जिसते कि सैह़ बसुआस करन, कि तैं मिन्जो घल्लेया ऐ।”</verse>
				<verse number="43">एह़ ग्लाई नैं तिन्हीं जोरे नैं हक्क पाई, “हे लाजर बाहर निकल़ी आ।”</verse>
				<verse number="44">जेह्ड़ा मरी गेआ था जिसदे हत्थ पैर कफने नैं बन्नेयो थे सैह़ तिंआं ई निकल़ी आया, कने तिसदा मुँ कपड़े नैं लपेटया था। यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “इसियो खोली देआ कने जाणा देआ।”</verse>
				<verse number="45">ताह़लू जेह्ड़े यहूदी लोक मरियमा सौगी आएयो थे, कने तिसदा एह़ कम्म दिख्या था, तिन्हां च मतेआं तिस पर बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="46">अपर तिन्हां च कुच्छ लोक फरीसी माणुआं अल्ल जाई नैं यीशुये दे कम्मां दी खबर सणाई।</verse>
				<verse number="47">इसा गल्ला सुणी करी प्रधान याजकां कने फरीसी माणुआं महासभा सद्दी कने ग्लाया, “अहां क्या करन? एह़ माणु तां मते चमत्कार दस्सदा ऐ।</verse>
				<verse number="48">जे अहां इसियो इआं ई छड्डी दैन, तां सबना इस पर बसुआस करी लैणां, कने रोमी माणुआं आई नैं अहां दिया जगाह कने जातिआं दून्नी पर हक्क जमाई लैणां।”</verse>
				<verse number="49">ताह़लू तिन्हां च काइफा नांऐ दे इक्की माणुयैं जेह्ड़ा तिस साल्ले दा महायाजक था, तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां कुच्छ भी नीं जाणदे;</verse>
				<verse number="50">कने ना एह़ समझदे हन कि तुहां तांई एह़ खरा ऐ कि अहां दे लोकां तांई इक्क माणु मरे, कने सारी जाति नास नीं होयैं।”</verse>
				<verse number="51">एह़ गल्ल तिन्हीं अपणिया तरफा ते नीं ग्लाई, अपर तिस साल्ले दा महायाजक होई नैं भविष्यवाणी कित्ती, कि यीशु इस्राएल देसे दे लोकां तांई मरगा।</verse>
				<verse number="52">कने ना सिर्फ इस्राएली लोकां तांई, अपर इसतांई भी कि परमात्मे दे तितर-बितर होएयां बच्चेयां जो इक्क करी दैं।</verse>
				<verse number="53">कने तिसी दिने ते यहूदी अगुऐ यीशुये जो मकाणे दी साजस रचणा लग्गे।</verse>
				<verse number="54">इसतांई यीशु तिस बग्त ते यहूदी अगुआं दे सामणै सरेआम नीं घुमेया, अपर तित्थु ते सुनसाण जगाह दे इक्की प्रदेसे दे इफ्राईम नांऐ दे इक्की सैहरे जो चली गेआ; कने अपणे चेलेयां सौगी तित्थु रैहणा लग्गा।</verse>
				<verse number="55">यहूदियां दा फसह दा त्योहार नेड़े था, कने मते लोक फसह ते पैहल्ले देहात सैहरे ते यरूशलेम सैहरे जो गै, कि अपणे आप्पे जो मंदरे च सुद्ध करन।</verse>
				<verse number="56">कने सैह़ यीशुये जो तोपणा लग्गे कने मंदरे च खड़ोई नैं अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “तुहां क्या सोचदे हन? क्या सैह़ इस त्योहारे च नीं ओंगा?”</verse>
				<verse number="57">प्रधान याजकां कने फरीसियां एह़ हुक्म देई रखेया था कि जे कुसकियो पता लग्गी गेआ हुंगा कि यीशु कतांह ऐ तां दस्सनेयों, तांजे सैह़ तिसियो पकड़ी सकन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">यीशु फसह दे त्योहारे दे छे दिन पैहल्लैं बैतनिय्याह ग्रांऐ च आया, जित्थु लाजर था, जिसियो यीशुयैं मरेयां ते जिन्दा कित्या था।</verse>
				<verse number="2">तित्थु तिन्हां तिस तांई राती दा खाणा बणाया, कने मार्था तिसदी सेवा करा दी थी, कने लाजर तिन्हां च इक्क था, जेह्ड़ा तिस सौगी खाणा-खाणा बैठेया था।</verse>
				<verse number="3">ताह़लू मरियमा जटामानसिया दा लगभग अधा लीटर कीमती खुसबुदार इत्तर लेई नैं यीशुये दे पैरां पर मल़ेया, कने अपणे बाल़ां नैं तिसदे पैर पुंज्जे, कने इत्तरे दिया खुसबुया नैं सारा घर खुसबुदार होई गेआ।</verse>
				<verse number="4">अपर तिसदे चेलेयां च यहूदा इस्करियोती नांऐ दा इक्क चेला जेह्ड़ा तिसियो पकड़ुआणे आल़ा था, ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="5">“एह़ कीमती इत्तर त्रै सौ दीनार च बेची नैं गरीबां जो क्जो नीं दित्ता?”</verse>
				<verse number="6">तिन्हीं एह़ गल्ल इसतांई नीं ग्लाई कि तिसियो गरीबां दी फिकर थी अपर इसतांई कि सैह़ चोर था, कने तिस अल्ल तिन्हां दे पैसेयां दी झोल़ी रैंह्दी थी, कने तिसा च जेह्ड़ा कुच्छ पांदे थे, सैह़ कड्डी लैंदा था।</verse>
				<verse number="7">यीशुयैं ग्लाया, “इसायो परेसान मत करा, कने जेह्ड़ा करा दी इसायो करणा देआ, क्जोकि एह़ मेरे अन्तिम संस्कार दी त्यारी तांई ऐ,</verse>
				<verse number="8">क्जोकि गरीब तां तुहां सौगी हमेसा रैंह्दे हन, अपर मैं तुहां सौगी हमेसा नीं रैंह्गा।”</verse>
				<verse number="9">जाह़लू यहूदी लोकां दिया भीड़ा जो पता लग्गी गेआ कि सैह़ तित्थु ऐ, तां सैह़ ना सिर्फ यीशु दिया बज़ाह ते आये अपर इसतांई भी कि लाजरे जो भी दिक्खणा आये, जिसियो तिन्हीं मरेयां च जिन्दा कित्या था।</verse>
				<verse number="10">ताह़लू प्रधान याजकां लाजरे जो भी मकाणे दी साजस रची।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि तिसदिया बज़ाह ते मते यहूदी लोक चली गै, कने यीशु पर बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="12">दूँये दिने मते सारे लोकां जेह्ड़े त्योहारे च आएयो थे, एह़ सुणी करी, कि यीशु यरूशलेम सैहरे च औणां लगेया ऐ।</verse>
				<verse number="13">इसतांई तिन्हां खजूरे दियां डाल़िआं लियां कने तिस नैं मिलणा चली पै, कने जोरे नैं ग्लाणा लग्गे, “परमात्मे दी स्तुति करा जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ। धन ऐ इस्राएले दा राजा, जेह्ड़ा प्रभु दे नांऐ ते ओआ दा ऐ।”</verse>
				<verse number="14">जाह़लू यीशुये जो गधे दा इक्क बच्चा मिल्ला; तां सैह़ तिस पर बेई करी यरूशलेम सैहरे जो आई गेआ, जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ।</verse>
				<verse number="15">“हे यरूशलेम सैहरे दे लोको, मत डरा; दिक्खा, तुहां दा राजा गधे दे बच्चे पर सवारी करी नैं ओआ दा ऐ।”</verse>
				<verse number="16">यीशुये दे चेले पैहल्लैं इन्हां गल्लां जो नीं समझेयो थे, अपर जाह़लू यीशु दी महिमा प्रगट होई, तां तिन्हां जो याद आया कि एह़ गल्लां तिसदे बारे च लिखियां थियां; कने लोकां तिस नैं इस तरांह दा बर्ताब कित्ता था।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू भीड़ा देयां लोकां जेह्ड़े तिस बग्त तिस सौगी थे एह़ गवाही दित्ती, जाह़लू तिन्हीं लाजरे जो कब्रा ते सद्दी नैं, मरेयां च जिन्दा कित्या था।</verse>
				<verse number="18">इसा बज़ाह ते लोक तिस नैं मिलणा चली आएयो थे क्जोकि तिन्हां सुणेया था कि तिन्हीं एह़ चमत्कार दस्सेया ऐ।</verse>
				<verse number="19">ताह़लू फरीसी माणु अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “दिक्खा, तुहां लोक कुच्छ नीं करी सकदे हन; सुणा, सारा संसार तिस पचांह़ चली पेआ ऐ।”</verse>
				<verse number="20">जेह्ड़े लोक तिस त्योहारे च अराधना करणा आएयो थे तिन्हां च कुच्छ यूनानी लोक थे।</verse>
				<verse number="21">तिन्हां गलील प्रदेसे दे बैतसैदा सैहरे दे रैहणे आल़े फिलिप्पुसे अल्ल आई नैं तिस नैं विणती कित्ती, “श्रीमान, अहां यीशुये नैं मिलणा चांह़दे हन।”</verse>
				<verse number="22">फिलिप्पुसैं आई नैं अन्द्रियासे नैं ग्लाया, ताह़लू अन्द्रियासे कने फिलिप्पुसे जाई नैं यीशुये नैं ग्लाया।</verse>
				<verse number="23">इसा गल्ला पर यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, सैह़ बग्त आई गेआ ऐ, कि माणुये दे पुत्तरे दी महिमा होयैं।</verse>
				<verse number="24">मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि जाह़लू तिकर कणका दा दाणा जमीना च पेई नैं मरी नीं जांदा, ताह़लू तिकर इक्क ई रैंह्दा ऐ। अपर जाह़लू मरी जांदा ऐ, तां मते दाणेयां जो पैदा करदा ऐ, तिंआं ई मिन्जो सौगी भी हुंगा।</verse>
				<verse number="25">जेह्ड़ा अपणे प्राणा जो प्यारा जाणदा ऐ, सैह़ तिन्हां जो गुआई दिंदा ऐ; कने जेह्ड़ा इस संसारे च अपणे प्राणा जो प्यारा नीं जाणदा ऐ, सैह़ सदा दी ज़िन्दगी तांई तिसदी रखवाल़ी करगा।</verse>
				<verse number="26">जे कोई मेरी सेवा करणा चां, तां सैह़ मेरा चेला बणैं; कने जित्थु मैं ऐ, तित्थु मेरा चेला भी हुंगा। जे कोई मेरी सेवा करैं, तां पिता तिसदा आदर करगा।</verse>
				<verse number="27">“हुण मेरा जी बड़ा बेचैन ऐ। इसतांई हुण मैं क्या ग्लां? ‘हे पिता, मिन्जो इस दुखे दे बग्ते ते बचा?’ अपर मैं इस संसारे च तां आया कि दुख झेलैं कने अपणे प्राण दैं।</verse>
				<verse number="28">हे पिता, अपणे नांऐ दी महिमा कर।” ताह़लू परमात्मैं सुअर्गे ते एह़ ग्लाया, “मैं तिसदी महिमा कित्ती ऐ, कने भिरी भी करगा।”</verse>
				<verse number="29">ताह़लू जेह्ड़े माणु खड़ोई नैं सुणा दे थे तिन्हां ग्लाया कि अम्बर गरजेया ऐ। होर ग्लाणा लग्गे, “कोई सुअर्गदूत तिस नैं गल्लां करा दा ऐ।”</verse>
				<verse number="30">इस गल्ला पर यीशुयैं ग्लाया, “एह़ उआज़ मिन्जो तांई नीं, अपर तुहां तांई आईयो ऐ।</verse>
				<verse number="31">हुण इस संसारे दा न्याय हुंदा ऐ, हुण इस संसारे दा अधिकारी कड्डी दित्ता जांगा ऐ;</verse>
				<verse number="32">कने मैं जे धरतिया ते ऊचिया जगाह चढ़ाया जांगा, तांजे सबना जो अप्पु अल्ल लेई ओंगा।”</verse>
				<verse number="33">इआं ग्लाई नैं तिन्हीं एह़ दस्सी दित्ता कि सैह़ कदेई मौत्त मरगा।</verse>
				<verse number="34">इसा गल्ला पर लोकां तिस नैं ग्लाया, “अहां सास्त्रां दी एह़ गल्ल सुणी ऐ कि मसीह हमेसा जींगा, भिरी तू क्जो ग्लांदा ऐ, कि माणुये दे पुत्तरे जो ऊंचे पर चढ़ाया जाणा जरूरी ऐ? एह़ माणु दा पुत्तर कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="35">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “जोत्ती हुण थोड़ी देर तिकर तुहां सौगी ऐ। जाह़लू तिकर जोत्ती तुहां सौगी ऐ ताह़लू तिकर चली रेह्आ, इआं नीं होयैं कि नेहरा तुहां जो आई नैं घेरी लैं; जेह्ड़ा नेहरे च चलदा ऐ सैह़ नीं जाणदा कि कतांह चलेया ऐ।</verse>
				<verse number="36">जाह़लू तिकर जोत्ती तुहां सौगी ऐ, जोतिया पर बसुआस करा तांजे तुहां जोत्ती दी औलाद बणन।” एह़ गल्लां ग्लाई नैं यीशु चली गेआ कने तिन्हां ते दूर रेह्आ।</verse>
				<verse number="37">तिन्हीं तिन्हां सामणै इतणे चमत्कार दस्से, तमी तिन्हां तिस पर बसुआस नीं कित्ता;</verse>
				<verse number="38">तांजे यशायाह भविष्यवक्ता दा वचन पूरा होयैं जेह्ड़ा तिन्हीं ग्लाया: “हे प्रभु अहां दे सुसमाचारे पर कुणी बसुआस कित्ता ऐ? कने प्रभु दी बांई दा जोर कुणी दिख्या ऐ?”</verse>
				<verse number="39">इसा बज़ाह ते सैह़ बसुआस नीं करी सके, क्जोकि यशायाह एह़ भी ग्लाया;</verse>
				<verse number="40">“तिन्हीं तिन्हां दियां अखीं अन्नियां, कने तिन्हां दा मन कठोर करी दित्यो हन; कुत्थी इआं नीं होयैं कि सैह़ अखीं नैं दिक्खन कने मने नैं समझन, कने फिरन, कने मैं तिन्हां जो ठीक करैं।”</verse>
				<verse number="41">यशायाहें एह़ गल्लां इसतांई ग्लाईयां कि तिन्हीं तिसदी महिमा दिक्खी, कने तिन्हीं यीशुये दे बारे च गल्लां कित्तियां।</verse>
				<verse number="42">तमी अधिकारियां च भी मतेआं तिस पर बसुआस कित्ता, अपर फरीसी माणुआं दिया बज़ाह ते नीं मनदे थे, तांजे इआं नीं होयैं कि सैह़ आराधनालय ते कड्डी दित्ते जान;</verse>
				<verse number="43">माणुआं दिया तरफा ते तारीफ तिन्हां जो परमात्मे दिया तारीफा ते जादा बधिया लगदी थी।</verse>
				<verse number="44">यीशुयैं भीड़ा दे लोकां जो जोरे नैं ग्लाया, “जेह्ड़ा मिन्जो पर बसुआस करदा ऐ, सैह़ मिन्जो पर नीं अपर मिन्जो घल्लणे आल़े पर बसुआस करदा ऐ।</verse>
				<verse number="45">कने जेह्ड़ा मिन्जो दिक्खदा ऐ, सैह़ मेरे घल्लणे आल़े जो दिक्खदा ऐ।</verse>
				<verse number="46">मैं संसारे च जोत्ती बणी नैं आया ऐ, तांजे जेह्ड़ा कोई मिन्जो पर बसुआस करैं सैह़ नेहरे च नीं रैंह्।</verse>
				<verse number="47">जे कोई मेरे वचनां जो सुणी नैं नीं मने, तां मैं तिसियो अपराधी नीं ठैहरांदा; क्जोकि मैं संसारे जो अपराधी ठैहराणे तांई नीं, अपर संसारे दे लोकां दा उद्धार करणे तांई आया ऐ।</verse>
				<verse number="48">जेह्ड़ा मिन्जो तुच्छ जाणदा ऐ कने मेरियां वचनां जो नीं अपनांदा ऐ तिसियो अपराधी ठैहराणे आल़ा तां इक्को ई ऐ; मतलब जेह्ड़ा वचन मैं ग्लाया ऐ, सैई पिछले दिनां च तिसियो अपराधी ठैहरांगा।</verse>
				<verse number="49">क्जोकि मैं अपणिया तरफा ते गल्लां नीं कित्तियां; अपर पिता जिन्हीं मिन्जो घल्लेया ऐ, तिन्हीं मिन्जो हुक्म दित्या ऐ कि क्या-क्या ग्लां कने क्या-क्या बोलें?</verse>
				<verse number="50">कने मैं जाणदा ऐ, कि तिसदा हुक्म सदा दी ज़िन्दगी दिंदा ऐ। इसतांई मैं जेह्ड़ा कुच्छ ग्लांदा ऐ, सैह़ जिंआं पितैं मिन्जो नैं ग्लाया ऐ तिंआं ई ग्लांदा ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">फसह दे त्योहारे ते पैहल्लैं, जाह़लू यीशुये जो पता लग्गा कि मेरा सैह़ बग्त आई पुज्जया ऐ कि मिन्जो संसारे छड्डी नैं अपणे पिता अल्ल जाणा, तां सैह़ अपणेयां लोकां नैं जेह्ड़े संसारे च थे जिंआं प्यार सैह़ करदा था, अन्त तिकर तिंआं ई प्यार करदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="2">जाह़लू यीशु कने तिसदे चेले राती दा खाणा- खाणा बैठेयो थे, ताह़लू सैताने शमौने दे पुत्तरे यहूदा इस्करियोतिये दे मने च एह़ गल्ल पाई चुकेया था कि यीशुये जो पकड़ुआं,</verse>
				<verse number="3">यीशुयैं, एह़ जाणी नैं कि पितैं सारा कुच्छ मेरे हक्के च करी दित्या ऐ कने मैं परमात्मे पास्से ते आया ऐ, कने परमात्मे अल्ल ई जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="4">खाणा खाई नैं सैह़ उठेया कने अपणे बाहरे आल़े कपड़े खोली दित्ते, कने परना लेई नैं अपणा लक्क बन्नी लेआ।</verse>
				<verse number="5">भिरी इक्की भांडे च पाणी भरी नैं चेलेयां दे पैरां धोणा कने जेह्ड़ा परना तिसदे लक्के बन्नेया था तिस नैं पुंज्जणा लग्गा।</verse>
				<verse number="6">जाह़लू यीशु शमौन पतरसे अल्ल आया, ताह़लू पतरसैं तिसियो ग्लाया, हे प्रभु, क्या तू मेरे पैरां धोणा लगेया ऐ।</verse>
				<verse number="7">यीशुयैं तिसियो जवाब दित्ता, “जेह्ड़ा मैं करदा ऐ, तू तिसदा मतलब अह्ल्ली नीं जाणदा, अपर इसते बाद समझी जांगा।”</verse>
				<verse number="8">पतरसैं तिस नैं ग्लाया, “तू मेरे पैरां कदी नीं धोई सकदा।” एह़ सुणी नैं यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “जे मैं तिज्जो नीं धोयें, तां तेरा मिन्जो नैं कुच्छ भी लैणां दैणा नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="9">शमौन पतरसैं तिस नैं ग्लाया, “हे प्रभु, तां मेरे पैर ई नीं, अपर मेरेयां हत्थां कने सिरे भी धोई दे।”</verse>
				<verse number="10">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “जेह्ड़ा नौई बैठेया ऐ, तिसियो पैरां छड्डी होर कुच्छ धोणे दी जरूरत नीं, सैह़ बिलकुल सुद्ध ऐ; कने तुहां च इक्की जो छड्डी करी सारे सुद्ध हन।”</verse>
				<verse number="11">सैह़ तां अपणे पकड़ुआणे आल़े जो जाणदा था, इसतांई तिन्हीं ग्लाया, “कने तुहां च इक्की जो छड्डी करी सारे सुद्ध नीं।”</verse>
				<verse number="12">जाह़लू सैह़ तिन्हां दे पैरां धोई बैठा, कने अपणे कपड़ेयां लाई नैं भिरी बेई गेआ, तां तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “क्या तुहां समझे कि मैं तुहां नैं क्या कित्ता?”</verse>
				<verse number="13">तुहां मिन्जो गुरू, कने प्रभु ग्लांदे हन, कने खरा ई ग्लांदे हन, क्जोकि मैं सैई ऐ।</verse>
				<verse number="14">जे मैं प्रभु कने गुरू होई नैं तुहां दे पैर धोते; तां तुहां जो भी इक्की दूये दे पैर धोणा चाइदे।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि मैं तुहां जो नमूना दस्सी दित्ता ऐ, कि जिंआं मैं तुहां नैं कित्ता ऐ, तुहां भी तिंआं ई करा-करा।</verse>
				<verse number="16">मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, दास अपणे मालके ते बड्डा नीं, कने नीं घल्लेया होएया अपणे घल्लणे आल़े ते।</verse>
				<verse number="17">तुहां एह़ गल्लां जाणदे हन, कने जे तिन्हां पर चलण तां धन हन।</verse>
				<verse number="18">मैं तुहां सबना दे बारे च नीं ग्ला दा; जिन्हां जो मैं चुणी लेआ ऐ, तिन्हां जो मैं जाणदा ऐ; अपर एह़ इसतांई ऐ कि पवित्रशास्त्रे दा एह़ वचन पूरा होएया, जिन्हीं संगी साथी होई नैं मिन्जो सौगी खाणा खादा, तिन्हीं मेरे खलाफ होई नैं दुश्मणा साइआं बर्ताब कित्ता।</verse>
				<verse number="19">हुण मैं तिसा गल्ला होणे ते पैहल्लैं तुहां जो दस्सी दित्ता ऐ, कि जाह़लू एह़ गल्ल पूरी होई जांगी तां तुहां बसुआस करा कि “मैं सैई ऐ।”</verse>
				<verse number="20">मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़ा मेरे घल्लणे आल़े जो अपनांदा ऐ, सैह़ मिन्जो अपनांदा ऐ; कने जेह्ड़ा मिन्जो अपनांदा ऐ, सैह़ मेरे घल्लणे आल़े जो अपनांदा ऐ।</verse>
				<verse number="21">एह़ गल्लां ग्लाई नैं यीशु आत्मा च बचैन होएया कने एह़ गवाही देई नैं अपणे चेलेयां नैं ग्लाया, “मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि तुहां च इक्की मिन्जो पकड़ुआंणा।”</verse>
				<verse number="22">चेले शक करी नैं कि सैह़ कुसदे बारे च ग्ला दा ऐ, इक्की दूये बक्खी दिक्खणा लग्गी पै।</verse>
				<verse number="23">तिसदे चेलेयां च इक्क जिसियो यीशु प्यार करदा था, जेह्ड़ा यीशु सौगी बैठेया था।</verse>
				<verse number="24">शमौन पतरसैं तिस बक्खी इसारा करी नैं तिसते पुछया, दस्सा भला, सैह़ कुसदे बारे च ग्ला करदा ऐ।</verse>
				<verse number="25">ताह़लू तिन्हीं तिंआं ई यीशुये दे बक्खे जाई नैं तिसते पुछया, “हे प्रभु सैह़ कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="26">यीशुयैं जवाब दित्ता, जिसियो मैं एह़ रोटी दा टुकड़ा डुबाई नैं दिंगा सैई ऐ। कने तिन्हीं टुकड़ा डुबाई नैं शमौन इस्करियोती दे जागते यहूदे जो दित्ता।</verse>
				<verse number="27">यहूदैं जाह़लू रोटी दा टुकडा खादा तां यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “जेह्ड़ा तू करणे आल़ा ऐ, तौल़ी कर।” तिसी बग्त सैतान तिस च समाई गेआ।</verse>
				<verse number="28">अपर बैठणे आल़ेआं च कुसी जो पता नीं लग्गा कि तिन्हीं एह़ गल्ल तिस नैं क्जो ग्लाई ऐ।</verse>
				<verse number="29">यहूदे अल्ल झोल़ी रैंह्दी थी इसतांई कुच्छ चेले समझणा लग्गे कि यीशु तिस नैं ग्ला दा ऐ कि जेह्ड़ा कुच्छ अहां जो त्योहारे बासती चाइदा सैह़ खरीदी लैं, या एह़ कि गरीबां जो कुच्छ दे।</verse>
				<verse number="30">जिंआं ई यहूदैं सैह़ रोटी दा टुकड़ा खादा तिसी बग्त बाहरेयो चली गेआ; कने एह़ राती दा बग्त था।</verse>
				<verse number="31">जाह़लू सैह़ बाहरेयो चली गेआ तां यीशुयैं ग्लाया, “हुण माणुये दे पुत्तरे दी महिमा होई ऐ, कने परमात्मे दी महिमा तिस च होई ऐ;</verse>
				<verse number="32">जे तिस च परमात्मे दी महिमा होई ऐ, तां परमात्मा भी अप्पु च तिसदी महिमा करणी कने तौल़ी करणी।</verse>
				<verse number="33">हे प्यारेयो, मैं होर थोड़ी देर तुहां अल्ल ऐ, भिरी तुहां मिन्जो तोपणा, कने जिंआं मैं यहूदियां नैं ग्लाया, ‘जित्थु मैं चलेया ऐ तित्थु तुहां नीं आई सकदे,’ तिंआं ई मैं हुण तुहां नैं भी ग्ला दा ऐ।</verse>
				<verse number="34">मैं तुहां जो इक्क नौआं हुक्म दिंदा कि इक्की दूये नैं प्यार रखा; जिंआं मैं तुहां नैं प्यार रखेया ऐ, तिंआं ई तुहां भी इक्की दूये नैं प्यार रखा।</verse>
				<verse number="35">जे अप्पु च प्यार रखगे, तां इसते ई सबना जो पता लगणा, कि तुहां मेरे चेले हन।”</verse>
				<verse number="36">शमौन पतरसैं तिस नैं ग्लाया, “हे प्रभु तू कुत्थू चलेया ऐ?” यीशुयैं जवाब दित्ता, “जित्थु मैं चलेया तित्थु तू मिन्जो पचांह़ नीं आई सकदा; अपर इसते बाद मिन्जो पचांह़ औणां।”</verse>
				<verse number="37">पतरसैं तिस नैं ग्लाया, “हे प्रभु, हुण मैं तिज्जो पचांह़ क्जो नीं आई सकदा? मैं तां तिज्जो तांई अपणे प्राण भी दैणे तांई त्यार ऐ।”</verse>
				<verse number="38">यीशुयैं जवाब दित्ता, “क्या तू मिन्जो तांई अपणे प्राण दिंगा? मैं तिज्जो नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि कुक्ड़े दे बांग दैणे ते पैहल्लैं तैं त्रै बरी मिन्जो पणछैणने ते मुकरना।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">यीशुयैं ग्लाया, “तुहां दा मन बेचैन ना होयैं; परमात्मे पर बसुआस रखा कने मिन्जो पर भी बसुआस रखा।</verse>
				<verse number="2">मेरे पिता दे घरे च मती भरी रैहणे दी जगाह ऐ, जे नीं हुंदी तां मैं तुहां नैं ग्लाई दिंदा; क्जोकि मैं तुहां तांई जगाह त्यार करणा चलेया ऐ।</verse>
				<verse number="3">कने जे मैं जाई नैं तुहां तांई जगाह त्यार करदा, तां भिरी आई नैं तुहां जो अप्पु अल्ल लेई जांगा, कि जित्थु मैं रैंह् तित्थु तुहां भी रैह़न।</verse>
				<verse number="4">जिसा जगाह जो मैं चलेया ऐ तुहां तिसा जगाह दा रस्ता जाणदे हन।”</verse>
				<verse number="5">थोमें तिस नैं ग्लाया, “हे प्रभु, अहां नीं जाणदे कि तू कुत्थू चलेया ऐ; तां रस्ते दा किंआं पता हुंगा?”</verse>
				<verse number="6">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “रस्ता कने सच्च कने सदा दी ज़िन्दगी दैणे आल़ा मैं ऐ; मिन्जो बगैर कोई भी पिता अल्ल नीं पुज्जी सकदा</verse>
				<verse number="7">जे तुहां मिन्जो जाणेया हुंदा, तां मेरे पिता जो भी जाणदे; कने हुण तिसियो जाणदे हन, कने तिसियो दिख्या भी ऐ।”</verse>
				<verse number="8">फिलिप्पुस तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “हे प्रभु, पिता जो अहां जो दस्सी दे, ऐई अहां तांई काफी ऐ।”</verse>
				<verse number="9">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “हे फिलिप्पुस, मैं इतणे दिनां ते तुहां सौगी ऐ, कने क्या तू मिन्जो नीं जाणदा? जिन्हीं मिन्जो दिख्या ऐ तिन्हीं पिता जो दिख्या ऐ। तू क्जो ग्ला दा ऐ कि पिता जो अहां जो दस्स?</verse>
				<verse number="10">क्या तू बसुआस नीं करदा, कि मैं पिता च ऐ कने पिता मिन्जो च ऐ? एह़ गल्लां जेह्ड़ियां मैं तुहां नैं करदा ऐ, अपणे पास्से ते नीं ग्लांदा, अपर पिता मिन्जो च रेई नैं जेह्ड़ा सैह़ चांह़दा तिन्हां कम्मां जो करदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">मेरा बसुआस करा कि मैं पिता च ऐ कने पिता मिन्जो च ऐ; नीं तां कम्मां दिया बज़ाह ते मेरा बसुआस करा।</verse>
				<verse number="12">मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़ा मिन्जो पर बसुआस करदा ऐ, एह़ कम्म जेह्ड़े मैं करदा सैह़ भी करगा, अपर इन्हां ते भी बड्डे कम्म करणे हन, क्जोकि मैं पिता अल्ल चलेया।</verse>
				<verse number="13">जेह्ड़ा कुच्छ तुहां मेरे नांऐ ते मंगगे, सैई मैं करगा कि पुत्तरे च पिता दी महिमा होयैं।</verse>
				<verse number="14">जे तुहां मिन्जो ते मेरे नांऐ ते कुच्छ मंगगे, तां मैं सैह़ करणा।</verse>
				<verse number="15">“जे तुहां मिन्जो नैं प्यार रखदे हन, तां मेरे हुक्मां जो मनगे।</verse>
				<verse number="16">मैं पिता नैं विणती करगा, कने सैह़ तुहां जो इक्क होर सहायक दिंगा, कि सैह़ हमेसा तुहां सौगी रैंह्।</verse>
				<verse number="17">मतलब सच्च दी आत्मा, जेह्ड़ा पवित्र आत्मा ऐ, जेह्ड़ी परमात्मे दी सच्चाईया जो प्रगट करदी ऐ, जिसा जो संसार अपनाई नीं सकदा, क्जोकि सैह़ ना तिसा जो दिक्खदा ऐ कने ना तिसा जो जाणदा ऐ; तुहां तिसा जो जाणदे हन, क्जोकि सैह़ तुहां सौगी रैंह्दी ऐ, कने सैह़ तुहां च हुंगी।</verse>
				<verse number="18">“मैं तुहां जो अनाथ नीं छड्डगा, मैं तुहां अल्ल बापस ओंगा।</verse>
				<verse number="19">कने थोड़िया देरा बाद भिरी संसारे दे लोक मिन्जो नीं दिक्खगे, अपर तुहां मिन्जो दिक्खगे; क्जोकि मैं भिरी जिन्दा हुंगा, कने इसतांई तुहां भी जिन्दे रैंह्गे।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू मैं मरेयां ते दुवारी जिन्दे होई करी बापस ओंगा, तां तिस दिन तुहां जाणी लैंगे कि मैं अपणे पिता च ऐ, कने तुहां मिन्जो च, कने मैं तुहां च।</verse>
				<verse number="21">जिस अल्ल मेरे हुक्म हन कने सैह़ तिन्हां जो मनदा ऐ, सैई मिन्जो नैं प्यार रखदा ऐ; कने जेह्ड़ा मिन्जो नैं प्यार रखदा ऐ तिस नैं मेरा पिता भी प्यार रखगा, कने मैं तिस नैं प्यार रखगा, कने अपणे आप्पे जो तिस पर प्रगट करगा।”</verse>
				<verse number="22">तिन्हीं यहूदैं जेह्ड़ा इस्करियोती नीं था, तिस नैं ग्लाया, “हे प्रभु, क्या होएया कि तू अप्पु जो अहां पर प्रगट करणा चांह़दा ऐ, कने संसारे दे लोकां पर नीं?”</verse>
				<verse number="23">यीशुयैं तिसियो जवाब दित्ता, “जे कोई मिन्जो नैं प्यार रखगा, तां सैह़ मेरे वचनां जो मनगा, कने मेरा पिता तिस नैं प्यार रखगा, कने अहां तिस अल्ल ओंगे कने तिस सौगी रैंह्गे।</verse>
				<verse number="24">जेह्ड़ा मिन्जो नैं प्यार नीं रखदा, सैह़ मेरेयां वचनां नीं मनदा; कने जेह्ड़ा वचन तुहां सुणदे हन, सैह़ मेरा नीं अपर पिता दा ऐ, जिन्हीं मिन्जो घल्लेया।</verse>
				<verse number="25">“एह़ गल्लां मैं तुहां सौगी रेई करी तुहां नैं ग्लाईयां हन।</verse>
				<verse number="26">अपर सहायक मतलब पवित्र आत्मा जिसियो पितैं मेरे नांऐ ते घल्लगा, सैह़ तुहां जो सारियां गल्लां सखांगी, कने जेह्ड़ा कुच्छ मैं तुहां नैं ग्लाया ऐ, सैह़ सारा तुहां जो याद करांगी।”</verse>
				<verse number="27">मैं तुहां जो सांति देई नैं चलेया, मैं अपणी सांति तुहां जो दिंदा ऐ, सैदेई नीं जदेई संसार दिंदा ऐ। तुहां दा मन बेचैन नीं होयैं कने ना ई डरे।</verse>
				<verse number="28">तुहां सुणेया कि मैं तुहां नैं ग्लाया, मैं चली पेआ, कने तुहां अल्ल भिरी बापस ओंगा। जे तुहां मिन्जो नैं प्यार रखेयां हुंदा, तां इसा गल्ला ते खुस हुंदे कि मैं पिता अल्ल चली पेआ, क्जोकि पिता मिन्जो ते बड्डा ऐ।</verse>
				<verse number="29">इन्हां गल्लां होणे ते पैहल्लैं ई मैं तुहां नैं दस्सी दित्या ऐ, कि जाह़लू सैह़ गल्लां होई जान, तां तुहां मिन्जो च बसुआस करन।</verse>
				<verse number="30">मिन्जो अल्ल हुण तुहां नैं होर मतिआं गल्लां करणे दा बग्त नीं ऐ, क्जोकि इस संसारे दे लोकां पर राज्ज करणे आल़ा सैतान ओआ दा ऐ। मिन्जो पर तिसदा कोई हक्क नीं।</verse>
				<verse number="31">अपर एह़ इसतांई होणा लगेया ऐ कि संसारे जो पता लग्गी जां कि मैं पिता नैं प्यार रखदा ऐ, कने जिंआं पितैं मिन्जो हुक्म दित्या मैं तिंआं ई करदा। उठा, ऐत्थु ते चली पोंदे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">यीशुयैं ग्लाया, “सच्ची अंगूरा दी बेल मैं ऐ, कने मेरा पिता किसान ऐ।</verse>
				<verse number="2">जेह्ड़ी डाल़ी मिन्जो नैं जुड़ियो ऐ कने फल़दी नीं ऐ, तिसा जो सैह़ बड्डी दिंदा ऐ, कने जेह्ड़ी फल़दी ऐ तिसा जो छांगदा ऐ तांजे होर जादा फल़ें।</verse>
				<verse number="3">तुहां तां तिन्हां वचनां दिया बज़ाह ते जेह्ड़े मैं तुहां नैं ग्लाये हन, सुद्ध हन।</verse>
				<verse number="4">तुहां मिन्जो सौगी जुड़ी रेह्आ, कने मैं तुहां सौगी। जिंआं डाल़ी जे अंगूरा दी बेली सौगी जुड़ी नीं रैंह्, तां अप्पु ते नीं फल़ी सकदी, तिंआं ई तुहां भी जे मिन्जो सौगी जुड़ी नीं रैह़न तां नीं फल़ी सकदे हन।</verse>
				<verse number="5">मैं अंगूरा दी बेल ऐ, तुहां डाल़िआं हन। जेह्ड़ा मिन्जो सौगी जुड़ी रैंह्दा ऐ कने मैं तिस सौगी, सैह़ मते फल़ दिंदा ऐ, क्जोकि मिन्जो ते लग्ग होई नैं तुहां कुच्छ भी नीं करी सकदे।</verse>
				<verse number="6">जे कोई मिन्जो सौगी जुड़ी नीं रैंह्, तां सैह़ डाल़िया साइआं सट्टी दित्ता जांदा, कने जाह़लू सैह़ सुकी जांदियां हन; तां लोक तिन्हां जो बटीणी नैं अग्गी च पाई दिंदे हन, कने सैह़ फकौई जांदियां हन।</verse>
				<verse number="7">जे तुहां मिन्जो सौगी जुड़ी रैह़न, कने मेरे वचन तुहां च बणी रैह़न, जेह्ड़ा कुच्छ तुहां चांह़दे हन सैह़ मंगा कने सैह़ तुहां तांई होई जांगा।</verse>
				<verse number="8">मेरे पिता दी महिमा इसी ते हुंदी ऐ, कि तुहां मता सारा फल़ लेई करी ओन, ताह़लू तुहां मेरे चेले हुंगे।</verse>
				<verse number="9">जिंआं पितैं मिन्जो नैं प्यार रखेया, तिंआं ई मैं भी तुहां नैं प्यार रखेया; मेरे प्यारे च बणी रेह्आ।</verse>
				<verse number="10">जे तुहां मेरे हुक्मां जो मनगे, तां मेरे प्यारे च बणी रैंह्गे; जिंआं कि मैं अपणे पिता दे हुक्मां जो मन्नेया ऐ, कने तिसदे प्यारे च बणी रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="11">मैं एह़ गल्लां तुहां नैं इसतांई ग्लाईयां हन, कि मेरी खुसी तुहां च बणी रैंह्, कने तुहां दी खुसी पूरी होई जां।</verse>
				<verse number="12">“मेरा हुक्म एह़ ऐ, कि जिंआं मैं तुहां नैं प्यार रखेया, तिंआं ई तुहां भी इक्की दूये नैं प्यार रखा।</verse>
				<verse number="13">इसते बड्डा प्यार कुसी दा नीं, कि कोई अपणे साथियां तांई अपणे प्राण दैं।</verse>
				<verse number="14">जेह्ड़ा हुक्म मैं तुहां जो दित्या, जे तिसियो मनन तां तुहां मेरे साथी हन।</verse>
				<verse number="15">अज्जे ते मैं तुहां जो दास नीं ग्लाणा, क्जोकि दास नीं जाणदा कि तिसदा मालक क्या करदा ऐ; अपर मैं तुहां जो साथी ग्लाया ऐ, क्जोकि मैं जेह्ड़ियां गल्लां अपणे पिता ते सुणियां, सैह़ सारियां दस्सी दित्तियां।</verse>
				<verse number="16">तुहां मिन्जो नीं चुणेया अपर मैं तुहां जो चुणेया ऐ कने तुहां जो नियुक्त कित्या कि तुहां जाई नैं फल़ लेयोन कने तुहां दा फल़ बणी रैंह्, कि तुहां मेरे नांऐ ते जेह्ड़ा कुच्छ पिता ते मंगन, सैह़ तुहां जो दैं।</verse>
				<verse number="17">इन्हां गल्लां दे हुक्म मैं तुहां जो इसतांई दित्ते कि तुहां इक्की दूये नैं प्यार रखन।</verse>
				<verse number="18">“जे संसारे लोक तुहां नैं बैर रखदे हन, तां तुहां जाणदे हन, कि तिन्हां तुहां ते पैहल्लैं मिन्जो नैं बैर रखेया।</verse>
				<verse number="19">जे तुहां संसारे दे लोकां साइआं हुंदे, तां संसार अपणेयां लोकां नैं प्यार रखदा; अपर इसा बज़ाह ते कि तुहां संसारे दे नीं, मैं तुहां जो संसारे ते चुणी लेआ ऐ, इसतांई संसार दे लोक तुहां नैं बैर रखदा हन।</verse>
				<verse number="20">जेह्ड़ी गल्ल मैं तुहां नैं ग्लाईयो थी, दास अपणे मालके ते बड्डा नीं हुंदा, इसा गल्ला जो याद रखा। जे तिन्हां मिन्जो सताया, तां तुहां जो भी सतांगे; जे तिन्हां मेरे वचन मन्ने, तां तुहां दे भी मनगे।</verse>
				<verse number="21">अपर सैह़ तुहां जो मेरे नांऐ दिया बज़ाह ते सतांगे, क्जोकि सैह़ मेरे घल्लणे आल़े परमात्मे जो नीं जाणदे।</verse>
				<verse number="22">जे मैं नीं ओंदा कने तिन्हां नैं गल्लां नीं करदा, अपर हुण तिन्हां अल्ल तिन्हां देयां पापां तांई कोई भाना नीं ऐ।</verse>
				<verse number="23">जेह्ड़ा मिन्जो नैं बैर रखदा ऐ, सैह़ मेरे पिता नैं भी बैर रखदा ऐ।</verse>
				<verse number="24">जे मैं तिन्हां च चमत्कार दे कम्म नीं करदा, जेह्ड़े होर कुणी नीं कित्ते, तां सैह़ पापी नीं हुंदे; अपर हुण तां तिन्हां मिन्जो कने मेरे पिता दून्नी जो दिख्या, कने दून्नी नैं बैर रखेया।</verse>
				<verse number="25">एह़ इसतांई होएया कि सैह़ वचन पूरा होयैं, जेह्ड़ा तिन्हां दे नियमां च लिख्या ऐ, तिन्हां मिन्जो नैं बिना बज़ाह ते बैर कित्ता।</verse>
				<verse number="26">अपर जाह़लू सैह़ सहायक ओंगा, जिसियो मैं तुहां अल्ल पिता दे पास्से ते घल्लगा, मतलब सच्च दा आत्मा, जेह्ड़ा पवित्र आत्मा ऐ, जेह्ड़ा परमात्मे दी सच्चाईया जो प्रगट करदा ऐ, तां सैह़ मेरी गवाही दिंगा।</verse>
				<verse number="27">कने तुहां भी मेरे गवाह हन क्जोकि तुहां सुरू ते मिन्जो सौगी रेहयो हन।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">यीशुयैं ग्लाया, “एह़ गल्लां मैं तुहां नैं इसतांई ग्लाईयां हन, कि जेह्ड़ा बसुआस तुहां मिन्जो पर कित्या तिस पर तुहां कमजोर नीं होन।</verse>
				<verse number="2">सैह़ तुहां जो आराधनालयां ते कड्डी दिंगे, अपर सैह़ बग्त ओआ दा ऐ, कि जेह्ड़ा कोई तुहां जो मारगा सैह़ समझगा कि मैं परमात्मे दी सेवा करदा ऐ।</verse>
				<verse number="3">इआं तिन्हां इसतांई करणा कि तिन्हां ना तां पिता जो जाणेया ऐ कने ना तां मिन्जो जाणदे हन।</verse>
				<verse number="4">अपर एह़ गल्लां मैं इसतांई तुहां नैं ग्लाईयां, कि जाह़लू इन्हां दा बग्त औयें तां तुहां जो याद आई जां, कि मैं तुहां नैं पैहल्लैं ई दस्सी दित्या था, “मैं सुरू च तुहां नैं एह़ गल्लां इसतांई नीं ग्लाईयां क्जोकि मैं तुहां सौगी था।</verse>
				<verse number="5">अपर हुण मैं अपणे घल्लणे आल़े अल्ल चली पेआ; कने तुहां च कोई मिन्जो ते नीं पुछदा, कि ‘हुण तू कुत्थू चली पेआ ऐ?’</verse>
				<verse number="6">क्जोकि मैं जेह्ड़ियां एह़ गल्लां तुहां नैं ग्लाईयां हन, इसतांई तुहां बड़े भरी दुखी होई गियो हन।</verse>
				<verse number="7">भिरी भी मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, कि मेरा जाणा तुहां तांई खरा ऐ, क्जोकि जे मैं नीं जां तां सैह़ सहायक तुहां अल्ल नीं ओंगा; अपर जे मैं जांगा, तां तिसियो तुहां अल्ल घल्ली दिंगा।</verse>
				<verse number="8">जाह़लू सैह़ ओंगा तां संसारे दे लोकां दा पाप कने धार्मिकता कने न्याय दे बारे च भरोसा दिलांगा;</verse>
				<verse number="9">पाप दे बारे च इसतांई कि सैह़ मिन्जो पर बसुआस नीं करदे।</verse>
				<verse number="10">कने धार्मिकता दे बारे च इसतांई कि मैं पिता अल्ल चली पेआ, कने तुहां मिन्जो भिरी नीं दिक्खगे;</verse>
				<verse number="11">न्याय दे बारे च इसतांई कि क्जोकि इस संसारे दे लोकां पर राज्ज करणे आल़े सैताने जो दोसी ठैहराया गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="12">“मैं तुहां नैं होर भी मतिआं गल्लां ग्लाणा चांह़दा ऐ, अपर हुण तुहां तिन्हां जो समझी नीं सकदे।</verse>
				<verse number="13">अपर जाह़लू सैह़, मतलब सच्च दा आत्मा ओंगी, जेह्ड़ा पवित्र आत्मा ऐ, कने परमात्मे दी सच्चाईया जो प्रगट करदा ऐ, तां तुहां जो भी सच्चाईया दा रस्ता दस्सगा, क्जोकि सैह़ अपणिया तरफा ते नीं अपर जेह्ड़ा कुच्छ परमात्मे ते सुणगा सैई दस्सगी, कने ओणे आल़िआं गल्लां तुहां नैं दस्सगा।</verse>
				<verse number="14">सैह़ मेरी महिमा करगा, क्जोकि सैह़ मेरियां गल्लां ते तुहां जो दस्सगा।</verse>
				<verse number="15">जेह्ड़ा कुच्छ पिता दा ऐ, सैह़ सब मेरा ऐ; इसतांई मैं ग्लाया कि सैह़ मेरियां गल्लां ते लेई नैं तुहां जो दस्सगा।</verse>
				<verse number="16">“कने थोड़िया देरा बाद भिरी तुहां मिन्जो नीं दिक्खगे, कने थोड़िया देरा बाद तुहां भिरी मिन्जो दिक्खगे।”</verse>
				<verse number="17">ताह़लू तिसदे कुच्छ चेले अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “एह़ क्या ऐ जेह्ड़ा सैह़ अहां नैं ग्ला दा ऐ, ‘कने थोड़िया देरा बाद भिरी तुहां मिन्जो नीं दिक्खगे, कने थोड़िया देरा बाद तुहां भिरी मिन्जो दिक्खगे?’ कने एह़ ‘इसतांई कि मैं पिता अल्ल चलेया ऐ’?”</verse>
				<verse number="18">ताह़लू तिन्हां ग्लाया, “एह़ थोड़ी देरा बाद, जेह्ड़ा एह़ ग्ला दा ऐ, ‘क्या गल्ल ऐ?’ अहां नीं जाणदे कि सैह़ क्या ग्ला दा ऐ।”</verse>
				<verse number="19">यीशुयैं एह़ जाणी नैं कि सैह़ मिन्जो ते कुच्छ पुछणा चांह़दे हन, तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “क्या तुहां अप्पु च मेरिया इसा गल्ला दे बारे च पुछताछ करा दे हन, कने थोड़िया देरा बाद भिरी तुहां मिन्जो नीं दिक्खगे, ‘कने थोड़िया देरा बाद तुहां भिरी मिन्जो दिक्खगे?’</verse>
				<verse number="20">मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, कि मेरे मरने ते बाद तुहां रोणा कने दुख मनाणा, अपर संसार दे लोक खुसी मनांगे; तुहां दुखी हुंगे, अपर जाह़लू मैं मरेयां ते दुवारी जिन्दे होई नैं बापस ओंगा, तां तुहां दा दुख खुसिया च बदली जांगा।</verse>
				<verse number="21">जाह़लू जणासा दा प्रसूता होणे दा बग्त ओंदा ऐ, तां तिसा जो दर्द हुंदा ऐ, क्जोकि तिसादा दुखे दा बग्त आई पुज्जया ऐ, अपर जाह़लू सैह़ जागते जो जन्म देई दिंदी ऐ, तां इसा खुसिया च कि संसारे च इक्क माणु पैदा होएया, सैह़ तिस दर्दे जो भुल्ली जांदी ऐ।</verse>
				<verse number="22">तिंआं ई तुहां जो भी हुण तां दुख ऐ, अपर जाह़लू मैं तुहां नैं भिरी मिलगा, तां तुहां बड़े खुस होई जांगे; कने तुहां दिया खुसिया जो कोई तुहां ते खोई नीं सकदा।</verse>
				<verse number="23">तिस दिन तुहां मिन्जो ते कुच्छ नीं पुछगे। मैं तुहां नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, जे पिता ते कुच्छ मंगगे, तां सैह़ मेरे नांऐ ते तुहां जो दिंगा।</verse>
				<verse number="24">अह्ल्ली तिकर तुहां मेरे नांऐ ते पिता ते कुच्छ नीं मंगेया; परमात्मे ते मंगा, तां दित्ता जांगा, तांजे तुहां दी खुसी पूरी होई जां।</verse>
				<verse number="25">“मैं एह़ गल्लां तुहां नैं उदारणा च ग्लाईयां हन, अपर सैह़ बग्त ओआ दा ऐ कि मैं तुहां नैं भिरी उदारणा च नीं ग्लांगा, अपर खुली नैं तुहां जो पिता दे बारे च दस्सगा।</verse>
				<verse number="26">तिस दिन तुहां मेरे नांऐ ते पिता ते मंगगे; कने मैं तुहां नैं एह़ नीं ग्लांदा, कि मैं तुहां तांई पिता नैं विणती करगा;</verse>
				<verse number="27">क्जोकि मेरा पिता तां अप्पु ई तुहां नैं प्यार रखदा ऐ, इसतांई कि तुहां मिन्जो नैं प्यार रखेया ऐ, कने एह़ भी बसुआस कित्या ऐ, कि मैं पिता दे पास्से ते आया।</verse>
				<verse number="28">मैं पिता दे पास्से ते संसारे च आया; मैं भिरी संसारे जो छड्डी नैं पिता अल्ल चलेया।”</verse>
				<verse number="29">तिसदे चेले ग्लाणा लग्गे, “दिक्ख, हुण तां तू खुली नैं ग्ला दा ऐ, कने कोई उदारण नीं ग्ला दा ऐ।</verse>
				<verse number="30">हुण अहां जाणी गियो हन, कि तू सब कुच्छ जाणदा ऐ, कने इसदी जरूरत नीं कि कोई तिज्जो ते कुच्छ पुछे; इसते अहां बसुआस करदे हन कि तू परमात्मे दे पास्से ते आया ऐ।”</verse>
				<verse number="31">एह़ गल्लां सुणी नैं यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “क्या तुहां हुण बसुआस करदे हन?</verse>
				<verse number="32">दिक्खा, सैह़ बग्त ओआ दा ऐ अपर आई रेह्आ ऐ कि तुहां सबना तितर-बितर होई नैं अपणा-अपणा रस्ता नापी लैंणा, कने मिन्जो किल्ला छड्डी दैणा; तमी मैं किल्ला नीं क्जोकि पिता मिन्जो सौगी ऐ।</verse>
				<verse number="33">मैं एह़ गल्लां तुहां नैं इसतांई ग्लाईयां हन, कि तुहां जो मिन्जो च सांति मिल्ले। अपर हौंसला रखा, क्जोकि मैं इस संसारे दे लोकां पर राज्ज करणे आल़े सैताने जो हराई दित्या ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">यीशुयैं अपणे चेलेयां नैं एह़ गल्लां ग्लाणे ते बाद सुअर्गे पास्से दिक्खी नैं ग्लाया, “हे पिता, सैह़ बग्त आई रेह्आ ऐ; अपणे पुत्तरे दी महिमा कर कि पुत्तर भी तेरी महिमा करैं,</verse>
				<verse number="2">क्जोकि तैं तिसियो सारे लोकां पर हक्क दित्या, कि जिन्हां जो तैं तिसियो दित्या ऐ तिन्हां सारेयां जो सैह़ सदा दी ज़िन्दगी दैं।</verse>
				<verse number="3">कने सदा दी ज़िन्दगी एह़ ऐ कि सैह़ तिज्जो इकमात्र सच्चे परमात्मे जो कने यीशु मसीह जो, जिसियो तैं घल्लेया ऐ, जाणन।</verse>
				<verse number="4">जेह्ड़ा कम्म तैं मिन्जो करणे जो दित्या था, तिसियो पूरा करी नैं मैं धरतिया पर तेरी महिमा कित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="5">हुण हे पिता, तू अप्पु सौगी मेरी महिमा तिसा महिमा नैं कर जेह्ड़ी महिमा संसारे दिया सृष्टिया ते पैहल्ले, तिज्जो सौगी थी।</verse>
				<verse number="6">“मैं तेरा नां तिन्हां माणुआं दे सामणै प्रगट कित्ता ऐ जिन्हां जो तैं संसारे च मिन्जो तांई दित्ता। सैह़ तेरे थे कने तैं तिन्हां जो मिन्जो तांई दित्ता, कने तिन्हां तेरे वचने जो मन्नी लेआ ऐ।</verse>
				<verse number="7">हुण सैह़ जाणी गियो हन कि जेह्ड़ा कुच्छ तैं मिन्जो दित्या ऐ सैह़ सब कुच्छ तेरे पास्से ते ऐ।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि जेह्ड़े वचन तैं मिन्जो दित्यो, मैं सैह़ वचन तिन्हां अल्ल पज्जाई दित्ते; कने तिन्हां वचनां जो अपनाई लेआ, कने सच्च-सच्च जाणी लेआ ऐ कि मैं तेरे पास्से ते आया, कने बसुआस करी लेआ ऐ कि तैंईं मिन्जो घल्लेया।</verse>
				<verse number="9">मैं तिन्हां तांई विणती करदा ऐ, जिन्हां जो तैं मिन्जो दित्या ऐ, क्जोकि सैह़ तेरे हन; अपर संसारे दे लोकां तांई विणती नीं करदा जेह्ड़े संसारे दे हन,</verse>
				<verse number="10">कने जेह्ड़ा कुच्छ मेरा ऐ सैह़ सब तेरा ऐ, कने जेह्ड़ा तेरा ऐ सैह़ मेरा ऐ, कने इन्हां ते मेरी महिमा प्रगट होई ऐ।</verse>
				<verse number="11">मैं हुण संसारे च नीं रैहणा, अपर इन्हां संसारे च रैहणा, कने मैं तिज्जो अल्ल ओआ दा। हे पवित्र पिता, अपणे तिस नांऐ ते जेह्ड़ा तैं मिन्जो दित्या ऐ, तिन्हां दी रक्षा कर कि सैह़ भी अहां साइआं इक्क होन।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू मैं तिन्हां सौगी था, तां मैं तेरे तिस नांऐ ते, जेह्ड़ा तैं मिन्जो दित्या ऐ तिन्हां दी रक्षा कित्ती। मैं तिन्हां दी चौकसी कित्ती, कने विनाश दे पुत्तरे जो छड्डी तिन्हां च होर कोई नास नीं होएया, इसतांई कि पवित्रशास्त्रे च जेह्ड़ा लिख्या सैह़ पूरा होयैं।</verse>
				<verse number="13">अपर हुण मैं तिज्जो अल्ल ओआ दा ऐ, कने एह़ गल्लां संसारे च ग्लांदा ऐ, तांजे सैह़ मेरी खुसिया च भरोई जान।</verse>
				<verse number="14">मैं तेरा वचन तिन्हां अल्ल पज्जाई दित्ता ऐ; कने संसारे दे लोकां तिन्हां नैं बैर कित्ता, क्जोकि जिंआं मैं संसारे दा नीं ऐ; तिंआं ई सैह़ भी संसार दे नीं हन।</verse>
				<verse number="15">मैं एह़ विणती नीं करदा ऐ, कि तू तिन्हां जो संसारे ते चुक्की लेआ, अपर एह़ कि तिन्हां जो तिस सैताने ते बचाई रख।</verse>
				<verse number="16">जिंआं मैं संसारे दा नीं ऐ, तिंआं ई सैह़ भी संसारे दे नीं हन।</verse>
				<verse number="17">तेरे वचनां च सच्चाई ऐ, कने सच्चाईया नैं तिन्हां जो पवित्र कर।</verse>
				<verse number="18">जिंआं तैं मिन्जो संसारे च घल्लेया, तिंआं ई मैं भी तिन्हां जो संसारे च घल्लेया;</verse>
				<verse number="19">कने तिन्हां तांई मैं अप्पु जो पवित्र करदा, तांजे सैह़ भी सच्चाईया नैं पवित्र कित्ते जान।</verse>
				<verse number="20">“मैं सिर्फ इन्हां तांई विणती नीं करदा, अपर तिन्हां तांई भी जेह्ड़े इन्हां दे वचनां दे जरिये मिन्जो पर बसुआस करगे,</verse>
				<verse number="21">कि सैह़ सारे इक्क होन; जिंआं तू हे पिता मिन्जो च ऐ, कने मैं तिज्जो च, तिंआं ई सैह़ भी अहां च होन, जिसते संसारे सारे लोक बसुआस करन कि तैंईं मिन्जो घल्लेया ऐ।</verse>
				<verse number="22">सैह़ महिमा जेह्ड़ी तैं मिन्जो दित्ती मैं तिन्हां जो दित्ती ऐ, कि सैह़ तिंआं ई इक्क होन जिंआं कि अहां इक्क हन,</verse>
				<verse number="23">मैं तिन्हां च कने तू मिन्जो च कि सैह़ सिद्ध होई नैं इक्क होई जान कने संसार जाणे कि तैंईं मिन्जो घल्लेया, कने जिंआं तैं मिन्जो नैं प्यार रखेया तिंआं ई तिन्हां नैं प्यार रखेया।</verse>
				<verse number="24">हे पिता, मैं चांह़दा कि जिन्हां जो तैं मिन्जो दित्या ऐ, जित्थु मैं ऐ तित्थु सैह़ भी मिन्जो सौगी होन, कि सैह़ मेरी तिसा महिमा जो दिक्खन जेह्ड़ी तैं मिन्जो दित्ती ऐ, क्जोकि तैं संसारे दी सृष्टिया ते पैहल्ले मिन्जो नैं प्यार रखेया।</verse>
				<verse number="25">हे धार्मिक पिता, संसारे दे लोकां मिन्जो नीं जाणेया, अपर मैं तिज्जो जाणेया; कने इन्हां भी जाणेया कि तैंईं मिन्जो घल्लेया ऐ।</verse>
				<verse number="26">मैं तेरा नां तिन्हां पर प्रगट कित्ता कने प्रगट करदा रैंह्गा कि जेह्ड़ा प्यार तिज्जो मिन्जो नैं था सैह़ तिन्हां च बणी रैंह्, कने मैं तिन्हां च बणी रैंह्।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">जाह़लू यीशु प्रार्थना करी बैठा, तां एह़ गल्लां ग्लाई नैं अपणे चेलेयां सौगी किद्रोन नाल़े दे पारले पास्सेयो चली गेआ। तित्थु इक्क बाग था, जिस च सैह़ कने तिसदे चेले गै।</verse>
				<verse number="2">तिसियो पकड़ुआणे आल़ा यहूदा भी सैह़ जगाह जाणदा था, क्जोकि यीशु अपणे चेलेयां सौगी तिसा जगाह जांदा था।</verse>
				<verse number="3">ताह़लू यहूदा, सपाईयां दे इक्की झुंडे जो कने प्रधान याजकां कने फरीसी माणुआं दे पास्से ते सपाईयां जो लेई नैं, दीय्ये कने मशालां कने हत्थयारां जो लेई नैं तिसा जगाह आया।</verse>
				<verse number="4">ताह़लू यीशु, तिन्हां सारियां गल्लां जो जेह्ड़ियां तिस पर होणे आल़िआं थियां जाणी नैं, निकल़ेया कने तिन्हां नैं ग्लाया, “कुसियो तोपा दे हन?”</verse>
				<verse number="5">तिन्हां तिसियो जवाब दित्ता, “यीशु नासरिये जो।” यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “सैह़ मैं ऐ।” कने तिसियो पकड़ुआणे आल़ा यहूदा भी तिन्हां सौगी खड़ोत्या था।</verse>
				<verse number="6">जाह़लू यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, कि “मैं ऐ,” सैह़ पचांह़ हटी नैं जमीना पर पेई गै।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू तिन्हीं भिरी तिन्हां ते पुछया, “तुहां कुसियो तोपा दे हन।” सैह़ ग्लाणा लग्गे, “यीशु नासरिये जो।”</verse>
				<verse number="8">यीशुयैं जवाब दित्ता, “मैं तां तुहां नैं ग्लाई बैठा ऐ कि मैंई ऐ, जे मिन्जो तोपा दे हन तां इन्हां लोकां जो जाणा देआ।”</verse>
				<verse number="9">एह़ इसतांई होएया कि सैह़ वचन पूरा होयैं जेह्ड़ा तिन्हीं ग्लाया था, “जेह्ड़े तैं मिन्जो दित्ते तिन्हां ते मैं इक्क भी नीं गुआया।”</verse>
				<verse number="10">ताह़लू शमौन पतरसैं तलवार, जेह्ड़ी तिस अल्ल थी, खींजी कने महायाजके दे दासे पर चलाई कने तिसदा सज्जा कंन्न बड्डी दित्ता। तिस दासे दा नां मलखुस था।</verse>
				<verse number="11">ताह़लू यीशुयैं पतरसे जो ग्लाया, अपणिया तलवारा म्याना च रख। जेह्ड़ा दुखे दा कटोरा पितैं मिन्जो दित्या ऐ, क्या मैं तिसियो ना पीयैं।</verse>
				<verse number="12">ताह़लू सपाईयां कने तिन्हां दे सूबेदार कने यहूदियां दे सपाईयां यीशुये जो पकड़ी करी बन्नी लेआ,</verse>
				<verse number="13">कने पैहल्ले तिसियो हन्ना अल्ल लेई गै, क्जोकि सैह़ काइफे दा सौरा था, कने काइफा तिस साल्ले दा महायाजक था</verse>
				<verse number="14">एह़ सैई काइफा था, जिन्हीं यहूदियां जो सलाह दित्तियो थी कि अहां दे लोकां तांई इक्की मर्दे दा मरना खरा ऐ।</verse>
				<verse number="15">शमौन पतरस कने इक्क होर चेला भी यीशुये पचांह़ चली पेआ। एह़ चेला महायाजके दा बाकम था, इसतांई सैह़ यीशुये सौगी महायाजके दे अँगणे च गेआ।</verse>
				<verse number="16">अपर पतरस बाहर दरवाजे पर खड़ोई रेह्आ। ताह़लू सैह़ दूआ चेला जेह्ड़ा महायाजके दा बाकम था, बाहर निकल़ेया कने दुआरपालिनिया नैं ग्लाई करी पतरसे जो अंदर लेई आया।</verse>
				<verse number="17">तिन्नै दासिया जेह्ड़ी दुआरपालिनी थी, पतरसे नैं ग्लाणा लग्गी, “कुत्थी तू भी इस माणु दे चेलेयां च इक्क तां नीं ऐ?” तिन्हीं ग्लाया, “मैं नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="18">दास कने सपाई ठंडी दिया बज़ाह ते क्योले पखाई नैं अग्गी तप्पा दे थे, कने पतरस भी तिन्हां सौगी अग्गी तपणा खड़ोई गेआ।</verse>
				<verse number="19">ताह़लू महायाजकैं यीशु ते तिसदे चेलेयां दे बारे च कने तिसदिया सिक्षा दे बारे च पुछताछ कित्ती।</verse>
				<verse number="20">यीशुयैं तिसियो जवाब दित्ता, “मैं संसारे दे लोकां नैं खुली नैं गल्लां कित्तियां; मैं आराधनालयां कने मंदरे च, जित्थु सारे यहूदी कठ्ठरोंदे थे, सदा सिक्षा दित्ती कने पिठ्ठी पचांह़ कुच्छ भी नीं ग्लाया।</verse>
				<verse number="21">तू मिन्जो ते एह़ सवाल क्जो पुछा दा ऐ? सुणने आल़ेआं ते पुछ कि मैं तिन्हां नैं क्या ग्लाया दिक्ख, सैह़ जाणदे हन कि मैं क्या-क्या ग्लाया ऐ।”</verse>
				<verse number="22">जाह़लू तिन्हीं एह़ ग्लाया, तां सपाईयां च इक्की जेह्ड़ा बक्खे खड़ोत्या था, यीशुये जो चपेड़ मारी नैं ग्लाया, “क्या तू महायाजके जो इस तरीकैं जवाब दिंदा ऐ?”</verse>
				<verse number="23">यीशुयैं तिसियो जवाब दित्ता, “जे मैं बुरा ग्लाया, तां मिन्जो दस्स कि सैह़ क्या था; अपर जे खरा ग्लाया, तां मिन्जो क्जो मारा दा ऐ?”</verse>
				<verse number="24">यीशुये जो, जेह्ड़ा अह्ल्ली भी बन्नेया ई था, हन्ने काइफा महायाजके अल्ल घल्ली दित्ता।</verse>
				<verse number="25">शमौन पतरस खड़ोई नैं तिन्हां सौगी अग्गी तप्पा दा था। ताह़लू तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “कुत्थी तू भी तिसदे चेलेयां च तां नीं ऐ?” तिन्हीं मुकरी नैं ग्लाया, “मैं नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="26">महायाजके दे दासां च इक्की, जेह्ड़ा तिसदे रिस्तेदारां च था जिसदा कंन्न पतरसैं बड्डी दित्या था, ग्लाणा लग्गा, “क्या मैं तिज्जो यीशु सौगी बागे च नीं दिख्या था?”</verse>
				<verse number="27">पतरस भिरी मुकरी गेआ, कने तिस बग्त ई कुक्ड़ैं बांग दित्ती।</verse>
				<verse number="28">ताह़लू सैह़ यीशुये जो काइफा दे घरे ते रोमी राज्जभवने जो लेई गै, कने भ्यागा दा बग्त था, अपर सैह़ अप्पु राज्जभवने अंदर नीं गै तांजे असुद्ध नीं होन अपर फसह खाई सकन।</verse>
				<verse number="29">ताह़लू पिलातुस तिन्हां अल्ल बाहर निकल़ी नैं आया कने ग्लाणा लग्गा, “तुहां इस माणुये पर कुसा गल्ला दा दोस लगांदे हन?”</verse>
				<verse number="30">तिन्हां तिसियो जवाब दित्ता, “जे एह़ माणु अपराधी नीं हुंदा तां अहां इसियो तिज्जो अल्ल क्जो लेई करी ओंदे।”</verse>
				<verse number="31">पिलातुसैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां ई इसियो लेई जाई करी अपणे नियमे मताबक तिसदा न्याय करा।” यहूदी अगुऐ तिस नैं ग्लाणा लग्गे, “अहां जो हक्क नीं ऐ कि कुसी दे प्राण लैन।”</verse>
				<verse number="32">एह़ इसतांई होएया कि यीशु दी सैह़ गल्ल पूरी होयैं जेह्ड़ी तिन्हीं एह़ इसारा दिंदे होये ग्लाईयो थी कि तिसदी मौत्त किंआं हुंगी।</verse>
				<verse number="33">ताह़लू पिलातुस भिरी राज्जभवने अंदर गेआ, कने यीशुये जो अंदर सद्दी नैं तिसते पुछया, “क्या तू यहूदियां दा राजा ऐ?”</verse>
				<verse number="34">यीशुयैं जवाब दित्ता, “क्या तू एह़ गल्ल अपणिया तरफा ते ग्लांदा ऐ या दूयेयां मेरे बारे च तिज्जो नैं एह़ ग्लाया ऐ?”</verse>
				<verse number="35">पिलातुसैं जवाब दित्ता, “तू जाणदा ऐ कि मैं यहूदी नीं ऐ। तेरे अपणे लोकां कने प्रधान याजकां तिज्जो मेरे हुआलैं कित्या ऐ। तैं देहया क्या कित्या ऐ?”</verse>
				<verse number="36">यीशुयैं जवाब दित्ता, “मेरा राज्ज इस संसारे दा नीं ऐ; जे मेरा राज्ज इस संसारे दा हुंदा, तां मेरे दास लड़दे, कने अज्ज मैं यहूदी अगुआं दे हुआलैं नीं हुंदा, अपर मेरा राज्ज ऐत्थु दा नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="37">पिलातुसैं तिस नैं ग्लाया, “तां क्या तू राजा ऐ?” यीशुयैं जवाब दित्ता, “तू अप्पु ग्ला दा ऐ कि मैं राजा ऐ। मैं इसतांई जन्म लेआ कने इसतांई संसारे च आया तांजे सैह़ सारे जेह्ड़े लोक सच्च जो सुणदे कने मनदे हन, तिन्हां जो सच्च दी सिक्षा देई सकैं।”</verse>
				<verse number="38">पिलातुस तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “सच्च क्या ऐ?” एह़ ग्लाई नैं सैह़ भिरी यहूदी अगुआं अल्ल गेआ कने तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं तां तिस च कोई दोस नीं पांदा।</verse>
				<verse number="39">अपर तुहां दी एह़ रीत ऐ कि मैं फसह च तुहां तांई इक्की माणुये जो छड्डी दैं तां होर तुहां क्या चांह़दे हन कि मैं तुहां तांई यहूदियां दे राजे जो छड्डी दैं।”</verse>
				<verse number="40">ताह़लू तिन्हां भिरी डड्डी नैं ग्लाया, “यीशुये जो नीं, अपर अहां तांई बरअब्बा जो छड्डी देआ।” कने बरअब्बा डाकू था।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">इसा गल्ला पर पिलातुसैं अपणे सपाईयां जो एह़ हुक्म दित्ता यीशुये जो कोड़े लगान।</verse>
				<verse number="2">कने सपाईयां कन्डेयां दा मुकट बणाई नैं तिसदे सिरे पर रखी दित्ता, कने तिसियो बैजनी कपड़े लौआई दित्ते,</verse>
				<verse number="3">कने तिस अल्ल आई-आई नैं ग्लाणा लग्गे, “हे यहूदियां दे राजा, प्रणांम।” कने तिसियो चपेड़ भी मारी।</verse>
				<verse number="4">ताह़लू पिलातुसैं भिरी बाहर निकल़ी नैं लोकां नैं ग्लाया, “दिक्खा, मैं तिसियो तुहां अल्ल भिरी बाहर लेई अंदा; तांजे तुहां जाणन कि मैं इस च कोई भी दोस नीं पांदा।”</verse>
				<verse number="5">ताह़लू यीशुये जो कन्डेयां दा मुकट कने बैजनी कपड़े पैहनाई नैं बाहर लंदा; कने पिलातुसैं तिन्हां नैं ग्लाया, “इस माणुये जो दिक्खा।”</verse>
				<verse number="6">जाह़लू प्रधान याजकां कने सपाईयां तिसियो दिख्या, तां डड्डी करी जोरे नैं ग्लाणा लग्गे, “इसियो सूल़िया पर टूंगा, सूल़िया पर टूंगा।” पिलातुसैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां ई इसियो लेई नैं सूल़िया पर टूंगा, क्जोकि मैं तिस च कोई दोस नीं पांदा।”</verse>
				<verse number="7">यहूदियां तिसियो जवाब दित्ता, “अहां दे भी नियम हन कने तिस नियमे मताबक सैह़ मरने दा हक्कदार ऐ, क्जोकि तिन्हीं अप्पु जो परमात्मे दा पुत्तर बणाया ऐ।”</verse>
				<verse number="8">जाह़लू पिलातुसैं एह़ गल्ल सुणी तां होर भी डरी गेआ,</verse>
				<verse number="9">कने भिरी राज्जभवने दे अंदर गेआ कने यीशुये नैं ग्लाया, “तू कतांह दा ऐ?” अपर यीशुयैं तिसियो कुच्छ भी जवाब नीं दित्ता।</verse>
				<verse number="10">इसा गल्ला पर पिलातुसैं तिस नैं ग्लाया, “मिन्जो नैं क्जो नीं ग्ला दा ऐ? क्या तू नीं जाणदा कि तिज्जो छड्डणे दा हक्क मिन्जो ऐ, कने तिज्जो सूल़िया पर टूंगणे दा हक्क भी मिन्जो ऐ।”</verse>
				<verse number="11">यीशुयैं जवाब दित्ता, “क्जोकि एह़ हक्क तिज्जो परमात्मे दित्या ऐ, तां तूं मिन्जो पर एह़ हक्क रखदा ऐ; इसतांई जिन्हीं मिन्जो तेरे हुआलैं कित्या ऐ, तिसदा पाप जादा ऐ।”</verse>
				<verse number="12">इसा गल्ला पर पिलातुस तिसियो छड्डणा चांह़दा था, अपर यहूदी अगुआं जोरे नैं डड्डी-डड्डी करी ग्लाया, “जे तू इस जो छड्डी दिंगा, तां तेरा भाईचारा कैसरे दे पास्से ते नीं। जेह्ड़ा कोई अपणे आप्पे जो राजा बणाणे दा दावा करदा ऐ सैह़ कैसरे दा सामणा करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="13">एह़ गल्लां सुणी नैं पिलातुस यीशुये जो बाहरेयो लेई आया कने तिसा जगाह इक्क चबूतरा था जिसियो इब्रानी भासा च गब्ब्ता ग्लांदे थे, कने तित्थु न्याय आसणे पर बैठी गेआ।</verse>
				<verse number="14">एह़ फसह दी त्यारिया दा दिन था, कने दोपैरा दा बग्त था। ताह़लू पिलातुसैं यहूदियां नैं ग्लाया, “दिक्खा तुहां दा राजा।”</verse>
				<verse number="15">अपर सैह़ जोरे नैं डड्डे, “लेई जा। लेई जा। तिसियो सूल़िया पर टूंगा।” पिलातुस तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “क्या मैं तुहां दे राजे जो सूल़िया पर टूंगा?” प्रधान याजकां जवाब दित्ता, “कैसरे जो छड्डी अहां दा होर कोई राजा नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="16">ताह़लू पिलातुसैं यीशुये जो तिन्हां दे हुआले करी दित्ता तांजे सैह़ सूल़िया पर टुंगी दित्ता जां।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू सपाई यीशुये जो लेई गै, कने सैह़ अपणिया सूल़िया चुक्की नैं तिसा जगाह तिकर बाहरेयो गेआ, जिसा जो खोपड़ी दी जगाह कने इब्रानी भासा च गुलगुता ग्लांदे थे।</verse>
				<verse number="18">तित्थु तिन्हां तिसियो कने तिस सौगी होर दूँ माणुआं जो सूल़िया पर टंगाई दित्ता, इक्की जो सज्जे कने दूये जो खब्बे, कने बिच्च यीशुये जो।</verse>
				<verse number="19">पिलातुसैं इक्क दोसपत्र लिखी नैं सूल़िया ऊपर लगाई दित्ता, कने तिस च एह़ लिख्या था, “यीशु नासरी यहूदियां दा राजा।”</verse>
				<verse number="20">एह़ दोसपत्र मतेआं यहूदी अगुआं पढ़ेया, क्जोकि सैह़ जगाह जित्थु यीशु सूल़िया पर टूंगेया था यरूशलेम सैहरे दे नेड़े थी; कने दोसपत्र इब्रानी, लतीनी कने यूनानी भासा च लिख्या था।</verse>
				<verse number="21">ताह़लू यहूदियां दे प्रधान याजकां पिलातुसे नैं ग्लाया, “‘यहूदियां दा राजा’ मत लिख अपर एह़ कि ‘तिन्हीं ग्लाया यहूदियां दा राजा ऐ’।”</verse>
				<verse number="22">पिलातुसैं जवाब दित्ता, “मैं जेह्ड़ा लिखी दित्ता, सैह़ लिखी दित्ता।”</verse>
				<verse number="23">जाह़लू सपाई यीशुये जो सूल़िया पर टुंगी बैठे, तां तिसदे कपड़े लेई नैं चार हिस्से कित्ते, कने चौंन्नी सपाईयां अप्पु च इक्क-इक्क हिस्सा बंडी, कने कुरता भी लेआ, अपर कुरता बगैर सित्तेयो ऊपरे ते थल्लै तिकर बुणेया था।</verse>
				<verse number="24">तां सपाईयां अप्पु च ग्लाया, “अहां इसियो नीं छेकदे, अपर इस पर पर्ची पांदे कि एह़ कुसदा हुंगा।” एह़ इसतांई होएया कि पवित्रशास्त्रे च जेह्ड़ा ग्लाया, सैह़ पूरा होयैं, “तिन्हां मेरे कपड़े अप्पु च बंडी लै कने मेरे कपड़ेयां च पर्ची पाई। सैह़ ऐई ऐ,जेह्ड़ा सपाईयां तित्थु कित्ता।”</verse>
				<verse number="25">अपर यीशु दी सूल़िया अल्ल तिसदी माँ, कने तिसदिया माँऊ दी बैहण, क्लोपासे दी लाड़ी मरियम, कने मरियम मगदलीनी खड़ोतियो थी।</verse>
				<verse number="26">जाह़लू यीशुयैं अपणिया माँऊ, कने तिस चेले जो जिस नैं सैह़ प्यार रखदा था बक्खे खड़ोत्यो दिख्या तां अपणिया माँऊ नैं ग्लाणा लग्गा, “हे नारी, दिक्ख, एह़ तेरा जागत ऐ।”</verse>
				<verse number="27">ताह़लू तिन्हीं तिस चेले नैं ग्लाया, “सुण, एह़ तेरी माँ ऐ।” कने तिसी बग्त सैह़ चेला तिसायो अपणे घरेयो लेई गेआ।</verse>
				<verse number="28">इसते बाद यीशुयैं एह़ जाणी नैं कि हुण सब कुच्छ पूरा होईया, इसतांई कि पवित्रशास्त्रे दा ग्लाया वचन पूरा होयैं, तां तिन्हीं ग्लाया, “मैं प्यासा ऐ।”</verse>
				<verse number="29">तित्थु सिरके नैं भरोया इक्क भांडा रखेया था, तिन्हां च इक्की सपाईयें सिरके च स्पंजे सेड़ी नैं जूफे दिया डाल़िया पर रखी करी तिसदे मुँऐ नैं लगाया।</verse>
				<verse number="30">कने जाह़लू यीशुयैं सैह़ सिरका चखेया, तां ग्लाया, “हुण सब कुच्छ पूरा होएया।” कने सिरे लटकाई नैं प्राण छड्डी दित्ते।</verse>
				<verse number="31">इसतांई कि सैह़ त्यारी दा दिन था, यहूदियां पिलातुसैं नैं विणती कित्ती कि तिन्हां दियां लत्तां तोड़ियां जान कने सैह़ लौआये जान, तांजे बिस्रामे आल़े दिन सैह़ सूल़िया पर नीं रैह़न, क्जोकि सैह़ बिस्रामे आल़ा दिन बड्डा दिन था।</verse>
				<verse number="32">सपाईयां आई नैं तिन्हां माणुआं च पैहल्ले दी लत्तां तोड़ियां ताह़लू दूये दियां भी, जेह्ड़े तिस सौगी सूल़िया पर टूंगेयो थे;</verse>
				<verse number="33">अपर जाह़लू यीशु अल्ल आई नैं दिख्या कि सैह़ मरिया ऐ, तां तिसदियां लत्तां नीं तोड़ियां।</verse>
				<verse number="34">अपर इक्की सपाईयें बरछे नैं तिसदी पसली बिन्नी, कने तिस च ताह़लू ई खून कने पाणी निकल़ेया।</verse>
				<verse number="35">जिन्हीं एह़ दिख्या, तिन्हीं गवाही दित्ती ऐ, कने तिसदी गवाही सच्ची ऐ; कने सैह़ जाणदा ऐ, जेह्ड़ा तिन्हीं ग्लाया सैह़ सच्च ऐ, कि तुहां भी बसुआस करन।</verse>
				<verse number="36">एह़ गल्लां इसतांई होईयां कि पवित्रशास्त्रे च जेह्ड़ा लिख्या था सैह़ पूरा होयैं, “तिसदी कोई हड्डी नीं तोड़ी जांगी।”</verse>
				<verse number="37">भिरी इक्क होर जगाह पर एह़ पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ; “जिसियो तिन्हां बिन्नेया ऐ, तिस पर तिन्हां दी नजर हुंगी।”</verse>
				<verse number="38">इन्हां गल्लां ते बाद अरिमतिया सैहरे दा रैहणे आल़ा यूसुफ जेह्ड़ा यीशुये दा चेला था, (अपर यहूदियां दे डरे ते इसा गल्ला जो छुपाई रखदा था,) तिन्हीं पिलातुसे नैं विणती कित्ती कि क्या सैह़ यीशु दी लाह्स लेई जाई सकदा ऐ। पिलातुसैं तिसदी विणती सुणी, कने सैह़ आई नैं तिसदी लाह्सा लेई गेआ।</verse>
				<verse number="39">नीकुदेमुस भी, जेह्ड़ा पैहल्ले यीशु अल्ल राती गेआ था, कने लगभग तीई किलो मिठ्ठी खुसबुदार सम्रगी लेई आया।</verse>
				<verse number="40">ताह़लू तिन्हां यीशु दी लाह्स लेई, कने यहूदियां दे दब्बणे दी रीतिया मताबक तिसियो खुसबुदार समग्रिया सौगी कफने च लपेटया।</verse>
				<verse number="41">कने तिसा जगाह दे नेड़े जित्थु यीशु सूल़िया पर टूंगेया था, इक्क बाग था, कने तिस बागे च इक्क नौई कब्र थी जिसा च अह्ल्ली तिकर कोई भी नीं रखेया था।</verse>
				<verse number="42">इसतांई यहूदी अगुआं दे बिस्रामे दी त्यारिया आल़े दिने दिया बज़ाह ते तिन्हां यीशु दिया लाह्सा जो तिसा कब्रा च रखेया, क्जोकि सैह़ नेड़े थी।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">हफ्ते दे पैहल्ले दिन मरियम मगदलीनी कने कुच्छ होर जणासा बड़िया भ्यागा नेहरे च कब्रा पर आईआं, कने तिन्हां पत्थरे जो कब्रा ते हटेया दिख्या।</verse>
				<verse number="2">ताह़लू सैह़ दौड़ियां कने शमौन पतरस कने तिस दूये चेले अल्ल जिस नैं यीशु प्यार रखदा था, आई नैं ग्लाणा लगियां, “सैह़ प्रभु दिया लाह्सा जो कब्र ते कड्डी लैइयो हन, कने अहां नीं जाणदियां कि तिसियो कतांह रखी दित्या ऐ।”</verse>
				<verse number="3">ताह़लू पतरस कने सैह़ दूआ चेला निकल़ी नैं कब्रा दे पास्सेयो चल्ले।</verse>
				<verse number="4">सैह़ दोयो सौगी-सौगी दौड़ा दे थे, अपर दूआ चेला पतरस ते गांह निकल़ी नैं क्रबा पर पैहल्लैं पुज्जिया;</verse>
				<verse number="5">कने झुकी नैं कपड़े पैयो दिक्खे, अपर सैह़ अंदर नीं गेआ।</verse>
				<verse number="6">ताह़लू शमौन पतरस तिसदे पचांह़-पचांह़ पुज्जया, कने कब्रा अंदर गेआ कने कपड़े पैयो दिक्खे;</verse>
				<verse number="7">कने सैह़ परना जेह्ड़ा तिसदे सिरे पर बन्नेया था, कपड़ेयां सौगी नीं पेआ था, अपर लग्ग इक्की जगाह पर तैह लगाई नैं रखेया दिख्या।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू दूआ चेला भी जेह्ड़ा कब्रा पर पैहल्लैं पुज्जया था, अंदर गेआ कने दिक्खी नैं बसुआस कित्ता, कि यीशु मरेयां ते जिन्दा होई गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="9">एह़ तां अह्ल्ली तिकर पवित्रशास्त्रे दी एह़ गल्ल नीं समझेयो थे, कि यीशुये दा मरेयां ते दुवारी जिन्दा होणा जरूर हुंगा।</verse>
				<verse number="10">ताह़लू एह़ चेले अपणे घरेयो बापस चली गै।</verse>
				<verse number="11">अपर मरियम रोंदी कब्रा अल्ल बाहर ई खड़ोई रेई, कने रोंदे-रोंदे कब्रा दे पास्से झुकी नैं,</verse>
				<verse number="12">दूँ सुअर्गदूतां जो चिट्टे चमकदार कपड़े पैहनेयो इक्की जो सरहाणे कने दूये जो पैंदिया बैठेया दिख्या, जित्थु यीशु दी लाह्स रखियो थी।</verse>
				<verse number="13">तिन्हां तिसा नैं ग्लाया, “हे नारी, तू क्जो रोआ दी ऐ?” तिन्नै तिन्हां नैं ग्लाया, सैह़ मेरे प्रभु दिया लाह्सा जो चुक्की लेई गियो हन, कने मैं नीं जाणदी कि तिसियो कुत्थू रखेया ऐ।</verse>
				<verse number="14">एह़ ग्लाई नैं सैह़ पचांह़ मुड़ी कने यीशुये जो खड़ोत्यो दिख्या, अपर तिन्नै नीं पणछैणयां कि एह़ यीशु ऐ।</verse>
				<verse number="15">यीशुयैं तिसा नैं ग्लाया, “हे नारी, तू क्जो रोआ दी ऐ? कुसियो तोपा दी ऐ?” तिन्नै माली समझी नैं तिस नैं ग्लाया, “हे महाराज, जे तैं तिसियो चुक्की लेआ ऐ तां मिन्जो दस्स कि तिसियो कुत्थू रखेया ऐ, कने मैं तिसियो लेई जांगी।”</verse>
				<verse number="16">यीशुयैं तिसा नैं ग्लाया, “मरियम।” तिन्नै पचांह़ मुड़ी करी तिस नैं ग्लाया, “रब्बूनी।” इब्रानी भासा च ग्लाया, मतलब हे गुरू जी।</verse>
				<verse number="17">यीशुयैं तिसा नैं ग्लाया, “मिन्जो मत छु, क्जोकि मैं अह्ल्ली तिकर पिता अल्ल ऊपर नीं गेआ, अपर मेरे भाऊआं अल्ल जाई नैं तिन्हां नैं ग्लाई दे, कि मैं अपणे पिता कने तुहां दे पिता, कने अपणे परमात्मे कने तुहां दे परमात्मे अल्ल ई ऊपरेयो चलेया ऐ।</verse>
				<verse number="18">मरियम मगदलीनिया जाई नैं चेलेयां जो दस्सेया, मैं प्रभु जो दिख्या कने तिन्हीं मिन्जो नैं एह़ गल्लां ग्लाईयां।”</verse>
				<verse number="19">तिसी दिने जेह्ड़ा हफ्ते दा पैहल्ला दिन था संझा दे बग्त यहूदियां ते डरी नैं चेले कमरे दे दरवाजे बंद करी नैं किठ्ठे होएयो थे, ताह़लू यीशु तित्थु आया कने तिन्हां बिच्च खड़ोई नैं तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, तुहां जो सांति मिल्ले।</verse>
				<verse number="20">कने एह़ ग्लाई नैं तिन्हीं अपणा हत्थ कने अपणी पसली तिन्हां जो दस्सी ताह़लू चेले प्रभु जो दिक्खी नैं खुस होये।</verse>
				<verse number="21">यीशु भिरी तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां जो सांति मिल्ले; जिंआं पितैं मिन्जो घल्लेया ऐ, तिंआं ई मैं भी तुहां जो इस संसारे च घल्लदा ऐ।”</verse>
				<verse number="22">एह़ ग्लाई नैं तिन्हीं तिन्हां पर फूंक मारी कने तिन्हां नैं ग्लाया, “पवित्र आत्मा लेआ।</verse>
				<verse number="23">जिन्हां लोकां दे पाप तुहां माफ करगे, तिन्हां दे माफ हुंगे; जिन्हां दे पाप तुहां माफ नीं करगे, तिन्हां दे माफ नीं हुंगे।”</verse>
				<verse number="24">अपर बाराह चेलेयां च इक्क, मतलब थोमा जिसियो दिदुमुस भी ग्लांदे थे, जाह़लू यीशु आया तां सैह़ तिन्हां सौगी नीं था।</verse>
				<verse number="25">जाह़लू होर चेले तिस नैं ग्लाणा लग्गे, “अहां प्रभु जो दिख्या ऐ,” ताह़लू तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं तां तिसदेयां हत्थां च मेखां देयां बिन्नां च उंगली पाई नैं, कने तिसदिया बक्खिया च अपणा हत्थ पाई नैं ई बसुआस करगा।”</verse>
				<verse number="26">अठां दिनां बाद तिसदे चेले भिरी घरे अंदर थे, कने थोमा तिन्हां सौगी था; कने दरवाजे बंद थे, ताह़लू यीशु आया कने तिन्हां बिच्च खड़ोई नैं ग्लाणा लग्गा, “तुहां जो सांति मिल्ले।”</verse>
				<verse number="27">ताह़लू तिन्हीं थोमे नैं ग्लाया, “अपणी उंगलिया नैं मेरे हत्थां जो छुई नैं दिक्ख कने अपणा हत्थ गांह करी नैं मेरिया बक्खिया च पा, कने बेबसुआसी नीं पर बसुआसी बण।”</verse>
				<verse number="28">एह़ सुणी थोमे जवाब दित्ता, “हे मेरे प्रभु हे मेरे परमात्मा।”</verse>
				<verse number="29">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “क्या तैं दिक्खी नैं मिन्जो पर बसुआस कित्ता ऐ? धन हन सैह़ जिन्हां मिन्जो नीं दिख्या, भिरी भी बसुआस कित्ता।”</verse>
				<verse number="30">यीशुयैं होर भी मते चमत्कार चेलेयां सामणै दस्से, जेह्ड़े इसा कताबा च लिखे नीं गै;</verse>
				<verse number="31">अपर एह़ इसतांई लिखयो हन, कि तुहां बसुआस करा कि यीशु ई परमात्मे दा पुत्तर मसीह ऐ, कने बसुआस करी नैं तिसदे नांऐ ते सदा दी ज़िन्दगी पा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">इन्हां गल्लां ते बाद यीशुयैं अपणे आप्पे जो तिबिरियास झीला दे कनारे चेलेयां पर प्रगट कित्ता, एह़ इआं होएया,</verse>
				<verse number="2">शमौन पतरस, कने थोमा जिसियो दिदुमुस ग्लांदे थे, कने गलील प्रदेसे दे काना सैहरे दा नतनएल, कने जबदिये दे पुत्तर, कने तिसदे चेलेयां च दो होर जणे कठ्ठरोयो थे।</verse>
				<verse number="3">शमौन पतरसैं तिन्हां नैं ग्लाया, “मैं मच्छी पकड़णा चलेया ऐ।” तिन्हां तिसियो ग्लाया, “अहां भी तिज्जो सौगी चलदे।” कने सैह़ निकल़ी नैं किस्तिया पर चढ़े, अपर तिसा राती तिन्हां जो कुच्छ नीं मिल्ला।</verse>
				<verse number="4">भ्याग हुंदेया ई यीशु कनारे पर आई खड़ोता; तमी चेले तिसियो पणछैणी नीं सके कि एह़ यीशु ऐ।</verse>
				<verse number="5">ताह़लू यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, हे जागतो, क्या तुहां अल्ल कुच्छ मच्छियां हन? तिन्हां जवाब दित्ता, “नीं हन।”</verse>
				<verse number="6">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, किस्तिया दे सज्जे कनारे जाल़ पा तां मिलणियां हन। कने तिन्हां जाल़ पाया, कने मतिआं मच्छियां होणे दिया बज़ाह ते जाल़े जो खींजी नीं सके।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू तिन्हीं चेलैं जिस नैं यीशु प्यार रखदा था, तिन्हीं पतरसैं नैं ग्लाया, “एह़ तां प्रभु ऐ।” शमौन पतरसैं एह़ सुणी नैं कि सैह़ प्रभु ऐ, तिन्हीं अपणे बाहरे दे कपड़े पैहनी लै, जेह्ड़े तिन्हीं कम्मे करणे तांई खोलेयो थे, कने झीला च छाल़ देई दित्ती, क्जोकि सैह़ यीशुये नैं मिलणे तांई बड़ा उतावल़ा था।</verse>
				<verse number="8">अपर दूये चेले छोटिया किस्तिया पर मच्छियां नैं भरोये जाल़े जो खींजदे-खींजदे आये, क्जोकि सैह़ कनारे ते जादा दूर नीं थे, अपर कोई सौ मीटर दूर थे।</verse>
				<verse number="9">जाह़लू सैह़ कनारे पर लौत्थे, तां तिन्हां क्योले दी अग्ग कने तिस पर मच्छी रखियो, कने रोटी दिक्खी।</verse>
				<verse number="10">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “जेह्ड़ियां मच्छियां तुहां हुण पकड़ियां हन, तिन्हां च कुच्छ लेई ओआ।”</verse>
				<verse number="11">तां शमौन पतरसैं किस्तिया पर चढ़ी नैं इक्क सौ त्रियुन्जा बड्डियां मच्छियां नैं भरोया जाल़ कनारे पर खिंज्या, कने इतणी मच्छियां होणे पर भी जाल़ नीं फटेया।</verse>
				<verse number="12">यीशुयैं तिन्हां नैं ग्लाया, “ओआ, खाणा खांदे।” चेलेयां च कुसी जो हिम्मत नीं होई कि तिसते पुछन, “तू कुण ऐ?” क्जोकि सैह़ जाणदे थे कि एह़ प्रभु ई ऐ।</verse>
				<verse number="13">यीशु आया कने रोटी लेई नैं तिन्हां जो दित्ती, कने तिंआं ई मच्छी भी।</verse>
				<verse number="14">एह़ त्री बरी ऐ कि यीशु मरेयां ते जिन्दा होणे दे बाद चेलेयां जो दुस्सेया।</verse>
				<verse number="15">खाणा खाणे ते बाद यीशुयैं शमौन पतरसैं नैं ग्लाया, “हे शमौन, यूहन्ने दे पुत्तर, क्या तू इन्हां ते बधी करी मिन्जो नैं प्यार रखदा ऐ?” तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “हाँ प्रभु; तू तां जाणदा ऐ कि मैं तिज्जो नैं प्यार करदा ऐ।” तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “जेह्ड़े लोक मेरे हन तिन्हां दा ध्यान रख, जिंआं इक्क गुआल़ा अपणियां भेड्डां देयां बच्चेयां दी रखवाल़ी करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="16">तिन्हीं भिरी दूई बरी तिस नैं ग्लाया, “हे शमौन, यूहन्ने दे जागत, क्या तू मिन्जो नैं प्यार रखदा ऐ?” तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “हाँ प्रभु; तू तां जाणदा ऐ, कि मैं तिज्जो नैं प्यार रखदा ऐ।” तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “जेह्ड़े लोक मेरे हन तिन्हां दा ध्यान रख, जिंआं इक्क गुआल़ा अपणियां भेड्डां दी रखवाल़ी करदा ।”</verse>
				<verse number="17">तिन्हीं त्री बरी भिरी तिस नैं ग्लाया, “हे शमौन, यूहन्ने दे पुत्तर, क्या तू मिन्जो नैं प्यार रखदा ऐ?” पतरस उदास होई गेआ कि तिन्हीं तिस नैं त्री बरी इआं ग्लाया, “क्या तू मिन्जो नैं प्यार रखदा ऐ?” कने तिस नैं ग्लाया, “हे प्रभु, तू तां सब कुच्छ जाणदा ऐ; कने तू एह़ भी जाणदा ऐ कि मैं तिज्जो नैं प्यार रखदा ऐ।” यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “जेह्ड़े लोक मेरे हन तिन्हां दा ध्यान रख, जिंआं इक्क गुआल़ा अपणियां भेड्डां दा ध्यान रखदा कने चगांदा ऐ।</verse>
				<verse number="18">मैं तिज्जो नैं सच्च-सच्च ग्लांदा ऐ, जाह़लू तू जुआन था तां अपणे लक्के बन्नी नैं जित्थु चांह़दा था औत्थू फिरदा था; अपर जाह़लू तू जबरा हुंगा तां अपणेयां हत्थां फलांगा; कने दूआ तेरा लक्के बन्नी नैं जित्थु तू नीं चांह़गा औत्थू तिज्जो लेई जांगा।”</verse>
				<verse number="19">तिन्हीं इन्हां गल्लां ते इसारा कित्ता कि पतरस कदेई मौत्ती ते परमात्मे दी महिमा करगा। कने ताह़लू तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “मेरे पचांह़ चली पौ।”</verse>
				<verse number="20">पतरसैं मुड़ी नैं तिस चेले जो पचांह़ ओंदे दिख्या, जिसियो यीशु प्यार रखदा था, कने जिन्हीं खांदे बग्त यीशुये दे बक्खे जाई नैं पुछया था, “हे प्रभु, तेरा पकड़ुआणे आल़ा कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="21">तिसियो दिक्खी नैं पतरसैं यीशुये नैं ग्लाया, “हे प्रभु तिसदा क्या हाल हुंगा?”</verse>
				<verse number="22">यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “जे मैं चां कि सैह़ मेरे ओणे तिकर रैंह्, तां तिज्जो इसते क्या? तू मिन्जो पचांह़ चली पौ।”</verse>
				<verse number="23">इसतांई भाऊआं च एह़ गल्ल फैली गेई, कि सैह़ दूआ चेला नीं मरगा; अपर अह्ल्ली तिकर यीशुयैं तिस नैं एह़ नीं ग्लाया था, कि सैह़ नीं मरगा, अपर एह़ ग्लाया, कि “जे मैं चां कि सैह़ मेरे ओणे तिकर रैंह्, तां तिज्जो इसते क्या?”</verse>
				<verse number="24">एह़ सैई चेला ऐ, जेह्ड़ा इन्हां गल्लां दी गवाही दिंदा ऐ कने जिन्हीं इन्हां गल्लां जो लिख्या ऐ, कने अहां जाणदे हन, कि तिसदी गवाही सच्ची ऐ।</verse>
				<verse number="25">होर भी मते कम्म हन, जेह्ड़े यीशुयैं कित्यो हन; जे सैह़ इक्क-इक्क करी नैं लिखे जांदे तां मैं समझदा कि जेह्ड़ियां कताबां लिखियां जांदियां सैह़ संसारे च भी नीं समांदियां।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="44">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">हे थियुफिलुस, मैं अपणिया पैहल्लिया कताबा च तिन्हां सारियां गल्लां दे बारे च लिख्या ऐ, जिन्हां जो यीशु सुरू ते करदा कने सखांदा रेह्आ,</verse>
				<verse number="2">जाह़लू तिकर सैह़ परमात्मे दे जरिये सुअर्गे च चुकेया नीं गेआ। ताह़लू तिकर तिन्हां प्रेरितां जो जिन्हां जो यीशुयैं चुणेया था पवित्र आत्मा दे जरिये हुक्म दिंदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="3">यीशुयैं अपणे दुख झेलणे कने मौत्ती दे बाद बड़े पक्केयां सबूतां नैं अपणे आप्पे जो जिन्दा दस्सेया, कने चाल़ियां दिनां तिकर सैह़ चेलेयां जो दुस्सदा रेह्आ, कने परमात्मे दे राज्जे दियां गल्लां करदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="4">तिस बग्त जाह़लू सैह़ किठ्ठे थे, तिन्हीं मिल्ली करी तिन्हां जो हुक्म दित्ता, “यरूशलेम सैहरे जो मत छड्डा, अपर मेरे पिता दे तिस वादे जो पूरे होणे दा इन्तजार करदे रेह्आ, जिसदी चर्चा तुहां मिन्जो ते सुणियो।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि यूहन्ने तां पांणिये च बपतिस्मा दित्या ऐ, अपर थोड़ेयां दिनां बाद परमात्मा पवित्र आत्मा घल्लगा, तांजे जेह्ड़ा तुहां अंदर रैंह्।”</verse>
				<verse number="6">कने बादे च जाह़लू प्रेरित तिस नैं मिल्ले, भिरी तिन्हां यीशु ते पुछया, “हे प्रभु, क्या सैह़ बग्त आई रेह्आ कि तू इस्राएल देसे दा राज्ज जो अजाद करी नैं बापस लेयोंगा?”</verse>
				<verse number="7">तिन्हीं तिन्हां नैं ग्लाया, “तिन्हां बग्तां या कालां जो जाणने दी जरूरत तुहां जो नीं ऐ, कि सैह़ गल्लां काह़लू हुंगिया, क्जोकि तिन्हां गल्लां जो पितैं अपणे हक्के च रखेया ऐ।</verse>
				<verse number="8">अपर पवित्र आत्मा तुहां पर ओंगा ताह़लू तुहां सामर्थ पांगे; कने तुहां यरूशलेम सैहर कने सामरिया प्रदेसे कने सारे यहूदिया प्रदेस च, कने पूरे संसारे च मेरे गवाह हुंगे।”</verse>
				<verse number="9">एह़ ग्लाई नैं तिन्हां दे दिक्खदे-दिक्खदे यीशु सुअर्गे जो चली गेआ, कने बदल़ां दिया बज़ाह ते सैह़ तिसियो दिक्खी नीं सके।</verse>
				<verse number="10">तिसदे जांदे बग्त जाह़लू सैह़ अम्बरे बक्खी दिक्खा दे थे, तां दिक्खा चाणचक दो माणु चिट्टेयां कपड़ेयां लाई करी तिन्हां अल्ल आई खड़ोते,</verse>
				<verse number="11">कने तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गे, “हे गलीली माणुओ, तुहां क्जो खड़ोई करी अम्बरे बक्खी दिक्खा दे हन, ऐई यीशु जिसियो परमात्मा तुहां दे सामणै ते सुअर्गे जो चुक्की नैं लेई गेआ ऐ, जिस तरीके नैं तुहां तिसियो सुअर्गे च जांदे दिख्या ऐ, तिस ई तरीके नैं सैह़ भिरी ओंगा।”</verse>
				<verse number="12">एह़ सारियां गल्लां होणे ते बाद प्रेरित जैतून नांऐ दे प्हाड़े ते जेह्ड़ा यरूशलेम सैहरे दे नेड़े लगभग अधा मील दूर ऐ, यरूशलेम सैहरे जो बापस हटी आये।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू सैह़ सैहरे च पुज्जे तां तिस कमरे दिया बोड़ी च गै, जित्थु पतरस कने यूहन्ना कने याकूब कने अन्द्रियास कने फिलिप्पुस कने थोमा कने बरतुल्मै कने मत्ती कने हलफई दा पुत्तर याकूब कने शमौन जेलोतेस कने याकूबे दा पुत्तर यहूदा रैंह्दे थे।</verse>
				<verse number="14">एह़ सारे कने तिसदे भाऊ कने यीशु दी माता मरियम कने होर जणासां सौगी इक्क मन होई करी प्रार्थना च लग्गी रैह्।</verse>
				<verse number="15">कने तिन्हां दिनां च पतरस लगभग इक्क सौ बीआं लोकां बिच्च खड़ोई करी ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="16">“हे भाऊओ, जरूरी था कि पवित्रशास्त्रे दा सैह़ वचन पूरा होयैं जेह्ड़ा पवित्र आत्मा दाऊदे दे मुँऐ ते यहूदा दे बारे च, जेह्ड़ा यीशुये जो पकड़ुआणे आल़ेआं दा अगुआ था, पैहल्लैं ई दस्सी दित्या था।</verse>
				<verse number="17">यहूदा तां अहां च इक्क कने सेवा दे कम्मां च भी साझी था।</verse>
				<verse number="18">जिंआं तुहां जाणदे हन, तिन्हीं बुरे कम्मां दिया कमाईया नैं इक्क खेत खरीदेया, कने सिरे भार पेआ कने तिसदा पेट फटी गेआ कने तिसदियां सारियां आंन्द्रा निकल़ी गियां।</verse>
				<verse number="19">इसा गल्लां जो यरूशलेम सैहरे दे सारे रैहणे आल़े जाणी गै, ऐत्थु तिकर कि तिस खेते दा नां तिन्हां दिया भासा च ‘हकलदमा’ मतलब ‘खूने दा खेत’ पेई गेआ।</verse>
				<verse number="20">पतरसैं एह़ भी ग्लाया, कि दाऊदैं अपणी भजन संहिता दिया कताबा च लिख्या ऐ, ‘तिसदा घर उजड़ी जां, कने तिस च कोई ना बसें’ कने दाऊदैं एह़ भी ग्लाया, कने ‘तिसदी पदवी कोई दूआ लेई लैं।’</verse>
				<verse number="21">“इसतांई जितणेयां दिनां तिकर प्रभु यीशु अहां सौगी ओंदा जांदा रेह्आ, मतलब यूहन्ने दे बपतिस्मे ते लेई करी तिसियो अहां दे सामणै ते सुअर्गे चुकणे तिकर-जेह्ड़े लोक लगातार अहां सौगी रैह्,</verse>
				<verse number="22">इसतांई एह़ जरूरी ऐ कि इक्क देहया माणु चुणेयां जां, जेह्ड़ा यीशु मसीह दे कम्मां दे सारे बग्तां दा कने मरेयां ते दुवारी जिन्दे होणे दा गवाह ऐ।”</verse>
				<verse number="23">ताह़लू तिन्हां दून्नी जो खरेड़ी दित्ता, इक्क यूसुफ जिसियो बरसब्बा भी ग्लांदे थे, कने तिसदा खानदानी नां यूस्तुस ऐ, कने दूआ मत्तियाहे जो,</verse>
				<verse number="24">कने एह़ प्रार्थना कित्ती, “हे प्रभु, तू जेह्ड़ा सारेयां देयां मनां जाणदा ऐ, एह़ प्रगट कर कि इन्हां दून्नी च तैं कुसियो चुणेया ऐ,</verse>
				<verse number="25">तांजे सैह़ इन्हां सेवा दे कम्मां कने प्रेरिते दिया पदविया जो सम्भाल़ी लैं, जिसायो यहूदा छड्डी करी अपणिया जगाह जो चली गेआ।”</verse>
				<verse number="26">ताह़लू प्रेरितां तिन्हां दूँई दे बारे च चिठ्ठियां पाईयां, कने चिठ्ठी मत्तियाह दे नांऐ पर निकल़ी। कने सैह़ तिन्हां ग्यारां प्रेरितां सौगी गिणेयां गेआ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">जाह़लू यहूदियां दे पिन्तेकुस्त दा दिन आया, तां सैह़ सारे इक्की जगाह कठ्ठरोयो थे।</verse>
				<verse number="2">कने चाणचक अम्बरे ते बड्डे तफाने दी छेड़ होई, कने पूरा घर जित्थु सैह़ बैठेयो थे, हिल्ली गेआ।</verse>
				<verse number="3">कने तिन्हां जो जीभा साइआं अग्गी दियां लपटां दुस्सियां, कने सैह़ लपटां तिन्हां च हर इक्क माणुये च आई रेईयां।</verse>
				<verse number="4">सैह़ सारे ई पवित्र आत्मा नैं भरोई गै, कने जिंआं आत्मा तिन्हां जो ग्लाणे दी सामर्थ दित्ती, सैह़ लग्ग-लग्ग बोलियां ग्लाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="5">कने तिस बग्त तित्थु परमात्मे दा डर मन्नणे आल़े मते सारे यहूदी लोक थे, जेह्ड़े सारे संसारे दे हर देस ते आई नैं तिस त्योहारे मनाणे तांई यरूशलेम सैहरे च रैंह्दे थे।</verse>
				<verse number="6">कने जाह़लू तफाने साइआं छेड़ होई, तां भीड़ किठ्ठी होई गेई कने लोक डरी गै, क्जोकि हर इक्की जो ऐई सुणोदा था कि सैह़ मेरिया बोलिया च ग्ला दा ऐ।</verse>
				<verse number="7">सैह़ सारे हरान कने हक्के-बक्के होई नैं ग्लाणा लग्गे, “दिक्खा एह़ जेह्ड़ा ग्ला दे हन क्या सारे गलीली नीं हन?</verse>
				<verse number="8">तां भिरी क्जो अहां च हर इक्क अपणी-अपणी पैदाईसी बोली सुणा दा ऐ?</verse>
				<verse number="9">अहां जेह्ड़ा पारथी, मेदी,एलामी कने मेसोपोटामिया, यहूदिया, कप्पदूकिया, पुन्तुस कने आसिया प्रदेस,</verse>
				<verse number="10">कने फ्रूगिया कने पन्फूलिया कने मिस्र कने लीबिया जेह्ड़ा कुरेने देस दे अक्खे-बक्खे दे हन इन्हां सारे देसां दे रैहणे आल़ेआं कने रोमी माणु,</verse>
				<verse number="11">मतलब यहूदी कने यहूदी मत अपनाणे आल़े, क्रेती कने अरबी माणु भी हन, अपर अपणी-अपणी बोलिया च तिन्हां ते परमात्मे दे बड्डे-बड्डे कम्मां दी चर्चा सुणदे हन।”</verse>
				<verse number="12">कने एह़ सब हरान होये, कने घबराई करी इक्की दूये नैं ग्लाणा लग्गे, “एह़ क्या होआ दा ऐ।”</verse>
				<verse number="13">अपर दूये मजाक करी नैं ग्लाणा लग्गे, “एह़ तां नौईआ मदिरा दे नशे च मस्त हन।”</verse>
				<verse number="14">ताह़लू पतरस तिन्हां ग्यारां सौगी खड़ोई नैं जोरे नैं ग्लाणा लग्गा, “हे यहूदी कने हे यरूशलेम सैहरे च रैहणे आल़ेयो, एह़ जाणी लेआ, कने ध्याने नैं मेरियां गल्लां जो सुणा।</verse>
				<verse number="15">जिंआं तुहां समझा दे हन, कि एह़ नशे हन, अपर एह़ लोक नशे च नीं हन, क्जोकि अह्ल्ली तां भ्यागा दा बग्त ऐ।</verse>
				<verse number="16">अपर एह़ सैह़ गल्ल ऐ, जेह्ड़ी योएल भविष्यवक्ते ग्लाईयो थी:</verse>
				<verse number="17">‘परमात्मा ग्लांदा ऐ, कि अन्त दे दिनां च इआं हुंगा, कि मैं अपणा पवित्र आत्मा सारेयां लोकां जो दिंगा, कने तुहां दे पुत्तर कने तुहां दियां कुड़ियां भविष्यवाणी करगियां, कने तुहां दे जुआन माणु दर्शन दिक्खगे, कने तुहां दे स्याणे सुपणे दिक्खगे।</verse>
				<verse number="18">कने मैं अपणे दासां कने अपणियां दासियां पर भी तिन्हां दिनां च अपणा पवित्र आत्मा दैणा ऐ, कने तिन्हां भी भविष्यवाणी करणी ऐ।</verse>
				<verse number="19">कने मैं ऊपर अम्बरे च अनोखे कम्म कने थल्लैं धरतिया पर चमत्कार, मतलब खूने दा कने अग्गी दा कने धूयें दा बदल़ दस्सगा।</verse>
				<verse number="20">प्रभु दा न्याय दा दिन ओणे ते पैहल्लैं सूरज नेहरे कने चन्द्रमा खूने साइआं लाल होई जांगा।</verse>
				<verse number="21">कने जेह्ड़ा कोई प्रभु दा नां लैंगा, सैई उद्धार पांगा।’</verse>
				<verse number="22">“हे इस्राएल देसे दे लोको, इन्हां गल्लां सुणा, कि यीशु नासरी इक्क माणु था। जिसदा परमात्मे दे पास्से ते होणे दा सबूत तिन्हां सामर्थी दे कम्मां कने हरान करणे आल़े कम्मां कने चमत्कारां ते दुस्सदा ऐ। जेह्ड़े परमात्मैं तुहां दे बिच्च तिसदे जरिये दस्से, जिन्हां जो तुहां अप्पु ई जाणदे हन।</verse>
				<verse number="23">तिसी यीशुये जो, जेह्ड़ा परमात्मे दी बणाई होई योजना कने पैहल्ले दे ज्ञानां मताबक पकड़ुवाया गेआ। तुहां अधर्मियां दे हत्थां नैं सूल़िया पर टुंगी करी मारी दित्ता।</verse>
				<verse number="24">अपर तिसियो परमात्मैं मौत्ती दे बंधना ते छड्डाई करी जिन्दा कित्ता; क्जोकि तिस तांई सम्भव ई नीं था कि मौत्त तिसियो अपणे बसे च रखी पांदी।</verse>
				<verse number="25">क्जोकि दाऊद यीशु मसीह दे बारे च ग्लांदा ऐ, ‘मैं प्रभु जो हमेसा अपणे सामणै दिक्खदा रेह्आ क्जोकि सैह़ मिन्जो सौगी ऐ, तांजे मैं पेई नीं जां।</verse>
				<verse number="26">इसतांई मेरा मन खुस होएया, कने मेरी जीभ भी तृप्त ऐ, अपर मेरा पूरा सरीर आसा च बणी रैहणा।</verse>
				<verse number="27">क्जोकि तू मेरेयां प्राणा जो अधोलोक च नीं छड्डगा; कने ना अपणे पवित्र माणुआं जो सड़नां दिंगा।</verse>
				<verse number="28">तैं तां मिन्जो ज़िन्दगिया दा रस्ता दस्सेया ऐ; तू मिन्जो अपणे दर्शना सौगी कने खुसिया सौगी भरी दिंगा।’</verse>
				<verse number="29">“हे भाऊओ, मैं कुलपति दाऊद दे बारे च तुहां सौगी हिम्मता नैं ग्लाई सकदा ऐ कि सैह़ तां मरी गेआ कने दब्बेया कने तिसदी कब्र अज्जे तिकर अहां दे ऐत्थु मजूद ऐ।”</verse>
				<verse number="30">सैह़ भविष्यवक्ता था, सैह़ जाणदा था कि परमात्मैं मिन्जो सौगी कसम खाई करी वादा कित्या ऐ, कि “मैं तेरे वंशे च इक्की माणुये जो तेरे सिंहासणे पर बठाल़गा।”</verse>
				<verse number="31">तिन्हीं होणे आल़ी गल्ला जो पैहल्ले ते ई दिक्खी करी मसीह दे जिन्दे होणे दे बारे च भविष्यवाणी कित्तियो थी, कि नां तां तिसदा प्राण अधोलोक च रैहणा कने ना तां तिसदा सरीर सड़नां।</verse>
				<verse number="32">इसी यीशुये जो परमात्मैं जिन्दा कित्ता, जिसदे अहां सारे गवाह हन।</verse>
				<verse number="33">इस तरीके नैं परमात्मे दे सज्जे हत्थे नैं सबना ते ऊची जगाह पाई नैं, कने पिता ते सैह़ पवित्र आत्मा पाई करी नैं जिसदा वादा कित्या था, तिन्हीं एह़ देई दित्ता ऐ, जेह्ड़ा तुहां अज्ज दिख्या कने सुणेया ऐ।</verse>
				<verse number="34">क्जोकि दाऊद तां सुअर्गे पर नीं चढ़ेया; अपर सैह़ अप्पु ई ग्लांदा ऐ, “‘प्रभु परमात्मे मेरे प्रभु नैं ग्लाया, मेरे सज्जे पास्से बैठ,</verse>
				<verse number="35">जाह़लू तिकर कि मैं तेरे बैरियां जो तेरे पैरां दी चौकी ना करी दैं।’ ”</verse>
				<verse number="36">“कने हुण सारे इस्राएली माणु पक्के तरीके नैं जाणी लैन कि परमात्मैं तिस यीशुये जो जिसियो तुहां सूल़िया पर चढ़ाया, प्रभु कने मसीह भी ठैहराया।”</verse>
				<verse number="37">ताह़लू एह़ गल्ल सुणने आल़े लोकां दे दिलां च चुभी गै, कने सैह़ पतरस कने बाक्कि प्रेरितां ते पुछणा लग्गे, “हे भाऊओ अहां क्या करन।”</verse>
				<verse number="38">पतरस तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “मने बदला, कने तुहां च हर इक्क अपणे-अपणे पापां दी माफी तांई यीशु मसीह दे नांऐ ते बपतिस्मा लैंगे; तां तुहां पवित्र आत्मा दा दान पांगे।</verse>
				<verse number="39">क्जोकि एह़ वादे तुहां, कने तुहां दियां औलादी, कने तिन्हां सारेयां दूरे-दूरे देयां लोकां तांई भी ऐ जिन्हां जो प्रभु अहां दा परमात्मा अपणे अल्ल सदगा।”</verse>
				<verse number="40">पतरस होर भी मतिआं गल्लां ते गवाही देई करी समझाया कि अप्पु जो इन्हां टेढ़े लोकां ते बचा।</verse>
				<verse number="41">कने जिन्हां लोकां तिसदा वचने जो सुणी करी ग्रहण कित्ता तिन्हां बपतिस्मा लेआ; कने तिस दिन तीन हज़ार माणु बसुआसियां सौगी जुड़ी गै।</verse>
				<verse number="42">कने सैह़ सारे प्रेरितां ते सिक्षा पाणे, कने संगति रखणे च, कने रोटी तोड़णे च, कने प्रार्थना करणे च लगातार लग्गी रैह़न।</verse>
				<verse number="43">कने यरूशलेम सैहरे दे सारेयां लोकां च डर छाई गेआ, कने बड़े अनोखे कम्म कने चमत्कार प्रेरितां दिया बज़ाह ते प्रगट हुंदे थे।</verse>
				<verse number="44">कने सारे बसुआस करणे आल़े किठ्ठे रैंह्दे थे, कने तिन्हां अपणियां सारियां चीज्जां साझे च कित्तियां।</verse>
				<verse number="45">सैह़ अपणी-अपणी धन दौलत कने समान बेची-बेची करी जिंआं जिसदी जरूरत हुंदी थी बंडी दिंदे थे।</verse>
				<verse number="46">सैह़ रोज इक्क मन होई करी मंदरे च किठ्ठे हुंदे थे, कने घर-घर रोटी तोड़दे कने खुसी कने मने दी सिधाई सौगी खाणा खांदे थे,</verse>
				<verse number="47">कने परमात्मे दी स्तुति करदे थे, कने सारे लोक तिन्हां ते खुस थे; कने जेह्ड़ा उद्धार पांदे थे, तिन्हां जो प्रभु हर रोज तिन्हां च मिल्लाई दिंदा था।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">पतरस कने यूहन्ना दोपैरा बाद प्रार्थना दे बग्त मंदरे च जा दे थे।</verse>
				<verse number="2">कने लोक इक्क जन्म दे लंगड़े जो लेई करी ओआ दे थे, जिसियो सैह़ हर रोज मंदरे दे दुआरे अल्ल बठाई दिंदे थे, जिस दुआरे जो सुंदर ग्लांदे थे, तांजे सैह़ मंदरे च ओणे जाणे आल़ेआं ते भिख मंगे।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू तिन्हीं पतरस कने यूहन्ने जो मंदरे च जांदे दिख्या, तां तिन्हीं तिन्हां ते भी भिख मंगी।</verse>
				<verse number="4">पतरसैं कने यूहन्ने तिसदे पास्से ध्याने नैं दिक्खी करी ग्लाया, “अहां पास्से दिक्ख।”</verse>
				<verse number="5">कने तां सैह़ तिन्हां ते कुच्छ मिलणे दी आसा च तिन्हां पास्से दिक्खणा लग्गा।</verse>
				<verse number="6">ताह़लू पतरसैं ग्लाया, “चाँदी कने सोन्ना तां मिन्जो अल्ल ऐ नीं, अपर जेह्ड़ा मिन्जो अल्ल ऐ, सैह़ तिज्जो दिंदा ऐ; यीशु मसीह नासरी दे नांऐ ते उठ कने चल फिर।”</verse>
				<verse number="7">कने पतरसैं तिसदा सज्जा हत्थ पकड़ी नैं तिसियो ठुआल़ेया; कने इकदम तिसदे पैरां कने गोड्डेयां च जोर आई गेआ।</verse>
				<verse number="8">कने सैह़ उटकी करी खड़ोई गेआ, कने चलणा फिरणा लग्गा; कने चलदा, कने कूददा, कने परमात्मे दी स्तुति करदा-करदा तिन्हां सौगी मंदरे जो गेआ।</verse>
				<verse number="9">सारेयां लोकां तिसियो चलदे फिरदे कने परमात्मे दी स्तुति करदे दिक्खी करी,</verse>
				<verse number="10">तिसियो पणछैणी लेआ कि एह़ सैई लंगडा भिखारी ऐ, जेह्ड़ा मंदरे च सुंदर नांऐ दे दुआरे अल्ल बेई नैं भिख मंगदा था; कने तिस सौगी जेह्ड़ा कुच्छ होएया था; तिसा घटनां ते सैह़ बड़े हरान होये।</verse>
				<verse number="11">जाह़लू सैह़ पतरस कने यूहन्ने जो पकड़ी करी चलेया था, तां सारे लोक बड़े हरान होई करी तिस बरांडे तिकर दौड़ी आये, जेह्ड़ा सुलेमाने दा था।</verse>
				<verse number="12">एह़ दिक्खी करी पतरसैं लोकां नैं ग्लाया, “हे इस्राएली लोको, तुहां इस माणुये पर क्जो शक करदे हन, कने अहां पास्से इआं क्जो घूरी नैं दिक्खा करदे हन, जिंआं कि अहां अपणिया सामर्थी नैं या भक्तिया नैं इसियो चलणे फिरणे जोग्गा बणाई दित्ता।</verse>
				<verse number="13">अब्राहमे कने इसहाक कने याकूबे दे परमात्मा, अहां दे पूर्वजां दे परमात्मैं अपणे सेवक यीशु दी महिमा कित्ती, जिसियो तुहां पकड़ुआई दित्ता, कने जाह़लू पिलातुसैं तिसियो छड्डणे दा बचार कित्ता, ताह़लू तुहां तिसदे सामणै यीशुये जो नीं अपनाया।</verse>
				<verse number="14">अपर तुहां तिस पवित्र कने धर्मी दा अपमान करी नैं पिलातुसे नैं विणती कित्ती, कि इक्की हत्यारे जो तुहां तांई छड्डी दैं।</verse>
				<verse number="15">कने तुहां सदा दी ज़िन्दगिया दा रस्ता दस्सणे आल़े जो तुहां मारी दित्ता, जिसियो परमात्मैं मरेयां ते जिन्दा कित्ता; कने इसा गल्ला दे अहां गवाह हन।</verse>
				<verse number="16">यीशु मसीह दे नांऐ च बसुआसे दिया बज़ाह ते इस माणुये जो जिसियो तुहां जाणदे हन, कने जिसियो तुहां इस बग्त दिक्खा दे हन, ताकत दित्तियो ऐ। एह़ माणु यीशुये दे नांऐ च कने यीशु मसीह च बसुआसे दे जरिये बिलकुल भला चंगा होएया ऐ, जिंआं कि तुहां अप्पु दिक्खी सकदे हन।</verse>
				<verse number="17">“हुण हे भाऊओ मैं जाणदा ऐ कि एह़ कम्म तुहां नादानिया च कित्या, कने ठीक जिंआं तुहां देयां अधिकारियां भी कित्ता।</verse>
				<verse number="18">अपर जिन्हां गल्लां जो परमात्मैं सारेयां भविष्यवक्तां दे मुँऐ ते पैहल्लैं ई दस्सी दित्या था, कि तिसदा मसीह दुख झेलगा, कने मरी जांगा, तिन्हीं तिन्हां जो इस तरीके नैं पूरा कित्ता।</verse>
				<verse number="19">इसतांई, मने बदला कने बापस परमात्मे अल्ल आई जा कि तुहां दे पाप माफ होई जान, जिसते प्रभु दे सामणै तुहां तांई सांति दे दिन ओन,</verse>
				<verse number="20">कने सैह़ यीशुये जो घल्लगा, जेह्ड़ा मसीह ऐ, तिन्हीं तिसियो तुहां तांई पैहल्ले ते चुणी लेआ ऐ।</verse>
				<verse number="21">जरूरी ऐ कि यीशु सुअर्गे च तिस बग्ते तिकर रैंह् जाह़लू तिकर कि परमात्मा सारियां चीज्जां जेह्ड़ियां तिन्हीं बणाईयां हन सुधार ना करी लैं जिसदी चर्चा पराणे बग्ते ते परमात्मैं अपणे पवित्र भविष्यवक्तां दे मुँऐ ते कित्तियो ऐ।</verse>
				<verse number="22">जिंआं कि मूसैं ग्लाया, ‘प्रभु परमात्मा तुहां दे भाऊआं च तुहां तांई मिन्जो साइआं इक्क भविष्यवक्ता घल्लणा, जेह्ड़ा कुच्छ सैह़ तुहां नैं ग्लां, तिसी पर चलणा।</verse>
				<verse number="23">अपर हर इक्क माणु जेह्ड़ा तिस भविष्यवक्ता दी ना सुणैं, लोकां च खत्म कित्ता जांगा।’</verse>
				<verse number="24">कने शमूएले ते लेई करी तिसते बादे आल़ेआं तिकर जितणे भी भविष्यवक्तां बोले तिन्हां सबना इन्हां दिनां दा संदेस दित्या था।</verse>
				<verse number="25">तुहां सारे भविष्यवक्तां दी औलाद कने तिस वादे दे हक्कदार हन, जेह्ड़ा परमात्मैं तुहां दे पूर्वजां नैं कित्या ऐ, जाह़लू तिन्हीं अब्राहमे नैं ग्लाया, ‘तेरे वंशे दिया बज़ाह ते धरतिया दे सारे घराने आसीष पांगे।’</verse>
				<verse number="26">परमात्मैं यीशुये जो मरेयां ते जिन्दा करी नैं सबते पैहल्लैं तुहां अल्ल घल्लेया, तांजे तुहां च हर इक्क जो पापे दिया ज़िन्दगिया ते परमात्मे पास्से फेरी दैं।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">जाह़लू पतरस कने यूहन्ना लोकां नैं एह़ ग्ला दे थे, तां याजक कने मंदरे दे अधिकारी कने सदूकी माणु तिन्हां अल्ल आये।</verse>
				<verse number="2">सैह़ बड़े भरी गुस्से होई गै क्जोकि पतरस कने यूहन्ना लोकां जो सखांदे थे कि परमात्मा तिन्हां लोकां जो जेह्ड़े मरी गै हन तिन्हां जो मरेयां ते दुवारी भिरी जिन्दा करगा, ठीक तिंआं ई जिंआं तिन्हीं यीशुये जो मरेयां ते जिन्दा कित्या था।</verse>
				<verse number="3">इसा गल्ला पर तिन्हां पतरस कने यूहन्ने जो पकड़ी करी दूये दिने तिकर जेला च रखेया, क्जोकि संझ होई गियो थी।</verse>
				<verse number="4">अपर वचनां सुणने आल़ेआं लोकां च मतेआं यीशु पर बसुआस कित्ता, कने तिन्हां दी गिणती पंज हज़ार मर्दां दे करीब होई गेई।</verse>
				<verse number="5">दूये दिने भी इआं ई होएया कि तिन्हां दे अधिकारी, स्याणे कने सास्त्री माणु</verse>
				<verse number="6">कने महायाजक हन्ना, काइफा, यूहन्ना, सिकन्दर कने जितणे भी महायाजके दे घराने दे थे, सारे यरूशलेम सैहरे च किठ्ठे होये।</verse>
				<verse number="7">सैह़ तिन्हां जो गब्बैं खरेड़ी करी पुछणा लग्गे, कि “तुहां एह़ कम्म कुसा सामर्थी नैं कने कुस नांऐ ते कित्ता ऐ?”</verse>
				<verse number="8">ताह़लू पतरस पवित्र आत्मा नैं भरोई करी तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="9">“हे लोकां दे अधिकारियो कने स्याणेयो, इस कमजोर माणुये सौगी जेह्ड़ी भलाई कित्ती गेई ऐ, जे अज्ज अहां ते तिसदे बारे च पुछ-ताछ कित्ती जांदी ऐ, कि सैह़ किंआं खरा होएया।</verse>
				<verse number="10">तां तुहां सारे कने इस्राएली लोक जाणी लैन कि यीशु मसीह नासरी दे नांऐ ते खरा कित्ता ऐ। जिस यीशुये जो तुहां सूल़िया पर चढ़ाई दित्या था, कने परमात्मैं तिसियो मरेयां ते दुवारी जिन्दा कित्ता, एह़ माणु तिस नांऐ दे जरिये तुहां दे सामणै भला चंगा खड़ोत्या ऐ।</verse>
				<verse number="11">यीशु मसीह सैई पत्थर ऐ जिसियो तुहां राजमिस्त्रियां कुसी कम्मे दा नीं समझेया, कने सैई कुणे दे सिरे दा पत्थर बणी गेआ।</verse>
				<verse number="12">सिर्फ यीशु ते ई उद्धार होई सकदा; क्जोकि सुअर्गे थल्लैं इस पूरे संसारे च होर कोई दूआ नां नीं दित्ता गेआ, जिसदे जरिये अहां उद्धार पाई सकन।”</verse>
				<verse number="13">जाह़लू तिन्हां पतरसे कने यूहन्ने दी हिम्मत दिक्खी, कने एह़ जाणेया कि एह़ अणपढ़ कने मामूली माणु हन, तां हरान होये; भिरी तिन्हां जो पणछैणी लेआ कि एह़ तां यीशु सौगी रेहयो हन।</verse>
				<verse number="14">तिस माणुये जो जेह्ड़ा खरा कित्या था, पतरस कने यूहन्ने सौगी खड़ोत्या दिक्खी करी, यहूदी अगुऐ तिन्हां दे खलाफ कुच्छ भी नीं ग्लाई सके।</verse>
				<verse number="15">अपर तिन्हां जो सभा ते बाहर जाणे दा हुक्म देई करी, सैह़ अप्पु च सलाह करणा लग्गे,</verse>
				<verse number="16">“अहां इन्हां माणुआं सौगी क्या करन, क्जोकि यरूशलेम सैहरे दे सारे रैहणे आल़े लोक जाणदे हन, कि इन्हां इक्क चमत्कार दस्सेया ऐ; कने अहां इस सच्च जो नकारी नीं सकदे।</verse>
				<verse number="17">अपर अहां इन्हां जो चतौणी दैन कि सैह़ यीशु नांऐ दी चर्चा कुसी होर माणुये नैं ना करन, तांजे लोकां च इसा गल्ला जो होर जादा फैलणे ते रोकेया जाई सकैं। ”</verse>
				<verse number="18">ताह़लू तिन्हां जो सद्देया कने चतौणी देई करी एह़ ग्लाया, “यीशुये दे नांऐ ते कुच्छ भी नीं ग्लाणा कने ना सखाणा।”</verse>
				<verse number="19">अपर पतरसे कने यूहन्ने तिन्हां जो जवाब दित्ता, “तुहां ई न्याय करा; क्या एह़ परमात्मे सामणै एह़ ठीक हुंगा कि अहां परमात्मे दियां गल्लां नीं मनन कने तुहां दियां गल्लां मनन।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि एह़ तां अहां ते होई नीं सकदा कि जेह्ड़ा अहां दिख्या कने सुणेयां ऐ, सैह़ नीं ग्लान।”</verse>
				<verse number="21">ताह़लू तिन्हां पतरस कने यूहन्ने जो चतौणी देई करी छड्डी दित्ता, क्जोकि लोकां दिया बज़ाह ते तिन्हां जो सज़ा दैणे दी कोई भी गल्ल नीं मिल्ली, इसतांई जेह्ड़ी गल्ल होई थी तिसदिया बज़ाह ते सारे लोक परमात्मे दी महिमा करदे थे।</verse>
				<verse number="22">क्जोकि सैह़ माणु, जिस पर खरे होणे दा चमत्कार दस्सेया था, तिसदी चाल़ी साल ते भी जादा उम्र थी।</verse>
				<verse number="23">सैह़ छुटी करी अपणे साथियां अल्ल आये, कने जेह्ड़ा कुच्छ प्रधान याजकां कने स्याणेयां तिन्हां नैं ग्लाया था, तिन्हां जो सणाई दित्ता।</verse>
				<verse number="24">एह़ सुणी करी तिन्हां इक्क मन होई करी जोरे नैं ग्लाया, “हे परमात्मा, तू सैई प्रभु ऐ जिन्हीं सुअर्ग कने धरती कने समुंदर कने जेह्ड़ा कुच्छ तिन्हां च ऐ बणाया।</verse>
				<verse number="25">तैंईं पवित्र आत्मा दे जरिये अपणे सेवक अहां दे पूर्वज दाऊदे दे मुँऐ ते ग्लाया, ‘होरनी जातिआं च हुल्लड़ क्जो मचेया, कने देसे-देसे देयां लोकां क्जो बेकार गल्लां सोचियां?</verse>
				<verse number="26">प्रभु कने तिस मसीह दे खलाफ च धरती दे राजे खड़ोई गै, कने हाकम इक्क साथ किठ्ठे होई गै हन।’ ”</verse>
				<verse number="27">क्जोकि सच्च बिच्च तेरे सेवक यीशुये दे खलाफ च, जिन्हां दा तैं अभिषेक कित्ता, हेरोदेस कने पुन्तियुस पिलातुस भी होरनी जातिआं दे लोकां कने इस्राएली लोकां सौगी इस सैहरे च किठ्ठे होई गै हन,</verse>
				<verse number="28">कि जेह्ड़ा कुच्छ पैहल्ले ते तेरिया समर्था नैं कने इच्छा दे मताबक पक्का होई चुकेया था सैई होयैं।</verse>
				<verse number="29">हुण हे प्रभु, तिन्हां दियां धमकियां जो सुण; कने अपणेयां दासां जो एह़ वरदान दे कि तेरा वचन बड़िया हिम्मता सौगी सणान।</verse>
				<verse number="30">खरा करणे तांई तू अपणा हत्थ गांह कर कि चमत्कार कने अनोखे कम्म तेरे पवित्र सेवक यीशुये दे नांऐ ते कित्ते जान।</verse>
				<verse number="31">जाह़लू सैह़ प्रार्थना करी बैठे, तां सैह़ जगाह जित्थु सैह़ कठ्ठरोयो थे हिल्ली गेई कने सैह़ सारे पवित्र आत्मा नैं भरोई गै, कने परमात्मे दा वचन हिम्मता सौगी सणांदे रैह्।</verse>
				<verse number="32">बसुआस करणे आल़ेआं दी मंडल़ी इक्क चित कने इक्क मन दी थी, ऐत्थु तिकर कि कोई भी अपणिया जायदाता जो अपणी नीं ग्लांदा था, अपर सारा कुच्छ साझी था।</verse>
				<verse number="33">प्रेरित बड़िया सामर्था नैं प्रभु यीशुये दे मरेयां ते दुवारी जिन्दे होणे दी गवाही दिंदे रैह् कने तिन्हां सारेयां पर बड़ा अनुग्रह था।</verse>
				<verse number="34">तिन्हां च कोई भी पाखंडी नीं था; क्जोकि जिन्हां अल्ल जगाह या घर थे, सैह़ तिन्हां जो बेची-बेची करी, बिकियां चीज्जां दे पैसे लेयोंदे थे, कने तिन्हां जो चेलेयां देयां पैरां च रखी दिंदे थे;</verse>
				<verse number="35">कने जिंआं जिसियो जरूरत हुंदी थी, तिसदे मताबक प्रेरितां जो बंडी दिंदे थे।</verse>
				<verse number="36">यूसुफ नांऐ दा, साइप्रस टापू च रैहणे आल़ा इक्क लेवी था जिसदा नां प्रेरितां बरनबास (मतलब सांति दा पुत्तर) रखेया था।</verse>
				<verse number="37">तिसदी कुच्छ जमीन थी, जिसा जो तिन्हीं बेची करी कने जेह्ड़े पैसे मिल्ले सैह़ प्रेरितां जो देई दित्ते।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">हनन्याह नांऐ दा इक्क माणु था कने तिसदिया लाड़िया दा नां सफीरा था, तिन्हां अपणी जमीना दा कुच्छ हिस्सा बेचया।</verse>
				<verse number="2">कने तिन्हां पैसेयां च कुच्छ पैसे अप्पु तांई रखी लै; कने एह़ गल्ल तिसदी लाड़ी भी जाणदी थी, कने तिसदा इक्क हिस्सा लेई करी प्रेरितां जो देई दित्ता।</verse>
				<verse number="3">ताह़लू पतरसैं ग्लाया, “हे हनन्याह। सैताने तेरे मने च एह़ गल्ल क्जो पाई कि तू पवित्र आत्मा नैं झूठ ग्लां, कने जमीना दे पैसेयां च कुच्छ अप्पु तांई रखी लै?</verse>
				<verse number="4">क्या बेचणे ते पैहल्ले सैह़ जमीन तेरी नीं थी? कने जाह़लू बिकी गेई तां क्या तेरे हक्के च नीं थी? तेरे मने च इस बुरे कम्मे दा बचार किंआं आया? तू माणुआं नैं नीं, अपर परमात्मे नैं झूठ ग्लाया ऐ।”</verse>
				<verse number="5">एह़ गल्लां सुणदे ई हनन्याह प्राण छड्डी दित्ते, कने थल्लैं पेई गेआ; कने सारे सुणने आल़ेआं लोक बड़े भरी डरी गै।</verse>
				<verse number="6">भिरी जुआन माणुआं आई करी तिसदी अर्थी बणाई कने बाहर लेई जाई करी दब्बी दित्ता।</verse>
				<verse number="7">घट ते घट त्रीं घंटेयां बाद तिसदी लाड़ी जेह्ड़ा कुच्छ होएया था नीं जाणदी थी अंदरेयो आई।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू पतरसैं तिसा नैं ग्लाया, “मिन्जो दस्स क्या तुहां दून्नी सैह़ जमीन इतणे च बेचियो थी?” तिन्नै ग्लाया, “हाँ इतणे च ई।”</verse>
				<verse number="9">पतरसे तिसा नैं ग्लाया, “एह़ क्या गल्ल ऐ कि तुहां दून्नी ई प्रभु दी आत्मा दी परीक्षा लैणे तांई राजी क्जो होये, दिक्ख, तेरे लाड़े जो दब्बणे आल़े अह्ल्ली तिकर दरवाजे पर ई खड़ोत्यो हन, कने तिज्जो भी बाहर लेई जांगे।”</verse>
				<verse number="10">इसा गल्ला सुणदे ई तिन्नै भी प्राण छड्डी दित्ते; कने तिसदेयां पैरां पर पेई गेई, कने जुआन माणुआं अंदर आई करी तिसा जो भी मरेया दिख्या, कने बाहरेयो लंदी कने लाड़े बक्खे दब्बी दित्ती।</verse>
				<verse number="11">यरूशलेम सैहरे दी पूरी कलीसिया पर कने इन्हां गल्लां जो सुणने आल़े सारे लोक बड़े भरी डरी गै।</verse>
				<verse number="12">प्रेरितां देयां हत्थां ते बड़े चमत्कार कने अनोखे कम्म लोकां बिच्च होणा लग्गे, कने मसीह दे सारे बसुआसी इक्क मन होई करी सुलेमाने दे बरांडे च किठ्ठे हुंदे थे।</verse>
				<verse number="13">अपर जिन्हां अह्ल्ली तिकर यीशु पर बसुआस नीं कित्या था, तिन्हां च कुसियो भी एह़ हिम्मत नीं हुंदी थी कि तिन्हां बसुआसी लोकां नैं जाई करी मिलन; भिरी भी लोक तिन्हां दी तारीफ करदे थे।</verse>
				<verse number="14">प्रभु च बसुआस करणे आल़ेआं दी गिणती बधदी गेई, कने जणासा कने मर्दां दा इक्क बड़ा बड्डा झुंड बणी गेआ।</verse>
				<verse number="15">ऐत्थु तिकर कि लोक बमारां जो सड़कां च अंणी करी, मंजोल़ूयां कने बिस्तरेयां पर लैटाई दिंदे थे, कि जाह़लू पतरस ओंगा, तां तिसदा डोह तिन्हां च कुसी पर पेई जां।</verse>
				<verse number="16">यरूशलेम सैहरे दे अक्खे-बक्खे देयां सैहरां ते भी मते भरी लोक बमारां कने दुष्टआत्मां दे सतायां जो अंणी-अंणी करी, प्रेरितां अल्ल किठ्ठे हुंदे थे, कने सैह़ सारे खरे कित्ते जांदे थे।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू महायाजक कने तिसदे सारे साथी जेह्ड़े सदूकी माणुआं दिया टोलिया दे थे, तिन्हां दे खलाफ होई गै, सैह़ बड़े भरी जल़णा लग्गे।</verse>
				<verse number="18">कने प्रेरितां जो पकड़ी करी जेला च बंद करी दित्ता।</verse>
				<verse number="19">अपर रातियो प्रभु दे इक्की सुअर्गदूतैं जेला दे दरवाजे खोली करी तिन्हां बाहर अंणी करी ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="20">“जा, मंदरे च खड़ोई करी सदा दी ज़िन्दगिया दियां सारियां गल्लां लोकां जो सणा।”</verse>
				<verse number="21">प्रेरित एह़ सुणी करी भ्याग हुंदे ई मंदरे च आई करी सिक्षा दैणा लग्गे। ताह़लू महायाजक कने तिसदे साथियां आई करी महासभा जो कने इस्राएली लोकां दे सारे स्याणेयां जो किठ्ठा कित्ता, कने जेला च संदेसा घल्लेया कि तिन्हां जो लेई ओआ।</verse>
				<verse number="22">अपर जाह़लू मंदरे दे पैहरेदार जेला च पुज्जे तां तित्थु तिन्हां जो प्रेरित नीं मिल्ले, कने बापस आई करी इसदी खबर दित्ती,</verse>
				<verse number="23">“अहां जेला जो बड़िया सावधानियां नैं बंद कित्या था, कने पैहरेदार बाहर दुआरे पर खड़ोत्यो थे; अपर जाह़लू दुआर खोलेया, तां अंदर कोई नीं मिल्ला।”</verse>
				<verse number="24">जाह़लू मंदरे दे पैहरेदारां दे मुखियें कने प्रधान याजकां एह़ खबर सुणी, तां तिन्हां दे बारे च बड़िया फिकर च पेई गै कने सोचणा लग्गे, कि हुण क्या हुंगा।</verse>
				<verse number="25">इतणे च कुणकी आई नैं तिन्हां जो दस्सेया, “दिक्खा, जिन्हां जो तुहां जेला च बंद करी नैं रखेया था, सैह़ माणु मंदरे च खड़ोई करी लोकां जो सिक्षा देआ करदे हन।”</verse>
				<verse number="26">जाह़लू तिन्हां एह़ सुणेया, तां मंदरे दे पैहरेदारां दा मुखिया सपाईयां सौगी जाई करी तिन्हां प्रेरितां जो महासभा दे सामणै लेई आया, अपर जोर जबरदस्ती करी नैं नीं, क्जोकि तिन्हां जो डर था, कि लोक अहां जो पत्थरां नैं मारी नीं दैन।</verse>
				<verse number="27">तिन्हां प्रेरितां जो अंणी करी महासभा दे सामणै खरेड़ी दित्ता; ताह़लू महायाजकैं तिन्हां ते पुछया,</verse>
				<verse number="28">“क्या अहां तुहां जो धमकी देई करी नीं ग्लाया था कि तुहां यीशुये दे नांऐ ते सिक्षा मत दिंदे, तमी दिक्खा, तुहां सारे यरूशलेम सैहरे दे लोकां जो अपणिया सिक्षा नैं भरी दित्या ऐ कने तिस माणुये दा खून अहां दे सिरे पर पाणा चांह़दे हन।”</verse>
				<verse number="29">ताह़लू पतरसैं कने होरनी प्रेरितां जवाब दित्ता, “माणुआं दे हुक्मे ते बधी करी परमात्मे दे हुक्मे दा पालण करणा ई अहां दा फर्ज ऐ।</verse>
				<verse number="30">अहां दे पूर्वजां दे परमात्मैं यीशुये जो मरेयां ते जिन्दा करी दित्या, जिसियो तुहां सूल़िया पर टुंगी करी मारी दित्या था।</verse>
				<verse number="31">तिसियो परमात्मैं प्रभु कने उद्धार करणे आल़ा ठैहराई नैं, अपणे सज्जे पास्से बड़ी ऊची पदवी दित्तियो ऐ, कि सैह़ इस्राएली लोकां जो मन बदलणे कने पापां दी माफी देई सकैं।</verse>
				<verse number="32">अहां इन्हां गल्लां दे गवाह हन, कने तिंआं ई पवित्र आत्मा भी, जिसियो परमात्मैं तिन्हां जो दित्या ऐ, जेह्ड़े तिसदेयां हुक्मां मनदे हन।”</verse>
				<verse number="33">एह़ सुणी करी सैह़ जली गै कने तिन्हां प्रेरितां जो मारणा चाया।</verse>
				<verse number="34">अपर गमलीएल नांऐ दा इक्क फरीसी माणु जेह्ड़ा व्यवस्थापक कने सारेयां लोकां च खास था, न्यायलय च खड़ोई करी चेलेयां जो थोड़े बग्त तांई बाहर घल्लणे दा हुक्म दित्ता।</verse>
				<verse number="35">कने ताह़लू तिन्हीं ग्लाया, “हे इस्राएली लोको, जेह्ड़ा कुच्छ तुहां इन्हां माणुआं नैं करणा चांह़दे हन, सोची समझी करी करनेयो।</verse>
				<verse number="36">क्जोकि इन्हां दिनां दे पैहल्ले थियूदास एह़ दावा करदा आया कि मैं भी कुच्छ ऐ; कने लगभग कोई चार सौ तिस माणुये पचांह़ चली पैयो थे, अपर सैह़ मारेया गेआ, कने जितणे लोक तिसियो मनदे थे, सैह़ सारे तितर-बितर होई नैं मुक्की गै।</verse>
				<verse number="37">तिसते बाद जनगणना दे बग्त गलील वासी आया, कने कुच्छ लोक तिन्हीं अपणे पास्से करी लै; सैह़ भी मारेया गेआ, कने जितणे लोक तिसियो मनदे थे, सैह़ सारे तितर-बितर होई गै।</verse>
				<verse number="38">इसतांई हुण मैं तुहां नैं सच्च ग्लांदा ऐ, इन्हां माणुआं ते दूर ई रेह्आ कने इन्हां नैं कोई मतलब मत रखा; क्जोकि जे तिन्हां दे कम्म कने मकसद माणुआं दे पास्से ते हन, तां सब कुच्छ खत्म होई जांगा;</verse>
				<verse number="39">अपर जे परमात्मे दे पास्से ते ऐ, तां तुहां इसियो कदी भी मिटाई नीं सकदे। कुत्थी इआं ना होयैं कि तुहां परमात्मे नैं भी लड़णे आल़े ठैह़रन।”</verse>
				<verse number="40">ताह़लू तिन्हां तिसदी गल्ल मन्नी लेई; कने प्रेरितां जो सद्दी करी कुटवाया; कने एह़ हुक्म देई करी छड्डी दित्ता कि यीशुये दे नांऐ दी भिरी कोई गल्ल मत करदे।</verse>
				<verse number="41">प्रेरित इसा गल्ला ते खुस होई करी महासभा दे सामणै ते चली गै, कि अहां यीशुये दे नांऐ तांई बेइज्जत होणे जोग्गे तां ठेहरै हन।</verse>
				<verse number="42">सैह़ हर रोज मंदरे च कने घर-घर जाई नैं सिक्षा दैणा लग्गे, कने प्रेरित इसा गल्ला दा सुसमाचार सणाणे ते नीं रुके कि यीशु ई मसीह ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">तिन्हां दिनां च जाह़लू चेलेयां दी गिणती जादा बधणा लग्गी, ताह़लू यूनानी भासा ग्लाणे आल़े यहूदी चेले इब्रानी बोली ग्लाणे आल़े यहूदी चेलेयां पर बुड़बुड़ाणा लग्गे, कि हर रोज दे खाणे दियां चीज्जां कने पैसेयां च अहां दियां बिधवां दा ख्याल नीं रखेया जांदा।</verse>
				<verse number="2">ताह़लू तिन्हां बारांह प्रेरितां बाक्कि चेलेयां दी मंडल़िया जो अप्पु अल्ल सद्दी नैं ग्लाया, “एह़ ठीक नीं कि अहां परमात्मे दा वचन छड्डी करी खुआणे पलाणे दी सेवा च रैह़न।</verse>
				<verse number="3">इसतांई, हे भाऊओ, अपणे च सत खास मर्दां जो चुणी लेआ, जेह्ड़े पवित्र आत्मा च भरोयो कने अक्लमंद होन, कि अहां तिन्हां जो एह़ कम्म देई सकन।</verse>
				<verse number="4">अपर अहां तां प्रार्थना च कने वचन दे प्रचार कने सिक्षा दैणे च लग्गी रैहणा।”</verse>
				<verse number="5">एह़ गल्ल पूरी मंडल़िया जो खरी लग्गी, कने तिन्हां स्तिफनुस नांऐ दा इक्क माणु जेह्ड़ा बसुआस कने पवित्र आत्मा नैं भरोया था, कने फिलिप्पुस, कने प्रुखुरूस, कने निकानोर, कने तिमोन, कने परमिनास, कने अन्ताकिया सैहरे दा रैहणे आल़ा नीकुलाउस जेह्ड़ा यहूदी मत च आई गेआ था, चुणी लेआ।</verse>
				<verse number="6">तिन्हां जो प्रेरितां दे सामणै खरेड़ी दित्ता कने तिन्हां प्रार्थना करी नैं तिन्हां पर हत्थ रखेया।</verse>
				<verse number="7">कने परमात्मे दा वचन फैलदा गेआ कने यरूशलेम सैहरे च चेलेयां दी गिणती बड़ी बधदी गेई; कने यहूदी याजकां दा इक्क बड़ा बड्डा समाज यीशु मसीह दियां इन्हां सिक्षां जो अपनाणा लग्गा।</verse>
				<verse number="8">सित्फनुस अनुग्रह कने सामर्थी नैं भरोई करी लोकां च बड़े-बड़े अनोखे कम्म कने चमत्कार दस्सणा लग्गा।</verse>
				<verse number="9">ताह़लू तिस आराधनालय ते जेह्ड़ा गुलामी ते अजाद नांऐ ते जाणेयां जांदा ऐ, कने कुरेनी, सिकन्दरिया, किलिकिया कने आसिया प्रदेसे दे मते लोक आई नैं सित्फनुस नैं बैंह्सबाजी करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="10">कने तिस ज्ञाने दा कने तिस पवित्र आत्मा दा नैं भरोई करी गल्लां करदा था, सैह़ सामणा नीं करी सके।</verse>
				<verse number="11">इसा गल्ला पर तिन्हां कई लोकां जो भड़काया जेह्ड़े ग्लाणा लग्गे, “अहां तां इसियो मूसा कने परमात्मे दे बरोध च निंदा दी गल्लां ग्लांदे सुणेया ऐ।”</verse>
				<verse number="12">तिन्हां सित्फनुस दे खलाफ लोकां कने स्याणे कने सास्त्री माणुआं जो भड़काई दित्ता कने तिन्हां आई नैं तिसियो पकड़ी करी महासभा दे सामणै लेई आये।</verse>
				<verse number="13">कने तित्थु तिन्हां झूठे गवाह खरेड़ी दित्ते, जिन्हां सित्फनुस पर एह़ दोस लगाई करी ग्लाया, “एह़ माणु इसा पवित्र जगाह दी कने मूसा दिया व्यबस्था दी निंदा करणा नीं छड्डदा।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि अहां तिसियो एह़ ग्लांदे सुणेया एह़ कि ऐई यीशु नासरी इस मंदरे जो ढाई दिंगा, कने तिन्हां रीतियां जो बदली दिंगा जेह्ड़ियां मूसैं अहां जो सौंपियां हन।”</verse>
				<verse number="15">ताह़लू सारेयां लोकां जेह्ड़े सभा च बैठेयो थे, तिस पर नजर लगाई तां तिसदा मुँ सुअर्गदूते साइआं दुस्सेया।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">ताह़लू महायाजकैं पुछया, “क्या एह़ दोस सच्च हन।”</verse>
				<verse number="2">सित्फनुस जवाब दित्ता, “हे भाऊओ, कने स्याणेयो मेरी गल्ल सुणा। हारान सैहरे च बसणे ते पैहल्लैं अहां दा पूर्वज अब्राहम जाह़लू मेसोपोटामिया प्रदेसे च था; ताह़लू सामर्थी परमात्मैं तिस जो दर्शन दित्ता,</verse>
				<verse number="3">कने तिस नैं ग्लाया, ‘तू अपणे देसे च कने अपणे रिस्तेदारां जो छड्डी करी तिस देसे जो चली जा, जिसियो मैं तिज्जो दस्सगा।’</verse>
				<verse number="4">“ताह़लू सैह़ कसदियां दे देसे ते निकल़ी करी हारान सैहरे च जाई बसेया। तिसदे बुढ़े दी मौत्ती दे बाद परमात्मैं तिसियो तित्थु ते इस देसे च अंणी करी बसाया जिस च हुण अहां बसेयो हन,</verse>
				<verse number="5">अपर तिस बग्त परमात्मैं तिसियो कुच्छ भी जायदात मतलब पैर रखणे दी भी जगाह नीं दित्ती, हलांकि तिस बग्त तिसदा कोई भी पुत्तर नीं था। भिरी भी परमात्मैं तिस नैं वादा कित्ता, कि ‘मैं एह़ देस तेरे कने तेरे बाद तेरे वंशे दे हत्थे च करी दिंगा।’</verse>
				<verse number="6">“कने परमात्मैं एह़ भी ग्लाया, ‘तेरिया औलादी दे लोक पराये देसे च परदेसी हुंगे, कने तिन्हां जो सैह़ दास बणांगे कने चार सौ साल्लां तिकर दुख दिंगे।’</verse>
				<verse number="7">भिरी परमात्मैं ग्लाया, ‘जिसा जाति दे लोकां दे सैह़ दास हुंगे, तिन्हां जो मैं सज़ा दिंगा, कने तिसते बाद सैह़ तिस देसे निकल़ी करी इस देसे च आई करी मेरी अराधना करगे।’</verse>
				<verse number="8">कने परमात्मे अब्राहमे सौगी खतणा करणे दा वादा कित्ता; कने इसा हालता च जाह़लू अब्राहमे दे पुत्तर इसहाके दा जन्म होएया; तां अठमैं दिने तिसदा खतणा कित्ता; कने इसहाके ते याकूब कने याकूबे ते बाराह कुलपति पैदा होये।</verse>
				<verse number="9">“कने यूसुफे दे भाऊआं तिस नैं बैर रखी करी तिसियो मिस्र देस जो जाणे आल़ेआं लोकां जो गुलामे साइआं बेची दित्ता। अपर परमात्मा तिस सौगी था,</verse>
				<verse number="10">कने परमात्मे यूसुफे जो सारे दुखां ते छड्डाई करी मिस्र दे राजा फिरौन राजे दिया नजरा च अनुग्रह कने अक्ल प्रदान कित्ती, कने फिरौन राजैं यूसुफे जो पूरे मिस्र देसे पर कने अपणे घराने दा हाकम बणाई दित्ता।</verse>
				<verse number="11">“जाह़लू यूसुफ हाकम था, तां मिस्र कने कनान दे सारे देसे च अकाल पेआ; जिसते लोक बड़े भारी दुखी होये, कने अहां दे पूर्वजां जो खाणा नीं मिलदा था।</verse>
				<verse number="12">अपर याकूबे एह़ सुणी करी मिस्र देसे च अनाज ऐ, अहां दे पूर्वजां जो पैहल्ली बरी तित्थु ते अनाज खरीदणे तांई घल्लेया, अपर तिन्हां यूसुफे जो नीं पणछैणया।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू सैह़ दूई बरी अनाज खरीदणे तांई गै, तां यूसुफैं अप्पु ई अपणे भाऊ जो अपणे बारे च दस्सेया कने यूसुफ दिया जातिया दे बारे च फिरौन राजे जो पता लग्गी गेआ।</verse>
				<verse number="14">ताह़लू यूसुफैं अपणे बुढ़े याकूबे कने अपणे सारे परवारे जो, जेह्ड़े पचत्तर माणु थे, मिस्र देसे च ओणे दा सादा घल्लेया।</verse>
				<verse number="15">ताह़लू याकूब मिस्र देसे च गेआ; कुच्छ बग्त बाद तित्थु सैह़ कने अहां दे पूर्वज मरी गै।</verse>
				<verse number="16">तिन्हां याकूब कने तिसदे जागतां दियां लाह्सां शकेम सैहरे च अंणी करी तिसा कब्रा च रखियां, जिसा जो अब्राहमे चाँदी देई करी शकेम सैहरे च हमोर दिया औलादी ते खरीदी लियो थी।</verse>
				<verse number="17">“अपर जाह़लू तिस वादे दा पूरा होणे दा बग्त आया, जेह्ड़ी परमात्मैं अब्राहमे सौगी कित्तियो थी, तां मिस्र देसे च सैह़ माणु बधी गै कने मते भरी होई गै।</verse>
				<verse number="18">ताह़लू मिस्र च दूआ राजा होएया करदा था जेह्ड़ा यूसुफ जो नीं जाणदा था।</verse>
				<verse number="19">“तिन्हीं अहां दियां जातिया नैं चलाकी करी नैं अहां दे पूर्वजां सौगी बड़ा बुरा बर्ताब कित्ता, कने लोक्के बच्चेयां जो खत्म करणे तांई मजबूर कित्ता तांजे सैह़ जिन्दे ना रैह़न।</verse>
				<verse number="20">तिस बग्त मूसा पैदा होएया। सैह़ परमात्मे दिया नजरा च बड़ा ई छैल़ था। तिसदे माँऊ-बुढ़े अपणे घरे च तिसियो त्रै मीहने चोरी-छुपे पाल़ेया।</verse>
				<verse number="21">जाह़लू सैह़ तिसियो होर जादा छुपाई नीं सके, तां तिन्हां घरे बाहर रखी दित्ता, तां फिरौन राजे दिया कुड़िया तिसियो चुक्की लेआ, कने अपणा जागत समझी करी पाल़ेया।</verse>
				<verse number="22">मूसे जो मिस्री लोकां दी सारी पढ़ाई कराई गेई, कने सैह़ गल्लबात कने कम्मां च ताकतवर था।</verse>
				<verse number="23">“जाह़लू मूसा चाल़ियां साल्लां दा होएया, तां तिसदे मने च बचार आया कि मैं अपणे इस्राएली भाऊआं सौगी मुलाकात करैं।</verse>
				<verse number="24">तित्थु तिन्हीं इक्क इस्राएली माणुये पर अन्याय हुंदे दिक्खी करी तिसियो बचाया, कने मिस्री माणुये जो मारी करी तिस इस्राएली माणुये दा बदला लेआ।</verse>
				<verse number="25">तिन्हीं सोचेया कि तिसदे भाऊ समझगे कि परमात्मा तिसदे हत्थां ते तिन्हां जो गुलामी ते छड्डांगा, अपर सैह़ नीं समझे।</verse>
				<verse number="26">दूये दिने जाह़लू सैह़ अप्पु च लड़ा दे थे, तां सैह़ तित्थु आई रेह्आ; कने एह़ ग्लाई करी तिन्हां दा मेल करवाणा लग्गा, ‘हे माणुओ, तुहां तां भाऊ-भाऊ हन, इक्की-दूये पर क्जो अन्याय करदे हन?’</verse>
				<verse number="27">अपर जेह्ड़ा अपणे प्ड़ेसिये पर अन्याय करा करदा था, तिन्हीं एह़ ग्लाई करी हटाई दित्ता, ‘तिज्जो कुणी अहां पर हाकम कने न्याय करणे आल़ा बणाया ऐ।</verse>
				<verse number="28">क्या जिस तरीके नैं तैं कल मिस्री माणुये जो मारी दित्या तिंआं ई मिन्जो भी मारी दैणा चांह़दा ऐ।’</verse>
				<verse number="29">एह़ गल्ल सुणी करी मूसा डरी करी मिस्र देसे ते नठ्ठी गेआ, कने मिघान देसे च परदेसी बणी करी रैहणा लग्गा, कने तित्थु तिसदे दो जागत पैदा होये।</verse>
				<verse number="30">“जाह़लू पूरे चाल़ी साल होई गै, ताह़लू परमात्मे सुअर्गदूत दे रूपे च सीनै प्हाड़े दिया सुनसाण जगाह च मूसे जो बल़दे झुड़ेयां दिया अग्गी च दर्शन दित्ता।</verse>
				<verse number="31">मूसे जो तिस दर्शने जो दिक्खी करी हरानी होई कने जाह़लू दिक्खणे तांई सैह़ गांह गेआ, तां प्रभु दी एह़ उआज़ आई,</verse>
				<verse number="32">‘मैं तेरे पूर्वज, अब्राहमे दा, इसहाके दा कने याकूबे दा परमात्मा ऐ।’ ताह़लू तां मूसा डरे दे मारे कम्बी पेआ, ऐत्थु तिकर कि तिसियो दिक्खणे दी हिम्मत नीं पेई।</verse>
				<verse number="33">ताह़लू परमात्मे तिस नैं ग्लाया, ‘अपणेयां पैरां ते जूत्तेयां खोली लै, क्जोकि जिसा जगाह च तू खड़ोत्या ऐ, सैह़ पवित्र जगाह ऐ।</verse>
				<verse number="34">मैं तां हकीकत च अपणे माणुआं दी जेह्ड़े मिस्र देसे च हन, हालता जो दिख्या ऐ; कने तिन्हां दा दुख कने तिन्हां दा रोणा सुणेया ऐ; इसतांई तिन्हां जो छड्डाणे तांई लुत्थेया ऐ हुण आ, मैं तिज्जो मिस्र देसे च घल्लगा।’</verse>
				<verse number="35">“एह़ सैई मूसा ऐ, जिसियो इस्राएली लोकां एह़ ग्लाई करी नकारी दित्या था, ‘तिज्जो कुणी अहां पर हाकम कने न्याय करणे आल़ा बणाया ऐ?’ तिसियो ई परमात्मैं हाकम कने छड्डाणे आल़ा बणाई करी, तिस सुअर्गदूते दिया बज़ाह ते जिन्हीं तिसियो झुड़ेयां च दर्शन दित्या था, घल्लेया।</verse>
				<verse number="36">एह़ माणु मिस्र देस कने लाल समुंदर कने सुनसाण जगाह च चाल़ियां साल्लां तिकर हरानी आल़े कम्म कने चमत्कार दस्सी-दस्सी करी तिन्हां जो कड्डी लेई आया।</verse>
				<verse number="37">एह़ सैई मूसा ऐ, जिन्हीं इस्राएली लोकां नैं ग्लाया, ‘परमात्मा तुहां दे भाऊआं च तुहां तांई मिन्जो साइआं इक्क भविष्यवक्ता खड़ा करगा।’</verse>
				<verse number="38">“एह़ सैई मूसा ऐ, जिन्हीं सुनसाण जगाह च लोकां दिया मंडल़िया बिच्च तिस परमात्मे दे सुअर्गदूते सौगी सीनै प्हाड़े पर तिस नैं गल्लां कित्तियां, कने अहां देयां पूर्वजां सौगी था, परमात्मे दे जरिये ज़िन्दगी दैणे आल़े वचन मिल्ले, कि अहां तिकर पज्जां।</verse>
				<verse number="39">अहां देयां पूर्वजां तिसदे हुक्मां दा पालण नीं कित्ता, अपर मिस्र देसे जो बापस जाणे दे बारे च सोचा दे थे,</verse>
				<verse number="40">कने तिसदे भाऊ हारूने नैं ग्लाया, ‘अहां तांई इक्क देवता बणा, जेह्ड़ा अहां जो मिस्र देस बापस लेई जाणे तांई अहां दे गांह-गांह चल्लैं, क्जोकि एह़ मूसा जेह्ड़ा अहां जो मिस्र देसे ते कड्डी लेई आया, अहां नीं जाणदे कि तिसियो क्या होएया।</verse>
				<verse number="41">तिन्हां दिनां च तिन्हां इक्क बछड़े दी मूर्ति बणाई करी तिसदे गांह बल़ि चढ़ाई, कने अपणे हत्थे दे कम्मां नैं मग्न होणा लग्गे।</verse>
				<verse number="42">इसा बज़ाह ते परमात्मैं मुँऐ मोड़ी करी तिन्हां जो छड्डी दित्ता, कि अम्बरे च जेह्ड़ा कुच्छ ऐ, तिसदी अराधना करन, जिंआं भविष्यवक्ता दिया कताबा च परमात्मे ग्लाया ऐ, “‘हे इस्राएल दे लोको, क्या तुहां सुनसाण जगाह चाल़ी साल्लां तिकर पशु बल़ि कने अन्नबलि मिन्जो ई चढ़ांदे रैह्?</verse>
				<verse number="43">तुहां मोलेक देवते दे तम्बू कने रिफान देवते दे तारे जो लेई करी फिरदे थे, मतलब तिन्हां मूर्तियां जो जिन्हां जो तुहां अराधना करणे तांई बणाया था, इसा बज़ाह ते मैं तुहां जो बेबीलोन देसे दे परे लेई जाई करी बसांगा।’</verse>
				<verse number="44">“गवाही दा तम्बू सुनसाण जगाह च अहां दे पूर्वजां बिच्च था, जिंआं परमात्मे ठैहराया, जिन्हीं मूसे नैं ग्लाया, ‘जेह्ड़ा ढाँचा तैं दिख्या ऐ, तिसदे मताबक इसियो बणा।’</verse>
				<verse number="45">मते साल्लां बाद तिस तम्बुये जो अहां दे पूर्वजां पराणे बग्त च पाई करी यहोशू जो सौगी ऐत्थियो लेई आये; जिस बग्त कि तिन्हां होरनी जातिआं पर हक्क जताया, जिन्हां जो परमात्मैं अहां दे पूर्वजां दे सामणै कड्डी दित्ता, कने सैह़ तम्बू दाऊद राजे दे बग्त तिकर रेह्आ।</verse>
				<verse number="46">तिस पर परमात्मैं अनुग्रह कित्ता; कने तिन्हीं विणती कित्ती कि सैह़ याकूबे दे परमात्मे तांई रैहणे तांई डेरा बणा।</verse>
				<verse number="47">अपर दाऊदे दे जागतैं सुलेमाने तिस तांई मंदर बणाया।</verse>
				<verse number="48">“अपर परम प्रधान परमात्मा हत्थे दे बणायो मंदरा च नीं रैंह्दा, जिंआं कि यशायाह भविष्यवक्ता दिया कताबा च लिख्या ऐ,</verse>
				<verse number="49">“ ‘परमात्मा ग्लांदा ऐ, सुअर्ग मेरा सिंहासण कने धरती मेरे पैरां दी चौकी ऐ, मिन्जो तांई तुहां कुस तरीके दा मंदर बणांगे? कने मेरे अराम करणे दी कुण देई जगाह हुंगी?</verse>
				<verse number="50">क्या सुअर्गे कने धरतिया च सारी चीज्जां मैं नीं बणाईयां?’</verse>
				<verse number="51">“हे ढीठ, कने परमात्मे दियां गल्लां जो नीं सुणने कने नीं मन्नणे आल़े लोको, तुहां हमेसा पवित्र आत्मा दा बरोध करदे हन। जिंआं तुहां दे पूर्वज करदे थे, तिंआं ई तुहां भी करदे हन।</verse>
				<verse number="52">क्या कदी भी कोई ऐदेया भविष्यवक्तां होएया ऐ, जिसियो तुहां दे पूर्वजां नीं सताया होयैं? ऐत्थु तिकर तिन्हां तां तिन्हां भविष्यवक्तां जो भी मारी दित्ता, जिन्हां तिस धर्मी जण दे ओणे दी पैहल्ले ते ई दस्सी दित्या था; कने हुण तुहां भी तिसियो पकड़ुआणे आल़े कने मारी दैणे आल़े बणी गै हन।</verse>
				<verse number="53">तुहां सुअर्गदूतां दिया बज़ाह ते बणायो नियम तां मिल्ले, अपर तिन्हां दा पालण नीं कित्ता।”</verse>
				<verse number="54">एह़ गल्लां सुणी करी यहूदी अगुऐ जल़ी गै कने स्तिफनुसे पर गुस्सा करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="55">अपर तिन्हीं पवित्र आत्मा नैं भरोई करी सुअर्गे बक्खे दिख्या कने परमात्मे दी महिमा जो कने यीशुये जो परमात्मे दे सज्जे हत्थे दे पास्से खड़ोत्या दिक्खी करी ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="56">“दिक्खा, मैं सुअर्गे जो खुलेया, कने माणुये दे पुत्तरे जो परमात्मे दे सज्जे हत्थे पास्से खड़ोत्या दिक्खा करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="57">ताह़लू तिन्हां जोरे नैं ग्लाई करी कंन्न बंद करी लै, कने इक्क साथ तिस पर झपटी पै;</verse>
				<verse number="58">कने तिस यरूशलेम सैहरे दे बाहर निकल़ी करी तिसियो पत्थर मरी नैं मारी दित्ता, स्तिफनुसे पर जिन्हां लोकां दोस लगाया था, तिन्हां अपणे बाहरे आल़े कपड़े खोली करी शाऊल नांऐ दे इक्की जुआन माणुये दे पैरां अल्ल रखी दित्ते।</verse>
				<verse number="59">सैह़ सित्फनुस पर पत्थर मारदे रैह्, कने सैह़ एह़ ग्लाई करी प्रार्थना करदा रेह्आ, “हे प्रभु यीशु, मेरी आत्मा जो कबूल कर।”</verse>
				<verse number="60">भिरी गोड्डे दे भार बेई नैं जोरे नैं ग्लाणा लग्गा, “हे प्रभु, इस पापे तांई तिन्हां जो सज़ा मत दे।” कने एह़ ग्लाई करी तिन्हीं अपणे प्राण छड्डी दित्ते।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">शाऊल स्तिफनुसे दिया मौत्ती ते पूरे तरीके नैं सेहमत था। तिस दिन यरूशलेम सैहरे दी कलीसिया पर बड़ा हंगामा सुरू होई गेआ कने प्रेरितां जो छड्डी करी सारे दे सारे यहूदिया कने सामरिया प्रदेसां जो तितर-बितर होई गै।</verse>
				<verse number="2">कने कुच्छ भक्तां स्तिफनुसे दिया लाह्सा जो कब्रा च रखेया कने तिस तांई बड़े रोये।</verse>
				<verse number="3">शाऊल कलीसिया जो सता दा था; कने घर-घर जाई करी बसुआसी मर्दां कने जणासां जो घसीटी-घसीटी करी जेला च पांदा था।</verse>
				<verse number="4">जेह्ड़े बसुआसी तितर-बितर होई गियो थे, सैह़ सुसमाचार सणांदे बापस औणां लग्गे;</verse>
				<verse number="5">कने फिलिप्पुस सामरिया प्रदेसे दे इक्की सैहरे च जाई करी लोकां जो मसीह दा प्रचार करणा लग्गा।</verse>
				<verse number="6">जेह्ड़ियां गल्लां फिलिप्पुसे ग्लाईयां थियां, तिन्हां लोकां सुणी करी कने जेह्ड़े चमत्कार सैह़ दस्सदा था तिन्हां जो दिक्ख -दिक्खी करी, इक्क चित होई करी मन लगाया।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि जाह़लू फिलिप्पुसे हुक्म दित्ता, तां मतेआं ते दुष्टआत्मां बड़े जोरे नैं डड्डी करी ग्लांदियां होईयां निकल़ी गियां, कने मते भारी अधरंगे दे रोगी कने लंगड़े भी खरे होई गै;</verse>
				<verse number="8">कने तिस सैहरे दे मते लोकां च बड़ी खुसी छाई गेई।</verse>
				<verse number="9">तिसी सैहरे च शमौन नांऐ दा इक्क माणु था, जेह्ड़ा जादू -टूणा करी नैं सामरिया प्रदेसे दे लोकां जो हरान करदा था कने अपणे आप्पे जो इक्क म्हान माणु ग्लांदा था।</verse>
				<verse number="10">कने सारे लोक्के ते लेई करी बड्डे तिकर सारे तिसदी इज्जत करी नैं ग्लांदे थे, “एह़ माणु परमात्मे दी सैह़ शक्ति ऐ, जेह्ड़ी म्हान कैहलांदी ऐ।”</verse>
				<verse number="11">तिन्हीं मतेआं दिनां ते तिन्हां जो अपणे जादू दे कम्मां नैं हरान करी रखेया था, इसतांई सैह़ तिसियो बड़े मनदे थे।</verse>
				<verse number="12">अपर जाह़लू लोकां फिलिप्पुसे दे जरिये परमात्मे राज्जे कने यीशु मसीह दे नांऐ दा सुसमाचार सुणी करी बसुआस कित्ता, तां लोक, क्या मरद, क्या जणासां बपतिस्मा लैणां लग्गे।</verse>
				<verse number="13">ताह़लू शमौने अप्पु भी बसुआस कित्ता कने बपतिस्मा लेई करी फिलिप्पुसे सौगी रैहणा लग्गा। सैह़ चमत्कार कने बड़े-बड़े सामर्थी दे कम्मां हुंदेया दिक्खी करी हरान हुंदा था।</verse>
				<verse number="14">जाह़लू प्रेरितां जेह्ड़े यरूशलेम सैहरे च थे, सुणेया कि सामरिया दे लोकां परमात्मे दा वचन मन्नी लेआ ऐ तां पतरस कने यूहन्ना तिन्हां अल्ल घल्ले।</verse>
				<verse number="15">तिन्हां तित्थु पुज्जी करी तिन्हां लोकां तांई प्रार्थना कित्ती तांजे सैह़ पवित्र आत्मा पान।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि पवित्र आत्मा अह्ल्ली तिकर तिन्हां च कुसी पर भी नीं घल्लेया था; तिन्हां तां सिर्फ प्रभु यीशुये दे नांऐ दा बपतिस्मा लेआ था।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू पतरस कने यूहन्ने तिन्हां पर हत्थ रखे कने तिन्हां पवित्र आत्मा पाई लेआ।</verse>
				<verse number="18">जाह़लू शमौने दिख्या कि प्रेरितां दे हत्थ रखणे ते पवित्र आत्मा दित्ता जांदा ऐ, तां तिन्हां अल्ल पैसे अंणी करी ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="19">“एह़ हक्क मिन्जो भी देआ, कि जिस कुसी पर भी हत्थ रखैं सैह़ पवित्र आत्मा पान।”</verse>
				<verse number="20">पतरस तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “तू कने तेरे पैसे नास होन, क्जोकि तैं परमात्मे दा दान पैसेयां नैं खरीदणे दा बचार कित्ता।</verse>
				<verse number="21">इसा सेवा च ना तेरा हिस्सा ऐ, ना योगदान; क्जोकि तेरा मन परमात्मे सामणै सच्चा नीं ऐ।</verse>
				<verse number="22">इसतांई अपणी इसा बुराईया ते मन बदली करी प्रभु नैं प्रार्थना कर, होई सकदा ऐ तेरे मने दे बुरे बचार माफ कित्ते जान।</verse>
				<verse number="23">अपणे बुरे कम्मां ते मने बदली लै, क्जोकि मैं दिक्खदा ऐ, कि तेरे मने च बड़ी भारी जल़ण ऐ, कने तू बुरे कम्मां दे बन्धनां च पेआ ऐ।”</verse>
				<verse number="24">शमौने जवाब दित्ता, “तुहां मेरे तांई प्रभु नैं प्रार्थना करा कि जेह्ड़ियां गल्लां तुहां ग्लाईयां हन, तिन्हां च कोई भी गल्ल भी मिन्जो पर नीं आई पोयैं।”</verse>
				<verse number="25">कने एह़ गवाही देई करी कने प्रभु यीशुये दे वचन सणाई करी यरूशलेम सैहरे जो बापस चली आये कने ओंदे-ओंदे सामरिया सैहरां दे ग्रांऐ च सुसमाचार सणांदे गै।</verse>
				<verse number="26">भिरी परमात्मे दे इक्की सुअर्गदूतैं फिलिप्पुसे नैं ग्लाया, “उठ कने दक्षिण दे बक्खे तिस रस्ते पर जा, जेह्ड़ा यरूशलेम सैहरे ते गाजा सैहरे जो जांदा ऐ। एह़ रेगिस्तानी रस्ता ऐ।”</verse>
				<verse number="27">फिलिप्पुस उठी करी चली पेआ, कने दिक्खा, ताह़लू कूश देसे दा इक्क माणु ओआ दा था, जेह्ड़ा खोजा कने कूशियो दी राणी कन्दाके दा मंत्री कने खजांची था। सैह़ अराधना करणे तांई यरूशलेम सैहरे जो गेआ था।</verse>
				<verse number="28">तिस बग्त सैह़ अपणे रथे च बेई करी अपणे देसे जो बापस जा था, कने यशायाह भविष्यवक्ता दिया कताब जोरे नैं पढ़ा दा था।</verse>
				<verse number="29">ताह़लू पवित्र आत्मा फिलिप्पुसे नैं ग्लाया, “बक्खे जाई करी इस रथे सौगी होई जा।”</verse>
				<verse number="30">फिलिप्पुस तिसदे पास्से दौड़ेया कने तिसियो यशायाह भविष्यवक्ता दिया कताबा पढ़दे सुणेया कने पुछया, “तू जेह्ड़ा पढ़ा दा ऐ क्या तिसियो समझदा भी ऐ।”</verse>
				<verse number="31">तिन्हीं ग्लाया, “जाह़लू तिकर कोई मिन्जो नीं समझां तां मैं किंआं समझगा?” कने तिन्हीं फिलिप्पुसे नैं विणती कित्ती, कि मिन्जो सौगी रथे पर चढ़ी करी बेई जा। कने फिलिप्पुस रथे पर चढ़ेया, कने तिस सौगी बेई गेआ।</verse>
				<verse number="32">पवित्रशास्त्रे दा जेह्ड़ा सैह़ पाठ पढ़ा दा था, सैह़ एह़ था: “सैह़ भेड्डां साइआं बल़ि होणे तांई पज्जाया गेआ, कने जिंआं मेम्ना ऊना कतरणे आल़ेआं सामणै चुपचाप रैंह्दा ऐ, तिंआं ई जाह़लू लोकां तिसियो बड़ा दुख दित्ता, तिन्हीं भी अपणा मुँ नीं खोलेया।</verse>
				<verse number="33">तिसदी दीनता च तिसदा न्याय नीं होई सकेया। कने तिस बग्ते दे लोकां दे बारे च कुण दस्सगा, क्जोकि धरतिया ते तिसदे प्राण चुक्की लियो हन।”</verse>
				<verse number="34">इस गल्ला पर खोजें फिलिप्पुसे ते पुछया, “मैं तिज्जो नैं प्रार्थना करदा ऐ, एह़ दस्स कि भविष्यवक्ता एह़ कुसदे बारे च ग्लांदा ऐ, अपणे या कुसी दूये दे बारे च।”</verse>
				<verse number="35">ताह़लू इसा गल्ला सुणी करी फिलिप्पुसैं ग्लाणा सुरू कित्ता, कने इसी पवित्रशास्त्रे दा सुरू ते तिसियो यीशुये दा सुसमाचार सणाया। ताह़लू खोजा इसा गल्ला जो समझेया, कने तिन्हीं यीशु मसीह पर बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="36">रस्ते च चलदे-चलदे सैह़ इक्क पांणिये दे तल़ाऐ अल्ल पुज्जे। ताह़लू खोजा ग्लाणा लग्गा, “दिक्ख ऐत्थु पाणी भी ऐ, हुण मिन्जो बपतिस्मा लैणे ते कुण रोकी सकदा ऐ?”</verse>
				<verse number="37">फिलिप्पुसैं ग्लाया, “जे तू सारे मने नैं बसुआस करदा ऐ तां तू लेई सकदा ऐ।” तिन्हीं जवाब दित्ता, “मैं बसुआस करदा ऐ कि यीशु मसीह परमात्मे दा पुत्तर ऐ।”</verse>
				<verse number="38">ताह़लू तिन्हीं रथ खड़ा करणे दा हुक्म दित्ता, कने फिलिप्पुस कने खोजा दोयो पांणिये दे तल़ाऐ च चली गै, कने फिलिप्पुसे खोजे जो बपतिस्मा दित्ता।</verse>
				<verse number="39">जाह़लू सैह़ पांणिये ते निकल़ी करी बाहरेयो आये, तां प्रभु दा पवित्र आत्मा फिलिप्पुसे जो चुक्की लेई गेआ, कने खोजें तिसियो भिरी नीं दिख्या, कने सैह़ खुस हुंदा होएया, “कि परमात्मे मिन्जो बचाई लेआ,” अपणे देसे जो बापस चली गेआ।</verse>
				<verse number="40">फिलिप्पुस अशदोद सैहरे च आई रेह्आ, कने जाह़लू तिकर सैह़ कैसरिया सैहरे च नीं पुज्जा, ताह़लू तिकर सैहरे-सैहरे च सुसमाचार सणांदा गेआ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">शाऊल जेह्ड़ा अह्ल्ली तिकर प्रभु यीशुये दे चेलेयां जो धमकाणे कने मारने दी धुना च था, महायाजके अल्ल गेआ।</verse>
				<verse number="2">कने तिसते दमिश्क सैहरे दे आराधनालयां दे नांऐ पर इस मतलब जो लेई करी चिठ्ठी मंगी कि क्या मरद क्या जणासां जेह्ड़े यीशु मसीह दियां सिक्षां पर चलदे हन, तिन्हां जो सैह़ बन्नी करी यरूशलेम सैहरे जो लेई आये।</verse>
				<verse number="3">अपर शाऊल कने जिस सौगी कुच्छ लोक चलदे-चलदे जाह़लू सैह़ दमिश्क सैहरे अल्ल पुज्जे, तां चाणचक अम्बरे ते शाऊल दे चौंन्नी पास्से ते बिजल़ी चमकी,</verse>
				<verse number="4">कने सैह़ धरतिया पर पेई गेआ, कने प्रभु दी एह़ उआज़ सुणी, “हे शाऊल, हे शाऊल, तू मिन्जो क्जो सतांदा ऐ?”</verse>
				<verse number="5">तिन्हीं पुछया, “हे प्रभु, तू कुण ऐ?” तिन्हीं ग्लाया, “मैं यीशु ऐ, जिसियो तू सतांदा ऐ।</verse>
				<verse number="6">अपर हुण उठी करी सैहरे जो जा, कने जेह्ड़ा मैं चांह़दा ऐ तू करैं, सैह़ तिज्जो नैं दस्सेया जांगा।”</verse>
				<verse number="7">जेह्ड़े माणु तिस सौगी थे, सैह़ भोचके रेई गै; क्जोकि उआज़ा तां सुणांदे थे अपर तिन्हां जो कोई नीं दुस्सा करदा था।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू शाऊल धरतिया पर पेआ था उठेया, अपर जाह़लू अखीं खोलियां तां तिसियो कुच्छ नीं दुस्सा करदा था, कने सैह़ तिसदा हत्थ पकड़ी नैं दमिश्क सैहरे च लेई गै।</verse>
				<verse number="9">सैह़ तीन दिन तिकर नीं दिक्खी सकेया, कने ना खादा ना पीता।</verse>
				<verse number="10">दमिश्क सैहरे च हनन्याह नांऐ दा इक्क चेला था, तिस नैं प्रभु यीशुयैं दर्शन देई करी ग्लाया, “हे हनन्याह।” तिन्हीं ग्लाया, “हाँ प्रभु।”</verse>
				<verse number="11">ताह़लू प्रभुयैं तिस नैं ग्लाया, “उठी करी तिसा गलिया च जा जिसा दा नां ‘सिध्धी’ ऐ, कने यहूदा दे घरैं शाऊल नांऐ दा इक्क तरसुसवासी जो पुछ; क्जोकि दिक्ख, सैह़ प्रार्थना करा दा ऐ,</verse>
				<verse number="12">तिन्हीं दर्शने च दिख्या कि हनन्याह नांऐ दे इक्की माणुयैं आई नैं तिस पर हत्थ रखेया कि सैह़ दुवारी दिक्खणा लग्गी पोयैं।”</verse>
				<verse number="13">हनन्याह जवाब दित्ता, “हे प्रभु मैं इस माणुये दे बारे च मतेआं ते सुणेया ऐ कि इन्हीं यरूशलेम सैहरे च तेरे पवित्र लोकां सौगी बड़ा बुरा कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="14">कने इसियो प्रधान याजकां ते एह़ हक्क दित्या ऐ, कि जेह्ड़े लोक तिज्जो पर बसुआस करदे हन, तिन्हां सारेयां जो बन्दी बणाई करी यरूशलेम सैहरे जो लेई जा।”</verse>
				<verse number="15">अपर प्रभु यीशुयैं तिस नैं ग्लाया, “तू चली जा; क्जोकि सैह़ तां होरनी जातिआं कने राजेयां, कने इस्राएली लोकां दे सामणै मेरे बारे च दस्सणे तांई मेरा चुणेया जण ऐ।</verse>
				<verse number="16">कने मैं तिसियो दस्सगा, कि लोकां जो मेरे बारे च दस्सणे तांई तिसियो कदेया-कदेया दुख झेलणा पोंगा।”</verse>
				<verse number="17">ताह़लू हनन्याह उठी करी तिस घरे च गेआ, जित्थु शाऊल रैंह्दा था, कने तिस पर अपणा हत्थ रखी करी ग्लाणा लग्गा, “हे भाऊ शाऊल, प्रभु यीशु, जेह्ड़ा तिस रस्ते च, जिसते तू आया तिज्जो दुस्सेया था, तिन्हीं मिन्जो घल्लेया ऐ, कि तू दिक्खणा लग्गी पोयैं कने पवित्र आत्मा नैं भरोई जां।”</verse>
				<verse number="18">कने इकदम तिसदियां अखीं च छिलके साइआं कोई चीज्ज पेई कने सैह़ दिक्खणा लग्गी पेआ, कने उठी करी बपतिस्मा लेआ,</verse>
				<verse number="19">कने भिरी खाणा खाई करी ताकत पाई, सैह़ कुच्छ दिन तिकर दमिश्क सैहरे च तिन्हां चेलेयां सौगी रेह्आ।</verse>
				<verse number="20">कने सैह़ तिसी बग्त दमिश्क सैहरे दे आराधनालयां च यीशुये दा प्रचार करणा लग्गा, कि यीशु ई परमात्मे दा पुत्तर ऐ।</verse>
				<verse number="21">सारे सुणने आल़े हरान होई करी ग्लाणा लग्गे, “क्या एह़ सैई माणु नीं ऐ जेह्ड़ा यरूशलेम सैहरे च जेह्ड़े यीशु मसीह दे बसुआसी थे, तिन्हां जो मारदा था; कने ऐत्थु भी इसतांई आया ऐ, कि तिन्हां जो पकड़ी करी प्रधान याजकां अल्ल लेई जां।”</verse>
				<verse number="22">अपर शाऊल होर भी जादा यीशु मसीह दे बारे च दस्सदा गेआ, कने इसा गल्ला दा सबूत देई करी कि मसीह ऐत्थु ई ऐ, दमिश्क सैहरे दे रैहणे आल़े यहूदी अगुआं दा मुँ बंद करदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="23">जाह़लू मते दिन होई गै, तां यहूदी अगुआं तिसियो मारने दी योजना बणाई।</verse>
				<verse number="24">अपर तिन्हां दी योजना शाऊले जो पता लग्गी गेई। सैह़ तां तिसियो मारने तांई रात दिन फाटकां पर ताक्का च लगेयो रैंह्दे थे।</verse>
				<verse number="25">अपर रातियो तिसदेयां चेलेयां तिसियो टोकरे च बठाया, कने सैहर दी चार दीवारी ते लटकाई करी लौआई दित्ता।</verse>
				<verse number="26">शाऊल यरूशलेम सैहरे जो गेआ, कने तिन्हीं चेलेयां सौगी मिल्ली जाणे दी कोसस कित्ती; अपर सारे तिसते डरदे थे, क्जोकि तिन्हां जो बसुआस नीं हुंदा था, कि सैह़ भी चेला ऐ।</verse>
				<verse number="27">अपर बरनबास तिसियो अपणे सौगी प्रेरितां अल्ल लेई गेआ कने तिन्हां नैं ग्लाया, कि इन्हीं कुस तरीके नैं दमिश्क सैहरेयो जाणे दे रस्ते च प्रभु यीशुये जो दिख्या, कने तिन्हीं इस नैं गल्लां कित्तियां; भिरी दमिश्क सैहरे च इन्हीं बड़िया हिम्मता नैं यीशुये दे नांऐ दा प्रचार कित्ता।</verse>
				<verse number="28">सैह़ तिन्हां सौगी यरूशलेम सैहरे च ओंदा जांदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="29">कने बेझिझक होई करी प्रभु यीशुये दे नांऐ दा प्रचार करदा; कने यूनानी भासा ग्लाणे आल़े यहूदियां सौगी गल्लबात कने बैंह्सबाजी करदा था; अपर सैह़ तिसियो मारने दी कोसस करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="30">एह़ जाणी करी भाऊ तिसियो कैसरिया सैहरे च लेई आये, कने तरसुस सैहरे जो घल्ली दित्ता।</verse>
				<verse number="31">इस तरांह सारे यहूदिया, गलील प्रदेस, सामरिया प्रदेसे च कलीसिया जो चैन मिल्ला, कने सैह़ बसुआसे च बधदी गेई। कने सैह़ प्रभु दे डरे कने पवित्र आत्मा दी सांति कने गिणतिया च बधदी गेई।</verse>
				<verse number="32">भिरी इआं होएया कि पतरस तिन्हां सारे प्रदेसां च फिरदा-फिरदा तिन्हां पवित्र लोकां अल्ल भी गेआ, जेह्ड़े लुद्दा सैहरे च रैंह्दे थे।</verse>
				<verse number="33">तित्थु तिसियो एनियास नांऐ दा इक्क अधरंगे दा इक्क रोगी माणु मिल्ला, जेह्ड़ा अठां साल्लां ते मंजोल़ूये पर पेआ था।</verse>
				<verse number="34">पतरसैं तिस नैं ग्लाया, “हे एनियास। यीशु मसीह तिज्जो खरा करदा ऐ उठ अपणे बछाणे चुक।” ताह़लू सैह़ झट उठी खड़ोता।</verse>
				<verse number="35">ताह़लू लुद्दा सैहरे दे कने शारोन सैहरे दे सारे रैहणे आल़े तिसियो दिक्खी करी बसुआस करी नैं प्रभु यीशुये दे पास्से फिरे।</verse>
				<verse number="36">याफा सैहरे च तबीता मतलब दोरकास नांऐ दी इक्क बसुआसणी रैंह्दी थी। सैह़ मते खरे-खरे कम्म कने गरीबां जो दान दिंदी थी।</verse>
				<verse number="37">जाह़लू पतरस लुद्दा सैहरे च था, तिन्हां दिनां च सैह़ बमार होई करी मरी गेई; कने तिन्हां तिसायो नौआई करी बोड़ी रखी दित्ता।</verse>
				<verse number="38">लुद्दा सैहर याफा सैहरे दे नेड़े था, चेलेयां एह़ सुणी करी कि पतरस तित्थु ऐ, दो माणु घल्ली करी तिस नैं विणती कित्ती, “अहां अल्ल ओणे च देर मत कर।”</verse>
				<verse number="39">ताह़लू पतरस उठी करी तिन्हां सौगी चली पेआ, कने जाह़लू सैह़ पुज्जा तां सैह़ तिसियो बोड़ी लेई गै। सारियां बिधवां रोंदियां-रोंदियां तिसदे बक्खे आई खड़ोतियां, कने जेह्ड़े कुरते कने कपड़े दोरकासा तिन्हां सौगी रैंह्दे बणायो थे, दस्सणा लगियां।</verse>
				<verse number="40">ताह़लू पतरसैं सबना जो बाहर करी दित्ता, कने गोड्डेयां भार बेई करी प्रार्थना कित्ती कने लाह्सा बक्खी दिख्या कने ग्लाया, “हे तबीता दिक्ख, उठ, ताह़लू तिन्नै अपणिया अखीं खोली दित्तियां; कने पतरसे दिक्खी करी उठी बैठी।”</verse>
				<verse number="41">तिन्हीं वाल देई करी तिसायो ठुआल़ेया, कने पवित्र लोकां कने बिधवां जो सद्दी करी तिसायो जिन्दा दस्सी दित्ता।</verse>
				<verse number="42">एह़ गल्ल सारे याफा सैहरे च फैली गेई, कने मतेआं प्रभु यीशु पर बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="43">कने पतरस याफा सैहरे च शमौन नांऐ दे कुसी चमड़े दा धंधा करणे आल़े दे सौगी बड़े दिन रेह्आ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">कैसरिया सैहरे च कुरनेलियुस नांऐ दा इक्क माणु था, जेह्ड़ा इतालियानी नांऐ दी सेना दा सूबेदार था।</verse>
				<verse number="2">सैह़ परमात्मे दा भक्त था, कने अपणे सारे घराने सौगी परमात्मे ते डरदा था, कने यहूदी गरीब लोकां जो बड़ा दान दिंदा, कने बराबर परमात्मे नैं प्रार्थना करदा था।</verse>
				<verse number="3">इक्क दिन दोपैरा बाद तिन्हीं दर्शन च स्पष्ट रूपे नैं दिख्या कि परमात्मे दा इक्क सुअर्गदूत तिस अल्ल अंदर आई करी ग्लाया, “हे कुरनेलियुस।”</verse>
				<verse number="4">तिन्हीं तिसियो ध्याने नैं दिख्या कने डरी करी ग्लाया, “हे प्रभु, क्या ऐ?” तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “तेरी प्रार्थना सुणी लेई ऐ कने तेरे दान परमात्मे सामणै याद कित्ते गै हन।</verse>
				<verse number="5">कने हुण याफा सैहरे च माणु घल्ली करी शमौने जो, जेह्ड़ा पतरस नांऐ ते जाणेया जांदा ऐ, सद्दी लै।</verse>
				<verse number="6">सैह़ शमौन, चमड़े दा कम्म करणे आल़े दे घरैं परोणा बणी करी रैह् दा ऐ, जिसदा घर समुंदरे कनारे ऐ।”</verse>
				<verse number="7">जाह़लू सैह़ सुअर्गदूत जिन्हीं तिस नैं गल्लां कित्तियां थियां चली गेआ, तां तिन्हीं दो सेवक, कने जेह्ड़े तिसदे सामणै हाजर रैंह्दे थे तिन्हां च इक्क परमात्मे दा भक्त सपाईये जो सद्देया,</verse>
				<verse number="8">कने तिन्हां जो सारियां गल्लां दस्सी करी पतरसे जो लेयोणे तांई याफा सैहरे जो घल्लेया।</verse>
				<verse number="9">दूये दिने जाह़लू सैह़ चलदे-चलदे सैहरे अल्ल पुज्जे, तां दोपैरा दे बग्त पतरस छत्ती पर प्रार्थना करणा गेआ।</verse>
				<verse number="10">तिसियो भुख लग्गी कने कुच्छ खाणा चांह़दा था, अपर जाह़लू सैह़ खाणा बणा दे थे तां सैह़ बेहोसी दिया हालता च होई गेआ;</verse>
				<verse number="11">कने ताह़लू पतरसैं इक्क दर्शन दिख्या, कि अम्बर खुली गेआ; कने इक्क बड़ी चादर थाल़े साइआं चौंन्नी कुणेयां ते लटकदी होई, अम्बरे ते लौई करी मिन्जो अल्ल धरती पर आई।</verse>
				<verse number="12">जिस च धरतिया दे सब तरांह दियां चिड़ियां कने रैंगणे आल़े जानवर कने अम्बरे दे पंछी थे।</verse>
				<verse number="13">तिसियो इक्क ऐदई उआज़ सुम्मी, “हे पतरस उठ, मार कने खा।”</verse>
				<verse number="14">अपर पतरसैं ग्लाया, “नीं प्रभु कदी भी नीं; क्जोकि मैं कोई भी अपवित्र या बुरी चीज्ज नीं खाई ऐ।”</verse>
				<verse number="15">भिरी दूई बरी तिसियो उआज़ सुम्मी, “जेह्ड़ा कुच्छ परमात्मैं सुद्ध करी दित्या ऐ, तिसियो तू असुद्ध मत ग्ला।”</verse>
				<verse number="16">त्री बरी भिरी इआं ई होएया; ताह़लू सैह़ थाल़ अम्बरे पर चुक्की लेआ।</verse>
				<verse number="17">जाह़लू पतरस अपणे मने च सोचा ई करदा था, कि एह़ दर्शन जेह्ड़ा मैं दिख्या, इसदा क्या मतलब होई सकदा ऐ, तां दिक्खा, सैह़ माणु जिन्हां जो कुरनेलियुसें घल्लेया था, शमौने दे घरे दा पता पुछदे-पुछदे तिसदे ई घरैं आई रैह्,</verse>
				<verse number="18">कने हक्कां पाई करी पुछणा लग्गे, “क्या शमौन जिसियो पतरस भी ग्लांदे हन, परोणा ऐत्थु ई ऐ?”</verse>
				<verse number="19">पतरस तां तिस दर्शने दे बारे च सोचा दा ई था, कि पवित्र आत्मा तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “दिक्ख त्रै माणु तिज्जो तोपा दे हन।</verse>
				<verse number="20">कने उठी करी थल्लै जा, कने बेझिझक तिन्हां सौगी चली जा; क्जोकि मैंई तिन्हां जो घल्लेया ऐ।”</verse>
				<verse number="21">ताह़लू पतरसैं लौई करी तिन्हां माणुआं नैं ग्लाया, “दिक्खा, जिसियो तुहां तोपा दे हन, सैह़ मैंई ऐ तुहां दे ओणे दी क्या बज़ाह ऐ?”</verse>
				<verse number="22">तिन्हां ग्लाया, “कुरनेलियुस सूबेदार जेह्ड़ा धर्मी कने परमात्मे ते डरणे आल़े कने सारी यहूदी जाति च नेक माणु ऐ, तिन्हीं इक्क पवित्र सुअर्गदूते दा दर्शन पाया ऐ कि तिज्जो अपणे घरैं सद्दी करी तिज्जो ते वचन सुणे।”</verse>
				<verse number="23">ताह़लू तिन्हीं तिन्हां जो अंदर सद्दी करी तिन्हां जो रैहणे दी जगाह दित्ती। त्रीये दिने सैह़ तिन्हां सौगी गेआ, कने याफा सैहरे दे कुच्छ बसुआसी भाऊ तिस सौगी चली पै।</verse>
				<verse number="24">दूये दिने सैह़ कैसरिया सैहरे च पुज्जे, कने कुरनेलियुसें अपणे परवारे जो कने प्यारे साथियां जो किठ्ठा करी नैं तिन्हां दा इन्तजार करदा रेह्आ था।</verse>
				<verse number="25">जाह़लू पतरस अंदरेयो औणां लगेया था, कुरनेलियुस तिस नैं मिल्ला कने तिसदे पैरां पर पेई करी प्रणांम कित्ता;</verse>
				<verse number="26">अपर पतरस तिसियो ठुआल़ी करी ग्लाणा लग्गा, “खड़ोई जा, मैं भी तां माणु ऐ।”</verse>
				<verse number="27">कने तिस सौगी गल्लबात करदा-करदा अंदर गेआ, कने मते लोकां जो किठ्ठे दिक्खी करी</verse>
				<verse number="28">पतरसैं तिन्हां नैं ग्लाया, “तुहां जाणदे हन कि होरनी जाति दी संगति करणा या तिस अल्ल जाणा अहां यहूदियां तांई अहां दे कानूना दे खलाफ ऐ, अपर परमात्मैं मिन्जो दस्सेया ऐ कि कुसी भी माणुये जो अपवित्र या बुरा मत ग्ला।</verse>
				<verse number="29">इसतांई मैं जाह़लू सद्देया तां बगैर ग्लाणे ते ई चली आया। हुण मैं पुछदा ऐ कि मिन्जो कुस कम्मे तांई सद्देया ऐ।”</verse>
				<verse number="30">कुरनेलियुस ग्लाणा लग्गा, “चार दिन पैहल्ले इसी बग्त, मैं अपणे घरैं दोपैरा बाद प्रार्थना करा दा था; तां दिक्खा परमात्मे दा इक्क सुअर्गदूत चमकदे कपड़े लगाई नैं, मिन्जो सामणै आई खड़ोता।</verse>
				<verse number="31">कने ग्लाणा लग्गा, ‘हे कुरनेलियुस, तेरी प्रार्थना सुणी लेई ऐ कने तेरे दान परमात्मे सामणै याद कित्ते गै हन।</verse>
				<verse number="32">इसतांई कुसी जो याफा सैहरे च घल्ली करी शमौने जो जिसियो पतरस भी ग्लांदे हन, सद्दी घल्ल। समुंदरे कनारे शमौन, चमड़े दा कम्म करणे आल़े दा परोणा ऐ।’</verse>
				<verse number="33">ताह़लू मैं झट तिज्जो अल्ल माणु घल्ले, कने तैं खरा कित्ता जेह्ड़ा तू आई गेआ। हुण अहां सारे ऐत्थु परमात्मे दे सामणै हन, तांजे जेह्ड़ा कुच्छ परमात्मैं तिज्जो नैं ग्लाया ऐ, तिसियो सुणा।”</verse>
				<verse number="34">ताह़लू पतरस ग्लाणा लग्गा, “हुण मिन्जो बसुआस होई गेआ कि परमात्मा कुसी दा भेदभाव नीं करदा।</verse>
				<verse number="35">अपर हर जातिया च जेह्ड़ा परमात्मे ते डरदा कने धार्मिकता दे कम्म करदा ऐ, सैह़ तिसियो अपनांदा ऐ।</verse>
				<verse number="36">“जेह्ड़ा वचन तिन्हीं इस्राएली लोकां अल्ल घल्लेया, जाह़लू कि तिन्हीं यीशु मसीह दिया बज़ाह ते (जेह्ड़ा सबना दा प्रभु ऐ) सांति दा सुसमाचार सणाया,</verse>
				<verse number="37">एह़ वचन तुहां जाणदे हन, जेह्ड़ा यूहन्ना दे बपतिस्मे दे प्रचारे ते बाद गलील प्रदेसे ते सुरू होई करी सारे यहूदिया प्रदेसे च फैली गेआ:</verse>
				<verse number="38">परमात्मैं जिस तरीके नैं यीशु नासरिये जो पवित्र आत्मा कने सामर्थी नैं अभिषेक कित्ता; सैह़ भलाई करदा कने सबना जो जेह्ड़े सैताने दे सतायो हन, खरा करी दिंदा, क्जोकि परमात्मा तिस सौगी था।</verse>
				<verse number="39">“अहां तिन्हां सारे कम्मां दे गवाह हन; जेह्ड़े तिन्हीं यहूदिया प्रदेस च कने यरूशलेम सैहरे च भी कित्ते, कने यहूदी अगुआं तिसियो सूल़िया पर टुंगी करी मारी दित्ता।</verse>
				<verse number="40">अपर तिसियो परमात्मैं त्रीये दिने भिरी दुवारी मरेयां ते जिन्दा कित्ता, कने प्रगट भी करी दित्ता;</verse>
				<verse number="41">सारेयां लोकां पर नीं अपर तिन्हां गवाहां पर जिन्हां जो परमात्मैं पैहल्ले ते ई चुणी लेआ था, मतलब अहां पर जिन्हां तिसदे मरेयां ते जिन्दे होणे ते बाद तिन्हां सौगी खादा पीता;</verse>
				<verse number="42">कने तिन्हीं अहां जो हुक्म दित्ता, कि सारे लोकां च प्रचार करा कने गवाही देआ, कि एह़ सैई यीशु ऐ जिसियो परमात्मैं जिन्देया कने मरेयां दा न्यायी ठैहराया ऐ।</verse>
				<verse number="43">तिसदी सारे भविष्यवक्ता गवाही दिंदे हन कि जेह्ड़ा कोई तिस पर बसुआस करगा, तिसियो तिस नांऐ दे जरिये पापां दी माफी मिलगी।”</verse>
				<verse number="44">पतरस एह़ गल्लां ग्ला दा ई था कि सारे वचन सुणने आल़ेआं पर पवित्र आत्मा लौई आया।</verse>
				<verse number="45">कने जितणे खतणा कित्यो यहूदी बसुआसी पतरसे सौगी आएयो थे, एह़ सारे हरान होई गै कि होरनी जातिआं पर भी पवित्र आत्मा दा दान दित्ता गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="46">क्जोकि तिन्हां-तिन्हां जो हर किस्मां दी भासा ग्लांदे कने परमात्मे दी महिमा करदे सुणेया। इसा गल्ला पर पतरसैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="47">“क्या कोई पाणी जो रोकी करी रखी सकदा ऐ कि एह़ बपतिस्मा नीं पान, जिन्हां अहां साइआं परमात्मे ते पवित्र आत्मा जो पाया ऐ?”</verse>
				<verse number="48">कने पतरसैं हुक्म दित्ता कि तिन्हां जो यीशु मसीह दे नांऐ पर बपतिस्मा दित्ता जां। ताह़लू तिन्हां तिस नैं विणती कित्ती, कि सैह़ कुच्छ दिन होर अहां सौगी रैह्।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">भिरी प्रेरितां कने बसुआसी भाऊआं जेह्ड़ा यहूदिया प्रदेसे च थे तिन्हां सुणेया, कि होरनी जातिआं दे लोकां भी परमात्मे दा वचन मन्नी लेआ ऐ।</verse>
				<verse number="2">कने जाह़लू पतरस यरूशलेम सैहरे च आया, तां खतणा कित्यो यहूदी बसुआसी तिस नैं बैंह्सणा लग्गे,</verse>
				<verse number="3">“तैं होरनी जातिआं दे लोकां दे घरे जाई करी तिन्हां सौगी खाणा भी खादा।”</verse>
				<verse number="4">ताह़लू पतरसैं जेह्ड़ा कुरनेलियुसे दे घरैं होएया था तिन्हां जो सुरू ते लेई करी इक्क-इक्क करी नैं ग्लाई दित्ता;</verse>
				<verse number="5">“मैं याफा सैहरे च प्रार्थना करा दा था, कने बेहोसी दिया हालता च होई करी इक्क दर्शन दिख्या, कि इक्क बड़ी चादर थाल़े साइआं चौंन्नी कुणेयां ते लटकदी होई, अम्बरे ते लौई करी मिन्जो अल्ल आई।</verse>
				<verse number="6">जाह़लू मैं तिस पर ध्यान दित्ता, तां तिस च धरतिया दी चिड़ियां कने जंगली जानवर कने रैंगणे आल़े जानवर कने अम्बरे दे पंछी दिक्खे;</verse>
				<verse number="7">कने एह़ उआज़ सुणी, ‘हे पतरस उठ, मार कने खा।’</verse>
				<verse number="8">मैं ग्लाया, ‘नीं प्रभु, नीं, क्जोकि कोई अपवित्र या बुरी चीज्ज मेरे मुँऐ च कदी नीं गेई।’</verse>
				<verse number="9">इस जवाबे च अम्बरे ते दूई बरी उआज़ आई, ‘जेह्ड़ा कुच्छ परमात्मैं सुद्ध करी दित्या ऐ, तिसियो असुद्ध मत ग्ला।’</verse>
				<verse number="10">त्री बरी भिरी इआं ई होएया; ताह़लू सब कुच्छ भिरी अम्बरे च खींजी लेआ।</verse>
				<verse number="11">“कने दिक्खा, झट त्रै माणु जेह्ड़े कैसरिया सैहरे ते कुरनेलियुसे मिन्जो अल्ल घल्लेयो थे, तिस घरैं जिस च अहां थे, आई रैह्।</verse>
				<verse number="12">ताह़लू पवित्र आत्मा मिन्जो तिन्हां सौगी बेझिझक होई नैं जाणे जो ग्लाया, कने एह़ छे भाऊ भी मिन्जो सौगी चली पै; कने अहां तिस माणुये दे घरैं गै।</verse>
				<verse number="13">तिन्हीं अहां जो ग्लाया, कि तिन्हीं इक्की सुअर्गदूते जो अपणे घरैं खड़ोत्या दिख्या, जिन्हीं तिस नैं ग्लाया, ‘याफा सैहरे च माणु घल्ली करी शमौने जो जेह्ड़ा पतरस नांऐ ते जाणेयां जांदा ऐ, सद्दी लै।</verse>
				<verse number="14">सैह़ तिज्जो नैं ऐदिआं गल्लां ग्लांगा, जिन्हां दिया बज़ाह ते तू कने तेरा सारा घराना उद्धार पांगा।’</verse>
				<verse number="15">“जाह़लू मैं गल्लां करणा लग्गा, तां पवित्र आत्मा तिन्हां पर तिस तरीके नैं लुत्थेया जिस तरीके नैं सुरू च अहां ऊपर लुत्थेया था</verse>
				<verse number="16">ताह़लू मिन्जो परमात्मे दा सैह़ वचन याद आया; जेह्ड़ा तिन्हीं ग्लाया था, ‘यूहन्ने तां पांणिये च बपतिस्मा दित्ता, अपर तुहां पवित्र आत्मा नैं बपतिस्मा पाणा।’</verse>
				<verse number="17">“इसतांई जाह़लू परमात्मे तिन्हां जो भी सैई दान दित्ता, जेह्ड़ा अहां जो परमात्मे यीशु मसीह पर बसुआस करणे ते दित्या था; तां मैं कुण था जेह्ड़ा परमात्मे जो रोकी सकदा था।”</verse>
				<verse number="18">एह़ सुणी करी यहूदी बसुआसी चुप रैह्, कने परमात्मे दी तरीफ करणा लग्गे, “ताह़लू तां परमात्मैं होरनी जातिआं जो भी सदा दी ज़िन्दगी तांई पापां ते मन बदलणे दा कने यीशु मसीह पर बसुआस करणे दा दान दित्ता ऐ।”</verse>
				<verse number="19">स्तिफनुसे दे मरने दे बाद मते बसुआसियां यरूशलेम सैहरे जो छड्डी दित्ता, कने तितर बितर होई नैं फिरदे-फिरदे फीनीके प्रदेसे कने साइप्रस लाक्के कने सीरिया प्रदेसे दे अन्ताकिया सैहरे च पुज्जे; अपर यहूदियां जो छड्डी करी होर कुसी जो परमात्मे दा वचन नीं सणांदे थे।</verse>
				<verse number="20">अपर तिन्हां च कुच्छ बसुआसी साइप्रस वासी कने कुरेनी थे, जेह्ड़े अन्ताकिया सैहरे च आई करी यूनानी लोकां च भी प्रभु यीशुये दा सुसमाचार सणाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="21">प्रभु दी सामर्थ तिन्हां पर थी, कने बड़े भरी होरनी जाति दे लोकां बसुआस करी नैं प्रभु यीशुये दे पास्से फिरे।</verse>
				<verse number="22">जाह़लू तिन्हां दी चर्चा यरूशलेम सैहरे दी कलीसिया च सुणने च आई, ताह़लू तिन्हां बरनबासे जो अन्ताकिया सैहरे जो घल्लेया।</verse>
				<verse number="23">सैह़ तित्थु पुज्जी करी, कने परमात्मे दे अनुग्रह जो दिक्खी करी खुस होएया, कने सबना जो सिक्षा दिंदा कि तन मन लगाई करी प्रभुये नैं लिपटी रेह्आ।</verse>
				<verse number="24">सैह़ इक्क भला माणु था, कने पवित्र आत्मा नैं कने बसुआसे नैं भरोया था; कने होर भी कई लोक प्रभु च आई मिल्ले।</verse>
				<verse number="25">ताह़लू बरनबासें अन्ताकिया सैहरे जो छड्डी दित्ता, कने शाऊले जो तोपणे तांई तरसुस सैहरे जो चली गेआ।</verse>
				<verse number="26">जाह़लू सैह़ तिस नैं मिल्ला तां तिसियो अन्ताकिया सैहरे जो लेई आया; कने इआं होएया कि शाऊल कने बरनबास इक्क साल तिकर कलीसिया सौगी मिलदे कने मते लोकां जो प्रभु यीशु दी सिक्षा दिंदे रैह्; कने चेले सबना ते पैहल्लैं अन्ताकिया च ई मसीह कैहलाये।</verse>
				<verse number="27">तिन्हां दिनां च कुच्छ बसुआसी लोक जेह्ड़े भविष्यवक्ता थे, सैह़ यरूशलेम सैहरे ते अन्ताकिया सैहरे आये।</verse>
				<verse number="28">तिन्हां च अगबुस नांऐ दा इक्क भविष्यवक्ता खड़ोई करी पवित्र आत्मा दिया प्रेरणा नैं एह़ दस्सणा लग्गा, कि सारे संसारे च बड़ा अकाल पोणा — सैह़ अकाल क्लौदियुस महाराजे दे बग्त पेआ।</verse>
				<verse number="29">ताह़लू चेलेयां एह़ फैसला कित्ता कि हर इक्क अपणिया-अपणिया दौलता मताबक यहूदिया प्रदेसे च रैहणे आल़ेआं बसुआसी भाऊआं दी मदता तांई कुच्छ घल्लन।</verse>
				<verse number="30">तिन्हां इआं ई कित्ता; कने बरनबास कने शाऊल दे हत्थ स्याणेयां अल्ल कुच्छ पैसे घल्ली दित्ते।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">तिस बग्त हेरोदेस राजैं कलीसिया दे कुच्छ लोकां जो सताणे तांई तिन्हां जो पकड़ी करी कैदी बणाई लेआ।</verse>
				<verse number="2">तिन्हीं प्रेरित यूहन्ने दे भाऊये याकूबे जो तलवारा नैं मरवाई दित्ता।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू तिन्हां दिख्या, कि यहूदी माणु इसते खुस हुंदे हन, तां तिन्हीं पतरसे जो भी पकड़ी लेआ। सैह़ दिन अखमीरी रोटिया दे त्योहारे दे दिन थे।</verse>
				<verse number="4">हेरोदेस राजैं पतरसे जो पकड़ी करी जेला च पाई दित्ता, कने चौं-चौं सपाईयां दे पैहरे च रखेया; एह़ सोची नैं कि फसह दे त्योहारे बाद तिस पर दोस लगाणे तांई लोकां सामणै लेई करी औयें।</verse>
				<verse number="5">मते दिनां तांई पतरस जेला च बंद था; अपर कलीसिया तिस तांई लौ लगाई करी परमात्मे नैं प्रार्थना करा दी थी।</verse>
				<verse number="6">जाह़लू हेरोदेस तिसियो लोकां सामणै लेयोणे आल़ा ई था, तिसा राती पतरस दूँ संगल़ां नैं बन्नेया, कने दूँ सपाईयां दे गब्बैं सुतेया था; कने पैहरेदार दरवाजे पर जेला दी रखवाल़ी करा दे थे।</verse>
				<verse number="7">तां दिक्खा चाणचक, प्रभु दा इक्क सुअर्गदूत पतरसे अल्ल आई खड़ोता कने तिसा जेला च लौ चमकी कने तिन्हीं पतरसे दिया पसलिया पर हत्थ मारी करी तिसियो जगाया कने ग्लाया। “उठ, तौल़ी कर।” कने तिसदेयां हत्थां ते संगल़ खुली करी थल्लैं पेई गै।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू सुअर्गदूत तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “त्यार हो, कने अपणे जूत्तेयां पाई लै।” तिन्हीं सैई कित्ता। भिरी तिन्हीं तिस नैं ग्लाया, “अपणे बाहरे आल़े कपड़े लगाई करी मिन्जो पचांह़ चली पौ।”</verse>
				<verse number="9">सैह़ निकल़ी करी तिसदे पचांह़ चली पेआ; अपर एह़ नीं जाणदा कि जेह्ड़ा कुच्छ सुअर्गदूत करा दा सैह़ सच्च ऐ, अपर एह़ समझेया कि मैं दर्शन दिक्खा दा ऐ।</verse>
				<verse number="10">ताह़लू सैह़ पैहल्ले कने दूये पैहरे ते निकल़ी करी तिस लोहे दे फाटके अल्ल पुज्जे, जेह्ड़ा फाटक सैहरे दे पास्सेयो लेई जांदा ऐ। सैह़ तिन्हां तांई अप्पु ई खुली गेआ, कने सैह़ निकल़ी करी गल़िया च होई करी गै, कने इतणे च सुअर्गदूत तिसियो छड्डी करी चली गेआ।</verse>
				<verse number="11">ताह़लू पतरसैं चौकन्ने होई करी ग्लाया, “हुण मैं सच्च जाणी लेआ ऐ प्रभुयैं अपणा सुअर्गदूत घल्ली करी मिन्जो हेरोदेस दे हत्थां ते छड़वाई लेआ, कने यहूदी अगुआं दी सारी उम्मीदा पर पाणी फेरी दित्ता।”</verse>
				<verse number="12">कने एह़ जाणी नैं परमात्मे तिसियो बचाई लेआ ऐ, पतरस तिस यूहन्ने दिया माँऊ मरियमा दे घरे आया, जेह्ड़ा मरकुस नांऐ ते जाणेया जांदा ऐ। तित्थु मते बसुआसी लोक किठ्ठे होई करी प्रार्थना करा दे थे।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू तिन्हीं दरवाजे दी खिड़की ठोरी, तां रूदे नांऐ दी इक्क दासी दिक्खणा आई।</verse>
				<verse number="14">पतरसे दी उआज़ पणछैणी करी तिन्नै दरवाजा नीं खोलेया, अपर दौड़ी करी अंदर गेई कने दस्सेया कि पतरस दरवाजे पर खड़ोत्या ऐ।</verse>
				<verse number="15">ताह़लू तिन्हां तिसा नैं ग्लाया, “तू पागल ऐ।” अपर सैह़ बसुआसे नैं ग्लाणा लग्गी कि पतरस ई ऐ। ताह़लू तिन्हां ग्लाया, “तिसदा सुअर्गदूत होणा।”</verse>
				<verse number="16">अपर पतरस दरवाजे ठोरदा ई रेह्आ, अपर तिन्हां खिड़की खोली, कने तिस जो दिक्खी करी हरान होई गै।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू तिन्हीं तिन्हां जो हत्थे नैं सणक लगाई कि चुप रेह्आ; कने तिन्हां जो ग्लाया कि प्रभु कुस तरीके नैं तिसियो जेला ते कड्डी करी लेई आया ऐ। भिरी ग्लाणा लग्गा, “याकूब कने भाऊआं जो एह़ गल्ल दस्सी दिनेयों।” ताह़लू निकल़ी करी दूईआ जगाह चली गेआ।</verse>
				<verse number="18">भ्यागा जेला अंदर सपाईयां बिच्च बड़ी भगदड़ मची गेई कि पतरसे सौगी क्या होएया।</verse>
				<verse number="19">जाह़लू हेरोदेस राजैं तिसियो तोपणे दा हुक्म दित्ता, कने सैह़ नीं मिल्ला, तां पैहरेदारां दी जांच करी नैं तिन्हां जो मारने दा हुक्म दित्ता; कने सैह़ यहूदिया प्रदेसे जो छड्डी करी कुच्छ बग्त तांई कैसरिया सैहरे च जाई करी रैहणा लग्गा।</verse>
				<verse number="20">हेरोदेस राजा सूर कने सैदा सैहरे दे लोकां ते बड़ा गुस्सा था। इसतांई सैह़ इक्क मन होई करी तिस अल्ल आये, कने बलास्तुसे जो जेह्ड़ा राजे दा इक्क कर्मचारी था, मनाई करी मेल-जोल करवाणा चांह़दे थे; क्जोकि राजे दे देसे ते तिन्हां दे देसे दा पालण-पोसण हुंदा था।</verse>
				<verse number="21">हेरोदेस राजा ठैहरायो दिन राजे आल़े कपड़े पैहनी करी सिंहासणे पर बेई गेआ, कने तिन्हां जो भाषण दैणा लग्गा।</verse>
				<verse number="22">ताह़लू लोक ग्लाई उठे, “एह़ तां माणुये दा नीं परमात्मे दी उआज़ ऐ।”</verse>
				<verse number="23">तिस बग्त प्रभु दे इक्की सुअर्गदूतैं इकदम तिसियो बमार करी दित्ता, क्जोकि तिन्हीं परमात्मे दी महिमा नीं कित्ती; कने तिस च कीड़े पेई गै जेह्ड़े तिसियो खाणा लग्गे कने सैह़ मरी गेआ।</verse>
				<verse number="24">अपर परमात्मे दा वचन बधदा कने फैलदा गेआ।</verse>
				<verse number="25">जाह़लू बरनबास कने शाऊल अपणी सेवा पूरी करी बैठे तां यूहन्ने जो जेह्ड़ा मरकुस नांऐ ते जाणेया जांदा ऐ, सौगी लेई करी यरूशलेम सैहरे ते सीरिया प्रदेसे दे अन्ताकिया सैहरे च बापस आये।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">अन्ताकिया सैहरे दी कलीसिया च मते भविष्यवक्ता कने सिक्षा दैणे आल़े थे; मतलब बरनबास कने शमौन जिसियो नीगर भी ग्लांदे थे। कने लूकियुस कुरेनी, कने देसे दे चौथाई हिस्से दे राजा हेरोदेसे दा दूदभाऊ मनाहेम, कने शाऊल।</verse>
				<verse number="2">जाह़लू सैह़ ब्रत रखी करी परमात्मे दी अराधना करा दे थे, तां पवित्र आत्मा ग्लाया, “मिन्जो तांई बरनबासे कने शाऊले जो तिसा सेवा तांई लग्ग करा जिस तांई मैं तिन्हां जो सद्देया ऐ।”</verse>
				<verse number="3">ताह़लू तिन्हां ब्रत रखी करी प्रार्थना कित्ती कने तिन्हां पर हत्थ रखी नैं तिन्हां जो परमात्मे दे कम्म करणे तांई घल्ली दित्ता।</verse>
				<verse number="4">शाऊल कने बरनबास पवित्र आत्मा दे घल्लेयो अन्ताकिया सैहरे ते सिलूकिया सैहरे जो चली गै; कने तित्थु ते समुंदरी जाह्जे पर चढ़ी करी साइप्रस टापू जो चली पै;</verse>
				<verse number="5">कने सलमिस सैहरे च पुज्जी करी, परमात्मे दा वचन यहूदियां दे आराधनालयां च सणाया। यूहन्ना मरकुस तिन्हां दा सेवक था।</verse>
				<verse number="6">सैह़ सारे तिस टापूये ते यात्रा करदे-करदे पाफुस सैहरे तिकर पुज्जे। तित्थु तिन्हां जो बारयीशु नांऐ दा इक्क यहूदी जादूगर कने झूठा भविष्यवक्ता मिल्ला।</verse>
				<verse number="7">सैह़ हाकम सिरगियुस पौलुसे सौगी था, जेह्ड़ा अक्लमंद माणु था। तिन्हीं हाकमे बरनबासे कने शाऊले जो अपणे अल्ल सद्दी नैं परमात्मे दा वचन सुणना चाया।</verse>
				<verse number="8">अपर इलीमास जादूगरें, (क्जोकि ऐई तिसदे नांऐ दा मतलब ऐ) तिन्हां दा बरोध करी नैं हाकमे जो प्रभु यीशु पर बसुआस करणे ते रोकणा चाया।</verse>
				<verse number="9">ताह़लू शाऊलें जिसदा नां पौलुस भी ऐ, पवित्र आत्मा नैं भरोई करी जादूगरे बक्खे टक लगाई करी दिख्या कने ग्लाणा लग्गा,</verse>
				<verse number="10">“हे सारे कपट नैं कने चतुराईया नैं भरेयो सैताने दी औलाद, संकल कने धार्मिकता दे बैरी, क्या तू प्रभु दे सिध्धेयां रस्तेयां जो टेड़ा करणा नीं छड्डणा।”</verse>
				<verse number="11">हुण दिक्ख, “प्रभु दी सज़ा तिज्जो मिलगी; कने तू थोड़े बग्त तिकर अन्ना रैंह्गा कने सूरजे जो नीं दिक्खगा” ताह़लू इकदम धुंधलापन कने नेहरा छाई गेआ, कने सैह़ तां-तुंह टटोलना लग्गा तांजे कोई तिसदा हत्थ पकड़ी करी चलणे तांई तिसदी मदत करैं।</verse>
				<verse number="12">ताह़लू हाकमे जेह्ड़ा होएया था तिसियो दिक्खी करी कने प्रभु दी सिक्षा ते हरान होई करी प्रभु यीशु पर बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="13">पौलुस कने तिसदे साथी पाफुस सैहरे ते समुंदरी जाह्जे च बेई करी पन्फूलिया प्रदेसे दे पीरगे सैहरे च आये; कने यूहन्ना मरकुस तिन्हां जो छड्डी करी यरूशलेम सैहरे जो बापस आई गेआ।</verse>
				<verse number="14">पीरगे सैहरे ते गांह जाई करी पिसिदिया सैहरे ते दे अन्ताकिया सैहरे च पुज्जे; कने बिस्रामे आल़े दिन आराधनालय च जाई करी बेई गै।</verse>
				<verse number="15">मूसा दी व्यबस्था कने भविष्यवक्ता दी कताब पढ़णे ते बाद आराधनालय देयां अधिकारियां तिन्हां जो संदेसा घल्लेया, “हे भाऊओ, जे लोकां दियां सिक्षा तांई तुहां दे मने च कोई गल्ल ऐ तां दस्सा।”</verse>
				<verse number="16">ताह़लू पौलुसैं खड़े होई करी कने हत्थे नैं सणक लगाई करी तिन्हां जो सांत करी नैं ग्लाया, “हे इस्राएली लोको, परमात्मे ते डरणे आल़ेयो सुणा,</verse>
				<verse number="17">इन्हां इस्राएली लोकां दे परमात्मैं तुहां जो चुणी लेआ, कने जाह़लू एह़ माणु मिस्र देसे च परदेसी होई करी रैंह्दे थे, तां तिन्हां दी तरक्की कित्ती; कने बड़िया सामर्थी नैं कड्डी अंदा।</verse>
				<verse number="18">सैह़ कोई चाल़ी साल तिकर सुनसाण जगाह च तिन्हां जो सम्भालदा रेह्आ,</verse>
				<verse number="19">कने कनान देसे च सतां जातिआं दा नास करी नैं तिन्हां दा देस अपणे लोकां जो विरासत च देई दित्ता।</verse>
				<verse number="20">इस सारे कम्मे जो करणे तांई तकरीबन साढे चार सौ साल लग्गे, कने इसते बाद तिन्हीं शमूएल भविष्यवक्ता तिकर तिन्हां च न्यायी ठैहराये।</verse>
				<verse number="21">जाह़लू शमूएल अह्ल्ली तिकर भी तिन्हां दा अगुआ था, ताह़लू तिन्हां इक्क राजे दी मांग कित्ती, तां परमात्मैं बिन्यामीन दे गोत्रे च इक्क माणु, मतलब कुसी दे पुत्तर शाऊले जो तिन्हां दा राजा बणाया, कने तिन्हीं इस्राएली लोकां पर चाल़ी साल राज्ज कित्ता।</verse>
				<verse number="22">भिरी परमात्मे शाऊले जो राजे दी पदविया ते हटाई करी दाऊदे जो तिन्हां दा राजा बणाया; जिसदे बारे च तिन्हीं गवाही दित्ती, ‘मिन्जो इक्क माणु, यिशै दा पुत्तर दाऊद, मेरे मने मताबक मिल्ली गेआ ऐ; सैह़ ई मेरी सारी इच्छा पूरी करगा।’</verse>
				<verse number="23">“इसदे वंश च परमात्मे अपणे वादे मताबक इस्राएल देसे दे लोकां अल्ल इक्क उद्धार करणे आल़े, मतलब यीशुये जो घल्लगा।</verse>
				<verse number="24">जिसदे ओणे ते पैहल्ले यूहन्ने सारेयां इस्राएली लोकां च मन बदलणे दे बपतिस्में दा प्रचार कित्ता।</verse>
				<verse number="25">जाह़लू यूहन्ना अपणी सेवा पूरी करणे पर था, तां तिन्हीं ग्लाया, ‘तुहां मिन्जो क्या समझदे हन, मैं सैह़ मसीह नीं। अपर दिक्ख, मेरे बाद इक्क ओआ दा ऐ, सैह़ मिन्जो ते बड़ा म्हान ऐ, जिसदेयां पैरां दे मैं जूत्तेयां दे तस्मेआं दियां गठ्ठी भी मैं खोलणे जोग्गा नीं।’</verse>
				<verse number="26">“हे भाऊओ, तुहां जेह्ड़े अब्राहमे दी औलाद हन; कने तुहां लोक जेह्ड़े परमात्मे ते डरदे हन, तुहां अल्ल परमात्मे यीशु मसीह दे बारे च एह़ संदेस घल्लेया ऐ, जेह्ड़ा लोकां जो पापां ते छुटकारा दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="27">यरूशलेम सैहरे च रैहणे आल़ेआं कने तिन्हां देयां अधिकारियां, ना यीशु मसीह जो पणछैणया कने ना ई भविष्यवक्तां दी गल्लां समझियां, जेह्ड़ियां हर बिस्रामे आल़े दिन पढ़ियां जांदियां हन, इसतांई तिसियो दोसी मन्नी करी तिन्हां गल्लां जो पूरा कित्ता।</verse>
				<verse number="28">तिन्हां मारने जोग्गा कोई दोस तिस च नीं पाया, तमी पिलातुस हाकमे नैं विणती कित्ती, कि सैह़ मारी दित्ता जां।</verse>
				<verse number="29">जाह़लू तिन्हां तिसदे बारे च पवित्रशास्त्रे च लिखियां सारियां गल्लां पूरियां कित्तियां, तां तिसियो सूल़िया ते लौआई करी कब्रा च रखेया।</verse>
				<verse number="30">अपर परमात्मैं तिसियो मरेयां च जिन्दा कित्ता,</verse>
				<verse number="31">कने सैह़ तिन्हां जो जेह्ड़े तिस सौगी गलील प्रदेसे ते यरूशलेम सैहरे च आएयो थे, मतेआं दिनां तिकर चेलेयां जो दुस्सदा रेह्आ; लोकां सामणै हुण सैई जिन्हां तिसियो दिख्या ऐ गवाह हन।</verse>
				<verse number="32">“कने अहां तिज्जो तिस वादे जो जेह्ड़ा पूर्वजां नैं कित्या था, एह़ सुसमाचार सणांदे हन,</verse>
				<verse number="33">कि परमात्मैं यीशुये जो मरेयां ते जिन्दा करी नैं, सैई वादा अहां दिया औलादी तांई पूरी कित्ता; जिंआं भजन संहिता दे दूये भजने च परमात्मे मसीह दे बारे च ग्लाया ऐ; ‘तू मेरा पुत्तर ऐ; कने अज्ज मैं तेरा पिता बणी गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="34">कने तिसदे इस तरीके नैं मरेयां ते जिन्दे होणे दे बारे च भी कि सैह़ कदी नीं सड़े, परमात्मैं एह़ ग्लाया ऐ, जिंआं मैं दाऊद राजे पर कित्तियो पवित्र कने अटल आसीष तिज्जो पर भी दिंगा।</verse>
				<verse number="35">इसतांई दाऊदैं इक्क होर अपणे भजने च भी ग्लाया ऐ, तू अपणे पवित्र माणुआं जो सड़नां नीं दिंगा।’</verse>
				<verse number="36">“क्जोकि दाऊद तां परमात्मे दिया इच्छा मताबक अपणे बग्ते च सेवा करी नैं मरी गेआ, कने अपणे पूर्वजां च जाई मिल्ला, कने सड़ी भी गेआ।</verse>
				<verse number="37">दाऊद अपणे बारे च नीं अपर यीशुये दे बारे च ग्लादा था, जिसियो परमात्मैं मरेयां ते जिन्दा कित्ता, सैह़ सड़ी भी नीं सकेया।</verse>
				<verse number="38">“इसतांई, हे भाऊओ, तुहां जाणी लेआ कि इसदिया बज़ाह ते ई पापां दी माफी दा समाचार तुहां जो दित्या जांदा ऐ;</verse>
				<verse number="39">कने जिन्हां गल्लां च तुहां मूसा दिया व्यबस्था दिया बज़ाह ते बेकसूर नीं ठेरी सकदे थे, तिन्हां सारेयां च हर इक्क बसुआस करणे आल़ा यीशु मसीह दे जरिये बेकसूर ठैहरदा ऐ।”</verse>
				<verse number="40">इसतांई चौकन्ने रेह्आ, इआं ना होयैं कि जेह्ड़ा भविष्यवक्ता दियां कताबा च आया ऐ, तुहां पर भी आई पोयैं।</verse>
				<verse number="41">“‘हे निंदा करणे आल़ेयो, दिक्खा कने हरान होई करी मरी जा; क्जोकि मैं तुहां दे दिनां च इक्क कम्म करदा ऐ, एह़ कम्म कि जे कोई तुहां नैं तिसदी निंदा करैं, तां तुहां कदी बसुआस नीं करगे।’”</verse>
				<verse number="42">जाह़लू पौलुस कने बरनबास आराधनालय ते बाहर निकल़ा दे थे, ताह़लू लोक तिन्हां नैं विणती करणा लग्गे, कि अगले बिस्रामे आल़े दिनैं अहां जो एह़ गल्लां भिरी सणाईयां जान।</verse>
				<verse number="43">जाह़लू आराधनालय दे लोक दी सभा उठी गेई तां यहूदी माणुआं कने यहूदी मत आल़े मते सारे भक्त पौलुसे दे कने बरनबासे पचांह़ चली पै; कने तिन्हां तित्थु माणुआं नैं गल्लां करी नैं समझाया कि परमात्मे दे अनुग्रह च बणी रेह्आ।</verse>
				<verse number="44">दूये बिस्रामे आल़े दिन सैहरे दे सारे लोक परमात्मे दे वचन सुणने जो किठ्ठे होई गै।</verse>
				<verse number="45">अपर यहूदी अगुऐ अपणे यहूदी लोकां दियां भीड़ा जो दिक्खी करी गुस्से नैं भरोई गै, कने निंदा करदे-करदे पौलुसे दियां गल्लां दा बरोध च ग्लाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="46">ताह़लू पौलुस कने बरनबास निडर होई करी ग्लाणा लग्गे, “जरूरी था कि परमात्मे दा वचन पैहल्ले तुहां जो सणाया जांदा; अपर जाह़लू तुहां तिसियो नकारी दित्ता, कने अपणे जो सदा दी ज़िन्दगिया जोग्गा ठैहरांदे, तां दिक्खा, अहां होरनी जातिआं दे लोकां अल्ल जांदे हन।</verse>
				<verse number="47">क्जोकि प्रभुयैं अहां जो एह़ हुक्म दित्या ऐ, मैं तिज्जो होरनी जातिआं तांई जोत्ती ठैहराया ऐ, कने तुहां दे जरिये सारे संसारे पर उद्धार होयैं, तांजे तुहां पूरे संसारे दे लोकां जो उद्धारे दा रस्ता दस्सी सकन।”</verse>
				<verse number="48">एह़ सुणी करी होर जातिआं खुस होईयां, कने परमात्मे दे वचन दी महिमा करणा लग्गे; कने जितणे भी सदा दी ज़िन्दगिया तांई ठैहराये गियो थे, तिन्हां बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="49">ताह़लू प्रभु दा वचन तिस सारे देसे च फैलणा लगा।</verse>
				<verse number="50">अपर यहूदी अगुआं ऊचे कुल दियां भक्त जणासां जो कने सैहरे दे खास लोकां जो भड़काया, कने पौलुस कने बरनबास दे खलाफ जुल्म करवाई करी तिन्हां जो अपणे लाक्के ते कड्डी दित्ता।</verse>
				<verse number="51">ताह़लू पौलुस कने बरनबास तिन्हां सामणै अपणे पैरां दिया धूड़ी झाड़ी करी इकुनियुम सैहरे जो चली गै।</verse>
				<verse number="52">कने अन्ताकिया सैहरे च चेले खुसिया नैं कने पवित्र आत्मा नैं भरोई गै।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">इकुनियुम सैहरे च इआं होएया कि सैह़ यहूदियां देयां आराधनालयां च सौगी-सौगी गै, कने इस तरीके नैं गल्लां कित्तियां कि मतेआं यहूदी माणुआं कने यूनानी माणुआं बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="2">अपर बसुआस नीं करणे आल़े यहूदियां होरनी जातिआं दे मन बसुआसी भाऊआं दे खलाफ भड़काये, कने नफरत पैदा करी दित्ती।</verse>
				<verse number="3">पौलुस कने बरनबास मतेआं दिनां तांई तित्थु रैह्, कने प्रभु दे भरोसे पर हिम्मता सौगी गल्लां करदे थे; कने सैह़ तिन्हां दे हत्थां ते चमत्कार कने अनोखे कम्म करवाई करी अपणे अनुग्रह दे वचनां पर गवाही दिंदा था।</verse>
				<verse number="4">अपर सैहरे देयां लोकां च बैर पेई गिया था, इसते कई माणु यहूदियां दे पास्से कने कई प्रेरितां पास्से होई गै।</verse>
				<verse number="5">जाह़लू होरनी जातिआं कने यहूदी तिन्हां दा अपमान कने तिन्हां पर पत्थर मारने तांई अपणे अधिकारियां सौगी तिन्हां पर दौड़े,</verse>
				<verse number="6">ताह़लू सैह़ इसा गल्ला जो जाणी गै, कने लुकाऊनिया प्रदेसे दे लुस्त्रा कने दिरबे सैहरां च, कने अक्खे-बक्खे देयां प्रदेसां च नठ्ठी गै</verse>
				<verse number="7">कने तित्थु सुसमाचार सणाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="8">लुस्त्रा सैहरे च इक्क माणु बैठेया था, जेह्ड़ा पैरां दा कमजोर था। सैह़ जन्म ते ई लंगडा था कने कदी भी नीं चलेया था।</verse>
				<verse number="9">सैह़ पौलुसे जो गल्लां करदे सुणा दा था। पौलुसैं तिसदे पास्से टक्क लगाई करी दिख्या कि तिसियो खरे होणे दा बसुआस ऐ,</verse>
				<verse number="10">कने जोरे नैं ग्लाणा लग्गा, “अपणे पैरां दे भार सिध्धा खड़ा हो।” ताह़लू सैह़ उछल़ी करी चलणा फिरणा लग्गी पेआ।</verse>
				<verse number="11">माणुआं पौलुसे दा एह़ कम्म दिक्खी करी लुकाऊनिया दी भासा च जोरे नैं ग्लाया, “अहां दे बिच्च माणु दा रूप धारण करी नैं देवता लौई आये हन।”</verse>
				<verse number="12">कने तिन्हां बरनबासे जो ज्यूस, कने पौलुसे जो हिरमेस ग्लाया क्जोकि पौलुस गल्लां करणे च खास था।</verse>
				<verse number="13">ज्यूसे दे तिस मंदरे दा पुजारी जेह्ड़ा तिन्हां दे सैहरे सामणै था, दांद कने फूलां दे हार फाटके पर लगाई करी लोकां सौगी बलिदान करणा चांह़दा था।</verse>
				<verse number="14">अपर प्रेरित बरनबासें कने पौलुसैं जाह़लू एह़ सुणेया, तां सैह़ बड़े भरी दुखी होये, कने तिन्हां अपणे कपड़े फाड़े, कने भीड़ा च मिल्ली गै, कने जोरे नैं ग्लाणा लग्गे,</verse>
				<verse number="15">“हे लोको, तुहां क्या करदे हन, अहां भी तां तुहां साइआं सुख-दुख भोगणे आल़े माणु हन, कने तुहां जो सुसमाचार सणांदे हन, कि तुहां इन्हां बेकार चीज्जां ते लग्ग होई करी जिन्दे परमात्मे अल्ल ओआ, जिन्हीं सुअर्ग कने धरती कने समुंदर कने जेह्ड़ा कुच्छ तिन्हां च ऐ बणाया।</verse>
				<verse number="16">तिन्हीं बीते बग्तां च सारियां जातिआं दे लोकां जो अपणे-अपणे रस्ते च चलणा दित्ता।</verse>
				<verse number="17">भिरी भी सैह़ भलाई दे कम्म करी नैं अपणे बारे च गवाही दिंदा रेह्आ; कने सैह़ तुहां तांई अम्बरे ते बरखा कने फल़वन्त मौसम देई करी तुहां जो खाणे नैं कने तुहां दे मनां जो खुसिया नैं भरदा रेह्आ।”</verse>
				<verse number="18">एह़ ग्लाई करी भी तिन्हीं लोकां जो बड़िया मुस्कला नैं रोकेया कि तिन्हां तांई बलिदान नीं करन।</verse>
				<verse number="19">अपर कुच्छ यहूदियां अन्ताकिया कने इकुनियुम सैहरां ते आई करी लोकां जो अपणे बक्खे करी लेआ, कने पौलुसे पर पत्थर मारे, कने मरेया समझी करी तिसियो सैहरे दे बाहर घसीटी करी लेई गै।</verse>
				<verse number="20">अपर जाह़लू चेले तिसदे चौंन्नी पास्से आई खड़ोते, तां सैह़ उठी करी सैहरे च गेआ कने दूँये दिने बरनबासे सौगी दिरबे सैहरे जो चली गेआ।</verse>
				<verse number="21">पौलुस कने बरनबास तिस सैहरे दे लोकां जो सुसमाचार सणाई करी, कने मते चेले बणाई करी, लुस्त्रा, इकुनियुम कने अन्ताकिया सैहरे जो बापस चली आये,</verse>
				<verse number="22">कने हर इक्की सैहरे च चेलेयां दे मना जो मजबूत करदे रैह् कने एह़ सिक्षा दिंदे थे कि बसुआसे च बणी रेह्आ; कने एह़ ग्लांदे थे, “अहां जो मते दुख झेली करी परमात्मे दे राज्जे च प्रवेश करणा पोणा।”</verse>
				<verse number="23">कने तिन्हां हर इक्की कलीसिया च तिन्हां तांई स्याणे ठैहराये, कने ब्रते सौगी प्रार्थना करी नैं तिन्हां जो प्रभु दे हुआले करी दित्ता, जिस पर तिन्हां बसुआस कित्या था।</verse>
				<verse number="24">ताह़लू पिसिदिया प्रदेसे ते होई करी सैह़ पन्फूलिया प्रदेसे च पुज्जे;</verse>
				<verse number="25">भिरी पीरगा सैहरे च वचन सणाई करी अत्तलिया सैहरे च आये,</verse>
				<verse number="26">कने तित्थु ते सैह़ समुंदरी जाह्जे पर अन्ताकिया सैहरे जो गै, जित्थु ते तिन्हां जो परमात्मे दे अनुग्रह च सौंपी करी तिस कम्मे तांई घल्लेया था, जिसियो सैह़ हुण पूरा करी नैं बापस आई गै।</verse>
				<verse number="27">कने अन्ताकिया सैहरे पुज्जी करी तिन्हां कलीसिया किठ्ठी कित्ती कने दस्सेया, कि परमात्मैं तिन्हां सौगी रेई करी कदेय बड़े-बड़े कम्म कित्ते, कने होरनी जाति दे लोकां जो किंआं परमात्मैं यीशु मसीह पर बसुआस करणे जोग्गा बणाया।</verse>
				<verse number="28">कने पौलुस कने बरनबास चेलेयां सौगी मते दिनां तिकर रैह्।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">भिरी कुच्छ यहूदी बसुआसी यहूदिया प्रदेसे ते आई करी बसुआसी भाऊआं जो सिक्षा दैणा लग्गे, “जे मूसा दी रीतिया पर तुहां दा खतणा ना होयैं तां तुहां उद्धार नीं पाई सकदे हन।”</verse>
				<verse number="2">जाह़लू पौलुसे कने बरनबासे दी तिन्हां सौगी बड़ी लड़ाई कने बैंह्सबाजी होई तां एह़ ठैहराया गेआ कि पौलुस कने बरनबास कने तिन्हां ते कुच्छ माणु इन्हां गल्लां दे बारे च चर्चा करणे तांई प्रेरितां कने स्याणेयां अल्ल यरूशलेम सैहरे जो जान।</verse>
				<verse number="3">कलीसिया दे लोकां तिन्हां जो रस्ते च जाणे तांई कुच्छ पैसा कने खाणे दियां चीज्जां दित्तियां; ताह़लू सैह़ फीनीके प्रदेस कने सामरिया प्रदेसे च होई करी होरनी जातिआं दे लोकां जो मन बदलणे दा समाचार सणांदे गै, कने सारे बसुआसी भाऊ बड़े खुस होये।</verse>
				<verse number="4">जाह़लू सैह़ यरूशलेम सैहरे च पुज्जे, तां कलीसिया कने प्रेरित कने स्याणे तिन्हां नैं बड़िया खुसिया सौगी मिल्ले, कने पौलुस कने बरनबासें दस्सेया कि परमात्मैं तिन्हां सौगी होई करी कदेय-कदेय कम्म कित्यो हन।</verse>
				<verse number="5">अपर फरीसियां दी मंडल़िया ते जिन्हां बसुआस कित्या था, तिन्हां च कुच्छ लोक उठी करी ग्लाणा लग्गे, “होरनी जातिआं दे लोकां जो खतणा करवाणे कने मूसा दी व्यबस्था जो मन्नणे दा हुक्म दैणा चाइदा।”</verse>
				<verse number="6">ताह़लू प्रेरित कने स्याणे इन्हां गल्लां दे बारे च सलाह करणे तांई किठ्ठे होये।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू पतरसैं नैं बड्डी बैंह्सबाजी होई जाणे दे बाद पतरस खड़ोई करी तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “हे भाऊओ, तुहां जाणदे हन कि बड़े दिन होये परमात्मैं तुहां ते मिन्जो चुणी लेआ कि मेरे जरिये होरनी जातिआं दे लोक परमात्मे दा वचन सुणी करी बसुआस करन।</verse>
				<verse number="8">मने जो परखणे आल़े परमात्मैं तिन्हां जो भी अहां साइआं पवित्र आत्मा देई करी, एह़ दस्सेया कि तिन्हीं तिन्हां जो अपणे लोक समझी करी अपनाई लेआ ऐ;</verse>
				<verse number="9">कने बसुआसे दिया बज़ाह ते तिन्हां दे मन साफ करी नैं अहां च कने तिन्हां च कोई भेत नीं रखेया,</verse>
				<verse number="10">तां हुण तुहां क्जो परमात्मे दी परीक्षा करदे हन कि चेलेयां दिया गर्दना पर ऐदेया जुंगल़ा रखा, जिसियो ना तां अहां दे स्याणे चुक्की सकदे थे कने ना तां अहां चुक्की सकदे हन।”</verse>
				<verse number="11">हाँ, अहां दा एह़ बसुआस ऐ कि जिस तरीके नैं सैह़ प्रभु यीशुये दे अनुग्रह दे जरिये उद्धार पांगे; तिस तरीके नैं अहां भी पांगे।</verse>
				<verse number="12">ताह़लू सारी सभा दे लोक चुपचाप बरनबास कने पौलुसे दी सुणना लग्गे, कि परमात्मैं तिन्हां दिया बज़ाह ते होरनी जातिआं दे लोकां च कदेय बड़े-बड़े चमत्कार, कने अनोखे कम्म दस्से हन।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू पौलुस कने बरनबास ग्लाई बैठे, तां याकूब ग्लाणा लग्गा, “हे भाऊओ, मेरी सुणा।</verse>
				<verse number="14">शमौन पतरसैं समझाया, कि परमात्मैं होरनी जाति ते कुच्छ लोकां जो अपणी सेवा तांई चुणी करी, सबते पैहल्ले किंआं तिन्हां पर दया कित्ती।</verse>
				<verse number="15">“कने इसते भविष्यवक्तां दियां गल्लां भी मिलदियां हन, जिंआं कि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ,</verse>
				<verse number="16">‘इसते बाद मैं भिरी आई करी दाऊदे दा राज्ज पैहल्ले साइआं करी दिंगा, जेह्ड़ा तिसदे दुश्मणा दे जरिये नास कित्या था, कने तिसदे खण्डरां जो भिरी सवारगा, कने तिसियो बणांगा,</verse>
				<verse number="17">इसतांई बाक्कि लोक, मतलब सारे होरनी जातिआं दे लोकां जिन्हां जो मैं चुणेया ऐ, प्रभु जो तोपा,</verse>
				<verse number="18">एह़ सैई प्रभु ग्लांदा ऐ जेह्ड़ा संसारे दी सृष्टिया ते इन्हां गल्लां दा समाचार दिंदा आया ऐ।’</verse>
				<verse number="19">“इसतांई मेरी सोच एह़ ऐ कि दूईआं जातिआं च जेह्ड़े लोक परमात्मे अल्ल ओंदे हन, अहां तिन्हां जो दुख ना दैन;</verse>
				<verse number="20">अपर तिन्हां जो चिठ्ठी लिखी घल्लन, कि सैह़ मूर्तियां दे सामणै चढ़ाईयां चीज्जां ते, ब्यभिचार, गल़ा घोटी करी मारेयो जानवरां दे मासे ते कने खूने ते दूर रैह़न।</verse>
				<verse number="21">क्जोकि पराणे जमाने ते सैहरे-सैहरे च मूसा दी व्यबस्था दा प्रचार करणे आल़े पाये जांदे हन, कने मूसा दी व्यबस्था हर बिस्रामे आल़े दिन आराधनालय च पढ़ी जांदी ऐ।”</verse>
				<verse number="22">ताह़लू यरूशलेम सैहरे दी सारी कलीसिया सौगी प्रेरितां कने स्याणेयां जो खरा लग्गा, कि अपणे माणुआं च कुच्छ माणु चुणन, क्जोकि यहूदा जिसियो बरसब्बा भी ग्लांदे हन, कने सीलासे जो जेह्ड़ा बसुआसी भाऊआं च बड़े भरी इज्जतदार अगुऐ थे; कने तिन्हां जो पौलुसे कने बरनबासे सौगी अन्ताकिया सैहरे दिया कलीसिया जो घल्लन।</verse>
				<verse number="23">तिन्हां पौलुस कने बरनबासे दे हत्थे एह़ लिखी घल्लेया, “अन्ताकिया सैहरे कने सीरिया, किलिकिया प्रदेसे च रैहणे आल़ेआं बसुआसी भाऊआं जो जेह्ड़े होरनी जातिआं ते हन, प्रेरितां कने स्याणे भाऊआं दा नमस्कार।</verse>
				<verse number="24">“अहां सुणेया ऐ, कि अहां च कुच्छ लोक तित्थु जाई करी, तुहां जो अपणियां गल्लां नैं डराई दित्ता; कने तुहां दे मन बदली दित्ते हन अपर अहां तिन्हां जो कोई हुक्म नीं दित्या था।</verse>
				<verse number="25">इसतांई अहां इक्क मन होई करी ठीक समझेया कि चुणेयां माणुआं जो अपणे प्यारे बरनबासे कने पौलुसे सौगी तुहां अल्ल घल्लन।</verse>
				<verse number="26">एह़ सैह़ माणु हन, जिन्हां अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे नांऐ तांई अपणे प्राण मुसीबता च पाएयो हन।</verse>
				<verse number="27">“इसतांई अहां यहूदा जो कने सीलासे जो घल्लेया ऐ, जेह्ड़े अपणे मुँऐ ते इन्हां सारियां गल्लां जो दस्सी दिंगे।</verse>
				<verse number="28">पवित्र आत्मा जो कने अहां जो ठीक पता लग्गा ऐ कि इन्हां जरूरी गल्लां जो छड्डी करी, तिज्जो पर होर भार ना पान;</verse>
				<verse number="29">कि तुहां मूर्तियां दे सामणै चढ़ाईयां चीज्जां ते, ब्यभिचार, गल़ा घोटी करी मारेयो जानवरां दे मासे ते कने खूने ते दूर रेह्आ। जे तुहां अपणे आप्पे जो इन्हां गल्लां ते बचाई रखा तां तुहां दा भला हुंगा। अच्छा हुण अहां जो विदा करा।”</verse>
				<verse number="30">इस तरांह तिन्हां जो विदा करी दित्ता भिरी सैह़ अन्ताकिया सैहरे च पुज्जे, कने सभा जो किठ्ठा करी नैं सैह़ चिठ्ठी तिन्हां जो देई दित्ती।</verse>
				<verse number="31">सैह़ चिठ्ठी पढी करी तिसा सिक्षा दियां गल्लां ते बड़े खुस होये।</verse>
				<verse number="32">यहूदैं कने सीलासें जेह्ड़े अप्पु भी भविष्यवक्ता थे, मतिआं गल्लां नैं बसुआसी भाऊआं जो सिक्षा देई करी मजबूत कित्ता।</verse>
				<verse number="33">यहूदा कने सीलास कुच्छ दिन रैह्, कने ताह़लू बसुआसी भाऊआं तिन्हां जो सांतिया नैं विदा करी नैं यरूशलेम दी कलीसिया च बापस घल्ली दित्ता।</verse>
				<verse number="34">अपर सीलासे जो तित्थु रैहणा खरा लग्गा।</verse>
				<verse number="35">कने पौलुस कने बरनबास अन्ताकिया सैहरे च रेई पै, कने होर मते माणुआं सौगी प्रभु यीशुये दे वचने दी सिक्षा दिंदे कने सुसमाचार सणांदे रैह्।</verse>
				<verse number="36">कुच्छ दिनां बाद पौलुसैं बरनबासे नैं ग्लाया, “जिन्हां-जिन्हां सैहरां च अहां प्रभु दा वचन सणाया था, ओआ, भिरी तिन्हां च चली करी अपणेयां बसुआसी भाऊआं जो दिक्खी ओंदे कि सैह़ कदेय हन।”</verse>
				<verse number="37">ताह़लू बरनबासें यूहन्ने जो जिसियो मरकुस भी ग्लांदे हन, सौगी नीणे दा ख्याल कित्ता।</verse>
				<verse number="38">अपर पौलुसैं तिसियो सौगी नीणा खरा नीं समझेया, क्जोकि सैह़ पन्फूलिया प्रदेसे च तिन्हां ते लग्ग होई गेआ, कने कम्मे पर तिन्हां सौगी नीं गेआ था।</verse>
				<verse number="39">कने बड़ी बैंह्स होई कि पौलुस कने बरनबास इक्की दूये ते लग्ग होई गै; कने बरनबास, मरकुसे जो लेई करी समुंदरी जाह्जे पर बेई करी साइप्रस टापूये जो चली गेआ;</verse>
				<verse number="40">अपर पौलुसैं सीलासे जो चुणी लेआ, कने बसुआसी भाऊआं जो परमात्मे दे अनुग्रह च सौंपी करी अन्ताकिया सैहरे ते भी चली गेआ;</verse>
				<verse number="41">कने पौलुस कने सीलास कलीसियां जो बसुआसे च मजबूत करदे-करदे सीरिया कने किलिकिया प्रदेसे ते होई नैं निकल़े।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">भिरी सैह़ दिरबे कने लुस्त्रा सैहरे च भी गेआ। तित्थु तीमुथियुस नांऐ दा इक्क चेला था, जेह्ड़ा बसुआसी यहूदनी जणासा दा जागत था, अपर तिसदा बुढ़ा यूनानी था।</verse>
				<verse number="2">सैह़ लुस्त्रा कने इकुनियुम सैहरे देयां बसुआसी भाऊआं च अच्छा बोल चाल था।</verse>
				<verse number="3">पौलुसे दी इच्छा थी कि सैह़ तिस सौगी चल्लैं; कने जेह्ड़े यहूदी माणु तिन्हां जगांह च थे तिन्हां दिया बज़ाह ते तिसदा खतणा कित्ता, क्जोकि सैह़ सारे जाणदे थे, कि तिसदा बुढ़ा यूनानी था।</verse>
				<verse number="4">पौलुस कने तिसदे साथी सैहरे-सैहरे च जांदे-जांदे सैह़ तिन्हां विधियां जो यरूशलेम सैहरे दे प्रेरितां कने स्याणेयां ठैहराईयां थियां, मन्नणे तांई बसुआसी भाऊआं जो पज्जांदे जांदे थे।</verse>
				<verse number="5">इस तरांह कलीसिया बसुआसे च पक्की हुंदी गेई कने गिणती च भी बधदी गेई।</verse>
				<verse number="6">सैह़ फ्रूगिया कने गलातिया प्रदेसां च होई करी गै, क्जोकि पवित्र आत्मा तिन्हां जो आसिया प्रदेसे च वचन सणाणे जो मना कित्ता।</verse>
				<verse number="7">कने तिन्हां मुसिया प्रदेसे अल्ल पुज्जी करी, बितुनिया प्रदेसे च जाणे दी सोची; अपर यीशु दिया पवित्र आत्मा तिन्हां जो जाणा नीं दित्ता।</verse>
				<verse number="8">तां सैह़ मुसिया प्रदेसे ते होई करी त्रोआस सैहरे च आये।</verse>
				<verse number="9">तित्थु पौलुसैं राती जो इक्क दर्शन दिख्या कि इक्क मकिदुनिया प्रदेसे दा रैहणे आल़ा माणु खड़ोई करी तिस नैं विणती करी नैं ग्लाणा लग्गा कि, “समुंदरे दे पारले कनारें मकिदुनिया प्रदेसे च आ, कने अहां दी मदत कर।”</verse>
				<verse number="10">तिसदे एह़ दर्शन दिक्खदे ई अहां इकदम मकिदुनिया प्रदेसे जाणे दी सोची, एह़ समझी करी परमात्मैं अहां जो सुसमाचार सणाणे तांई सद्देया ऐ।</verse>
				<verse number="11">इसतांई त्रोआस सैहरे ते समुंदरी जाह्जे च बेई करी अहां सिध्धे सुमात्राके टापू ते होई करी दूये दिने नियापुलिस सैहरे च आये।</verse>
				<verse number="12">तित्थु ते अहां फिलिप्पी सैहरे पुज्जे, जेह्ड़ा मकिदुनिया प्रदेसे दा खास सैहर, कने रोमियां दी बस्ती ऐ; कने अहां तिस सैहरे च कुच्छ दिन तिकर रैह्।</verse>
				<verse number="13">बिस्रामे आल़े दिन अहां सैहरे दे फाटके दे बाहर नदियां कनारे एह़ समझी करी गै, कि तित्थु प्रार्थना करणे दी जगाह हुंगी; कने बेई करी तिन्हां जणासा जो जेह्ड़ियां कठ्ठियां होईयां थियां, गल्लां करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="14">लुदिया नांऐ दी इक्क थुआतीरा सैहरे दी बैजनी कपड़ेयां बेचणे आल़ी इक्क जणांस जेह्ड़ी परमात्मे दी भक्तणी थी। परमात्मे तिसादा मन खोलेया कि सैह़ पौलुसैं दियां गल्लां पर मन लगां।</verse>
				<verse number="15">जाह़लू तिन्नै अपणे परवारे सौगी बपतिस्मा लेआ, तां तिन्नै अहां नैं विणती कित्ती, जे तुहां मिन्जो प्रभु दी बसुआसणी समझदे हन, तां चली करी मेरे घरैं रेह्आ, “कने सैह़ अहां जो मनाई करी लेई गेई।”</verse>
				<verse number="16">जाह़लू अहां प्रार्थना करणे दिया जगाह जो चलेयो थे, ताह़लू अहां जो इक्क दासी मिल्ली जिसा च इक्क ऐदई दुष्टआत्मा थी, जिसादे जरिये लोकां दा भाग्य दस्सी करी अपणे मालकां जो बड़ी धन-दौलत कम्माई करी दिंदी थी।</verse>
				<verse number="17">सैह़ पौलुस कने अहां दे पचांह़ आई करी जोरे नैं डड्डणा लग्गी, “एह़ माणु परम प्रधान परमात्मे दे दास हन, जेह्ड़े अहां जो उद्धारे दे रस्ते दा संदेस सणांदे हन।”</verse>
				<verse number="18">सैह़ बड़े दिन तिकर इआं ई करदी रेई, अपर पौलुस दुखी होएया, कने मुड़ी करी तिसा दुष्टआत्मा नैं ग्लाणा लग्गा, “मैं तिज्जो यीशु मसीह दे नांऐ ते हुक्म दिंदा ऐ कि इसा ते निकल़ी जा।” कने दुष्टआत्मा तिसी बग्त निकल़ी गेई।</verse>
				<verse number="19">जाह़लू तिसादे मालकां दिख्या, कि अहां दी कमाईया दी आसा पर पाणी फिरी गेआ ऐ, तां पौलुसे जो कने सीलासे जो पकड़ी करी चौके दे प्रधानां अल्ल घसीटदे लेई गै;</verse>
				<verse number="20">कने तिन्हां जो हाकमां अल्ल लेई गै कने ग्लाणा लग्गे, “एह़ माणु जेह्ड़े यहूदी हन, अहां दे सैहरे च बड़ी हलचल मचाणा लगेयो हन;</verse>
				<verse number="21">कने ऐदिआं रीतियां दस्सा दे हन, जिन्हां जो ग्रहण करणा कने मन्नणा अहां रोमी माणुआं तांई खरा नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="22">ताह़लू भीड़ा दे लोक पौलुस कने सीलासे दे खलाफ किठ्ठे होई करी चढ़ी आये, कने हाकमां तिन्हां दे कपड़े फाड़ी दित्ते, कने तिन्हां जो बैंत मारने दा हुक्म दित्ता।</verse>
				<verse number="23">मते बैंत लगाई करी हाकमां तिन्हां जो जेला च पाई दित्ता कने जेलरे जो हुक्म दित्ता कि तिन्हां जो कड़े पैहरे च रखा।</verse>
				<verse number="24">जेलरैं एह़ हुक्म सुणी करी तिन्हां जो जेला दी कोठरिया च रखेया कने तिन्हां देयां पैरां जो लकड़िया दिया कढ़िया दे खाँचेया च ठोकी करी कसी दित्ते।</verse>
				<verse number="25">अधिया राती पौलुस कने सीलास प्रार्थना करदे-करदे परमात्मे देयां भजना गा दे थे, कने कैदी तिन्हां दी सुणा दे थे।</verse>
				<verse number="26">इतणे च इकदम हिल्लण होणा लग्गा, ऐत्थु तिकर कि जेला दी नीई तिकर हिल्ली गेई, कने इकदम जेला दे दरवाजे खुली गै, कने सारे बंधन खुली गै।</verse>
				<verse number="27">जेलर जागी पेआ, कने जेला दे दरवाजे खुले दिक्खी करी समझेया कि कैदी नठ्ठी गै हन, तां तिन्हीं तलवारा कड्डी करी अपणे आप्पे जो मारणा लग्गा।</verse>
				<verse number="28">अपर पौलुस जोरे नैं ग्लाणा लग्गा, “अपणे आप्पे जो कुच्छ नकसान मत कर, क्जोकि अहां सारे ऐत्थु ई हन।”</verse>
				<verse number="29">ताह़लू तिन्हीं दीय्या मंगवाया कने झट अंदर गेआ, कने कम्मदा-कम्मदा पौलुसे कने सीलासे दे पैरां पेई गेआ;</verse>
				<verse number="30">कने तिन्हां जो बाहर अंणी करी ग्लाणा लग्गा, “हे सज्जणो, उद्धार पाणे तांई मैं क्या करैं।”</verse>
				<verse number="31">तिन्हां ग्लाया, “प्रभु यीशु मसीह पर बसुआस कर, तां तू कने तेरा घराना उद्धार पांगा।”</verse>
				<verse number="32">पौलुस कने सीलासें तिसियो कने तिसदे परवारे दे सारे माणुआं जो प्रभु दा वचन सणाया।</verse>
				<verse number="33">कने राती तिसी बग्त जेलरैं तिन्हां जो अंणी करी तिन्हां दे जख्म साफ कित्ते, कने तिन्हीं अपणे परवारे दे सारे माणुआं सौगी बपतिस्मा लेआ।</verse>
				<verse number="34">ताह़लू जेलर पौलुस कने सीलासे जो अपणे घरेयो लेईआ कने तिन्हां जो खाणे जो दित्ता, कने पूरे परवारे सौगी परमात्मे पर बसुआस करी नैं बड़े खुस थे।</verse>
				<verse number="35">जाह़लू भ्याग होई तां हाकमे सपाईयां दे हत्थ संदेसा घल्लेया कि तिन्हां माणुआं जो छड्डी देआ।</verse>
				<verse number="36">जेलरैं एह़ गल्लां पौलुसे नैं ग्लाईयां, “हाकमे तुहां जो छड्डी दैणे दा हुक्म घल्ली दित्ता ऐ। इसतांई हुण निकल़ी नैं खुस होई करी चली जा।”</verse>
				<verse number="37">अपर पौलुस तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “तिन्हां अहां जो बगैर मुकदमे ते सबना लोकां सामणै मारेया, जाह़लू कि अहां रोमी माणु हन, भिरी भी अहां जो जेला च पाई दित्ता। कने हुण सैह़ अहां जो चुपचाप बाहर कड्डणा चांह़दे हन! बिलकुल नीं! अप्पु तिन्हां जो ऐत्थु औणां देआ, सैई अहां जो ऐत्थु ते बाहर छड्डी दिंगे।”</verse>
				<verse number="38">सपाईयां एह़ गल्लां हाकमा नैं ग्लाईयां, कने सैह़ एह़ सुणी करी कि रोमी माणु हन, डरी गै,</verse>
				<verse number="39">कने आई करी तिन्हां ते माफी मंगी, कने बाहर लेई जाई करी विणती कित्ती कि सैहरे ते चली जा।</verse>
				<verse number="40">सैह़ जेला ते निकल़ी करी लुदिया नांऐ दिया जणासा दे घरेयो गै, कने बसुआसी भाऊआं नैं मिल्ली करी तिन्हां जो सांति दित्ती, कने चली गै।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">भिरी पौलुस कने सीलास अम्फिपुलिस कने अपुल्लिनिया सैहरे ते होई करी थिस्सलुनीक सैहरे च आये, जित्थु यहूदियां दा इक्क आराधनालय था।</verse>
				<verse number="2">पौलुस अपणिया रीतिया मताबक तिन्हां अल्ल गेआ, कने त्रै बिस्रामे आल़े दिन तिकर तिन्हां सौगी पवित्रशास्त्रां पर गल्लबात कित्ती;</verse>
				<verse number="3">कने तिन्हां दा मतलब खोली-खोली नैं समझांदा गेआ कि मसीह जो दुख झेलणा कने मरेयां ते जिन्दा होणा, जरूरी था; “कने ऐई यीशु जिसदे बारे च मैं तुहां जो समाचार सणा करदा ऐ, मसीह ऐ।”</verse>
				<verse number="4">तिन्हां च कितणेयां यहूदियां, कने यूनानी भक्तां च मतेआं, कने मतिआं भरी अक्लमंद जणासा बसुआस करी लेआ, कने पौलुस कने सीलासे सौगी मिल्ली गै।</verse>
				<verse number="5">अपर यहूदियां गुस्से नैं भरोई करी कुच्छ बाजारू माणुआं जो कने कुच्छ बुरे माणुआं जो अपणे सौगी लेआ, कने भीड़ कठ्ठेरी करी सैहरे च दंगा करणा लग्गे, कने यासोने दे घरैं हमला करी नैं पौलुस कने सीलासे जो लोकां सामणैं अणने दी कोसस कित्ती।</verse>
				<verse number="6">सैह़ तिन्हां जो तित्थु नीं मिल्ले तां सैह़ बकदे-बकदे यासोने जो कने कुच्छ बसुआसी भाऊआं जो सैहरे देयां हाकमा सामणै घसीटी करी लेई आये, “एह़ लोक जिन्हां संसारे जो उल्टा पुलटा करी दित्या ऐ, सैह़ ऐत्थु भी आई गियो हन।</verse>
				<verse number="7">यासोने तिन्हां जो अपणे घरैं रखेया ऐ। एह़ सारे दे सारे एह़ ग्लांदे हन कि यीशु राजा ऐ, कने कैसरे देयां हुक्मां दा बरोध करदे हन।”</verse>
				<verse number="8">तिन्हां माणुआं जो कने सैहरे देयां हाकमा जो एह़ सणाई करी डराई दित्ता।</verse>
				<verse number="9">इसतांई तिन्हां यासोने कने बाक्कि लोकां जो जमानत लेई करी तिन्हां जो छड्डी दित्ता।</verse>
				<verse number="10">भिरी बसुआसी भाऊआं झट रातों-रात पौलुसे जो कने सीलासे जो बिरीया सैहरे जो घल्ली दित्ता; कने सैह़ तित्थु पुज्जी करी यहूदियां दे आराधनालय च गै।</verse>
				<verse number="11">एह़ माणु तां थिस्सलुनीक सैहरे दे यहूदी माणुआं ते जादा खरे थे कने इन्हां लोकां पूरा मन लगाई करी वचन ग्रहण कित्ता, कने हर रोज पवित्रशास्त्रां च तोपदे रैह् कि एह़ गल्लां इआं ई हन कि नीं।</verse>
				<verse number="12">इसतांई तिन्हां च मतेआं, कने यूनानी अक्लमंद जणासां च कने मर्दां च मतेआं बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="13">अपर जाह़लू थिस्सलुनीक सैहरे दे यहूदी माणु जाणी गै कि पौलुस बिरीया सैहरे च भी परमात्मे दा वचन सणांदा ऐ, तां सैह़ तित्थु जाई करी भी दंगे करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="14">ताह़लू बसुआसी भाऊआं झट पौलुसे जो घल्ली दित्ता कि समुंदरे कनारे चली जां; अपर सीलास कने तीमुथियुस बिरीया सैहरे च रैह्।</verse>
				<verse number="15">सैह़ लोक जेह्ड़े पौलुसे जो लेई करी जा दे थे, तिस सौगी एथेंस सैहरे तिकर गै; अपर सीलासे कने तीमुथियुसे तांई एह़ हुक्म दित्ता कि तिस अल्ल तौल़ी-तौल़ी ओन।</verse>
				<verse number="16">जाह़लू पौलुस एथेंस सैहरे च तिन्हां दा इन्तजार करा दा था, तां पूरे सैहरे च मतिआं मूर्तियां जो दिक्खी करी तिसदा मन बड़ा उदास होई गेआ।</verse>
				<verse number="17">इसतांई सैह़ आराधनालय च यहूदियां कने भक्तां नैं, कने चौके च जेह्ड़े लोक तिस नैं मिलदे थे तिन्हां नैं हर रोज बैंह्स बसाई करदा था।</verse>
				<verse number="18">ताह़लू इपिकूरी कने स्तोईकी ज्ञानियां ते कुच्छ तिस नैं गल्लबात करणा लग्गे, कने कुच्छ ग्लाणा लग्गे, “एह़ बक-बक करणे आल़ा क्या ग्लाणा चांह़दा ऐ?” अपर दूयेयां ग्लाया, “सैह़ होरनी देवतेयां दा प्रचार करणे आल़ा लगदा ऐ,” क्जोकि सैह़ यीशुये दे जिन्दे होणे दा सुसमाचार सणांदा था।</verse>
				<verse number="19">ताह़लू सैह़ तिसियो अपणे सौगी अरियुपगुस नांऐ दिया सभा जो लेई गै कने पुछया, “क्या अहां जाणी सकदे हन कि एह़ नौई गल्ल जेह्ड़ी तू सणांदा, क्या ऐ।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि तू अनोखियां गल्लां अहां जो सणांदा ऐ, इसतांई अहां जाणना चांह़दे हन कि इन्हां दा क्या मतलब ऐ।”</verse>
				<verse number="21">(इसतांई सारे एथेंसवासी कने परदेसी जेह्ड़े तित्थु रैंह्दे थे, नौईआं-नौईआं गल्लां करणा कने सुणने दे सिवाय होर कोई कम्म नीं करदे थे।)</verse>
				<verse number="22">ताह़लू पौलुस अरियुपगुस नांऐ दिया सभा बिच्च खड़ोई करी ग्लाणा लग्गा, “हे एथेंस देयो लोको, मैं दिक्खदा ऐ कि तुहां हर गल्ला च देवतेयां जो बड़े मन्नणे आल़े हन।</verse>
				<verse number="23">क्जोकि मैं घूमदा-घूमदा जाह़लू तुहां दियां पूजणे आल़िआं चीज्जां जो दिक्खदा था, तां इक्क ऐदई वेदी दिक्खी, जिसा पर लिख्या था, ‘अणजाण परमात्मे तांई।’ इसतांई जिसियो तुहां बगैर जाणे तिसदी अराधना करदे हन, मैं तुहां जो तिसदा समाचार सणांदा ऐ।</verse>
				<verse number="24">“जिन्हीं परमात्मैं धरतिया कने तिसदियां सारियां चीज्जां जो बणाया, सैह़ सुअर्ग कने धरती दा मालक होई करी, हत्थे दे बणाया मंदरा च नीं रैंह्दा;</verse>
				<verse number="25">ना कुसी चीज्जा दी जरूरता दिया बज़ाह ते माणुआं दे हत्थां दी सेवा लैंदा ऐ, क्जोकि सैह़ अप्पु ई सबना जो ज़िन्दगी कने सांस कने सब कुच्छ दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="26">इक्की ई माणुये ते तिन्हीं माणुआं दियां सारियां जातिआं पूरिया धरतिया पर रैहणे तांई बणाईयां हन; कने तिन्हां दे ठैहरायो बग्त कने रैहणे आल़ी जगाह दी सीमां इसतांई बन्नी दित्तियां हन</verse>
				<verse number="27">परमात्मे एह़ तां कित्ता कि लोक तिसियो तोपन, कने सायद होई सकदा ऐ कि तिन्हां जो तोपदे-तोपदे मिल्ली भी जां, क्जोकि सच्च बिच्च सैह़ अहां सबना दे नेड़े ऐ।</verse>
				<verse number="28">क्जोकि तिस च अहां दी ज़िन्दगी कने चलणा फिरणा मतलब अहां मजबूत बणी रैंह्दे हन; ठीक तिंआं ई जिंआं तुहां दे कई कवियां भी ग्लाया ऐ, ‘अहां तां तिसदे ई वंश भी हन।’</verse>
				<verse number="29">“इसतांई अहां परमात्मे दी औलाद होणे दिया बज़ाह ते अहां दी एह़ सोच गलत ऐ कि परमात्मे दा रूप सोन्ने चाँदी, पत्थरे दा, जेह्ड़े माणु दी कारीगिरिया नैं, कने माणुआं दिया सोचा मताबक बणाया ऐ ।</verse>
				<verse number="30">इसतांई परमात्मैं लोकां दिया मूर्खता पर ध्यान नीं दित्ता, अपर हुण हर जगाह सारे माणुआं जो मने बदलणे दा हुक्म दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="31">क्जोकि तिन्हीं इक्क दिन ठैहराया ऐ, जिस च सैह़ तिस माणुये दे जरिये धार्मिकता दे संसारे दा न्याय करणा, जिसियो तिन्हीं बणाया, कने तिसियो मरेयां च जिन्दा करी नैं इसा गल्ला दा सबूत सारे लोकां जो देई दित्ता ऐ।”</verse>
				<verse number="32">मरेयां ते दुवारी जिन्दे होणे दे बारे च गल्ल सुणी करी कुच्छ तां मजाक करणा लग्गे, कने कुच्छ ग्लाणा लग्गे, “एह़ गल्ल अहां तिज्जो ते भिरी कधैड़की सुणगे।”</verse>
				<verse number="33">इसा गल्ला पर पौलुस तिन्हां दे बिच्चे ते निकल़ी गेआ।</verse>
				<verse number="34">अपर कुच्छ माणु तिस सौगी मिल्ली गै, कने प्रभु पर बसुआस कित्ता; जिन्हां च दियनुसियुस जेह्ड़ा अरियुपगुस सभा दा सदस्य था, कने दमरिस नांऐ दी इक्क जणांस थी, कने तिन्हां सौगी होर भी कुच्छ लोक थे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">इसते बाद पौलुस एथेंस सैहरे जो छड्डी करी कुरिन्थुस सैहरे च आया।</verse>
				<verse number="2">तित्थु तिसियो अक्विला नांऐ दा इक्क यहूदी माणु मिल्ला, जिसदा जन्म पुन्तुस प्रदेसे च होएया था। सैह़ अपणिया लाड़िया प्रिसकिल्ला सौगी इटली देसे ते हाल ई च आया था, क्जोकि क्लौदियुस महाराजें सारेयां यहूदियां जो रोम ते निकल़ी जाणे दा हुक्म दित्या था। तिस हुक्मे दिया बज़ाह ते सैह़ तिन्हां अल्ल गेआ।</verse>
				<verse number="3">पौलुस तिन्हां जो दिक्खणा गेआ, क्जोकि तिसदा कने अक्विला दा इक्क ई बपार था; इसतांई सैह़ तिन्हां सौगी रेह्आ कने सैह़ तम्बू बणाणे दा कम्म करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="4">पौलुस हर इक्क बिस्रामे आल़े दिन आराधनालय च बैंह्स बसाई करी नैं यहूदियां कने यूनानी माणुआं जो भी यीशु मसीह पर बसुआस करणे तांई समझांदा था।</verse>
				<verse number="5">जाह़लू सीलास कने तीमुथियुस मकिदुनिया प्रदेसे च आये, तां पौलुस वचन सणाणे दिया धुना च यहूदियां जो गवाही दैणा लग्गा कि यीशु ई मसीह ऐ।</verse>
				<verse number="6">अपर जाह़लू यहूदी बरोध कने पौलुस दी निंदा करणा लग्गे, तां तिन्हीं अपणे कपड़े झाड़ी करी तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “परमात्मे दे वचने जो नकारने तांई जेह्ड़ी मौत्ती दी सज़ा तुहां जो मिलगी, तिसादे जिम्मेवार तुहां ई हन, मैं बेकसूर ऐ। अज्जे ते मैं परमात्मे दा प्रचार करणे तांई होरनी जातिआं दे लोकां अल्ल जांगा।”</verse>
				<verse number="7">आराधनालय ते निकल़ी करी सैह़ तीतुस यूस्तुस नांऐ दे इक्की परमात्मे दे भक्ते दे घरैं सिक्षा दैणे तांई आया; जिसदा घर आराधनालय बक्खे ई था।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू आराधनालय दे अधिकारियैं क्रिस्पुसे अपणे सारे परवारे सौगी प्रभु पर बसुआस कित्ता; कने बड़े भरी कुरिन्थवासियां सुणी करी बसुआस कित्ता कने बपतिस्मा लेआ।</verse>
				<verse number="9">प्रभुयैं इक्की राती दर्शन देई करी पौलुसे नैं ग्लाणा लग्गा, “मत डर अपर ग्लाई जा चुप मत रैह्;</verse>
				<verse number="10">क्जोकि मैं तिज्जो सौगी ऐ, कने कोई भी तिज्जो पर हमला करी नैं तेरा नकसान नीं करी सकदा, क्जोकि इस सैहरे च मेरे मते लोक हन, जेह्ड़े मिन्जो पर बसुआस करगे।”</verse>
				<verse number="11">इसतांई पौलुस तित्थु परमात्मे दा वचन ढेड साल तिकर सखांदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू गल्लियो अखाया प्रदेसे दा हाकम था, तां यहूदी माणु इक्क होई करी पौलुसे जो पकड़णा आये, कने तिसियो अदालता च अंणी करी ग्लाणा लग्गे</verse>
				<verse number="13">“एह़ लोकां जो समझांदा कि परमात्मे दी अराधना इस तरीके नैं करा, जेह्ड़ा व्यबस्था दे उलट ऐ।”</verse>
				<verse number="14">जाह़लू पौलुस ग्लाणा लग्गा ई था, तां गल्लियो हाकम यहूदियां नैं ग्लाणा लग्गा, “हे यहूदियो, जे एह़ अन्याय या बुराईया दी गल्ल हुंदी, तां ठीक हुंदा कि मैं तुहां दी सुणदा।</verse>
				<verse number="15">अपर जे एह़ बैंह्स बसाई दे सब्दां च, कने नां दे बारे च कने तुहां दिया व्यबस्था दे बारे च ऐ, तां तुहां ई जाणन; क्जोकि मैं इन्हां गल्लां दा न्यायी नीं बणना चांह़दा।”</verse>
				<verse number="16">कने गल्लियो हाकमे तिन्हां जो न्याय आसणे दे सामणै ते कड्डी दित्ता।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू सारेयां लोकां आराधनालय दे अधिकारिये सोस्थिनेस जो पकड़ी करी न्याय आसण दे सामणै मारेया। अपर गल्लियो इन्हां गल्लां दी जरा भी फिकर नीं कित्ती।</verse>
				<verse number="18">पौलुस बड़े दिन तिकर कुरिन्थुस सैहरे रेह्आ। भिरी बसुआसी भाऊआं ते विदा लेई करी किंख्रिया सैहरे च इसतांई सिर मुंडाया, क्जोकि तिन्हीं मन्नत मंगियो थी कने समुंदरी जाह्जे च सीरिया प्रदेस जो चली पेआ कने तिस सौगी दोयो लाड़ा लाड़ी प्रिसकिल्ला कने अक्विला थे।</verse>
				<verse number="19">तिन्हीं इफिसुस सैहरे च पुज्जी करी प्रिसकिल्ला कने अक्विला जो तित्थु छड्डी दित्ता, कने अप्पु आराधनालय च जाई करी यहूदियां नैं वाद-विवाद करणा लग्गा।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू लोकां तिस नैं विणती कित्ती, “अहां सौगी होर कुच्छ दिन रैह्।” तां तिन्हीं स्वकार नीं कित्ता;</verse>
				<verse number="21">अपर एह़ ग्लाई करी तिन्हां ते विदा होई करी चली गेआ, “जे परमात्मे चाया तां मैं तुहां अल्ल भिरी ओंगा।” ताह़लू सैह़ इफिसुस सैहरे ते समुंदरी जाह्जे पर बेई नैं चली पेआ;</verse>
				<verse number="22">कने कैसरिया सैहरे च आई करी यरूशलेम सैहरे जो गेआ कने कलीसिया जो नमस्कार करी नैं अन्ताकिया सैहरे च आया</verse>
				<verse number="23">भिरी कुच्छ दिन रेई करी अन्ताकिया सैहरे ते चली गेआ, कने इक्की पास्से गलातिया कने फ्रूगिया प्रदेसां च सारे चेलेयां जो मजबूत करदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="24">अपुल्लोस नांऐ दा इक्क यहूदी, जिसदा जन्म सिकन्दरिया सैहरे च होएया था, जेह्ड़ा बड़ा ग्लांणे आल़ा (विद्वान) मरद था, कने पवित्रशास्त्र जो अच्छी तरांह ते जाणदा था इफिसुस सैहरे च आया।</verse>
				<verse number="25">तिन्हीं प्रभु दे रस्ते दी सिक्षा पाईयो थी, कने मन लगाई करी यीशुये दे बारे च ठीक -ठीक सणांदा कने सखांदा था, अपर सैह़ सिर्फ यूहन्ने दे बपतिस्मे दी गल्ल जाणदा था।</verse>
				<verse number="26">अपुल्लोस आराधनालय च निडर होई करी ग्लाणा लग्गा। अपर प्रिसकिल्ला कने अक्विला तिसदियां गल्लां सुणी करी तिसियो अपणे घरे जो लेई गै, कने तिन्हां तिसियो परमात्मे दा रस्ता होर जादा बारिकिया नैं समझाया।</verse>
				<verse number="27">जाह़लू तिन्हीं फैसला कित्ता नदी पार करी नैं अखाया प्रदेसे जो जां तां बसुआसी भाऊआं तिसियो हिम्मत देई करी चेलेयां जो लिख्या कि सैह़ तिस नैं ढंगे नैं मिल्ले; कने तिन्हीं तित्थु पुज्जी करी तिन्हां लोकां दी बड़ी मदत कित्ती जिन्हां अनुग्रह दी बज़ाह ते बसुआस कित्या था।</verse>
				<verse number="28">क्जोकि सैह़ पवित्रशास्त्र ते सबूत देई-करी कि यीशु ई मसीह ऐ, बड़े जोशे सौगी यहूदियां जो सारेयां सामणै लगातार मजबूत करदा रेह्आ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">जाह़लू अपुल्लोस कुरिन्थुस सैहरे च था, ताह़लू पौलुस दूरे दे सारे प्रदेसां ते होई करी इफिसुस सैहरे च आया कने तित्थु कुच्छ चेलेयां नैं मुलाकात होई।</verse>
				<verse number="2">तिन्हीं ग्लाया, “क्या तुहां बसुआस करदे बग्त पवित्र आत्मा जो पाया?” तिन्हां तिस नैं ग्लाया, “अहां तां पवित्र आत्मा दी चर्चा भी नीं सुणी।”</verse>
				<verse number="3">पौलुस तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “तां भिरी तुहां कदेया बपतिस्मा लेआ ऐ?” तिन्हां ग्लाया, “यूहन्ने दा बपतिस्मा।”</verse>
				<verse number="4">पौलुसैं ग्लाया, “यूहन्ने दा बपतिस्मा तां मन बदलणे दा बपतिस्मा था। तिन्हीं लोकां नैं ग्लाया था अपर जेह्ड़ा मिन्जो ते बाद ओआ दा ऐ, तिस पर मतलब यीशु पर बसुआस करणा।”</verse>
				<verse number="5">एह़ सुणी करी तिन्हां प्रभु यीशुये दे नांऐ च बपतिस्मा लेआ।</verse>
				<verse number="6">जाह़लू पौलुसैं तिन्हां पर हत्थ रखे, तां पवित्र आत्मा तिन्हां पर आई गेआ, कने सैह़ अलग-अलग भासा ग्लाणा कने भविष्यवाणी करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="7">एह़ सब लगभग बाराह मरद थे।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू पौलुस आराधनालय च जाई करी तीन मीहने तिकर निडर होई करी ग्लांदा रेह्आ, कने परमात्मे दे राज्जे दे बारे च बैंह्स करदा कने समझांदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="9">अपर तिन्हां च कुच्छ लोक जिद्दी थे तिन्हां बसुआस करणे जो मना करी दित्ता कने लोकां सामणै प्रभु यीशु मसीह दियां सिक्षां जो बुरा ग्लाणा लग्गे, कने सैह़ अपणे चेलेयां जो सौगी लेई करी तिन्हां जो छड्डी करी चली गेआ, कने हर रोज तुरत्रुस दिया पाठसाला च बचार विमर्श करदा था।</verse>
				<verse number="10">दूँ साल्लां तिकर एह़ ई हुंदा रेह्आ, ऐत्थु तिकर कि आसिया प्रदेस दे रैहणे आल़े क्या यहूदी कने क्या यूनानी सारे माणुआं वचन सुणी लेआ।</verse>
				<verse number="11">परमात्मा पौलुसे दे जरिये सामर्थी दे अनोखे कम्म दस्सदा था।</verse>
				<verse number="12">ऐत्थु तिकर कि रुमाल कने परने तिसदे सरीरे नैं चौआई करी बमारां पर रखदे थे, कने बमारियां दूर होई जांदियां थियां; कने दुष्टआत्मां निकल़ी जांदियां थियां।</verse>
				<verse number="13">अपर कुच्छ यहूदी माणु झाड़ फूक करदे फिरदे थे, एह़ ग्लाणा लग्गे कि जिन्हां च दुष्टआत्मां होन तिन्हां जो प्रभु यीशुये दा नां एह़ ग्लाई करी झाड़ फूक करणा लग्गे, “जिस यीशुये दा प्रचार पौलुस करदा ऐ, मैं तुहां जो बाहर ओणे दा हुक्म दिंदा।”</verse>
				<verse number="14">कने सिक्कवा नांऐ दे इक्क यहूदी प्रधान याजके दे सत पुत्तर थे, जेह्ड़े इआं ई करदे थे।</verse>
				<verse number="15">ताह़लू दुष्टआत्मां जवाब दित्ता, “यीशुये जो मैं जाणदी ऐ, कने पौलुसे जो भी पणछैणदी ऐ, अपर तू कुण ऐ?”</verse>
				<verse number="16">कने तिन्हीं माणुये जिस च दुष्टआत्मां थी तिन्हां पर झपटी करी कने तिन्हां जो बसे च करी नैं, तिन्हां जो देहया काबू कित्ता कि सैह़ नंगे कने जख्मी होई करी तिस घरे ते नठ्ठी गै।</verse>
				<verse number="17">एह़ गल्ल इफिसुस सैहरे दे रैहणे आल़े सारे यहूदी कने यूनानी माणु भी जाणी गै, कने तिन्हां सारेयां पर डर बेई गेआ; कने प्रभु यीशुये दे नांऐ दी महिमा होई।</verse>
				<verse number="18">जिन्हां बसुआस कित्या था, तिन्हां च मते लोक आई करी अपणेयां-अपणेयां बुरे कम्मां जो मन्नी लेआ कने प्रगट कित्ता।</verse>
				<verse number="19">जादू करणे आल़ेआं च मतेआं अपणियां-अपणियां पोथियां कठ्ठेरी करी सबना सामणै फुकी दित्तियां, कने जाह़लू तिन्हां दा मुल्ल जोड़ेया, तां पजांह़ हज़ार चाँदिया देयां सिक्केयां बराबर निकल़ेया।</verse>
				<verse number="20">इस तरीके नैं प्रभु दा वचन मजबूतिया नैं फैलदा कने हावी हुंदा गेआ।</verse>
				<verse number="21">जाह़लू एह़ गल्लां होई चुकियां तां पौलुसे पवित्र आत्मा दिया अगुआईया च एह़ ठाणी लेआ कि मकिदुनिया प्रदेस कने अखाया प्रदेसे ते होई करी यरूशलेम सैहरे जो जां, कने ग्लाया, “तित्थु जाणे ते बाद मिन्जो रोम सैहरे जो भी दिक्खणा जरूरी ऐ।”</verse>
				<verse number="22">इसतांई अपणी सेवाकाल च तीमुथियुस कने इरास्तुस जो मकिदुनिया प्रदेसे च घल्ली करी अप्पु कुच्छ दिन तांई आसिया प्रदेसे च रेई पेआ।</verse>
				<verse number="23">तिस बग्त यीशु मसीह दियां सिक्षा दे बारे च बड़ी खलबली मची गेई।</verse>
				<verse number="24">तित्थु देमेत्रियुस नांऐ दा इक्क सन्यारा हुंदा था जेह्ड़ा अरतिमिस देविया दे चाँदिया दे मंदर बणवाई करी, कारीगरां जो बड़ा भरी कम्म दुआंदा था।</verse>
				<verse number="25">देमेत्रियुसे इन्हां जो कने इस तरांह दे कम्म करणे आल़े सारे कारीगरां जो कठ्ठेरी करी ग्लाया, “हे भाऊओ, तुहां जाणदे हन कि इस कम्मे च अहां जो कितणा पैसा मिलदा ऐ।</verse>
				<verse number="26">तुहां दिक्खदे हन कने सुणदे हन कि सिर्फ इफिसुस सैहरे च ई नीं, अपर सारे आसिया प्रदेसे च एह़ ग्लाई-ग्लाई करी इन्हीं पौलुसैं बड़े भरी लोकां जो समझाया कने भरमाया भी ऐ, कि जेह्ड़ी हत्थे दी कारीगरी ऐ, सैह़ ईश्वर नीं।</verse>
				<verse number="27">इसते हुण बस इसा गल्ला दा ई डर नीं ऐ, कि अहां दे इस धंधे दी इज्जत भी जांदी रैंह्गी ऐ, अपर एह़ कि म्हान अरतिमिस देविया दा मंदर घटिया समझेया जांगा, कने तिसा दी ऐमियत भी जांदी रैंह्गी, जिसादी सारा आसिया प्रदेस कने संसार अराधना करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="28">सारे कारीगर एह़ सुणी करी गुस्से नैं भरोई गै कने जोरे-जोरे नैं ग्लाणा लग्गे, “इफिसियां दी अरतिमिस देवी म्हान ऐ।”</verse>
				<verse number="29">कने सारे सैहरे च बड़ा खलल पेई गेआ, कने लोकां मकिदुनिया प्रदेसे दे रैहणे आल़े गयुस कने अरिस्तर्खुस जो जेह्ड़े पौलुसे दे संगी यात्री थे, पकड़ी लेआ, कने सौगी-सौगी रंगशाला जो दौड़ी गै।</verse>
				<verse number="30">जाह़लू पौलुसैं लोकां अल्ल अंदर जाणा चाया तां चेलेयां तिसियो जाणा नीं दित्ता।</verse>
				<verse number="31">आसिया सैहरे देयां हाकमा भी तिसदेयां कुच्छ साथियां तिसियो जाई नैं एह़ ग्लाई घल्लेया कि रंगशाला च जाई करी खतरा मौल मत लैंदा।</verse>
				<verse number="32">तित्थु कोई कुच्छ होर बकदा था, कने कोई कुच्छ होर; क्जोकि सभा च बड़ी गड़बड़ी होआ दी थी, कने बड़े मते माणु एह़ जाणदे भी नीं थे कि अहां कुस तांई किठ्ठे होआ दे हन।</verse>
				<verse number="33">ताह़लू तिन्हां सिकन्दरे जो, जिसियो यहूदियां खरेड़ेया था, भीड़ा दे कुच्छ लोकां तिसियो धक्का देई नैं गांह करी दित्ता। कने सिकन्दर हत्थे नैं इसारा करी नैं लोकां जो सांत कराई नैं जवाब दैणा चांह़दा था।</verse>
				<verse number="34">अपर जिंआं ई तिन्हां जो एह़ पता लग्गा कि सिकन्दर यहूदी माणु ऐ, तां सारिया भीड़ा दे लोक इक्क ई गल्ला पर कोई दो घंटे तिकर डड्डदे रैह्, “इफिसी लोकां दे सैहरे दी अरतिमिस देवी म्हान ऐ।”</verse>
				<verse number="35">ताह़लू सैहरे दा मंत्री लोकां जो सांत करी नैं ग्लाणा लग्गा, “हे इफिसियां देयो लोको, सारे जाणदे हन कि इफिसी लोकां दा सैहर म्हान देवी अरतिमिस दा मंदर, कने अम्बरे दे थल्लै पियो मूर्तिया दा रखवाल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="36">अपर इन्हां गल्लां दा खण्डन ई नीं होई सकदा, तां ठीक एह़ ऐ कि तुहां सांत रेह्आ कने बगैर सोचे समझे कुच्छ मत करा।</verse>
				<verse number="37">क्जोकि तुहां एह़ माणु लंदे हन जेह्ड़े ना मंदरे लुटणे आल़े हन कने ना ई अहां दिया देविया दी निंदा करदे हन।”</verse>
				<verse number="38">“इसतांई जे देमेत्रियुस कने तिसदे साथी कारीगरां दा कुसी नैं झगड़ा होयैं तां कचेहरी खुली ऐ, कने लोकां दा न्याय तांई हाकम भी हन; सैह़ तिन्हां दे सामणै अपणियां-अपणियां शकायतां पेस करन।</verse>
				<verse number="39">अपर जे तुहां कुसी होरनी गल्ला दे बारे च पुछणा चांह़दे हन, तां पंचायती च फैसला कित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="40">क्जोकि अज्जे दे दंगे दिया बज़ाह अहां पर दोस लगणे दा डर ऐ, इसतांई कि इस दंगे च कोई भी बड़ी खास बज़ाह नीं दुस्सा दी, कने अहां इसा तितर-बितर होईया भीड़ा दे किठ्ठे होणे दा कोई खास जवाब नीं देई सकदे।”</verse>
				<verse number="41">एह़ ग्लाई करी तिन्हीं सभा दे लोकां जो घल्ली दित्ता।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">जेह्ड़ा लोकां सैहरे च खलल पाया था सैह़ रुकी गेआ तां पौलुसे चेलेयां जो सद्दी करी समझाया, कने तिन्हां ते विदा होई करी मकिदुनिया प्रदेसे दे पास्से चली पेआ।</verse>
				<verse number="2">तिस सारे प्रदेसे ते होई करी कने चेलेयां जो हौंसला देई करी सैह़ यूनान प्रदेसे च आया।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू त्रै मीहने रेई करी सैह़ तित्थु ते समुंदरी जाह्जे च बेई करी सीरिया प्रदेसे जो जाणे आल़ा था, अपर तिन्हीं सुणेया कुच्छ यहूदी अगुऐ तिसियो रस्ते च मारने दी योजना बणांदे हन, इसतांई तिन्हीं एह़ फैसला कित्ता कि मकिदुनिया प्रदेसे च होई करी बापस चली जां।</verse>
				<verse number="4">कने इसा यात्रा च बिरीया प्रदेसे दे रैहणे आल़े पुरूर्से दा पुत्तर सोपत्रुस कने थिस्सलुनीकियां दे सैहरे च अरिस्तर्खुस कने सिकुन्दुस, कने दिरबे सैहरे दा गयुस, कने लुस्त्रा सैहरे ते तीमुथियुस, कने आसिया प्रदेसे दा तुखिकुस कने त्रुफिमुस अहां सौगी यात्रा करा दे थे।</verse>
				<verse number="5">एह़ साथी अहां दे गांह चली गै कने त्रोआस सैहरे च अहां दा इन्तजार करदे रैह्।</verse>
				<verse number="6">कने अहां अखमीरी रोटिया दे त्योहारे दे दिनां ते बाद फिलिप्पी ते समुंदरी जाह्जे पर चढ़ी करी त्रोआस सैहरे च तिन्हां अल्ल पुज्जणे तांई पंज दिन लग्गी गै, कने सत दिन तित्थु ई रैह्।</verse>
				<verse number="7">हफ्ते दे पैहल्ले दिन जाह़लू अहां रोटिया तोड़णे जो किठ्ठे होये, तां पौलुसे जेह्ड़ा दूँये दिने जाणे आल़ा था, तिन्हीं तिन्हां नैं गल्लां कित्तियां; कने अधिया राती तिकर गल्लां करदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="8">जिसा बोड़ी पर अहां किठ्ठे थे, तिसा च बड़े दीय्ये बल़ा करदे थे।</verse>
				<verse number="9">कने यूतुखुस नांऐ दा इक्क जुआन मुँडू खिड़किया च बैठेया गुड़िया निंदरा नैं झुरा मारा दा था। जाह़लू पौलुस बड़ी देर तिकर गल्लां करदा रेह्आ तां सैह़ माणु निंदरा च त्रीआ बोड़ी ते पेई गेआ, कने तिसदी मौत्त होई गेई।</verse>
				<verse number="10">अपर पौलुस थल्लैं जाई करी तिसियो गल़ें लाई करी ग्लाणा लग्गा, “डरा मत; क्जोकि एह़ अह्ल्ली भी जिन्दा ऐ।”</verse>
				<verse number="11">कने तिन्हीं दुवारी ऊपर जाई करी रोटी तोड़ी कने तिन्हां सबना खाई करी रात भर तिन्हां नैं गल्लां करदा रेह्आ कि भ्याग होई गेई। भिरी सैह़ चली गेआ।</verse>
				<verse number="12">कने सैह़ तिस जुआन मुँडूये जो जिन्दे लेई आये, कने बड़े खुस होये।</verse>
				<verse number="13">अहां पैहल्ले ई समुंदरी जाह्जे पर चढ़ी करी अस्सुस सैहरे जो एह़ सोची करी गांह चली गै कि तित्थु ते अहां पौलुसे जो सौगी लेई जान, क्जोकि तिसदी एह़ अपणी योजना थी, कि सैह़ पैदल चली नैं तित्थु पुज्जें।</verse>
				<verse number="14">जाह़लू सैह़ अस्सुस सैहरे च अहां जो मिल्ला तां अहां तिसियो समुंदरी जाह्जे पर चढ़ाई करी मितुलेने सैहरे च आये।</verse>
				<verse number="15">कने तित्थु ते समुंदरी जाह्जे लेई करी अहां दूये दिने खियुस टापूये दे बक्खे ते होई नैं सामुस टापूये च जाई रैह्; भिरी तिसते अगले दिने मीलेतुस सैहरे च आई रैह्।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि पौलुसैं इफिसुस सैहरे दे बक्खे ते होई करी जाणे दी सोचियो थी कि कुत्थी इआं ना होयैं कि तिसियो आसिया प्रदेसे च देर लग्गैं; क्जोकि सैह़ जल्दवाजिया च था कि जे होई सके तां सैह़ पिन्तेकुस्त त्योहारे दे दिन यरूशलेम सैहरे च रैंह्।</verse>
				<verse number="17">जाह़लू अहां मीलेतुसे ते इफिसुस सैहरे पुज्जे, तां पौलुसैं इफिसुस सैहरे दे अगुआं जो इक्क संदेसा घल्लेया, कने कलीसिया देयां स्याणेयां जो सद्दी घल्लेया।</verse>
				<verse number="18">जाह़लू सैह़ तिस अल्ल आये, तां तिन्हां ग्लाया, “तुहां जाणदे हन कि पैहल्ले ई दिने ते जाह़लू मैं आसिया प्रदेसे च पुज्जा, मैं अज्जे तिकर हर बग्त तुहां सौगी किंआं रेह्आ -</verse>
				<verse number="19">मतलब बड़िया दीन होई नैं, कने टेपल़े चढ़ाई-चढ़ाई करी, कने तिन्हां परीक्षां च जेह्ड़ियां यहूदी माणुआं दिया बज़ाह ते मिन्जो पर आई पेई, मैं प्रभु दी सेवा करदा रेह्आ;</verse>
				<verse number="20">कने जेह्ड़ियां-जेह्ड़ियां गल्लां तुहां दे फायदे दियां थियां, तिन्हां जो दस्सणे कने लोकां सामणै कने घर-घर सखाणे ते कदी नीं झिझकेया,</verse>
				<verse number="21">अपर यहूदी कने यूनानी माणुआं सामणै गवाही दिंदा रेह्आ कि परमात्मे दे पास्से मन बदला, कने अहां दे प्रभु यीशु मसीह पर बसुआस करा।</verse>
				<verse number="22">हुण दिक्खा, मैं पवित्र आत्मा दे मजबूर करणे दिया बज़ाह ते यरूशलेम सैहरे जो जा दा ऐ, कने मैं नीं जाणदा कि तित्थु मिन्जो पर क्या-क्या बितगा;</verse>
				<verse number="23">सिर्फ एह़ कि पवित्र आत्मा हर सैहरे च गवाही देई-देई करी मिन्जो नैं ग्लांदा ऐ कि बन्धन कने दुख तिज्जो तांई त्यार हन।</verse>
				<verse number="24">अपर मैं अपणेयां प्राणा जो कुच्छ नीं समझदा कि तिन्हां जो प्यारा जाणे, अपर एह़ कि मैं अपणिया दौड़ा जो कने सेवा जो पूरिया करैं, जेह्ड़ी मैं परमात्मे दे अनुग्रह दे सुसमाचार पर गवाही दैणे तांई प्रभु यीशु मसीह ते पाई ऐ।</verse>
				<verse number="25">हुण दिक्खा, मैं जाणदा ऐ कि तुहां सारे जिन्हां च मैं परमात्मे दे राज्जे दा प्रचार करदा रेह्आ, तुहां मिन्जो दुवारी भिरी नीं दिक्खगे।</verse>
				<verse number="26">जे तुहां च कोई भी यीशु मसीह पर बसुआस कित्ते बगैर मरी जां, तां मेरी कोई गलती नीं ऐ।</verse>
				<verse number="27">क्जोकि मैं परमात्मे दे सारे मकसद तुहां जो खुली नैं कने पूरे तरीके नैं दस्सी दित्ते।</verse>
				<verse number="28">इसतांई अपणी कने अपणे पूरे झुंडे दी चौकसी रखा जिस च पवित्र आत्मा तुहां जो अधिकारी बणाया ऐ, कि तुहां परमात्मे दिया कलीसिया दी रखवाल़ी करन, जिसियो तिन्हीं अपणे खूने नैं खरीदी लेआ ऐ।</verse>
				<verse number="29">मैं जाणदा ऐ कि मेरे जाणे ते बाद फाड़णे आल़े भेड़िये तुहां च ओंगे जिन्हां झुंडे जो नीं छड्डणा।</verse>
				<verse number="30">ऐत्थु तिकर तुहां च भी ऐदेय-ऐदेय माणु उठी खड़ोंगे, जेह्ड़े चेलेयां जो अपणे पचांह़ लगाणे तांई तिन्हां जो गलत सिक्षा दिंगे।</verse>
				<verse number="31">इसतांई जागदे रेह्आ, कने याद रखा कि मैं त्रै साल तिकर रात-दिन रौई-रौई करी हर इक्की जो चतौणी दैणा नीं छड्डेया।</verse>
				<verse number="32">हुण मैं तुहां जो परमात्मे कने तिसदे अनुग्रह दे वचन दी देखभाल च हुआले करा दा ऐ, जिस च तुहां दी तरक्की कने तुहां जो तिन्हां सबना सौगी विरासत देई सकदा ऐ, जेह्ड़े प्रभु तांई अलग कित्यो हन।</verse>
				<verse number="33">मैं कुसी दे सोन्ने चाँदी, कने कपड़ेयां दा लालच नीं कित्ता।</verse>
				<verse number="34">तुहां अप्पु ई जाणदे हन कि इन्हां हत्थां ई मेरी कने मेरे साथियां दियां जरूरतां पूरियां कित्तियां हन।</verse>
				<verse number="35">मैं तुहां जो सब कुच्छ करी नैं दस्सेया कि इस तरीके नैं मेहनत करदे-करदे कमजोरेयां जो सम्भाल़णा कने प्रभु यीशुये दे वचन याद रखणा जरूरी ऐ, जेह्ड़ा तिन्हीं अप्पु ई ग्लाया ऐ, ‘लैणे ते दैणा खरा ऐ’।”</verse>
				<verse number="36">एह़ ग्लाई करी तिन्हीं गोड्डे टेके कने तिन्हां सबना सौगी प्रार्थना कित्ती।</verse>
				<verse number="37">ताह़लू सैह़ सारे बड़े रौये कने पौलुसे दे गल़ें लग्गी करी तिसियो चूम्मणा लग्गे।</verse>
				<verse number="38">सैह़ खास कर इसा गल्ला ते दुखी थे जेह्ड़ी तिन्हीं ग्लाई थी कि तुहां मिन्जो दुवारी भिरी नीं दिक्खगे। ताह़लू तिन्हां तिसियो समुंदरी जाह्जे तिकर छड्डेया।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">जाह़लू अहां तिन्हां ते विदा होई करी समुंदरी जाह्जे पर चली पै, तां सिध्धे रस्ते ते कोस टापूये च आये, कने दूये दिने रुदुसे च, कने भिरी तित्थु ते पतरा टापू च पुज्जे।</verse>
				<verse number="2">तित्थु इक्क समुंदरी जाह्ज फीनीके प्रदेसे जो चलेया मिल्ला, कने अहां तिस समुंदरी जाह्जे पर बेई करी चली पै।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू साइप्रस सैहर दुस्सेया, तां अहां समुंदरी जाह्जे जो सज्जे पास्से मोड़ी करी कने सीरिया प्रदेसे जो चली करी सूर सैहरे च जाई रैह्; क्जोकि तित्थु समुंदरी जाह्जे दा समान लुआणा था।</verse>
				<verse number="4">चेलेयां सौगी मिल्ली करी अहां तित्थु सत दिन रैह्। तिन्हां पवित्र आत्मा दे सखाऐयो पौलुसे नैं यरूशलेम सैहरे च नीं जाणे दी विणती करदे रैह्।</verse>
				<verse number="5">सत दिन बाद जाह़लू तित्थु ते अहां दे जाणे दा बग्त आया, तां अहां तित्थु ते चली पै; कने सबना जणासा कने जागतां समेत अहां जो सैहरे दे बाहर तिकर छड्डेया; कने अहां कनारे पर गोड्डे दे भार बेई करी प्रार्थना कित्ती,</verse>
				<verse number="6">ताह़लू इक्की दूये ते लग्ग होई करी, अहां तां समुंदरी जाह्जे पर बैठे कने सैह़ अपणे -अपणे घरेयो चली गै।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू अहां सूरे सैहरे ते जलयात्रा पूरी करी नैं पतुलिमयिस सैहरे च पुज्जे, कने बसुआसी भाऊआं जो नमस्कार करी नैं तिन्हां सौगी इक्क दिन रैह्।</verse>
				<verse number="8">दूये दिने अहां तित्थु ते चली पै कने कैसरिया सैहरे च आये, कने फिलिप्पुस सुसमाचार प्रचारके दे घरैं जाई करी तिस अल्ल रैह्, जेह्ड़ा सतां च इक्क था।</verse>
				<verse number="9">तिसदियां चार कुआरियां कुड़ियां थियां, जेह्ड़ियां भविष्यवाणी करदियां थियां।</verse>
				<verse number="10">जाह़लू अहां तित्थु मते दिन रैह्, तां अगबुस नांऐ दा इक्क भविष्यवक्ता यहूदिया प्रदेसे च आया।</verse>
				<verse number="11">तिन्हीं अहां अल्ल आई करी पौलुसे दा लक्के बन्नणे आल़ा पटका लेई लेआ, कने अपणे हत्थ पैर बन्नी करी ग्लाणा लग्गा, “पवित्र आत्मा एह़ ग्लांदा ऐ कि जिस माणुये दा एह़ पटका ऐ, तिसियो यरूशलेम सैहरे च यहूदी इस तरीके नैं बन्नणा, कने होरनी जातिआं दे हत्थ दैणा।”</verse>
				<verse number="12">जाह़लू अहां एह़ गल्लां सुणियां, तां अहां कने तित्थु देयां लोकां पौलुसे नैं विणती कित्ती कि यरूशलेम सैहरे जो मत जांदे।</verse>
				<verse number="13">अपर पौलुसैं जवाब दित्ता, “तुहां क्या करदे हन, कि रौई-रौई करी मेरे मने तोड़दे हन? मैं तां प्रभु यीशुये दे नांऐ तांई यरूशलेम सैहरे च सिर्फ ना बन्धे जाणे तांई अपर मरने तांई भी त्यार ऐ।”</verse>
				<verse number="14">जाह़लू सैह़ नीं मन्नेया तां अहां एह़ ग्लाई करी चुप होई गै, “प्रभु दी इच्छा पूरी होयैं।”</verse>
				<verse number="15">कुच्छ दिनां दे बाद अहां त्यारी कित्ती कने यरूशलेम सैहरे जो चली पै।</verse>
				<verse number="16">कैसरिया सैहरे ते कुच्छ चेले अहां सौगी चली पै, सैह़ अहां जो साइप्रस सैहरे दे मनासोन नांऐ दे इक्क माणुये दे घर लेई गै, जेह्ड़ा इक्क पराणा चेला था। अहां जो तिस अल्ल रैहणा था।</verse>
				<verse number="17">जाह़लू अहां यरूशलेम सैहरे च पुज्जे, तां बसुआसी भाऊ बड़े खुस होई करी अहां नैं मिल्ले।</verse>
				<verse number="18">दूये दिने पौलुस अहां जो याकूबे अल्ल लेई गेआ, जित्थु सारे स्याणे किठ्ठे थे।</verse>
				<verse number="19">ताह़लू तिन्हीं तिन्हां जो नमस्कार करी नैं जेह्ड़े-जेह्ड़े कम्म परमात्मैं तिसदिया सेवा दे जरिये होरनी जातिआं च कित्यो थे, इक्क -इक्क करी नैं सारे दस्से।</verse>
				<verse number="20">तिन्हां एह़ सुणी करी परमात्मे दी महिमा कित्ती, भिरी तिस नैं ग्लाया, “हे भाऊ, तू जाणदा ऐ कि यहूदियां च मतेआं हज़ारां लोकां बसुआस कित्ता ऐ; कने तिन्हां सारेयां मूसा दिया व्यबस्था जो बड़े बसुआसे नैं पालण कित्ता।</verse>
				<verse number="21">कने बसुआसी यहूदी लोकां जो तेरे बारे च सखाया ऐ, कि तू होरनी जातिआं च रैहणे आल़े यहूदी लोकां जो एह़ सखांदा ऐ, कि मूसा दिया व्यबस्था जो छड्डी देआ, कने ग्लांदा ऐ, कि ना अपणे बच्चेयां दा खतणा करा कने ना ई यहूदियां दे रीति-रिवाजां पर चला।</verse>
				<verse number="22">तां भिरी क्या कित्ता जां? माणुआं जरूर सुणना कि तू आया ऐ।</verse>
				<verse number="23">इसतांई जेह्ड़ा अहां तिज्जो नैं ग्लांदे हन, तू सैई कर। अहां अल्ल चार माणु हन, जिन्हां जो सैह़ वादा पूरा करणा जरूरी ऐ, जेह्ड़ा तिन्हां परमात्मे नैं कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="24">तिन्हां जो लेई करी तिन्हां सौगी अपणे आप्पे जो सुद्ध करणे दिया रीतिया जो पूरा कर; कने तिन्हां तांई खर्चा दे, कि सैह़ सिरे दे बाल़ां कटवान। ताह़लू सबना जो पता लग्गी जांगा कि जेह्ड़ियां तिन्हां जो गल्लां तेरे बारे च दस्सियां, तिन्हां च कोई सच्चाई नीं अपर तू अप्पु भी व्यबस्था जो मन्नी करी तिन्हां मताबक चलदा ऐ।</verse>
				<verse number="25">अपर तिन्हां होरनी जातिआं दे बारे च जिन्हां बसुआस कित्ता ऐ, अहां एह़ फैसला करी नैं लिखी घल्लेया ऐ कि सैह़ मूर्तियां दे सामणै चढ़ाईयां चीज्जां ते, ब्यभिचार, गल़ा घोटी करी मारेयो जानवरां दे मासे ते कने खूने ते बची रैह़न।।</verse>
				<verse number="26">ताह़लू पौलुस तिन्हां माणुआं जो लेई करी कने दूये दिने तिन्हां सौगी सुद्ध होई करी मंदरे च गेआ, कने तित्थु दस्सी दित्ता कि सुद्ध होणे दे दिन, मतलब तिन्हां च हर इक्की तांई चढ़ावा चढ़ाणे दे दिन कधैड़ी पूरे होणे।”</verse>
				<verse number="27">जाह़लू सैह़ सत दिन पूरे होणे आल़े थे, तां आसिया प्रदेसे देयां यहूदियां पौलुसे जो मंदरे च दिक्खी करी सारेयां लोकां जो भड़काया, कने पौलुसे जो पकड़ी लेआ, भिरी जोरे नैं डड्डी-डड्डी करी ग्लाणा लग्गे,</verse>
				<verse number="28">“हे इस्राएली लोको, मदत करा; एह़ सैई माणु ऐ, जेह्ड़ा लोकां दे, कने व्यबस्था दे, कने इसा जगाह दे बरोधे च हर जगाह सारेयां लोकां जो सखांदा ऐ, ऐत्थु तिकर कि यूनानी माणुआं जो भी मंदरे च अंणी करी तिन्हीं इसा सुद्ध जगाह जो असुद्ध कित्ता ऐ।”</verse>
				<verse number="29">तिन्हां एह़ तां ग्लाया, क्जोकि तिन्हां तां इसते पैहल्लैं इफिसुस सैहरे दे रैहणे आल़े त्रुफिमुसे जो पौलुसे सौगी सैहरे च दिख्या था, कने समझी बैठे थे कि पौलुस तिसियो मंदरे च लेई आया ऐ</verse>
				<verse number="30">ताह़लू सारे सैहरे च रौल़ा पेई गेआ, कने लोक दौड़ी करी किठ्ठे होई गै, कने पौलुसे जो घसीटी करी मंदरे बाहर लेई आये कने झट दवार बंद करी दित्ते।</verse>
				<verse number="31">जाह़लू सैह़ तिसियो मारी दैणा चांह़दे थे, तां सपाईयां दे सरदारे जो खबर घल्ली कि यरूशलेम सैहरे च मते लोकां खलल पाया ऐ।</verse>
				<verse number="32">ताह़लू सैह़ झट सपाईयां कने सूबेदारां जो लेई करी तिन्हां अल्ल दौड़ी आये; कने भीड़ा दे लोकां सपाईयां दे सरदारे जो कने सपाईयां जो दिक्खी करी पौलुसे जो मारणा-कुटणा बंद करी दित्ता।</verse>
				<verse number="33">ताह़लू सपाईयां दे सरदारे पौलुसे अल्ल आई करी तिसियो पकड़ी लेआ; कने दूँ सगल़ां नैं बन्नणे दी सलाह देई करी पुछणा लग्गा, “एह़ कुण ऐ कने इन्हीं क्या कित्या ऐ।”</verse>
				<verse number="34">अपर भीड़ा च कोई कुच्छ होर कोई कुच्छ होर बकदा रेह्आ। जाह़लू हुल्लड़े दिया बज़ाह ते सैह़ ठीक सच्चाई नीं जाणी सके, तां तिसियो गढ़े च लेई जाणे दा हुक्म दित्ता।</verse>
				<verse number="35">जाह़लू सैह़ पैड़ियां पर पुज्जा, तां एह़ होएया कि भीड़ा दे दबाबे नैं जुआना जो तिसियो चुक्की करी लेई जाणा पेआ।</verse>
				<verse number="36">क्जोकि लोकां दी भीड़ एह़ डड्डदी-डड्डदी तिस पचांह़ चली पियो थी, “ तिसियो खत्म करी देआ।”</verse>
				<verse number="37">जाह़लू सैह़ पौलुसे जो गढ़े जो लेई जाणे आल़े थे, तां तिन्हीं सपाईयां दे सरदारे नैं ग्लाया, “क्या मिन्जो इजाजत ऐ कि तुहां नैं कुच्छ ग्लां?” तिन्हीं ग्लाया, “क्या तू यूनानी भासा जाणदा ऐ?”</verse>
				<verse number="38">“क्या तू सैह़ मिस्र देसे दा नीं ऐ, जिन्हीं कुच्छ बग्त पैहल्लैं सरकारा दे खलाफ बगाबत कित्तियो थी, कने सुनसाण जगाह च चार हज़ार हत्यारे लोकां दी अगुआई करा दा था।”</verse>
				<verse number="39">पौलुसैं ग्लाया, नीं “मैं तां तरसुस सैहरे दा यहूदी माणु ऐ। किलिकिया प्रदेसे दे प्रसिद्ध सैहर तरसुसे दा निवासी ऐ। मैं तिज्जो नैं विणती करदा ऐ कि मिन्जो लोकां नैं गल्लां करणा दे।”</verse>
				<verse number="40">जाह़लू तिन्हीं हुक्म दित्ता, तां पौलुसैं पैड़ियां पर खड़ोई करी लोकां जो हत्थे नैं इसारा करी सांत कित्ता। जाह़लू सैह़ चुप होई गै तां सैह़ इब्रानी भासा च ग्लाणा लग्गा;</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">“हे भाऊओ कने पिताओ, मेरी सुणा, जेह्ड़ा हुण मैं तुहां सामणै दस्सणा चांह़दा ऐ।”</verse>
				<verse number="2">सैह़ एह़ सुणी करी कि सैह़ अहां नैं इब्रानी भासा च ग्ला दा ऐ, चुप होई गै, ताह़लू तिन्हीं ग्लाया,</verse>
				<verse number="3">“मैं तां यहूदी माणु ऐ, मेरा जन्म किलिकिया प्रदेसे दे तरसुसे सैहरे च होएया; अपर इस सैहरे च गमलीएल देयां पैरां अल्ल बेई करी पढ़ाया ऐ, कने पूर्वजां दी व्यबस्था दी ठीक तरीके पर सखाया ऐ; कने परमात्मे तांई बड़ा खुस था, ठीक तिंआं ई जिंआं तुहां सब हन।</verse>
				<verse number="4">मैं तां मरदा कने जणासा दून्नी जो बन्नी करी, जेला च बंद करी, यीशु मसीह दियां सिक्षां पर चलणे आल़े लोकां जो सताया, तिन्हां जो मरवाई भी दित्ता।</verse>
				<verse number="5">इसा गल्ला तांई अप्पु ई महायाजक कने महासभा दे सारे स्याणे गवाह हन, कि तिन्हां च मैं यहूदी भाऊआं दे नांऐ दियां चिठ्ठियां लेई करी दमिश्क सैहरे जो चलेया था, कि जेह्ड़े तित्थु हन तिन्हां जो भी सज़ा दुआणे तांई बन्नी करी यरूशलेम सैहरे जो लेई औयें।</verse>
				<verse number="6">“जाह़लू मैं चलदे-चलदे दमिश्क सैहरे अल्ल पुज्जा, तां इआं होएया कि दोपैरा दे बग्त चाणचक इक्क बड़ी जोत्ती अम्बरे ते मेरे चौंन्नी पास्से चमकी।</verse>
				<verse number="7">कने मैं जमीना पर पेई गेआ कने एह़ उआज़ सुणी, ‘हे शाऊल हे शाऊल, तू मिन्जो क्जो सतांदा ऐ।’</verse>
				<verse number="8">मैं जवाब दित्ता, ‘हे प्रभु तू कुण ऐ?’ तिन्हीं मिन्जो नैं ग्लाया, ‘मैं यीशु नासरी ऐ, जिसियो तू सतांदा ऐ।’</verse>
				<verse number="9">कने जेह्ड़े मिन्जो सौगी साथी थे, तिन्हां जोत्ती तां दिक्खी पर जेह्ड़ा मिन्जो नैं गल्लां करा दा था तिसदी गल्ल समझी नीं सके।</verse>
				<verse number="10">ताह़लू मैं ग्लाया, ‘हे प्रभु, मैं क्या करैं?’ प्रभुयैं मिन्जो नैं ग्लाया, ‘उठी करी दमिश्क सैहरे जो चली जा, कने जेह्ड़ा कुच्छ तेरे करणे तांई ठैहराया ऐ तित्थु तिज्जो नैं सब दस्सी दैणा।’</verse>
				<verse number="11">जाह़लू तिसा जोतिया दे तेजे दिया बज़ाह ते मिन्जो कुच्छ नीं दुस्सा करदा था, तां मैं अपणे संगी साथियां दे हत्थ पकड़े कने मैं दमिश्क सैहरे च आया।</verse>
				<verse number="12">“ताह़लू हनन्याह नांऐ दा इक्क माणु था सैह़ व्यबस्था दा पालण करणे आल़ा इक्क भक्त था, जेह्ड़ा तित्थु रैहणे आल़े सारेयां यहूदियां सौगी तिसदा अच्छा बोल चाल था, मिन्जो अल्ल आया,</verse>
				<verse number="13">कने खड़ोई करी मिन्जो नैं ग्लाणा लग्गा, ‘हे भाऊ शाऊल, भिरी दिक्खणा लग्ग।’ तिस ई बग्त मेरियां अखीं खुली गियां कने मैं तिसियो दिख्या।</verse>
				<verse number="14">“ताह़लू सैह़ ग्लाणा लग्गा, ‘अहां दे पूर्वजां दे परमात्मैं मिन्जो इसतांई ठैहराया ऐ कि तू तिसदिया इच्छा जो जाणे, कने तिस धर्मिये जो दिक्खैं कने तिसदे मुँऐ ते गल्लां सुणे।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि तू तिसदे पास्से ते सारे माणुआं सामणै तिन्हां गल्लां दा गवाह हुंगा जेह्ड़ियां तैं दिक्खियां कने सुणियां हन।</verse>
				<verse number="16">हुण क्जो देर करदा ऐ? उठ, बपतिस्मा लै, कने तिसदा नां लेई करी अपणेयां पापां ते माफी लेई लै।’</verse>
				<verse number="17">“जाह़लू मैं भिरी यरूशलेम सैहरे च आई करी मंदरे च प्रार्थना करा दा था, तां बेहोसी दिया हालता च होई गेआ,</verse>
				<verse number="18">कने तिसियो दिख्या कि सैह़ मिन्जो नैं ग्लादा ऐ, ‘तौल़ करी नैं यरूशलेम सैहरे ते फटाफट निकल़ी जा; क्जोकि जेह्ड़े लोक ऐत्थु हन तिन्हां मेरे बारे च तेरी गवाही नीं मनगे।’</verse>
				<verse number="19">मैं ग्लाया, ‘हे प्रभु लोक तां अप्पु जाणदे हन कि मैं तिज्जो पर बसुआस करणे आल़ेआं जो जेला च पांदा कने जगाह-जगाह आराधनालय च मरवांदा था।</verse>
				<verse number="20">कने जाह़लू तेरे गवाह स्तिफनुसे दा खून बहाया जा दा था तां मैं भी तित्थु खड़ोत्या था कने इसा गल्ला ते सेहमत था, जिन्हां तिसदी हत्या कित्तियो थी, मैं तिन्हां दे कपड़ेयां दी रखवाल़ी करा दा था।’</verse>
				<verse number="21">कने प्रभुयैं मिन्जो नैं ग्लाया, ‘चली जा, क्जोकि मैं तिज्जो होरनी जातिआं अल्ल दूर-दूर घल्लणा’।”</verse>
				<verse number="22">लोक इसा गल्ला तिकर तिसदी सुणदे रैह्, ताह़लू जोरे नैं ग्लाणा लग्गे, “एह़ दे माणुये जो खत्म करा, तिसदा जिन्दा रैहणा ठीक नीं।”</verse>
				<verse number="23">जाह़लू सैह़ जोरे नैं डड्डदे कने अपणे बाहरे दे कपड़े सट्टदे कने अम्बरे दे पास्सेयो अपणा गुस्सा दस्सणे तांई धूड़ी उडांदे थे;</verse>
				<verse number="24">तां सपाईयां दे सरदारे ग्लाया, “इसियो गढ़े च लेई जा, कने कोड़े मारी करी जांचा, कि मैं जाणी सकैं कि लोक कुसा बज़ाह ते इसदे खलाफ इआं ई ग्ला दे हन।”</verse>
				<verse number="25">जाह़लू तिन्हां तिसियो जोड़ेयां नैं बन्नेया तां पौलुस तिस सूबेदारे नैं जेह्ड़ा बक्खे खड़ोत्या था, ग्लाणा लग्गा, “क्या एह़ ठीक ऐ कि तू इक्क रोमी माणुये जो, कने सैह़ भी बगैर गुनाह कित्यो कोड़े मारगा?”</verse>
				<verse number="26">सूबेदार एह़ सुणी करी सपाईयां दे सरदारे नैं ग्लाणा लग्गा, “तू एह़ क्या करा दा ऐ, एह़ तां रोमी माणु ऐ।”</verse>
				<verse number="27">ताह़लू सपाईयां दे सरदारे तिस अल्ल आई करी ग्लाया, “मिन्जो दस्स, क्या तू रोमी माणु ऐ?” तिन्हीं ग्लाया, “हाँ।”</verse>
				<verse number="28">एह़ सुणी करी सपाईयां दे सरदारे ग्लाया, “मैं रोमी होणे दा औधा बड़े पैसे देई करी पाया ऐ।” पौलुस ग्लाणा लग्गा, “मैं तां पैदाईसी रोमी ऐ।”</verse>
				<verse number="29">ताह़लू जेह्ड़े लोक तिसियो परखणे पर थे, इकदम तिसदे बक्खे ते हटी गै; कने सपाईयां दे सरदारे भी एह़ जाणी करी कि एह़ रोमी माणु ऐ, कने मैंई तिसियो बन्नेया ऐ डरी गेआ।</verse>
				<verse number="30">दूये दिने तिन्हीं ठीक-ठीक परखणे दिया इच्छा ते ई कि यहूदी तिस पर दोस क्जो लग्गा करदे हन, तिसदे बंधन खोली दित्ते; कने प्रधान याजकां कने सारी महासभा जो किठ्ठे होणे दी सलाह दित्ती, कने पौलुसे जो थल्लै अंणी करी तिसदे सामणै खरेड़ी दित्ता।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">पौलुसैं महासभा दे पास्से टक लगाई करी दिख्या कने ग्लाया, “हे भाऊओ, मैं अज्जे तिकर परमात्मे दे तांई बिलकुल सच्चे मने सौगी ज़िन्दगी बिताई ऐ।”</verse>
				<verse number="2">जेह्ड़ा पौलुसैं ग्लाया तिसा गल्ला सुणी करी हनन्याह महायाजकैं तिन्हां जो जेह्ड़े तिस अल्ल खड़ोत्यो थे, तिसदे मुँऐ च चपेड़ मारने दा हुक्म दित्ता।</verse>
				<verse number="3">ताह़लू चपेड़ खाणे ते बाद पौलुसैं तिस नैं ग्लाया, “हे चूना फेरियो दीवार मतलब हे पाखंडी, परमात्मा तिज्जो मारगा। तू व्यबस्था मताबक मेरा न्याय करणे जो बैठेया ऐ, कने भिरी क्या कानून दे खलाफ मिन्जो मारने दा हुक्म दिंदा ऐ?”</verse>
				<verse number="4">जेह्ड़े बक्खे खड़ोत्यो थे तिन्हां ग्लाया, “क्या तू परमात्मे दे महायाजके जो बुरा भला ग्लाई नैं बेज्जती करा दा ऐ?”</verse>
				<verse number="5">पौलुसैं ग्लाया, “हे भाऊओ, मैं नीं जाणदा था कि एह़ महायाजक ऐ; क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, ‘अपणेयां लोकां दे प्रधाने जो बुरा मत ग्ला।’ ”</verse>
				<verse number="6">ताह़लू पौलुसैं एह़ जाणी करी कि इक्क झुंड कुच्छ सदूकी कने दूआ फरीसी माणुआं दा ऐ, महासभा च जोरे नैं ग्लाणा लग्गा, “हे भाऊओ, मैं फरीसी कने फरीसी माणुआं दे खानदाने दा ऐ, मरेयां दी आस कने जरिये जिन्दे होणे दे बारे च मेरा मुकदमा होआ दा ऐ।”</verse>
				<verse number="7">जाह़लू तिन्हीं एह़ गल्ल ग्लाई तां फरीसी कने सदूकी माणुआं च लड़ाई होणा लग्गी; कने सभा च बैर पेई गेआ।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि सदूकी माणु तां एह़ बसुआस ऐ, कि ना दुवारी जिन्दा होणा ऐ ना सुअर्गदूत कने ना पवित्र आत्मा ऐ; अपर फरीसी इन्हां सबना च बसुआस करदे हन।</verse>
				<verse number="9">ताह़लू बड़ा सोर सराबा होणा लग्गा कने कुच्छ सास्त्री जेह्ड़े फरीसी माणु थे, उठी करी खड़ोई गै कने एह़ ग्लाई करी लड़णा लग्गे, “अहां इस माणुये च कोई बुराई नीं पांदे, कने होई सकदा ऐ, कि सायद पवित्र आत्मा या अप्पु सुअर्गदूतैं इस नैं गल्लां कित्तियां होन।”</verse>
				<verse number="10">जाह़लू बड़ी लड़ाई होई, तां सपाईयां दे सरदारैं इस डरे नैं कि सैह़ पौलुसे दे टुकड़े-टुकड़े ना करी दैं, सपाईयां जो हुक्म दित्ता कि आई करी तिसियो तिन्हां दे बिच्चे ते जबरदस्ती कड्डी करी गढ़े जो लेई जा।</verse>
				<verse number="11">तिसा ई राती प्रभु यीशुयैं पौलुसे अल्ल खड़ोई करी ग्लाया, “हे पौलुस, हौंसला रख; क्जोकि जिंआं तैं यरूशलेम सैहरे च मेरी गवाही दित्ती, तिंआं ई तिज्जो रोम सैहरे च भी मेरी गवाही दैणी पोणी ऐ।”</verse>
				<verse number="12">जाह़लू भ्याग होई तां कुच्छ यहूदी माणुआं इक्क होई करी कसम खादी कि जाह़लू तिकर अहां पौलुसे जो मारी नीं दैन, ताह़लू तिकर ना कुच्छ खांगे कने ना कुच्छ पींगे।</verse>
				<verse number="13">जिन्हां अप्पु च एह़ कसम खादियो थी, सैह़ चाल़ियां माणुआं ते जादा थे।</verse>
				<verse number="14">तिन्हां प्रधान याजकां कने स्याणेयां अल्ल जाई करी ग्लाया, “अहां कसम खाई नैं एह़ ठाणी लेआ ऐ कि जाह़लू तिकर अहां पौलुसे जो मारी नीं दैन, ताह़लू तिकर ना कुच्छ खांगे कने ना कुच्छ पींगे।</verse>
				<verse number="15">इसतांई हुण महासभा सौगी सपाईयां दे सरदारे जो समझा कि पौलुसे जो तुहां अल्ल इआं लेई ओन, मन्नेया कि तुहां तिसदे इस मुद्दे जो बड़ी बरीकिया नैं छाणबीण करी नैं सुलझाणा चांह़दे हन; कने ऐत्थु अहां तिसदे पुज्जणे ते पैहल्लैं तिसियो मारने तांई त्यार रैंह्गे।”</verse>
				<verse number="16">अपर पौलुसे दे भांणजे सुणेया कि सैह़ इसियो मारने दे चक्करे च हन, तां गढ़े च जाई करी पौलुसे जो खबर दित्ती।</verse>
				<verse number="17">पौलुसैं सूबेदारां ते इक्की सूबेदारे जो अप्पु अल्ल सद्दी करी ग्लाया, “इस जुआने जो सपाईयां दे सरदारे अल्ल लेई जा, एह़ तिस नैं कुच्छ ग्लाणा चांह़दा ऐ।”</verse>
				<verse number="18">इसतांई सूबेदार पौलुसे दे भांणजे तिसियो सपाईयां दे सरदारे अल्ल लेई गेआ कने ग्लाणा लग्गा, “कैदी पौलुसैं मिन्जो सद्दी करी विणती कित्ती कि एह़ जुआन सपाईयां दे सरदारे नैं कुच्छ ग्लाणा चांह़दा ऐ; इसियो तिस अल्ल लेई जा।”</verse>
				<verse number="19">सपाईयां दे सरदारैं तिसदा हत्थ पकड़ी करी, कने तिसियो लग्ग लेई जाई करी पुछया, “तू मिन्जो नैं क्या ग्लाणा चांह़दा ऐ।”</verse>
				<verse number="20">तिन्हीं ग्लाया, “यहूदी अगुआं इक्क होई नैं साजस रची, कि तिज्जो नैं विणती करी नैं कि कल पौलुसे जो महासभा च अणन, मना कि तुहां तिसदे इस मुद्दे जो बड़ी बरीकिया नैं छाणबीण करणा चांह़दे हन।</verse>
				<verse number="21">अपर तिन्हां दी मत सुणदा, क्जोकि तिन्हां च चाल़ियां ते जादा माणु पौलुसे जो मारने दे चक्करे च हन, जिन्हां कसम खाई नैं एह़ ठाणी लेआ कि जाह़लू तिकर सैह़ पौलुसे जो मारी नीं दैन, ताह़लू तिकर ना तिन्हां खाणा ना पीणा। कने हुण सैह़ त्यार हन कने तेरे वचने दा इन्तजार करा दे हन।”</verse>
				<verse number="22">सैह़ ताह़लू सपाईयां दे सरदारे जुआने जो एह़ हुक्म देई करी घल्ली दित्ता, “कुस नैं मत ग्लांदा कि तैं मिन्जो एह़ गल्लां दस्सियां हन।”</verse>
				<verse number="23">ताह़लू सपाईयां दे सरदारैं दूँ सूबेदारां जो सद्दी करी ग्लाया, “दो सौ सपाई, सत्तर घुड़सवार, कने दो सौ भाले आल़े, कैसरिया सैहरे जो जाणे तांई त्यार करी रखेयां, कने तू राती दे नौ बजे निकल़ेयां।</verse>
				<verse number="24">कने पौलुसे दी सवारिया तांई घोड़े त्यार रखा, कि तिसियो फेलिक्स हाकमे अल्ल सम्भाल़ी करी पज्जाई दैन।”</verse>
				<verse number="25">सपाईयां दे सरदारैं इस तरीके नैं चिठ्ठी भी लिखी,</verse>
				<verse number="26">“महामहिम फेलिक्स हाकमे जो क्लौदियुस लूसियासे दा नमस्कार।</verse>
				<verse number="27">इस माणुये जो यहूदियां पकड़ी करी मारणा चाया, अपर जाह़लू मिन्जो पता लगा कि सैह़ रोमी माणु ऐ, तां सपाईयां लेई करी छड़वाई अंदा।</verse>
				<verse number="28">मैं जाणदा था कि सैह़ तिस पर कुस बज़ाह ते दोस लग्गा करदे हन, इसतांई तिसियो तिन्हां दिया महासभा च लेई गेआ।</verse>
				<verse number="29">ताह़लू मैं जाणी गेआ कि सैह़ अपणी यहूदी व्यबस्था दे विवादां दे बारे च इस पर दोस लग्गा दे हन, अपर जान्नी ते मारी दैणे या बन्नी करी रखणे आल़ा तिस च कोई दोस नीं।</verse>
				<verse number="30">जाह़लू मिन्जो दस्सेया कि इस माणुये जो मारने दे चक्करे हन, तां मैं इकदम तिज्जो अल्ल घल्ली दित्ता; कने दोस लगाणे आल़े यहूदियां जो भी हुक्म दित्ता कि तेरे सामणै तिस पर दोस लगान।”</verse>
				<verse number="31">तां जिंआं तिन्हां सपाईयां जो हुक्म दित्या था, तिंआं ई पौलुसे जो रातों-रात लेई करी अन्तिपत्रिस सैहरे च लेई आये।</verse>
				<verse number="32">दूये दिने सैह़ घुड़सवारां जो पौलुसे जो सौगी घल्ली करी सैह़ अपणे गढ़ यरूशलेम सैहरे जो बापस आई गै।</verse>
				<verse number="33">तिन्हां कैसरिया सैहरे च पुज्जी करी हाकमे जो चिठ्ठी दित्ती; कने पौलुसे जो भी तिसदे सामणै खरेड़ी दित्ता।</verse>
				<verse number="34">हाकमे चिठ्ठिया पढ़ी करी पुछया, “एह़ कुस देसे दा ऐ।”</verse>
				<verse number="35">कने जाह़लू पता लग्गा कि एह़ किलिकिया प्रदेसे दा ऐ; तां तिस नैं ग्लाया, “जाह़लू तिज्जो पर दोस लगाणे आल़े यहूदी ओंगे, तां मैं तेरा फैसला करणा।” कने तिन्हीं पौलुसे जो हेरोदेस राजे दे किल्ले च पैहरे च रखणे दा हुक्म दित्ता।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">पंजा दिनां बाद हनन्याह महायाजक कई स्याणे कने तिरतुल्लुस नांऐ दे इक्की बकीले जो सौगी लेई करी कैसरिया सैहरे जो आई रैह्; तिन्हां हाकमे दे सामणै पौलुसे पर दोस लगाई नैं ग्लाया।</verse>
				<verse number="2">जाह़लू पौलुसे जो सद्देया तां तिरतुल्लुस तिस पर दोस लगाई करी ग्लाणा लग्गा, “हे महामहिम फेलिक्स, तेरिया बज़ाह ते अहां बड़ी खुसिया नैं रैंह्दे हन, कने तेरे प्रबन्धे नैं इसा जातिया तांई कई बुराईआं खत्म हुंदियां जांदियां हन।</verse>
				<verse number="3">इसियो अहां हर जगाह कने हर किस्मां दे धन्यावादे सौगी मनदे हन।</verse>
				<verse number="4">अपर इसतांई कि मैं तिज्जो होर दुख नीं दैणा चांह़दा, मैं तिज्जो नैं विणती करदा ऐ कि मेह़रवानी करी नैं मेरियां इक्क दो गल्लां सुणी लै।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि एह़ पूरे संसारे दे सारे यहूदी लोकां च अंदोलण करदा-फिरदा ऐ, कने एह़ इक्क नासरियां दे झूठिया धार्मिकता दा मुखिया भी ऐ।</verse>
				<verse number="6">इन्हीं मंदरे जो असुद्ध करणा चाया, अपर अहां तिसियो पकड़ी लेआ। अहां तिसियो अपणे कानूने मताबक सज़ा दित्तियो हुंदी;</verse>
				<verse number="7">अपर सपाईयां दे अधिकारियैं लुसियासें जबरदस्ती अहां दे हत्थे ते खोई लेआ,</verse>
				<verse number="8">कने मुकदमे तांई तेरे सामणै ओणे दा हुक्म दित्ता। इन्हां सारियां गल्लां जो जिन्हां दे बारे च अहां तिस पर दोस लगांदे हन, तू अप्पु ई तिसियो परखी करी सच्चाईया जो जाणी लैंगा।”</verse>
				<verse number="9">यहूदियां भी तिसदा साथ देई करी ग्लाया, एह़ सब गल्लां सच्च हन।</verse>
				<verse number="10">जाह़लू हाकमे पौलुसे जो ग्लाणे दा इसारा कित्ता, तां तिन्हीं जवाब दित्ता, “मैं एह़ जाणी करी कि तू मते साल्लां ते इस देसे दे लोकां दा न्याय करा दा ऐ, कने इसतांई खुसिया नैं अपणा बचाब पेस करदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">तू अप्पु जाणी सकदा ऐ कि जाह़लू ते मैं यरूशलेम सैहरे च अराधना करणे जो मंदरे च आया, मिन्जो बारा दिन ते जादा नीं होये हन।</verse>
				<verse number="12">तिन्हां ना मिन्जो मंदरे च ना आराधनालय च, ना सैहरे च कुसी सौगी बैंह्सदे या भीड़ लगांदे दिख्या;</verse>
				<verse number="13">कने ना तां सैह़ तिन्हां गल्लां जो, जिन्हां दा सैह़ मिन्जो पर दोस लगांदे हन, तिज्जो सामणै सच्च साबित करी सकदे हन।</verse>
				<verse number="14">अपर मैं तेरे सामणै एह़ मन्नी लैंदा ऐ कि जिसा धार्मिकता जो सैह़ झूठी धार्मिकता ग्लांदे हन, कि मैं अपणे पूर्वजां दे परमात्मे दी अराधना करदा ऐ, कने जेह्ड़ियां गल्लां मूसा दिया व्यबस्था कने भविष्यवक्ता दियां कताबा च लिखियां हन, तिन्हां सबना पर बसुआस करदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">कने परमात्मे ते आस रखदा ऐ, कि जेह्ड़ी सैह़ अप्पु भी रखदे हन, कि धर्मी अधर्मी दून्नी जो परमात्मा मरेयां ते दुवारी जिन्दा करगा।</verse>
				<verse number="16">इसते मैं अप्पु भी कोसस करदा ऐ कि परमात्मे दे, कने माणुआं दे पास्से ते मेरा मन हमेसा बेकसूर रैंह्।</verse>
				<verse number="17">“मतेआं साल्लां बाद मैं अपणे गरीब लोकां जो दान दैणा, कने परमात्मे जो भेंट चढ़ाणा यरूशलेम सैहरे च आया था।</verse>
				<verse number="18">तिसी बग्त इन्हां मंदरे च मिन्जो सुद्ध होणे दिया रीतिया जो पूरिया करदे दिख्या, कने तित्थु ना तां कोई भीड़ थी ना कोई सोर सराबा था,</verse>
				<verse number="19">अपर तित्थु आसिया प्रदेसे दे कुच्छ यहूदी माणु थे, जिन्हां ऐत्थु तुहां सामणै हाजर होणा ठीक था, जे मेरे बरोधे च तिन्हां दी कोई गल्ल होयैं तां ऐत्थु तेरे सामणै आई करी मिन्जो पर दोस लगांदे हन।</verse>
				<verse number="20">या एह़ अप्पु ई दस्सन कि जाह़लू मैं महासभा दे सामणै खड़ोत्या था, तां तिन्हां मिन्जो च कुण देहया दोस पाया?</verse>
				<verse number="21">इसा इक्की गल्ला जो छड्डी करी जेह्ड़ी मैं तिन्हां बिच्च खड़ोई करी जोरे नैं ग्लाईयो थी, ‘मरेयां दे दुवारी जिन्दे होणे दे बारे च अज्ज मेरा तुहां दे सामणै मुकदमा होआ दा ऐ’।”</verse>
				<verse number="22">फेलिक्स जेह्ड़ा यीशु मसीह दियां सिक्षां जाणदा था, तिन्हां जेह्ड़ा एह़ ग्लाई करी टाल़ी दित्ता, “जाह़लू सपाईयां दा सरदार लूसियास ओंगा, तां तुहां दियां गल्लां दा फैसला करगा।”</verse>
				<verse number="23">कने सूबेदारे जो हुक्म दित्ता कि पौलुस दा पैहरा करदा रेह्आं, अपर तिसदेयां साथियां च कुसी जो भी सेवा करणे ते मत रोकदा।</verse>
				<verse number="24">कुच्छ दिनां बाद फेलिक्स हाकम अपणिया लाड़िया द्रुसिल्ला जो, जेह्ड़ी यहूदनी थी, सौगी लेई करी कैसरिया सैहरे च आई रेह्आ कने पौलुसे जो सदवाई करी तिसियो बसुआसे दे बारे च जेह्ड़ा प्रभु यीशु मसीह पर ऐ, तिसते सुणेया।</verse>
				<verse number="25">जाह़लू पौलुस धार्मिकता कने सांति, कने ओणे आल़े न्याय दी चर्चा करा दा था, तां फेलिक्से डरी करी जवाब दित्ता, “हुण तां तू जा; जाह़लू मिन्जो अल्ल बग्त हुंगा, मैं तिज्जो अप्पु सद्दी लैंगा।”</verse>
				<verse number="26">तिसियो पौलुसे ते कुच्छ धन-दौलत मिलणे दी आस थी, इसतांई होर भी सद्दी-सद्दी करी तिस नैं गल्लां करा करदा था।</verse>
				<verse number="27">अपर जाह़लू दो साल होई गै, तां फेलिक्स हाकमे दिया जगाह पर पुरकियुस फेस्तुस हाकम बणेया; कने फेलिक्स यहूदियां जो खुस करणे दी इच्छा ते पौलुसे जो जेला च ई रैहणा दित्ता।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">फेस्तुस तिस यहूदिया प्रदेसे च हाकमे दी पदवी लेई करी त्रीं दिनां बाद कैसरिया सैहरे ते यरूशलेम सैहरे जो गेआ।</verse>
				<verse number="2">ताह़लू प्रधान याजकां कने यहूदी लोकां देयां खास अगुआं तिसदे सामणै पौलुसे पर दोस लगाये;</verse>
				<verse number="3">कने तिस नैं विणती कित्ती कि सैह़ पौलुसे जो यरूशलेम सैहरे जो घल्ली करी तिन्हां दा पक्ष लैं, क्जोकि सैह़ रस्ते च ई तिसियो मारने दे चक्करे च थे।</verse>
				<verse number="4">फेस्तुस हाकमें जवाब दित्ता, “पौलुस कैसरिया सैहरे च पैहरे च ऐ, कने मैं अप्पु तित्थु तौल़ी जाणे आल़ा ऐ।”</verse>
				<verse number="5">भिरी ग्लाया, “तुहां च जेह्ड़े हक्क रखदे हन सैह़ सौगी चलण, कने जे इन्हीं माणुये कुच्छ बुरा कम्म कित्या ऐ तां तिस पर दोस लगान।”</verse>
				<verse number="6">फेस्तुस हाकम यरूशलेम सैहरे कोई अठ दस दिन रेई करी कैसरिया सैहरे जो चली गेआ; कने दूये दिने न्याय आसणे पर बेई करी पौलुसे जो अणने दा हुक्म दित्ता।</verse>
				<verse number="7">जाह़लू सैह़ आया तां जेह्ड़े यहूदी अगुऐ यरूशलेम सैहरे ते आएयो थे, तिन्हां अक्खे बक्खे खड़ोई करी तिस बड़े गम्भीर दोस लगाये, जिन्हां दा सबूत सैह़ नीं देई सकदे थे।</verse>
				<verse number="8">अपर पौलुसैं जवाब दित्ता, “मैं ना तां यहूदियां दी व्यबस्था दे कने ना मंदरे दे, कने ना ई कैसर राजे दे खलाफ कोई अपराध कित्ता ऐ।”</verse>
				<verse number="9">ताह़लू फेस्तुसें यहूदी अगुआं जो खुस करणे दिया इच्छा ते पौलुसे ते पुछया, “क्या तू चांह़दा ऐ कि यरूशलेम सैहरे जो जान; कने तित्थु मेरे सामणै तेरा एह़ मकदमा तय कित्ता जां।”</verse>
				<verse number="10">पौलुस ग्लाणा लग्गा, “मैं कैसरे राजे दिया कचेहरिया दे सामणै खड़ोत्या ऐ। ठीक ऐई ऐ कि मेरे मकदमे दा फैसला ऐत्थु ई होणा चाइदा। जिंआं तिज्जो भी भला चंगा पता ऐ, कि मैं यहूदी अगुआं दे खलाफ कोई अपराध नीं कित्ता।</verse>
				<verse number="11">जे मैं अपराधी ऐ कने मारने आल़ा कोई कम्म कित्या ऐ, तां मरने ते नीं मुकरदा। अपर जिन्हां गल्लां दा यहूदी अगुऐ मिन्जो पर दोस लगांदे हन, जे तिन्हां च कोई भी गल्ल सच्च नीं होयैं, तां कुसी जो एह़ हक्क नीं ऐ कि सैह़ मिन्जो इन्हां दे हुआलैं करैं। मैं कैसर राजे नैं विणती करदा ऐ, सैई मेरा न्याय करगा।”</verse>
				<verse number="12">ताह़लू फेस्तुस हाकमे मंत्रियां दी सभा सौगी गल्लां करी नैं जवाब दित्ता, “तैं कैसर राजे दी दुहाई दित्ती ऐ, तां तेरा मुकदमा कैसर राजे अल्ल ई जांगा।”</verse>
				<verse number="13">कुच्छ दिनां बाद राजा अग्रिप्पा कने तिसदी लोक्की बैहण बिरनीके फेस्तुस नैं मुलाकात करणा कैसरिया सैहरे च आये।</verse>
				<verse number="14">तिन्हां तित्थु बड़े दिन रैहणे दे बाद फेस्तुसें पौलुसे दे बारे च राजे जो दस्सेया, “इक्क माणु ऐ, जिसियो फेलिक्स कैदी बणाई करी छड्डी गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="15">जाह़लू मैं यरूशलेम सैहरे च था, तां प्रधान याजक कने यहूदियां दे स्याणेयां तिसदी कारवाई कित्ती, कने सोचेया कि तिसियो सज़ा दा हुक्म दित्ता जां।</verse>
				<verse number="16">“अपर मैं तिन्हां जो जवाब दित्ता कि रोमी माणुआं दी एह़ रीति नीं ऐ कि कुसी माणुये जो सज़ा तांई हुआलैं करी दैन, जाह़लू तिकर दोसी जो अपणे दोस लगाणे आल़ेआं दे सामणै खड़ोई करी दोस दे जवाब दैणे दा मौका ना मिल्लैं।</verse>
				<verse number="17">इसतांई जाह़लू यहूदी अगुऐ कैसरिया सैहरे ते मिन्जो सौगी ऐत्थु किठ्ठे होये, तां मैं कुच्छ देर नीं कित्ती, अपर दूये ई दिने न्याय आसणे पर बेई करी पौलुसे जो कचेहरिया च अणने दा हुक्म दित्ता।</verse>
				<verse number="18">जाह़लू तिस पर दोस लगाणे आल़े खड़ोई गै, तां तिन्हां दियां अनुचित गल्लां दा दोस नीं लगाया, जिंआं मैं समझदा था।</verse>
				<verse number="19">तिन्हां जो सिर्फ अपणी धार्मिकता दे बारे च कुच्छ गल्लां च तिस नैं मतभेद था, कने यीशु नांऐ दे माणुये दे बारे च भी जेह्ड़ा मरी चुकेया ऐ, अपर पौलुस तिसदे जिन्दा होणे दा दावा करदा ऐ।</verse>
				<verse number="20">कने मैं नीं जाणदा था कि इन्हां गल्लां दी छाणबीण किंआं करैं। इसतांई मैं पौलुसे ते पुछया, ‘क्या तू यरूशलेम सैहरे जो जांगा, कि तित्थु इन्हां गल्लां दा मुकदमा होयैं?’</verse>
				<verse number="21">अपर जाह़लू पौलुसैं कैसरे राजे दी दुहाई दित्ती कि तिसदे मुकदमे दा फैसला महाराजे अल्ल होयैं, तां मैंई हुक्म दित्ता कि जाह़लू तिकर तिसियो कैसर राजे अल्ल ना घल्लैं, तिसियो हिरासत च रखेया जां।”</verse>
				<verse number="22">ताह़लू राजा अग्रिप्पा फेस्तुसे नैं ग्लाणा लग्गा, “मैं भी तिस माणुये दी सुणना चांह़दा ऐ।” तिन्हीं ग्लाया, “तैं कल सुणी लैणां।”</verse>
				<verse number="23">अपर दूँये दिने जाह़लू राजा अग्रिप्पा कने बिरनीके बड़ा डोल डमाका करी नैं आये कने सपाईयां दे सरदारां कने सैहरे देयां खास लोकां सौगी दरबारे पर पुज्जे। ताह़लू फेस्तुसें हुक्म दित्ता, कने पौलुसे जो लेई ओन।</verse>
				<verse number="24">फेस्तुस हाकम ग्लाणा लग्गा, “हे राजा अग्रिप्पा, कने हे ऐत्थु आएयो सज्जणो, तुहां इस माणुये जो दिक्खा दे हन, जिसदे बारे च सारेयां यहूदियां यरूशलेम सैहरे च भी कने ऐत्थु भी जोरे-जोरे नैं डड्डी करी मिन्जो नैं विणती कित्ती कि इसदा जिन्दा रैहणा ठीक नीं।</verse>
				<verse number="25">अपर मैं जाणी लेआ कि तिन्हीं ऐदेया कुच्छ नीं कित्या कि मारी दित्ता जां; कने जाह़लू तिन्हीं अप्पु ई महाराजे दी दुहाई दित्ती तां मैं तिसियो रोम सैहरे जो घल्लणे दा बचार कित्ता।</verse>
				<verse number="26">मैं तिसदे बारे च कोई पक्की गल्ल नीं पाई कि अपणे महाराजे जो लिखी घल्लैं। इसतांई मैं तिसियो तुहां सामणै कने खास करी नैं हे राजा अग्रिप्पा, तेरे सामणै लंदेया ऐ कि परखणे ते बाद मिन्जो कुच्छ लिखणे जो मिल्ले।</verse>
				<verse number="27">क्जोकि कैदिये जो घल्लणा कने जेह्ड़े दोस तिस पर लगायो हन, तिन्हां जो नीं दस्सणा, मिन्जो ठीक नीं लग्गा दा ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">राजा अग्रिप्पा पौलुसे नैं ग्लाणा लग्गा, “तिज्जो अपणे बारे च कुच्छ ग्लाणे दा मौका ऐ।” ताह़लू पौलुस तिन्हां दा ध्यान अपणे पास्से करणे तांई अपणा हत्थ गांह करी नैं जवाब दैणा लग्गा,</verse>
				<verse number="2">“हे राजा अग्रिप्पा, जितणियां गल्लां दा यहूदी अगुऐ मिन्जो पर दोस लगांदे हन, अज्ज तिज्जो सामणै तिन्हां दा जवाब दैणे तांई मैं अपणे जो धन समझदा ऐ,</verse>
				<verse number="3">खास करी नैं इसतांई कि तू यहूदियां दे सारे रीति रिवाजां कने झगड़ेयां जो जाणदा ऐ। इसतांई मैं विणती करदा ऐ, कि तसल्लिया नैं मेरी गल्ल सुण।</verse>
				<verse number="4">“मेरा चाल-चलण जुआनिया ते ई मेरे लोकां च कने यरूशलेम सैहरे च जदेया था, एह़ सारे यहूदी जाणदे हन।</verse>
				<verse number="5">जे सैह़ गवाही दैणा चां, तां जुआनिया ते ई मिन्जो पणछैणदे हन, कि मैं फरीसी होई करी अपणिया धार्मिकता दे सबते कट्टर धर्मे दे मताबक चलेया।</verse>
				<verse number="6">अज्ज मैं परमात्मे दे जरिये अहां दे पूर्वजां जो दित्यो वादे दी आसा दिया बज़ाह ते ऐत्थु दोसी बणी करी खड़ोत्या ऐ।</verse>
				<verse number="7">तिस वादे दे पूरे होणे दी आस लगायो, अहां दे बारांह गोत्र अपणे सारे मने नैं रात दिन परमात्मे दी अराधना करदे आये हन। हे राजा, इसा ई आसा दे बारे च यहूदी मिन्जो पर दोस लगांदे हन।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू पौलुसैं राजे कने भीड़ा च सारे यहूदियां जो ग्लाया, क्या तुहां सच्ची च बसुआस करदे हन, कि परमात्मा मरेयां जो जिन्दा नीं करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="9">“मैं भी सुणेया था कि यीशु नासरिये दे नांऐ दे बरोध च मिन्जो बड़ा कुच्छ करणा चाइदा।</verse>
				<verse number="10">कने मैं यरूशलेम सैहरे च ऐई कित्ता; कने प्रधान याजकां ते हक्क पाई करी मतेआं पवित्र लोकां जो जेला च पाया, कने जाह़लू सैह़ मारी दित्ते जांदे थे तां मैं भी तिन्हां दे बरोधे च अपणी सलाह दिंदा था।</verse>
				<verse number="11">हर आराधनालय च मैं तिन्हां जो ताड़णा देई-देई करी यीशुये दी निंदा करवांदा था, ऐत्थु तिकर कि गुस्से दिया बज़ाह ते इतणा पागल होई गेआ कि दूयेयां सैहरां च जाई करी भी तिन्हां जो सतांदा था।</verse>
				<verse number="12">“इस सफरे च जाह़लू मैं प्रधान याजकां ते आदेस पत्र लेई करी दमिश्क सैहरे जो जा दा था;</verse>
				<verse number="13">तां हे राजा, रस्ते च दोपैरा दे बग्त मैं अम्बरे ते सूरजे दिया रोशनी ते भी तेज इक्क जोत्ती, अपणे सौगी चलणे आल़ेआं दे चौंन्नी पास्से चमकदी दिक्खी।</verse>
				<verse number="14">जाह़लू अहां सारे धरतिया पर पेई गै, तां मैं इब्रानी भासा च, मिन्जो नैं एह़ ग्लांदे होये एह़ उआज़ सुणी, ‘हे शाऊल, हे शाऊल, तू मिन्जो क्जो सतांदा ऐ, कने पैनी चीज्जा पर पैर मारणा तिज्जो तांई बड़ा औखा ऐ।’</verse>
				<verse number="15">मैं ग्लाया, ‘हे प्रभु, तू कुण ऐ?’ प्रभुयैं ग्लाया, ‘मैं यीशु ऐ, जिसियो तू सतांदा ऐ।</verse>
				<verse number="16">अपर तू उठ, अपणेयां पैरां पर खड़ोई जा; क्जोकि मैं तिज्जो इसतांई दर्शन दित्ता ऐ कि तिज्जो तिन्हां गल्लां दा भी सेवक कने गवाह ठैहरान, जेह्ड़ियां ते दिक्खियां हन, कने तिन्हां दा भी जिन्हां तांई मैं तिज्जो दर्शन दैणा।</verse>
				<verse number="17">कने मैं तिज्जो यहूदी लोकां कने होरनी जातिआं दे लोकां बिच्च घल्लदा ऐ, मैं तुहां दी रक्षा करगा।</verse>
				<verse number="18">कि तिन्हां दी अखीं खोलणे, कने नेहरे ते कड्डी करी जोतिया च कने सैताने दे हक्के ते परमात्मे दे राज्जे च लेई ओन। कि सैह़ पापां ते माफी पाई सकन, कने तिन्हां सामणै आई जान, जेह्ड़े मिन्जो च बसुआस दे जरिये परमात्मे तांई लग्ग कित्यो हन।’</verse>
				<verse number="19">“इसतांई हे राजा अग्रिप्पा, मैं तिस सुअर्गीय दर्शने दी गल्ल नीं टाल़ी,</verse>
				<verse number="20">अपर पैहल्लैं दमिश्क सैहरे दे, भिरी यरूशलेम सैहरे दे, कने ताह़लू यहूदिया दे सारे देसां दे रैहणे आल़ेआं जो, कने होरनी जाति दे लोकां च प्रचार करदा रेह्आ, कि मने बदला कने परमात्मे पास्से फिरी करी खरे कम्म करी नैं सबूत देआ कि तुहां सच्च बिच्च अपणा मन पापां ते बदली लेआ ऐ।</verse>
				<verse number="21">इन्हां गल्लां दिया बज़ाह ते यहूदी मिन्जो पकड़ी नैं मंदरे च मारने चक्करे च थे।</verse>
				<verse number="22">अपर परमात्मे दिया बज़ाह ते मैं अज्जे तिकर जिन्दा ऐ कने छोटे बड्डेयां सबना सामणै गवाही दिंदा ऐ, कने तिन्हां गल्लां जो छड्डी करी होर कुच्छ नीं ग्लांदा जेह्ड़ियां भविष्यवक्तां कने मूसे भी ग्लाईयां कि होणे आल़िआं हन,</verse>
				<verse number="23">कि मसीह जो दुख झेलणा कने सैह़ सबना ते पैहल्ले मरेयां ते दुवारी जिन्दा होई करी, अहां देयां लोकां कने होरनी जाति दे लोकां च जोतिया दा प्रचार करगा।”</verse>
				<verse number="24">जाह़लू पौलुस इस तरीके नैं जवाब दे दा था, तां फेस्तुस हाकम जोरे नैं ग्लाणा लग्गा, “हे पौलुस, तू पागल ऐ। मते ज्ञाने तिज्जो पागल करी दित्या ऐ।”</verse>
				<verse number="25">अपर पौलुस ग्लाणा लग्गा, “हे महामहिम फेस्तुस, मैं पागल नीं, अपर सच्चाईया कने अक्ला दियां गल्लां ग्ला दा ऐ।</verse>
				<verse number="26">राजा भी जिसदे सामणै मैं निडर होई करी ग्ला दा ऐ, एह़ गल्लां जाणदा ऐ; कने मिन्जो बसुआस ऐ जे इन्हां गल्लां च कोई तिसते छुपियो नीं, क्जोकि इसा घटनां दे बारे च सारे लोकां जो पता ऐ।</verse>
				<verse number="27">हे राजा अग्रिप्पा, क्या तू भविष्यवक्तां दा बसुआस करदा ऐ, हाँ, मैं जाणदा ऐ कि तू बसुआस करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="28">ताह़लू राजा अग्रिप्पा पौलुसे नैं ग्लाणा लग्गा, “तू थोड़ा ई समझाणे ते मिन्जो मसीह बणाणा चांह़दा ऐ।”</verse>
				<verse number="29">पौलुस ग्लाणा लग्गा, “परमात्मे नैं मेरी प्रार्थना ऐ कि क्या थोड़े च क्या मते च, बस तू ई नीं जितणे लोक अज्ज मेरियां गल्लां सुणा दे हन, इन्हां बंधना जो छड्डी करी सैह़ मिन्जो साइआं मसीह बणी जान।”</verse>
				<verse number="30">इसा गल्ला सुणी करी राजा कने हाकम बिरनीके कने तिन्हां सौगी बैठणे आल़े उठी करी चली गै;</verse>
				<verse number="31">जाह़लू सैह़ बाहर जा दे थे तां अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “इन्हीं माणु मौत्ती दी सज़ा या जेला च पाणे जोग्गा कोई अपराध नीं कित्या।”</verse>
				<verse number="32">राजा अग्रिप्पा फेस्तुस हाकम नैं ग्लाणा लग्गा, “जे एह़ माणु कैसर राजे दी दुहाई नीं दिंदा, तां छुटी सकदा था।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">जाह़लू फेस्तुस हाकमे दे जरिये एह़ पक्का होई गेआ कि अहां समुंदरी जाह्जे च इटली प्रदेसे जो जान, तां तिन्हीं पौलुस कने कुच्छ होरनी कैदियां जो भी युलियुस नांऐ दे औगस्तुसे महाराजे दे सपाईयां दे इक्की सूबेदारे दे हुआलैं करी दित्ता।</verse>
				<verse number="2">अद्रमुतियुम सैहरे दे इक्क समुंदरी जाह्जे पर जेह्ड़ा आसिया प्रदेसे दियां लगदियां जगाह च जाणे आल़ा था, तां अहां तिस जाह्जे पर बेई करी यात्रा तांई चली पै, कने तिसा यात्रा च अरिस्तर्खुस नांऐ दा इक्क माणु अहां सौगी था, जेह्ड़ा मकिदुनिया प्रदेसे दे थिस्सलुनीके सैहरे दा रैहणे आल़ा था।</verse>
				<verse number="3">दूये दिने अहां सैदा सैहरे च पुज्जे, कने युलियुस पौलुसे पर दया करी नैं तिसियो तिसदे साथियां अल्ल जाणा दित्ता कि तिन्हां ते कुच्छ जरूरी चीज्जां लेई ओन।</verse>
				<verse number="4">तित्थु ते अहां दुवारी यात्रा सुरू कित्ती, हौआ उल्टी दिसा ते चलणे दिया बज़ाह ते अहां साइप्रस टापूये दिया आड़ा च होई करी चली गै;</verse>
				<verse number="5">कने किलिकिया कने पन्फूलिया सैहरे अल्ल समुंदरे च होई करी लूसिया प्रदेसे दे मूरा सैहरे च पुज्जे।</verse>
				<verse number="6">तित्थु सूबेदारे जो सिकन्दरिया सैहरे दा इक्क जाह्ज इटली प्रदेसे जो जांदा मिल्ला, कने तिन्हीं अहां जो तिस जाह्जे पर बठाल़ी दित्ता।</verse>
				<verse number="7">जाह़लू अहां मतेआं दिनां तिकर होल़े -होल़े चली करी मुस्कला नैं कनिदुस सैहरे सामणै पुज्जे, तां इसतांई कि हौआ अहां जो गांह नीं जाणा दै दी थी, तां अहां सलमोने सामणै ते होई करी क्रेते टापूये दिया आड़ा च चल्ले;</verse>
				<verse number="8">कने तिस कनारे-कनारे मुस्कला नैं चली करी शुभलंगरबारी नांऐ दिया इक्की जगाह पुज्जे, जित्थु ते लसया सैहर बक्खे था।</verse>
				<verse number="9">जाह़लू मते दिन होई गै कने जलयात्रा च जोखिम इसतांई हुंदा था कि ब्रते दे दिन होई गियो थे। अपर पौलुसैं तिन्हां सारेयां जो एह़ ग्लाई करी चतौणी दित्ती,</verse>
				<verse number="10">“हे सज्जणो, मिन्जो इआं लगदा ऐ कि इसा यात्रा च मुसीबत कने बड़ा नकसान, ना सिर्फ माले कने समुंदरी जाह्जे दा अपर अहां देयां प्राणा दा भी होणे आल़ा ऐ।”</verse>
				<verse number="11">अपर सूबेदारैं पौलुसे दियां गल्लां जो कप्तान कने समुंदरी जाह्जे दे मालके दियां गल्लां जो बधी करी मन्नेया।</verse>
				<verse number="12">शुभलंगरबारी नांऐ दी बंदरगाह स्याल़े दे मौसमे कटणे तांई ठीक नीं थी, इसतांई मतेआं दा बचार था कि समुंदरी जाह्जे जो तित्थु ते चलाई करी जे कुस भी तरीके नैं होई सकैं तां फिनिक्स बंदरगाह च पुज्जी करी स्याल़े कटन। एह़ तां क्रेते दे टापूये दी इक्क बन्दरगाह ऐ जेह्ड़ी दक्षिण-पशिचम कने उत्तर-पशिचम दी दिसा ऐ।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू थोड़ी-थोड़ी दक्षिणी हौआ चलणा लग्गी, तां एह़ सोचेया कि अहां दा मकसद पूरा होई गेआ, तम्बू चुकेया कने क्रेते टापूये दे कनारे-कनारे पर समुंदरी जाह्जे चलाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="14">अपर थोड़िया देरा बाद जमीना दे पास्से ते इक्क बड्डा तफान चलेया, जेह्ड़ा युरकुलिन, नांऐ ते जाणेयां जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">जाह़लू तफान समुंदरी जाह्जे नैं टकराया, ताह़लू जाह्ज सामणै टिकी नीं सकेया, अपर अहां तिसियो रुड़णा दित्ता कने इआं ई रुड़दे चली गै।</verse>
				<verse number="16">ताह़लू कौदा नांऐ दे इक्की छोटे दे टापूये दिया आड़ा च रुड़दे-रुड़दे अहां बड़िया मुस्कला नैं लोक्की किस्तिया जो बसे च करी सके।</verse>
				<verse number="17">भिरी मल्लाहां किस्तियां चुकणे दे बाद तरीका लगाई नैं समुंदरी जाह्जे जो थल्लै ते लेई करी ऊपरे तिकर रस्सेयां नैं कसी करी बन्नी दित्ता, कने सुरतिस खाड़ी दे दलदले दे पांणिये च फंसी जाणे दे डरे मारे तिन्हां लंगर जो थोड़ा थल्लै लौआई करी जाह्जे जो हौआ दे तेज बहावे सौगी-सौगी रुड़णा छड्डी दित्ता।</verse>
				<verse number="18">जाह़लू अहां तफाने नैं बड़े पल़सेटे कने धक्के खांदे, तां दूये दिने सैह़ समुंदरी जाह्जे दे माले सट्टणा लग्गे;</verse>
				<verse number="19">कने त्रीयें दिने तिन्हां अपणेयां हत्थां नैं समुंदरी जाह्जे दा सारा माल सट्टी दित्ता।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू मतेआं दिनां तिकर ना सूरज, ना तारे दुस्से कने बड़ा तफान चलदा रेह्आ, तां अन्त च अहां दे बचणे दी सारी आस खत्म होई गेई।</verse>
				<verse number="21">जाह़लू सैह़ मते दिन तिकर भुखे रैह् तां पौलुस तिन्हां बिच्च खड़ोई नैं ग्लाणा लग्गा, “हे लोको, तुहां जो चाइदा था कि तुहां मेरी गल्ल मन्नी करी क्रेते टापू ते गांह ते नीं बधदे थे, ना एह़ मुसीबत ओंदी, ना ई एह़ नकसान हुंदा।</verse>
				<verse number="22">अपर हुण मैं तुहां जो समझांदा ऐ कि हौंसला रखा, क्जोकि तुहां च कुसी दिया जान्नी जो नकसान नीं होणा अपर नकसान तां समुंदरी जाह्जे दा।</verse>
				<verse number="23">क्जोकि परमात्मा जिसदा मैं ऐ, कने जिसदी अराधना करदा ऐ तिसदे सुअर्गदूतैं पीछली रात मिन्जो नैं आई करी ग्लाया,</verse>
				<verse number="24">“हे पौलुस, ‘मत डर। तिज्जो कैसरे राजे सामणै खड़ोणा जरूरी ऐ। परमात्मैं सबना जो जेह्ड़े तिज्जो सौगी सफर करा दे हन, तिन्हां जो ज़िन्दगी दान दित्तियो ऐ।’</verse>
				<verse number="25">इसतांई, हे सज्जणो, हौंसला रखा; क्जोकि मैं परमात्मे पर बसुआस करदा ऐ, कि जिंआं मिन्जो नैं ग्लाया ऐ, तिंआं ई होणा।</verse>
				<verse number="26">अपर अहां जो कुसी टापूये पर जाई करी रुकणा पोणा।”</verse>
				<verse number="27">जाह़लू चौदमी रात आई, कने अहां अद्रिया समुंदरे च भटकदे फिरा करदे थे, तां अधिया राती दे समुंदरी जाह्जे दे मल्लाहें साभ लगाया कि अहां कुसी देसे च पुज्जणे आल़े हन।</verse>
				<verse number="28">ताह़लू समुंदरे दी गेहराई लैणे तांई तिन्हां सैंती मीटर डुगा पाया, कने जरा होर गांह जाई करी भिरी गेहराई नापी तां समुंदर सताई मीटर डुगा पाया।</verse>
				<verse number="29">ताह़लू तिन्हां पथरीलिया जगाह च टकराणे दे डरे ते तिन्हां समुंदरी जाह्जे दे पचांह़ आल़े हिस्से चार तम्बू पाये, कने भ्याग होणे दी कामना करदे रैह्।</verse>
				<verse number="30">अपर जाह़लू मल्लाह समुंदरी जाह्जे ते नठणा चांह़दे थे, कने तिन्हां जाह्जे दे गांह हिस्से च लंगर पाणे दे भाने लोक्की किस्ती समुंदरे च लौआई दित्ती;</verse>
				<verse number="31">तां पौलुस सूबेदारे नैं कने सपाईयां नैं ग्लाणा लग्गा, “जे एह़ समुंदरी जाह्जे पर नीं रैह़न, तां तुहां भी नीं बची सकदे।”</verse>
				<verse number="32">ताह़लू सपाईयां रस्से कटी करी किस्ती सट्टी दित्ती।</verse>
				<verse number="33">जाह़लू भ्याग होणे आल़ी थी, ताह़लू पौलुसैं एह़ ग्लाई करी, सारेयां जो खाणा-खाणे तांई तिन्हां नैं विणती कित्ती, “अज्ज चौदा दिन होये कि तुहां फिकर करदे-करदे भुखे रैह् हन, कने कुच्छ नीं खादा।</verse>
				<verse number="34">इसतांई तुहां जो समझांदा ऐ कि थोड़ा खाई लेआ, जिसते तुहां दा बचाब होयैं; क्जोकि तुहां च कुसी दे सिरे दा बाल़ भी बांका नीं हुंगा।”</verse>
				<verse number="35">एह़ ग्लाई करी रोटी लेई कने तिन्हीं परमात्मे दा धन्यावाद कित्ता कने तोड़ी करी खाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="36">ताह़लू सैह़ सारे हौंसला रखी नैं खाणा-खाणा लग्गे।</verse>
				<verse number="37">अहां सबना जो मिल्लाई करी समुंदरी जाह्जे च दो सौ छियत्र माणु थे।</verse>
				<verse number="38">जाह़लू सैह़ खाणा खाई करी रज्जी गै, तां कणकां जो समुंदरे च सट्टी करी समुंदरी जाह्जे जो हल्का करणा लग्गे।</verse>
				<verse number="39">जाह़लू भ्याग होई तां तिन्हां तिस देसे जो नीं पणछैणया, अपर इक्क खाड़ी दिक्खी जिसा दा कनारा चौरस था, कने सोचेया कि जे होई सके तां इसा पर ई समुंदरी जाह्जे जो रोकन।</verse>
				<verse number="40">ताह़लू तिन्हां तम्बुआं जो खोली करी समुंदरे च छड्डी दित्ता कने तिस ई बग्त पाल दे सारे रस्से ढिले करी दित्ते, कने हौआ दे सामणै अगला पाल चढ़ाई करी कनारे पर चली गै।</verse>
				<verse number="41">अपर दूँ समुंदरा दे मिलणे दी जगाह पकड़ी करी तिन्हां समुंदरी जाह्जे जो रोकेया, कने तिसदा गांह दा हिस्सा जमी गेआ था, कने चली नीं सकेया; अपर पचांह़ दा हिस्सा जोरदार लैहरां नैं टूटणा लग्गी पेआ।</verse>
				<verse number="42">ताह़लू सपाईयां दा एह़ बचार होएया कि कैदियां जो मारी दैन, एह़ ना होयैं कि कोई तैरी करी नठ्ठी नीं जां।</verse>
				<verse number="43">अपर सूबेदारैं पौलुसे जो बचाणे दिया इच्छा नैं तिन्हां जो ऐदेया करणे ते रोकेया कने एह़ ग्लाया, कि जेह्ड़े तैरी सकदे हन, पैहल्ले कूदी करी कनारे पर चली जान;</verse>
				<verse number="44">कने बाक्कि कोई फटेयां पर, कने कोई समुंदरी जाह्जे दियां होरनी चीज्जां दा साहरा लेई करी निकल़ी जान। इस तरीके नैं सारे सही-सलामत किस्तिया ते बची करी कनारे पर पुज्जी गै।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">जाह़लू अहां सारे बची करी कनारे पर पुज्जे, ताह़लू अहां जो पता लगा कि एह़ टापू माल्टा नांऐ ते जाणेया जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">कने तित्थु रैहणे आल़े लोक बड़े दयालू हन; क्जोकि बरखा होणे दिया बज़ाह ते जादा ठंड थी, इसतांई तिन्हां अग्ग बाल़ी करी अहां दी आदर खातर कित्ती।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू पौलुसैं लकड़ियां दी उंदल़ बटोल़ी करी अग्गी पर रखी, तां इक्क सर्प डोल करी निकल़ेया कने तिसदे हत्थे नैं लटकी गेआ।</verse>
				<verse number="4">जाह़लू तित्थु रैहणे आल़े लोकां सर्पे जो तिसदे हत्थे च लिपटेया दिख्या, तां अप्पु च ग्लाणा लग्गे, “सच्ची ते एह़ माणु हत्यारा ऐ कि जे समुंदरे ते बची गेआ, अपर न्याय-देवी नीं चांह़दी कि एह़ जिन्दा नीं रैंह्।”</verse>
				<verse number="5">ताह़लू तिन्हीं सर्पे जो अग्गी च झाड़ी दित्ता, कने तिसियो कुच्छ नीं होएया।</verse>
				<verse number="6">अपर सैह़ लोक एह़ दिक्खा करदे थे कि काह़लू एह़ सूज्जी जांगा या इक्कदम थल्लैं पेई करी मरी जांगा, अपर जाह़लू सैह़ बड़ी देर तिकर दिक्खदे रैह् कने दिख्या कि तिसियो कुच्छ भी नीं होएया, तां अपणी सोच बदली करी ग्लाणा लग्गे, “एह़ तां कोई देवता ऐ।”</verse>
				<verse number="7">तिसा जगाह दे अक्खे-बक्खे दी जमीन टापूये दे प्रधान पुबलियुसे दी थी। तिन्हीं अहां जो अपणे घरैं अंणी करी त्रै दिन अहां दी आदर खातर कित्ती।</verse>
				<verse number="8">पुबलियुसे दा बुढ़ा बुखार कने आँव लहू दा रोगी था। अपर पौलुसैं तिसदे कमरे च जाई करी प्रार्थना कित्ती कने तिस पर हत्थ रखी करी तिसियो खरा कित्ता।</verse>
				<verse number="9">जाह़लू इआं होएया तां तिस टापूये दे होर बमार माणु पौलुसे अल्ल आये कने खरे कित्ते।</verse>
				<verse number="10">तिन्हां अहां दा बड़ी आदर खातर कित्ती, कने जाह़लू अहां चलणा लग्गे, तां तिन्हां जेह्ड़ा कुच्छ अहां तांई जरूरी था, समुंदरी जाह्जे पर रखी दित्ता।</verse>
				<verse number="11">त्रीं मीहनेयां बाद अहां सिकन्दरिया दे इक्की समुंदरी जाह्जे पर चली पै, जेह्ड़ा तिस टापूये च ठंडी दिया बज़ाह ते रुकेया था, समुंदरी जाह्जे दे गांह आल़े हिस्से पर दियुसकूरी दा नसाण था।</verse>
				<verse number="12">सुरकुसा सैहरे च तम्बू पाई करी अहां त्रै दिन रुकी रैह्।</verse>
				<verse number="13">तित्थु ते अहां घूमी करी रेगियुम सैहरे च पुज्जे; तां अगले दिने दक्षिणी हौआ चली पेई, ताह़लू अहां दूये दिने पुतियुली सैहरे च आये।</verse>
				<verse number="14">तित्थु अहां जो बसुआसी भाऊ मिल्ले, कने तिन्हां दे ग्लाणे पर अहां तिन्हां अल्ल सत दिन रैह्; कने इस तरीके नैं आखर कार अहां रोम सैहरे पुज्जी गै।</verse>
				<verse number="15">कने तित्थु पुज्जणे दी खबर सुणी करी अहां दे बसुआसी भाऊ त्रै कोस दूर अहां सौगी अप्पियुस दे बजारे च मिलणा चली आये, जिन्हां जो दिक्खी करी पौलुसैं परमात्मे दा धन्यावाद कित्ता, कने हौंसला दित्ता।</verse>
				<verse number="16">जाह़लू अहां रोम सैहरे च पुज्जे, तां पौलुसैं जो इक्की सपाईये सौगी जेह्ड़ा तिसदी रखवाल़ी करदा था, किल्ले रैहणे दा हुक्म मिल्ली गेआ।</verse>
				<verse number="17">त्रीं दिनां बाद तिन्हीं यहूदी माणुआं देयां खास लोकां जो सद्देया, कने जाह़लू सैह़ किठ्ठे होये तां तिन्हां नैं ग्लाणा लग्गा, “हे भाऊओ, मैं अपणेयां लोकां दे या पूर्वजां दे बर्ताब दे बरोध च कुच्छ भी नीं कित्ता, तमी कैदी बणाई करी यरूशलेम सैहरे ते रोमी माणुआं दिया सरकारा दे हुआलैं करी दित्ता गेआ।</verse>
				<verse number="18">तिन्हां मिन्जो परखी करी छड्डी दैणा चाया, क्जोकि मिन्जो मारने आल़ा कोई दोस नीं था।</verse>
				<verse number="19">अपर जाह़लू यहूदी अगुऐ इस बरोध च ग्लाणा लग्गे, तां मिन्जो कैसर राजे दी दुहाई दैणा पेई; एह़ नीं कि मिन्जो अपणेयां लोकां पर कोई दोस लगाणा था।</verse>
				<verse number="20">ऐई बज़ाह ऐ जिसाते मैं तुहां नैं मिलणा कने गल्लबात करणा चांह़दा था, क्जोकि मसीह इस्राएल दे लोकां दा सैह़ बसुआस ऐ, जिसदिया बज़ाह ते मैं संगल़ां नैं जकड़ेया ऐ।”</verse>
				<verse number="21">यहूदी अगुआं तिस नैं ग्लाया, “ना अहां जो तेरे बारे च यहूदिया प्रदेसे ते चिठ्ठियां मिलियां, कने ना बसुआसी भाऊआं च कुणी आई करी तेरे बारे च कुच्छ दस्सेया कने ना बुरा ग्लाया।</verse>
				<verse number="22">अपर तेरी सोच क्या ऐ, सैई अहां तिज्जो ते सुणना चांह़दे हन, क्जोकि अहां जाणदे हन कि हर जगाह इस बचारे दे बरोधे च लोक गल्लां करदे हन।”</verse>
				<verse number="23">ताह़लू यहूदियां पौलुसे तांई इक्क दिन रखेया, कने बड़े भारी लोक तिस अल्ल किठ्ठे होये, कने सैह़ परमात्मे दे राज्जे दी गवाही दिंदा, कने मूसा दी व्यबस्था कने भविष्यवक्तां दियां कताबां ते यीशुये दे बारे च समझाई-समझाई करी भ्यागा ते लेई करी संझा तिकर सणांदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="24">ताह़लू कुच्छ लोकां तिसदिया गल्लां पर बसुआस करी लेआ, कने कुच्छ लोकां बसुआस नीं कित्ता।</verse>
				<verse number="25">जाह़लू सैह़ अप्पु च सेहमत नीं होये, तां पौलुसे दिया इसा गल्ला ग्लाणे पर चली गै, “पवित्र आत्मा यशायाह भविष्यवक्तां दे जरिये तुहां दे पूर्वजां नैं ठीक ई ग्लाया,</verse>
				<verse number="26">‘जाई करी इन्हां लोकां नैं ग्ला, सैह़ दिक्खदे तां हन, अपर तिन्हां कुच्छ दुस्सदा नीं, सैह़ सुणदे तां हन अपर समझी नीं पांदे;</verse>
				<verse number="27">क्जोकि इन्हां लोकां दा मन मोटा, कने तिन्हां दे कंन्न बोल़े होई गियो हन, कने तिन्हां अपणियां अखीं बंद करी लियां हन, एह़ नीं होयैं कि सैह़ कदी अखीं नैं दिक्खन, कने कन्नां नैं सुणन, कने मने नैं समझन, कने मन बदलन, कने मैं तिन्हां जो खरा करैं।’</verse>
				<verse number="28">इसतांई तुहां जो जाणी लैणां चाइदा, कि परमात्मे एह़ उद्धार होरनी जाति दे लोकां अल्ल घल्ली दित्ता गेआ ऐ, कने सैह़ भी उद्धार पांगे।”</verse>
				<verse number="29">जाह़लू तिन्हीं एह़ ग्लाया तां यहूदी अप्पु च बड़ी बैंह्स करणा लग्गे कने तित्थु ते चली गै।</verse>
				<verse number="30">सैह़ पूरे दो साल अपणे किराये दे घरे च रेह्आ,</verse>
				<verse number="31">कने जेह्ड़े तिस अल्ल ओंदे थे, तिन्हां सबना नैं मिलदा रेह्आ कने बिना रोक-टोक ते कने बड़ी हिम्मत रखी करी परमात्मे दे राज्जे दा प्रचार करदा कने प्रभु यीशु मसीह दियां गल्लां सखांदा रेह्आ।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="45">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं पौलुस इसा चिठ्ठिया लिखा दा ऐ, जेह्ड़ा यीशु मसीह दा दास ऐ, कने प्रेरित होणे तांई परमात्मे दे जरिये चुणेया ऐ, कने तिस सुसमाचारे दा प्रचार करणे तांई लग्ग कित्या ऐ, जेह्ड़ा परमात्मे दे पास्से ते ऐ।</verse>
				<verse number="2">जिस सुसमाचारे तांई तिन्हीं पैहल्ले ते ई अपणे भविष्यवक्तां दे जरिये पवित्रशास्त्रे च,</verse>
				<verse number="3">अपणे पुत्तर अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे बारे च वादा कित्या था। सैह़ सरीरे मताबक तां दाऊद राजे दे वंशे ते पैदा होएया।</verse>
				<verse number="4">कने पवित्र आत्मा दिया सामर्थी नैं सैह़ मरेयां ते जिन्दा होई गेआ। इसते एह़ साबित होएया कि सैह़ परमात्मे दा पुत्तर ऐ, कने सैई यीशु मसीह अहां दा प्रभु ऐ।</verse>
				<verse number="5">मसीह दे जरिये मिन्जो अनुग्रह कने प्रेरित दी सेवकाई मिल्ली कि तिसदे नांऐ दिया बज़ाह ते सारी जातिआं दे लोक मसीह पर बसुआस करी नैं तिसदी मनन,</verse>
				<verse number="6">जिन्हां च तुहां भी यीशु मसीह दे होणे तांई सद्देयो हन।</verse>
				<verse number="7">एह़ चिठ्ठी रोम सैहरे दे तिन्हां सारेयां दे नां पर ऐ, जेह्ड़े परमात्मे दे प्यारे हन, कने पवित्र लोक होणे तांई सद्देयो हन, मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे पिता परमात्मा कने प्रभु यीशु मसीह दे पास्से ते तुहां जो अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="8">पैहल्ले मैं तुहां सारेयां तांई यीशु मसीह दे जरिये अपणे परमात्मे दा धन्यावाद करदा ऐ, क्जोकि तुहां दे बसुआसे दी चर्चा सारे संसारे दे लोकां च होआ दी ऐ।</verse>
				<verse number="9">परमात्मा जिसदी सेवा मैं अपणे पूरे मने नैं तिसदे पुत्तरे दे सुसमाचार दे बारे च करदा ऐ, सैई मेरा गवाह ऐ, कि मैं तुहां लोकां जो अपणिया प्रार्थना च लगातार याद करदा रैंह्दा ऐ,</verse>
				<verse number="10">कने हर रोज अपणियां प्रार्थनां च विणती करदा ऐ, कि जे होई सकैं तां परमात्मे दिया इच्छा मताबक मैं तुहां नैं मिलणा औयें।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि मैं तुहां नैं मिलणे दी बड़ी इच्छा करदा ऐ, तांजे मैं तुहां जो बसुआसे च मजबूत करणे तांई कोई आत्मिक वरदान दैं;</verse>
				<verse number="12">मेरा मतलब एह़ ऐ कि मैं तुहां बिच्च होई नैं तुहां सौगी तिस बसुआसे दे जरिये जेह्ड़ा मिन्जो च ऐ, कने तिस बसुआसे दे जरिये जेह्ड़ा तुहां च ऐ, इक्की दूये जो बसुआसे च मजबूत करदे रैह़न।</verse>
				<verse number="13">कने हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं नीं चांह़दा कि तुहां इसा गल्ला ते अणजाण रेह्आ कि मैं बार-बार तुहां अल्ल ओणे दी योजना बणाई, कि जिंआं मैं होरनी जातिआं च मसीह तांई चेले बणाये, तिंआं ई तुहां च भी बणन, अपर अह्ल्ली तिकर इसा योजना च रुकावट ओंदी रेई।</verse>
				<verse number="14">मैं यूनानी कने पखलियां भासां ग्लाणे आल़ेआं, कने अक्लमंदा कने वेअक्लेयां लोकां जो सुसमाचार सणाणे दा कर्जदार ऐ।</verse>
				<verse number="15">कने मैं तुहां लोकां जो भी जेह्ड़े रोम सैहरे च रैंह्दे हन, सुसमाचार सणाणे जो पूरा त्यार ऐ।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि मैं पूरे मने नैं यीशु मसीह दे सुसमाचारे पर भरोसा रखदा ऐ। एह़ तिन्हां सबना दे उद्धारे तांई परमात्मे दी सामर्थ ऐ, जेह्ड़े इस च बसुआस करदे हन। सबना ते पैहल्ले यहूदी लोकां तांई भिरी होरनी जातिआं दे लोकां तांई भी।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि तिस सुसमाचारे च परमात्मे दी धार्मिकता बसुआसे ते कने बसुआसे तांई प्रगट हुंदी ऐ, जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “सैह़ माणु जेह्ड़ा बसुआसे दे जरिये धर्मी बणेया ऐ, जिन्दा रैंह्गा।”</verse>
				<verse number="18">परमात्मे दा कोप सुअर्गे ते तिन्हां लोकां पर जेह्ड़े अभक्ति कने बुरे कम्म करदे हन प्रगट हुंदा ऐ, जेह्ड़े बुरे कम्मां करणे दे जरिये लोकां जो परमात्मे दिया सच्चाईया जो जाणने तांई रोकदे हन।</verse>
				<verse number="19">इसतांई कि परमात्मे दे बारे दा ज्ञान तिन्हां दे मनां च प्रगट ऐ, क्जोकि परमात्मैं अप्पु ई एह़ तिन्हां पर प्रगट कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="20">परमात्मे दी सदा दी सामर्थ कने तिसदे गुण नीं दिक्खे जाई सकदे, अपर इसा सृष्टिया जो बणाणे ते पैहल्ले ई तिन्हीं दस्सी दित्ता, कि एह़ चीज्जां कुस साइआं हन, इसतांई तिन्हां लोकां अल्ल इसा गल्ला दे बारे च कोई भाना नीं ऐ, “कि अहां परमात्मे जो नीं जाणदे।”</verse>
				<verse number="21">ऐत्थु तिकर तिन्हां परमात्मे जो जाणी करी भी तिसियो इज्जत मान कने धन्यावाद नीं कित्ता, जिसदे सैह़ काबल ऐ, अपर वेबकूफी आल़िआं गल्लां सोचणा लग्गे, ऐत्थु तिकर कि तिन्हां तिंआं नीं सोचेया, जिंआं तिन्हां जो सोचणा चाइदा था।</verse>
				<verse number="22">सैह़ अपणे आप्पे जो अक्लमंद बणाई नैं मूर्ख बणी गै,</verse>
				<verse number="23">कने तिन्हां हमेसा जिन्दे रैहणे आल़े प्रतापी परमात्मे दिया महिमा जो छड्डी करी, नास होणे आल़े माणुआं, पंछियां, चिड़ियां, कने रैंगणे आल़े जन्तुआं दी मूर्तिया दी महिमा कित्ती।</verse>
				<verse number="24">इसा बज़ाह ते परमात्मैं तिन्हां जो तिन्हां दे मने दिया इच्छां दे मताबक बेसर्मी दे कम्मां तांई छड्डी दित्ता कि सैह़ अप्पु च बेसर्मी दे कम्मां च अपणे सरीरां दी बेइज्जती करन।</verse>
				<verse number="25">क्जोकि तिन्हां परमात्मे दी सच्चाईया जो बदली नैं झूठ बणाई दित्या, कने सृष्टिया दी अराधना कने सेवा कित्ती, कने ना कि तिसदी जिन्हीं सारी सृष्टिया जो बणाया ऐ, जेह्ड़ा सदा महिमा दे काबल ऐ। आमीन।</verse>
				<verse number="26">इसतांई परमात्मैं तिन्हां जो बेसर्मी दे कम्मां तांई छड्डी दित्ता; ऐत्थु तिकर कि तिन्हां दियां जणासां भी जायज रिस्तेयां जो नाजायज रिस्तेयां च बदली दित्ता।</verse>
				<verse number="27">तिंआं ई मरद भी जणासां सौगी जायज रिस्तेयां जो छड्डी नैं अप्पु च उत्तेजित होई नैं जल़णा लग्गे, कने मरद मर्दां सौगी बेसर्मी दे कम्म करी नैं अपणिया गलतिया दी ठीक सज़ा पाई।</verse>
				<verse number="28">जाह़लू तिन्हां परमात्मे दा सच्चा ज्ञान पाणा ठीक नीं समझेया, इसतांई परमात्मैं तिन्हां जो तिन्हां दी भरष्ठ अक्ला पर छड्डी दित्ता कि जिसते सैह़ बेकार दियां गल्लां सोचणा लग्गे।</verse>
				<verse number="29">इसतांई सैह़ हर किस्मां दे बुरे कम्म, दुष्टता, लालच, बैरभाव नैं भरोई गै; जल़स, हत्या, झगड़े, छल कपट, रिस करणा, कने चुगलखोर,</verse>
				<verse number="30">बदनाम करणे आल़े, परमात्मे नैं नफरत करणे आल़े, दूयेयां दा अपमान करणे आल़े, घमंडी, डींगमार, बुरिआं-बुरिआं गल्लां बणाणे आल़े, माँऊ बुढ़े दा हुक्म नीं मन्नणे आल़े,</verse>
				<verse number="31">बेअक्ले, बसुआसे च धोखा दैणे आल़े, कने बेरैहम होई गै।</verse>
				<verse number="32">सैह़ तां परमात्मे दी एह़ विधि जाणदे हन कि देहय्-देहय् कम्म करणे आल़े मौत्ती दी सज़ा दे हक्कदार हन, तमी ना सिर्फ अप्पु ई देहय् कम्म करदे हन अपर करणे आल़ेआं ते खुस भी हुंदे हन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">इसतांई हे दोस लगाणे आल़े, तू सोचदा ऐ कि तू ऐदेय लोकां पर दोस लगाई सकदा ऐ, अपर इसा गल्ला च अपणे बचाब च तिज्जो अल्ल कोई भाना नीं ऐ। क्जोकि जिसा गल्ला च तू दूयेयां पर दोस लगांदा ऐ, तिसा गल्ला च अपणे आप्पे जो भी दोसी बणांदा ऐ, इसतांई कि तू जेह्ड़ा दोस लगांदा ऐ, अप्पु ई सैई कम्म करदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">कने अहां जो एह़ पता ऐ, कि परमात्मा तिन्हां जो ठीक-ठीक सज़ा दिंगा, जेह्ड़े इन्हां बुरे कम्मां जो करदे हन।</verse>
				<verse number="3">कने हे माणु, तू जेह्ड़ा बुरे कम्म करणे आल़ेआं पर दोस लगांदा ऐ, कने अप्पु सैई कम्म करदा ऐ। क्या एह़ समझदा ऐ कि तू परमात्मे दिया सज़ा ते बची जांगा?</verse>
				<verse number="4">क्या तू परमात्मे दी भलाई, कने सबर, कने दया जो तुच्छ जाणदा ऐ? क्या एह़ नीं समझदा कि परमात्मे दी भलाई तिज्जो पापां ते मन बदलणे दे बारे च सखांदी ऐ?</verse>
				<verse number="5">अपर तू ढीठ मने दा ऐ कने अपणे मने जो पापां ते बदलणे तांई मना करदा ऐ। जधैड़ी परमात्मा अपणा गुस्सा दस्सगा जिस च परमात्मे दा सच्चा न्याय प्रगट हुंगा। तधैड़ी परमात्मा तिज्जो बड़ी सक्त सज़ा दिंगा।</verse>
				<verse number="6">सैह़ हर इक्की जो तिसदे कम्मां दे मताबक प्रतिफल़ दिंगा।</verse>
				<verse number="7">जेह्ड़े लोक खरे कम्मां च मजबूत रेई नैं महिमा, कने आदर, कने सदा दी ज़िन्दगिया दिया तोपा च हन, तिन्हां जो परमात्मा सदा दी ज़िन्दगी दिंगा;</verse>
				<verse number="8">अपर जेह्ड़े लोक सुवार्थी हन कने सच्च जो नीं मनदे अपर बुरे कम्मां जो करदे हन, तिन्हां पर परमात्मा अपणा गुस्सा कने कोप दस्सगा।</verse>
				<verse number="9">कने हर इक्की माणुये पर मुसीबत कने खतरे ओंगे, जेह्ड़े बुरे कम्म करदे हन, परमात्मा सबना ते पैहल्ले यहूदी लोकां दा न्याय करगा, तिसते बाद तिन्हां लोकां दा जेह्ड़े यूनानी हन;</verse>
				<verse number="10">अपर हर इक्क खरे कम्म करणे आल़े जो महिमा, आदर कने सांति मिलगी। परमात्मा सबना ते पैहल्ले यहूदी लोकां जो तिसते बाद यूनानी लोकां जो दिंगा।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि परमात्मा कुसी दा पक्षपात नीं करदा।</verse>
				<verse number="12">इसतांई सैह़ सारे जिन्हां मूसा दिया व्यबस्था जो बगैर जाणे पाप कित्ता ऐ, व्यबस्था जो बगैर जाणे नास भी हुंगे; अपर जिन्हां व्यबस्था जो जाणी करी पाप कित्ता ऐ, तिन्हां दा न्याय भी मूसा दिया व्यबस्था दे मताबक ई कित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="13">परमात्मे दिया नजरा च धर्मी सैह़ नीं, जेह्ड़े व्यबस्था जो सुणने आल़े हन अपर धर्मी सैह़ हन, जेह्ड़े मूसा दिया व्यबस्था पर चलदे हन।</verse>
				<verse number="14">भिरी जाह़लू होरनी जाति दे लोक जिन्हां अल्ल मूसा दी व्यबस्था नीं ऐ, सैह़ अपणिया समझा ते ई ऐदेय कम्म करदे हन, जेह्ड़े मूसा दिया व्यबस्था च लिख्यो हन, तां मूसा दी व्यबस्था तिन्हां अल्ल ना होणे पर भी सैह़ एह़ साबित करदे हन कि व्यबस्था तिन्हां दे मनां च ऐ।</verse>
				<verse number="15">सैह़ एह़ दस्सदे हन कि मूसा दी व्यबस्था तिन्हां दे मनां च लिखियो ऐ, कने तिन्हां दा जमीर भी गवाही दिंदा ऐ, कने तिन्हां दे बचार कदी दोसी, तां कदी बेकसूर ठैहरांदे हन।</verse>
				<verse number="16">एह़ सब तिस बग्त साफ होई जांगा, जाह़लू परमात्मा मेरे जरिये सणायो सुसमाचार दे मताबक यीशु मसीह दे जरिये माणुआं दियां गुप्त गल्लां दा न्याय करगा।</verse>
				<verse number="17">अपणे बारे च सोच जेह्ड़ा तू हुण अप्पु जो यहूदी ग्लांदा ऐ, कने व्यबस्था पर भरोसा रखदा ऐ, कने एह़ घमंड करदा ऐ कि तू परमात्मे दा खास माणु ऐ।</verse>
				<verse number="18">तू परमात्मे दी इच्छा जो जाणदा ऐ, कने व्यबस्था दी सिक्षा पाई नैं खरियां-खरियां गल्लां जो अपनांदा ऐ।</verse>
				<verse number="19">तू एह़ मनदा ऐ, कि “मैं अन्नेयां दा अगुआ, कने नेहरे च रैहणे आल़ेआं तांई जोत्ती,</verse>
				<verse number="20">कने वेअक्लेयां जो सखाणे आल़ा, कने तिन्हां लोकां दा जेह्ड़े परमात्मे च अह्ल्ली तिकर बच्चे हन गुरू ऐ।” तैं मूसा दिया व्यबस्था च तिस ज्ञाने कने सच्चाईया जो जाणी लेआ ऐ।</verse>
				<verse number="21">अपर तू जेह्ड़ा दूयेयां जो सिक्षा दिंदा ऐ, अपणे आप्पे जो सिक्षा क्जो नीं दिंदा? कने तू जेह्ड़ी चोरी नीं करणे दी सिक्षा दिंदा ऐ, क्या तू अप्पु चोरी नीं करदा?</verse>
				<verse number="22">तू जेह्ड़ा ग्लांदा ऐ, “ब्यभिचार नीं करणा,” तां अप्पु ई ब्यभिचार क्जो करदा ऐ? तू जेह्ड़ा मूर्तियां ते नफरत करदा ऐ, तां अप्पु ई मंदरा जो क्जो लूटदा ऐ?</verse>
				<verse number="23">तू जेह्ड़ा व्यबस्था दे बारे च घमंड करदा ऐ, क्या व्यबस्था जो नीं मन्नी करी परमात्मे दी निंदा करदा ऐ?</verse>
				<verse number="24">इसतांई जिंआं पवित्रशास्त्रे च भी लिख्या ऐ, “कि तुहां दिया बज़ाह ते होरनी जातिआं दे लोकां च परमात्मे दे नांऐ दी निंदा होआ दी ऐ।”</verse>
				<verse number="25">जे तू मूसा दिया व्यबस्था पर चल्लैं तां खतणा करवाणे ते फायदा ऐ, अपर जे तू व्यबस्था जो नीं मन्नैं, तां तेरा खतणा करवाणा बगैर खतणा कित्यो बराबर ई ऐ।</verse>
				<verse number="26">इसतांई जे कोई माणु सरीरे दा खतणा कराये बगैर व्यबस्था दे नियमां जो मन्नैं, तां क्या तिसदी बगैर खतणे दी हालत खतणे दे बराबर नीं गिणी जांगी?</verse>
				<verse number="27">जेह्ड़ा माणु सरीरे दा खतणा कराये बगैर व्यबस्था जो मनदा ऐ, सैह़ तुहां जो दोसी ठैहरांगा, जिन्हां अल्ल मूसा दी व्यबस्था ऐ कने जिन्हां दा खतणा होएया ऐ।</verse>
				<verse number="28">क्जोकि ऐदेया नीं कि तू जन्म ते यहूदी ऐ, कने बाहरे ते यहूदी लगदा ऐ; कने ना ई सैह़ खतणा ऐ जेह्ड़ा प्रगट च ऐ कने सरीरे च ऐ।</verse>
				<verse number="29">अपर सच्चा यहूदी सैई ऐ जिसदा मन परमात्मे च ऐ। कने सच्चा खतणा सिर्फ मूसा दी व्यबस्था मन्नणे ते नीं, अपर परमात्मे दिया आत्मा दे कम्मे दे जरिये मन बदलणा ऐ। ऐदेय लोकां दी बड़ेयाई माणुआं ते नीं अपर परमात्मे दे पास्से ते हुंदी ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">तां भला यहूदी होणे दा क्या फायदा या खतणे दी क्या कीमत?</verse>
				<verse number="2">हाँ, इसदी बड़ी कीमत ऐ। सबते पैहल्ले तां एह़ कि यहूदी लोकां जो मूसा कने भविष्यवक्तां दे लिख्यो सारे परमात्मे दे वचन दित्ते गै।</verse>
				<verse number="3">जे कुच्छ यहूदी लोकां परमात्मे पर बसुआस नीं कित्ता तां क्या होएया? क्या तिन्हां दा बसुआसघात परमात्मे दी सच्चाईया जो नास करी दिंदा ऐ?</verse>
				<verse number="4">नीं! कदी भी नीं। अपर परमात्मा हमेसा सच्च ग्लांदा ऐ, कने संसारे दा हर इक्क माणु झूठा साबित होयैं, जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “जिसते तू अपणियां गल्लां च धर्मी बणैं कने न्याय करदे बग्त तू जीत्त हासल करैं।”</verse>
				<verse number="5">इसतांई जे अहां दे बुरे कम्म परमात्मे दी धार्मिकता जो दस्सदे हन, तां अहां क्या ग्लान? क्या एह़ परमात्मे तांई गलत ऐ कि सैह़ गुस्सा होई नैं अहां जो सज़ा दिंदा ऐ? एह़ तां मैं माणुये दे नजरिये नैं ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="6">नीं! कदी भी नीं। नीं तां परमात्मा किंआं संसारे दे लोकां दा न्याय करगा?</verse>
				<verse number="7">अपर परमात्मा किंआं इक्क पापिये साइआं मेरा न्याय कने निंदा करी सकदा ऐ, जे मेरी बेमानिया नैं तिसदी सच्चाईया जो चमका कने तिसियो होर भी महिमा दैं?</verse>
				<verse number="8">कने भिरी क्जो नीं ग्लान, “चला! अहां बुरे कम्म करन, जिसते भलाई प्रगट होई जां?” जिंआं कुच्छ लोक अहां दी निंदा करी नैं अहां पर दोस लगांदे हन, कने कुच्छ लोक ग्लांदे हन कि अहां जो ऐई सखांदे हन। ऐदेय लोक सज़ा दे हक्कदार हुंदे हन।</verse>
				<verse number="9">तां भिरी क्या होएया? क्या अहां यहूदी लोक दूयेयां ते जादा खरे हन? नीं! कदी नीं। क्जोकि अहां यहूदी कने यूनानी लोक दून्नी पर एह़ दोस लगाई चुके हन कि सैह़ सारे दे सारे पापां दे बसे च हन।</verse>
				<verse number="10">जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ: “परमात्मे दे सामणै कोई भी धर्मी नीं, इक्क भी नीं।</verse>
				<verse number="11">कोई भी माणु ऐदेया नीं; जेह्ड़ा समझी सके कि क्या ठीक ऐ, कोई भी परमात्मे जो जाणना नीं चांह़दा।</verse>
				<verse number="12">सारे परमात्मे ते दूर होई गियो हन, सारे दे सारे नकम्मे बणी गियो हन; कोई भलाई करणे आल़ा नीं, इक्क भी नीं।</verse>
				<verse number="13">तिन्हां दियां गल्लां खुलिया कब्रा दिया गंदी मुस्का साइआं हन, तिन्हां दियां जीभां झूठे नैं भरोईयां हन, तिन्हां दे बोल जेहरिलै सर्पां दे जैहरे साइआं हन।</verse>
				<verse number="14">तिन्हां दे भाषणा च श्राप कने कौड़ा पन ऐ।</verse>
				<verse number="15">सैह़ दूयेयां जो दुख दैणे कने खत्म करणे तांई बड़े तेज हन।</verse>
				<verse number="16">सैह़ जित्थु कुत्थी भी जांदे हन, बुराई कने मुसीबत लेई ओंदे हन।</verse>
				<verse number="17">सैह़ दूयेयां लोकां सौगी सांतिया नैं जीणा नीं जाणदे।</verse>
				<verse number="18">तिन्हां च परमात्मे दा डर एह़ ई नीं।”</verse>
				<verse number="19">अहां जाणदे हन, कि मूसा दी व्यबस्था जेह्ड़ा कुच्छ ग्लांदी ऐ तिन्हां नैं ग्लांदी ऐ, जेह्ड़ा व्यबस्था दे बसे च ऐ; इसतांई कि हर इक्की माणुये जो भाने बणाणे ते दूर रखैं कने संसारे दे सारे लोक परमात्मे सामणै अपराधी होन।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि मूसा दिया व्यबस्था जो मन्नणे दे जरिये कोई भी माणु तिस सामणै धर्मी साबित नीं हुंगा, क्जोकि व्यबस्था अहां जो साफ-साफ दस्सदी ऐ कि अहां पापी हन।</verse>
				<verse number="21">अपर हुण हालात एह़ हन कि व्यबस्था दे बगैर ई परमात्मे दी धार्मिकता प्रगट होई गेई ऐ, जिसादे बारे च पवित्रशास्त्र कने भविष्यवक्ता दस्सदे थे,</verse>
				<verse number="22">मतलब परमात्मे दी सैह़ धार्मिकता जेह्ड़ी यीशु मसीह पर बसुआस करणे ते सारे बसुआस करणे आल़ेआं तांई ऐ। क्जोकि सारे लोक इक्क बराबर हन;</verse>
				<verse number="23">इसतांई कि सबना पाप कित्या ऐ कने परमात्मे दी महिमा ते दूर होई गियो हन,</verse>
				<verse number="24">अपर परमात्मे दे अनुग्रह ते तिस छुटकारे दे जरिये जेह्ड़ा यीशु मसीह च ऐ, मुफ्ते च धर्मी बणाये जांदे हन।</verse>
				<verse number="25">परमात्मैं यीशु मसीह जो अहां दी खातर बलिदान होणे तांई घल्लेया, कने मसीयैं अपणा बलिदान इसतांई दित्ता। तांजे तिस पर बसुआस करी नैं अहां परमात्मे दे नेड़े आई सकन। बड़ी पैहल्ले परमात्मैं एह़ दस्सणे तांई कित्ता कि सैह़ सबर रखणे च कने पापियां जो माफ करणे च सही था। इसते एह़ भी पता चलदा ऐ कि परमात्मा सही ऐ, जाह़लू सैह़ मसीह पर बसुआस करणे आल़ेआं जो अपनांदा ऐ।</verse>
				<verse number="26"></verse>
				<verse number="27">इसतांई क्या ऐदेया कुच्छ ऐ, जिसदे बारे अहां घमंड करी सकन? तिस तांई तां कोई जगाह ऐ ई नीं। कुण देहय् नियमां दिया बज़ाह ते? क्या इसतांई कि अहां व्यबस्था जो मनदे हन? नीं, अपर यीशु मसीह पर बसुआस करणे दिया बज़ाह ते।</verse>
				<verse number="28">इसतांई अहां इस नतीजे पर पुज्जदे हन, कि माणु व्यबस्था दे कम्मां ते बगैर ई, बसुआसे करणे दे जरिये धर्मी बणदा ऐ।</verse>
				<verse number="29">क्या परमात्मा सिर्फ यहूदी लोकां दा ई ऐ? क्या होरनी जातिआं दे लोकां दा नीं? हाँ, होरनी जातिआं दे लोकां दा भी ऐ।</verse>
				<verse number="30">क्जोकि इक्को ई परमात्मा ऐ, जेह्ड़ा खतणा आल़ेआं जो भी बसुआसे ते कने बगैर खतणा कित्तेयां जो भी बसुआसे दे जरिये धर्मी बणांदा ऐ।</verse>
				<verse number="31">तां क्या अहां व्यबस्था जो बसुआसे दे जरिये बेकार समझदे हन? नीं! कदी भी नीं। अपर बसुआसे दे जरिये अहां व्यबस्था जो पूरा करदे हन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">हुण अहां यहूदी होणे दे नाते अपणे पूर्वज अब्राहमे दे बारे च क्या ग्लान, कुसा बज़ाह ते सैह़ धर्मी गिणेयां गेआ?</verse>
				<verse number="2">क्जोकि जे अब्राहम खरे कम्मां ते धर्मी गिणेयां जांदा, तां तिस अल्ल घमंड करणे दी बज़ाह हुंदी, अपर सैह़ परमात्मे सामणै अपणे खरे कम्मां दा घमंड नीं करी सकदा।</verse>
				<verse number="3">पवित्रशास्त्र क्या ग्लांदा ऐ? एह़ कि “अब्राहमे परमात्मे पर बसुआस कित्ता, कने सैह़ परमात्मे दिया नजरा च धर्मी गिणेयां गेआ।”</verse>
				<verse number="4">कम्म करणे आल़े जो दिहाड़ी दैणा दान नीं, अपर तिसदा हक्क समझेया जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">अपर जेह्ड़ा परमात्मे दियां खरियां गल्लां हासल करणे तांई मेहनत नीं करदा, अपर बुरे लोकां जो धर्मी बणाणे आल़े पर बसुआस करदा ऐ, तिसदा बसुआस तिस तांई धार्मिकता गिणेयां जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="6">जिसियो परमात्मा बगैर कम्मां दे धर्मी गिणदा ऐ, तिसियो दाऊद भी धन ग्लांदा ऐ,</verse>
				<verse number="7">“धन सैह़ हन, जिन्हां दे बुरे कम्म परमात्मैं माफ कित्ते, कने जिन्हां दे पाप तिन्हीं भुल्लाई दित्ते गै।</verse>
				<verse number="8">धन ऐ सैह़ माणु जिसदे पापां दा लेखा परमात्मा कदी नीं लैंगा।”</verse>
				<verse number="9">तां एह़ खरे वचन, क्या खतणा कित्तेयां आल़ेआं तांई हन या जिन्हां दा खतणा नीं होएया तिन्हां तांई भी? अहां एह़ ग्लांदे हन, जेह्ड़ा पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “अब्राहमे तांई तिसदा बसुआस परमात्मे दिया नजरा धर्मी गिणेयां गेआ।”</verse>
				<verse number="10">तां एह़ काह़लू होएया? खतणे दिया हालता च नीं, अपर बगैर खतणे दिया हालता च? खतणे दिया हालता च नीं, अपर बगैर खतणे दिया हालता च।</verse>
				<verse number="11">बगैर खतणे दे बग्त तिसियो बसुआसे दे जरिये धर्मी गिणेयां था, तिस पर मोहरां साइआं खतणे दी छाप लगाई। इस तरीके नैं अब्राहम तिन्हां सबना दा भी पिता बणेया, जेह्ड़े खतणा कराये बगैर बसुआस करदे हन, जिसते तिसदा बसुआस भी तिन्हां तांई धर्मी गिणेयां जां।</verse>
				<verse number="12">कने अब्राहम खतणा कित्तेयां आल़ेआं दा भी पिता बणेया, जेह्ड़े ना सिर्फ खतणे पर आस रखदे हन, अपर अहां दे पूर्वज अब्राहमे दे तिस बसुआसे दे रस्ते पर भी चलदे हन, जेह्ड़ा तिन्हीं खतणा करणे ते पैहल्ले कित्या था।</verse>
				<verse number="13">परमात्मे अब्राहमे कने तिसदे वंशे नैं वादा कित्या कि सैह़ पूरे संसारे दे हक्कदार हुंगे। एह़ इसतांई नीं होएया कि अब्राहमे व्यबस्था दा पालण कित्ता, अपर इसतांई कि तिन्हीं बसुआस कित्ता कने सैह़ परमात्मे दिया नजरा च धर्मी गिणेयां गेआ।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि जे व्यबस्था दा पालण करणे आल़े ई हक्कदार हुंगे, तां बसुआस बेकार कने वादे बेअसर साबित होई गै हन।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि व्यबस्था दा नतीजा दा परमात्मे दा कोप ऐ, अपर जित्थु व्यबस्था ऐ ई नीं, औत्थू तिसा व्यबस्था दे नियमां जो तोड़णे दा सवाल ई पैदा नीं हुंदा।</verse>
				<verse number="16">इसतांई वादा बसुआस दे जरिये हासल कित्ता जांदा ऐ, एह़ इक्क मुफ्ते च दित्या वरदान ऐ। जे अहां अल्ल अब्राहमे साइआं बसुआस ऐ। ताह़लू चाहे अहां मूसा दिया व्यबस्था दे मताबक जीन या नीं जीन, भिरी भी अहां इसियो जरूर हासल करी सकदे हन, क्जोकि अब्राहम सारे बसुआस करणे आल़ेआं दा पिता ऐ।</verse>
				<verse number="17">जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “मैंई तिज्जो मतिआं जातिआं दा पिता बणाया ऐ।” परमात्मे दिया नजरा च अब्राहम अहां दा पूर्वज ऐ। तिन्हीं परमात्मे पर बसुआस कित्ता, कने जेह्ड़ा मरेयां जो जिन्दा करदा ऐ, कने जेह्ड़ियां गल्लां हन ई नीं, तिन्हां दा नां इआं लैंदा ऐ समझा कि सैह़ हन।</verse>
				<verse number="18">तिन्हीं नरासा च भी आस रखी नैं बसुआस कित्ता, इसतांई कि तिस वचने दे मताबक कि “तेरा वंश देहया हुंगा,” सैह़ मतिआं जातिआं दा पिता होयैं।</verse>
				<verse number="19">सैह़ जेह्ड़ा सौ साल्लां दा था, अपणे मरेयो देहय् सरीर ते कने सारा दे गर्भे दी मरियो देहई हालता जो जाणी नैं भी सैह़ अपणे बसुआसे च मजबूत बणी रेह्आ।</verse>
				<verse number="20">कने ना बेबसुआसी होई नैं परमात्मे दे वादे पर शक कित्ता, अपर बसुआसे च पक्के होई नैं परमात्मे दी महिमा कित्ती,</verse>
				<verse number="21">कने खरे कित्ते जाणी लेआ कि जिसा गल्ला दा परमात्मे वादा कित्या ऐ, सैह़ तिसियो पूरा करणे च भी सामर्थी ऐ।</verse>
				<verse number="22">तिसदे बसुआसे दिया बज़ाह ते सैह़ तिस तांई परमात्मे दिया नजरा च धर्मी गिणेयां गेआ।</verse>
				<verse number="23">कने एह़ वचन, “बसुआस तिस तांई परमात्मे दिया नजरा च धर्मी गिणेयां गेआ,” ना सिर्फ तिस तांई लिख्या,</verse>
				<verse number="24">अपर अहां तांई भी। जे अहां परमात्मे च बसुआस करगे, जिन्हीं अहां दे प्रभु यीशुये जो मरेयां ते जिन्दा कित्या, तां अहां भी बसुआसे दिया बज़ाह ते धर्मी गिणे जांगे।</verse>
				<verse number="25">यीशु मसीह अहां दे अपराधां तांई पकड़ुआया गेआ, कने अहां जो धर्मी बणाणे तांई परमात्मे तिसियो मरेयां ते जिन्दा भी कित्ता।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">इसतांई जाह़लू अहां बसुआसे ते धर्मी बणे, क्जोकि जेह्ड़ा प्रभु यीशु मसीयैं अहां तांई कित्या ऐ तिसदे जरिये अहां दा परमात्मे सौगी सांति आल़ा रिस्ता ऐ,</verse>
				<verse number="2">क्जोकि अहां दे बसुआसे दिया बज़ाह ते तिस अनुग्रह तिकर जिस च अहां बणेयो हन, अहां दी पौंच भी होई ऐ, कने परमात्मे दी महिमा दिया आसा च खुसी मनाई ऐ।</verse>
				<verse number="3">सिर्फ ऐई नीं, अपर अहां मुसीबतां च भी खुसी मनांदे हन, एह़ जाणी नैं कि मुसीबता ते सबर,</verse>
				<verse number="4">कने सबरे ते खरा चाल-चलण कने खरे चाल-चलणे ते बसुआस पैदा हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">कने बसुआसे ते सर्म नीं हुंदी, क्जोकि पवित्र आत्मा जेह्ड़ा परमात्मे अहां जो दित्या ऐ तिसदे जरिये परमात्मे दा प्यार अहां दे मने च पाया ऐ।</verse>
				<verse number="6">क्जोकि जाह़लू अहां कमजोर थे, ताह़लू यीशु मसीह तिस बग्त जाह़लू लोक पापी थे, तिन्हां तांई मरेया।</verse>
				<verse number="7">अपर सायद ई कोई धर्मी माणु तांई मरें, एह़ तां मुस्कल ऐ; अपर होई सकदा ऐ कि कोई अपणी मर्जिया ते खरे माणुये तांई मरें।</verse>
				<verse number="8">अपर परमात्मे अहां पर अपणे प्यार दी भलाई इस तरीके नैं प्रगट करदा ऐ, कि जाह़लू अहां पापी थे ताह़लू मसीह अहां तांई मरेया।</verse>
				<verse number="9">इसतांई जाह़लू कि अहां, हुण तिसदे खूने दिया बज़ाह ते धर्मी बणे, तां तिसदे जरिये परमात्मे दे कोप ते क्जो नीं बचगे?</verse>
				<verse number="10">क्जोकि जाह़लू अहां परमात्मे दे बैरी होणे दिया हालता च थे, तां तिसदे पुत्तरे दे मरने दे जरिये अहां दा मेल-जोल परमात्मे सौगी होएया, तां भिरी मेल-जोल होई जाणे पर तिसदिया ज़िन्दगिया दिया बज़ाह ते अहां उद्धार क्जो नीं पांगे?</verse>
				<verse number="11">कने सिर्फ ऐई नीं, अपर हुण अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे जरिये परमात्मे सौगी अहां दा मेल-जोल होई गेआ ऐ, इसतांई परमात्मे च खुस हुंदे हन।</verse>
				<verse number="12">इसतांई जिंआं इक्की माणुये दे जरिये पाप इस संसारे च आया, आदम ई सैह़ पैहल्ला माणु ऐ जिसियो परमात्मे बणाया ऐ, कने आदमे दे पाप करणे दे जरिये मौत्त आई, कने इस तरीके नैं मौत्त सारे लोकां च आई, इसतांई कि सबना पाप कित्ता।</verse>
				<verse number="13">परमात्मे दे जरिये मूसा जो व्यबस्था दैणे ते पैहल्ले पाप संसारे च था, अपर जित्थु व्यबस्था आई औत्थू पाप गिणेयां नीं जांदा।</verse>
				<verse number="14">भिरी भी आदमे ते लेई नैं मूसा तिकर लोकां पाप कित्ता, कने सैह़ सारे मरी गै जिन्हीं आदम साइआं हुक्म नीं मन्नी करी पाप नीं कित्ता। आदम मसीह दा नसाण ऐ, जेह्ड़ा ओणे आल़ा था।</verse>
				<verse number="15">अपर माणुये दे पाप कने परमात्मे दे अनुग्रह च बड़ा फर्क ऐ, क्जोकि जाह़लू इक्की माणुये दे पाप करणे दिया बज़ाह ते बड़े लोक मरे, तिंआं ई परमात्मे दे अनुग्रह कने धार्मिकता दा वरदान जेह्ड़ा तिन्हीं अहां जो यीशु मसीह दे जरिये दित्या ऐ, मते सारे लोकां दे पाप माफ करणे तांई बड़ा बड्डा वरदान ऐ।</verse>
				<verse number="16">परमात्मे दा दित्या वरदान आदमे दे पापां साइआं नीं ऐ। क्जोकि इक्की अपराधे ते मौत्ती दी सज़ा आई, अपर चाहे अहां बड़े पाप कित्ते हन, भिरी भी परमात्मे इक्क वरदान देई नैं अहां दे पाप माफ कित्ते, कने अहां जो धर्मी बणाया।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि जाह़लू इक्की माणुये दे अपराधे दिया बज़ाह ते मौत्ती सारे लोकां पर राज्ज कित्ता, तां जेह्ड़े लोक अनुग्रह कने धार्मिकता साइआं मता सारा वरदान पांदे हन, सैह़ इक्की माणुये दे, मतलब यीशु मसीह दे जरिये पक्का सदा दी ज़िन्दगिया च राज्ज करगे।</verse>
				<verse number="18">इसतांई जिंआं इक्क अपराध सारे लोकां तांई मौत्ती दी सज़ा दी बज़ाह बणेया, तिंआं ई इक्क धार्मिकता दा कम्म भी सारेयां लोकां तांई सदा दी ज़िन्दगिया दैणे तांई धर्मी बणाणे दी बज़ाह बणेया।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि जिंआं इक्की माणुये दे हुक्म ना मन्नणे ते मते सारे लोक पापी बणे, तिंआं ई इक्की माणुये दे हुक्म मन्नणे ते मते सारे लोक धर्मी बणगे।</verse>
				<verse number="20">वादे च मूसा दी व्यबस्था दित्ती तांजे लोक एह़ समझी सकन कि सैह़ कितणे पापी हन। अपर जित्थु पाप जादा होएया, तित्थु अनुग्रह इसते भी बड़ा जादा होएया,</verse>
				<verse number="21">कि जिंआं पापें मौत्ती जो फैलाई करी सारे लोकां पर राज्ज कित्ता, तिंआं ई अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे जरिये परमात्मे दा अनुग्रह भी सदा दी ज़िन्दगिया तांई धर्मी बणाई करी राज्ज करदा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">परमात्मा अपणे अनुग्रह नैं अहां दे पापां जो माफ करदा ऐ। तां अहां क्या ग्लान? क्या अहां पाप करदे रैह़न कि अनुग्रह मता सारा होयैं?</verse>
				<verse number="2">नीं, कदी भी नीं। अहां जाह़लू पाप तांई मरी गै तां भिरी गांह जो तिस च किंआं ज़िन्दगी कटगे?</verse>
				<verse number="3">अहां जाणदे हन कि अहां सारेयां जिन्हां यीशु मसीह दा बपतिस्मा लेआ ऐ, तां तिसदिया मौत्ती दा बपतिस्मा लेआ।</verse>
				<verse number="4">इसतांई जाह़लू अहां बपतिस्मा लेआ तां अहां यीशु मसीह सौगी मारे कने दब्बे गै। तांजे जिंआं मसीह पिता परमात्मे दी महिमा दे जरिये मरेयां ते जिन्दा होई गेआ, तिंआं ई अहां भी इक्क नौई ज़िन्दगी जीन।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि जाह़लू अहां तिसदी मौत्ती दिया समानता च तिस सौगी जुटी रैह़न, तां सच्ची च तिसदे जिन्दे होणे दिया समानता च भी जुटी रैंह्गे।</verse>
				<verse number="6">अहां जाणदे हन कि अहां दा पराणा इन्सानी रूप मसीह सौगी सूल़िया पर टूंगेया तांजे पाप दा सरीर बेकार होई जां, कने अहां गांह जो पापे दे दासे दे रूपे च नीं रैह़न।</verse>
				<verse number="7">जाह़लू अहां यीशु मसीह सौगी मरी गै, तां अहां पापे ते बसे ते छुटी नैं धर्मी बणी गै।</verse>
				<verse number="8">इसतांई जे अहां मसीह सौगी मरी गै, तां अहां दा बसुआस एह़ ऐ कि तिस सौगी अहां नौई ज़िन्दगी जींगे भी।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि एह़ जाणदे हन कि मसीह मरेयां ते जिन्दा होई नैं सैह़ भिरी कदी नीं मरगा। तिस पर भिरी कदी मौत्त नीं ओंगी।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि जाह़लू मसीह मरी गेआ तां पापे तांई इक्की ई बरी मरी गेआ; अपर हुण जेह्ड़ा जिन्दा ऐ, तां सैह़ परमात्मे तांई जिन्दा ऐ।</verse>
				<verse number="11">तुहां लोक भी इआं ई अप्पु जो पापे तांई मरेया समझा, कने परमात्मे तांई यीशु मसीह च जिन्दा।</verse>
				<verse number="12">इसतांई तुहां दे नास होणे आल़े सरीरे ऊपर पाप दा बस ना चल्लैं, तांजे तुहां तिसदियां इच्छां दे बसे च रैह़न।</verse>
				<verse number="13">कने ना अपणे सरीरे दे अंगा जो बुरे कम्मां दे हत्थयार होणे तांई पाप जो सौंपा, अपर अप्पु जो मरेयां ते जिन्दा होएया जाणी नैं अपणी ज़िन्दगी परमात्मे जो देआ, कने अपणे सरीरे दे अंगा जो धार्मिकता दे हत्थयार होणे तांई पूरी ज़िन्दगी परमात्मे जो देई देआ।</verse>
				<verse number="14">ताह़लू तुहां लोकां पर पाप दा कोई हक्क नीं रैंह्गा, क्जोकि तुहां हुण व्यबस्था दे बसे च नीं अपर परमात्मे दे अनुग्रह दे बसे च हन।</verse>
				<verse number="15">तां क्या होएया? क्या अहां इसतांई पाप करन कि अहां व्यबस्था दे बसे च नीं अपर अनुग्रह दे बसे च हन? नीं, कदी भी नीं।</verse>
				<verse number="16">क्या तुहां नीं जाणदे हन कि जाह़लू कुसी दा हुक्म मन्नणे तांई तुहां अप्पु जो दासां साइआं सौंपी दिंदे हन। दास चाहे पापे दे होन, जिसदा नतीजा मौत्त ऐ, चाहे परमात्मे दे होन, जिसदा हुक्म मन्नणे दा नतीजा धार्मिकता ऐ?</verse>
				<verse number="17">अपर परमात्मे दा धन्यावाद होयैं, कि तुहां जेह्ड़ा पापे दे दास थे हुण मने ते तिसा सिक्षा जो मन्नणे आल़े होई गै, जिसदे सांचे च ढालेयो थे,</verse>
				<verse number="18">कने तुहां जो पापां ते छुटकारा मिल्ली गेआ कने तुहां धार्मिकता दे दास बणी गियो हन।</verse>
				<verse number="19">मैं तुहां दे सरीरे दी कमजोरिया दिया बज़ाह ते माणुआं दे नजरिये नैं ग्लांदा ऐ। जिंआं तुहां अपणे सरीरे दे अंगा जो बुरे कम्मां कने बुराईया दे दास बणाई नैं दित्या था, तिंआं ई हुण अपणे सरीरे दे अंगा जो पवित्रता तांई धार्मिकता दे दास बणाई नैं देई देआ।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू तुहां पापे दे दास थे, तां धार्मिकता दे पास्से ते अजाद थे।</verse>
				<verse number="21">तुहां बुरे कम्म कित्ते हन कने हुण तुहां तिन्हां गल्लां ते सर्मिंदा हुंदे हन, तिन्हां सारे बुरे कम्मां ते तुहां दा क्या फायदा होएया ऐ? क्जोकि इन्हां दा नतीजा तां मौत्त ऐ।</verse>
				<verse number="22">अपर हुण पापे ते अजाद होई नैं परमात्मे दे दास बणी नैं तुहां जो फायदा होएया जिसते पवित्रता हासल हुंदी ऐ, कने तिसदा नतीजा सदा दी ज़िन्दगी ऐ।</verse>
				<verse number="23">क्जोकि पापे दी मजदूरी तां बस मौत्त ई ऐ, अपर परमात्मे दा वरदान अहां दे प्रभु यीशु मसीह च सदा दी ज़िन्दगी ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">हे प्यारे साथी बसुआसियो, क्या तुहां एह़ नीं जाणदे कने मैं व्यबस्था दे जाणने आल़ेआं नैं ग्लांदा ऐ, कि जाह़लू तिकर माणु जिन्दा रैंह्दा ऐ, ताह़लू तिकर तिस पर व्यबस्था दा अधिकार रैंह्दा ऐ?</verse>
				<verse number="2">ब्याई जणांस व्यबस्था दे मताबक अपणे लाड़े दे जींदे जी तिस नैं बन्नूईयो ऐ, अपर जे लाड़ा मरी जां, तां सैह़ कानूनी तरीके ते अपणे लाड़े ते छुटी गेई।</verse>
				<verse number="3">इसतांई जे लाड़े दे जींदे जी सैह़ कुसी दूये मर्दे नैं ब्याह करी लैं, तां ब्यभिचारिणी हुंगी, अपर जे लाड़ा मरी जां, तां सैह़ कानूनी तरीके दे मताबक छुटी गेई, ऐत्थु तिकर कि जे कुसी दूये मर्दे नैं ब्याह करी लैंदी ऐ, ताह़लू ब्यभिचारिणी नीं हुंगी।</verse>
				<verse number="4">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, तिंआं ई तुहां भी मसीह दी मौत्ती दे जरिये व्यबस्था तांई मरेयो देहय् बणी गियो हन, कि तिस दूये दे होई जा, मतलब मसीह दे जेह्ड़ा मरेयां ते जिन्दा होईया, तांजे अहां परमात्मे तांई फल़ लेयोन।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि जाह़लू अहां पापी सभावे दे बसे च थे, तां पापी इच्छां जेह्ड़ियां व्यबस्था दे जरिये अहां दे अंदर जागियां, मौत्ती दा फल़ पैदा करणे तांई अहां दे सरीरां च कम्म करदियां थियां।</verse>
				<verse number="6">अपर अहां जिसा व्यबस्था दे बंधने च पैहल्ले थे तिस तांई मरी नैं, हुण व्यबस्था ते इआं छुटी गै, कि हुण लिखियो नियमां दे पराणे तरिकेयां मताबक नीं, अपर पवित्र आत्मा दे जरिये इक्की नौये तरीके नैं परमात्मे दी सेवा करदे हन।</verse>
				<verse number="7">तां अहां क्या ग्लान? क्या व्यबस्था पाप ऐ? नीं, कदी भी नीं। अपर व्यबस्था दे जरिये मैं पापे दे बारे जाणी सकेया। व्यबस्था ग्लांदी ऐ, कि “लालच मत करा,” तां मिन्जो लालचे दे बारे च पता लग्गा।</verse>
				<verse number="8">अपर पापें मौका पाई नैं तिस हुक्मे दे जरिये मिन्जो च हर इक्क तरांह दा लालच पैदा कित्ता, क्जोकि बगैर व्यबस्था ते पाप मुड़दा ऐ।</verse>
				<verse number="9">इक्क बग्त था जाह़लू मैं व्यबस्था दे बगैर ज़िन्दगी जींदा था, अपर जाह़लू मैं व्यबस्था जो जाणेया, ताह़लू मेरे अंदर पाप करणे दियां इच्छां जागियां, कने मैं परमात्मे ते दूर होई गेआ।</verse>
				<verse number="10">कने सैई हुक्म जेह्ड़ा ज़िन्दगिया तांई था, अपर मेरे तांई मौत्ती दी बज़ाह बणी गेआ।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि पापें मौका पाई नैं तिस हुक्मे दे जरिये मिन्जो धोखा दित्ता, कने तिसदे जरिये मिन्जो परमात्मे ते दूर कित्ता।</verse>
				<verse number="12">इस तरीके नैं अहां दिक्खदे हन, कि व्यबस्था पवित्र ऐ, कने हुक्म भी पवित्र, धर्मी कने खरा ऐ।</verse>
				<verse number="13">तां क्या व्यबस्था जेह्ड़ी खरी थी, मिन्जो तांई मौत्ती दी बज़ाह बणी? नीं, कदी भी नीं। तिसा भलाईया दे जरिये पापें मिन्जो च मौत्त पैदा करी दित्ती, कि पापे जो पापे दे ई रूपे च प्रगट कित्ता जां, कने हुक्म दे जरिये एह़ होर भी जादा पाप आल़ा बणेया।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि अहां जाणदे हन कि व्यबस्था तां आत्मिक ऐ, अपर मैं माणु ऐ कने पापे दे बसे च ऐ।</verse>
				<verse number="15">कने जेह्ड़ा मैं करदा ऐ तिसियो नीं जाणदा, क्जोकि जेह्ड़ा मैं चांह़दा ऐ सैह़ नीं करदा, अपर जिसते मिन्जो नफरत हुंदी ऐ सैई करदा ऐ।</verse>
				<verse number="16">कने जेह्ड़ा मैं नीं करणा चांह़दा सैई करदा ऐ, तां मैं मन्नी लैंदा ऐ कि व्यबस्था खरी ऐ।</verse>
				<verse number="17">इसतांई एह़ कम्म मैं नीं, अपर मिन्जो च बसेया पाप करदा ऐ।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि मैं जाणदा ऐ, कि मिन्जो च मतलब मेरे सरीरे च कोई खरी चीज्ज वास नीं करदी। खरे कम्मां करणे दी तां इच्छा मिन्जो च ऐ, अपर खरे कम्म मिन्जो ते हुंदे नीं।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि जिस खरे कम्मे दी मैं इच्छा करदा ऐ, सैह़ नीं करदा, अपर जिन्हां बुरे कम्मां दी इच्छा नीं करदा, सैई करदा ऐ।</verse>
				<verse number="20">कने जे मैं सैई करदा ऐ जिसदी इच्छा नीं करदा, तां तिसदा करणे आल़ा मैं नीं, अपर पाप जेह्ड़ा मिन्जो च बसेया करदा ऐ।</verse>
				<verse number="21">तां मिन्जो इआं मसूस हुंदा ऐ, कि जाह़लू मैं भलाई करणे दी इच्छा करदा ऐ, तां मिन्जो ते बुराई हुंदी ऐ।</verse>
				<verse number="22">क्जोकि मैं अपणे पूरे मने ते तां परमात्मे दिया व्यबस्था ते बड़ा खुस रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="23">अपर मिन्जो अपणे सरीरे दे अंगा च होर तरीके दी व्यबस्था मसूस हुंदी ऐ, जेह्ड़ी मेरे मने दे बचारां नैं लड़दी ऐ, कने एह़ ताकत मिन्जो पापे दा गुलाम बणादी ऐ जेह्ड़ी हुण भी मेरे सरीरे दे अंगा च ऐ।</verse>
				<verse number="24">मेरी बड़ी बुरी हालत ऐ! कुण मिन्जो इस मौत्ती दे सरीरे ते बचांगा?</verse>
				<verse number="25">मैं परमात्मे दा धन्यावाद करदा ऐ। जिन्हीं मिन्जो यीशु मसीह दे जरिये बचाई लेआ, इसतांई मैं अपणे मने नैं तां परमात्मे दिया व्यबस्था दा, अपर सरीरे ते पापे दिया व्यबस्था दा पालण करदा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">इसतांई हुण जेह्ड़ा यीशु मसीह च ऐ, तिन्हां पर सज़ा दा हुक्म नीं। क्जोकि सैह़ सरीरे मताबक नीं अपर पवित्र आत्मा मताबक चलदे हन।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि पवित्र आत्मा तुहां जो सैह़ ज़िन्दगी दित्तियो ऐ, जेह्ड़ी यीशु मसीह दे जरिये मिलदी ऐ, कने तुहां जो पापां ते कने मौत्ती ते अजाद करदी ऐ।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि जेह्ड़े कम्म मूसा दिया व्यबस्था अहां दे पापी सभावे दिया बज़ाह ते कमजोर होई नैं नीं करी सकी। सैह़ कम्म परमात्मैं करी दित्ते हन, मतलब जिन्हीं अहां दे पापां दी माफी तांई अपणे पुत्तरे जो बलिदान होणे तांई घल्लेया, कने जिन्हीं अहां पापी माणुआं साइआं सरीर धारण कित्ता, कने परमात्मैं मसीह दे सरीरे च पापे जो सज़ा दा हुक्म दित्ता।</verse>
				<verse number="4">इसतांई कि अहां च, जेह्ड़े पापी सभावे मताबक नीं अपर पवित्र आत्मा दे मताबक सभाव रखदे हन, व्यबस्था दियां उम्मीदां पूरियां होई जान।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि पापी सभावे मताबक जीणे आल़ा माणु सरीरे दियां गल्लां पर मन लगांदे हन; अपर आत्मा दे मताबक जीणे आल़ा माणु आत्मिक गल्लां पर मन लगांदे हन।</verse>
				<verse number="6">सरीरे दियां गल्लां पर मन लगाणा तां मौत्त ऐ, अपर आत्मा दियां गल्लां पर मन लगाणा तां ज़िन्दगी कने सांति ऐ।</verse>
				<verse number="7">सरीरे दियां गल्लां पर मन लगाणा तां परमात्मे नैं बैर रखणा ऐ। क्जोकि ना तां पापी सभाव परमात्मे दिया व्यबस्था दे अधीन ऐ कने ना तिसदिया व्यबस्था जो मन्नी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="8">कने जेह्ड़े पापी सभावे दे बसे च हन, सैह़ परमात्मे जो खुस नीं करी सकदे।</verse>
				<verse number="9">अपर जाह़लू कि पवित्र आत्मा तुहां च बसदा ऐ, तां तुहां पापी सभावे दे बसे च नीं, अपर आत्मा दे बसे च हन। जे कुसी च मसीह दा आत्मा नीं तां सैह़ तिसदा जण नीं।</verse>
				<verse number="10">हुण इसतांई कि मसीह तुहां च वास करदा ऐ, तां पापे दिया बज़ाह ते सरीरे दे मरने पर भी धार्मिकता दिया बज़ाह ते तुहां दी आत्मा जिन्दा ऐ।</verse>
				<verse number="11">कने जे परमात्मे दिया आत्मा जिन्नै यीशु मसीह जो मरेयां ते जिन्दा कित्या, तुहां च वास करदी ऐ; तां जिन्हीं मसीह जो मरेयां ते जिन्दा कित्या, सैह़ तुहां दे नास होणे आल़े सरीरां जो भी अपणिया आत्मा दे जरिये जेह्ड़ी तुहां च वास करदी ऐ, जिन्दा करगा।</verse>
				<verse number="12">इसतांई हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां सरीर दे कर्जदार नीं कि सरीरे दे मताबक ज़िन्दगी जीन,</verse>
				<verse number="13">क्जोकि जे तुहां पापी सभावे मताबक ज़िन्दगी जींगे तां परमात्मे ते दूर होई जांगे, जे पवित्र आत्मा दिया सामर्थी दे जरिये पापी सभावे जो मारगे तां जिन्दा रैंह्गे।</verse>
				<verse number="14">इसतांई कि जितणे लोक परमात्मे दिया आत्मा मताबक ज़िन्दगी जींदे हन, सैई परमात्मे दे बच्चे हन।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि तुहां लोकां जो गुलामी दी आत्मा नीं मिलियो, जिसाते भिरी डरणा लग्गी जान, अपर पवित्र आत्मा अहां जो परमात्मे दे बच्चे बणांदा ऐ, जिसियो अहां “हे अब्बा, हे पिता” ग्लाई नैं पुकारदे हन।</verse>
				<verse number="16">पवित्र आत्मा अप्पु ई अहां दिया आत्मा सौगी गवाही दिंदा ऐ, कि अहां परमात्मे दी औलाद हन।</verse>
				<verse number="17">कने जे अहां औलाद हन, तां वारस भी, अपर परमात्मे दे वारस कने मसीह दे संगी वारस हन, जाह़लू अहां तिस सौगी दुख झेलन तां तिस सौगी महिमा भी पान।</verse>
				<verse number="18">मैं जाणदा ऐ, कि इस बग्ते दे दुख कने मुसीबत परमात्मे दिया महिमा दे सामणै कुच्छ भी नीं हन, जेह्ड़ी अहां पर प्रगट होणे आल़ी ऐ।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि सारी सृष्टि बड़ी आस लगाई नैं तिस बग्ते दा इन्तजार करा दी ऐ, कि काह़लू परमात्मा अपणे बच्चेयां जो प्रगट करगा।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि परमात्मे दे जरिये बणाईयो हर चीज्जा अपणिया कीमता जो खोई दित्ता, एह़ ऐदेया नीं कि सैह़ अपणे आप्पे ते चांह़दियां थियां, अपर परमात्मे ऐदेया होणे तांई कित्ता ऐ, भिरी भी इक्क आसा ऐ</verse>
				<verse number="21">कि सृष्टि भी अप्पु ई विनाशे दिया गुलामिया ते छुटकारा पाई नैं, परमात्मे दियां औलांदी दी महिमा दी अजादी हासल करगी।</verse>
				<verse number="22">क्जोकि अहां जाणदे हन, कि सारी सृष्टि अह्ल्ली तिकर जाह़लू ते आदमे पाप कित्या ऐ, मिल्ली नैं किलदी कने पीड़ां च पियो तड़फदी ऐ।</verse>
				<verse number="23">कने सिर्फ सृष्टि नीं अपर अहां भी जिन्हां अल्ल पवित्र आत्मा दा पैहल्ला फल़ ऐ, अप्पु ई अपणे अंदर ई अंदर किलदे हन; अपर हुण अहां इन्तजार करदे हन, कि परमात्मा अहां जो अपणे बच्चे बणाई लैं, मतलब अहां दे सरीरे जो बुरे कम्मां ते छुटकारा देई दैं।</verse>
				<verse number="24">इसा उम्मीदा सौगी तां अहां दा उद्धार होएया ऐ; अपर जिसा चीज्जा दी उम्मीद कित्ती जांदी ऐ, जाह़लू सैह़ दुस्सी जां तां भिरी आस कुत्थू रेई? क्जोकि जिसा चीज्जा जो कोई दिक्खा दा ऐ, तिसा चीज्जा दी उम्मीद क्या करणी?</verse>
				<verse number="25">अपर जिसा चीज्जा जो अहां नीं दिक्खदे, जे तिसा दी उम्मीद रखदे हन, तां सबर करी नैं तिसादा इन्तजार भी करदे हन।</verse>
				<verse number="26">इसी तरीके नैं पवित्र आत्मा भी अहां दे बसुआसे दिया कमजोरिया च अहां दी मदत करदा ऐ, क्जोकि अहां नीं जाणदे, कि प्रार्थना कुस तरीके नैं करणा चाइदी, अपर पवित्र आत्मा अप्पु ई घुटी-घुटी करी रोई नैं, जिसादे बारे च दस्सी नीं सकदे, अहां तांई विणती करदा ऐ।</verse>
				<verse number="27">कने मनां जो परखणे आल़ा परमात्मा पवित्र आत्मा दिया मनसा जो जाणदा ऐ। क्जोकि सैह़ परमात्मे दे पवित्र लोकां तांई तिसदिया इच्छा दे मताबक विणती करदा ऐ।</verse>
				<verse number="28">अहां जाणदे हन, कि जेह्ड़े लोक परमात्मे नैं प्यार रखदे हन, तिन्हां तांई सारियां गल्लां मिल्ली नैं भलाई ई पैदा करदियां हन, मतलब तिन्हां ई तांई जेह्ड़े तिसदिया इच्छा दे मताबक चुणेयो हन।</verse>
				<verse number="29">क्जोकि जिन्हां जो तिन्हीं पैहल्ले ते चुणी लेआ ऐ, तिन्हां दे बारे च ऐदेया इरादा भी करी लेआ ऐ कि तिसदे पुत्तर यीशु मसीह साइआं होन, तांजे यीशु मसीह सारे बसुआसियां च जेठा पुत्तर बणी सकैं।</verse>
				<verse number="30">भिरी जिन्हां जो परमात्मे पैहल्ले ते चुणेया ऐ, तिन्हां जो सद्देया भी, कने जिन्हां जो तिन्हीं सद्देया ऐ, तिन्हां जो धर्मी बणाया भी, जिन्हां जो तिन्हीं धर्मी बणाया ऐ, तिन्हां जो महिमा भी दित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="31">इन्हां सारियां गल्लां जो ध्याने च रखी नैं अहां इस नतीजे च पुज्जे हन, जे परमात्मा अहां दे पास्से ऐ, तां अहां दा बरोधी कुण होई सकदा ऐ?</verse>
				<verse number="32">जिन्हीं अपणे इकलौते पुत्तरे जो भी नीं रखी छड्डेया, अपर अहां पर दया करी नैं तिसियो भी अहां सबना तांई देई दित्ता। तां इतणा कुच्छ दैणे ते बाद भी सैह़ अहां जो अपणे पुत्तरे सौगी सब कुच्छ क्जो नीं दिंगा?</verse>
				<verse number="33">परमात्मे दे चुणेयां पर दोस कुण लगाई सकदा ऐ? परमात्मा ई ऐ, जेह्ड़ा तिन्हां जो धर्मी बणाणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="34">भिरी कुण ऐ जेह्ड़ा अहां पर दोस लगाई सकदा ऐ? कोई भी नीं। क्जोकि यीशु मसीह ई ऐ जिन्हीं अपणे प्राण अहां तांई देई दित्ते, कने जेह्ड़ा मरेयां ते जिन्दा भी होई गेआ, कने परमात्मे दे सज्जे पास्से ऐ, कने अहां तांई विणती भी करदा ऐ।</verse>
				<verse number="35">कुण अहां जो मसीह दे प्यारे ते लग्ग करगा? क्या मुसीबत, या खतरे, या दंगा, या अकाल, या कंगाली, या जोखिम, या तलवार ते मौत्त?</verse>
				<verse number="36">जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “तिज्जो तांई अहां हर दिन मौत्ती दे खतरे च रैंह्दे हन; अहां बल़ि होणे आल़िआं भेड्डां साइआं गिणेयो हन।”</verse>
				<verse number="37">अपर इन्हां सारियां गल्लां च अहां तिसदे जरिये ते जिन्हीं अहां नैं प्यार कित्या ऐ, अहां अल्ल उम्मीदा ते बधी करी जीत्त ऐ।</verse>
				<verse number="38">क्जोकि मैं खरे कित्ते जाणदा ऐ, अहां जो परमात्मे दे प्यारे ते जेह्ड़ा अहां दे प्रभु यीशु मसीह च ऐ कोई लग्ग नीं करी सकदा। ना मौत्त ना ज़िन्दगी, ना सुअर्गदूत ना दुष्टआत्मां, ना वर्तमान ना भविष्य, ना सामर्थ ना ऊंचाई, ना गेहराई कने ना कोई होर सृष्टि।</verse>
				<verse number="39"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">मैं मसीह च सच्च ग्लांदा ऐ, झूठ नीं ग्लांदा कने मेरा जमीर भी पवित्र आत्मा च गवाही दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">कि मिन्जो बड़ा दुख ऐ, कने मेरा मन हमेसा मेरे लोकां तांई दुखी रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि मैं ऐत्थु तिकर चांह़दा था, कि अपणे यहूदी भाऊआं तांई जेह्ड़े मेरी अपणिया जातिया दे लोक हन, अप्पु ई मैं मसीह ते श्रापित कने लग्ग होई जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="4">सैह़ इस्राएली लोक हन, कने परमात्मे दे बच्चे होणे दा हक्क कने महिमा, वादे, व्यबस्था, परमात्मे दी भक्ति कने करार तिन्हां दे हन।</verse>
				<verse number="5">अब्राहम, इसहाक कने याकूब भी तिन्हां दे पूर्वज हन, कने माणु होणे दे नाते मसीह भी इस्राएली था। कने सैह़ परमात्मा ऐ जेह्ड़ा सारियां चीज्जां पर राज करदा ऐ, कने हमेसा स्तुति जोग्गा ऐ। आमीन।</verse>
				<verse number="6">अपर एह़ नीं कि परमात्मा अपणे वादे पूरे करणे च नाकामयाब होई गेआ ऐ, इसतांई कि इस्राएले दे सारे वंश परमात्मे दे सच्चे लोक नीं हन;</verse>
				<verse number="7">कने अब्राहम दे वंशे च जन्म लैणे ते ई सारे परमात्मे दी सच्ची औलाद नीं होई जांदे हन, क्जोकि परमात्मे अब्राहमे नैं ग्लाया था, कि “जेह्ड़े इसहाके दे वंशे ते जन्म लैंदे हन, सैई तेरे वंशे दे मन्ने जांगे।”</verse>
				<verse number="8">इसदा मतलब एह़ ऐ जेह्ड़े सरीरे दिया इच्छा मताबक पैदा होएयो, सैह़ परमात्मे दी औलाद नीं, अपर सिर्फ वादे दी औलाद अब्राहमे दे वंशे दी मन्नी जांदी ऐ।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि वादे दा वचन एह़ ऐ, “अगले साल मैं इसी बग्त दुवारी ओंगा, कने ताह़लू सारा जो इक्क पुत्तर पैदा हुंगा।”</verse>
				<verse number="10">कने सिर्फ ऐई नीं, अपर जाह़लू रिबका अहां दे पूर्वज इसहाके ते गर्भवती होई, कने तिसादे गर्भे च जुड़वा बच्चे थे,</verse>
				<verse number="11">कने अह्ल्ली तिकर तिन्हां दे दून्नी जागतां दा जन्म भी नीं होएया था, कने तिन्हां तिस बग्त तिकर कोई बुरा या खरा कम्म नीं कित्या था, जाह़लू रिबका नैं एह़ ग्लाया गेआ, “कि जेठा जागत लोक्के जागते दा दास बणगा।” एह़ इसतांई होएया कि परमात्मे दा मकसद तिन्हां दे चुणी लैणे दे मताबक बणी रेह्आ। जेह्ड़ा माणुआं दे कम्मां दिया बज़ाह ते नीं, अपर सदणे आल़े दे फैसले दिया बज़ाह ते ऐ।</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “मैं याकूबे नैं प्यार कित्ता, अपर एसावे जो प्यारा नीं जाणेया।”</verse>
				<verse number="14">इसतांई अहां इसदे बारे च क्या ग्लान? क्या परमात्मा कदी कुसी नैं गलत करदा ऐ? नीं, कदी भी नीं।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि परमात्मे मूसा नैं ग्लाया था, “मैं जिस कुसी पर दया करणा चां, तिस पर दया करगा, कने जिस कुस पर कृपा करणा चां तिस पर कृपा करगा।”</verse>
				<verse number="16">कने एह़ ना तां चाहणे आल़े दी, ना दौड़णे आल़े दी, अपर दया करणे आल़े परमात्मे दी इच्छा ऐ।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च परमात्मा मिस्र देसे दे राजा फिरौने नैं ग्लांदा ऐ, “मैं तिज्जो इसतांई राजा बणाया ऐ, कि तिज्जो च अपणी सामर्थ दस्सें कने मेरे नांऐ दा प्रचार सारिया धरतिया पर होयैं।”</verse>
				<verse number="18">इसतांई परमात्मा जिस पर चांह़दा ऐ, तिस पर दया करदा ऐ, कने जिसियो चांह़दा ऐ, तिसियो कठोर बणाई दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="19">कने तू भिरी मिन्जो नैं ग्लांगा, “तां, परमात्मा माणुये जो क्जो दोस दिंदा ऐ? तिसदिया इच्छा दा बरोध कुण करी सकदा ऐ?”</verse>
				<verse number="20">हे साथी, तू कुण ऐ, जेह्ड़ा परमात्मे नैं बैंह्सबाजी करदा ऐ? क्या बणाईयो चीज्ज अपणे बणाणे आल़े नैं ग्लाई सकदी ऐ, कि “तैं मिन्जो ऐदेया क्जो बणाया ऐ?”</verse>
				<verse number="21">क्या कुम्हारे दा एह़ हक्क नीं कि सैह़ चिक्का दे इक्की पेड़े ते इक्क भांडा खास इस्तेमाल करणे तांई, कने दूये भांडे जो रोज इस्तेमाल करणे तांई बणां?</verse>
				<verse number="22">जे परमात्मैं अपणा कोप दस्सणे तांई कने अपणी सामर्थ प्रगट करणे दे मकसदे ते बड़ा सबर रखी नैं गुस्से दे तिन्हां भाडेयां जो झेलेया, जेह्ड़े विनाशे तांई त्यार थे, तां कुण बाधा बणी सकदा ऐ?</verse>
				<verse number="23">तिन्हीं ऐदेया इसतांई कित्ता कि दया दे तिन्हां भाडेयां पर अपणी महिमा दी सान प्रगट करणा चांह़दा था, जिन्हां जो तिन्हीं पैहल्ले ते ई तिसा महिमा तांई त्यार कित्या था।</verse>
				<verse number="24">मतलब दया दे भांडे अहां लोक हन, जिन्हां जो तिन्हीं ना सिर्फ यहूदियां ते, अपर होरनी जातिआं ते भी चुणेया।</verse>
				<verse number="25">जिंआं परमात्मा होशे भविष्यवक्ता दिया कताबा च होरनी जातिआं दे बारे च भी ग्लांदा ऐ, “जेह्ड़े लोक मेरी प्रजा नीं थे, तिन्हां जो मैं अपणी प्रजा ग्लांगा; कने जेह्ड़े मिन्जो प्यारे नीं थे, तिन्हां नैं मैं प्यार करगा।”</verse>
				<verse number="26">कने, “जिसा जगाह पर परमात्मे एह़ ग्लाया था, कि ‘तुहां मेरे लोक नीं हन, तिसा जगाह पर परमात्मा तिन्हां जो अपणी औलाद ग्लांगा।’ ”</verse>
				<verse number="27">कने यशायाह भविष्यवक्ता इस्राएल देसे दे लोकां दे बारे च जोरे नैं डड्डी करी ग्लांदा ऐ: “चाहे इस्राएल देसे दे लोकां दी गिणती समुंदरे दिया रेता दे कणां बराबर क्जो नीं होयैं, तिन्हां च थोड़े ई लोक उद्धार पांगे।</verse>
				<verse number="28">क्जोकि प्रभु अपणा वचन धरतिया पर पूरा करी नैं, संसारे दे सारे लोकां दा न्याय बड़ी तौल़ी करगा।”</verse>
				<verse number="29">जिंआं यशायाह भविष्यवक्तैं पैहल्ले भी ग्लाया था: “जे सर्वशक्तिमान प्रभुयैं अहां तांई कुसी भी वंश नीं छड्डदा, तां अहां सदोम कने अमोरा साइआं नास होई जांदे।”</verse>
				<verse number="30">इसतांई इसदे बारे च अहां क्या ग्लान? एह़ कि होरनी जातिआं दे लोक जेह्ड़े धार्मिकता दे कम्म नीं करदे थे, तिन्हां बसुआसे दे जरिये परमात्मे ते धार्मिकता पाई।</verse>
				<verse number="31">अपर इस्राएली लोक, जेह्ड़े परमात्मे सौगी धर्मी बणने तांई मूसा दिया व्यबस्था दा पालण करणे दी कोसस करदे थे, कने सैह़ तिसा धार्मिकता जो नीं पाई सके।</verse>
				<verse number="32">एह़ किंआं होई सकदा ऐ? इसतांई कि सैह़ बसुआसे ते नीं, अपर मना खरे कम्मां करी नैं मूसा दिया व्यबस्था दा पालण करदे हन। तिन्हां दे पैर च पत्थरे दी ठोकर लग्गी, कने सैह़ पेई गै।</verse>
				<verse number="33">जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “दिक्खा, मैं यरूशलेम सैहरे च इक्क ठोकर लगणे दा पत्थर कने चट्टान रखगा, तिन्हां नैं लोक ठोकर खाई नैं पेई जांगे, कने जेह्ड़ा तिस पर बसुआस करगा, सैह़ कदी सर्मिंदा नीं हुंगा।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मेरे मने दी इच्छा कने मेरे अपणे लोकां तांई परमात्मे नैं मेरी प्रार्थना ऐ कि सैह़ परमात्मे ते उद्धार पान।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि तिन्हां दे बारे च मैं एह़ गवाही दिंदा ऐ, कि सैह़ परमात्मे तांई बड़े जोसीले तां हन, अपर तिन्हां जो समझ नीं ऐ, कि तिसदी सेवा किंआं करणी ऐ।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि सैह़ परमात्मे दिया नजरा च धर्मी बणने तांई तिसते अणजाण होई नैं कने अपणे तरीके नैं धर्मी बणने दी कोसस करदे हन, अपर परमात्मे दिया धार्मिकता दे बसे च नीं होये।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि मसीयैं तिस मकसदे जो पूरा कित्या ऐ जिस तांई मूसा दी व्यबस्था दित्तियो थी, इसदा नतीजा एह़ ऐ, कि हुण जेह्ड़ा कोई मसीह पर बसुआस करदा ऐ, सैह़ परमात्मे दिया नजरा च धर्मी बणी जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि मूसा दिया व्यबस्था च एह़ लिख्या ऐ, कि “हर इक्क माणुये जो परमात्मे दिया नजरा च धर्मी बणने तांई हर इक्क हुक्मे दा पालण करणा हुंगा।”</verse>
				<verse number="6">अपर परमात्मे दिया नजरा च धर्मी बणने तांई बसुआसे दा तरीका एह़ ऐ, कि “तू अपणे मने च एह़ मत ग्लांदा कि सुअर्गे पर कुण चढ़गा?” (मतलब मसीह जो लौआणे तांई,)</verse>
				<verse number="7">कने एह़ भी नीं ग्लाणा, “अधोलोक च कुण जांगा?” (मतलब मसीह जो मरेयां ते जिन्दा करी नैं लेयोणे तांई!)</verse>
				<verse number="8">अपर सैह़ क्या ग्लांदी ऐ? एह़ कि “तुहां इस वचने जो अपणे मुँऐ नैं मन्नी करी अपणे मने च ग्रहण करी सकदे हन।” एह़ सैई बसुआसे दा वचन ऐ, जेह्ड़ा अहां प्रचार करदे हन।</verse>
				<verse number="9">जे तू अपणे मुँऐ नैं यीशुये जो प्रभु जाणी नैं अंगीकार करैं, कने अपणे मने च बसुआस करैं कि परमात्मैं तिसियो मरेयां ते जिन्दा कित्या, तां तू पक्का उद्धार पांगा।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि परमात्मे दिया नजरा च धर्मी बणने तांई मने ते बसुआस कित्ता जांदा ऐ, कने उद्धार तांई मुँऐ ते अंगीकार कित्ता जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि पवित्रशास्त्र एह़ ग्लांदा ऐ, “जेह्ड़ा कोई तिस पर बसुआस करगा, सैह़ कदी सर्मिंदा नीं हुंगा।”</verse>
				<verse number="12">यहूदी कने यूनानी लोकां च कोई फर्क नीं ऐ, इसतांई कि सैई सबना दा प्रभु ऐ; कने सैह़ अपणे सारे नां लैणे आल़ेआं दा उद्धार करदा ऐ।</verse>
				<verse number="13">क्जोकि, “जेह्ड़ा कोई प्रभु दा नां लैंगा, सैह़ उद्धार पांगा।”</verse>
				<verse number="14">अपर मसीह, जिस पर तिन्हां बसुआस नीं कित्ता, सैह़ तिसदा नां किंआं लैन? कने जिसदे बारे सुणेया नीं, तिस पर किंआं बसुआस करन? कने प्रचारके बगैर किंआं सुणन?</verse>
				<verse number="15">कने जे घल्ले नीं जान, तां किंआं प्रचार करन? जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “कितणे छैल़ हन तिन्हां लोकां दे पैर जेह्ड़े खरियां गल्लां दा सुसमाचार लेई नैं ओंदे हन।”</verse>
				<verse number="16">अपर सबना तिस सुसमाचारे पर बसुआस नीं कित्ता। यशायाह भविष्यवक्ता ग्लांदा ऐ, “हे प्रभु, अहां दे सुसमाचारे पर कुणी बसुआस कित्ता ऐ?”</verse>
				<verse number="17">इसतांई बसुआस ताह़लू हुंदा ऐ जाह़लू तुहां सुसमाचारे जो सुणदे हन, कने एह़ सुसमाचार मसीह दा वचन ऐ।</verse>
				<verse number="18">अपर मैं पुछदा ऐ, “क्या यहूदी लोकां मसीह दा वचन सुणेया?” हाँ जरूर सुणेया ऐ, क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ: “तिन्हां दे बोल सारिया धरतिया पर, कने तिन्हां दे वचन सारे संसारे च पुज्जी गै हन।”</verse>
				<verse number="19">मैं भिरी ग्लांदा ऐ, इस्राएली लोक मसीह दे वचनां जो जाणदे थे। पैहल्ले तां परमात्मे मूसा भविष्यवक्ता दे जरिये ग्लाया ऐ: “मैं तुहां यहूदी लोकां दे मनां च जल़ण पैदा करगा; जाह़लू तुहां होरनी जातिआं दे लोकां तांई मेरा प्यार दिक्खगे। तिन्हां मूर्ख जातिआं दे लोकां दे जरिये मैं तुहां दे मनां च गुस्सा पैदा करगा।”</verse>
				<verse number="20">भिरी यशायाह भविष्यवक्तैं बड़ी हिम्मत रखी नैं ग्लाया कि परमात्मा एह़ ग्लांदा ऐ: “जेह्ड़े मिन्जो नीं तोपदे थे, तिन्हां मिन्जो पाई लेआ; कने जेह्ड़े पुछदे भी नीं थे, तिन्हां पर मैं प्रगट होई गेआ।”</verse>
				<verse number="21">अपर इस्राएल देसे दे लोकां दे बारे च परमात्मे यशायाह भविष्यवक्ता दे जरिये एह़ ग्लाया: “मैं पूरा दिन अपणे हत्थ इक्क हुक्म नीं मन्नणे आल़ी कने बैंह्सबाजी करणे आल़ी प्रजा दे पास्से फैलांदा रेह्आ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">तां मैं पुछदा ऐ, क्या परमात्मैं अपणिया प्रजा जो छड्डी दित्ता? नीं, कदी भी नीं। मैं भी तां इस्राएली ऐ; अब्राहमे दे वंश कने बिन्यामीन दे गोत्र ते ऐ।</verse>
				<verse number="2">परमात्मैं अपणिया तिसा प्रजा जो नीं छड्डेया, जिसायो तिन्हीं पैहल्ले ते ई चुणेया था। क्या तुहां नीं जाणदे, कि पवित्रशास्त्रे च एलिय्याह भविष्यवक्ता दे बारे च क्या ग्लांदा ऐ, कि सैह़ इस्राएल दे लोकां दे बरोधे च परमात्मे नैं विणती करदा ऐ?</verse>
				<verse number="3">तिन्हीं ग्लाया, “हे प्रभु, तिन्हां तेरे भविष्यवक्तां जो मारी दित्ता, कने तेरी वेदियां जो नास करी दित्ता ऐ। कने मैंई किल्ला माणु बचेया ऐ, जेह्ड़ा हुण तिकर तेरियां गल्लां चलदा ऐ, कने सैह़ मिन्जो जान्नी ते मारणा चांह़दे हन।”</verse>
				<verse number="4">अपर परमात्मे एलिय्याह भविष्यवक्ता जो ग्लाया, “मैं अपणे तांई सत हज़ार मरद रखी छड्डेयो हन, जिन्हां झूठे बाअल देवते दी भक्ति नीं कित्ती।”</verse>
				<verse number="5">ठीक इस तरीके नैं इस बग्त भी, परमात्मे दे अनुग्रह दिया बज़ाह ते इन्हां यहूदी लोकां ते कुच्छ लोकां जो परमात्मे अपणे सच्चे लोक होणे तांई चुणेया ऐ।</verse>
				<verse number="6">जे एह़ परमात्मे दे अनुग्रह ते चुणेयो हन, तां भिरी तिन्हां कम्मां ते नीं, जिन्हां दे बारे च व्यबस्था दस्सदी ऐ। जे एह़ व्यबस्था दे कम्मां दे जरिये हुंदा, तां अनुग्रह भिरी अनुग्रह नीं रेह्आ।</verse>
				<verse number="7">इसतांई नतीजा क्या होएया? एह़ कि इस्राएली लोक परमात्मे दे अनुग्रह दिया तोपा च थे, सैह़ तिन्हां जो नीं मिल्लेया; अपर चुणेयां लोकां जो मिल्लेया, कने बाक्कि लोकां दा मन कठोर होई गेआ।</verse>
				<verse number="8">जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “परमात्मैं अज्ज दे दिन तिकर तिन्हां दिया अक्ला जो बंद करी नैं रखेया ऐ, कने तिन्हां दियां अखीं तां हन, अपर सच्चाईया जो नीं दिक्खी सकदे, कने कन्नां ते सुणदे तां हन, अपर समझी नीं सकदे।”</verse>
				<verse number="9">कने दाऊद राजा ग्लांदा ऐ, “तिन्हां दा खाणा तिन्हां तांई जाल़ कने गल़े दा फंदा, कने ठोकर, कने सज़ा दी बज़ाह होई जां।</verse>
				<verse number="10">तिन्हां दियां अखीं पर नेहरा छाई जां तांजे दिक्खी नीं सकन, कने तू सदा तिन्हां दिया पिठ्ठी जो मुसीबतां दे बोझे नैं झुकाई रख।”</verse>
				<verse number="11">तां मैं पुछदा ऐ, क्या इस्राएली लोक ठोकर लगणे दिया बज़ाह ते सदा तांई पेई गै? नीं, कदी भी नीं। अपर तिन्हां दे बेबसुआसे दिया बज़ाह ते होरनी जातिआं दे लोकां जो उद्धार मिल्ला, कि इस्राएल देसे दे लोकां जो जल़ण होयैं।</verse>
				<verse number="12">इसतांई जे इस्राएली लोकां दा बेबसुआस संसारे दे लोकां तांई बड़ी आसीष बणेया ऐ, तां जाह़लू सारे इस्राएली लोक परमात्मे पर बसुआस करगे, ताह़लू होरनी जातिआं दे लोक होर भी जादा आसीष पांगे।</verse>
				<verse number="13">मैं तुहां होरनी जातिआं दे लोकां नैं एह़ गल्लां ग्लांदा ऐ। जाह़लू कि मैं होरनी जातिआं दे लोकां तांई प्रेरित ऐ, तां मैं अपणी सेवा करणे च बड़ा गरूर करदा ऐ।</verse>
				<verse number="14">तांजे कुस तरीके नैं मैं अपणी जाति दे लोकां च जल़ण पैदा करवाई नैं तिन्हां च कईआं दा उद्धार करवां।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि जाह़लू इस्राएली लोकां दे त्यागे दिया बज़ाह ते परमात्मे सौगी संसार दे लोकां दा मेल-जोल होई गेआ, तां क्या तिन्हां दा मसीह जो अपनाणा मरेयां ते जिन्दे होणे दे बराबर नीं हुंगा?</verse>
				<verse number="16">जे भेंटा तांई आटे दा पैहल्ला पेड़ा परमात्मे तांई पवित्र ऐ, तां सारा गुन्या आटा भी परमात्मे तांई पवित्र ऐ। कने जाह़लू जड़ परमात्मे तांई पवित्र ऐ, तां डाल़िआं भी परमात्मे तांई पवित्र हन।</verse>
				<verse number="17">इस्राएल देसे दे लोक जैतूने दे इक्की रूखे दियां डाल़िआं साइआं हन। कने पूर्वज अब्राहम, इसहाक कने याकूब तिस रूखे दियां जड़ां साइआं हन। कने होरनी जातिआं दे लोक जंगली डाल़िआं साइआं हन। जेह्ड़ियां छागियां डाल़िआं च पियुन्द करी नैं तिस रूखे पर लगाईयां हन, हुण तिन्हां जंगली डाल़िआं जो खुराक तिसा जड़ा ते मिलदी ऐ।</verse>
				<verse number="18">तां तिन्हां बड्डियां डाल़िआं ते बधी करी नीं समझणा; कने जे तू अपणे आप्पे जो तिन्हां ते बधी करी समझदा ऐ, तां याद रख कि तू जड़ा जो नीं, अपर जड़ तिज्जो सम्भालदी ऐ।</verse>
				<verse number="19">भिरी तू अपणे मने एह़ मत सोचदा, कि “डाल़िआं दी इसतांई छगांई कित्ती, कि मिन्जो च पियुन्द कित्ती जां।”</verse>
				<verse number="20">एह़ सच्च ऐ, सैह़ तां बेबसुआसे दिया बज़ाह ते छगांई करी नैं लग्ग करी दित्ते, अपर तुहां अपणे बसुआसे दिया बज़ाह ते परमात्मे सौगी बणी रैंह्दे हन। इसतांई घमंडी मत बणा, अपर डर रखा,</verse>
				<verse number="21">क्जोकि जाह़लू परमात्मैं रूखे दियां सभाविक डाल़िआं पर दया नीं कित्ती, तां सैह़ तुहां पर भी दया नीं करगा।</verse>
				<verse number="22">इसतांई परमात्मे दिया भलाईया कने सकत्याईया जो ध्याने नैं दिक्ख! जेह्ड़े थल्लैं पेई गै, तिन्हां पर सकत्याई, अपर तिज्जो पर भलाई, जे तू तिसदिया दया च बणी रैंह्, नीं तां तिज्जो भी छांगी दित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="23">कने जे इस्राएली लोक भी मसीह पर बसुआस करणा लग्गी पोन, तां तिन्हां दी पियुन्द कित्ती जांगी। क्जोकि परमात्मा तिन्हां दी भिरी पियुन्द करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="24">क्जोकि जे तू तिस जैतून ते, जेह्ड़ा सभावे ते जंगली रूख ऐ, बड्डेया गेआ कने सभावे दे खलाफ खरे जैतूने च पियुन्द कित्ती गेई, तां एह़ जेह्ड़ियां सभाविक डाल़िआं हन, अपणे ई जैतूने च पियुन्द करी नैं तौल़ी क्जो नीं बधगी।</verse>
				<verse number="25">हे प्यारे साथी बसुआसियो, कुत्थी इआं ना होयैं कि तुहां अप्पु जो अक्लमंद समझी लैन; इसतांई मैं तुहां लोकां पर एह़ भेत प्रगट करणा चांह़दा ऐ, कि इस्राएल देसे दा इक्क हिस्सा ताह़लू तिकर अणजाण बणी रैंह्गा, जाह़लू तिकर होरनी जातिआं दे सारे लोक पूरे तरीके नैं मसीह च नीं आई जान।</verse>
				<verse number="26">कने इस तरीके नैं इस्राएल देसे दे सारे लोक उद्धार पांगे। जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ: “उद्धार करणे आल़ा यरूशलेम सैहरे ते ओंगा, कने बुराईया जो इस्राएल देसे ते दूर करगा।</verse>
				<verse number="27">जाह़लू मैं तिन्हां दे पापां जो माफ करी दिंगा, ताह़लू तिन्हां सौगी मेरा ऐई वादा हुंगा।”</verse>
				<verse number="28">यहूदी लोक परमात्मे दे बैरी हन, क्जोकि सैह़ सुसमाचारे पर बसुआस नीं करणा चांह़दे हन, कने एह़ तुहां दे फायदा बणी गेआ, अपर परमात्मा तिन्हां नैं प्यार करदा ऐ, इसतांई परमात्मे तिन्हां जो अपणे लोक होणे तांई चुणेया, क्जोकि एह़ सैई वादा ऐ, जेह्ड़ा परमात्मे तिन्हां दे पूर्वजां सौगी कित्या था।</verse>
				<verse number="29">क्जोकि परमात्मा ना तां अपणे वरदान बापस लैंदा कने ना बुलाहटा ते अपणे मने बदलदा ऐ।</verse>
				<verse number="30">क्जोकि जिंआं तुहां पैहल्ले परमात्मे दा हुक्म नीं मन्नेया, अपर हुण यहूदी लोकां दे हुक्म नीं मन्नणे ते तुहां पर दया होई।</verse>
				<verse number="31">तिंआं ई तिन्हां भी हुण हुक्म नीं मन्नेया, कि तुहां पर जेह्ड़ी दया हुंदी ऐ इसते तिन्हां पर दया होयैं।</verse>
				<verse number="32">क्जोकि परमात्मा दस्सदा ऐ, कि सारे लोक हुक्म नीं मनदे कने पापां च फसेयो हन, तांजे सैह़ सारे लोकां पर अपणी दया दस्सणा चांह़दा था।</verse>
				<verse number="33">आहा! परमात्मे दा अनुग्रह कने बुद्धि कने ज्ञान सच्ची च बड़े म्हान हन। कोई तिसदे बचारां जो दस्सी नीं सकदा; कने तिसदे रस्तेयां जो समझी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="34">“भला कुण जाणी सकदा ऐ परमात्मे दे मने जो? या कुण बणी सकदा ऐ, तिसदा सलाहकार?</verse>
				<verse number="35">क्या कुणी परमात्मे जो कदी कुच्छ दित्ता ऐ, जेह्ड़ा सैह़ बदले च कुच्छ पाणे दा दावा करी सकैं?”</verse>
				<verse number="36">क्जोकि सारी चीज्जां परमात्मे दे पास्से ते हन। तिन्हीं सब कुच्छ बणाया ऐ, कने तिस तांई सब कुच्छ ऐ। तिसदी महिमा जुगा-जुग हुंदी रैंह्। आमीन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">इसतांई हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां नैं परमात्मे दी दया याद दिलाई नैं विणती करदा ऐ, कि अपणे आप्पे जो जिन्दा, कने पवित्र, कने परमात्मे जो खरा लगणे आल़ा बलिदान चढ़ा। परमात्मे दी भक्ति करणे दा ऐई सच्चा तरीका ऐ ।</verse>
				<verse number="2">कने इस संसारे दे लोकां साइआं मत बणा; अपर तुहां दे मनां दे पूरे बदली जाणे ते तुहां दा चाल-चलण भी बदलदा जां, जिसते तुहां परमात्मे दी खरी, कने मने जो भाणे आल़ी, कने सिद्ध इच्छा दा तजरबा करी नैं जाणदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि मैं तिस अनुग्रह दिया बज़ाह ते जेह्ड़ा मिन्जो मिल्लेया ऐ, तुहां च हर इक्की नैं ग्लांदा ऐ, कि जिंआं समझणा चाइदा तिसते बधी नैं कोई भी अपणे आप्पे जो नीं समझैं; अपर जिंआं परमात्मैं हर इक्की जो बसुआसे दे नतीजे दे मताबक बंडी दित्ता ऐ, तिंआं ई समझदारिया सौगी अपणे आप्पे जो समझन।</verse>
				<verse number="4">जिंआं अहां दे सरीरे च मते अंग हुंदे हन, कने सारे सरीरे दे अंगा दा कम्म इक्क नीं हुंदा,</verse>
				<verse number="5">तिंआं ई अहां जेह्ड़े मते हन, मसीह च इक्क सरीर होई नैं अप्पु च इक्की दूये दे अंग हन।</verse>
				<verse number="6">जाह़लू कि तिस अनुग्रह दे मताबक जेह्ड़ा अहां जो परमात्मे दित्या ऐ, अहां जो लग्ग-लग्ग वरदान मिल्लेयो हन। तां जिसियो भविष्यवाणी दा दान मिल्लेया ऐ, तिस जो सैई सब्द ग्लाणे चाइदे, जिस पर सैह़ बसुआस करैं कि परमात्मे ग्लाये हन।</verse>
				<verse number="7">जे दूयेयां दी सेवा करणे दा दान मिल्लेया ऐ, तां तिंआं ई सेवा च लग्गी रैंह्; जे कोई सखाणे आल़ा ऐ, तां तिंआं ई सखाणे च लग्गी रैंह्;</verse>
				<verse number="8">जिस जो हौंसला दैणे दा दान ऐ, सैह़ लोकां जो हौंसला दिंदा रैंह्; जे दान दैणे आल़ा ऐ तां दिल खोली नैं दान दैं; जेह्ड़ा अगुआई करैं, सैह़ लगना सौगी करैं, जेह्ड़ा दया करैं, सैह़ खुसिया नैं दया करैं।</verse>
				<verse number="9">दूयेयां नैं प्यार करणे दा नाटक मत करा; बुराईया ते नफरत करा; मने सौगी खरे कम्म करणे च लग्गी रेह्आ।</verse>
				<verse number="10">इक्की दूये नैं परवारे दे लोकां साइआं प्यार रखा; हर इक्क माणु दूयेयां जो अप्पु ते म्हान समझैं।</verse>
				<verse number="11">मेहनत करा कने आलसी मत बणा। अपणे पूरे दिले नैं प्रभु दी सेवा करदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="12">जेह्ड़ी आसा अहां अल्ल ऐ तिसा आसा दिया बज़ाह ते खुस रेह्आ; मुसीबता च सबर रखा; कने हर बग्त प्रार्थना करदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="13">परमात्मे दे लोकां जो जेह्ड़ा कुच्छ जरूरी ऐ, तिस च तिन्हां दी मदत करा; कने परोणेयां दी आदर खातर करदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="14">अपणे सताणे आल़ेआं जो आसीष देआ; आसीष देआ श्राप मत देआ।</verse>
				<verse number="15">खुसी मनाणे आल़ेआं सौगी खुस रेह्आ, कने रोणे आल़ेआं सौगी रोआ।</verse>
				<verse number="16">तुहां जिंआं अपणी परवाह करदे हन, तिंआं ई इक्की दूये दी परवाह करदे रेह्आ। घमंडी मत बणा, अपर जेह्ड़े गरीब हन, तिन्हां सौगी संगति रखणे तांई हमेसा त्यार रेह्आ। अपणे आप्पे जो अक्लमंद मत समझा।</verse>
				<verse number="17">बुराईया दे बदले कुसी नैं बुराई मत करा; जेह्ड़ियां गल्लां सारेयां लोकां अल्ल खरियां हन, तिन्हां दी फिकर करदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="18">जित्थु तिकर होई सकैं, तुहां अप्पु ते सारेयां माणुआं सौगी मेल-जोल रखा।</verse>
				<verse number="19">हे प्यारे साथी बसुआसियो, बदला मत लेआ, अपर परमात्मे जो तुहां तांई बदला लैणां देआ, क्जोकि पवित्रशास्त्रे च प्रभु ग्लांदा ऐ, “बदला लैणां मेरा कम्म ऐ, कने मैंई बदला लैंगा।”</verse>
				<verse number="20">अपर पवित्रशास्त्रे च एह़ भी लिख्या ऐ, “जे तुहां दा बैरी भुखा ऐ, तां तिसियो खाणा खुआ, जे प्यासा ऐ, तां तिसियो पाणी पिया; क्जोकि तुहां दे ऐदेया करणे ते तिसदा सिर सर्मा दे मारे झुकी जांगा।”</verse>
				<verse number="21">बुराई करी नैं मत जीत्ता, अपर भलाई करी नैं बुराईया जो जीत्ती लेआ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">हर इक्क माणु प्रधान अधिकारियां दे अधीन रैंह्, क्जोकि कोई अधिकार ऐदेया नीं ऐ, जेह्ड़ा परमात्मे दे पास्से ते नीं ऐ; कने जेह्ड़े अधिकार हन, सैह़ परमात्मे दे जरिये ई दित्ते गै हन।</verse>
				<verse number="2">इसतांई जेह्ड़ा कोई माणु अधिकार दा बरोध करदा ऐ, सैह़ परमात्मे दी विधिया दा बरोध करदा ऐ, कने बरोध करणे आल़ा सज़ा पांगा।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि जे कोई खरे कम्म करा दा ऐ, तां तिसियो अधिकारियां ते डरणे दी जरूरत नीं ऐ। अपर बुरे कम्म करा दा ऐ, ताह़लू तिसियो डरणा चाइदा ऐ, क्या तू अधिकारी ते निडर रैहणा चांह़दा ऐ? तां खरे कम्म कर, कने तिसदे पास्से ते तेरी तारीफ हुंगी;</verse>
				<verse number="4">क्जोकि सैह़ तेरिया भलाईया तांई परमात्मे दे सेवक हन। अपर जे तू बुराई करैं, तां डर; क्जोकि तिन्हां अल्ल अधिकार ऐ कि तुहां जो सज़ा दैन; कने सैह़ परमात्मे दे सेवक हन कि तिन्हां दे गुस्से दे मताबक बुरे कम्म करणे आल़ेआं जो सज़ा दैन।</verse>
				<verse number="5">इसतांई अधीन रैहणा ना सिर्फ तिस गुस्से दे डर ते जरूरी ऐ, अपर जमीर भी ऐई गवाही दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="6">इसतांई सरकारा जो चुंगी भी देआ, क्जोकि अधिकार रखणे आल़े परमात्मे दे सेवक हन, कने सदा अपणा फर्ज पूरा करणे तांई कम्मे च लग्गी रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="7">इसतांई हर इक्क दा हक्क देआ करा; जिसियो चुंगी चाइदी, तिसियो चुंगी देआ; जिसदा कर्जा चुकाणा ऐ, तिसदा कर्जा चुकाई देआ; कने जिस अधिकारी दी इज्जत करणी तिसदी करा, कने जेह्ड़े तारीफ करणे जोग्गे हन, तिन्हां दी तारीफ करा।</verse>
				<verse number="8">आपसी प्यारे जो छड्डी नैं होर कुसा गल्ला च कुसी दे कर्जदार मत बणा; क्जोकि जेह्ड़ा दूये नैं प्यार रखदा ऐ, सैई व्यबस्था जो पूरा करदा ऐ।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि मूसा दिया व्यबस्था च मते सारे हुक्म थे, जिंआं कि “ब्यभिचार नीं करणा, खून नीं करणा, चोरी नीं करणा, लालच नीं करणा,” कने इन्हां जो छड्डी नैं कोई होर हुक्म ऐ, तां सारियां गल्लां दा नचौड़ इस हुक्मे च मिलदा ऐ, कि “अपणे प्ड़ेसिये नैं अप्पु साइआं प्यार रख।”</verse>
				<verse number="10">प्यार प्ड़ेसिये नैं कुच्छ भी बुराई नीं करदा, जेह्ड़ा प्यार करदा ऐ, सैई व्यबस्था जो पूरा करदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">जरूरी ऐ कि तुहां बग्ते जो पणछैणी नैं ऐदेया ई करा, इसतांई कि हुण तुहां तांई निदरां ते जागणे दा बग्त आई रेह्आ ऐ। क्जोकि जिस बग्त अहां बसुआस कित्ता था, तिस बग्ते दे बचारां ते हुण अहां दा उद्धार नेड़े ऐ।</verse>
				<verse number="12">रात बड़ी होई गियो ऐ, कने दिन निकल़णे आल़ा ऐ, इसतांई अहां नेहरे दे कम्मां जो छड्डी नैं अहां जो तिन्हां हत्थयारां जो लैणां चाइदा, जिन्हां दा इस्तेमाल परगड़े च हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="13">अहां दा सभाव बग्ते दे मताबक कने दिने साइआं खरा होणा चाइदा, ना कि लीला क्रीड़ा, पियक्कड़पण च, ना ब्यभिचार च, कने ना लुचपण च, कने ना झगड़े कने ना जल़निया च।</verse>
				<verse number="14">अपर प्रभु यीशु मसीह तुहां दा कवच बणी जां, जिसदे जरिये तुहां दी रखवाल़ी होई सकैं, कने पापी सभावे दियां इच्छां जो पूरा करणे दी कोसस मत करा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">जे कोई बसुआसे च कमजोर ऐ, तां तिसियो अपणिया संगतिया च लेई लेआ, अपर तिसदे कम्मां दे बारे च तिसदी नुक्ता-चीनी मत करा।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि कुच्छ लोकां जो बसुआस ऐ, कि सब कुच्छ खाणा ठीक ऐ, अपर जेह्ड़ा बसुआसे च कमजोर ऐ, सैह़ साग पात ई खांदा ऐ।</verse>
				<verse number="3">कने मांस खाणे आल़ा, जेह्ड़ा मांस नीं खांदा तिसियो नीच ना समझैं, कने जेह्ड़ा मांस नीं खांदा, सैह़ मांस खाणे आल़े पर दोस ना लगान, क्जोकि परमात्मैं दून्नी जो अपनाया ऐ।</verse>
				<verse number="4">अपर तुहां जो कुसी दे सेवके पर दोस नीं लगाणा चाइदा। चाहे सैह़ खरा करैं या बुरा करैं, एह़ तिसदे मालके दी जिम्मेवारी ऐ। अपर सैह़ खरा ई करगा, क्जोकि प्रभु खरा करणे च तिसदी मदत करदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">इसी तरीके नैं कोई तां इक्की दिने जो दूये ते बधी करी मनदा ऐ, कने कोई सारे दिनां जो इक्क साइआं मनदा ऐ। हर इक्क अपणे मने च मन्नी लैं, कि जेह्ड़ा सैह़ सोचदा ऐ, सैह़ ठीक ऐ।</verse>
				<verse number="6">जेह्ड़ा कुसी दिने जो मनदा ऐ, सैह़ प्रभु जो इज्जत दैणे तांई मनदा ऐ। जेह्ड़ा मांस खांदा ऐ, सैह़ प्रभु तांई खांदा ऐ। क्जोकि सैह़ परमात्मे दा धन्यावाद करदा ऐ, कने जेह्ड़ा मांस नीं खांदा, सैह़ प्रभु तांई नीं खांदा ऐ, कने सैह़ परमात्मे दा धन्यावाद करदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि अहां ते ना तां कोई अप्पु तांई जींदा ऐ, कने ना कोई अप्पु तांई मरदा ऐ।</verse>
				<verse number="8">जे अहां जिन्दे हन, तां प्रभु तांई जिन्दे हन; कने जे मरदे हन, तां प्रभु तांई मरदे हन; जे अहां जीन या मरन, अहां प्रभु दे ई हन।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि मसीह इसतांई मरेया कने जिन्दा भी होई गेआ कि सैह़ मरेयां कने जिन्देया दून्नी दा प्रभु होयैं।</verse>
				<verse number="10">तां तुहां क्जो अपणे बसुआसी भाऊये पर दोस लगांदे हन? या तुहां भिरी क्जो अपणे बसुआसी भाऊये जो तुच्छ जाणदे हन? अहां सारे दे सारे परमात्मे दे न्याय सिंहासणे दे सामणै खड़ोंगे।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “प्रभु ग्लांदा ऐ, मैं अपणिया ज़िन्दगिया दी कसम खांदा ऐ, कि हर इक्क माणु मेरे सामणै गोड्डे टेकगा, कने हर इक्क माणु परमात्मे दा अंगीकार करगा।”</verse>
				<verse number="12">इसतांई अहां च हर इक्क अपणे-अपणे कम्मां दा लेखा जोखा परमात्मे जो दिंगा।</verse>
				<verse number="13">इसतांई अज्जे ते बाद अहां इक्की दूये पर दोस ना लगान, अपर तुहां एह़ ठाणी लेआ कि कोई भी बसुआसी भाऊ अहां दिया बज़ाह ते पापे दे जाल़े च ना फंसी जां।</verse>
				<verse number="14">मैं जाणदा ऐ, कने प्रभु यीशु मसीह दे जरिये मिन्जो बसुआस ऐ, कि सारियां चीज्जां अप्पु च सुद्ध हन। अपर जेह्ड़ा तिन्हां जो असुद्ध समझदा ऐ सैह़ तिस तांई असुद्ध ऐ।</verse>
				<verse number="15">जे तेरा बसुआसी भाऊ तेरे खाणे दिया बज़ाह ते उदास हुंदा ऐ, तां भिरी तेरा सभाव प्यारे मताबक नीं रेह्आ। जे तुहां दे खाणे ते तुहां दा भाऊ परमात्मे पर बसुआस करणा छड्डी दैं, तां तिस खाणे जो मत खा। क्जोकि मसीह तुहां दे तिस बसुआसी भाऊये तांई भी मरेया ऐ।</verse>
				<verse number="16">इसतांई जेह्ड़ा कुच्छ तुहां करदे हन सैह़ खरा ऐ, अपर जे कोई तिसियो बुरा समझैं तां तिसियो करणा छड्डी देआ।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि परमात्मे दा राज्ज च खाणा-पीणा इतणी जरूरी गल्ल नीं ऐ, अपर जरूरी गल्ल एह़ ऐ, कि परमात्मे सौगी धर्मी ज़िन्दगी जीणा, सांति कने खुसी ऐ, जेह्ड़ी पवित्र आत्मा दे जरिये मिलदी ऐ।</verse>
				<verse number="18">जेह्ड़ा कोई इस तरीके नैं मसीह दी सेवा करदा ऐ, परमात्मा तिसते खुस हुंदा ऐ, कने लोक तिसदे बारे च खरियां गल्लां करी नैं तिसदा आदर करदे हन।</verse>
				<verse number="19">इसतांई अहां तिन्हां गल्लां दी कोसस करदे रैह़न जिन्हां ते लोक अप्पु च मिल्ली जुली नैं रैह़न, कने इक्की दूये जो बसुआसे च मजबूत करन।</verse>
				<verse number="20">जेह्ड़ा तुहां खांदे हन, तिसदिया बज़ाह ते परमात्मे दे कम्म नीं बिगड़ण। याद रखा सारियां खाणे दियां चीज्जां सुद्ध हन, जे कोई माणु तुहां दे खाणे ते पापे च पोंदा ऐ, तां एह़ गलत ऐ।</verse>
				<verse number="21">खरा तां एह़ ऐ, कि तू ना मांस खा कने ना अंगूरा दा रस पी, ना कुच्छ ऐदेया कर जिसते तेरा भाऊ बसुआसे ते भटकी करी पापे च पेई जां।</verse>
				<verse number="22">जेह्ड़ा तेरा बसुआस ऐ, तिसियो परमात्मे सामणै अपणे ई मने च रख। धन ऐ सैह़, जेह्ड़ा तिसा गल्ला च, जिसायो सैह़ ठीक समझदा ऐ, अपणे आप्पे जो दोसी नीं बणांदा।</verse>
				<verse number="23">अपर जेह्ड़ा खाणे दे बारे शक करदा ऐ, कने भिरी भी खांदा ऐ, सैह़ सज़ा दा हक्कदार हुंदा ऐ। क्जोकि तिसदा खाणा पीणा बसुआसे मताबक नीं। कने जेह्ड़ा खाणा पीणा बसुआसे मताबक नीं ऐ, सैह़ पाप ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">जरूरी ऐ कि अहां, जेह्ड़े बसुआसे च मजबूत हन, कमजोर लोकां दी मदत करन, ना कि अपणे आप्पे जो खुस करन।</verse>
				<verse number="2">अहां च हर इक्क अपणे साथी बसुआसिये जो तिसदिया भलाईया तांई खुस करन तांजे तिसदा बसुआस मजबूत होई जां।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि मसीह अपणे आप्पे जो खुस नीं कित्ता, अपर जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “तेरी निंदा करणे आल़ेआं मेरी निंदा कित्ती ऐ।”</verse>
				<verse number="4">पवित्रशास्त्रे च जेह्ड़ा कुच्छ लिख्या था, सैह़ अहां जो सिक्षा दैणे तांई लिख्या गेआ था, तांजे अहां जो तिसा सिक्षा नैं सबर कने हौंसला मिलदा रैंह्, कने इस तरीके नैं अहां अपणी आसा बणाई रखन।</verse>
				<verse number="5">मैं एह़ प्रार्थना करदा ऐ, कि परमात्मा तुहां जो सबर कने हौंसले दा वरदान दैं, तांजे यीशु मसीह दे जरिये अप्पु च मिल्ली जुली नैं रेह्आ।</verse>
				<verse number="6">तांजे तुहां सारे मिल्ली जुली नैं इक्क उआज़ होई नैं अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे पिता परमात्मे दी स्तुति करा।</verse>
				<verse number="7">इसतांई, तुहां इक्की दूये जो अपनाई लेआ, जिंआं मसीयैं तुहां जो अपनाई लेआ। एह़ इसतांई करा तांजे लोक परमात्मे दी बड़ेयाई करन।</verse>
				<verse number="8">इसतांई मैं ग्लांदा ऐ, मसीह यहूदियां दा दास एह़ दस्सणे तांई बणेया, कि परमात्मा वादेयां जो पूरा करणे च सच्चा ऐ, जेह्ड़े तिन्हां दे पूर्वजां नैं कित्यो थे,</verse>
				<verse number="9">कने होरनी जातिआं दे लोक भी परमात्मे दिया दया दिया बज़ाह ते तिसदी स्तुति करन; जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “इसतांई मैं होरनी जातिआं दे लोकां च तेरा धन्यावाद करगा, कने तेरे नांऐ दे भजन गांगा।”</verse>
				<verse number="10">भिरी पवित्रशास्त्रे च एह़ लिख्या ऐ, “हे होरनी जातिआं दे सारे लोको तिसदिया प्रजा सौगी खुसी मना।”</verse>
				<verse number="11">कने पवित्रशास्त्रे च एह़ भी लिख्या ऐ, “हे होरनी जातिआं दे सारे लोको, प्रभु दी स्तुति करा; कने हे राज्ज दे सारे लोको तिसदी तारीफ करा।”</verse>
				<verse number="12">कने भिरी यशायाह भविष्यवक्तैं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “यिशै दा इक्क वंश प्रगट हुंगा, कने जेह्ड़ा होरनी जातिआं दे लोकां पर राज्ज करगा, तिस पर होरनी जातिआं दे लोकां उम्मीद रखणी ऐ।”</verse>
				<verse number="13">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि परमात्मा जेह्ड़ा आसा दा दाता ऐ, तुहां जो बसुआस करणे च हर तरीके नैं खुसी कने सांतिया नैं भरैं, कि पवित्र आत्मा दिया सामर्थी ते तुहां दी उम्मीद बधदी जां।</verse>
				<verse number="14">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं अप्पु तुहां दे बारे च पक्का जाणदा ऐ, कि तुहां भी अप्पु ई भलाईया नैं भरोई जा, कने तुहां पूरे तरीके नैं जाणा, कि तुहां जो क्या करणा ऐ? कने इक्की दूये जो सखांदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="15">तमी मैं कुत्थी-कुत्थी तुहां जो याद दिलाणे तांई जेह्ड़ा बड़ी दया करी नैं लिख्या ऐ। एह़ तिस अनुग्रह दिया बज़ाह ते होएया, जेह्ड़ा परमात्मैं मिन्जो दित्ता ऐ,</verse>
				<verse number="16">कि मैं होरनी जातिआं दे लोकां तांई यीशु मसीह दा सेवक बणी नैं इक्क याजकें साइआं परमात्मे दे सुसमाचारे दी सेवा करैं। तां होरनी जातिआं दे लोकां जो पवित्र आत्मा दे जरिये पवित्र कित्ते जाणे ते बाद, परमात्मे सौगी मिल्लांदा ऐ, जिसते सैह़ खुस हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="17">इसतांई मैं यीशु मसीह दिया बज़ाह ते परमात्मे दिया सेवा पर गरूर करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि तिन्हां गल्लां जो छड्डी मिन्जो कुसी गल्ला दे बारे च ग्लाणे दी हिम्मत नीं हुंदी, जेह्ड़े यीशु मसीयैं होरनी जातिआं दे लोकां दी अधीनता तांई वचन, कने कम्म,</verse>
				<verse number="19">कने चमत्कारां, कने अनोखे कम्मां दी सामर्थी ते, कने पवित्र आत्मा दिया सामर्थी सौगी मेरे जरिये कित्ते। ऐत्थु तिकर कि मैं यरूशलेम सैहरे ते लेई नैं चौंन्नी पास्सेयां इल्लुरिकुम सैहरे तिकर यीशु मसीह दे सुसमाचारे दा पूरा-पूरा प्रचार कित्ता।</verse>
				<verse number="20">मेरे मने दी इच्छा एह़ ऐ, कि यीशु मसीह दे सुसमाचारे दा प्रचार तिन्हां जगांह च होयैं, जित्थु मसीह दे बारे अह्ल्ली सुणेया नीं गेआ, इआं ना होयैं कि दूये दियां नीआं पर घर बणा।</verse>
				<verse number="21">अपर पवित्रशास्त्रे दिया इसा गल्ला जो पूरा करणा चांह़दा था, “जिन्हां जो मसीह दे बारे च नीं दस्सेया, सैई दिक्खगे कने जिन्हां तिसदे बारे च नीं सुणेया, सैई सुणगे कने समझगे।”</verse>
				<verse number="22">क्जोकि मैं तिन्हां जगांह च मसीह दे सुसमाचारे दा प्रचार करा दा था, जित्थु लोकां तिसदे बारे च नीं सुणेया था, इसतांई मैं अपणे आप्पे जो तुहां अल्ल ओणे ते रोकेया।</verse>
				<verse number="23">अपर हुण इन्हां सैहरां च जिन्हां लोकां मसीह दे बारे च नीं सुणेया ऐ, तिन्हां सैहरां च सुसमाचार प्रचारे दा कम्म पूरा करी दित्या ऐ, मिन्जो मते साल्लां दे इन्तजारे दे बाद तुहां अल्ल ओणे दी इच्छा ऐ।</verse>
				<verse number="24">इसतांई जाह़लू मैं स्पेन देसे जो जांगा तां तुहां नैं मिल्ली करी जांगा, क्जोकि मिन्जो आसा ऐ कि तिसा यात्रा च तुहां नैं मिल्लैं, कने जाह़लू तुहां नैं संगति करी नैं मेरा जी भरी जां, तां मैं चांह़दा ऐ, कि तुहां मेरी स्पेन देसे जो जाणे दिया यात्रा च मदत करा।</verse>
				<verse number="25">अपर हुण तां मिन्जो यरूशलेम सैहरे दे बसुआसियां दी सेवा करणे तांई जाणा ऐ।</verse>
				<verse number="26">क्जोकि मकिदुनिया कने अखाया प्रदेसे दे लोकां जो एह़ करणा खरा लग्गा, कि यरूशलेम सैहरे दे बसुआसियां च गरीबां तांई कुच्छ दान दैन।</verse>
				<verse number="27">तिन्हां खुसिया नैं गरीबां जो दान दित्ता, अपर सैह़ यरूशलेम सैहरे दे रैहणे आल़े लोकां दे कर्जदार भी हन, क्जोकि जे होरनी जातिआं दे लोक तिन्हां दियां आत्मिक आसीषां च साझी होन, तां तिन्हां जो भी ठीक ऐ कि गरीबां जो दान देई नैं तिन्हां दी मदत करन।</verse>
				<verse number="28">इसतांई मैं एह़ कम्म पूरा करी नैं यरूशलेम सैहरे जो जांगा, कने जेह्ड़ा दान तिन्हां तांई किठ्ठा कित्या, तिसियो तिन्हां जो देई करी तुहां अल्ल हुंदा-हुंदा स्पेन देसे जो जांगा।</verse>
				<verse number="29">कने मैं जाणदा ऐ, कि जाह़लू मैं तुहां अल्ल ओंगा, तां मसीह दी कीमती आसीषां जो तुहां सौगी बंडगा।</verse>
				<verse number="30">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं अहां दे प्रभु यीशु मसीह कने पवित्र आत्मा दे प्यार दी याद दिलाई नैं, तुहां नैं विणती करदा ऐ, कि मेरे तांई परमात्मे नैं प्रार्थना करणे च मिन्जो सौगी मिल्ली नैं लगातार बणी रेह्आ,</verse>
				<verse number="31">कि मैं यहूदिया प्रदेसे दे बेबसुआसियां ते बची रैंह्, कने मेरी सैह़ सेवा जेह्ड़ी यरूशलेम सैहरे दे लोकां तांई ऐ, बसुआसी लोकां जो खरी लग्गैं;</verse>
				<verse number="32">कने मैं परमात्मे दिया इच्छा ते तुहां अल्ल खुसिया सौगी आई नैं तुहां सौगी अराम करैं।</verse>
				<verse number="33">मैं प्रार्थना करदा ऐ, परमात्मा जेह्ड़ा सांति दिंदा ऐ, तुहां सबना सौगी रैंह्। आमीन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">मैं चांह़दा ऐ कि तुहां फीबे दी इज्जत करन, जेह्ड़ी अहां दी साथी बसुआसी बैहण कने किंख्रिया सैहरे दी कलीसिया दी दासी ऐ,</verse>
				<verse number="2">कने तुहां बसुआसी लोकां जो चाइदा, कि तिसादा प्रभु च सुआगत करा; कने जिसा कुसी गल्ला च तिसा जो तुहां ते जरूरत ऐ, तिसा दी मदत करा। क्जोकि तिन्नै मतेआं दी कने मेरी भी बड़ी मदत कित्तियो ऐ।</verse>
				<verse number="3">बैहण प्रिसका कने अक्विला भाऊये जो जेह्ड़े यीशु मसीह च मिन्जो सौगी कम्म करदे हन, तिन्हां जो मेरा नमस्कार।</verse>
				<verse number="4">तिन्हां मिन्जो तांई अपणी ज़िन्दगी खतरे च पाई दित्तियो थी; कने सिर्फ मैंई नीं, अपर होरनी जातिआं दे सारी कलीसियां दे लोक भी तिन्हां दा धन्यावाद करदे हन।</verse>
				<verse number="5">तिसा कलीसिया दे लोकां जो भी मेरा नमस्कार जेह्ड़ी तिन्हां दे घरे किठ्ठे हुंदे हन। मेरे प्यारे इपैनितुस जो, जेह्ड़ा आसिया प्रदेसे दा मसीह पर बसुआस करणे आल़ा दा पैहल्ला माणु ऐ, तिसियो भी मेरा नमस्कार।</verse>
				<verse number="6">मरियमा जो, जिन्नै तुहां तांई बड़ी मेहनत कित्ती, तिसा जो भी मेरा नमस्कार।</verse>
				<verse number="7">भाऊ अन्द्रुनीकुस कने यूनियासे बैह्णी जो जेह्ड़े मेरे जाति दे लोक हन, कने मिन्जो सौगी जेला च थे तिन्हां जो भी मेरा नमस्कार। एह़ लोक प्रेरितां च मनेयो-तनेयो कने मिन्जो ते पैहल्ले मसीह दे चेले बणी गियो थे।</verse>
				<verse number="8">अम्पलियातुसे जो, जेह्ड़ा प्रभु च मेरा प्यारा ऐ, तिसियो भी मेरा नमस्कार।</verse>
				<verse number="9">उरबानुसे जो, जेह्ड़ा मसीह च अहां सौगी कम्म करदा ऐ, कने मेरे प्यारे इस्तखुस जो भी मेरा नमस्कार।</verse>
				<verse number="10">अपिल्लेसे जो भी जिसदा बसुआस परखे जाणे ते बाद भी मसीह च लगातार बधदा गेआ, मेरा नमस्कार। अरिस्तुबुलुस दे परवारे जो भी मेरा नमस्कार।</verse>
				<verse number="11">मेरी जाति दे भाऊ हेरोदियोन जो भी मेरा नमस्कार। नरकिस्सुस दे परवारे जो जेह्ड़े लोक प्रभु च बसुआस करदे हन, मेरा नमस्कार।</verse>
				<verse number="12">त्रूफेना कने त्रूफोसा बैह्णी जो जेह्ड़ियां प्रभु च मेहनत करदियां हन, मेरा नमस्कार। प्यारी पिरसिस बैह्णी जो, जिन्नै प्रभु च बड़ी मेहनत कित्तियो, तिसा जो मेरा नमस्कार।</verse>
				<verse number="13">रूफुस जिस जो परमात्मे खास कम्मे तांई चुणेया ऐ कने तिसदिया माँऊ जो, जेह्ड़ी मेरिया माँऊ साइआं ऐ, दून्नी जो मेरा नमस्कार।</verse>
				<verse number="14">असुंक्रितुस कने फिलगोन कने हिर्मेसे, पत्रुबास कने हिर्मास कने तिन्हां सौगी बसुआसी भाऊआं जो मेरा नमस्कार।</verse>
				<verse number="15">फिलुलुगुस कने यूलिया कने नेर्युस कने तिसदी बैहण, कने उलुम्पास कने तिन्हां सौगी दे सारे बसुआसियां जो मेरा नमस्कार।</verse>
				<verse number="16">इक्की दूये सौगी प्यारे नैं गल़े मिल्ली करी नमस्कार करा। तुहां जो मसीह दी सारी कलीसियां दे पास्से ते नमस्कार।</verse>
				<verse number="17">हुण हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां नैं विणती करदा ऐ, कि तुहां तिन्हां लोकां ते चौकन्ने कने दूर रेह्आ, जेह्ड़े तिसा सिक्षा दे खलाफ हन जेह्ड़ी तुहां जो मिलियो ऐ कने जेह्ड़े दूयेयां लोकां दे बसुआसे च कमजोर होणे दी कने झगड़े दी बज़ाह बणदे हन।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि ऐदेय लोक अहां दे प्रभु मसीह दी नीं, अपर अपणे फायदे तांई सेवा करदे हन। एह़ लोक मिठ्ठियां-मिठ्ठियां गल्लां करी नैं सिध्धे सादे लोकां जो भकाई दिंदे हन।</verse>
				<verse number="19">तुहां दे हुक्म मन्नणे दी चर्चा सारेयां लोकां च फैली गेई ऐ, इसतांई मैं तुहां दे बारे च खुसी मनांदा ऐ। अपर मैं एह़ चांह़दा ऐ, कि तुहां भलाईया तांई अक्लमंद पर बुराईया तांई भोल़े बणी रेह्आ।</verse>
				<verse number="20">परमात्मा जेह्ड़ा सांति दा दाता ऐ, तुहां दे पैरां थल्लैं सैताने जो तौल़ी नास करवाई दिंगा। मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा अनुग्रह तुहां पर हुंदा रैंह्।</verse>
				<verse number="21">मिन्जो सौगी कम्म करणे आल़े तीमुथियुसे दा, कने मेरे जाति दे लोक लूकियुसे कने यासोने कने सोसिपत्रुसे दा तुहां जो नमस्कार।</verse>
				<verse number="22">मिन्जो तांई चिठ्ठी लिखणे आल़े तिरतियुसे दा प्रभु च तुहां जो नमस्कार।</verse>
				<verse number="23">गयुस जेह्ड़ा मेरी कने कलीसिया दी आदर खातर करणे आल़ा ऐ, तिसदा तुहां जो नमस्कार। इरास्तुस जेह्ड़ा सैहरे दा खजांची ऐ, कने भाऊ क्वारतुसे दा तुहां जो नमस्कार।</verse>
				<verse number="24">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा अनुग्रह हमेसा तुहां सारेयां लोकां पर हुंदा रैंह्।</verse>
				<verse number="25">हुण तुहां जो मेरा सुसमाचार जेह्ड़ा यीशु मसीह दे बारे च ऐ, तुहां जो प्रचार करी नैं बसुआसे च मजबूत करी सकदा ऐ। क्जोकि एह़ सुसमाचार सदियां ते छुपाई करी रखेया था।</verse>
				<verse number="26">अपर हुण परमात्मे दे हुक्मे दे मताबक भविष्यवक्तां दियां कताबां दे जरिये सारी जातिआं दे लोकां जो दस्सेया ऐ, कि बसुआसे नैं हुक्म मन्नणे आल़े होई जान।</verse>
				<verse number="27">यीशु मसीह दे जरिये तिस इकमात्र अक्लमंद परमात्मे दी महिमा जुगा-जुग हुंदी रैंह्। आमीन।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="46">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">एह़ चिठ्ठी पौलुस कने अहां दे भाऊ सोस्थिनेसे दे पास्से ते ऐ। मैं पौलुस जेह्ड़ा परमात्मे दी इच्छा ते यीशु मसीह दा प्रेरित होणे तांई सद्देया ऐ।</verse>
				<verse number="2">मैं एह़ चिठ्ठी परमात्मे दी तिसा कलीसिया दे नांऐ पर लिखा दा जेह्ड़े कुरिन्थुस सैहरे च रैंह्दे हन, मतलब तिन्हां दे नांऐ पर जेह्ड़े यीशु मसीह च पवित्र कित्ते गै, कने पवित्र होणे तांई सद्देयो हन; कने तिन्हां सारेयां दे नांऐ पर भी जेह्ड़े हर जगाह अहां दे कने अपणे प्रभु यीशु मसीह दे नांऐ नैं प्रार्थना करदे हन।</verse>
				<verse number="3">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे पिता परमात्मा कने प्रभु यीशु मसीह दे पास्से ते तुहां जो अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="4">मैं तुहां दे बारे च अपणे परमात्मे दा धन्यावाद सदा करदा ऐ, क्जोकि यीशु मसीह दे जरिये परमात्मे दा एह़ अनुग्रह तुहां पर होएया ऐ।</verse>
				<verse number="5">तिसदे जरिये ई परमात्मे तुहां दिया कलीसिया जो हर गल्लां च अमीर बणाया ऐ, खास करी नैं तिन्हीं तुहां जो मते किस्मा दे आत्मिक वरदान दित्यो हन, तांजे तुहां दूयेयां लोकां जो परमात्मे दे वचन कने तिस ज्ञाने दे बारे च दस्सी सकन।</verse>
				<verse number="6">इसी तरीके नैं परमात्मा तुहां च इसा गल्ला जो साबित करदा ऐ, कि मसीह दा सुसमाचार सच्च ऐ।</verse>
				<verse number="7">ऐई बज़ाह ऐ कि जाह़लू तुहां अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा बापस ओणे दा बेसबरिया नैं इन्तजार करा दे हन, तां हुण तुहां अल्ल सैह़ सारे आत्मिक वरदान हन, जिन्हां दी तुहां जो जरूरत ऐ।</verse>
				<verse number="8">परमात्मा तुहां जो आखरी तिकर बसुआसे च मजबूत भी करगा कि जाह़लू अहां दा प्रभु यीशु मसीह इस संसारे दुवारी बापस औयें तां तुहां बेकसूर पाये जान।</verse>
				<verse number="9">परमात्मा एह़ करगा, क्जोकि जेह्ड़ा सैह़ ग्लांदा ऐ, तिसियो करणे च ईमानदार ऐ, कने तिन्हीं तुहां जो अपणे पुत्तर अहां दे प्रभु यीशु मसीह दिया संगतिया च सद्देया ऐ।</verse>
				<verse number="10">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां नैं अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे नांऐ नैं विणती करदा ऐ कि तुहां सारे इक्की दूये नैं सेहमत होआ, तांजे तुहां च बैर नीं पोयैं, अपर अपणे मकसदां कने इरादेयां च इक्क मन होई नैं मिल्ली करी रेह्आ।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि हे मेरे साथी बसुआसियो, खलोये दे परवारे दे लोकां मिन्जो तुहां दे बारे च दस्सेया ऐ, कि तुहां च लड़ाई-झगड़े होआ दे हन।</verse>
				<verse number="12">मेरे ग्लाणे दा मतलब एह़ ऐ कि तुहां च कोई तां अपणे आप्पे जो “पौलुसे दा,” कोई “अपुल्लोसे दा” कोई “कैफा दा” तां कोई “मसीह दा चेला” ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="13">इआं ग्लाणा खरा नीं ऐ, क्जोकि मसीह दूँ हिस्सेयां च नीं बंडूऐया, क्या पौलुस तुहां तांई सूल़िया पर टूंगेया, या तुहां जो पौलुसे दे नांऐ पर बपतिस्मा मिल्लेया?</verse>
				<verse number="14">मैं परमात्मे दा धन्यावाद करदा ऐ, कि क्रिस्पुस कने गयुसे भाऊआं जो छड्डी नैं मैं तुहां च कुसी जो भी बपतिस्मा नीं दित्ता।</verse>
				<verse number="15">कुत्थी इआं ना होयैं कि कोई ग्लां कि तुहां जो मेरे नांऐ पर बपतिस्मा मिल्लेया।</verse>
				<verse number="16">कने हाँ, हुण मिन्जो याद ओआ दी ऐ कि मैं स्तिफनास दे परवारे जो भी बपतिस्मा दित्ता; इन्हां जो छड्डी नैं मैं नीं जाणदा कि मैं होर कुसी जो बपतिस्मा दित्या।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि मसीयैं मिन्जो बपतिस्मा दैणे जो नीं, अपर सुसमाचार सणाणे तांई घल्लेया ऐ, कने जाह़लू मैं सुसमाचार सणांदा, तां मैं अपणिया काबलियता दे मताबक नीं सणांदा, नीं तां लोक सिर्फ मेरी काबलियता पर ई बसुआस करदे, कने सैह़ यीशु मसीह दिया मौत्ती दिया सामर्थी जो नीं जाणदे, जेह्ड़ी सूल़िया पर होईयो थी।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि जेह्ड़े लोक परमात्मे दिया सज़ा तांई तिसते लग्ग कित्ते जांगे, तिन्हां तांई सूल़िया दा सुसमाचार कोई मायने नीं रखदा, अपर अहां उद्धार पाणे आल़ेआं तांई एह़ परमात्मे दी सामर्थ ऐ।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च परमात्मा एह़ ग्लांदा ऐ, “मैं तिन्हां सारेयां दियां अक्ला जो नास करगा, जेह्ड़े अक्लमंद होणे दा दावा करदे हन।”</verse>
				<verse number="20">कतांह हन ज्ञानी? कतांह हन सास्त्री? कने कतांह हन बैंह्सबाजी करणे आल़े, क्जोकि परमात्मे सामणै इस संसारे दे ज्ञाने दी कोई कीमत नीं ऐ।</verse>
				<verse number="21">क्जोकि परमात्मे अपणे ज्ञाने मताबक एह़ दिख्या ऐ, कि एह़ संसार माणुये दे ज्ञाने दे जरिये तिसियो नीं जाणी सकदा, तिन्हीं अहां दे सुसमाचारे दे प्रचारे जो तिन्हां लोकां दे उद्धारे तांई इस्तेमाल कित्ता, जेह्ड़े बसुआस करदे हन, हलांकि कुच्छ इसियो मूर्खता दी गल्ल समझदे हन।</verse>
				<verse number="22">एह़ यहूदी लोकां जो मूर्खता दी गल्ल लगदी ऐ, क्जोकि सैह़ इसा सच्चाईया जो साबित करणे तांई सुअर्गे ते नसाण चांह़दे हन, कने होरनी जातिआं आल़े लोक भी जेह्ड़े माणुआं दे ज्ञाने दिया तोपा च हन,</verse>
				<verse number="23">अपर अहां एह़ प्रचार करदे हन कि मसीह सूल़िया पर टूंगेया गेआ, कने मते यहूदी लोकां जो इसा गल्ला ते दिक्कत थी, कने होरनी जातिआं दे लोकां तांई एह़ मूर्खता दी गल्ल ऐ;</verse>
				<verse number="24">अहां दा सुसमाचारे दा प्रचार तिन्हां यहूदी लोकां कने होरनी जातिआं दे लोकां तांई जेह्ड़े चुणेयो हन, मसीह कने परमात्मे दी सामर्थ कने ज्ञान ऐ।</verse>
				<verse number="25">क्जोकि परमात्मे दी मूर्खता माणुआं दे ज्ञाने ते भी ज्ञानवान ऐ, कने परमात्मे दी कमजोरी माणुआं दिया ताकता ते बड़ी ताकतवर ऐ।</verse>
				<verse number="26">हे प्यारे साथी बसुआसियो, जरा सोचा कि जाह़लू परमात्मे तुहां जो सद्देया, ताह़लू तुहां कदेय थे, तुहां माणुआं दिया नजरा च ना तां अक्लमंद, ना तां ताकतवर, कने ना तां समाजे च तुहां दा बड़ा रुतबा था।</verse>
				<verse number="27">अपर परमात्मैं संसारे दे मूर्ख लोकां जो चुणी लेआ ऐ कि समझदार लोकां जो सर्मिंदा करन, कने परमात्मैं संसारे दे कमजोर लोकां जो चुणी लेआ ऐ कि ताकतवर लोकां जो सर्मिंदा करन।</verse>
				<verse number="28">कने परमात्मैं संसारे दे नीच कने बेकार लोकां जो, अपर जेह्ड़े लोक गिणतियां च भी नीं हन, तिन्हां जो भी चुणी लेआ कि तिन्हां जो जेह्ड़े बड़े रुतबे आल़े हन, सर्मिंदा करी सकैं।</verse>
				<verse number="29">परमात्मे एह़ तां कित्ता, कि कोई भी माणु तिसदे सामणै घमंड नीं करी सकैं।</verse>
				<verse number="30">अपर परमात्मे दे पास्से ते तुहां यीशु मसीह च हन, जेह्ड़े परमात्मे दे पास्से ते अहां तांई ज्ञान, मतलब धार्मिकता, पवित्रता कने छुटकारा दैणे आल़ा बणेया;</verse>
				<verse number="31">तांजे जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, तिंआं ई होयैं, “जेह्ड़ा घमंड करदा ऐ, सैह़ प्रभु च घमंड करैं।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां अल्ल ना तां घमंडे दियां गल्लां करणा आया कने ना ई अपणे आप्पे जो अक्लमंद दस्सणे तांई, अपर मैं तुहां अल्ल परमात्मे दा भेत दस्सणे तांई आया ऐ।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि मैं एह़ फैसला करी लेआ था कि मैं यीशु मसीह जो कने तिसदिया सूल़िया दिया मौत्ती जो छड्डी नैं होर कुसी भी गल्ला जो नीं जाणेया।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू मैं तुहां अल्ल था, तां मैं कमजोर था, कने डरे दे मारे बड़ा भरी कम्मदा था।</verse>
				<verse number="4">कने मेरी सिक्षा कने मेरा प्रचार जेह्ड़ा ऐ, सैह़ माणुआं दे ज्ञाने नैं भरोयो सब्दां मताबक नीं था, अपर पवित्र आत्मा कने सामर्थी दा सबूत था,</verse>
				<verse number="5">इसतांई कि तुहां दा बसुआस माणुआं दे ज्ञाने पर नीं, अपर परमात्मे दी सामर्थी पर निर्भर ऐ।</verse>
				<verse number="6">भिरी भी मैं तिन्हां लोकां च ज्ञाने दा सुसमाचार सणांदा ऐ; जेह्ड़े आत्मिक रूप ते मजबूत हन, अपर संसारिक कने इस संसारे दे नास होणे आल़े हाकमां दा ज्ञान नीं ऐ,</verse>
				<verse number="7">अपर अहां परमात्मे दे गुप्त ज्ञान कने तिस भेते दे बारे च ग्लांदे हन, जिसियो परमात्मैं अहां दी महिमा तांई इस संसारे दे सुरू होणे ते बड़ी पैहल्ले तय कित्या था।</verse>
				<verse number="8">जिसियो इस संसारे दे हाकमां च कुणी भी परमात्मे दिया योजना जो नीं जाणेया, क्जोकि जे सैह़ जाणदे तां महिमा दे प्रभु जो सूल़िया पर नीं टूंगदे।</verse>
				<verse number="9">अपर जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “जेह्ड़ा कदी अखीं नैं नीं दुस्सेया, जेह्ड़ा कदी कन्नां नैं नीं सुणेया, कने जेह्ड़ा माणुआं दे दिले च नीं आया, सैह़ सब कुच्छ परमात्मैं तिन्हां तांई त्यार कित्या ऐ, जेह्ड़े तिस नैं प्यार करदे हन।”</verse>
				<verse number="10">अपर एह़ सब कुच्छ परमात्मैं अहां पर अपणिया आत्मा दे जरिये प्रगट कित्ता, क्जोकि पवित्र आत्मा सारियां गल्लां, अपर परमात्मे दियां गूढ़ गल्लां जो भी जाणदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">माणुआं च कुण ऐ जेह्ड़ा कुसी माणुये दियां गल्लां जाणदा ऐ, सिर्फ माणु दी आत्मा जेह्ड़ी तिस च ऐ, तिंआं ई सिर्फ परमात्मे दा आत्मा ई परमात्मे दियां गल्लां जो जाणदा ऐ।</verse>
				<verse number="12">अपर अहां जो संसारे दी आत्मा नीं, अपर सैह़ पवित्र आत्मा मिल्लेया ऐ जेह्ड़ी परमात्मे दे पास्से ते ऐ कि अहां तिन्हां गल्लां जो जाणन जेह्ड़ियां परमात्मैं अहां जो दित्तियां हन।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू अहां तुहां जो एह़ गल्लां दस्सदे हन, तां अहां तिन्हां सब्दां दा इस्तेमाल नीं करदे, जेह्ड़े माणुआं दे ज्ञाने ते मिलदे हन, अपर अहां तिन्हां सब्दां दा इस्तेमाल करदे हन, जेह्ड़े पवित्र आत्मा दे जरिये मिलदे हन, जेह्ड़ा आत्मिक ज्ञाने दे जरिये आत्मिक गल्लां जो समझांदा ऐ।</verse>
				<verse number="14">इसतांई जिस अल्ल परमात्मे दा आत्मा ऐ, सिर्फ सैई इन्हां आत्मिक आसीषां जो समझी सकदा ऐ, अपर जिस अल्ल परमात्मे दा आत्मा नीं ऐ, सैह़ इन्हां आसीषां जो मूर्खता दी गल्ल समझदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">जिन्हां लोकां जो पवित्र आत्मा मिल्लेया ऐ सैई तिन्हां गल्लां जो समझी सकदे हन, जेह्ड़ियां पवित्र आत्मा सखांदा ऐ, अपर सैह़ लोक जिन्हां अल्ल पवित्र आत्मा नीं ऐ, सैह़ तिन्हां लोकां दियां गल्लां जो नीं समझी सकदे जिन्हां अल्ल पवित्र आत्मा ऐ।</verse>
				<verse number="16">एह़ सच्च ऐ, क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “कोई भी नीं जाणी सकदा कि प्रभु दे मने च क्या ऐ, कोई भी तिसियो सखाई नीं सकदा।” अपर अहां बसुआसी एह़ समझदे हन कि मसीह दे मने च क्या ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">हे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां इस संसारे दे लोकां साइआं दखावा करा दे हन, इसतांई मैं तुहां नैं आत्मिक लोकां साइआं नीं ग्लाई सकेया, क्जोकि मसीह दे बसुआसे च तुहां बच्चेयां साइआं हन।</verse>
				<verse number="2">मैं तुहां जो परमात्मे दे वचने ते सिर्फ बुनियादी सिक्षा दित्ती, कने सक्त सिक्षा नीं दित्ती, क्जोकि तिस बग्त तुहां इसा सिक्षा जो पाणे तांई त्यार नीं थे,</verse>
				<verse number="3">क्जोकि तुहां अह्ल्ली भी इन्हां संसारिक लोकां साइआं जीआ दे हन। इसतांई कि जाह़लू तुहां च जल़ण कने लड़ाई झगड़े हुंदे हन, तां क्या सैह़ एह़ साबित नीं करदा? कि तुहां संसारे दे हन, क्या तुहां इन्हां संसारिक लोकां साइआं नीं जीआ दे हन?</verse>
				<verse number="4">क्जोकि जाह़लू इक्क ग्लांदा ऐ, “मैं पौलुसे दा ऐ,” कने दूआ ग्लांदा ऐ, “मैं अपुल्लोसे दा चेला ऐ,” तां क्या तुहां संसारे दे लोकां साइआं नीं जीआ दे हन।</verse>
				<verse number="5">आखर च सिर्फ अपुल्लोस कने मैं दास हन, जिन्हां तुहां दा मसीह च बसुआस करणे तांई मदत कित्ती, एह़ प्रभु ई था जिन्हीं एह़ सब कुच्छ कित्ता।</verse>
				<verse number="6">मैं तुहां दे मनां च परमात्मे दे वचने दा बीई लगाया, कने अपुल्लोसैं इसियो सग्गेया, अपर परमात्मा ई था जिन्हीं इसियो बधाया।</verse>
				<verse number="7">इसतांई ना तां लगाणे आल़ा कुच्छ ऐ कने ना सग्गणे आल़ा, अपर परमात्मा ई सब कुच्छ ऐ जेह्ड़ा बधाणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="8">जेह्ड़ा बीई लगांदा ऐ कने जेह्ड़ा सग्गदा ऐ तिन्हां दून्नी दा इक्क ई मकसद ऐ; अपर इक्क माणु अपणिया ई मेहनता मताबक परमात्मे ते अपणा इनाम पांगा।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि अहां परमात्मे तांई कम्म करणे आल़े तिसदे साथी हन; तुहां इक्की खेते साइआं हन, जेह्ड़ा परमात्मे दा ऐ, कने मैं तुहां दी इक्क ऐदेय घरे साइआं तुलणा करा दा ऐ, जिसियो परमात्मा बणांदा ऐ।</verse>
				<verse number="10">परमात्मे दे तिस इनामे मताबक जेह्ड़ा मिन्जो दित्या ऐ, मैं अक्लमंद राजमिस्त्रिये साइआं नींई पाई, कने दूआ तिस पर रद्दा लगांदा ऐ। अपर हर इक्क माणु चौकन्ना रैंह् कि सैह़ तिस पर कदेया रद्दा लगांदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">नींई जेह्ड़ी पैहल्ले ते भरियो ऐ, सैह़ यीशु मसीह ऐ, कने कोई दूई नींई नीं भरी सकदा।</verse>
				<verse number="12">जे कोई इसा नीआ पर सोन्ना या चाँदी या कीमती पत्थर या लकड़ी या घाह या भूये दा रद्दा लगांदा ऐ,</verse>
				<verse number="13">अहां जेह्ड़ा कुच्छ भी इसा नीआ पर बणांदे हन, तां सैह़ न्याय आल़े दिने अग्गी नैं परखेया जांगा; ताह़लू सारे एह़ दिक्खगे कि तिन्हां इसा बणाणे तांई सोन्ना, चाँदी, कीमती पत्थर, लकड़ी, घाह, भूये दा इस्तेमाल कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="14">जिसदा कम्म तिसा नीआ पर जेह्ड़ा तिन्हीं कित्या ऐ, जे नीं फकूंगा, तां सैह़ इनाम पांगा।</verse>
				<verse number="15">अपर जे कुसी दा कम्म फकौई जांदा ऐ, तां सैह़ इनाम नीं पांगा; भिरी सैह़ सदा दिया ज़िन्दगिया जो नीं गुआंगा, जेह्ड़ी परमात्मे तिसियो दित्तियो ऐ।</verse>
				<verse number="16">क्या तुहां नीं जाणदे कि तुहां परमात्मे दा मंदर हन, कने परमात्मे दा आत्मा तुहां च वास करदा ऐ?</verse>
				<verse number="17">जे कोई माणु तुहां जो जेह्ड़े परमात्मे दे मंदरे साइआं हन, परमात्मे ते लग्ग करदा ऐ, तां परमात्मा तिसियो नास करगा; क्जोकि परमात्मे दा मंदर पवित्र ऐ, कने सैह़ मंदर तुहां हन।</verse>
				<verse number="18">जे तुहां च कोई सोचैं कि तुहां इस संसारे दे लोकां च बड़े भरी ज्ञानी हन, तुहां जो इस संसारे दे लोकां च मूर्ख बणी जाणा चाइदा, इसतांई तुहां परमात्मे दिया नजरा च अपणे आप्पे जो ज्ञानी बणाई सकन।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि सच्च एह़ ऐ कि संसारिक ज्ञान परमात्मे दिया नजरा च मूर्खता ऐ, जिंआं पवित्रशास्त्रे लिख्या ऐ, “परमात्मा ई ऐ, जेह्ड़ा ज्ञानियां जो तिन्हां दी चलाकिया च फसाई दिंदा ऐ,”</verse>
				<verse number="20">कने भिरी पवित्रशास्त्रे च एह़ भी लिख्या ऐ, “प्रभु ज्ञानियां दे बचारां जो जाणदा ऐ कि सैह़ बेकार हन।”</verse>
				<verse number="21">इसतांई माणुआं च इक्क खास अगुऐ दे बारे च घमंड करणा कने तिसदे पचांह़ चलणा छड्डी देआ, क्जोकि परमात्मे तुहां दिया भलाईया तांई सब कुच्छ दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="22">खास करी नैं चाये मैं पौलुस, अपुल्लोस, पतरस, इस संसारे दियां चीज्जां, संसार, चांये तुहां मरन चाये जीन, चाये वर्तमान, चाये भविष्य, तुहां जो एह़ सारियां चीज्जां परमात्मैं तुहां दिया भलाईया तांई दित्तियां हन,</verse>
				<verse number="23">कने तुहां जो मसीह दे बारे घमंड करणा चाइदा, ना कि अपणे अगुआं दे बारे च, क्जोकि तुहां मसीह दे हन, कने मसीह परमात्मे दा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">ठीक तां एह़ हुंगा कि अहां जो यीशु मसीह दा भण्डारी समझेया जां, जिन्हां जो परमात्मे दे भेतां दी जिम्मेवारी दित्तियो ऐ।</verse>
				<verse number="2">इसतांई एह़ जरूरी ऐ, कि जिसियो एह़ जिम्मेवारी दित्तियो, सैह़ बफादार होयैं।</verse>
				<verse number="3">इसते मिन्जो कोई फर्क नीं पोंदा, कि तुहां या कचेहरी मेरा न्याय करैं, असल च मैं अपणा न्याय अप्पु नीं करदा।</verse>
				<verse number="4">मेरी अन्तर आत्मा साफ ऐ अपर सैह़ मिन्जो बेकसूर नीं बणांदी, क्जोकि प्रभु ई ऐ, जेह्ड़ा मेरा न्याय करदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">इसतांई प्रभु दे बापस ओणे तिकर कुसी दा भी न्याय मत करा, जेह्ड़ा कुच्छ नेहरे च छुपेया ऐ कने कुसी दे दिले च ऐ, प्रभु तिसियो प्रगट करगा, ताह़लू परमात्मा अहां दी तारीफ करगा।</verse>
				<verse number="6">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां दे फायदे तांई अपणा कने अपुल्लोसे दा उदारण पेस कित्ता, जिसदे जरिये तुहां इसा गल्ला दा मतलब समझी सकन, “पवित्रशास्त्रे च जेह्ड़ा लिख्या ऐ तिसते बाहर मत जा।” एह़ खरा नीं ऐ तुहां इक्की दी इज्जत करन कने दूये अगुऐ पर दोस लगान।</verse>
				<verse number="7">कुण ग्लांदा ऐ कि तुहां दूयेयां ते म्हान हन, जेह्ड़ा कुच्छ भी तुहां अल्ल ऐ, सैह़ परमात्मैं दित्या ऐ, इसतांई जे सब कुच्छ जेह्ड़ा तुहां अल्ल ऐ परमात्मैं दित्या ऐ, तां तुहां दा तिस पर घमंड करणे दा कोई हक्क नीं बणदा।</verse>
				<verse number="8">तुहां सोचदे हन, कि जेह्ड़ी तुहां दी जरूरत ऐ, सैह़ सब कुच्छ तुहां अल्ल पैहल्ले ते ई ऐ। तुहां सोचदे हन कि तुहां पैहल्ले ते ई अमीर हन, तुहां अहां ते बगैर ई परमात्मे दे राज्जे च राज्ज करणा सुरू करी दित्ता; अपर खरा हुंदा कि असल च तुहां राज्ज करदे कि अहां भी तुहां सौगी राज्ज करदे।</verse>
				<verse number="9">मेरी समझा च परमात्मैं अहां प्रेरितां जो सारेयां दे बाद तिन्हां लोकां साइआं सबते आखरी जगाह च रखेया ऐ, जिन्हां पर मौत्ती दा हुक्म होई चुकेया ऐ; क्जोकि अहां संसारे कने सुअर्गदूतां कने माणुआं तांई इक्क तमासा बणी गै हन।</verse>
				<verse number="10">अहां मसीह तांई मूर्ख हन, अपर तुहां मसीह च अक्लमंद बणा; अहां कमजोर हन, अपर तुहां ताकतवर बणा। तुहां दी इज्जत हुंदी ऐ, अपर अहां दी बेइज्जती हुंदी ऐ।</verse>
				<verse number="11">अहां इस बग्ते तिकर भुखे प्यासे कने अहां फटे-पराणे कपड़ेयां च हन, कने अहां लगातार मार खांदे हन कने मारे-मारे फिरदे हन।</verse>
				<verse number="12">कने अपणे ई हत्थां नैं कम्म करी नैं मेहनत करदे हन। लोक अहां जो बुरा ग्लांदे हन, अहां तिन्हां जो आशीर्वाद दिंदे हन, सैह़ सतांदे हन, अहां झेलदे हन।</verse>
				<verse number="13">सैह़ लोक अहां जो बदनाम करदे हन, कने अहां तिन्हां तांई प्रार्थना करदे हन, सैह़ अह्ल्ली तिकर भी अहां दी इज्जत नीं करदे, कने ग्लांदे हन, कि अहां दी इस संसारे च कोई कीमत नीं ऐ।</verse>
				<verse number="14">मैं तुहां जो सर्मिंदा करणे तांई एह़ गल्लां नीं लिखा दा ऐ, अपर मेरा मकसद एह़ ऐ, कि तुहां जो सिक्षा दैं, क्जोकि तुहां मेरे बच्चेयां साइआं हन, जिन्हां नैं मैं प्यार रखदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि जे मसीह च तुहां दे सखाणे आल़े दस हज़ार भी हुंदे, तमी तुहां दे बुढ़े मते नीं; इसतांई कि यीशु मसीह च सुसमाचारे जरिये मैं तुहां दा बुढ़ा होएया।</verse>
				<verse number="16">इसतांई मैं तुहां नैं विणती करदा ऐ, कि मिन्जो साइआं मसीह तांई ज़िन्दगी जीआ ।</verse>
				<verse number="17">इसतांई मैं तीमुथियुसे जो जेह्ड़ा प्रभु च प्यारा कने बसुआसे च मेरे जागते साइआं ऐ, तुहां अल्ल घल्लेया ऐ। सैह़ तुहां जो याद करांगा, कि किंआं मैं यीशु मसीह पचांह़ चलदा ऐ, ठीक तिंआं ई जिंआं मैं हर इक्की कलीसिया च जाई नैं सिक्षा दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="18">तुहां च कुच्छ लोक घमंडी बणी गियो हन, कने सैह़ एह़ सोचदे हन कि मैं तुहां अल्ल औणां ई नीं ऐ।</verse>
				<verse number="19">अपर प्रभुयैं चाया तां मैं तुहां अल्ल तौल़ी ओंगा, तां मैं एह़ दिक्खगा कि जेह्ड़े घमंडी गल्लां करदे हन, तिन्हां अल्ल असल च सामर्थ ऐ कि नीं ऐ।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि परमात्मे दा राज्ज गल्लां च नीं अपर सामर्थी च ऐ।</verse>
				<verse number="21">तुहां क्या चांह़दे हन, क्या मैं तुहां जो सज़ा दैणे तांई औयें, या प्यार कने नम्रता दिया आत्मा नैं?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">ऐत्थु तिकर सुणने च ओंदा ऐ, कि तुहां दी कलीसिया च कुच्छ लोक ब्यभिचार करदे हन, अपर देहया ब्यभिचार जेह्ड़ा होरनी जातिआं दे लोकां च भी नीं हुंदा ऐ, कि इक्क मरद अपणिया सौतेलिया माँऊ जो रखैल बणाई नैं रखदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">कने तुहां अपणे आप्पे च बड़ा घमंड करदे हन, अपर तुहां जो दुख कने सर्म होणा चाइदी, कने तुहां जो ऐदेय माणुये जो अपणिया कलीसिया ते बाहर कड्डणा चाइदा।</verse>
				<verse number="3">हलांकि मैं अप्पु भी तुहां सौगी नीं ऐ, अपर भिरी भी मैं आत्मा च तुहां सौगी ऐ, कने मैं तिस बुरा करणे आल़े दे खलाफ अपणा फैसला सणाई दित्या ऐ, समझा मैं अप्पु तित्थु हाजर ऐ।</verse>
				<verse number="4">जाह़लू तुहां अहां दे प्रभु यीशुये दे नांऐ च किठ्ठे हुंदे हन तां मैं आत्मा च तुहां सौगी हुंदा ऐ कने अहां दे प्रभु यीशु मसीह दी सामर्थ भी तुहां सौगी हुंदी ऐ।</verse>
				<verse number="5">ताह़लू तिस बुरा करणे आल़े जो सैताने दे हुआलैं करी दित्ता जां, कि तिसदा सरीर तां नास होई जांगा, अपर प्रभु दे बापस ओणे दे दिने तिसदी आत्मा उद्धार पांगी।</verse>
				<verse number="6">तुहां जो घमंड करणा खरा नीं; क्या तुहां नीं जाणदे कि थोड़ा देहया खमीर पूरे गुन्नेयो आटे जो खमीर बणाई दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">जिंआं यहूदी अपणे घरां ते फसह दा त्योहार मनाणे ते पैहल्लैं सारा खमीर कड्डी दिंदे हन, तिंआं ई तुहां जो भी इस बुरे माणुये जो इसा कलीसिया ते कड्डी दैणा चाइदा, तां तुहां इक्क ताजी रोटिया साइआं हुंगे, जेह्ड़ी बिना खमीरे ते बणियो ऐ, कने असल च तुहां ऐई हन। क्जोकि अहां दे फसह दा त्योहार असल च मसीह दे बलिदाने दे जरिये पूरा होएया ऐ।</verse>
				<verse number="8">इसतांई ओआ अहां इस त्योहारे च खुसी मनान, ना पराणी रोटिया दी बुराईया ते कने ना दुष्टता ते, अपर इमानदारिया कने सच्चाईया दी नौईआं रोटिया नैं।</verse>
				<verse number="9">मैं अपणिया पिछलिया चिठ्ठिया च तुहां जो लिख्या ऐ कि ब्यभिचारियां दी संगति मत करदे।</verse>
				<verse number="10">एह़ नीं कि तुहां बिलकुल इस संसार दे ब्यभिचारियां या लालचियां, या धोखा दैणे आल़ेआं या मूर्तिपूजकां दी संगति मत करा; क्जोकि इसा हालता च तां तुहां जो संसारे ते जाणा ई पोंगा।</verse>
				<verse number="11">अपर मेरे ग्लाणे दा मतलब एह़ ऐ कि तुहां दा ऐदेया बसुआसी भाऊये सौगी, जेह्ड़ा ब्यभिचारी, लालची, मूर्तिपूजक, गाल़ी दैणे आल़ा, पियक्कड़, या ठग होयैं, तां तिसदी संगति तां दूर; अपर तिस सौगी खाणा भी मत खा।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि जेह्ड़े लोक बसुआसी नीं हन, अहां तिन्हां लोकां दा न्याय क्जो करन? अहां जो दूयेयां नैं क्या कम्म? अपर तुहां जो जरूर तिन्हां लोकां जो झिड़कणा चाइदा, जेह्ड़े तुहां दी कलीसिया दे हन।</verse>
				<verse number="13">अपर जेह्ड़े लोक बसुआसी नीं हन, तिन्हां दा न्याय परमात्मा करदा ऐ। अपर जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, कि “सैह़ बेबसुआसी कलीसिया दा हिस्सा नीं होई सकदे।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">जे तुहां च कुसी दा भी दूये बसुआसिये सौगी झगड़ा होयैं, तां तुहां जो कचेहरिया च नीं जाणा चाइदा, अपर तुहां जो अपणिया कलीसिया दे बसुआसियां सौगी फैसला करी लैणां चाइदा कि तुहां दून्नी च कुण ठीक ऐ,</verse>
				<verse number="2">क्या तुहां नीं जाणदे, अहां बसुआसी लोक इक्क दिन इस संसारे दा न्याय करगे? कने इसतांई कि तुहां इस संसारे दा न्याय करणे आल़े हन, तां क्या तुहां अप्पु इन्हां छोटे-छोटे झगड़ेयां दा फैसला नीं करी सकदे।</verse>
				<verse number="3">क्या तुहां नीं जाणदे कि अहां सुअर्गदूतां दा न्याय करगे, तां तिसदी तुलणा च एह़ संसारिक झगड़े क्या हन?</verse>
				<verse number="4">जे ऐदेय झगड़े सामणै ओन, तां तुहां जो तिन्हां अल्ल नीं जाणा चाइदा, जिन्हां दी कलीसिया दे बसुआसी इज्जत नीं करदे।</verse>
				<verse number="5">मैं तुहां जो एह़ सर्मिंदा करणे तांई ग्लांदा ऐ। क्या तुहां च कोई भी अक्लमंद नीं ऐ, जेह्ड़ा तुहां च इन्हां लड़ाईयां-झगड़ेयां दा फैसला करी सकैं?</verse>
				<verse number="6">अपर इसदिया जगाह इक्क बसुआसी दूये बसुआसिये दे खलाफ इस मुद्दे जो कचेहरिया च लेई नैं जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">जाह़लू तुहां च कोई दूये जो कचेहरिया च लेई करी जांदा ऐ, तां इसदा मतलब एह़ ऐ, कि तुहां बिलकुल भी मसीह नियमां दे मताबक नीं जीआ दे हन, इसदी बजाये तुहां ई अन्याय कने नकसान क्जो नीं झेली लैंदे?</verse>
				<verse number="8">अपर तुहां तां गलत करदे कने धोखा दिंदे हन, कने एह़ तुहां अपणे बसुआसी भाऊआं सौगी करदे हन।</verse>
				<verse number="9">क्या तुहां नीं जाणदे कि अन्यायी लोक परमात्मे दे राज्जे दे वारस नीं हुंगे, धोखा मत खा; ना वैश्यगामी, ना मूर्तिपूजक, ना दूईआं जणासां सौगी नाजायज रिस्ते, ना लुच्चे, ना मर्दे दे मर्दां सौगी नाजायज रिस्ते,</verse>
				<verse number="10">ना चोर, ना लालची, ना पियक्कड़, ना गाल़ी दैणे आल़ा, ना ठग-बाजी करणे आल़े परमात्मे दे राज्जे दे वारस हुंगे।</verse>
				<verse number="11">कने तुहां च कितणे ऐदेय ई थे, अपर तुहां दे पाप प्रभु यीशु मसीह दे नांऐ ते कने अहां दे परमात्मे दिया आत्मा दे जरिये धोणे दिया बज़ाह ते पवित्र कने धर्मी बणैं।</verse>
				<verse number="12">तुहां च कुच्छ एह़ ग्लांगे, कि सारियां चीज्जां मिन्जो तांई ठीक हन, क्जोकि मैं इक्क बसुआसी ऐ, अपर सारियां चीज्जां फायदे दियां नीं हन; सारियां चीज्जां मिन्जो तांई ठीक हन, अपर मैं कुसी गल्ला दा गुलाम नीं बणगा।</verse>
				<verse number="13">तुहां च कुच्छ ग्लांगे, कि खाणा अहां दे सरीरे तांई, कने अहां दे सरीर खाणे तांई हन, सैह़ सच्च ऐ अपर परमात्मा सरीरां जो भी कने खाणे जो भी नास करगा, जाह़लू अहां सुअर्गे च होणा। अहां जो अपणे सरीरां दे जरिये सैई करणा चाइदा, जेह्ड़ा प्रभु चांह़दा ऐ, क्जोकि एह़ सरीर प्रभु दे हन।</verse>
				<verse number="14">इसते अलावा अहां दे सरीर बड़े भरी खास हन, क्जोकि जिंआं परमात्मैं अपणिया सामर्थी दे जरिये प्रभु यीशु मसीह जो मरेयां ते जिन्दा कित्ता, तिंआं ई सैह़ अहां जो भी मरेयां ते जिन्दा करगा।</verse>
				<verse number="15">क्या तुहां नीं जाणदे कि तुहां दे सरीर मसीह दे सरीरे दा हिस्सा ऐ? क्या एह़ मिन्जो तांई ठीक ऐ, कि मैं मसीह सरीरे दे हिस्से जो वैश्या दे अंग बणाई दैं, नीं कदी भी नीं।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “सैह़ दोयो इक्क सरीर होई जांगे, इसतांई तुहां जो एह़ जाणना चाइदा, कि जेह्ड़ा कोई वैश्या नैं संगति करदा ऐ, सैह़ तिसा सौगी इक्क सरीर होई जांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="17">कने जेह्ड़ा प्रभु दी संगति च रैंह्दा ऐ, तिसदी आत्मा कने प्रभु दी आत्मा इक्क होई जांदी ऐ।</verse>
				<verse number="18">ब्यभिचारे ते दूर रेह्आ। माणुये दे जरिये कित्ते गै होर पाप तिसदे सरीरे ते बाहर हन, अपर ब्यभिचार करणे आल़ा अपणे सरीरे दे खलाफ पाप करदा ऐ।</verse>
				<verse number="19">क्या तुहां नीं जाणदे कि तुहां दा सरीर पवित्र आत्मा दा मंदर ऐ, जित्थु सैह़ वास करदा ऐ, कने जेह्ड़ा तुहां जो परमात्मे दे पास्से ते मिल्लेया ऐ; कने हुण तुहां अपणे नीं हन, अपर परमात्मे दे हन।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि परमात्मे यीशु मसीह दे बलिदाने दे जरिये इक्क बड्डा मुल्ल देई नैं खरीदी लेआ ऐ, इसतांई अपणे सरीरे दे जरिये परमात्मे दी महिमा करा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">हुण मैं तिन्हां सवालां दा जवाब दिंगा, जेह्ड़े तैं अपणिया चिठ्ठिया च लिख्यो, तू पुछया, क्या लोकां तांई एह़ खरा ऐ कि सैह़ ब्याह नीं करन।</verse>
				<verse number="2">अपर मैं एह़ सलाह दिंदा ऐ, कि ब्यभिचारे ते बचणे तांई हर इक्क मरद ब्याह करैं, कने अपणिया लाड़िया सौगी बफादार रैंह्।</verse>
				<verse number="3">लाड़ा अपणिया लाड़िया दा हक्क पूरा करैं; कने तिंआं ई लाड़ी भी अपणे लाड़े दा।</verse>
				<verse number="4">लाड़िया दा अपणे सरीरे पर हक्क नीं अपर तिसादे लाड़े दा हक्क ऐ; तिंआं ई लाड़े दा भी अपणे सरीरे पर हक्क नीं, अपर लाड़िया दा हक्क ऐ।</verse>
				<verse number="5">तुहां इक्की दूये ते लग्ग मत रेह्आ; अपर तुहां दोयो पैहल्लैं कुच्छ बग्त तांई लग्ग होणे तांई अप्पु च सेहमत होई जा, कि तुहां प्रार्थना करी सकन, कने इसते बाद दुवारी भिरी तुहां सौगी मिल्ली नैं रेह्आ, कुत्थी इआं ना होयैं कि तुहां दे सबरे दिया कमिया दिया बज़ाह ते सैतान तुहां जो भटकाई दैं।</verse>
				<verse number="6">अपर मैं जेह्ड़ा एह़ ग्लांदा ऐ, सैह़ सिर्फ मेरी सलाह ऐ ना कि हुक्म।</verse>
				<verse number="7">मैं एह़ चांह़दा ऐ, कि जिंआं मैं कुआरा ऐ, तिंआं ई सारे लोक होन, अपर हर इक्की जो परमात्मे दे पास्से ते खास वरदान मिल्लेयो हन; परमात्मे कुसी जो ब्याह दा वरदान, कने कुसी जो कुआरे रैहणे दा वरदान दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="8">अपर कुआरेआं कने बिधवां तांई मेरी एह़ सलाह ऐ, कि सैह़ कुआरे रैह़न, जिंआं मैं ऐ।</verse>
				<verse number="9">अपर जे सैह़ सबर नीं रखी सकन, तां ब्याह करी लैन; क्जोकि सरीरे दियां इच्छां च जल़णे दे बजाये ब्याह करणा खरा ऐ।</verse>
				<verse number="10">जिन्हां दा ब्याह होई गेआ, तिन्हां जो मैं नीं, अपर प्रभु हुक्म दिंदा ऐ कि लाड़ी अपणे लाड़े जो तलाक नीं दैं।</verse>
				<verse number="11">कने जे तिन्हां च तलाक होई भी जां, तां दूआ ब्याह कित्ते बगैर रैह़न; या अपणे लाड़े सौगी भिरी मिल्ली करी रैंह्, कने ना लाड़ा अपणिया लाड़िया जो तलाक दैं।</verse>
				<verse number="12">दूयेयां सौगी प्रभु नीं, अपर मैंई ग्लांदा ऐ, जे कुसी बसुआसी भाऊये दी लाड़ी बसुआसी नीं होयैं कने तिसा सौगी मिल्ली करी रैहणे ते खुस ऐ, सैह़ तिसा जो तलाक नीं दैं।</verse>
				<verse number="13">जिसा जणासा दा लाड़ा बसुआसी नीं होयैं कने तिस सौगी रैहणे ते खुस ऐ; सैह़ लाड़े जो तलाक नीं दैं।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि जेह्ड़ा लाड़ा बसुआसी नीं ऐ, परमात्मा तिसियो भी अपणा समझदा ऐ, क्जोकि तिसदी लाड़ी बसुआसी ऐ। कने तिंआं ई जेह्ड़ी लाड़ी बसुआसी नीं ऐ, कने तिसा जो भी परमात्मा अपणा समझदा ऐ, क्जोकि तिसादा लाड़ा बसुआसी ऐ। जे एह़ सच्च नीं हुंदा, तां परमात्मा तुहां दे बाल बच्चेयां जो अपणा नीं समझदा, अपर हुण तुहां दे बच्चे भी परमात्मे दे अपणे हन।</verse>
				<verse number="15">अपर जेह्ड़े लाड़ा या लाड़ी बसुआसी नीं हन, जे सैह़ अप्पु च तलाक लैणां चांह़दे हन तां तिन्हां जो तलाक लैणां देआ, जाह़लू इआं हुंदा ऐ, तां सैह़ बसुआसी भाऊ या बैहण तिस ब्याह दे बंधने ते अजाद हन। अपर जे होई सकैं तां दोयो अप्पु च इस ब्याह दे बंधने च बणी रैह़न, क्जोकि परमात्मैं अहां जो सांतिया नैं ज़िन्दगी जीणे तांई सद्देया ऐ।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि हे जणांस, क्या तू जाणदी ऐ कि तू परमात्मे ते अपणे लाड़े दा उद्धार कराई लैंगी? तिंआं ई हे मरद, क्या तू जाणदा ऐ कि तू परमात्मे ते अपणिया लाड़िया दा उद्धार कराई लैंगा?</verse>
				<verse number="17">हर इक्क कलीसिया दे लोकां जो मैं एह़ ग्लांदा ऐ, जिंआं जिसा हालता च परमात्मैं तुहां जो चुणेया कने तुहां जो अपणे लोक होणे तांई सद्देया ऐ, तिंआं ई कलीसिया च बणी रेह्आ। सारियां कलीसियां तांई मेरा ऐई संदेस ऐ।</verse>
				<verse number="18">उदारणे तांई इक्क माणु जिसदा बसुआसी बणने ते पैहल्ले खतणा होएया, सैह़ हुण खतणा कित्ते बगैर ना रैंह्। जेह्ड़ा माणु बसुआसी बणने ते बाद भी खतणा कित्ते बगैर ऐ, सैह़ हुण खतणा ना करां।</verse>
				<verse number="19">चाहे माणुये दा खतणा होएया ऐ या नीं होएया ऐ, इसते कोई फर्क नीं पोंदा, अपर परमात्मे दे हुक्मां जो मन्नणा बड़ा जरूरी ऐ।</verse>
				<verse number="20">हर इक्क तिसा हालता च बणी रैंह्, जिसा हालता च परमात्मैं तिसियो चुणेया कने अपणे लोक होणे तांई सद्देया था।</verse>
				<verse number="21">क्या तू इक्क दास था जाह़लू परमात्मैं तिज्जो चुणेया? इसदे बारे च फिकर मत कर, अपर जे तिज्जो अजाद होणे दा मौका मिल्लैं, तां तिस मौके दा फायदा जरूर लै।</verse>
				<verse number="22">क्जोकि जिसियो तिस बग्त प्रभुयैं सद्देया, जाह़लू सैह़ इक्क दास था, हुण सैह़ प्रभु च अजाद कित्या माणु ऐ। ठीक तिंआं ई जिसियो तिस बग्त प्रभुयैं सद्देया, जाह़लू सैह़ अजाद था, हुण सैह़ मसीह दा दास ऐ।</verse>
				<verse number="23">परमात्मे तुहां तांई इक्क बड्डा मुल्ल चुकाया ऐ। इसतांई माणुआं दे नीं अपर परमात्मे दे दास बणा।</verse>
				<verse number="24">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, जेह्ड़ा कोई जिसा हालता च परमात्मे चुणेया कने अपणे लोक होणे तांई सद्देया ऐ, सैह़ तिस सौगी बणी रैंह्।</verse>
				<verse number="25">हुण मिन्जो अल्ल कुआरियां दे बारे च प्रभु दे पास्से ते कोई हुक्म नीं ऐ, अपर प्रभुयैं अपणी दया करी नैं मिन्जो बुद्धि दित्तियो ऐ, जेह्ड़ी भरोसेमंद ऐ, कने मैं तिसादे मताबक ई अपणी सलाह दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="26">क्जोकि मेरिया समझा च एह़ खरा ऐ कि अज्जे दिया मुसीबता दिया बज़ाह ते, जेह्ड़े लोक कुआरे हन, सैह़ कुआरे ई रैह़न।</verse>
				<verse number="27">जे तू ब्याया ऐ, तां अपणिया लाड़िया ते लग्ग होणे दी कोसस मत कर; कने जे तू कुआरा ऐ, तां ब्याह करणे दी कोसस मत कर।</verse>
				<verse number="28">अपर जे तू ब्याह भी करैं, तां कोई पाप नीं; कने जे कुआरी कुड़ी ब्याह करैं तमी कोई पाप नीं। अपर ऐदेय लोक इस संसारे च दुख मुसीबत झेलगे, कने मैं तुहां जो इन्हां ते अजाद करवाणा चांह़दा ऐ।</verse>
				<verse number="29">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं एह़ ग्लांदा ऐ, कि अहां अल्ल इस संसारे च जादा बग्त नीं बचेया ऐ, इसतांई इसा गल्ला दे बारे जादा फिकर मत करा कि तुहां दी लाड़ी ऐ कि नीं, अपर यीशु मसीह दी सेवा करणे दे बारे च सोचदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="30">कने रोणे आल़े ऐदेय होन, मन्ना रोंदे नीं; कने खुसी करणे आल़े ऐदेय होन, मन्ना खुसी नीं करदे; कने मुल्लैं खरीदणे आल़े ऐदेय होन मन्ना तिन्हां अल्ल कुच्छ ऐ ई नीं।</verse>
				<verse number="31">कने इस संसारे च अहां अल्ल जेह्ड़ा कुच्छ ऐ, अहां जो एह़ सोचणा कि सैह़ सब कुच्छ अहां तांई जादा जरूरी नीं ऐ, क्जोकि इस संसारे च सब कुच्छ नास होई जांगा।</verse>
				<verse number="32">मैं एह़ चांह़दा ऐ, कि तुहां सारे कोई फिकर नीं करन। कने इक्क कुआरा मरद एह़ फिकर करदा ऐ कि परमात्मे दी सेवा किंआं करैं।</verse>
				<verse number="33">अपर कुआरा माणु संसारे दियां गल्लां दी फिकर करदा रैंह्दा ऐ कि किंआं अपणिया लाड़िया जो कुस तरीके नैं खुस रखैं।</verse>
				<verse number="34">ब्याईया कने कुआरिया च भी फर्क ऐ, कुआरी कुड़ी परमात्मे दी सेवा करणे दे बारे च फिकर करदी रैंह्दी ऐ कि सैह़ अपणे मने कने सरीरे जो प्रभु तांई लग्ग करणा चांह़दी ऐ अपर ब्याईयो संसारे दियां चीज्जां दी फिकर करदी रैंह्दी ऐ कि किंआं अपणे लाड़े जो खुस रखैं।</verse>
				<verse number="35">मैं एह़ गल्ल तुहां दे फायदे तांई ग्लांदा ऐ, ना कि तुहां जो फसाणे तांई, अपर इसतांई कि जिंआं ठीक ऐ तिंआं ई कित्ता जां, तांजे तुहां इक्क मन होई नैं प्रभु दी सेवा करदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="36">जे तुहां च कोई अपणिया कुड़िया जो कुआरिया रखैं, कने हुण एह़ समझैं कि एह़ करणा ठीक नीं ऐ क्जोकि ब्याह करणे तांई तिसा दी जुआनी ढल़ा दी ऐ, कने हुण तिसादा बुढ़ा एह़ समझैं, कि कुड़िया जो ब्याह करी लैणां चाइदा, तां तिसियो तिसादा ब्याह कराई दैणा चाइदा, इआं करणा कोई गलत गल्ल नीं ऐ।</verse>
				<verse number="37">अपर जे इन्हीं माणुये बगैर कुसी जबरदस्ती ते अपणे मने च एह़ पक्का फैसला करी लेआ ऐ, कि तिसदिया कुड़िया जो कुआरिया रैहणा ठीक ऐ, तां सैह़ परमात्मे दिया नजरा च ठीक करदा ऐ।</verse>
				<verse number="38">इसतांई जेह्ड़ा अपणिया कुआरिया कुड़िया दा ब्याह करदा ऐ, तिसदा फैसला भी ठीक ऐ, कने जेह्ड़ा तिसादा ब्याह नीं करवाणे दा फैसला करदा ऐ, सैह़ होर भी खरा करदा ऐ।</verse>
				<verse number="39">लाड़ी ताह़लू तिकर लाड़े सौगी बणी रैंह्दी, जाह़लू तिकर लाड़ा जिन्दा रैंह्दा ऐ, अपर जे तिसादा लाड़ा मरी जां, तां सैह़ जिस नैं चां ब्याह करी सकदी ऐ, अपर जरूरी एह़ ऐ कि सैह़ माणु भी प्रभु च बसुआसी होयैं।</verse>
				<verse number="40">अपर मेरी सलाह एह़ ऐ कि सैह़ जणांस ब्याह नीं करैं, कने मैं एह़ समझदा ऐ कि जाह़लू मैं तुहां नैं इआं ग्लादा ऐ, तां परमात्मे दिया आत्मा दे पास्से ते ग्लांदा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">हुण मूर्तियां जो चढ़ाईयां चीज्जां दे बारे च अहां जाणदे हन कि “अहां सारे जेह्ड़े ज्ञानी हन।” अपर ज्ञान घमंड पैदा करदा ऐ, अपर प्यार अहां दी तरक्की करदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">जे कोई समझदा ऐ कि मैं कुच्छ जाणदा, तां सैह़ अह्ल्ली तिकर एह़ नीं जाणदा, कि किंआं जाणना चाइदा।</verse>
				<verse number="3">अपर जे कोई परमात्मे नैं प्यार रखदा ऐ, तां परमात्मा तिसियो जाणदा ऐ।</verse>
				<verse number="4">इसतांई मैं चढ़ाईयां चीज्जां जो खाणे दे बारे च तुहां दे सवालां दा जवाब दैणा चांह़दा ऐ, अहां जाणदे हन कि एह़ सच्च ऐ कि मूर्तियां सच्च-बिच्च जिन्दियां नीं हन, अहां एह़ भी जाणदे हन कि सिर्फ इक्क ई सच्चा परमात्मा ऐ।</verse>
				<verse number="5">अपर भिरी भी अम्बरे च कने धरतिया पर मते लोक ईश्वर कने प्रभु कैहलांदे हन, अपर अहां दा इक्क ई परमात्मा ऐ, कने सैह़ अहां दा पिता ऐ, तिन्हीं सारियां चीज्जां बणाईयां कने तिसदे जरिये अहां जीआ दे हन, तिंआं ई अहां दा इक्क ई प्रभु ऐ कने सैह़ प्रभु यीशु मसीह ऐ, तिसदे जरिये सब कुच्छ बणाया गेआ कने अहां तिसदे जरिये जिन्दे हन।</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">अपर कोई भी इन्हां गल्लां जो नीं जाणदा ऐ, कुच्छ लोक ऐदेय हन, जेह्ड़े अह्ल्ली तिकर भी मूर्तियां जो जिन्दियां समझदे हन, कने सैह़ मूर्तियां सामणै चढ़ाईयां चीज्जां जो खाणा समझी करी खांदे हन। तिन्हां दी कमजोर अन्तर आत्मा असुद्ध होई गियो ऐ।</verse>
				<verse number="8">खाणा अहां जो परमात्मे अल्ल नीं पज्जांदा। जे अहां नीं खान तां अहां दा कुच्छ भी घाटा नीं, कने जे खान तां कुच्छ फायदा नीं।</verse>
				<verse number="9">अपर चौकन्ने रेह्आ। कुत्थी इआं ना होयैं कि तुहां दी एह़ अजादी कमजोर बसुआसी लोकां तांई ठोकरा दी बज़ाह नीं बणी जां।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि जे कुसी दी अन्तर आत्मा कमजोर ऐ कने सैह़ तिज्जो साइआं ज्ञानिये माणुये जो मूर्तियां दे मंदरे च खाणा खांदे दिक्खी लैं, तां क्या तिसियो भी मूर्तियां जो चढ़ाईयां चीज्जां खाणे दी हिम्मत नीं पोंगी?</verse>
				<verse number="11">इसतांई तुहां दा ज्ञानी होणा तिसदे विनाशे दी बज़ाह बणी गेआ, जिस तांई यीशु मसीयैं अपणे प्राण दित्ते।</verse>
				<verse number="12">इस तरीके नैं बसुआसी भाऊआं दे खलाफ पाप करणे ते कने तिन्हां दी अन्तर आत्मा जो जेह्ड़ी कमजोर ऐ, ठोकर लगाणे दे जरिये तुहां यीशु मसीह दे खलाफ पाप करदे हन।</verse>
				<verse number="13">इसतांई जे मूर्तियां सामणै चढ़ाईयां चीज्जां खाणे ते दूये बसुआसी भाऊ बसुआसे च कमजोर हुंदे हन, तां मैं इन्हां चीज्जां जो कदी नीं खांगा, जिसते कि मैं कुसी बसुआसी भाऊये तांई ठोकरा दी बज़ाह नीं बणैं।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">जेह्ड़ा कुच्छ मैं चुणदा ऐ, क्या मैं तिसियो खाणे तांई अजाद नीं ऐ? क्या मैं प्रेरित नीं ऐ? क्या मैं यीशुये जो जेह्ड़ा अहां दा प्रभु ऐ, नीं दिख्या ऐ? क्या तुहां प्रभु च मेरिया सेवा दा प्रतिफल़ नीं हन।</verse>
				<verse number="2">जे दूये लोक मिन्जो प्रभु यीशु मसीह दा प्रेरित नीं समझन, अपर तुहां बसुआसी भाऊआं जो जरूर समझणा चाइदा, कि मैंई ऐ जिन्हीं तुहां जो यीशु मसीह दा सुसमाचार सणाया, क्जोकि प्रभु यीशु मसीह च तुहां दा बसुआस एह़ दस्सदा ऐ, कि मैं सच्ची च तिसदा प्रेरित ऐ।</verse>
				<verse number="3">एह़ मेरा तिन्हां लोकां तांई जवाब ऐ, जेह्ड़े मेरे इक्क प्रेरित होणे दे हक्के पर सवाल करदे हन।</verse>
				<verse number="4">क्या बरनबास कने मिन्जो प्रेरित होणे दे नाते एह़ हक्क नीं ऐ, कि अहां तुहां ते अपणे कम्मे तांई पैसेयां दी मदत लेई सकन?</verse>
				<verse number="5">क्या दूयेयां प्रेरितां, याकूब कने यहूदा कने पतरसे साइआं अहां जो भी अप्पु सौगी यात्रा च अपणिया बसुआसी लाड़िया जो लेई करी जाणे दा हक्क नीं ऐ।</verse>
				<verse number="6">मिन्जो कने बरनबासे जो भी अपणी ज़िन्दगी जीणे तांई तुहां लोकां ते पैसेयां दी मदत लैणे दा हक्क ऐ, जिंआं यीशु मसीह दे दूयेयां प्रेरितां मदत लेई ऐ, कने अप्पु तांई अहां जो कम्म करणे दी कोई जरूरत नीं ऐ।</verse>
				<verse number="7">कुण सपाई ऐदेया ऐ, जेह्ड़ा सेना च सेवा करी नैं अपणा खर्च अप्पु भुगतान करदा ऐ? कुण ऐ, जेह्ड़ा अंगूरा दे बागे जो लगांदा तां ऐ, अपर अप्पु तिसदा फल़ नीं खांदा? या कुण ऐदेया गुआल़ा ऐ, जेह्ड़ा भेड्डां दी रखवाल़ी करी नैं तिन्हां दा दुद नीं पींदा?</verse>
				<verse number="8">क्या मैं एह़ गल्लां लोकां दिया सलायीं पर ग्लांदा ऐ? मूसा दी व्यबस्था भी ऐई ग्लांदी ऐ।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि मूसा दिया व्यबस्था च एह़ लिख्या ऐ, कि “गाणी गांदे बग्त दांदे दा मुँ नीं बन्नणा।” क्या तुहां एह़ समझदे हन कि परमात्मा सिर्फ दांदा दी ई फिकर करदा ऐ? नीं कदी भी नीं।</verse>
				<verse number="10">सैह़ खास करी नैं अहां दे बारे च ग्लादा था। हाँ, एह़ अहां तांई पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, कि “सारे जेह्ड़े हल़ चलांदे कने दाणेयां पींदे हन, सैह़ फसला ते ई अपणा हिस्सा पाणे दी आसा करगे।”</verse>
				<verse number="11">जे अहां तुहां च आत्मिक बीई बाये, तां क्या एह़ कोई बड़ी बड्डी गल्ल ऐ कि अहां तुहां ते अपणियां जरूरतां दी फसल बड्डन।</verse>
				<verse number="12">जे तुहां पर दूयेयां दा हक्क ऐ, तां क्या तुहां पर अहां दा हक्क तिन्हां ते जादा नीं ऐ? भिरी अहां इस हक्के दा इस्तेमाल नीं कित्ता; अपर अहां सबर रखी करी सब कुच्छ झेलदे रैह् कि अहां दे जरिये मसीह दे सुसमाचारे दे प्रचारे च कोई बाधा नीं औयें।</verse>
				<verse number="13">क्या तुहां नीं जाणदे कि मंदरे च सेवा करणे आल़ेआं दा गुजारा मंदरे ते ई हुंदा ऐ; कने जेह्ड़ी बल़ि वेदिया च चढ़ाई जांदी ऐ, सैह़ तिसा बल़िया ते अपणा हिस्सा पांदे हन।</verse>
				<verse number="14">इस तरीके नैं प्रभु दा एह़ हुक्म ऐ कि सैह़ जेह्ड़े सुसमाचार सणांदे हन, तिसदे जरिये सैह़ अपणी रोजी रोटी कम्मान।</verse>
				<verse number="15">अपर मैं इन्हां च कुसी भी हक्के दा इस्तेमाल नीं कित्ता, कने मैं एह़ गल्लां इसतांई नीं लिखा दा ऐ, कि मिन्जो तांई कुच्छ कित्ता जां। क्जोकि इसदे बजाये कि कोई मेरे इस घमंडे जो बेकार समझे, तां मेरा मरना ई खरा ऐ।</verse>
				<verse number="16">जे मैं सुसमाचार सणां, तां इस च मिन्जो तांई कोई घमंडे दी गल्ल नीं; क्जोकि एह़ तां मिन्जो तांई जरूरी ऐ। जे मैं सुसमाचार नीं सणां, तां मिन्जो तांई कितणा बुरा हुंगा।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि जे मैं अपणिया इच्छा ते सुसमाचार प्रचार करदा ऐ, तां मिन्जो तिसदा प्रतिफल़ जरूर मिलदा ऐ, अपर जे मैं बगैर इच्छा ते प्रचार करदा ऐ, तां एह़ सिर्फ जिम्मेवारिया जो पूरा करणा ई होएया ऐ।</verse>
				<verse number="18">तां भिरी क्या ऐ मेरा प्रतिफल़? ऐई कि मैं यीशु मसीह दा सुसमाचारे दा प्रचार मुफ्ते च करदा रैंह्, कने इसते जुड़ेयां अपणे सारे हक्कां दा इस्तेमाल नीं करैं।</verse>
				<verse number="19">इसदा मतलब एह़ ऐ मैं कुसी दा भी गुलाम नीं ऐ, भिरी भी मैं अपणे आप्पे जो सारेयां दा गुलाम बणाई दित्या ऐ कि जादा ते जादा लोकां जो यीशु मसीह दे बसुआसे च लेई औयें।</verse>
				<verse number="20">मैं यहूदी लोकां तांई यहूदी बणी गेआ, क्जोकि यहूदी लोकां जो यीशु मसीह दे बसुआसे च लेई औयें। व्यबस्था दे गुलाम लोकां तांई मैं व्यबस्था दा गुलाम नीं होणे पर भी व्यबस्था दा गुलाम बणी गेआ, क्जोकि तिन्हां लोकां जो जेह्ड़े व्यबस्था दे गुलाम हन यीशु मसीह दे बसुआसे च लेई औयें।</verse>
				<verse number="21">जेह्ड़े लोक व्यबस्था दे गुलाम नीं हन, मैं तिन्हां साइआं बणी गेआ, हलांकि मैं अप्पु परमात्मे दिया व्यबस्था ते अजाद नीं ऐ, मसीह दिया व्यबस्था दा गुलाम ऐ क्जोकि मैं तिन्हां लोकां जो जेह्ड़े व्यबस्था दे गुलाम नीं हन यीशु मसीह दे बसुआसे च लेई औयें।</verse>
				<verse number="22">मैं कमजोर लोकां तांई कमजोर बणी गेआ कि मैं कमजोर लोकां जो यीशु मसीह दे बसुआसे च लेई औयें। मैं हर इक्क माणुये तांई तिन्हां साइआं बणी गेआ, कि मैं कुसी नैं कुसी तरीके नैं कुच्छ लोकां दा उद्धार कराई सकैं।</verse>
				<verse number="23">मैं एह़ सब कुच्छ यीशु मसीह दे सुसमाचारे तांई करदा ऐ, तांजे तिन्हां आसीषां दा हिस्सा मिन्जो भी मिल्ली जां, जिसदा वादा सुसमाचारे च कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="24">क्या तुहां नीं जाणदे कि दौड़ा च सारे हिस्सा लैंदे हन, अपर इनाम इक्क ई जीत्ती करी लेई जांदा ऐ, तुहां तिंआं ई दौड़ा कि जीत्ती सकन।</verse>
				<verse number="25">हर इक्क पैहलवाण जेह्ड़ा कुश्तिया च हिस्सा लैंदा ऐ; सैह़ सबर रखदा ऐ। सैह़ तां नास होणे आल़े मुकटे जो हासल करणे तांई एह़ सब कुच्छ करदा ऐ, अपर अहां तां तिस मुकटे जो हासल करणे तांई करदे हन जेह्ड़ा नास नीं हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="26">जिंआं इक्क दौड़ा च दौड़णे आल़ा अपणिया दिसा च दौड़ा दा ऐ, तिंआं ई मैं भी अपणिया मसीह ज़िन्दगिया जो मसीह दी दिसा च जीआ दा ऐ। जिंआं इक्क पैहलवाण अपणे मुक्के पर काबू रखदा ऐ, तिंआं ई मैं भी अपणिया मसीह ज़िन्दगिया जो मसीह च काबू रखदा ऐ।</verse>
				<verse number="27">मैं अपणे सरीरे पर काबू रखदा ऐ, तांजे मैं बुरिआं इच्छां पर नीं चल्लैं, इआं ना होयैं कि मैं दूयेयां लोकां जो सुसमाचारे दा प्रचार करी नैं अप्पु ई कुसी गल्ला च नकम्मा बणी जां।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं नीं चांह़दा ऐ, कि तुहां इसा गल्ला ते अणजाण रेह्आ कि परमात्मे अहां दे पूर्वजां दी अगुआई इक्की बदल़े जो घल्लणे दे जरिये कित्ती, जेह्ड़ा तिन्हां गांह-गांह चलदा था, कने तिन्हीं तिन्हां जो तिस लाल समुंदरे दे पांणिये ते सही-सलामत पार पज्जाया।</verse>
				<verse number="2">जिंआं कि तिन्हां सारेयां बदल़े च कने समुंदरे च बपतिस्मा लेआ, एह़ इसा गल्ला दे बारे दस्सदा ऐ, कि सैह़ मूसा दे पचांह़ चलणे आल़े थे।</verse>
				<verse number="3">कने तिन्हां सारेयां रोटी खादी जेह्ड़ी परमात्मैं तिन्हां जो सुअर्गे ते दित्ती।</verse>
				<verse number="4">कने तिन्हां सारेयां पाणी भी पीता, जेह्ड़ा परमात्मैं तिन्हां जो चट्टाना ते दित्या था, जेह्ड़ी तिन्हां सौगी-सौगी चलदी थी, कने सैह़ चट्टान मसीह था।</verse>
				<verse number="5">अपर परमात्मा तिन्हां च मतेआं ते खुस नीं था, इसतांई सैह़ सुनसाण जगाह च ई इस संसारे जो छड्डी करी चली गै।</verse>
				<verse number="6">एह़ सारियां गल्लां अहां तांई इक्क चतौणियां दियां हन, कि जिंआं तिन्हां लालच कित्ता, तिंआं अहां बुरिआं चीज्जां दा लालच नीं करन।</verse>
				<verse number="7">कने ना तुहां मूर्तिपूजक बणा, जिंआं कि तिन्हां च कितणे बणी गियो थे, जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “सैह़ लोक बैठे तां खाणे पीणे तांई, अपर खड़ोते तां नचणे तांई।”</verse>
				<verse number="8">कने ना अहां ब्यभिचार करन, जिंआं तिन्हां च कितणेयां लोकां कित्ता; कने नतीजा एह़ होएया कि इक्की दिने च त्रैई हज़ार लोक मरी गै।</verse>
				<verse number="9">कने ना अहां प्रभु यीशु मसीह जो परखन, जिंआं तिन्हां च कितणेयां लोकां परखेया, कने सर्पां दे डसणे दे जरिये मारी दित्ते गै।</verse>
				<verse number="10">कने ना तुहां बुड़बुड़ा, जिस तरीके नैं तिन्हां च कितणे लोक बुड़बुड़ाये थे, कने इक्की दूते दे जरिये सैह़ लोक मारी दित्ते गै, जिसियो परमात्मैं घल्लेया था।</verse>
				<verse number="11">अपर एह़ सारियां गल्लां, जेह्ड़ियां तिन्हां पर होईयां, इक्क चतौणियां साइआं थियां; कने सैह़ अहां जो चतौणी दैणे तांई लिखियां हन, जेह्ड़े इस संसारे दे आखरी बग्ते च रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="12">इसतांई जेह्ड़ा कोई समझदा ऐ, कि “मैं बसुआसे च मजबूत ऐ,” सैह़ चौकन्ना रैंह्, कि कुत्थी बसुआसे ते भटकी नीं जां।</verse>
				<verse number="13">तुहां कुसी ऐदई परीक्षा च नीं पै, जेह्ड़ी माणुये दे झेलणे ते बाहर ऐ। परमात्मा सच्चा ऐ कने सैह़ तुहां जो सामर्थ ते बाहर परीक्षा च नीं पोणा दिंगा, अपर परीक्षा ते बाहर निकल़णे दा रस्ता कड्डगा कि तुहां झेली सकन।</verse>
				<verse number="14">इसा बज़ाह ते, हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, मूर्तिपूजा करणे ते बची रेह्आ।</verse>
				<verse number="15">मैं तुहां जो मसीह च अक्लमंद समझी नैं ग्लांदा ऐ, जेह्ड़ा मैं ग्लांदा ऐ, तिसदे बारे च जरा सोचा, सैह़ ठीक ऐ कि नीं।</verse>
				<verse number="16">जाह़लू अहां इक्की कटोरे ते अंगूरा दा रस पींदे हन, जेह्ड़ा अहां प्रभु भोज च इस्तेमाल करदे हन, जिस तांई अहां परमात्मे दा धन्यावाद करदे हन, अहां सच्च-बिच्च मसीह दे खूने च साझी हुंदे हन। कने अहां खाणे तांई रोटी तोड़दे हन, तां अहां सच्च-बिच्च मसीह दे सरीरे च साझी हुंदे हन।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि इक्क ई रोटी ऐ तां अहां भी जेह्ड़े मत्ते हन, इक्क सरीर हन क्जोकि अहां सारे तिसा इक्की रोटिया च साझी हुंदे हन।</verse>
				<verse number="18">इस्राएली लोकां दे बारे च जरा सोचा, जेह्ड़े वेदिया पर चढ़ाईया बल़िया खांदे हन, क्या इसदे जरिये सैह़ साझी नीं हन?</verse>
				<verse number="19">भिरी मैं क्या ग्लादा ऐ, क्या मूर्तिया सच्चे ईश्वर हन, जिन्हां जो एह़ बलिदान चढ़ाया जांदा ऐ कने एह़ बलिदान कुच्छ खास हन?</verse>
				<verse number="20">नीं कदी भी नीं। अपर एह़ कि होरनी जातिआं दे लोक जेह्ड़े बलिदान करदे हन; सैह़ परमात्मे तांई नीं अपर दुष्टआत्मां तांई बलिदान करदे हन कने मैं नीं चांह़दा कि तुहां दुष्टआत्मां दे साझी बणन।</verse>
				<verse number="21">तुहां प्रभु दे कटोरे कने दुष्टआत्मां दे कटोरे दून्नी ते नीं पी सकदे। तुहां प्रभु दे भोज कने दुष्टआत्मां दे भोज दून्नी दे साझी नीं होई सकदे।</verse>
				<verse number="22">क्या अहां प्रभु जो गुस्सा दुआंदे हन? क्या अहां तिसते ताकतवर हन?</verse>
				<verse number="23">तुहां च कुच्छ एह़ ग्लांगे, कि सारियां चीज्जां मिन्जो तांई ठीक हन, क्जोकि मैं इक्क बसुआसी ऐ, अपर सारियां चीज्जां फायदे दियां नीं हन; सारियां चीज्जां मिन्जो तांई ठीक हन, अपर सारियां चीज्जां तरक्की तांई नीं।</verse>
				<verse number="24">तुहां च हर इक्क अपणिया भलाईया दे बारे च नीं अपर दूयेयां दिया भलाईया दे बारे च भी सोचैं।</verse>
				<verse number="25">जाह़लू तुहां बजारां च जाई नैं मीट खरीद दे हन, तां तिसियो खाई लेआ, अपर एह़ मत पुछा कि एह़ मूर्तियां जो चढ़ाया कि नीं चढ़ाया ऐ, कने इआं करणे नैं तुहां दी अन्तर आत्मा परेसान नीं हुंगी।</verse>
				<verse number="26">क्जोकि पवित्रशास्त्र ग्लांदा ऐ, कि “धरती कने धरतिया च जेह्ड़ा कुच्छ भी ऐ सैह़ प्रभु दा ई ऐ।”</verse>
				<verse number="27">जेह्ड़े लोक बसुआसी नीं हन, जे सैह़ तुहां जो खाणे तांई सदन कने तुहां जाणा चान, जे कुच्छ तुहां दे सामणै खाणे तांई रखेया जां, तां अपणिया अन्तर आत्मा दिया भलाईया तांई, बगैर कोई सवाल कित्ते सैह़ खाई लेआ।</verse>
				<verse number="28">अपर जे कोई तुहां नैं ग्लां, “एह़ तां मूर्तियां जो बल़ि कित्तियो चीज्ज ऐ,” तां तिस दस्सणे आल़े दिया कने अन्तर आत्मा दिया भलाईया तांई मत खा।</verse>
				<verse number="29">मेरा मतलब, तेरिया अन्तर आत्मा ते नीं, अपर तिस दूये माणुये दिया अन्तर आत्मा ते ऐ, मेरी अजादी भला दूये दिया अन्तर आत्मा दे जरिये क्जो परखी जां?</verse>
				<verse number="30">जे मैं धन्यावाद करी नैं खांदा ऐ, तां जिस पर मैं धन्यावाद करदा ऐ तिसदिया बज़ाह ते मिन्जो पर दोस क्जो लगदा ऐ?</verse>
				<verse number="31">मेरा ग्लाणे दा मतलब एह़ ऐ, तुहां चाहे खा, चाहे पीआ, चाहे जेह्ड़ा कुच्छ करा, सब कुच्छ परमात्मे दिया महिमा तांई करा।</verse>
				<verse number="32">तुहां ना यहूदी लोकां, ना यूनानी लोकां कने ना परमात्मे दी कलीसिया तांई ठोकरा दी बज़ाह बणा।</verse>
				<verse number="33">जिंआं मैं भी सारियां गल्लां च सबना जो खुस रखदा ऐ, कने मैं अपणिया नीं अपर दूयेयां दिया भलाईया दे बारे च सोचदा ऐ तांजे सैह़ उद्धार पान।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">जिंआं मैं मसीह साइआं ज़िन्दगी जींदा ऐ, तिंआं ई तुहां भी मिन्जो साइआं ज़िन्दगी जीआ।</verse>
				<verse number="2">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां दी तारीफ करदा ऐ कि हर बग्त तुहां मिन्जो याद करदे हन; कने जेह्ड़ियां सिक्षां मैं तुहां जो दित्तियां हन, तिन्हां दा बड़े ध्याने नैं पालण करदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="3">अपर मैं चांह़दा ऐ कि तुहां एह़ जाणी लेआ कि हर इक्क मर्दे दा सिर मसीह ऐ, कने जणासा दा सिर मरद ऐ, कने मसीह दा सिर परमात्मा ऐ।</verse>
				<verse number="4">जेह्ड़ा मरद सिरे ढक्की नैं प्रार्थना या भविष्यवाणी करदा ऐ, सैह़ अपणे सिरे दा अपमान करदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">अपर जेह्ड़ी जणांस नंगे सिरे प्रार्थना या भविष्यवाणी करदी ऐ, सैह़ अपणे सिरे दा अपमान करदी ऐ, क्जोकि तिसा जणासा कने गंजिया जणासा च कोई फर्क नीं ऐ।</verse>
				<verse number="6">जे जणांस चादरुये ना उढे तां बाल़ां भी कटाई लैं; जे जणासा तांई बाल़ कटाणा या गंजा होणा सर्मा दी गल्ल ऐ, तां चादरुये नैं अपणे सिरे ढकें।</verse>
				<verse number="7">हाँ मर्दे दा अपणा सिर ढकणा ठीक नीं ऐ। क्जोकि परमात्मैं तिसियो अप्पु साइआं बणाया ऐ; कने अपणा सभाव तिसियो दित्या ऐ, अपर जणांस मर्दे दी सोभा ऐ।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि पैहल्ला मरद आदम जणासा ते नीं होएया, अपर पैहल्ली जणांस हव्वा मर्दे ते होईयो ऐ।</verse>
				<verse number="9">कने परमात्मैं मर्दे जो जणासा दी मदत करणे तांई नीं बणाया, अपर जणासा जो मर्दे दी मदत करणे तांई बणाया ऐ।</verse>
				<verse number="10">इसा बज़ाह ते, क्जोकि सुअर्गदूत भी दिक्खदे हन, कि जणासा जो अपणा सिर ढकणा चाइदा, जेह्ड़ा एह़ दस्सदा कि सैह़ अधिकारे दे अधीन ऐ।</verse>
				<verse number="11">तां प्रभु दे बसुआसियां च ना तां जणांस मर्दे ते लग्ग ऐ, कने ना मरद जणासा ते लग्ग ऐ।</verse>
				<verse number="12">हलांकि परमात्मैं पैहल्लैं जणासा जो मर्दे ते बणाया ऐ, अपर हुण जणांस मर्दां जो जन्म दिंदी ऐ, कने सैह़ दोयो परमात्मे दे पास्से ते हन, जिन्हीं सब कुच्छ बणाया ऐ।</verse>
				<verse number="13">तुहां अप्पु ई सोचा, क्या जणासा जो नंगे सिर परमात्मे नैं प्रार्थना करणा सोभा दिंदा ऐ?</verse>
				<verse number="14">क्या कुदरती एह़ साफ नीं ऐ, कि लम्मे बाल़ रखणा मर्दे तांई सर्मा दी गल्ल ऐ।</verse>
				<verse number="15">अपर जे जणांस लम्मे बाल़ रखैं; तां तिसा तांई सोभा दी गल्ल ऐ, क्जोकि एह़ तिसा जो सिर ढकणे तांई दित्यो हन।</verse>
				<verse number="16">अपर जे कोई मिन्जो नैं इसा गल्ला च सेहमत नीं ऐ, तां एह़ जाणी लैं कि ना अहां दी कने ना परमात्मे दियां कलीसियां च अहां अल्ल इसियो छड्डी करी होर कोई रवाज नीं ऐ।</verse>
				<verse number="17">एह़ हुक्म देई करी मैं तुहां दी कोई तारीफ नीं करा दा ऐ, इसतांई कि तुहां दे अराधना सभां च किठ्ठे होणे ते भलाई नीं अपर बुराई ई हुंदी ऐ।</verse>
				<verse number="18">सबना ते पैहल्लैं तां एह़: कि जाह़लू तुहां कलीसिया च किठ्ठे हुंदे हन, तां एह़ सुणने जो मिलदा ऐ कि तुहां च बैर हुंदा ऐ, कने मैं कुच्छ हद तिकर बसुआस भी करदा ऐ।</verse>
				<verse number="19">अपर हाँ एह़ सच्च ऐ कि तुहां च बैर होणा जरूरी भी ऐ, तांजे जेह्ड़े लोक परमात्मे दे जरिये चुणेयो हन, सैह़ प्रगट होई जान।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू तुहां इक्की जगाह च अहां दे प्रभु यीशु मसीह दिया मौत्ती जो याद करणे तांई किठ्ठे हुंदे हन, तां तुहां इसा गल्ला दा ध्यान नीं रखदे कि प्रभु भोज च किंआं सामिल होणा चाइदा।</verse>
				<verse number="21">क्जोकि इस प्रभु भोजे च जाह़लू खाणे दा बग्त ओंदा ऐ, तुहां अपणा खाणा दूये दा इन्तजार कित्ते बगैर झटपट खाई लैंदे हन, इसदा नतीजा एह़ ऐ कि कोई तां भुखा रेई जांदा ऐ कने कोई जरूरत ते जादा मतवाल़ा होई जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="22">क्या खाणे पीणे तांई तुहां दे घरे नीं? या परमात्मे दी कलीसिया दा अपमान कने गरीबां जो सर्मिंदा करणा चांह़दे हन? हुण मैं तुहां नैं क्या ग्लां? क्या मैं इसा गल्ला च तुहां दी तारीफ करैं? नीं कदी भी नीं।</verse>
				<verse number="23">क्जोकि एह़ गल्ल मिन्जो प्रभु ते पुज्जी, कने मैं तुहां जो भी पज्जाई दित्ती कि प्रभु यीशुयैं जिसा राती सैह़ पकड़ुआ गेआ, रोटी लेई,</verse>
				<verse number="24">कने परमात्मे दा धन्यावाद करी नैं रोटी तोड़ी कने ग्लाणा लग्गा, “एह़ मेरा सरीर ऐ, जेह्ड़ा तुहां तांई दित्ता जांदा ऐ, मेरिया यादा तांई ऐई करा-करा।”</verse>
				<verse number="25">इस तरीके नैं तिन्हीं खाणा खाणे ते बाद अंगूरा दे रसे दा कटोरा लेआ कने ग्लाणा लग्गा, “एह़ कटोरा मेरे खूने च नौआं वादा ऐ; जाह़लू कदी भी पीआ, तां मेरिया यादा तांई ऐई करा-करा।”</verse>
				<verse number="26">क्जोकि जाह़लू कदी तुहां एह़ रोटी खांदे कने इस कटोरे ते पींदे हन, तां प्रभु दी मौत्ती जो जाह़लू तिकर सैह़ नीं औयें, प्रचार करदे हन।</verse>
				<verse number="27">इसतांई जेह्ड़ा कोई गलत तरीके नैं प्रभु दी रोटी खां कने तिस कटोरे ते पींये, तां सैह़ प्रभु दे सरीरे कने खूने दा अपराधी बणगा।</verse>
				<verse number="28">इसतांई माणु अपणे आप्पे जो परखी लैं कने इस तरीके नैं इसा रोटिया च खां, कने इस कटोरे ते पींये।</verse>
				<verse number="29">क्जोकि जेह्ड़ा खांदे पींदे बग्त प्रभु दे सरीरे जो नीं पणछैणे, सैह़ इस खाणे पीणे ते अपणे ऊपर सज़ा लेयोंदा ऐ।</verse>
				<verse number="30">इसा बज़ाह ते तुहां च मते सारे कमजोर कने रोगी हन, कने मते इस संसारे जो छड्डी करी चली भी गै।</verse>
				<verse number="31">जे अहां अपणे आप्पे जो परखी लैंदे, तां सज़ा नीं पांदे।</verse>
				<verse number="32">अपर प्रभु अहां जो सज़ा देई नैं अहां जो सुधारदा ऐ, इसतांई कि अहां संसारे सौगी दोसी नीं बणन।</verse>
				<verse number="33">इसतांई, हे मेरे प्यारे साथ बसुआसियो, जाह़लू तुहां प्रभु भोजे च सामिल होणे तांई किठ्ठे हुंदे हन, तां इक्की दूये दा इन्तजार करा-करा।</verse>
				<verse number="34">जे कोई अपणिया भुखा जो बरदासत नीं करी सकैं तां सैह़ अपणे घरे च खाई लैं, तांजे जाह़लू तुहां किठ्ठे होन तां तुहां दा बर्ताब ठीक होयैं जिसते तुहां जो परमात्मा सज़ा नीं दैं, कने बाक्कि गल्लां जो मैं आई नैं सुधारगा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं नीं चांह़दा कि तुहां आत्मिक वरदानां दे बारे च अणजाण रेह्आ।</verse>
				<verse number="2">तुहां जाणदे हन कि जाह़लू तुहां मसीह पर बसुआस नीं करदे थे, तां कोई तुहां जो गूंगी मूर्तियां दे पचांह़ चलणे कने तिन्हां दी अराधना करणे तांई भटकाई दिंदा था।</verse>
				<verse number="3">इसतांई मैं चांह़दा ऐ कि तुहां जाणी सकन, जेह्ड़ा कोई परमात्मे दिया आत्मा दी अगुआईया नैं ग्लांदा ऐ, सैह़ नीं ग्लांदा कि यीशु श्रापित ऐ; कने ना कोई पवित्र आत्मा दे बगैर ग्लाई सकदा ऐ कि यीशु प्रभु ऐ।</verse>
				<verse number="4">आत्मा दे जरिये मिल्लेयो वरदान तां लग्ग-लग्ग हन, अपर आत्मा इक्क ई ऐ।</verse>
				<verse number="5">कने सेवा दे कम्म भी लग्ग-लग्ग हन, अपर प्रभु इक्क ई ऐ।</verse>
				<verse number="6">कने कम्म करणे दे तरीके भी मते हन, अपर परमात्मा इक्क ई ऐ, जेह्ड़ा सारेयां लोकां च तिन्हां दा असर पैदा करदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">परमात्मे दा आत्मा हर इक्क बसुआसिये जो अपणी सामर्थ दिंदा ऐ, तांजे दूये सारे बसुआसियां जो तिसदा फायदा भी होयैं।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि परमात्मे दा आत्मा इक्की माणुये जो बुद्धिया दियां गल्लां सणाणे दा वरदान दिंदा ऐ, कने सैई आत्मा दूयेयां जो ज्ञाने दियां गल्लां सणाणे दा वरदान दिंदी ऐ।</verse>
				<verse number="9">कुसी जो तिसा आत्मा दे जरिये मसीह च बसुआस करणे दा कने कुसी जो तिसा आत्मा दे जरिये बमारां जो चंगा करणे दा वरदान दिंदी ऐ।</verse>
				<verse number="10">कुसी जो सामर्थी दे कम्म करणे दा, कुसी जो परमात्मे दा वचन सणाणे दा, कने कुसी जो आत्मा दी परखणे दा, कुसी जो लग्ग-लग्ग भासा च ग्लाणे दा, कने कुसी जो भासा दा मतलब दस्सणे दा वरदान दिंदी ऐ ।</verse>
				<verse number="11">एह़ सब कुच्छ सिर्फ परमात्मे दिया आत्मा दे जरिये कित्ता जांदा ऐ, कने सैह़ अपणिया इच्छा दे मताबक हर इक्क जो लग्ग-लग्ग वरदान दिंदी ऐ।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि जिंआं माणुये दा सरीर इक्क ऐ कने तिसदे अंग मत्ते हन, कने सरीरे दे मते अंग होणे पर भी सरीर इक्क ई ऐ, तिंआं ई मसीह भी कने तिस पर बसुआस करणे आल़े बसुआसी भी इक्क हन।</verse>
				<verse number="13">क्जोकि अहां सारे क्या यहूदी हन क्या यूनानी, क्या दास, क्या अजाद इक्क ई आत्मा दे जरिये इक्क सरीर होणे तांई बपतिस्मा लेआ, कने अहां सबना जो इक्क ई आत्मा मिलियो ऐ।</verse>
				<verse number="14">अहां दे सरीरे च इक्क ई अंग नीं अपर मते हन।</verse>
				<verse number="15">जे इक्क पैर ग्लां, कि “मैं हत्थ नीं, इसतांई सरीरे दा अंग नीं,” तां क्या तिसदे इआं ग्लाणे ते सैह़ सरीरे दा अंग नीं ऐ?</verse>
				<verse number="16">कने जे इक्क कंन्न ग्लां, “मैं अख नीं, इसतांई सरीरे दा अंग नीं,” तां क्या तिसदे इआं ग्लाणे ते सैह़ सरीरे दा अंग नीं ऐ?</verse>
				<verse number="17">जे सारा सरीर अख ई हुंदा तां सुणना कतांह हुंदा? जे सारा सरीर कंन्न ई हुंदा तां सिंघणा कतांह हुंदा?</verse>
				<verse number="18">अपर सच्च-बिच्च परमात्मैं अहां दे सरीरे दे अंगा जो अपणिया इच्छा मताबक इक्क-इक्क करी नैं सरीरे च रखेया ऐ।</verse>
				<verse number="19">जे सैह़ सारे इक्क ई अंग हुंदे, तां सरीर कतांह हुंदा?</verse>
				<verse number="20">अपर हुण सरीरे दे अंग तां मते हन, अपर सरीर इक्क ई ऐ।</verse>
				<verse number="21">अख हत्थे नैं नीं ग्लाई सकदी, “मिन्जो तेरी जरूरत नीं ऐ,” कने ना सिर पैरां नैं ग्लाई सकदा ऐ, “मिन्जो तुहां दी जरूरत नीं।”</verse>
				<verse number="22">अपर सरीरे दे सैह़ अंग जेह्ड़े दूयेयां ते कमजोर लगदे हन, बड़े ई जरूरी हन।</verse>
				<verse number="23">कने सरीरे दे जिन्हां अंगा जो अहां आदरे जोग्गा नीं समझदे हन, तिन्हां जो अहां जादा आदर दिंदे हन; कने अहां दे सैह़ अंग जेह्ड़े दुस्सणा नीं चाइदे, तिन्हां दा बड़ा ध्यान रखदे।</verse>
				<verse number="24">भिरी भी अहां दे सैह़ अंग जेह्ड़े दुस्सदे हन, तिन्हां अंगा जो इसदी जरूरत नीं। अपर परमात्मैं सरीरे दे अंगा जो इस तरीके नैं बणाई दित्या ऐ कि नीं दुस्सणे आल़े अंगा दी कीमत भी समझी जां।</verse>
				<verse number="25">तांजे सरीरे च बैर ना पोयैं, अपर हर इक्क अंग इक्की दूये दा ध्यान रखन।</verse>
				<verse number="26">इसतांई जे इक्क अंग दुखी होयैं, तां सरीरे दे सारे अंग तिस सौगी दुखी हुंदे हन; कने जे इक्की अंगे दी तारीफ होयैं, तां तिस सौगी सारे अंग तिसा खुसिया च साझी हुंदे हन।</verse>
				<verse number="27">तिंआं ई तुहां भी सारे मिल्ली नैं मसीह दा सरीर हन, कने तुहां च हर इक्क तिसदे सरीरे दे अंग हन।</verse>
				<verse number="28">मसीह दे इस सरीरे च जेह्ड़ी कलीसिया ऐ, परमात्मैं अहां जो लग्ग-लग्ग सेवा दित्तियो: पैहल्ले तिन्हीं प्रेरित, दूये भविष्यवक्ता, सिक्षा दैणे आल़े, भिरी सामर्थी दे कम्म करणे आल़े, चंगा करणे आल़े, भलाई करणे आल़े, प्रबन्ध करणे आल़े, कने लग्ग-लग्ग भासा ग्लाणे आल़े नियुक्त कित्ते।</verse>
				<verse number="29">क्या सारे प्रेरित हन? क्या सारे भविष्यवक्ता हन? क्या सारे सिक्षा दैणे आल़े हन? क्या सारे सामर्थी दे कम्म करणे आल़े हन?</verse>
				<verse number="30">क्या सबना जो चंगा करणे दा वरदान मिल्लेया ऐ? क्या सारे लग्ग-लग्ग भासा ग्लांदे हन?</verse>
				<verse number="31">क्या सारे लग्ग-लग्ग भासा दा मतलब दस्सणे आल़े हन? मैं चांह़दा ऐ कि तुहां बड्डे ते बड्डे वरदानां दी इच्छा रखन। कने हुण मैं तुहां जो सबते खरा रस्ता दस्सदा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">जे मैं माणुआं कने सुअर्गदूतां दियां भासां च गल्लां करैं, कने दूयेयां नैं प्यार नीं रखैं, तां मेरा ग्लाणा ठणठणादे पीतल कने झन्झणादी झांझरा साइआं हुंगा।</verse>
				<verse number="2">कने जे मिन्जो भविष्यवाणी करणे दा वरदान मिल्लेया ऐ, कने मैं सारे भेतां जाणने आल़ा कने ज्ञानी ऐ, कने जे मिन्जो परमात्मे पर पूरा बसुआस होयैं कि मैं प्हाड़ां जो हटाई सकदा ऐ, अपर दूयेयां नैं प्यार नीं रखैं, तां मैं कुच्छ भी नीं ऐ।</verse>
				<verse number="3">जे मैं अपणी सारी धन-दौलत गरीबां जो बंड्डी दैं, कने अपणा सरीर भस्म होणे तांई बलिदान करी दैं, कने दूयेयां नैं प्यार नीं रखैं, तां मिन्जो इसते कोई फायदा नीं।</verse>
				<verse number="4">प्यार सबर रखणे आल़ा ऐ कने दया करणे आल़ा ऐ; प्यार जल़ण नीं करदा; प्यार अपणी बड़ेयाई नीं करदा, कने घमंड नीं करदा,</verse>
				<verse number="5">प्यार बुरा बर्ताब नीं करदा, मतलबी नीं हुंदा, तौल़ी गुस्सा नीं करदा, कने सैह़ तिन्हां बुरिआं गल्लां जो याद नीं रखदा जेह्ड़े दूये तिस नैं करदे हन।</verse>
				<verse number="6">प्यार बुरे कम्मां ते खुस नीं हुंदा अपर सच्चाईया ते खुस हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">सैह़ सारियां गल्लां झेली लैंदा ऐ, सारियां गल्लां दा बसुआस करदा ऐ, सारियां गल्लां दी आस रखदा ऐ, सारियां गल्लां च सबर रखदा ऐ।</verse>
				<verse number="8">प्यार सदा तिकर बणी रैंह्दा ऐ, जित्थु तिकर भविष्यवाणियां दा सवाल ऐ, सैह़ थोड़े बग्ते तांई हन; भासां मौन होई जांगियां, कने ज्ञान मुक्की जांगा।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि अहां दा ज्ञान अधुरा ऐ, कने अहां दी भविष्यवाणी करणे दा वरदान भी अधुरा ऐ।</verse>
				<verse number="10">अपर जाह़लू सिद्धता दा बग्त ओंगा, तां एह़ अधूरियां चीज्जां बेकार होई जांगियां।</verse>
				<verse number="11">जाह़लू मैं जागत था, तां मैं जागतां साइआं गल्लां करदा था, जागतां साइआं सोचदा कने समझदा था; कने जागतां साइआं बैंह्सबाजी करदा था; अपर जाह़लू स्याणा होईया तां जागतां साइआं बर्ताब करणा छड्डी दित्ता।</verse>
				<verse number="12">हुण अहां जो सीशे च धुदंल़ा दुस्सा दा ऐ, अपर तिस बग्त अहां आमणै-सामणै दिक्खगे, इस बग्त मेरा ज्ञान अधुरा ऐ, अपर तिस बग्त मेरा ज्ञान तिंआं ई हुंगा, जिंआं इस बग्त मेरे बारे च परमात्मे दा ऐ।</verse>
				<verse number="13">अपर हुण बसुआस, आसा, कने प्यार एह़ त्रीनो हमेसा बणी रैंह्दे हन, अपर इन्हां सबना ते ऊपर प्यार ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">इक्की दूये नैं प्यार करणे दी कोसस करा, कने आत्मिक वरदानां दी इच्छा करदे रेह्आ, खास करी नैं एह़, कि परमात्मे दा वचन सणा।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि जेह्ड़ा लग्ग-लग्ग भासा च गल्लां करदा ऐ सैह़ माणुआं नैं नीं अपर परमात्मे नैं गल्लां करदा ऐ; इसतांई कि तिसदियां गल्लां कोई नीं समझदा, क्जोकि सैह़ भेते दियां गल्लां पवित्र आत्मा च होई नैं ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="3">अपर जेह्ड़ा परमात्मे दे वचने जो सणांदा ऐ, सैह़ बसुआसी लोकां जो तिन्हां दे बसुआसे च मजबूत होणे तांई कने तिन्हां दे मने जो हौंसला कने दिलासा दैणे तांई मदत करदा ऐ।</verse>
				<verse number="4">जेह्ड़ा लग्ग-लग्ग भासा च गल्लां करदा ऐ, सैह़ सिर्फ अपणे ई बसुआसे जो मजबूत करदा ऐ; अपर जेह्ड़ा परमात्मे दा वचन सणांदा ऐ, सैह़ कलीसिया दे सारे बसुआसियां दे बसुआसे जो मजबूत करदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">मैं चांह़दा ऐ कि तुहां सारे लग्ग-लग्ग भासा च गल्लां करन, अपर मैं इसते जादा एह़ चांह़दा ऐ कि तुहां परमात्मे दा वचन सणा; क्जोकि जे लग्ग-लग्ग भासा ग्लाणे आल़ा कलीसिया दे बसुआसे जो मजबूत करणे तांई भासा दा मतलब नीं दस्सगा, तां परमात्मे दा वचन सणाणे आल़ा लग्ग-लग्ग भासा ग्लाणे ते जादा बधी नैं ऐ।</verse>
				<verse number="6">इसतांई हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, जे मैं तुहां अल्ल आई नैं लग्ग-लग्ग भासा च गल्लां करैं, तां मिन्जो ते तुहां जो क्या फायदा हुंगा? अपर जे मैं तुहां तांई सैह़ वचन दैं जेह्ड़ा परमात्मे मिन्जो दित्या ऐ, या सच्चा ज्ञान या परमात्मे दा वचन या सिक्षा जेह्ड़ा तुहां दी मदत करगा।</verse>
				<verse number="7">तिंआं ई जाह़लू तुहां गाणे बजाणे दियां चीज्जां जो जिन्हां ते सुर निकल़दे हन, जिंआं बंसरी या बीण, जे तुहां तिन्हां जो ठीक ढंगे नैं नीं बजान, तां दूये किंआं पणछैणी सकगे कि एह़ बंसरी या बीण ऐ?</verse>
				<verse number="8">कने लड़ाईया तांई जे तुरही साफ तरीके नैं नीं बज्जें, तां सपाई किंआं लड़ाईयां तांई त्यार होई सकदे हन?</verse>
				<verse number="9">तिंआं ई, जे लग्ग-लग्ग भासा च ग्लांदे बग्त तुहां दे बोल साफ नीं हन, तां कुण समझगा कि क्या ग्लादा ऐ? एह़ तां हौआ नैं गल्लां करणे आल़े साइआं होएया।</verse>
				<verse number="10">संसारे च जितणियां भी भासा हन, तिन्हां च हर इक्की भासा दा मतलब ऐ।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि जे मैं कुसी भासा दा मतलब नीं समझैं, तां मैं ग्लाणे आल़े दिया नजरा च परदेसी हुंगा, कने ग्लाणे आल़ा मेरिया नजरा च परदेसी हुंगा।</verse>
				<verse number="12">इसतांई तुहां भी जाह़लू आत्मिक वरदानां जो हासल करणे दी इच्छा रखदे हन, जेह्ड़े पवित्र आत्मा तुहां जो दिंदा ऐ, तां तिन्हां वरदानां दा इस्तेमाल करणे तांई ऐदई कोसस करदे रेह्आ कि तिन्हां वरदानां दे जरिये कलीसिया पूरे तरीके नैं बसुआसे च मजबूत होई जां।</verse>
				<verse number="13">इसा बज़ाह ते जेह्ड़ा कोई लग्ग-लग्ग भासा च ग्लां, तां सैह़ प्रार्थना करैं कि तिसदा मतलब भी समझाई सकैं।</verse>
				<verse number="14">इसतांई जे मैं लग्ग-लग्ग भासा च प्रार्थना करैं तां मेरी आत्मा प्रार्थना करदी ऐ अपर मैं नीं समझदा कि मैं क्या ग्लादा ऐ?</verse>
				<verse number="15">तां मिन्जो क्या करणा चाइदा? मिन्जो इक्क बग्त आत्मा नैं प्रार्थना करणी चाइदी, कने मिन्जो इक्क बग्त बुद्धिया नैं भी प्रार्थना करणी चाइदी। कुच्छ बग्त मिन्जो आत्मा नैं गाणा चाइदा, कने कुच्छ बग्त मिन्जो बुद्धिया नैं भी गाणा चाइदा।</verse>
				<verse number="16">नीं तांजे तू आत्मा नैं ई धन्यावाद करगा, तां भिरी अणजाण माणु तेरे धन्यावाद करणे बाद “आमीन” किंआं ग्लांगा, क्जोकि सैह़ तां नीं जाणदा कि तू क्या ग्ला दा ऐ।</verse>
				<verse number="17">बेसक तैं तां खरे तरीके नैं परमात्मे दा धन्यावाद कित्ता, अपर दूये दा बसुआस मजबूत नीं हुंदा।</verse>
				<verse number="18">मैं अपणे परमात्मे दा धन्यावाद करदा ऐ, कि मैं तुहां सारेयां ते जादा लग्ग-लग्ग भासा ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="19">अपर कलीसिया च लग्ग-लग्ग भासा च दस हज़ार गल्लां ग्लाणे ते एह़ मिन्जो होर भी खरा लगदा ऐ, कि दूयेयां जो सिर्फ तिन्हां पंज गल्लां जो सखाणे तांई ऐदेय सब्दां दा इस्तेमाल करैं कि जिन्हां जो लोक समझी सकन।</verse>
				<verse number="20">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां इन्हां गल्लां जो समझणे तांई बच्चे मत बणा; बुराईया तांई तां बेकसूर बच्चे साइआं बणा, अपर ऐदिआं गल्लां जो समझणे तांई स्याणे बणा।</verse>
				<verse number="21">पवित्रशास्त्रे च प्रभु ग्लांदा ऐ, “मैं लग्ग-लग्ग भासा ग्लाणे आल़ेआं दे जरिये, कने अणजाण लोकां दे मुँऐ ते अपणे लोकां नैं गल्लां करगा भिरी भी सैह़ मेरी नीं सुणगे।”</verse>
				<verse number="22">इसतांई लग्ग-लग्ग भासा च गल्लां करणा बसुआसियां लोकां तांई नीं, अपर जेह्ड़े मसीह पर बसुआस नीं करदे तिन्हां तांई इक्क नसाण ऐ, कने परमात्मे दा वचन सणाणा मसीह पर बसुआस नीं करणे आल़े लोकां तांई नीं अपर बसुआसियां लोकां तांई इक्क नसाण ऐ।</verse>
				<verse number="23">जे कलीसिया इक्की जगाह पर किठ्ठी होई, कने सारे दे सारे लग्ग-लग्ग भासा च गल्लां करन, कने तिसी बग्त तित्थु ऐदेय माणु आई जान, जेह्ड़े इसा भासा जो नीं समझदे या जेह्ड़े मसीह पर बसुआस नीं करदे हन, तां क्या सैह़ तुहां जो पागल नीं समझगे?</verse>
				<verse number="24">अपर जे सारे परमात्मे दे वचने जो सणाणा लग्गी पोन, कने तिसी बग्त तित्थु ऐदेया माणु आई जां, जेह्ड़े इन्हां वचनां जो नीं समझदे या जेह्ड़ा मसीह पर बसुआस नीं करदा ऐ, तां सैह़ अपणे आप्पे जो पापी समझगा कने तुहां दे इआं ग्लाणे दिया बज़ाह ते सैह़ अपणे रस्ते जो बदली लैंगा।</verse>
				<verse number="25">कने तिसदे मने दे भेत खुली जांगे कने ताह़लू सैह़ मुँऐ भार पेई नैं परमात्मे जो प्रणांम करगा, कने मन्नी लैंगा कि सच्च-बिच्च परमात्मा तुहां दे बिच्च ऐ।</verse>
				<verse number="26">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, क्या नतीजा निकल़ेया, जाह़लू तुहां अराधना तांई किठ्ठे हुंदे हन, तां तुहां च कोई भजन गांदा ऐ, कोई सिक्षा दिंदा ऐ, कोई प्रभु दे जरिये दित्या वचन दस्सदा ऐ, कोई लग्ग-लग्ग भासा च गल्लां करदा ऐ, कने कोई इन्हां दा मतलब दस्सदा ऐ। इन्हां सारियां गल्लां जो करणे दा एह़ मकसद होणा चाइदा कि कलीसिया दे बसुआसियां दा बसुआस मजबूत होयैं।</verse>
				<verse number="27">जे लग्ग-लग्ग भासा च गल्लां करणियां हन तां दो या त्रै लोक ई ग्लान, कने सैह़ किठ्ठे नीं अपर इक्क-इक्क करी नैं ग्लान, कने तित्थु कोई ना कोई जरूर होणा चाइदा कि तिन्हां भासां दा मतलब दस्सी सकैं।</verse>
				<verse number="28">अपर जे भासा दा मतलब दस्सणे आल़ा ना होयैं, तां लग्ग-लग्ग भासा ग्लाणे आल़ा कलीसिया च सांत रैंह्, कने अपणे मने च परमात्मे नैं गल्लां करैं।</verse>
				<verse number="29">भविष्यवक्तां च दो या त्रै ग्लान, कने सैह़ किठ्ठे नीं अपर इक्क-इक्क करी नैं ग्लान, कने बाक्कि लोक तिन्हां दे वचनां बड़े ध्याने नैं सुणन।</verse>
				<verse number="30">अपर जे कुसी जो जेह्ड़ा तिसा सभा च बैठेया ऐ, परमात्मे दे पास्से ते कुच्छ वचन मिलदा ऐ तां जेह्ड़ा ग्लादा ऐ तिसियो चुप होई जाणा चाइदा, तांजे दूआ माणु ग्लाई सकैं।</verse>
				<verse number="31">क्जोकि तुहां सारे इक्क-इक्क करी नैं परमात्मे दा वचन सणाई सकदे हन, तांजे सारे सीखन कने हौंसला पाई सकन।</verse>
				<verse number="32">कने परमात्मे दा वचन ग्लाणे आल़े जो अपणे वरदाने जो बसे च रखणा चाइदा।</verse>
				<verse number="33">क्जोकि परमात्मा गड़बड़ी दा नीं, अपर सांति दा परमात्मा ऐ। परमात्मे दे लोकां दी सारी कलीसियां च ऐई नियम ऐ जेह्ड़ा लागू हुंदा ऐ,</verse>
				<verse number="34">कि जणासां जो कलीसिया दिया सभा च चुप रैहणा चाइदा, क्जोकि तिन्हां जो गल्लां करणे दा हुक्म नीं, अपर अधीन रैहणे दा हुक्म ऐ, जिंआं व्यबस्था च लिख्या भी ऐ।</verse>
				<verse number="35">जे सैह़ कुच्छ जादा सीखणा चान, तां घरे च अपणे-अपणे लाड़े ते पुछन, क्जोकि कलीसिया च जणासा दा कुच्छ भी ग्लाणा ठीक नीं ऐ।</verse>
				<verse number="36">तुहां क्या सोचा दे हन कि परमात्मे दा वचन तुहां ते ई सुरू होएया? क्या सिर्फ तुहां ई हन जिन्हां जो एह़ वचन दित्या ऐ?</verse>
				<verse number="37">जे कोई माणु अपणे आप्पे जो भविष्यवक्ता या आत्मिक माणु समझदा ऐ, तां सैह़ एह़ जाणी लैं कि जेह्ड़ियां गल्लां तुहां जो मैं लिखा दा ऐ, सैह़ प्रभु दे हुक्म हन।</verse>
				<verse number="38">अपर जे कोई इन्हां जो नीं अपनांगा, तां परमात्मा भी तिन्हां जो नीं अपनांगा।</verse>
				<verse number="39">इसतांई हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, भविष्यवाणी करणे दे वरदानां जो पाणे दी इच्छा करदे रेह्आ कने लग्ग-लग्ग भासा ग्लाणे ते मना मत करा;</verse>
				<verse number="40">तुहां जेह्ड़ा कुच्छ कलीसिया च करदे हन, सैह़ ठीक ढंगे नैं कने सफाईया नैं कित्ता जां।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, हुण मैं तुहां जो सैई सुसमाचार याद दुआंदा ऐ जेह्ड़ा तुहां जो पैहल्लैं सणाई दित्या ऐ, जिस पर तुहां बसुआस भी कित्ता, कने जिस च तुहां मजबूत हन,</verse>
				<verse number="2">कने जिसदे जरिये तुहां जो उद्धार हासल होएया ऐ। जे तुहां तिस सुसमाचारे च जेह्ड़ा मैं तुहां जो सणाया ऐ, बसुआसे च मजबूत होई जा, नीं तां तुहां दा बसुआस करणा बेकार ऐ।</verse>
				<verse number="3">इसा बज़ाह ते मैं सबना ते पैहल्लैं तुहां जो सैई जरूरी गल्ल दस्सी दित्ती, जेह्ड़ी मिन्जो प्रभु दे पास्से ते मिलियो थी कि पवित्रशास्त्रे दे वचने मताबक यीशु मसीह अहां दे पापां तांई मरी गेआ,</verse>
				<verse number="4">कने दब्बेया गेआ, कने पवित्रशास्त्रे मताबक त्रीये दिने जिन्दा भी होई गेआ,</verse>
				<verse number="5">कने ताह़लू पतरसे जो कने तिन्हां बारांह चेलेयां जो दुस्सेया।</verse>
				<verse number="6">भिरी सैह़ पंज सौ ते जादा चेलेयां जो इक्की बग्ते पर दुस्सेया, जिन्हां च मते सारे अह्ल्ली तिकर जिन्दे हन अपर कुच्छ इस संसारे जो छड्डी करी चली गियो हन।</verse>
				<verse number="7">भिरी सैह़ याकूबे जो दुस्सेया तां इसते बाद सारे प्रेरितां जो दुस्सेया।</verse>
				<verse number="8">सबना ते बाद मिन्जो भी दुस्सेया, जेह्ड़ा मन्ना गलत बग्ते पर जम्मेया ऐ।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि मैं सारे प्रेरितां च जादा खास नीं ऐ, अपर प्रेरित कैहलाणे जोग्गा भी नीं ऐ, क्जोकि मैं परमात्मे दिया कलीसिया च बसुआसी लोकां जो बड़ा सताया था।</verse>
				<verse number="10">अपर मैं जेह्ड़ा कुच्छ भी ऐ, परमात्मे दे अनुग्रह नैं ऐ। तिसदा अनुग्रह जेह्ड़ा मिन्जो पर होएया, सैह़ बेकार नीं गेआ; अपर मैं तिन्हां दूये प्रेरितां ते भी बधी करी मेहनत कित्ती, तमी एह़ मेरे पास्से ते नीं होएया अपर परमात्मे दे अनुग्रह नैं जेह्ड़ा मिन्जो पर होएया था।</verse>
				<verse number="11">इसतांई चां मैं ऐ, चां सैह़ दूये प्रेरित हन, अहां सारे ई मसीह दा प्रचार करदे हन, कने इसी पर तुहां बसुआस भी कित्ता।</verse>
				<verse number="12">इसतांई जाह़लू कि मसीह दा एह़ प्रचार कित्ता जांदा ऐ कि सैह़ मरेयां ते जिन्दा होएया, तां तुहां च कुच्छ लोक एह़ क्जो ग्लांदे हन कि मरेयां ते जिन्दा होणा ऐ ई नीं?</verse>
				<verse number="13">जे मरेयां ते जिन्दा होणा ऐ ई नीं, तां मसीह भी जिन्दा नीं होएया।</verse>
				<verse number="14">कने जे मसीह जिन्दा नीं होएया, तां अहां दा प्रचार करणा कने तुहां दा मसीह पर बसुआस करणा दोयो बेकार हन।</verse>
				<verse number="15">इसते भी बधी करी एह़ कि अहां परमात्मे दे झूठे गवाह ठैह़रा दे हन; क्जोकि अहां परमात्मे दे बारे च एह़ गवाही दित्ती कि तिन्हीं मसीह जो मरेयां ते जिन्दा करी दित्ता, अपर जे मरेयो सच्च बिच्च जिन्दे नीं कित्ते जांदे तां परमात्मे मसीह जो भी मरेयां ते जिन्दा नीं कित्ता।</verse>
				<verse number="16">कने जे मरेयो जिन्दे नीं हुंदे, तां मसीह भी मरेयां ते जिन्दा नीं होएया।</verse>
				<verse number="17">कने जे मसीह जिन्दा नीं होएया, तां तुहां दा मसीह पर बसुआस करणा बेकार ऐ, कने तुहां अह्ल्ली तिकर अपणे पापां च जीआ दे हन।</verse>
				<verse number="18">इसा हालता च, सारे जेह्ड़े मसीह पर बसुआस करी नैं मरी गियो हन, सैह़ सारे भी नास होई गियो हन, कने परमात्मे ते हमेसा तांई दूर होई गियो हन।</verse>
				<verse number="19">जे अहां सिर्फ इसा ज़िन्दगिया च मसीह ते आस रखदे हन तां अहां इस संसारे दे सारे लोकां ते जादा अभागे हन।</verse>
				<verse number="20">अपर सच्च तां एह़ ऐ कि मसीह मरेयां ते जिन्दा होई गेआ ऐ, कने सैह़ अहां जो इसा गल्ला च पक्का करदा ऐ कि दूयेयां जो भी सैह़ मरेयां ते जिन्दा करगा।</verse>
				<verse number="21">इसतांई तुहां दिक्खदे हन कि इस संसारे च मौत्त पैहल्ले माणुये दे जरिये आई, जेह्ड़ा आदम था, कने हुण मौत्ती ते नौई ज़िन्दगी दूये माणुये दे जरिये आई, जेह्ड़ा मसीह ऐ।</verse>
				<verse number="22">कने जिंआं अहां आदमे दा वंश होणे दे नाते अहां सारे मरदे हन, तिंआं ई मसीह सौगी अहां दे मजबूत रिस्ते दिया बज़ाह ते अहां जो नौई ज़िन्दगी दित्ती जांदी ऐ।</verse>
				<verse number="23">अपर हर इक्क अपणिया बारिया मताबक ज़िन्दगिया च बापस ओंगा, सबते पैहल्ले मसीह मरेयां ते जिन्दा कित्ता गेआ, कने जाह़लू मसीह बापस ओंदा ऐ तां सैह़ सारे जिन्हां दा तिस सौगी मजबूत रिस्ता ऐ दुवारी जिन्दे कित्ते जांगे।</verse>
				<verse number="24">इसते बाद इस संसारे दा अन्त होई जांगा। तिस बग्त सैह़ सारी हकुमत, सारा अधिकार, कने सामर्थी दा अन्त करी नैं राज्जे जो परमात्मा पिता दे हत्थे च देई दिंगा।</verse>
				<verse number="25">एह़ जरूरी ऐ कि सैह़ तिस बग्ते तिकर राज्ज करैं जाह़लू तिकर सैह़ अपणे सारे बैरियां जो अपणे बसे च नीं करी लैं।</verse>
				<verse number="26">जिस बैरिये जो सबना ते आखरी च खत्म कित्ता जांगा, सैह़ मौत्त ऐ।</verse>
				<verse number="27">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, कि “परमात्मा सब कुच्छ मसीह दे अधीन करी दिंगा,” अपर जाह़लू सब कुच्छ तिसदे अधीन करी दित्या ऐ तां एह़ साफ ऐ कि परमात्मा इस च सामिल नीं, अपर सैई ऐ जिन्हीं मसीह जो एह़ अधिकार दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="28">तां जाह़लू सब कुच्छ मसीह दे अधीन करी दित्या ऐ, ताह़लू पुत्तर अप्पु भी परमात्मे दे अधीन होई जांगा, जिन्हीं सब कुच्छ तिसदे अधीन करी दित्या ऐ, तांजे सारेयां च परमात्मा ई सब कुच्छ होयैं।</verse>
				<verse number="29">हुण जे मरेयां दा दुवारी जिन्दा होणा ऐ नीं, तां सैह़ क्या करगे, जिन्हां मरेयां दे पास्से ते बपतिस्मा लेई लेआ ऐ? जे परमात्मा मरेयां जो दुवारी जिन्दा नीं करगा, तां भिरी लोक तिन्हां दे पास्से ते क्जो बपतिस्मा लैंदे हन?</verse>
				<verse number="30">तां भिरी अहां क्जो हर बग्त अपणिया ज़िन्दगिया जो खतरे च पांदे रैंह्दे हन?</verse>
				<verse number="31">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, हर दिन मैं मौत्ती दा सामणा करदा ऐ, कने जेह्ड़ा मैं ग्लादा ऐ, सैह़ बिलकुल सच्च ऐ, कने एह़ भी सच्च ऐ कि अहां दे प्रभु यीशु मसीह च तुहां दे बसुआसे दिया बज़ाह ते मैं बड़ा भरी खुस ऐ।</verse>
				<verse number="32">ऐत्थु इफिसुस सैहरे च मेरे बैरी खतरनाक जानवरां साइआं हन, जेह्ड़े मिन्जो नकसान पजाणा चांह़दे हन। जे मेरा इनाम सिर्फ इस संसारे च ई ऐ, तां मिन्जो एह़ सब कुच्छ झेलणे दी क्या जरूरत ऐ। जे एह़ सच्च हुंदा कि आखरी दिनां च मैं दुवारी जिन्दा नीं कित्ता जांगा तां एह़ खरा ऐ कि मैं खुसी मन्ना, जिंआं एह़ इक्क काहवत भी ऐ। “तां ओआ, अहां खान पींन, क्जोकि सायद कल तां अहां जो मरना ई ऐ।”</verse>
				<verse number="33">जेह्ड़े एह़ गल्लां ग्लांदे हन तिन्हां दे जरिये मूर्ख मत बणा, “बुरी संगति खरे चाल-चलणे जो बगाड़ी दिंदी ऐ।”</verse>
				<verse number="34">सतर्क होई जा, कने पाप करणा छड्डी देआ। क्जोकि तुहां च कुच्छ लोक ऐदेय हन जेह्ड़े परमात्मे जो नीं जाणदे, मैं तुहां जो सर्मिंदा करणे तांई एह़ ग्लादा ऐ।</verse>
				<verse number="35">जे उदारणे तांई कोई एह़ पुछैं, कि “परमात्मा मरेयां जो किंआं जिन्दा करगा? कने तिन्हां दा सरीर कदेया हुंगा?”</verse>
				<verse number="36">मेरा जवाब एह़ ऐ कि मूर्ख मत बणा, जेह्ड़ा कुच्छ तुहां बांदे हन, जाह़लू तिकर सैह़ फुटदा नीं ताह़लू तिकर सैह़ लुंगदा नीं।</verse>
				<verse number="37">जाह़लू तुहां बांदे हन, तां तुहां तिसियो नीं लगांदे हन जेह्ड़ा बूटा लुंगणे आल़ा ऐ, अपर तुहां सिर्फ इक्क बीई बांदे हन, चां कणका दा चां कोई होर।</verse>
				<verse number="38">अपर परमात्मा अपणिया इच्छा मताबक तिस बूटे जो रूप दिंदा ऐ। कने हर किस्मा दा बीई अपणे रूपे च बधदा ऐ।</verse>
				<verse number="39">जे अहां इसा धरतिया पर रैहणे आल़े जानवरां दे बारे च भी सोचन तां सैह़ इक्क देहय् नीं लगदे। माणुआं दा सरीर इक्क देहया ऐ, अपर पंछियां दा सरीर मच्छियां दे सरीरे ते लग्ग ऐ।</verse>
				<verse number="40">सरीर सुअर्गीय भी ऐ, कने धरतिया दा भी ऐ। अपर सुअर्गीय सरीरां दा रूप होर ऐ, कने धरतिया दे सरीरां दा होर।</verse>
				<verse number="41">सूरज चन्द्रमे साइआं नीं ऐ, कने चन्द्रमा तारेयां साइआं नीं ऐ। क्जोकि इक्क तारा दूये तारे ते लग्ग ऐ।</verse>
				<verse number="42">इसतांई मरेयां दा दुवारी जिन्दा होणा भी इआं ई हुंदा। जिंआं इक्क सरीर दब्बी दित्ता जांदा ऐ, तां सैह़ गल़ी जांदा ऐ, अपर जाह़लू एह़ दुवारी जिन्दा हुंदा ऐ तां एह़ ऐदेया सरीर हुंगा जेह्ड़ा दुवारी भिरी कदी गल़ी नीं सकदा।</verse>
				<verse number="43">जाह़लू अहां दे सरीरे दब्बी दित्ते जांदे हन, तां एह़ बड़े भदे कने कमजोर हुंदे हन। अपर जाह़लू एह़ दुवारी जिन्दे हुंदे हन तां एह़ बड़े खुबसूरत कने ताकतवर हुंदे हन।</verse>
				<verse number="44">धरतिया दा सरीर दब्बी दित्ता जांदा ऐ, कने आत्मिक सरीर जिन्दा हुंदा ऐ। जे धरतिया दा सरीर ऐ, तां आत्मिक सरीर भी ऐ।</verse>
				<verse number="45">जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या भी ऐ, कि “इसा धरतिया दा पैहल्ला माणु मतलब आदम जिन्दा माणु बणेया,” कने आखरी आदम मतलब मसीह, जेह्ड़ा सदा दी ज़िन्दगी दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="46">सैह़ ज़िन्दगी जेह्ड़ी सुअर्गे च सदा दी ऐ, पैहल्ले नीं ओंदी, अपर सैह़ ज़िन्दगी जेह्ड़ी पैहल्ले ओंदी ऐ, सैह़ अहां दी ऐ जेह्ड़ी इसा धरतिया पर ऐ, कने तिसते बाद ई सुअर्गे दी ज़िन्दगी ऐ।</verse>
				<verse number="47">पैहल्ला माणु जेह्ड़ा आदम था धरतिया ते मतलब चिक्का ते बणाया। दूआ माणु भी जेह्ड़ा मसीह था, सैह़ सुअर्गे ते आया।</verse>
				<verse number="48">जेह्ड़े लोक इसा धरतिया दे हन, सैह़ तिस पैहल्ले माणुये साइआं हन जेह्ड़ा आदम था, अपर जेह्ड़े लोक सुअर्गे दे हन सैह़ तिस माणुये साइआं हन जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ सैह़ मसीह ऐ।</verse>
				<verse number="49">कने जिंआं अहां धरतिया दे माणुये दे रूपे पैदा होये, तां अहां जो तिस माणुये दा रूप भी मिलगा जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ।</verse>
				<verse number="50">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं एह़ ग्लांदा ऐ, कि अहां दे धरतिया दे सरीर जेह्ड़े मांस कने खूने नैं बणोयो हन, सैह़ परमात्मे दे राज्जे च नीं रेई सकदे, इसदा मतलब एह़ ऐ कि एह़ सरीर नास होई जांदे हन, क्जोकि सुअर्गे च मौत्त ऐ ई नीं।</verse>
				<verse number="51">सुणा, मैं तुहां जो भेतां दियां गल्लां दस्सा दा ऐ, कि अहां सारे बसुआसी नीं मरगे, अपर अहां सारेयां दा रूप बदली जांगा,</verse>
				<verse number="52">एह़ चाणचक होई जांगा, ठीक तिंआं ई जिंआं कोई अपणियां अखीं झपकदा ऐ। जाह़लू आखरी तुरही बजगी तां जेह्ड़े मरी गियो हन सैह़ सदा दी ज़िन्दगी जीणे तांई दुवारी जिन्दे होई जांगे कने अहां दे सरीर भी जेह्ड़े जिन्दे हन बदली जांगे।</verse>
				<verse number="53">क्जोकि अहां दा एह़ सरीर जेह्ड़ा बड़ी असानिया नैं मरी कने गल़ी जांदा ऐ, जरूरी ऐ, कि इसदा रूप इक्क ऐदेय सरीरे च बदली जां, जेह्ड़ा ना तां कदी मरदा कने ना ई कदी गल़दा।</verse>
				<verse number="54">जाह़लू एह़ हुंगा तां सैह़ गल्ल पूरी हुंदी ऐ, जेह्ड़ी पवित्रशास्त्रे च लिखियो ऐ: “मौत्त पूरे तरीके नैं हराई दित्ती जांगी, कने इसादा अन्त होई जांगा।”</verse>
				<verse number="55">तिंआं ई एह़ भी पूरा हुंगा जेह्ड़ा पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ: “हे मौत्त, कुत्थू ऐ तेरी जीत्त? हे मौत्त, कुत्थू रेह्आ तेरा डंग?”</verse>
				<verse number="56">क्जोकि पाप ऐदेया डंग ऐ जिसदा नतीजा मौत्त ऐ, कने पाप दी ताकत व्यबस्था ऐ।</verse>
				<verse number="57">अपर परमात्मे दा धन्यावाद होयैं, जेह्ड़ा अहां दे प्रभु यीशु मसीयैं अहां तांई कित्ता, जिसदे जरिये परमात्मा अहां दे पापां कने मौत्ती पर अहां जो जीत्त दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="58">इसतांई हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, अपणे बसुआसे मजबूत च बणी रेह्आ, कने प्रभु दे कम्मां च हमेसा बधदे जा, क्जोकि एह़ जाणदे हन कि जेह्ड़ा कुच्छ तुहां प्रभु तांई करदे हन तिसदा इनाम तुहां जो जरूर मिलगा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">हुण तुहां दा एह़ सवाल जेह्ड़ा यरूशलेम सैहरे च परमात्मे दे लोकां तांई पैसा किठ्ठा करणे दे बारे च दस्सदा ऐ, तिसदा जवाब एह़ ऐ कि जेह्ड़ा मैं गलातिया सैहरे दियां कलीसियां जो दस्सेया ऐ तिंआं ई तुहां भी करा।</verse>
				<verse number="2">हर तवाआरे जो तुहां च हर इक्क अपणिया आमदनिया मताबक अप्पु अल्ल कुच्छ रखी लैं तांजे मेरे ओणे पर पैसे किठ्ठे नीं करणा पोन।</verse>
				<verse number="3">कने जाह़लू मैं तुहां अल्ल ओंगा, तां जिन्हां जो तुहां चुणेया ऐ, तिन्हां दे हत्थ मैं चिठ्ठियां देई नैं घल्ली दिंगा कि सैह़ किठ्ठा कित्यो पैसे जो यरूशलेम सैहरे च पज्जाई दैन।</verse>
				<verse number="4">जे मेरा भी जाणा ठीक होएया, तां सैह़ मिन्जो सौगी जांगे।</verse>
				<verse number="5">मैं मकिदुनिया प्रदेसे ते होई नैं तुहां अल्ल ओंगा, क्जोकि मैं मकिदुनिया प्रदेस जो जाणे दी सलाह बणा दा ऐ।</verse>
				<verse number="6">अपर सायद होई सकदा ऐ कि मैं तुहां सौगी कुच्छ बग्त या पूरा स्याल़ा कटैं, कने तां तुहां मिन्जो जित्थु कुत्थी मैं जाणा चांह़दा ऐ घल्ली सकन।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि मैं हुण रस्ते च तुहां नैं मिलणा नीं चांह़दा; अपर मिन्जो आसा ऐ कि जे प्रभु चां तां कुच्छ बग्ते तिकर तुहां सौगी रैंह्गा।</verse>
				<verse number="8">अपर मैं पिन्तेकुस्त दे त्योहारे तिकर इफिसुस सैहरे च रैंह्गा।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि मिन्जो तांई ऐत्थु बड़े असरदार कम्म करणे तांई इक्क बड़ा बधिया मौका मिल्लेया ऐ, हलांकि ऐत्थु बड़े लोक मेरे बरोधी हन।</verse>
				<verse number="10">जे तीमुथियुस आई जां, तां तिसदी खरे कित्ते आदर-खातर करनेयों। क्जोकि सैह़ मिन्जो साइआं प्रभु दे कम्म करदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">इसतांई कोई तिसियो बेइज्जत ना करैं, अपर तिसियो खुसिया नैं विदा करी दिनेयों तांजे सैह़ मिन्जो अल्ल सही-सलामत पुज्जी जां। क्जोकि मैं तिसदा इन्तजार करा दा ऐ कि सैह़ बसुआसी भाऊआं सौगी औयें।</verse>
				<verse number="12">बसुआसी भाऊ अपुल्लोसे नैं मैं बड़ी विणती कित्ती ऐ कि सैह़ तुहां अल्ल दूयेयां बसुआसी भाऊआं सौगी जां; अपर तिन्हीं इस बग्त जाणे दी कुच्छ भी इच्छा नीं कित्ती, अपर जाह़लू ठीक मौका मिलगा ताह़लू आई जांगा।</verse>
				<verse number="13">चौकनै रेह्आ, बसुआसे च बणी रेह्आ, हौंसला रखा, बसुआसे च मजबूत बणा।</verse>
				<verse number="14">जेह्ड़ा कुच्छ करदे हन प्यारे नैं करा।</verse>
				<verse number="15">हे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां स्तिफनास दे परवारे जो जाणदे हन कि सैह़ अखाया प्रदेसे च पैहल्ले मसीह दे बसुआसी बणैं, कने परमात्मे दे लोकां दी सेवा करणे तांई त्यार रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="16">इसतांई मैं तुहां नैं विणती करदा ऐ कि ऐदेयां दे अधीन रेह्आ, अपर हर इक्की दे जेह्ड़े इस कम्मे च कड़ी मेहनत करदे हन।</verse>
				<verse number="17">मैं स्तिफनासे, फूरतूनातुसे कने अखइकुसे दे ओणे ते खुस ऐ, क्जोकि तिन्हां मेरी मदत कित्ती, जेह्ड़ी तुहां नीं करी सके।</verse>
				<verse number="18">तिन्हां मेरे कने तुहां दे मनां जो बड़ा हौंसला दित्ता ऐ, इसतांई तुहां जो ऐदेयां लोकां दी इज्जत करणी चाइदी।</verse>
				<verse number="19">आसिया प्रदेसे दी कलीसियां दे पास्से ते तुहां जो नमस्कार; अक्विला कने तिसदिया लाड़िया प्रिसका दा नमस्कार, कने कलीसिया जेह्ड़ी तिन्हां दे घरे च अराधना तांई किठ्ठी हुंदी, तिसादा भी तुहां जो प्रभु च बड़ा-बड़ा नमस्कार।</verse>
				<verse number="20">सारे बसुआसी भाऊआं दा तुहां जो नमस्कार। इक्की दूये सौगी प्यारे नैं गल़े मिल्ली करी नमस्कार करा।</verse>
				<verse number="21">दिक्खा, मैं किंआं बड्डे-बड्डे अखरां च तुहां जो अपणे हत्थे नैं एह़ चिठ्ठी लिखा दा ऐ, तुहां जो मेरा नमस्कार। जे कोई प्रभु नैं प्यार ना रखैं तां सैह़ श्रापित होयैं।</verse>
				<verse number="22">हे अहां दे प्रभु, आ।</verse>
				<verse number="23">अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा अनुग्रह तुहां पर हुंदा रैंह्।</verse>
				<verse number="24">जेह्ड़े यीशु मसीह च इक्क हन तुहां सबना जो मेरा प्यार। आमीन।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="47">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">एह़ चिठ्ठी पौलुस कने अहां दे भाऊ तीमुथियुसे दे पास्से ते ऐ। मैं पौलुस जेह्ड़ा परमात्मे दी इच्छा ते यीशु मसीह दा प्रेरित ऐ। मैं एह़ चिठ्ठी परमात्मे दी तिसा कलीसिया दे नांऐ पर लिखा दा ऐ, जेह्ड़ी कुरिन्थुस सैहरे च ऐ, कने परमात्मे दे सारे पवित्र लोकां दे नांऐ पर जेह्ड़े अखाया प्रदेसे च रैंह्दे हन:</verse>
				<verse number="2">अहां दे पिता परमात्मा कने प्रभु यीशु मसीह दे पास्से ते तुहां जो अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="3">अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे पिता परमात्मे दा धन्यावाद होयैं। परमात्मा दया दा पिता कने हर किस्मां दा सुख-सांति दैणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="4">परमात्मा अहां दी सारियां मुसीबतां च सुख-सांति दिंदा ऐ, तांजे अहां तिसा सांति दिया बज़ाह ते जेह्ड़ा परमात्मा अहां जो दिंदा ऐ। तिंआं ई अहां भी होरनी लोकां जो सांति देई सकन, जेह्ड़े कुसा भी मुसीबता च पैयो हन।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि जिंआं मसीह दे मते दुखां च साझी हुंदे हन, तिंआं ई अहां सांति च भी मसीह दे जरिये जादा साझी हुंदे हन।</verse>
				<verse number="6">जे अहां पर मुसीबत ओंदी ऐ, तां एह़ अहां दी सांति कने उद्धारे तांई ऐ। कने जे अहां सांति पांदे हन, तां एह़ तुहां दी सांति तांई ऐ। जिसदे प्रभावे ते तुहां सबर रखी नैं तिन्हां मुसीबतां जो झेली लैंदे हन, जिन्हां जो अहां भी झेलदे हन।</verse>
				<verse number="7">अहां दी आस तुहां दे बारे च पक्की ऐ, क्जोकि अहां जाणदे हन, कि जिंआं तुहां अहां दे दुखां च साझी हन, तिंआं ई तुहां भी अहां दी सांति च साझी होन।</verse>
				<verse number="8">हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां चांह़दे हन कि तुहां अहां दी तिसा मुसीबता जो जाणी सकन, जेह्ड़ी आसिया प्रदेसे च अहां पर आई; कि अहां इतणे भारी बोझे नैं दबोयो थे, जिसियो अहां नीं झेली सकदे थे, ऐत्थु तिकर कि अहां जीणे दी आस भी छड्डी दित्तियो थी।</verse>
				<verse number="9">अपर अहां अपणे मने च समझी लेआ था, कि अहां पर मौत्ती दा हुक्म होई चुकेया ऐ, तांजे अहां अपणे पर भरोसा नीं रखन, अपर परमात्मे पर जेह्ड़ा मरेयां जो जिन्दा करदा ऐ।</verse>
				<verse number="10">तिन्हीं अहां जो मौत्ती दे देहय् बड्डे खतरे ते बचाया, कने बचांदा भी ऐ। कने तिस पर अहां दा एह़ बसुआस ऐ, कि सैह़ गांह भी बचांदा रैंह्गा।</verse>
				<verse number="11">कने तुहां भी मिल्ली नैं प्रार्थना दे जरिये अहां दी मदत करदे हन, कि जेह्ड़ा वरदान मतेआं दे जरिये अहां जो मिल्लेया, तिसदिया बज़ाह ते मते लोक अहां दिया तरफा ते धन्यावाद करन।</verse>
				<verse number="12">अहां अपणिया समझा पर घमंड करदे हन, क्जोकि एह़ बिलकुल ठीक ऐ, कि संसारे च कने खास करी नैं तुहां बिच्च, अहां दा चाल-चलण परमात्मे दे जरिये दित्ती गेई पवित्रता कने सच्चाईया सौगी था, जेह्ड़ा संसारे दे ज्ञान ते नीं, अपर परमात्मे दे अनुग्रह सौगी था।</verse>
				<verse number="13">अहां तुहां जो हमेसा चिठ्ठी लिखदे हन, तांजे तुहां तिसा जो पढ़न कने समझन, कने मिन्जो आसा ऐ कि जेह्ड़ियां गल्लां मैं लिखा दा ऐ, तिन्हां गल्लां जो अन्त तिकर मनदे रैंह्गे।</verse>
				<verse number="14">जिंआं तुहां च कितणेयां मन्नी लेआ कि अहां तुहां दे घमंडे दी बज़ाह हन। तिंआं ई तुहां भी प्रभु यीशुये दे बापस ओणे दे दिन अहां तांई घमंड करणे दी बज़ाह बणगे।</verse>
				<verse number="15">इसी भरोसे नैं मैं चांह़दा था कि पैहल्ले तुहां अल्ल औयें तांजे इस तरीके नैं मेरे तुहां अल्ल दो बरी ओणे नैं तुहां जो दुगणी आसीष मिल्लैं।</verse>
				<verse number="16">मेरी सलाह थी कि मैं मकिदुनिया प्रदेस जांदे बग्त तुहां अल्ल औयें; कने तित्थु ते बापस ओंदे बग्त भी, कने इसते बाद तुहां मेरी यहूदिया प्रदेसे दे सफरे तांई मदत करदे।</verse>
				<verse number="17">इसतांई जाह़लू मैं एह़ सलाह कित्तियो थी तां क्या मैं लापरवाही दस्सी? या जेह्ड़ा करणा चांह़दा ऐ, क्या संसारे दे लोकां साइआं करणा चांह़दा ऐ कि जेह्ड़े हुण तां “हाँ दी हाँ” ग्लांदे हन, कने बादे च “ना दी ना” करी दिंदे हन?</verse>
				<verse number="18">जिंआं परमात्मा सच्चा ऐ, कने तिंआं ई अहां जेह्ड़ियां गल्लां तुहां नैं ग्लांदे हन, “हाँ” दा मतलब “हाँ” कने “ना” मतलब “ना” ई हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि परमात्मे दा पुत्तर यीशु मसीह जिसदा अहां दे जरिये मतलब मेरे कने सिलवानुस कने तीमुथियुसे दे जरिये तुहां बिच्च भी प्रचार होएया, तिस च “हाँ” कने “ना” दोयो नीं थे, अपर तिस च “हाँ” दी “हाँ” होई ऐ।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि परमात्मे दे सारे वादे मसीह च “हाँ” सौगी हन। कने इसतांई अहां ग्लांदे हन, “आमीन” जिसते अहां दे जरिये परमात्मे दी महिमा होयैं।</verse>
				<verse number="21">परमात्मा ई ऐ, जेह्ड़ा अहां जो तुहां सौगी मसीह च मजबूत करदा ऐ, परमात्मे अहां पर अपणी छाप लगाई करी बयाने दे रूपे च अपणी आत्मा अहां दे मनां च रखी करी अहां दा अभिषेक कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="22"></verse>
				<verse number="23">परमात्मा मेरी इसा सच्चाईया दा गवाह ऐ, कि मैं दुवारी कुरिन्थुस सैहरे च इसतांई नीं आया, कि मैं तुहां दी निंदा नीं करणा चांह़दा था।</verse>
				<verse number="24">इसदा मतलब एह़ नीं कि अहां तुहां दे बसुआसे पर हक्क जतान, क्जोकि तुहां अपणे बसुआसे च मजबूत रैंह्दे हन। अपर अहां तां तुहां दिया खुसिया च साझी हन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">मैं अपणे मने च ऐई ठाणी लेआ था कि भिरी तुहां अल्ल आई नैं तुहां जो दुख ना दैं।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि जे मैं तुहां जो दुखी करैं, तां मिन्जो खुसी दैणे आल़ा कुण हुंगा, सिर्फ सैई जिन्हां जो मैं दुखी कित्या?</verse>
				<verse number="3">मैं तुहां जो इसी मकसद नैं चिठ्ठी लिखा दा था कि जाह़लू मैं तित्थु औयें तां सैई लोक मेरे दुखे दी बज़ाह ना होई जान। जिन्हां ते मिन्जो खुसी मिलदी ऐ, कने मिन्जो भरोसा ऐ कि मेरी खुसी तुहां सबना दी खुसी ऐ।</verse>
				<verse number="4">मने दे दुख कने मुसीबता दिया बज़ाह ते रोई-रोई करी मैं तुहां जो सैह़ चिठ्ठी लिखियो थी, इसतांई नीं कि तुहां जो दुखी करैं, अपर इसतांई कि तुहां तिस बड़े प्यारे जो जाणी लेआ, जेह्ड़ा मिन्जो तुहां नैं ऐ।</verse>
				<verse number="5">कने जे कुणी मिन्जो दुखी कित्या ऐ, तां तिन्हीं मिन्जो ई नीं, अपर कुसी नीं कुसी तरीके नैं तुहां सबना जो दुखी कित्या ऐ, मैं इसदे बारे च इसते जादा होर कुच्छ नीं ग्लाणा चांह़दा।</verse>
				<verse number="6">तुहां च मतेआं बसुआसियां जेह्ड़ी सज़ा तिसियो दित्तियो ऐ, सैह़ काफी ऐ।</verse>
				<verse number="7">इसतांई इसते खरा एह़ ऐ कि तिसदा अपराध माफ करा, कने हौंसला देआ, इआं ना होयैं कि सैह़ माणु बड़ा दुखी होई जां।</verse>
				<verse number="8">इसा बज़ाह ते मैं तुहां नैं विणती करदा ऐ, कि तिसियो अपणे प्यारे दा सबूत देआ।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि मैं सैह़ चिठ्ठी इसतांई लिखियो थी, कि तुहां जो परखी लैं कि तुहां मेरियां सारियां गल्लां मन्नणे तांई त्यार हन कि नीं।</verse>
				<verse number="10">जिसियो तुहां कुसी गल्ला च माफ करदे हन, तिसियो मैं भी माफ करदा ऐ। जिसा गल्ला च मैं माफ कित्या ऐ, जे सैह़ सच्ची च माफ करणे जोग्गा था। तिसियो मैं मसीह जो सामणै जाणी करी तुहां तांई माफ कित्ता ऐ,</verse>
				<verse number="11">तांजे सैतान अहां दा कुसी भी गल्ला च फायदा ना लेई सकैं। क्जोकि अहां तिसदियां योजनां जो जाणदे हन।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू मैं मसीह दा सुसमाचार सणाणे जो त्रोआस सैहरे च आया, तां तित्थु प्रभुयैं मिन्जो सुसमाचार सणाणे दा मौका दित्ता।</verse>
				<verse number="13">मैं अपणे बसुआसी भाऊ तीतुसे जो तित्थु नीं दिख्या तां मेरे मने जो चैन नीं मिल्ला। इसतांई मैं त्रोआस सैहरे दे बसुआसियां ते विदा होई नैं मकिदुनिया प्रदेसे जो बापस आई गेआ।</verse>
				<verse number="14">अपर परमात्मे दा धन्यावाद होयैं, क्जोकि मसीह च अहां दी एकता दिया बज़ाह ते सैह़ अहां जो हमेसा अप्पु सौगी चलांदा ऐ, कने अहां जो जीत्त दिंदा ऐ। कने परमात्मा मसीह दे ज्ञाने जो इक्क मिठ्ठी खुसबुया साइआं अहां दे जरिये हर जगाह फैलांदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">अहां ई परमात्मे तांई मसीह दी मिठ्ठी खुसबु हन, तिन्हां सबना च जेह्ड़े उद्धार पांदे जा दे हन, कने तिन्हां सबना च भी जेह्ड़े नास हुंदे जा दे हन।</verse>
				<verse number="16">जेह्ड़े नास होआ दे हन, तिन्हां च अहां मौत्ती दी गंदी मुस्क, कने उद्धार पाणे आल़े माणुआं च ज़िन्दगी दैणे आल़ी खुसबु हन। सच्ची च, कोई भी अपणे आप्पे च इस जोग्गा नीं ऐ जेह्ड़ा मसीह दे ज्ञाने दी मिठ्ठी खुसबुया जो फैलाई सकैं।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि अहां तिन्हां मतेआं साइआं नीं हन, जेह्ड़े परमात्मे दे वचने जो अपणे फायदे तांई प्रचार करदे हन। अपर अहां परमात्मे दे वचने जो सच्चाईया नैं कने मसीह दे हक्के नैं प्रचार करदे हन, एह़ जाणदे होये कि परमात्मा अहां जो दिक्खा दा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">क्या अहां दुवारी अपणी बड़ेयाई करणी सुरू करी दित्ती? या कुच्छ होरनी लोकां साइआं अहां जो भी तुहां ते या तुहां तांई सपारसां दियां चिठ्ठियां दी जरूरत ऐ?</verse>
				<verse number="2">तुहां अप्पु ई चिठ्ठिया साइआं हन, जेह्ड़ी अहां तांई सपारस करदी ऐ, जेह्ड़ी अहां दे मनां पर लिखियो ऐ। अहां दे कम्म जेह्ड़े तुहां बिच्च कित्ते, तिन्हां दे जरिये तुहां दी बदलियो ज़िन्दगिया जो जेह्ड़ी चिठ्ठिया साइआं ऐ हर इक्क माणु पढ़ी कने जाणी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="3">एह़ प्रगट ऐ, कि तुहां मसीह दे पास्से ते इक्क चिठ्ठिया साइआं हन, एह़ चिठ्ठी अहां दी सेवकाईया दा नतीजा था। कने स्याईया नैं पत्थरे दी स्लेटा पर नीं, अपर जिन्दे परमात्मे दी पवित्र आत्मा नैं मने दी मांस रूपी पटियां पर लिखियो ऐ।</verse>
				<verse number="4">अहां मसीह दे जरिये परमात्मे पर ऐदेया ई भरोसा रखदे हन।</verse>
				<verse number="5">अहां एह़ नीं ग्लांदे कि अहां अल्ल अपणे आप्पे च कुच्छ करणे दा हुनर ऐ, अपर अहां दा हुनर तां परमात्मे दिया तरफा ते ऐ।</verse>
				<verse number="6">तिन्हीं अहां जो नौये वादे दे सेवक होणे दा हुनर दित्ता। मूसा दिया व्यबस्था दे सेवक नीं अपर पवित्र आत्मा दे हन। क्जोकि मूसा दिया व्यबस्था जो नीं मन्नणे दा नतीजा मौत्त ऐ, अपर पवित्र आत्मा सदा दी ज़िन्दगी दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">जाह़लू मूसा दी व्यबस्था पत्थरां दियां स्लेटां पर लिखी गेई, तिस बग्त परमात्मे दी महिमा प्रगट होई। इस्राएले दे लोक मूसा दे मुँऐ जो बड़ी देर तिकर नीं दिक्खी सके, क्जोकि तिसदा मुँ बड़ा भरी चमका दा था, हलांकि सैह़ चमक जादा बग्ते तिकर नीं रेई। इसतांई जे सैह़ सेवा जेह्ड़ी मूसा दिया व्यबस्था मताबक ऐ मौत्ती दे पास्से लेई जांदी ऐ, जिस च सैह़ देहई महिमा थी। तां नौये वादे दे मताबक सैह़ सेवा जिसादी पवित्र आत्मा अगुआई करदा ऐ, तिसते भी जादा चमकदार हुंगी।</verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">कने भिरी जाह़लू दोसी ठैहराणे आल़ी सेवा च इतणी चमक ऐ, तां तिसा सेवा च कितणी जादा चमक हुंगी, जेह्ड़ी धर्मी ठैहराणे आल़ी सेवा ऐ।</verse>
				<verse number="10">कने जेह्ड़ी चमक मूसा दिया व्यबस्था ते आईयो थी, सैह़ हुण बगैर चमका ते प्रगट हुंदी ऐ, क्जोकि सैह़ नौये वादे दे मकाबले जादा चमकीली नीं ऐ।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि जे मूसा दिया व्यबस्था च चमक थी जेह्ड़ी बिलकुल थोड़े बग्ते तांई रेई। तां नौये वादे च कितणी जादा चमक हुंगी, जेह्ड़ी हमेसा तांई बणी रैंह्दी ऐ।</verse>
				<verse number="12">इसी आसा दिया बज़ाह ते अहां हिम्मता नैं ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="13">अहां मूसे साइआं नीं, जिन्हीं अपणे मुँऐ पर पड़दा लगाया था तांजे इस्राएली लोक तिसा घटणे आल़ी चमका जो नीं दिक्खन।</verse>
				<verse number="14">सच्ची च इस्राएली लोकां दे मन कठोर होईये हन, क्जोकि अज्ज तिकर पराणा नियम पढ़दे बग्त तिन्हां दे मनां पर सैई पड़दा पेआ रैंह्दा ऐ। अपर सैह़ पड़दा मसीह च बसुआस करणे दे जरिये हटाया जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">अज्जे तिकर जाह़लू कदी मूसा दी कताब पढ़ी जांदी ऐ, तां तिन्हां दे मनां च पड़दा पेआ रैंह्दा ऐ। इसतांई सैह़ इसायो पूरे तरीके नैं नीं समझदे हन।</verse>
				<verse number="16">एह़ पड़दा तिस बग्त हटदा ऐ, जाह़लू कोई माणु प्रभु यीशु पर बसुआस करदा ऐ।</verse>
				<verse number="17">प्रभु कने पवित्र आत्मा इक्को ई हन, कने जित्थु कुत्थी प्रभु दा आत्मा ऐ तित्थु अजादी ऐ।</verse>
				<verse number="18">कने अहां, जेह्ड़े खुले चेहरे नैं प्रभु दी महिमा जो दिक्खदे हन, तिन्हां साइआं आस्ते-आस्ते बधदी होई महिमा सौगी बदलदे जा दे हन। एह़ महिमा प्रभु ते ऐ, कने तिसदी आत्मा अहां च कम्म करदी ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">इसतांई जाह़लू अहां पर देहई दया होई, कि अहां जो परमात्मे दा वचन सणाणे दी सेवा मिल्ली, तां अहां हिम्मत नीं छड्डदे।</verse>
				<verse number="2">अपर अहां सर्मा दे गुप्त कम्मां जो छड्डी दित्या ऐ, कने ना चलाकी करदे, कने ना परमात्मे दे वचने जो अपणे फायदे तांई सणांदे हन। अपर अहां परमात्मे सामणै सिर्फ सच्चाई दस्सदे हन, तांजे हर इक्क माणु एह़ गवाही दैं, कि अहां सच्च ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="3">कने जिस सुसमाचारे जो अहां सणांदे हन, तिस पर जे कोई पड़दा पेआ ऐ, तां एह़ सिर्फ तिन्हां तांई पेआ ऐ, जेह्ड़े नास होणे आल़े रस्ते पर चलदे हन।</verse>
				<verse number="4">इस संसारे दे ईश्वर सैताने तिन्हां बेबसुआसियां दिया अक्ला जो भ्रष्ट करी दित्या ऐ, जिसा बज़ाह ते सैह़ मसीह दे सुसमाचारे कने तिसदिया चमका जो नीं समझी सकदे। क्जोकि मसीह परमात्मे दा स्वरूप ऐ।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि अहां अपणे बारे च नीं, अपर यीशु मसीह दे बारे च प्रचार करदे हन, कि सैह़ प्रभु ऐ। कने तिसदे बारे च एह़ ग्लांदे हन, कि तिन्हीं अहां जो तुहां दे सेवक होणे तांई घल्लेया।</verse>
				<verse number="6">इसतांई कि परमात्मे ग्लाया, “नेहरे ते जोत्ती चमके,” कने परमात्मे अहां दे मनां च इक्क जोत्ती साइआं समझ दित्ती, तांजे अहां परमात्मे दिया महिमा जो दिक्खी सकन, जेह्ड़ी यीशु मसीह च प्रगट हुंदी ऐ।</verse>
				<verse number="7">अपर अहां चिक्का दे भाडेयां साइआं हन, जिन्हां च धन-दौलत कठ्ठेरी करी रखेया ऐ, तांजे इसा गल्ला दा पता लग्गी जां, कि एह़ अपार सामर्थ अहां दी नीं, अपर परमात्मे दी ऐ।</verse>
				<verse number="8">अहां चौंन्नी पास्सेयां ते मुसीबतां च घिरेयो रैंह्दे हन, अपर खतरे च नीं पोंदे, घबरांदे तां हन, नरास नीं हुंदे।</verse>
				<verse number="9">सताये तां जांदे हन, अपर त्यागे नीं जांदे, सट्टे तां जांदे हन, अपर नास नीं हुंदे।</verse>
				<verse number="10">अहां हमेसा अपणे सरीरे च तिन्हां गल्लां जो मसूस करदे हन, जाह़लू यीशु मसीह तिसा दर्दनाक मौत्ती ते गुजरेया, जेह्ड़ी तिन्हीं झेली, तांजे लोक अहां दे कम्मां च यीशु मसीह दिया ज़िन्दगिया जो दिक्खन।</verse>
				<verse number="11">इसतांई अहां, जेह्ड़े जिन्दे हन, हर बग्त यीशु मसीह दिया बज़ाह ते मौत्ती दे खतरे च हन, तांजे यीशु मसीह दी ज़िन्दगी भी अहां दे सरीरे च प्रगट होई जां।</verse>
				<verse number="12">इसतांई इसदा मतलब एह़ ऐ कि अहां लगातार मौत्ती दा सामणा तां करदे हन, अपर तुहां तांई इसदा नतीजा एह़ ऐ कि तुहां सदा दी ज़िन्दगी पाणी ऐ।</verse>
				<verse number="13">पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “मैं बसुआस कित्ता, इसतांई मैं ग्लाया।” अहां अल्ल सैई बसुआस ऐ, इसतांई ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि अहां जाणदे हन कि जिन्हीं प्रभु यीशुये जो मरेयां ते जिन्दा कित्या, सैई अहां जो भी यीशु सौगी जिन्दा करगा, कने तुहां सौगी अप्पु सामणै पेस करगा।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि सारे दुख जेह्ड़े अहां झेले तुहां तांई हन, तांजे परमात्मे दे अनुग्रह दे जरिये जादा ते जादा लोक मसीह च ओन, कने परमात्मे दी महिमा तांई धन्यावाद कने स्तुति करन।</verse>
				<verse number="16">इसतांई अहां हौंसला रखदे हन; जे अहां दा बाहरे दा इन्सानी रूप नास हुंदा जांदा ऐ, तमी अहां दी अन्तर आत्मा हर रोज नौई हुंदी जांदी ऐ।</verse>
				<verse number="17">अहां दा अज्जे दा दुख छोटा कने जादा बग्ते तिकर रैहणे आल़ा नीं ऐ। क्जोकि तिसदा नतीजा सदा दी महिमा ऐ, कने सैह़ तिन्हां सारियां गल्लां ते जेह्ड़ियां अहां सोची सकदे हन, बड़ियां म्हान हन।</verse>
				<verse number="18">कने अहां तां दिक्खियां चीज्जां जो नीं अपर अणदिखियां चीज्जां जो दिक्खदे रैंह्दे हन। क्जोकि दिक्खियां चीज्जां थोड़े ई दिनां दियां हन, अपर अणदिखियां चीज्जां हमेसा बणी रैंह्दियां हन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">अहां दे सरीर इसा धरतिया पर अहां दे घरां साइआं हन, जिन्हां च अहां रैंह्दे हन। जाह़लू अहां मरन तां परमात्मे दी तरफा ते सुअर्गे पर इक्क देहया घर मिलगा जेह्ड़ा हत्थां नैं बणेया घर नीं, अपर सदा काल तिकर बणी रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="2">एह़ इक्क सच्चाई ऐ कि जाह़लू अहां ऐत्थु इसा धरतिया पर हन, ताह़लू अहां तड़फदे, कने बड़ी इच्छा रखदे हन, कि अपणे सुअर्गीय घरे च जाई नैं रैह़न।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू अहां अपणे सुअर्गीय घरे च रैंह्गे, ताह़लू अहां कुसी नंगे माणुये साइआं नीं हुंगे।</verse>
				<verse number="4">सच्च एह़ ऐ कि इस घरे च रैंह्दे-रैंह्दे अहां बोझे नैं दबोयो तड़फदे रैंह्दे हन, क्जोकि अहां इसा धरतिया दे सरीरां जो छड्डणा नीं चांह़दे, अपर अहां एह़ चांह़दे हन कि परमात्मा अहां जो सुअर्गीय सरीर दैं। तांजे एह़ सरीर मरने ते बाद सदा दी ज़िन्दगिया च बदली जां।</verse>
				<verse number="5">परमात्मे अप्पु ई अहां जो नौये सरीरां तांई जेह्ड़े अहां जो मिलगे, त्यार कित्या ऐ, तिन्हीं अहां जो ब्याने च पवित्र आत्मा भी दित्या ऐ। एह़ बयाना सैह़ वादा ऐ जिसियो परमात्मा बादे च अहां तांई पूरा भी करगा।</verse>
				<verse number="6">इसतांई अहां हमेसा भरोसा रखदे हन, कने एह़ जाणदे हन, कि जाह़लू तिकर अहां सरीरे च रैंह्दे हन ताह़लू तिकर प्रभु ते दूर हन।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि अहां मसीह पर बसुआस करी नैं जीआ दे हन, ना कि तिन्हां चीज्जां पर जेह्ड़ियां अहां दिक्खदे दे हन।</verse>
				<verse number="8">इसतांई अहां भरोसा रखदे हन, कने मरने दे बाद अहां प्रभु सौगी रैहणा होर भी खरा समझदे हन।</verse>
				<verse number="9">इसा बज़ाह ते अहां दे मने दी आस एह़ ऐ कि चाहे अहां तिस सौगी सुअर्गे च रैह़न चाहे ऐत्थु धरतिया च रैह़न, अपर अहां प्रभु जो खुस करदे रैह़न।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि जरूरी ऐ, कि अहां सारेयां दा मसीह दे जरिये न्याय कित्ता जां, कि हर इक्क माणु अपणे-अपणे खरे बुरे कम्मां दा जेह्ड़े तिन्हीं सरीरे च होई नैं कित्ते हन, तिन्हां दा बदला पां।</verse>
				<verse number="11">इसतांई प्रभु दा डर मन्नी करी अहां लोकां जो सच्चाईया पर बसुआस करणे तांई विणती करदे हन। कने परमात्मा अहां जो पूरे तरीके नैं जाणदा ऐ, कने मैं आसा करदा ऐ तुहां भी अहां जो पूरे अपणे मने नैं खरे कित्ते जाणदे हन।</verse>
				<verse number="12">अहां भिरी भी अपणी बड़ेयाई तुहां सामणै नीं करदे, अपर अहां अपणे बारे च तुहां जो घमंड करणे दा मौका दिंदे हन कि तुहां तिन्हां जो जवाब देई सकन, जेह्ड़े मने पर नीं, अपर बाहरे दियां दखावटी गल्लां पर घमंड करदे हन।</verse>
				<verse number="13">जे कोई ग्लां कि अहां अपणे आप्पे ते बाहर हन तां एह़ परमात्मे तांई ऐ, कने जे सांत मन हन, तां तुहां तांई हन।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि मसीह दा प्यार अहां जो मजबूर करी दिंदा ऐ। इसतांई कि अहां एह़ समझदे हन कि जाह़लू इक्क माणु सारे लोकां तांई मरेया, इसतांई सारे लोक भी मरी गियो।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि मसीह सारे लोकां तांई मरेया, कि जेह्ड़े लोक जिन्दे हन, सैह़ गांह बासती अपणे तांई नीं जीन, अपर तिस तांई जेह्ड़ा तिन्हां तांई मरेया कने भिरी जिन्दा होई गेआ।</verse>
				<verse number="16">इसतांई अहां माणुये दिया नजरा नैं कुसी दा भी न्याय नीं करदे। हाँ इक्क बग्त था, जाह़लू अहां मसीह दा अंदाजा माणुये दिया नजरा नैं लगाया था, हुण नीं। हुण अहां तिन्हां जो जाणी गै हन।</verse>
				<verse number="17">इसतांई जे कोई मसीह पर बसुआस करदा ऐ, तां सैह़ मसीह च नौआं माणु ऐ। पराणियां गल्लां बीती गियां हन। दिक्खा, सारियां गल्लां नौईआं होई गियां हन।</verse>
				<verse number="18">एह़ सारियां गल्लां परमात्मे दे पास्से ते हन, जिन्हीं यीशु मसीह दे जरिये अप्पु सौगी अहां दा मेल-जोल करी लेआ कने मेल-जोल दी सेवा अहां जो दित्तियो ऐ।</verse>
				<verse number="19">मतलब परमात्मैं मसीह च होई नैं अपणे सौगी संसारे दा मेल-जोल करी लेआ, कने तिन्हां लोकां दे अपराधां दा दोस तिन्हां पर नीं लगाया, कने परमात्मे मेल-जोल दा वचन अहां जो दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="20">इसतांई अहां मसीह दे राजदूत हन। समझा कि परमात्मा अहां दे जरिये तुहां नैं विणती करा दा ऐ। अहां मसीह दे पास्से ते विणती करदे हन, कि परमात्मे सौगी मेल-जोल करी लेआ।</verse>
				<verse number="21">मसीह जेह्ड़ा पापे ते अणजाण था, परमात्मे अहां तांई तिस नैं पापिये साइआं बर्ताब कित्ता, कि अहां तिस च होई नैं परमात्मे दे धर्मी माणु बणी जान।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">अहां जेह्ड़े परमात्मे सौगी कम्म करणे आल़े हन, कने तुहां लोकां नैं एह़ विणती भी करदे हन, कि तिसदा अनुग्रह जेह्ड़ा तुहां पर होएया, तिसियो बेकार मत जाणा देआ।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “ठीक बग्ते पर मैं तेरी प्रार्थना सुणी लेई, कने उद्धारे दे दिने मैं तेरी मदत कित्ती।” सुणा! हुण ऐई ऐ सैह़ ठीक बग्त ऐ। दिक्खा, हुण ऐई ऐ सैह़ उद्धारे दा दिन ऐ।</verse>
				<verse number="3">जिंआं अहां परमात्मे सौगी कम्म करणे आल़े हन, तां अहां कुसा भी गल्ला च ठोकर खाणे दा कोई भी मौका नीं दिंदे, तांजे अहां दिया सेवा पर कोई दोस नीं औयें।</verse>
				<verse number="4">अपर हर गल्ला च अहां एह़ साबित करदे हन, कि अहां परमात्मे दे सच्चे सेवक हन। अहां अपणे खरे गुण दस्सी करी बड़िया हिम्मता सौगी दुखां झेलणे च, मुसीबतां च, खतरेयां च,</verse>
				<verse number="5">कोड़े खाई नैं, जेला च जाई नैं, दंगा फसादे नैं, मेहनत करी नैं, जागदे रेई नैं, ब्रत करी नैं,</verse>
				<verse number="6">पवित्रता नैं, ज्ञान नैं, सबर रखी नैं, दया करी नैं, पवित्र आत्मा नैं,</verse>
				<verse number="7">सच्चे प्यारे नैं, सच्चाईया दे वचने नैं, परमात्मे दी सामर्थी नैं, अहां अपणे आप्पे दी धार्मिकता दे रस्तेयां दा इस्तेमाल करणे तांई तारीफ करदे हन, जेह्ड़े सज्जे कने खब्बे हत्थे दे हत्थयारां साइआं हन।</verse>
				<verse number="8">जाह़लू लोक अहां दी इज्जत कने बेइज्जती करन, कने जाह़लू लोक दूयेयां नैं ग्लान, कि अहां बुरे कने खरे लोक हन, कने अहां पाखंडी समझे गै, अपर अहां सच्च ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="9">कुच्छ लोक अहां जो जाणदे हन, भिरी कुच्छ लोक अहां जो अणजाण समझदे हन। लोक अहां जो मरेयां साइआं समझदे हन अपर दिक्खा! अहां जिन्दे हन! अहां जो सज़ा तां दित्ती जांदी ऐ अपर अहां दे प्राण नीं लेई सके।</verse>
				<verse number="10">अहां दा तां दुखां दा बग्त था, अपर हमेसा खुस रैंह्दे हन। अहां अप्पु तां कंगाल हन, अपर मतेआं जो आत्मिक रूप ते अमीर बणाई दिंदे हन। अहां ऐदेय हन जिंआं अहां अल्ल कुच्छ नीं भिरी सब कुच्छ रखदे हन।</verse>
				<verse number="11">हे कुरिन्थियों दे बसुआसियो, अहां खुली नैं तुहां नैं गल्लां कित्तियां हन, अहां तुहां नैं खुले दिले नैं प्यार कित्ता।</verse>
				<verse number="12">अपर अहां तुहां पर कोई रोक-टोक नीं लगाई, तुहां अप्पु ई अहां तांई अपणे मनां पर रोक टोक लगाई।</verse>
				<verse number="13">अपर अपणे बच्चे जाणी नैं तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि तिंआं ई तुहां भी अहां नैं खुले दिले नैं प्यार करा।</verse>
				<verse number="14">बेबसुआसी लोकां सौगी संगति मत रखा। क्जोकि धार्मिकता कने बुरे कम्मां दा क्या मेल जोल? या जोतिया दी कने नेहरे दी क्या संगति?</verse>
				<verse number="15">कने मसीह दा बलियाल नांऐ दे सैताने सौगी क्या लगाव? या बसुआसिये सौगी बेबसुआसी दा क्या नाता?</verse>
				<verse number="16">कने मूर्तियां तांई परमात्मे दे मंदरे च कोई जगाह नीं, क्जोकि अहां तां जिन्दे परमात्मे दे मंदर हन। जिंआं पवित्रशास्त्रे च परमात्मैं ग्लाया ऐ, “मैं तिन्हां लोकां सौगी रैंह्गा कने तिन्हां सौगी चलगा फिरगा; कने मैं तिन्हां दा परमात्मा हुंगा, कने सैह़ मेरे लोक हुंगे।”</verse>
				<verse number="17">इसतांई प्रभु पवित्रशास्त्रे च ग्लांदा ऐ, “तिन्हां लोकां ते लग्ग होई जा, जेह्ड़े परमात्मे जो नीं मनदे; कने बुरिआं चीज्जां ते दूर रेह्आ, तां मैं तुहां जो अपनांगा।</verse>
				<verse number="18">कने मैं तुहां दा पिता हुंगा, कने तुहां मेरे बच्चे हुंगे। एह़ सर्वशक्तिमान प्रभु परमात्मे दा वचन ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">हे प्यारे साथी बसुआसियो, जाह़लू अहां नैं एह़ वादे कित्ते, तां ओआ, अहां अपणे आप्पे जो सरीर कने आत्मा दिया सारी बुराईया ते दूर रखन, कने परमात्मे दा डर मन्नी करी पवित्र ज़िन्दगी जीणे दी कोसस करन।</verse>
				<verse number="2">अहां जो अपणे मने च जगाह देआ। अहां ना कुसी नैं बुराई कित्ती, ना कुसी जो बिगाड़ेया, कने ना कुसी जो ठगेया।</verse>
				<verse number="3">मैं तुहां जो दोसी ठैहराणे तांई एह़ नीं ग्लांदा। क्जोकि मैं पैहल्लैं ई ग्लाई दित्या ऐ, कि तुहां अहां दे मने च इआं बसी गियो हन कि अहां तुहां सौगी मरने जीणे तांई त्यार हन।</verse>
				<verse number="4">मैं तुहां नैं पूरे भरोसे नैं ग्लांदा ऐ, मिन्जो तुहां पर बड़ा घमंड ऐ; कने मिन्जो हौंसला मिलदा ऐ। जिसते कि मैं अपणिया सारी मुसीबता च भी खुसिया नैं भरोई रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि जाह़लू अहां त्रोआस सैहरे ते मकिदुनिया प्रदेसे च आये, तित्थु भी अहां जो कोई अराम नीं अपर चौंन्नी पास्सेयां ते मुसीबतां च घिरेयो थे। बाहर लड़ाईयां थियां, अंदर डरे दियां गल्लां थियां।</verse>
				<verse number="6">अपर परमात्मा जेह्ड़ा दुखियां जो हौंसला दिंदा ऐ, तीतुसे जो ऐत्थु घल्ली करी अहां जो हौंसला दित्ता।</verse>
				<verse number="7">कने ना सिर्फ तिसदे ओणे ते, अपर तिसदी तिसा सांतिया ते भी, जेह्ड़ी तिसियो तुहां दे पास्से ते मिलियो थी। तिन्हीं तुहां दी इच्छा, तुहां दे दुख कने मिन्जो तांई तुहां दी मेहनता दी खबर अहां जो सणाई, जिसते मिन्जो होर भी खुसी होई।</verse>
				<verse number="8">हलांकि जे मैं तुहां जो अपणी चिठ्ठी घल्ली करी दुख दित्ता, भिरी भी तिसाते पछतांदा नीं जिंआं कि पैहल्ले पछतांदा था, क्जोकि मैं दिक्खदा ऐ, कि तिसा चिठ्ठिया पढ़ी नैं तुहां जो दुख तां होएया अपर सैह़ थोड़िया देरा तांई था।</verse>
				<verse number="9">हुण मैं खुस ऐ अपर इसतांई नीं कि तुहां जो दुख दित्ता ऐ, अपर इसतांई कि तुहां तिस दुखे दिया बज़ाह ते मन बदलेया, क्जोकि तुहां दा दुख परमात्मे दी इच्छा दे मताबक था कि अहां दे पास्से ते तुहां जो कुसी भी गल्ला च नकसान नीं होयैं।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि सैह़ दुख जेह्ड़ा परमात्मा अहां जो अनुभव करवाणा चांह़दा ऐ। जे इक्क माणु परमात्मे दिया इच्छा मताबक दुखी ऐ, तां सैह़ अपणे मने बदली लैंगा, तां उद्धार पांगा। इस च पछताणे दी कोई गल्ल नीं ऐ। अपर संसारे दे लोक दुखे च कने सदा दी मौत्ती च लेई जांदे हन।</verse>
				<verse number="11">कने दिक्खा, इसा गल्ला ते कि सैह़ दुख जेह्ड़ा परमात्मा तुहां जो अनुभव करवाणा चांह़दा ऐ। तिन्हीं तुहां च कितणा हौंसला, कने सच्चाई दस्सणे तांई जल़ण, डर, कने मिन्जो दिक्खणे दी इच्छा, मेहनत कने सज़ा दैणे दा बचार पैदा होएया? तुहां हर गल्ला च एह़ दस्सी दित्ता ऐ, कि इस बारे च तुहां कितणे बेकसूर हन।</verse>
				<verse number="12">भिरी भी मैं सैह़ चिठ्ठी ना तां तुहां जो इसतांई लिखियो, कि मिन्जो तिसदी फिकर थी, जेह्ड़ा जुल्म करदा ऐ, कने ना ई तिस तांई जेह्ड़ा जुल्म झेलदा ऐ, अपर इसतांई कि परमात्मे दे सामणै अप्पु तुहां एह़ दिक्खी लेआ कि तुहां अहां तांई कितणे सच्चे हन।</verse>
				<verse number="13">इसतांई अहां जो हौंसला मिल्ला। कने अहां दे इस हौंसले नैं तीतुसे दिया खुसिया दिया बज़ाह ते होर भी खुसी होई क्जोकि तिसदा मन जेह्ड़ा तुहां सबना दिया बज़ाह ते हरा भरा होई गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि जे मैं तिसदे सामणै तुहां दे बारे च कुच्छ घमंड दस्सेया, तां सर्मिंदा नीं होएया, अपर जिंआं अहां तुहां नैं सारियां गल्लां सच्च-सच्च ग्लाई दित्तियां थियां, तिंआं ई अहां दा घमंड दस्सणा तीतुसे सामणै भी सच्च निकल़ेया।</verse>
				<verse number="15">तीतुस जाह़लू एह़ याद करदा ऐ कि तुहां सबना कुस तरांह तिसदे हुक्म मन्ने कने डरे दे मारे कम्मदे होये तुहां किंआं तिसियो अपनाया तां तुहां तांई तिसदा प्यार होर भी बधदा जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="16">मैं खुस ऐ, क्जोकि मिन्जो हर गल्ला च तुहां पर पूरा भरोसा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">हुण हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां तुहां जो परमात्मे दे तिस अनुग्रह दा समाचार दिंदे हन, जेह्ड़ा मकिदुनिया प्रदेसे दी कलीसियां दे बसुआसियां पर होएया ऐ।</verse>
				<verse number="2">जाह़लू बड़ियां मुसीबतां दे जरिये तिन्हां दी परीक्षा होई, तां तिन्हां बड़ी खुसी मनाई, कने बेसक सैह़ बड़े भारी गरीब थे, तमी तिन्हां दूयेयां बसुआसियां दी खुले दिले नैं मदत कित्ती।</verse>
				<verse number="3">तिन्हां दे बारे च मेरी एह़ गवाही ऐ, कि सैह़ जितणा देई सकदे थे दित्ता इतणा ई नीं अपर अपणी सामर्थ ते भी जादा दिल खोली नैं दित्ता।</verse>
				<verse number="4">कने इस दाने तांई कने परमात्मे दे लोकां दी सेवा च साझी होणे दे मौके तांई, अहां बार-बार बड़ी विणती कित्ती,</verse>
				<verse number="5">कने अहां नीं सोचेया था, कि सैह़ अहां जो इस तरीके नैं दिंगे, अपर तिन्हां परमात्मे दी इच्छा मताबक ई पैहल्ले प्रभु जो कने भिरी अहां जो दित्ता।</verse>
				<verse number="6">इसतांई अहां तीतुसे नैं विणती कित्ती, कि जिंआं तिन्हीं पैहल्ले सुरू कित्या था, तिंआं ई सैह़ तुहां गरीब बसुआसियां बिच्च इसा दान दैणे दिया सेवा जो पूरा भी करैं।</verse>
				<verse number="7">ठीक जिंआं तुहां हर गल्ला च मतलब बसुआस, वचन, ज्ञान कने हर तरीके दियां कोससां च, कने तिस प्यारे च जेह्ड़ा अहां रखदे हन, बधदे जांदे हन, तिंआं ई तुहां भी हुण गरीब बसुआसियां बिच्च दान दैणे दिया सेवा च बधदे जा।</verse>
				<verse number="8">मैं तुहां जो कोई हुक्म नीं दिंदा, अपर मैं सिर्फ दूयेयां दे हौंसले नैं तुहां दे प्यारे दिया सच्चाईया जो परखणे तांई ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="9">तुहां अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा अनुग्रह जाणदे हन, कि सैह़ अमीर होई नैं भी तुहां तांई कंगाल बणी गेआ, तांजे तिसदे कंगाल होई जाणे ते तुहां अमीर होई जान।</verse>
				<verse number="10">इसा गल्ला च मेरी सलाह ऐई ऐ; जिस च तुहां दा भला ऐ, पिछले साल तुहां सबना ते पैहल्ले थे जेह्ड़े दान दैणा चांह़दे थे कने तुहां दान दैणा सुरू भी कित्ता।</verse>
				<verse number="11">इसतांई जेह्ड़ा कम्म तुहां सुरू कित्या था, तिसियो पूरा भी करा, कने इस कम्मे जो पूरा करणे तांई भी तिंआं ई हौंसला रखी नैं करदे रेह्आ, जिंआं इसदी योजना बणांदे बग्त करदे थे। इस कम्मे जो पूरा करणे तांई अपणी तिसा कमाईया कने ताकता नैं करा, जेह्ड़ी इस बग्त तुहां अल्ल ऐ।</verse>
				<verse number="12">जे कुसी च दान दैणे दी इच्छा ऐ तां जेह्ड़ा कुच्छ तिस अल्ल ऐ, तिसदे मताबक तिसदा दान ग्रहण भी हुंदा ऐ, तिसदे मताबक नीं, जेह्ड़ा तिस अल्ल नीं ऐ।</verse>
				<verse number="13">मैं नीं चांह़दा कि दूयेयां दी भलाई करणे तांई तुहां दी ज़िन्दगी मुसीबता च पेई जां। अपर सबना अल्ल एह़ इक्क बराबर होणा चाइदा।</verse>
				<verse number="14">अपर बराबरी दे बचार ते इस बग्त तुहां अल्ल जादा होणा तिन्हां दी कमी घटी च कम्म औयें, तांजे तिन्हां अल्ल जादा होणा भी तुहां दी कमी घटी च कम्म औयें, कि बराबरी होई जां।</verse>
				<verse number="15">जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “जिन्हीं मता बटीणेया तिसियो भी तिसदिया जरूरता मताबक मिल्लेया ऐ, कने जिन्हीं थोड़ा बटीणेया तिसियो भी तिसदिया जरूरता मताबक मिल्लेया ऐ।”</verse>
				<verse number="16">मैं परमात्मे दा धन्यावाद करदा ऐ, जिन्हीं तुहां दे बारे च सैई फिकर तीतुसे दे मने च पाई जेह्ड़ी मिन्जो च थी।</verse>
				<verse number="17">जाह़लू अहां तिसियो तुहां अल्ल ओणे तांई ग्लाया, तिन्हीं अहां दा ग्लाणा मन्नी लेआ, कने बड़े जोशे नैं सैह़ अपणिया मर्जिया नैं तुहां अल्ल ओआ दा ऐ।</verse>
				<verse number="18">अहां तिस सौगी दूये बसुआसी भाऊये जो घल्ला दे हन, जिसदा नां सुसमाचार प्रचार करणे तांई सारी कलीसिया दे बसुआसियां च फैलया ऐ।</verse>
				<verse number="19">कने इतणा ई नीं, अपर सैह़ कलीसिया दे बसुआसियां दे जरिये चुणेया गेआ कि इसा दान दैणे दिया सेवा तांई अहां सौगी जां। कने अहां एह़ सेवा इसतांई करदे हन, कि प्रभु दी महिमा तांई कने एह़ दस्सणे तांई कि अहां यरूशलेम सैहरे दे बसुआसियां दी मदत करणे तांई मने च बड़ी इच्छा रखदे हन।</verse>
				<verse number="20">अहां इसा गल्ला च चौकन्ने रैंह्दे हन, कि इस दिलेरी दे कम्मे दे बारे च जिसदी सेवा अहां करदे हन, कोई अहां पर उंगली नीं चुक्की सकैं।</verse>
				<verse number="21">अहां दा मकसद ना सिर्फ सैह़ ऐ, जेह्ड़ा प्रभु दिया नजरा च खरा ऐ, अपर माणुआं दिया नजरा च भी खरा होणा चाइदा।</verse>
				<verse number="22">अहां इन्हां सौगी इक्क होर बसुआसी भाऊये जो घल्ला दे हन। जिसियो अहां बार-बार परखणे दियां मतिआं गल्लां च तिसदा जोश दिख्या ऐ। अपर हुण तुहां पर तिसियो बड़ा भरोसा ऐ, इसा बज़ाह ते सैह़ होर भी जादा जोसीला ऐ।</verse>
				<verse number="23">जे कोई तीतुसे दे बारे च पुछैं, तां सैह़ मेरा साथी कने तुहां तांई कम्म करणे आल़ा ऐ। जे अहां दे बसुआसी भाऊआं दे बारे च पुछे, तां सैह़ कलीसियां दे घल्लेयो कने सैह़ मसीह दी महिमा करदे हन।</verse>
				<verse number="24">इसतांई अपणा प्यार कने अहां दा सैह़ घमंड जेह्ड़ा तुहां दे बारे च ऐ कलीसियां दे सामणै तिन्हां जो साबित करी नैं दस्सा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">हुण यरूशलेमे दिया कलीसिया जो दान दैणे दी सेवा दे बारे च जेह्ड़ी परमात्मे दे लोकां तांई कित्ती जांदी ऐ, मिन्जो तुहां जो लिखणा जरूरी नीं ऐ।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि मैं तुहां दे मने दी त्यारियां जो जाणदा ऐ, जिसदिया बज़ाह ते मैं तुहां दे बारे च मकिदुनिया प्रदेसे दे बसुआसियां दे सामणै घमंड दस्सदा ऐ, कि तुहां कुरिन्थी लोक अखाया प्रदेसे च इक्की साल्ले ते त्यार होएयो हन, कने तुहां दे हौंसले होर भी मतेआं जो उकसाया ऐ।</verse>
				<verse number="3">अपर मैं तिन्हां त्रै बसुआसी भाऊआं जो इसतांई घल्लेया ऐ कि अहां जेह्ड़ा घमंड तुहां दे बारे च दस्सेया, सैह़ इसा गल्ला च बेकार नीं होएया। अपर जिंआं मैं ग्लाया तिंआं ई तुहां यरूशलेमे दे बसुआसियां जो दान घल्लणे तांई त्यार रेह्आ,</verse>
				<verse number="4">इआं नीं होणा चाइदा कि जे कोई मिन्जो सौगी मकिदुनिया प्रदेसे ते कुच्छ बसुआसी आये, कने तुहां जो दाने सौगी त्यार नीं दिक्खन, तां होई सकदा ऐ, कि इस भरोसे दिया बज़ाह ते अहां दी बेइज्जती होयैं, अपर तुहां दी इसते भी जादा बेइज्जती हुंगी।</verse>
				<verse number="5">इसतांई मैं बसुआसी भाऊआं नैं एह़ विणती करणा जरूरी समझेया कि सैह़ पैहल्ले ते तुहां अल्ल जान, कने तुहां दिया दिलेरिया दा फल़ जिसदे बारे च पैहल्ले ते वचन दित्या था, त्यार करी नैं रखन, कि एह़ दबाबे नैं नीं पर दिलेरिया दे फल़े साइआं त्यार होन।</verse>
				<verse number="6">अपर गल्ल एह़ ऐ, जेह्ड़ा थोड़ा बांदा ऐ, सैह़ थोड़ा बड्डगा भी; जेह्ड़ा मता बांदा ऐ, सैह़ मता बड्डगा।</verse>
				<verse number="7">हर इक्क माणु जिंआं मने च ठाणी लैं तिंआं ई दान करैं; ना कुढ़-कुढ़ करी नैं कने ना जबरदस्तिया नैं, क्जोकि परमात्मा खुसिया नैं दैणे आल़े नैं प्यार रखदा ऐ।</verse>
				<verse number="8">परमात्मा तुहां जो हर किस्मां दा अनुग्रह मता सारा दिंदा ऐ। जिसते हर गल्ला च कने हर बग्त च, सब कुच्छ, जेह्ड़ा तुहां जो जरूरी ऐ, तुहां अल्ल रैंह्, कने हर इक्क खरे कम्मे तांई तुहां अल्ल बड़ा कुच्छ होणा चाइदा।</verse>
				<verse number="9">जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “परमात्मा जरूरतमंद लोकां जो खुले दिले नैं दिंदा ऐ, तिन्हीं गरीबां जो दान दित्ता, तिसदी धार्मिकता सदा बणी रैंह्गी।”</verse>
				<verse number="10">एह़ परमात्मा ई ऐ, जेह्ड़ा बाणे आल़े जो बीई कने खाणे तांई रोटी दिंदा ऐ, सैह़ तुहां जो बीई दिंगा, कने तिसियो फल़वन्त करगा, कने तुहां दे धार्मिकता दे फल़ां जो बधांगा।</verse>
				<verse number="11">तुहां जो हर किस्मां दी आसीष मिलगी, तांजे तुहां हमेसा दिलेरिया नैं दान देई सकन। जाह़लू अहां तुहां दे दाने जो गरीब लोकां अल्ल लेई नैं जांगे, तां सैह़ लोक परमात्मे दा धन्यावाद करगे।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि इसा सेवा दे पूरा करणे ते ना सिर्फ परमात्मे दे लोकां दी जरूरतां पूरियां हुंदियां हन, अपर लोकां दिया तरफा ते परमात्मे दा भी बड़ा धन्यावाद हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="13">क्जोकि इसा सेवा दा सबूत मन्नी करी सैह़ परमात्मे दी महिमा जो प्रगट करदे हन, कि तुहां यीशु मसीह दे सुसमाचारे जो मन्नी नैं तिसदे अधीन रैंह्दे हन, कने जरूरतमंद बसुआसियां दी मदत करणे च दिलेरी दस्सदे रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="14">कने सैह़ तुहां तांई प्रार्थना करदे हन। इसतांई कि तुहां पर परमात्मे दा बड़ा ई अनुग्रह ऐ, कने तुहां नैं मिलणे दी आसा करदे रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="15">परमात्मे दा, तिसदे दान तांई जेह्ड़ा बखान करणे ते बाहर ऐ, तिसदा धन्यावाद होयैं।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">मैं सैई पौलुस जेह्ड़ा तुहां सामणै दीन ऐ, अपर पिठ्ठी पचांह़ तुहां दे पास्से हिम्मत करदा ऐ। तुहां जो मसीह दी नम्रता कने कोमलता दिया बज़ाह ते मेरियां गल्लां सुणने तांई विणती करदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">मैं एह़ विणती करदा ऐ, जाह़लू मैं तित्थु औयें तां मिन्जो तिन्हां तांई जेह्ड़े एह़ सोचदे हन, कि जीणे दा ढंग संसारे दे लोकां साइआं ऐ, सैह़ सकत्याई दस्सणा नीं पोयैं जिसदी मिन्जो ते आस कित्ती जांदी ऐ।</verse>
				<verse number="3">हलांकि अहां संसारे च रैंह्दे हन, अपर अहां अपणे दुश्मणा सौगी नीं लड़दे, जिंआं इस संसारे दे लोक लड़दे हन।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि अहां दे हत्थयार जिन्हां नैं अहां लड़दे हन, सैह़ संसारिक नीं हन, अपर दुश्मणा दे गढ़ां जो ढाई दैणे तांई परमात्मे दे ताकतवर हत्थयार हन।</verse>
				<verse number="5">इसदे जरिये अहां तिस हर इक्क बरोधे जो कने तिस हर इक्क घमंड करणे आल़े जो, जेह्ड़ा परमात्मे दे ज्ञाने दे खलाफ सिरे चुकदा ऐ, निठ्ठा करी दिंदे हन, कने हर इक्क इच्छा जो काबू करी नैं मसीह दा आज्ञाकारी बणाई दिंदे हन,</verse>
				<verse number="6">तुहां दा हुक्म मन्नणे कने सच्चाई साबित होई जाणे पर अहां सारे जेह्ड़े हुक्म नीं मनदे तिन्हां जो सज़ा दैणे तांई त्यार हन।</verse>
				<verse number="7">तुहां तिन्हां दियां गल्लां जो दिक्खा, जेह्ड़ियां अखीं सामणै हन। जे कुसी जो अपणे ऊपर एह़ भरोसा ऐ, कि मैं मसीह दा ऐ, तां सैह़ एह़ भी जाणी लैं कि जिंआं सैह़ मसीह दा ऐ तिंआं ई अहां भी मसीह दे हन।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि जे मैं तिस हक्के दे बारे च होर भी घमंड दस्सें, जेह्ड़ा प्रभुयैं तुहां दे बसुआसे जो नास करणे तांई नीं अपर बधणे तांई अहां जो दित्या ऐ, तां सर्मिंदा नीं हुंगा।</verse>
				<verse number="9">मैं नीं चांह़दा ऐ, कि तुहां जो एह़ मसूस होयैं कि मैं तुहां जो डराणे दे मकसदे ते एह़ चिठ्ठी लिखा दा ऐ।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि कुच्छ लोक ग्लांदे हन, “तिसदी चिठ्ठियां तां दमदार कने असरदार हन। अपर जाह़लू सैह़ सामणै हुंदा ऐ, तां ग्लांदे हन, सैह़ तां कमजोर माणु ऐ, कने तिसदियां गल्लां-बातां च दम नीं ऐ।”</verse>
				<verse number="11">जेह्ड़े लोक इआं ग्लांदे हन, सैह़ एह़ समझी लैन कि जिंआं पिठ्ठी पचांह़ चिठ्ठियां च अहां दे वचन हन, तिंआं ई तुहां दे सामणै अहां दे कम्म भी हुंगे।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि अहां जो एह़ हिम्मत नीं कि अहां अप्पु जो तिन्हां सौगी गिणन, या तिन्हां नैं अप्पु जो मिल्लान, जेह्ड़े अपणी बड़ेयाई करदे हन, कने अपणे आप्पे जो अप्पु च नाप तौल करी नैं इक्की दूये सौगी बराबरी करी नैं मूर्ख बणदे हन।</verse>
				<verse number="13">अहां तां परमात्मे दे कम्म जेह्ड़े तिन्हीं अहां दित्यो हन तिन्हां ते बाहर अहां घमंड कदी नीं करगे, अपर तिसा हदी तिकर जेह्ड़े परमात्मैं अहां तांई ठैहरायो हन, कने तिस च तुहां भी आईयो हन, कने तिसदे मताबक घमंड भी करगे।</verse>
				<verse number="14">अहां अपणी हद पार नीं करा दे मन्ना अहां तित्थु तिकर पुज्जे ई नीं, जित्थु इस बग्त तुहां हन, क्जोकि अहां ई सबते पैहल्ले तुहां बिच्च मसीह दा सुसमाचार प्रचार कित्ता।</verse>
				<verse number="15">कने अहां अपणिया हदी ते बाहर दूयेयां दी मेहनता पर घमंड नीं करदे; अपर अहां जो उम्मीद ऐ, कि जिंआं-जिंआं तुहां दा बसुआस बधदा जांगा, तिंआं-तिंआं अहां अपणिया हदा मताबक तुहां दिया बज़ाह ते होर भी बधदे जांगे,</verse>
				<verse number="16">तांजे अहां तुहां दिया हदी ते बाहर दूर-दूर लाक्केयां च भी सुसमाचार सणान। क्जोकि एह़ नीं कि अहां दूयेयां दे लाक्केयां च बणे-बणायो कम्मां पर घमंड करन।</verse>
				<verse number="17">अपर जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “जेह्ड़े घमंड करन, सैह़ प्रभु पर घमंड करन।”</verse>
				<verse number="18">क्जोकि जेह्ड़ा अपणी बड़ेयाई करदा ऐ, सैह़ नीं, अपर जिसदी बड़ेयाई प्रभु करदा ऐ, सैई ग्रहण कित्ता जांदा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">मैं चांह़दा ऐ, कि तुहां मेरी थोड़ी देहई वेबकूफिया जो झेली लेआ, सच्ची च जिंआं तुहां इस बग्त झेला दे भी हन।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि मैं तुहां दा ध्यान कने प्यार परमात्मे साइआं करदा ऐ। इसतांई कि तुहां तिसा पवित्र कुआरिया साइआं हन, जिसादी मंगणी मैं सिर्फ यीशु मसीयैं कित्तियो ऐ, तांजे तिसियो तिसदे हुआले करी दैं।</verse>
				<verse number="3">अपर मैं डरदा ऐ, कि जिंआं सैताने सर्पे दे रूपे च अपणिया चलाकिया नैं पैहल्ली जणासा हव्वा जो भकाया, तिंआं ई सैह़ तुहां दे मनां दी सच्चाई कने पवित्रता जेह्ड़ी मसीह तांई ऐ, कुत्थी भरष्ठ नीं करी दैं।</verse>
				<verse number="4">जे कोई माणु तुहां अल्ल आई नैं कुसी दूये यीशुये दा प्रचार करदा ऐ। जिसदा प्रचार अहां नीं कित्ता, या कोई होर आत्मा तुहां जो मिल्ली जां, जेह्ड़ी पैहल्ले नीं मिलियो थी, या होर कोई सुसमाचार सणा जिसियो तुहां पैहल्ले नीं सुणेया था, जे तुहां तिन्हां गल्लां जो मनदे हन, तां तुहां गलत हन।</verse>
				<verse number="5">मैं तां समझांदा ऐ, कि मैं कुसी गल्ला च बड्डे ते बड्डे प्रेरितां ते घट नीं ऐ।</verse>
				<verse number="6">जे मैं बोल चाल च अनाड़ी ऐ, अपर मसीह दे ज्ञाने च नीं ऐ। अपर अहां इसियो हर गल्ला च सबना पर तुहां तांई प्रगट कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="7">क्या इस च मैं कोई पाप कित्ता; कि मैं तुहां जो परमात्मे दा सुसमाचार मुफ्ते च सणाया, कने अपणे आप्पे जो छोटा कित्ता कि तुहां ऊचे होई जान?</verse>
				<verse number="8">तुहां इआं नीं ग्लान कि मैं होरनी कलीसियां जो लुटी लेआ ऐ, अपर मैं तिन्हां ते दान लेआ, तांजे तुहां दी सेवा करी सकैं।</verse>
				<verse number="9">कने जाह़लू मैं तुहां सौगी था, कने मिन्जो पैसेयां दी कमी होई तां मैं कुसी पर भी बोझ नीं बणेया। क्जोकि बसुआसी भाऊआं मकिदुनिया प्रदेसे ते आई नैं पैसे देई करी मेरी जरूरत पूरी कित्ती। मैं हर गल्ला च तुहां पर बोझ नीं बणेया, कने ओणे आल़े दिनां च भी नीं बणगा।</verse>
				<verse number="10">जे मसीह दी सच्चाई मिन्जो च ऐ, तां अखाया प्रदेसे च कोई मिन्जो इसा गल्ला च अपणी बड़ेयाई करणे ते नीं रोकगा।</verse>
				<verse number="11">मैं क्जो तुहां ते पैसे दी मदत नीं लेई? क्या मैं एह़ इसतांई कित्ता कि तुहां नैं प्यार नीं करदा? परमात्मा एह़ जाणदा ऐ, कि मैं तुहां नैं कितणा प्यार करदा ऐ।</verse>
				<verse number="12">अपर जेह्ड़ा कुच्छ मैं करदा ऐ, सैई करदा रैंह्गा कि जेह्ड़े लोक मौका तोपदे हन, तिन्हां जो मैं मौका नीं दिंदा, तांजे सैह़ तिन्हां कम्मां च घमंड नीं करी पान, तिन्हां दे कम्म अहां ई साइआं हन।</verse>
				<verse number="13">क्जोकि देहय् लोक झूठे प्रेरित, कने छले नैं कम्म करणे आल़े हन, कने मसीह दा प्रेरित होणे दा ढोंग करदे हन।</verse>
				<verse number="14">एह़ कोई हरानी दी गल्ल नीं क्जोकि सैतान अप्पु भी ज्योतिर्मय सुअर्गदूत होणे दा ढोंग करदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">इसतांई जे सैताने दे सेवक भी धार्मिकता दे सेवकां साइआं होणे दा ढोंग करन, तां कोई बड्डी गल्ल नीं, अपर तिन्हां दा अन्त तिन्हां दे कम्मां मताबक हुंगा।</verse>
				<verse number="16">मैं भिरी ग्लांदा ऐ, कोई मिन्जो मूर्ख ना समझैं। जे तुहां मिन्जो मूर्ख समझी लेआ ऐ, तां इआं ई समझी नैं मेरी झेली लेआ, तांजे थोड़ा देहया मैं भी घमंड करी सकैं।</verse>
				<verse number="17">इस बारे च मैं जेह्ड़ा कुच्छ भी ग्लांदा ऐ, सैह़ प्रभु दे हुक्मे दे मताबक नीं अपर नासमझा साइआं बेझिझक घमंड नैं ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="18">जाह़लू कि मते लोक संसारे दे लोकां मताबक घमंड करदे हन, तां मैं भी घमंड करगा।</verse>
				<verse number="19">तुहां तां समझदार होई नैं खुसिया नैं मूर्खां दी झेली लैंदे हन।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि जाह़लू तुहां जो कोई दास बणाई लैंदा ऐ, या तुहां अल्ल जेह्ड़ा कुच्छ ऐ, तिसियो भी लेई लैंदा ऐ, या धोखा देई नैं फायदा चुक्की लैंदा ऐ, या अपणे आप्पे जो तुहां ते बड्डा बणांदा ऐ, या तुहां दे मुँऐ पर चपेड़ मारदा ऐ, तां तुहां तिसदी झेली लैंदे हन।</verse>
				<verse number="21">सायद मिन्जो सर्मिंदा होणा चाइदा, कि मैं तुहां लोकां सौगी ऐदेया बर्ताब करणे च बड़ा कमजोर ऐ। अपर जिसा कुसा गल्ला च कोई घमंड करदा ऐ, मैं वेबकूफिया नैं ग्लांदा ऐ, मैं भी घमंड करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="22">क्या सैई इब्रानी हन? मैं भी ऐ। क्या सैई इस्राएली हन? मैं भी ऐ। क्या सैई अब्राहमे दे वंश हन? मैं भी ऐ।</verse>
				<verse number="23">क्या सैई मसीह दे सेवक हन? मैं पागल माणुये साइआं ग्लांदा ऐ, अपर मैं तिन्हां ते बधी नैं सेवक ऐ। मैं तिन्हां ते जादा मेहनत कित्तियो ऐ, तिन्हां ते जादा मैं जेला च गेआ, बड़ी बरी मारेया ऐ, हमेसा ई मेरे प्राण मुसीबता च पै हन।</verse>
				<verse number="24">मैं पंज बरी यहूदी अगुआं दे हत्थे ते उन्तांली-उन्तांली कोड़े खादे।</verse>
				<verse number="25">त्रै बरी मैं डंडे खादे; इक्क बरी मिन्जो पर पत्थर मारे; त्रै बरी जाह्ज टूटी गै, जिन्हां पर मैं बैठेया था; इक्क दिन कने इक्क रात मैं समुंदरे दे पांणिये च कटेया।</verse>
				<verse number="26">बार-बार मिन्जो सफर करणा पै, कदी नदियां दे खतरेयां च; कदी डाकुआं दे खतरेयां च; कदी अपणी जाति आल़ेआं ते खतरेयां च; होरनी जातिआं आल़ेआं ते खतरेयां च; सैहरे दे खतरेयां च; सुनसाण जगाह दे खतरेयां च; समुंदरे दे खतरेयां च; झूठे बसुआसी भाऊआं बिच्च खतरेयां च रेह्आ।</verse>
				<verse number="27">मैं कड़ी मेहनत कित्ती, कने बड़ियां रातीं जागदे कटीं। मिन्जो जयादातर भुखा रैहणा पेआ। भुख प्यास च, बार-बार ब्रत करणे च, ठंडी च कने कपड़ेयां दिया कमिया च, इन्हां सबना तकलीफां जो झेलदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="28">कने होरनी गल्लां जो छड्डी नैं जिन्हां दा बखान मैं नीं करदा, सारी कलीसियां दी फिकर हर रोज मिन्जो हुंदी रैंह्दी ऐ।</verse>
				<verse number="29">जाह़लू कोई कमजोर हुंदा ऐ, तां मैं भी कमजोर मसूस करदा ऐ। जाह़लू कोई पापे च पोंदा ऐ, तां मेरा मन बड़ा दुखी हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="30">जे मिन्जो घमंड करणा ई ऐ, तां मैं अपणिया कमजोरियां दियां गल्लां पर घमंड करगा।</verse>
				<verse number="31">प्रभु यीशु मसीह दा पिता परमात्मा जेह्ड़ा सदा धन ऐ, जाणदा ऐ कि मैं झूठ नीं ग्लांदा।</verse>
				<verse number="32">जाह़लू मैं दमिश्क सैहरे च था, तां अरितास राजे दे हाकमे मिन्जो पकड़णे तांई दमिश्कियां दे सैहरे पर पैहरा लगाई दित्ता,</verse>
				<verse number="33">कने मैं डल्ला च खिड़किया ते होई नैं सैहरे दी चार दीवारी ते लौआई दित्ता, कने हाकमे दे पैहरे ते बची करी निकल़ी गेआ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">घमंड करणे ते मिन्जो कोई फायदा नीं, भिरी भी मिन्जो इआं करणा पोंदा ऐ। इसतांई मैं प्रभु दे दित्यो दर्शना कने प्रकाशणा दी चर्चा करगा।</verse>
				<verse number="2">मैं मसीह च चौदा साल पैहल्ले सुअर्गे जो चुक्की लेआ गेआ। मैं अपणे सरीर च या सरीरे ते बाहर था, मैं नीं जाणदा, सिर्फ परमात्मा जाणदा ऐ।</verse>
				<verse number="3">हाँ सिर्फ परमात्मा ई जाणदा ऐ, कि मैं सरीरे च था या सरीरे ते बाहर। अपर मैं जाणदा ऐ</verse>
				<verse number="4">कि मैं सुअर्गे पर चुक्की लेआ था, कने देहई गल्ल सुणी जेह्ड़ी ग्लाणे आल़ी नीं ऐ। कने जेह्ड़ा मुँऐ पर लेयोणा माणुये जो ठीक नीं ऐ।</verse>
				<verse number="5">ऐदई घटनां पर घमंड करणा खरा ऐ, अपर मैं इआं नीं करणे आल़ा ऐ। मैं सिर्फ अपणिया कमजोरिया पर घमंड करदा ऐ।</verse>
				<verse number="6">क्जोकि जे मैं घमंड करणा चां भी तां मूर्ख नीं ऐ, क्जोकि सच्च ग्लांदा ऐ। तमी मैं अपणे आप्पे जो घमंड करणे ते रोकदा ऐ। क्जोकि मैं नीं चांह़दा ऐ कि कोई इसते जादा बड़ेयाई करैं, जेह्ड़ा मेरिया ज़िन्दगिया च दिक्खदे हन, कने मिन्जो ते सुसमाचार सुणदे हन।</verse>
				<verse number="7">इसतांई कि मैं परमात्मे दियां अनोखियां गल्लां ते घमंडी नीं बणैं, मेरे सरीरे च कन्डा चुभाया। सैह़ कन्डा सैताने दा इक्क दूत ऐ, जेह्ड़ा मिन्जो तकलीफ दिंदा ऐ, तांजे मैं घमंड नीं करैं।</verse>
				<verse number="8">इसदे बारे च मैं प्रभुये नैं त्रै बरी विणती कित्ती, कि मिन्जो ते दूर होई जा।</verse>
				<verse number="9">अपर प्रभुयैं मिन्जो नैं ग्लाया, “मेरा अनुग्रह तेरे तांई काफी ऐ। क्जोकि मेरी सामर्थ कमजोरिया च खरे कित्ते कम्म करदी ऐ।” इसतांई मैं बड़ी खुसिया नैं अपणी कमजोरियां पर घमंड करगा, कि मसीह दी सामर्थ मिन्जो पर छौं करदी रैंह्।</verse>
				<verse number="10">इसा बज़ाह ते मैं मसीह तांई कमजोरियां च, कने निंदा च, कने दीनता च, कने सतांवा च, कने मुसीबतां च खुस ऐ। क्जोकि जाह़लू मैं कमजोर हुंदा ऐ, तां मैं मसीह दी सामर्थी नैं मजबूत हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">मैं वेबकूफिया दियां गल्लां करा दा ऐ, अपर तुहां लोकां मिन्जो एह़ करणे तांई मजबूर कित्ता। तुहां जो तां मेरी सपारस करणी चाइदी थी, क्जोकि जे मैं कुच्छ भी नीं, तमी जेह्ड़े अपणे आप्पे जो बड्डे ते बड्डा प्रेरित समझदे हन, तिन्हां ते मैं कुसा गल्ला च घट नीं ऐ।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू मैं तुहां सौगी था, तां एह़ साबित कित्ता, कि मैं असली प्रेरित ऐ। कने मैं सबर रखी नैं तुहां बिच्च मते सारे चमत्कार, अनोखे कम्म कने सामर्थी दे कम्म करी नैं दस्से।</verse>
				<verse number="13">दूईआं कलीसियां दे मकाबले तुहां लोकां च कुसा गल्ला दी कमी रेई गेई ऐ? हाँ, मैं तुहां लोकां पर बोझ नीं बणेया, तुहां मिन्जो इसा भुल्ला तांई माफ करा।</verse>
				<verse number="14">दिक्खा, हुण मैं त्री बरी तुहां अल्ल ओणे जो त्यार ऐ, कने मैं तुहां पर कोई बोझ नीं बणगा। क्जोकि मैं तुहां दिया धन-दौलता जो नीं, अपर तुहां जो ई चांह़दा ऐ। क्जोकि बच्चेयां जो माँऊ बुढ़े तांई धन-दौलत नीं कठ्ठेरणी चाइदी, अपर माँऊ बुढ़ेआं जो बच्चेयां तांई धन-दौलत कठ्ठेरणी चाइदी।</verse>
				<verse number="15">मैं तुहां लोकां तांई बड़ी खुसिया नैं सब कुच्छ खर्च करी दिंगा, कने अपणे आप्पे जो भी देई दिंगा। जे मैं तुहां नैं इतणा प्यार करदा ऐ, तां क्या तुहां मिन्जो नैं घट प्यार करगे?</verse>
				<verse number="16">भिरी भी तुहां जो एह़ मन्नणा पोणा, कि मैं तुहां पर बोझ नीं बणेया, अपर कोई ना कोई मिन्जो पर दोस जरूर लगाई सकदा ऐ, कि “सैह़ बड़ा चलाक ऐ कने तिन्हीं तुहां जो धोखा देई नैं फसाई लेआ।”</verse>
				<verse number="17">तुहां दस्सा, जिन्हां लोकां जो मैं तुहां अल्ल घल्लेया, क्या तिन्हां लोकां च कुसी दे जरिये भी मैं धोखा देई नैं तुहां ते कुच्छ गलत फायदा लेआ?</verse>
				<verse number="18">मैं तीतुसे जो समझाई नैं तिस सौगी तिस भाऊये जो घल्लेया, तां क्या तीतुसें धोखा करी नैं तुहां ते कुच्छ गलत फायदा लेआ? क्या अहां इक्की पवित्र आत्मा दे जरिये नीं चल्ले, क्या इक्क ई रस्ते पर नीं चल्ले?</verse>
				<verse number="19">तुहां लोक एह़ समझदे हुंगे, कि अहां तुहां सामणै जवाब दै दे हन। अपर अहां तां परमात्मे जो सामणै समझी करी मसीह च ग्लांदे हन, कने हे प्यारे साथी बसुआसियो, सारियां गल्लां तुहां दे बसुआसे दे फायदे तांई ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि मिन्जो डर ऐ, कुत्थी इआं ना होयैं कि मैं आई नैं जिंआं चांह़दा ऐ, तिंआं तुहां जो नीं पां; कने मिन्जो भी जिंआं तुहां नीं चांह़दे तिंआं ई पान; कने तुहां च झगड़ा, जल़ण, गुस्सा, बरोध, नफरत, चुगली, घमंड कने बखेड़े होन।</verse>
				<verse number="21">कने कुत्थी इआं ना होयैं कि जाह़लू मैं बापस औयें तां मेरा परमात्मा तुहां सामणै मिन्जो सर्मिंदा नीं करी दैं, कने मिन्जो मतेआं तांई भिरी सोक करणा पोयैं, जिन्हां पैहल्ले पाप कित्या था कने गंदे कम्म, ब्यभिचार कने लुचपण ते, जेह्ड़ा तिन्हां कित्ते, मन नीं बदलेया।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">हुण त्री बरी मैं तुहां अल्ल ओआ दा ऐ। पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “दो या तीन गवाहां दे जरिये हर इक्क गल्ल साबित कित्ती जांगी।”</verse>
				<verse number="2">जिंआं मैं जाह़लू दूई बरी तुहां सौगी था, तिंआं ई हुण दूर रैंह्दे-रैंह्दे तिन्हां लोकां जो जिन्हां पैहल्ले पाप कित्या था, कने बाक्कि सारे लोकां जो हुण पैहल्ले ते ग्लाई दिंदा ऐ, कि जे मैं भिरी ओंगा, तां छड्डगा नीं।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि तुहां तां इसदा सबूत चांह़दे हन, कि मसीह मिन्जो च ग्लांदा ऐ। तुहां जो सधारणे तांई मसीह कमजोर नीं ऐ, अपर तुहां च सामर्थी ऐ।</verse>
				<verse number="4">सैह़ कमजोरियां दिया बज़ाह ते सूल़िया पर टूंगेया तां गेआ, भिरी भी परमात्मे दी सामर्थी नैं जिन्दा ऐ। अहां भी तिस च कमजोर हन, अपर परमात्मे दिया सामर्थी नैं जेह्ड़ी तुहां तांई ऐ, तिस सौगी जींगे।</verse>
				<verse number="5">अपणे आप्पे जो परखा, कि बसुआसे च हन कि नीं। अपणे आप्पे जो जांचा, क्या तुहां अपणे बारे च एह़ नीं जाणदे, कि यीशु मसीह तुहां च ऐ? नीं तां तुहां परखणे च नकम्मे निकल़े हन।</verse>
				<verse number="6">अपर मेरी आसा ऐ कि तुहां जाणी लैंगे, कि अहां नकम्मे नीं निकल़े हन।</verse>
				<verse number="7">अहां अपणे परमात्मे नैं एह़ प्रार्थना करदे हन, कि तुहां कोई बुराई ना करन, इसतांई नीं कि अहां खरे दुस्सन, अपर अहां चांह़दे हन, कि तुहां भलाई करा, चाहे अहां नकम्मे ठैह़रन।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि अहां सच्चाईया दे बरोध च कुच्छ नीं करी सकदे, अपर सच्चाईया सौगी सदा खड़े रेई सकदे हन।</verse>
				<verse number="9">जाह़लू अहां कमजोर हन, कने तुहां ताकतवर हन, तां अहां खुस हुंदे हन, कने एह़ प्रार्थना भी करदे हन, कि तुहां बसुआसे च मजबूत होई जा।</verse>
				<verse number="10">इसा बज़ाह ते मैं तुहां अल्ल ओणे ते पैहल्ले इन्हां सारियां गल्लां जो लिखदा ऐ, तांजे मिन्जो अपणे हक्के दा इस्तेमाल करी नैं तुहां जो सज़ा दैणे दी जरूरत नीं, जेह्ड़ा हक्क मिन्जो परमात्मे दित्या ऐ। क्जोकि मैं अपणा हक्क तुहां दे बसुआसे जो मजबूत करणे तांई चांह़दा ऐ, ना कि तिसियो नास करणे तांई।</verse>
				<verse number="11">कने हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं इन्हां सब्दां सौगी चिठ्ठी बंद करदा ऐ। खुस रेह्आ, सिद्ध बणदे जा, इक्की दूये जो हौंसला दिंदे रेह्आ, इक्क मन रेह्आ, मिल्ली जुली नैं रेह्आ। ताह़लू प्यार कने सांति दा परमात्मा तुहां सौगी रैंह्गा।</verse>
				<verse number="12">इक्की दूये जो प्यारे नैं गल़े मिल्ली करी नमस्कार करा।</verse>
				<verse number="13">सारे परमात्मे दे लोक तुहां जो नमस्कार करदे हन।</verse>
				<verse number="14">प्रभु यीशु मसीह दा अनुग्रह कने परमात्मे दा प्यार कने पवित्र आत्मा दी सेहभागिता तुहां सबना सौगी हुंदी रैंह्।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="48">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं पौलुस जेह्ड़ा इक्क प्रेरित ऐ एह़ चिठ्ठी तुहां जो लिखदा ऐ, जेह्ड़ा कि ना तां माणुआं दे पास्से ते कने ना माणुये दे जरिये चुणेया था, अपर यीशु मसीह कने पिता परमात्मे दे जरिये जिन्हीं तिसियो मरेयां ते जिन्दा कित्ता।</verse>
				<verse number="2">कने सारे भाऊआं दे पास्से ते जेह्ड़े मिन्जो सौगी हन, मैं एह़ चिठ्ठी गलातिया सैहरे दियां कलीसियां जो लिखदा ऐ।</verse>
				<verse number="3">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि पिता परमात्मे कने अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे पास्से तुहां जो अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="4">यीशु मसीयैं अपणी ज़िन्दगी अहां दे पापां तांई देई दित्ती, तांजे अहां दे परमात्मे दी कने पिता दिया इच्छा मताबक अहां जो इस बग्ते दे बुरे संसारे ते छड्डां।</verse>
				<verse number="5">तिसदी स्तुति कने बड़ेयाई जुगा-जुग हुंदी रैंह्। आमीन।</verse>
				<verse number="6">मिन्जो हरानी हुंदी कि जिन्हीं तुहां जो मसीह दे अनुग्रह च सद्देया तिसते तुहां इतणी तौल़ी फिरी करी दूईआं सिक्षां दे पास्से मुड़ी गै।</verse>
				<verse number="7">अपर सैह़ दूआ सुसमाचार ऐ ई नीं। अपर गल्ल एह़ ऐ कि कितणे ऐदेय हन जेह्ड़े तुहां जो डराई दिंदे हन, कने मसीह दे सुसमाचारे जो बिगाड़णा चांह़दे हन।</verse>
				<verse number="8">अपर जे अहां, या सुअर्ग ते कोई सुअर्गदूत भी तिस सुसमाचारे जो छड्डी करी जेह्ड़ा अहां जो सणाया ऐ, कोई होर सिक्षा तुहां जो दैं, तां परमात्मा तिन्हां जो सज़ा दैं।</verse>
				<verse number="9">जिंआं अहां पैहल्ले ग्लाई बैठेयो हन, तिंआं ई मैं हुण भिरी ग्लांदा ऐ, कि तिस सुसमाचारे जो छड्डी करी जिसियो तुहां मन्नेया ऐ, जे कोई दूई सिक्षा दिंदा ऐ, तां परमात्मा तिन्हां जो सज़ा दैं।</verse>
				<verse number="10">हुण मैं माणुआं जो नीं अपर परमात्मे जो खुस करणे दी कोसस करदा ऐ, मैं माणुआं जो खुस करणे दी कोसस नीं करदा ऐ। जे मैं हुण तिकर माणुआं जो खुस करा दा हुंदा, तां मसीह दा दास नीं हुंदा।</verse>
				<verse number="11">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां जो दस्सी दिंदा ऐ, कि जेह्ड़ा सुसमाचार मैं सणाया ऐ, सैह़ लोकां दे पास्से ते नीं ऐ।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि सैह़ मिन्जो लोकां दे पास्से ते नीं पुज्जया, कने ना मिन्जो सखाया, अपर यीशु मसीह दे तेजे ते मिल्लेया।</verse>
				<verse number="13">तुहां एह़ सुणेया ऐ कि मैं पैहल्ले यहूदी व्यबस्था जो मनदा था, कने मैं परमात्मे दी कलीसिया दे लोकां जो बड़ा सतांदा कने नास करदा था।</verse>
				<verse number="14">कने अपणे मते सारे जाति भाऊआं ते जेह्ड़े मेरिया उम्रा दे थे, यहूदी व्यबस्था जो बड़ा मनदा था कने अपणे पूर्वजां दे रीति रिवाजां च बड़ा जोसीला था।</verse>
				<verse number="15">अपर परमात्मे दी जाह़लू इच्छा होई कि मिन्जो च अपणे पुत्तरे जो प्रगट करैं, तिसा इच्छा जो पूरा करणे तांई तिन्हीं मिन्जो मेरे पैदा होणे ते पैहल्ले ई चुणी लेआ, कने अनुग्रह दे जरिये अपणे कम्मां तांई सद्दी लेआ। तांजे मैं होरनी जातिआं च तिसदा सुसमाचार सणा। इन्हां कम्मां दे बारे च मैं कुसी भी माणुये ते सलाह नीं लेई।</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">कने जेह्ड़े मिन्जो ते पैहल्ले दे प्रेरित चुणेयो थे, तिन्हां नैं मिलणे तांई मैं यरूशलेम सैहरे जो नीं गेआ। अपर जितणी तौल़ी होई सकेया अरब देसे जो चली गेआ कने तित्थु ते दुवारी दमिश्क सैहरे जो बापस आई गेआ।</verse>
				<verse number="18">भिरी त्रीं साल्लां बाद मैं पतरसे नैं मिलणे तांई यरूशलेम सैहरे जो गेआ, कने तिस अल्ल पन्दरां दिन रेह्आ।</verse>
				<verse number="19">अपर प्रभुये दे भाऊ याकूबे जो छड्डी करी मैं होर कुसी प्रेरित नैं नीं मिल्लेया।</verse>
				<verse number="20">दिक्खा, जेह्ड़ियां गल्लां मैं तुहां जो लिखदा ऐ, परमात्मा जाणदा ऐ कि सैह़ सारियां सच्चियां हन।</verse>
				<verse number="21">यरूशलेम सैहरे जो छड्डणे दे बाद मैं सीरिया कने किलिकिया दे प्रदेसां च आया।</verse>
				<verse number="22">अपर यहूदिया प्रदेसे दियां कलीसियां जेह्ड़ियां मसीह च थियां, तिन्हां कलीसियां दे लोकां मिन्जो कदी नीं दिख्या था।</verse>
				<verse number="23">अपर तिन्हां लोकां बार-बार ऐई सुणेया कि जेह्ड़ा अहां जो पैहल्लैं सतांदा था, सैह़ हुण तिसी बसुआसे दा सुसमाचार सणांदा ऐ जिसदे बारे च सैह़ पैहल्ले लोकां जो मसीह पर बसुआस करणे ते रोकदा था।</verse>
				<verse number="24">परमात्मैं जेह्ड़ा बदलाव मेरिया ज़िन्दगिया च कित्ता, तिसियो दिक्खी करी सैह़ परमात्मे दी महिमा करदे थे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">चौदा साल्लां बाद मैं बरनबासे सौगी भिरी यरूशलेम सैहरे जो गेआ, कने तीतुसे जो भी सौगी लेई गेआ।</verse>
				<verse number="2">मैं तित्थु तां गेआ क्जोकि परमात्मैं मिन्जो जाणे तांई ग्लाया; कने जाह़लू मैं तित्थु था तां मैं पड़दे नैं अगुआं नैं मिल्ली करी तिन्हां जो सैह़ सुसमाचार सणाया जेह्ड़ा मैं होरनी जातिआं दे लोकां जो सणांदा था, तांजे इआं ना होयैं कि जेह्ड़ा मैं करा दा था या जेह्ड़ा हुण करदा ऐ सैह़ बेकार होई जां।</verse>
				<verse number="3">अपर मेरा साथी तीतुस जेह्ड़ा इक्क यूनानी ऐ कने जिसदा खतणा नीं होएया था। अपर यरूशलेम सैहरे दिया कलीसिया दे अगुआं तिसियो अपनाया। तिन्हां तिसियो खतणा करणे तांई मजबूर नीं कित्ता।</verse>
				<verse number="4">एह़ तिन्हां झूठे भाऊआं दिया बज़ाह ते होएया, जेह्ड़े चोरी छिपे अहां दिया मंडल़िया च आईयो थे, कि तिसा अजादिया दा जेह्ड़ी यीशु मसीह च अहां जो मिलियो ऐ, भेत लेई करी अहां जो दास बणान।</verse>
				<verse number="5">इक्क बग्त भी तिन्हां नैं सेहमत होणा अहां नीं मन्नेया, इसतांई कि सुसमाचार जेह्ड़ा सच्च ऐ, तुहां च बणी रैंह्।</verse>
				<verse number="6">यरूशलेम सैहरे च कलीसिया दे अगुआं जेह्ड़ी सिक्षा मैं दिंदा ऐ, तिसा जो बदलणे तांई मिन्जो मजबूर नीं कित्ता, इसते मिन्जो कोई फर्क नीं पोंदा कि सैह़ अगुऐ कदेय हन; क्जोकि परमात्मा बाहरी दखावे जो दिक्खी नैं न्याय नीं करदा।</verse>
				<verse number="7">अपर इसदिया जगाह जाह़लू तिन्हां अगुआं दिख्या कि जिंआं यहूदी लोकां तांई परमात्मैं सुसमाचारे दा कम्म पतरसे जो दित्ता, तिंआं ई होरनी जातिआं जो सुसमाचार सणाणे दा कम्म मिन्जो दित्ता।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि परमात्मैं पतरसे जो प्रेरित होणे तांई चुणेया कने यहूदी लोकां बिच्च बड़े सामर्थी दे कम्म करवाये, तिंआं ई तिन्हीं मिन्जो ते भी होरनी जातिआं दे लोकां बिच्च सैदेय सामर्थी दे कम्म करवाये,</verse>
				<verse number="9">कने जाह़लू तिन्हां तिस अनुग्रह जो जेह्ड़ा मिन्जो मिल्लेया था जाणी लेआ, तां याकूब, कने कैफा, कने यूहन्ना जेह्ड़े कलीसिया दे खम्भेयां साइआं समझे जांदे थे, मिन्जो कने बरनबासे जो संगतिया दा सज्जा हत्थ दित्ता कि अहां होरनी जातिआं दे लोकां अल्ल जान कने सैह़ यहूदी लोकां अल्ल जान।</verse>
				<verse number="10">तिन्हां अहां नैं सिर्फ एह़ विणती कित्ती कि अहां यरूशलेम सैहरे च गरीब बसुआसियां दी मदत करन, कने इस कम्मे जो करणे दी मैं अप्पु भी कोसस करदा था।</verse>
				<verse number="11">इक्की दिने बाद पतरस अन्ताकिया सैहरे च आया, तां मैं तिसदे मुँऐ पर तिसदा बरोध कित्ता, क्जोकि सैह़ ठीक कम्म नीं करा दा था।</verse>
				<verse number="12">इसतांई कि याकूब दे पास्से ते कुच्छ लोकां दे ओणे ते पैहल्ले पतरस तिन्हां बसुआसियां सौगी खांदा था जेह्ड़े यहूदी लोक नीं थे, अपर यरूशलेम सैहरे ते ऐत्थु आएयो कुच्छ बसुआसियां दे डरे दे मारे जेह्ड़े याकूबें घल्लेयो थे, तिन्हां ते सैह़ दूर-दूर रैहणा लग्गा।</verse>
				<verse number="13">तिस सौगी कुच्छ यहूदी बसुआसियां भी ढोंग कित्ता, ऐत्थु तिकर कि बरनबास भी तिन्हां ते डरणा लग्गा, कने होरनी जातिआं ते दूर-दूर रैहणा लग्गा।</verse>
				<verse number="14">अपर जाह़लू मैं दिख्या कि सैह़ सुसमाचारे दी सच्चाईया पर सिध्धी चाल नीं चलदे, तां मैं सारेयां दे सामणै पतरसे नैं ग्लाया, “जाह़लू तू यहूदी होई नैं होरनी जातिआं साइआं चलदा ऐ कने यहूदियां साइआं नीं, तां तू होरनी जातिआं जो यहूदियां साइआं चलणे जो क्जो ग्लांदा ऐ?”</verse>
				<verse number="15">अहां तां जन्म ते ई यहूदी हन, कने होरनी जातिआं साइआं पापी नीं हन।</verse>
				<verse number="16">तमी सैह़ जाणी करी कि माणु व्यबस्था दे कम्मां ते नीं, अपर सिर्फ यीशु मसीह पर बसुआस करणे दे जरिये धर्मी बणदा ऐ, अहां अप्पु भी यीशु मसीह पर बसुआस कित्ता कि अहां मूसा दिया व्यबस्था जो मन्नणे ते नीं, अपर मसीह पर बसुआस करणे ते धर्मी बणे; क्जोकि मूसा दिया व्यबस्था जो मन्नणे ते कोई माणु धर्मी नीं बणगा।</verse>
				<verse number="17">अहां जेह्ड़े मसीह च धर्मी बणना चांह़दे हन, जे अप्पु ई पापी बणन, तां क्या तिसदा मतलब एह़ ऐ कि मसीह अहां जो पापी बणांदा ऐ? नीं कदी भी नीं।</verse>
				<verse number="18">अपर जे मैं कुच्छ ढाई दैं, कने तिसियो भिरी बणाई दैं, तां मैं एह़ साबित करदा ऐ कि पैहल्ले मैं गलत था।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि मैं मूसा दिया व्यबस्था दे जरिये व्यबस्था तांई मरी गेआ कि परमात्मे तांई जीयें।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू मसीह सूल़िया पर मरेया, तां मैं भी मरी गेआ, कने हुण जेह्ड़ा मिन्जो च जिन्दा ऐ, सैह़ मैं नीं अपर मसीह ऐ; कने हुण जिंआं मैं जीआ दा ऐ तां सिर्फ तिस बसुआसे दे जरिये जेह्ड़ा परमात्मे दे पुत्तरे पर ऐ, जिन्हीं मिन्जो नैं प्यार कित्ता कने मिन्जो तांई अपणे आप्पे जो देई दित्ता।</verse>
				<verse number="21">मैं परमात्मे दे अनुग्रह जो नीं टाल़दा, क्जोकि जे व्यबस्था दे जरिये माणु धर्मी बणदा ऐ, तां मसीह दा मरना बेकार हुंदा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">हे नासमझ गलातिया दे बसुआसियो कुणी तुहां दियां अखीं पर पड़दा पाई दित्या ऐ? अहां तां तुहां जो खरे कित्ते समझाया कि क्जो यीशु मसीह सूल़िया पर मरेया।</verse>
				<verse number="2">मैं तुहां ते सिर्फ एह़ जाणना चांह़दा ऐ, क्या तुहां पवित्र आत्मा मूसा दिया व्यबस्था जो मन्नणे दिया बज़ाह ते, या सुसमाचार सुणने कने तिस पर बसुआस करणे दिया बज़ाह ते पाया?</verse>
				<verse number="3">क्या तुहां ऐदेय नासमझ हन कि तुहां अपणी मसीह ज़िन्दगी पवित्र आत्मा दे कम्मां दे जरिये जेह्ड़ी तुहां च ऐ सुरू कित्ती, क्या हुण तुहां इसा जो अपणे कम्मां दे जरिये खत्म करणा चांह़दे हन?</verse>
				<verse number="4">बसुआसी बणने ते बाद तुहां बड़ा भरी दुख झेलेया। मैं सच्च-बिच्च एह़ समझदा ऐ कि एह़ दुख बेकार नीं गेआ।</verse>
				<verse number="5">परमात्मा जेह्ड़ा तुहां जो पवित्र आत्मा दिंदा ऐ कने तुहां च सामर्थी दे कम्म करदा ऐ, सैह़ क्या मूसा दिया व्यबस्था जो मन्नणे ते या मसीह दे सुसमाचारे पर बसुआसे करणे दिया बज़ाह ते इआं करदा ऐ?</verse>
				<verse number="6">“अब्राहमे जो दिक्खा, जिन्हीं परमात्मे पर बसुआस कित्ता, कने एह़ तिस तांई धार्मिकता गिणी गेई।”</verse>
				<verse number="7">तां एह़ जाणी लेआ कि जेह्ड़े अब्राहमे साइआं परमात्मे पर बसुआस करणे आल़े हन, सैई अब्राहमे दी औलाद हन।</verse>
				<verse number="8">कने पवित्रशास्त्रे च बड़ी पैहल्ले ते ई एह़ लिख्या ऐ कि परमात्मा होरनी जातिआं दे लोकां जो बसुआसे नैं धर्मी बणांगा, इसतांई पवित्रशास्त्रे च परमात्मे एह़ सुसमाचार अब्राहमे जो पैहल्ले ते ई सणाई दित्ता कि “तेरे जरिये सारी जातिआं दे लोक आसीष पांगे।”</verse>
				<verse number="9">इसतांई जेह्ड़े परमात्मे पर बसुआस करदे हन, ठीक तिंआं ई जिंआं अब्राहमें तिस पर बसुआस कित्ता। परमात्मा तिन्हां सारे बसुआस करणे आल़ेआं जो आसीष दिंदा ऐ, ठीक तिंआं ई जिंआं तिन्हीं अब्राहमे जो दित्ती।</verse>
				<verse number="10">इसतांई जितणे लोक मूसा दिया व्यबस्था जो मन्नणे दे जरिये परमात्मे जो खुस करणे दी कोसस करदे हन, तिन्हां जो परमात्मा सज़ा दिंगा, क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “जेह्ड़ा कोई व्यबस्था दी कताबा च लिखियां सारियां गल्लां जो लगातार नीं मनदा, तिसियो परमात्मा सज़ा दिंदा ऐ।”</verse>
				<verse number="11">अपर एह़ गल्ल सच्च ऐ कि मूसा दिया व्यबस्था जो मन्नणे दे जरिये परमात्मे दे सामणै कोई धर्मी नीं बणदा, “क्जोकि जेह्ड़ा माणु परमात्मे पर भरोसा रखदा ऐ, सैह़ अप्पु जो बसुआसे दे जरिये धर्मी बणांदा ऐ, कने सदा जिन्दा रैंह्गा।”</verse>
				<verse number="12">अपर मूसा दी व्यबस्था बसुआसे दा साहरा नीं लैंदी ऐ; क्जोकि “जेह्ड़ा कोई इन्हां सारियां गल्लां जो मनदा ऐ, कने तिन्हां पर चलदा ऐ, सैह़ तिन्हां दिया बज़ाह ते जिन्दा रैंह्गा।”</verse>
				<verse number="13">मसीह जेह्ड़ा सूल़िया पर मरने दिया बज़ाह ते अहां तांई श्रापित होएया, कने तिन्हीं अहां जो खरीदी करी मूसा दिया व्यबस्था दे श्राफे ते बचाया, क्जोकि पवित्रशास्त्रे च एह़ लिख्या ऐ, “जेह्ड़ा कोई सूल़िया पर टुंगी करी मारेया जांदा ऐ सैह़ श्रापित ऐ।”</verse>
				<verse number="14">एह़ इसतांई होएया कि अब्राहमे दी आसीष जिसा जो परमात्मैं तिसियो दैणे दा वादा कित्या था, यीशु मसीह च होरनी जातिआं तिकर पुज्जें, कने अहां यीशु मसीह पर बसुआस करणे दे जरिये तिसा पवित्र आत्मा जो हासल करन जिसा जो दैणे दा वादा तिन्हीं अहां नैं कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="15">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां लोकां जो रोजे दी ज़िन्दगिया दा उदारण देई नैं ग्लांदा ऐ। जाह़लू दो माणु अप्पु च समझौता करदे हन, तां ना कोई तिसियो टाल़दा ऐ कने ना तिस च कुच्छ बधांदा ऐ।</verse>
				<verse number="16">ठीक तिंआं ई परमात्मैं अपणे वादे अब्राहमे जो कने तिसदे वंशे जो दित्ते। पवित्रशास्त्र एह़ नीं ग्लांदा ऐ, कि “तेरे वंशा जो,” जिंआं मतेआं दे बारे च ग्लाया; अपर एह़ इक्की माणुये दे बारे च ग्लांदा ऐ, कि “तेरे वंशे जो,” कने सैह़ मसीह ऐ।</verse>
				<verse number="17">अपर मैं एह़ ग्लांदा ऐ, कि सैह़ वादा जेह्ड़ा परमात्मैं अब्राहमे सौगी पैहल्ले ते ई पक्का कित्या था, तिसियो व्यबस्था चार सौ तीई साल बाद भी आई नैं नीं टाल़ी सकदी कि वादे बेकार होन।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि परमात्मैं अहां जो आसीष मूसा दिया व्यबस्था जो मन्नणे दिया बज़ाह ते नीं दित्ती, अपर तिन्हीं अब्राहमे जो एह़ मुफ्ते च दित्ती, क्जोकि परमात्मैं तिस नैं दैणे दा वादा कित्या था।</verse>
				<verse number="19">तां भिरी मूसा दी व्यबस्था क्जो दित्ती गेई? व्यबस्था इसतांई दित्ती, कि लोक एह़ समझी लैन कि पाप सच्च-बिच्च क्या ऐ, अपर परमात्मैं व्यबस्था इसतांई बणाई तांजे एह़ मसीह दे ओणे दे बग्ते तिकर बणी रैंह्, जेह्ड़ा अब्राहमे दे वंशे दा ऐ, कने जिसदे बारे च वादा कित्या था। परमात्मैं व्यबस्था मूसा जो सुअर्गदूतां दे जरिये दित्ती जेह्ड़ा परमात्मे कने लोकां दा बचौलिया था।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू दूँ माणुआं बिच्च समझौता हुंदा ऐ, ताह़लू बचौलिये दी जरूरत पोंदी ऐ। अपर परमात्मा इक्क ई ऐ, कने जाह़लू तिन्हीं अब्राहमे नैं वादा कित्ता तां तिन्हां बिच्च कोई बचौलिया नीं था।</verse>
				<verse number="21">तां क्या इसदा मतलब एह़ ऐ कि व्यबस्था परमात्मे दे वादेयां दे खलाफ ऐ? नीं बिलकुल नीं। क्जोकि जे ऐदई व्यबस्था दित्ती जांदी जेह्ड़ी ज़िन्दगी देई सकदी, तां व्यबस्था जो मन्नणे दे जरिये सदा दी ज़िन्दगी हासल कित्ती जाई सकदी थी।</verse>
				<verse number="22">अपर पवित्रशास्त्र एह़ दस्सदा ऐ कि अहां सारे पापी हन, इसतांई जेह्ड़ा वादा परमात्मैं कित्या ऐ, सैह़ तिन्हां तांई सिर्फ यीशु मसीह पर बसुआस करणे दे जरिये पूरा हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="23">अपर यीशु मसीह दे ओणे कने तिस पर बसुआस करणे ते पैहल्लैं अहां यहूदी लोक जेला च बंद थे कने व्यबस्था अहां दी रखवाल़ी करदी थी, व्यबस्था अहां जो ताह़लू तिकर कैदियां साइआं बणाई रखेया जाह़लू तिकर परमात्मैं अहां पर मसीह जो प्रगट नीं कित्ता।</verse>
				<verse number="24">इसतांई व्यबस्था मसीह दे ओणे तिकर अहां जो रस्ता दस्सणे तांई कने अहां दी रखवाल़ी करणे तांई दित्ती गेई, तांजे अहां परमात्मे दे सामणै मसीह च बसुआस करणे दे जरिये धर्मी बणन।</verse>
				<verse number="25">अपर हुण जेह्ड़ा अहां मसीह पर बसुआस करदे हन, तां अहां जो रस्ता दस्सणे तांई कने अहां दी रखवाल़ी करणे तांई व्यबस्था दी हुण कोई जरूरत नीं ऐ।</verse>
				<verse number="26">क्जोकि तुहां सारे तिस बसुआसे दिया बज़ाह ते जेह्ड़ा यीशु मसीह पर ऐ, परमात्मे दी औलाद हन।</verse>
				<verse number="27">कने तुहां च जितणेयां मसीह च बपतिस्मा लेआ ऐ तिन्हां मसीह दिया ज़िन्दगिया जो पैहनी लेआ ऐ, जिंआं कोई नौये कपड़े पैहणदा ऐ।</verse>
				<verse number="28">मसीह च हुण यहूदी कने यूनानी लोकां च कोई फर्क नीं; कने ना कोई दास च ना कोई अजाद च; ना कोई मर्दे च ना कोई जणासा च, क्जोकि तुहां सारे यीशु मसीह च इक्क हन।</verse>
				<verse number="29">क्जोकि जे तुहां मसीह दे हन, तां तुहां हुण अब्राहमे दे परवारे दा हिस्सा हन, कने तुहां जो सैह़ हर इक्क चीज्ज मिलगी, जिसदा परमात्मैं अब्राहमे सौगी वादा कित्या था।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">मैं उदारण देई नैं एह़ समझांदा ऐ, कि वारस जाह़लू तिकर जागत ऐ, हलांकि सैह़ सारियां चीज्जां दा मालक ऐ, तमी तिस च कने दासे च कोई फर्क नीं।</verse>
				<verse number="2">अपर सैह़ बग्त ओणे तिकर जेह्ड़ा पितैं पक्का कित्या ऐ, कि जागत सम्भाल़णे आल़े कने प्रबन्ध करणे आल़े दे अधिकार दे अधीन रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="3">तिंआं ई अहां भी परमात्मे जो जाणने ते पैहल्लैं इस संसारे दे नियमां कने रीति रिवाजां दे गुलाम थे।</verse>
				<verse number="4">अपर जाह़लू ठीक बग्त आया जिसदी योजना परमात्मैं बणाईयो थी, तां परमात्मैं अपणा इकलौता पुत्तर घल्लेया, जिन्हीं माणुये दे रूपे च जन्म लेआ, कने सैह़ इक्क यहूदी परवारे च पैदा होएया कने तिन्हीं मूसा दिया व्यबस्था दा पालण कित्ता,</verse>
				<verse number="5">तांजे सैह़ तिन्हां सारेयां जो छड्डाई लैं, जेह्ड़े मूसा दिया व्यबस्था दे अधीन ज़िन्दगी जीआ दे थे, कने अहां जो अपणे बच्चेयां साइआं गोद लेई लैं।</verse>
				<verse number="6">कने जे अहां तिसदे बच्चे हन, तां परमात्मैं अपणे पुत्तरे दिया आत्मा जो, जेह्ड़ी परमात्मे जो “हे अब्बा, हे पिता ग्लाई करी हक्कां पांदी ऐ,” अहां दे मनां च घल्लियो ऐ।</verse>
				<verse number="7">इसतांई तुहां हुण गुलाम नीं, अपर परमात्मे दे बच्चे हन। कने इसतांई जे अहां परमात्मे दे बच्चे हन, तां सैह़ अहां जो सारियां चीज्जां दिंगा जेह्ड़ियां तिस अल्ल अपणे बच्चेयां तांई हन।</verse>
				<verse number="8">जाह़लू तुहां परमात्मे जो नीं जाणदे थे तिस बग्त तुहां तिन्हां दे गुलाम थे, जेह्ड़े सच्ची च परमात्मा नीं हन।</verse>
				<verse number="9">अपर हुण तां तुहां दा रिस्ता परमात्मे सौगी बणी गेआ ऐ, मिन्जो एह़ ग्लाणा चाइदा कि परमात्मैं इस रिस्ते दी सुरुआत तुहां सौगी करी लियो ऐ, तां तिन्हां कमजोर कने फ़ालतू सिक्षां दे पास्से क्जो फिरा दे हन, क्या तुहां तिन्हां दे दुवारी भिरी गुलाम बणना चांह़दे हन?</verse>
				<verse number="10">मैं एह़ सुणा दा ऐ कि तुहां जेह्ड़े होरनी जातिआं आल़े बसुआसी हन, यहूदी लोकां दे दिनां दे, मीहनेयां दे, मौसमे दे, कने साल्लां दे त्योहारां जो एह़ सोची करी मनांदे हन कि परमात्मा तिन्हां ते खुस हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">जेह्ड़ा तुहां करा दे हन, मैं तिसते बड़ा परेसान ऐ, कुत्थी इआं ना होयैं कि जेह्ड़ी मेहनत मैं तुहां तांई कित्ती ऐ सैह़ बेकार ना होई जां।</verse>
				<verse number="12">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां नैं विणती करदा ऐ, कि तुहां अपणे आप्पे जो व्यबस्था ते अजाद करी लेआ, जिंआं मैं होएया। क्जोकि मैं व्यबस्था ते अजाद होएया, जिंआं तुहां होरनी जातिआं आल़े होये, तुहां पैहल्ले तां मिन्जो तांई बड़े भरी खरे थे।</verse>
				<verse number="13">अपर तुहां जो याद होणा, कि जाह़लू मैं पैहल्ली बरी तुहां जो सुसमाचार सणाया ताह़लू मैं बमार था।</verse>
				<verse number="14">हलांकि मैं बमार था, कने मेरिया बमारिया दिया बज़ाह ते तुहां बड़िया परेसानिया थे, भिरी भी तुहां मिन्जो नैं नफरत नीं कित्ती। अपर तुहां मेरा आदर कने खरे कित्ते देखभाल कित्ती, ठीक तिंआं ई जिंआं कि मन्ना तुहां परमात्मे दे सुअर्गदूते दा या प्रभु यीशु मसीह दा आदर कित्ता।</verse>
				<verse number="15">तां हुण सैह़ तुहां दी खुसी कुत्थू गेई? मैं सच्च-बिच्च एह़ ग्लाई सकदा ऐ, कि तित्थु तुहां कुच्छ भी नीं छड्डेया, जेह्ड़ा तुहां मिन्जो नैं नीं कित्ता। जे जरूरत पोंदी तां तुहां अपणिया अखीं भी कड्डी करी मिन्जो देई दिंदे।</verse>
				<verse number="16">तां क्या तुहां नैं सच्च ग्लाणे दिया बज़ाह ते मैं तुहां दा बैरी बणी गेआ ऐ?</verse>
				<verse number="17">सैह़ लोक जेह्ड़े यहूदी व्यबस्था पर जोर दिंदे हन, तुहां जो अपणे हक्के च लेयोणे तांई बड़े भरी उतावल़े हन, अपर खरे मकसदे ते नीं। तिन्हां दा मकसद तुहां जो मिन्जो ते लग्ग करणा ऐ, तांजे तुहां तिन्हां दे चेले बणी जान।</verse>
				<verse number="18">अपर खरे मकसदे तांई उतावल़े रैहणा हमेसा ठीक ऐ, ना सिर्फ तिस बग्त, कि जाह़लू मैं तुहां सौगी रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="19">हे मेरे प्यारे बच्चेयो, जिंआं इक्क जणांस बच्चे जो जन्म दिंदे बग्त दर्द मसूस करदी ऐ, तिंआं ई मैं भी जाह़लू तिकर तुहां पूरे तरीके नैं मसीह साइआं नीं बणी जान, सैई दर्द मसूस करदा ऐ।</verse>
				<verse number="20">दिल तां एह़ करदा ऐ, कि हुण तुहां अल्ल आई नैं तुहां जो सरीफिया नैं ग्लां, क्जोकि तुहां दे बारे च मैं बड़ा भरी परेसान ऐ।</verse>
				<verse number="21">तुहां जेह्ड़े मूसा दिया व्यबस्था दे अधीन होणा चांह़दे हन, सिर्फ मेरियां गल्लां सुणा, मैं तुहां जो सैह़ दस्सगा, जेह्ड़ा मूसा दी व्यबस्था दिया कताबा च लिख्या ऐ।</verse>
				<verse number="22">पवित्रशास्त्रे च एह़ लिख्या ऐ कि अब्राहमे दे दो जागत होये। इक्क जागत हाजिरा ते होएया, जेह्ड़ी दासी थी, कने दूआ जागत सारा ते होएया, जेह्ड़ी तिसदी लाड़ी थी।</verse>
				<verse number="23">अपर जेह्ड़ा जागत दासिया ते होएया, सैह़ सरीरे दिया इच्छा मताबक पैदा होएया। कने जेह्ड़ा लाड़िया ते होएया, सैह़ परमात्मे दे वादे मताबक पैदा होएया।</verse>
				<verse number="24">इन्हां सारियां गल्लां च होर मतलब भी ऐ, एह़ जणासां समझा दो वादे हन, इक्क तां सीनै प्हाड़े दा जिसते दास ई पैदा हुंदे हन; कने सैह़ हाजिरा ऐ।</verse>
				<verse number="25">कने हाजिरा जो समझा, कि सैह़ अरब दा सीनै प्हाड़ ऐ, कने अज्जे दा यरूशलेम सैहर तिसदे बराबर ऐ, क्जोकि सैह़ अपणे जागतां सौगी गुलामिया च ऐ।</verse>
				<verse number="26">अपर सुअर्गे दा यरूशलेम अब्राहमे दिया लाड़िया सारा साइआं ऐ, कने सैई ऐ जेह्ड़ी अहां अल्ल हुण इक्क माँऊ साइआं ऐ। क्जोकि सैह़ दासी नीं थी, कने अहां मूसा दिया व्यबस्था जो मन्नणे ते अजाद हन।</verse>
				<verse number="27">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “हे बाँझ जणांस, तू जेह्ड़ी बच्चे नीं जम्मदी खुसी मना। तू जेह्ड़ी बच्चे जम्मणे दियां दर्दां ते अणजाण ऐ, जोरे नैं जय-जयकार कर। क्जोकि छड्डियो जणासा दी औलाद सुहागणा जणासा दिया औलादी ते भी जादा ऐ।”</verse>
				<verse number="28">हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां इसहाके साइआं हन, क्जोकि अहां परमात्मे दे वादे मताबक जेह्ड़ा तिन्हीं अब्राहमे नैं कित्ता पैदा होएयो हन।</verse>
				<verse number="29">अपर तुहां हुण तिन्हां दे जरिये सताये जा दे हन, जेह्ड़े चांह़दे हन कि तुहां व्यबस्था जो मनन, ठीक इशमाएले साइआं सैह़ जागत जेह्ड़ा सरीरे दिया इच्छा मताबक पैदा होएया था, कने जेह्ड़ा इसहाके जो सतांदा था।</verse>
				<verse number="30">अपर इसदे बारे च पवित्रशास्त्र क्या ग्लांदा ऐ? “दासिया जो कने तिसदे जागते जो कड्डी दे, क्जोकि दासिया दा जागत बुढ़े दिया जायदाता दा हक्कदार नीं होणा चाइदा, इसा जायदाता दा हक्कदार सैह़ जागत होणा चाइदा, जेह्ड़ा लाड़िया ते पैदा होएया था।”</verse>
				<verse number="31">इसतांई हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां दासी जणासा दे बच्चे नीं हन, जेह्ड़ी व्यबस्था ऐ। अपर अहां तिसा जणासा दे बच्चे हन, जेह्ड़ी बुढ़े दी लाड़ी ऐ सैह़ बसुआस ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">मसीयैं अहां जो मूसा दिया व्यबस्था दिया गुलामिया ते अजाद कित्या ऐ। तां इसा अजादिया च बणी रेह्आ, कने कुसी जो भी एह़ मौका मत देआ कि सैह़ भिरी तुहां जो दुवारी व्यबस्था दा गुलाम बणाई लैन।</verse>
				<verse number="2">सुणा, मैं पौलुस तुहां नैं ग्लांदा ऐ, कि परमात्मे सामणै धर्मी बणने तांई जे खतणा करांगे, तां मसीह ते तुहां जो कुच्छ फायदा नीं हुंगा, जेह्ड़ा तिन्हीं तुहां तांई कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="3">मैं भिरी भी हर इक्क खतणा करवाणे आल़े जो दस्सी दिंदा ऐ, कि तिसियो सारी मूसा दी व्यबस्था मन्नणा पोंगी।</verse>
				<verse number="4">तुहां जेह्ड़े व्यबस्था जो मन्नी करी धर्मी बणना चांह़दे हन, तां तुहां अपणे आप्पे जो मसीह ते लग्ग करदे हन, कने परमात्मे दे अनुग्रह जो अपनाणे ते इन्कार करदे हन।</verse>
				<verse number="5">मैं एह़ ग्लाई सकदा ऐ, क्जोकि अहां जो पवित्र आत्मा दे पास्से ते पूरा भरोसा ऐ, कि परमात्मा अहां जो धर्मियां साइआं अपनांगा, क्जोकि अहां यीशु मसीह पर बसुआस करदे हन।</verse>
				<verse number="6">जे तुहां यीशु मसीह जो मनदे हन, तां इसते कोई फर्क नीं पोंदा, कि तुहां दा खतणा होएया या नीं होएया। अपर जरूरी गल्ल एह़ ऐ, कि अहां मसीह पर बसुआस करदे हन, कने अहां च परमात्मे तांई कने दूये लोकां तांई प्यार ऐ।</verse>
				<verse number="7">तुहां मसीह सौगी गांह बधणे च खरी तरक्की करा दे थे। हुण तुहां जो मसीह दी सच्चाईया जो नीं मन्नणे ते कुणी रोकी दित्ता?</verse>
				<verse number="8">एह़ सिक्षा परमात्मे दे पास्से ते नीं ऐ, जिन्हीं तुहां अपणे बच्चे होणे तांई सद्देया ऐ।</verse>
				<verse number="9">इक्क काहवत ऐ, जेह्ड़ी एह़ दस्सदी ऐ कि थोड़ा देह़या खमीर सारे गुन्नेयो आटे जो खमीरा बणाई दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="10">मैं प्रभु पर तुहां दे बारे च भरोसा रखदा ऐ, कि तुहां दूये लोकां दियां सिक्षां पर नीं चलगे, अपर मेरियां सिक्षां पर चलगे। क्जोकि जेह्ड़ा तुहां जो परेसान करदा ऐ, सैह़ कोई भी क्जो नीं होयैं, परमात्मे ते सज़ा पांगा।</verse>
				<verse number="11">अपर हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं प्रचार करदा ऐ कि खतणा जरूरी नीं ऐ, कने इसतांई यहूदी लोक मिन्जो बार-बार सतांदे हन। जे मैं मसीह दिया मौत्ती दा प्रचार करणे दे बजाये एह़ प्रचार करदा, कि लोकां दा खतणा होणा जरूरी ऐ, तां मैं यहूदी लोकां दा अपमान नीं करदा हुंदा।</verse>
				<verse number="12">खरा हुंदा कि जेह्ड़े तुहां जो परेसान करदे हन, तिन्हां दा ना सिर्फ खतणा हुंदा, अपर तिन्हां दा सैह़ अंग कुच्छ जादा ई बड्डी दित्ता जांदा, जिसदे जरिये सैह़ अपणे आप्पे जो नामर्द बणाई लैंदे।</verse>
				<verse number="13">हे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां अजाद होणे तांई सद्देयो हन; अपर इसा अजादिया जो अपणी सरीरे दी इच्छा जो पूरी करणे दा मौका मत बणा, अपर प्यारे नैं इक्की दूये दी सेवा करा।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि सारी व्यबस्था इसा इक्की गल्ला च पूरी होई जांदी ऐ, “तू अपणे प्ड़ेसिये नैं अपणे साइआं प्यार रख।”</verse>
				<verse number="15">अपर जे तुहां इक्क दूये जो जंगली जानवरां साइआं दंदे नैं कटदे कने फाड़दे हन, तां चौकन्ने रेह्आ कि इक्की दूये दा नास नीं करी दैंन।</verse>
				<verse number="16">अपर मैं ग्लांदा, पवित्र आत्मा मताबक चलगे तां तुहां सरीरे दी इच्छा कुसी भी तरीके नैं पूरी नीं करगे।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि सरीर पवित्र आत्मा दे खलाफ कने पवित्र आत्मा सरीरे दे खलाफ इच्छा करदा ऐ, कने एह़ इक्की दूये दे बैरी हन, इसतांई कि जेह्ड़ा तुहां करणा चांह़दे हन सैह़ नीं करी सकन।</verse>
				<verse number="18">कने जे तुहां पवित्र आत्मा दे मताबक चलदे हन तां तुहां मूसा दिया व्यबस्था जो मन्नणे आल़े नीं रैह्।</verse>
				<verse number="19">पापी सभाव क्या करदा ऐ, तिसियो हर कोई दिक्खी सकदा ऐ, मतलब ब्यभिचार, गंदे कम्म, लुचपण,</verse>
				<verse number="20">मूर्तिपूजा, जादू टूणा, बैर, झगड़ा, जल़ण, गुस्सा, सवार्थ, कल़ाह्, फूट,</verse>
				<verse number="21">कपट, नशे च मतवाल़ा होणा, रंगरल़ियाँ, कने इन्हां साइआं होर भी कम्म हन, इन्हां दे बारे च मैं तुहां जो चतौणी दे दा ऐ, जिंआं मैं पैहल्लैं भी तुहां जो दित्तियो थी, कि इन्हां कम्मां जो करणे आल़ेआं परमात्मे दे राज्जे दे वारस नीं होणा।</verse>
				<verse number="22">अपर पवित्र आत्मा दा फल़ प्यार, खुसी, सांति, सबर, दया, भलाई, बसुआस,</verse>
				<verse number="23">नम्रता, कने अप्पु जो काबू रखणा। इन्हां कम्मां करणे आल़ेआं दे खलाफ कोई व्यबस्था नीं ऐ।</verse>
				<verse number="24">कने जेह्ड़े यीशु मसीह दे हन, तिन्हां अपणे सरीरे दे एह्सासे कने इच्छा जो मारी दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="25">जे अहां परमात्मे दिया आत्मा दे जरिये जिन्दे हन, तां आत्मा मताबक ज़िन्दगी जीन भी।</verse>
				<verse number="26">अहां घमंडी होई नैं ना इक्की दूये जो छेड़न, कने ना इक्की दूये सौगी कपट रखन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">हे प्यारे साथी बसुआसियो, जे इक्क माणु पाप करदे पकड़ेया जां, तां तुहां जो जिन्हां दी अगुआई पवित्र आत्मा करदा ऐ, एह़ करणा चाइदा, कि बड़ी सरीफिया नैं तिसियो धार्मिकता दे रस्ते पर बापस लेयोणे तांई तिसदी मदत करा, कने अपणा भी ध्यान रखा कि तुहां भी परीक्षा च नीं पोन, जिसते कि तुहां ते भी पाप होई जां।</verse>
				<verse number="2">जाह़लू अहां च कोई मुसीबता च होयैं, तां इक्की दूये दी मदत करा। इआं करी नैं ई मसीह दी व्यबस्था जो मनदे हन।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि जे कोई कुच्छ ना होणे पर भी अपणे आप्पे जो कुच्छ खास समझदा ऐ, तां अपणे आप्पे जो धोखा दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="4">अपर अपणे कम्मां जो खरे कित्ते करा, तां तुहां कुच्छ घमंड करी सकदे हन, कने अपणे आप्पे दी दूयेयां सौगी बराबरी मत करा।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि अहां जेह्ड़ा कुच्छ करदे हन, तिसदे अहां अप्पु ई जिम्मेवार हुंगे।</verse>
				<verse number="6">जिन्हां जो परमात्मे दे वचनां दी सिक्षा दित्ती जांदी ऐ, तिन्हां फर्ज बणदा ऐ कि जेह्ड़ा कुच्छ तिन्हां अल्ल ऐ, सैह़ तिन्हां दा सखाणे आल़े जो दैणा चाइदा।</verse>
				<verse number="7">तुहां परमात्मे जो धोखा नीं देई सकदे। इसतांई अपणे आप्पे जो धोखा मत देआ, जेह्ड़ा तुहां बांदे हन सैई बड्डगे।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि जेह्ड़ा माणु अपणे पापी सभावे जो खुस करणे तांई बांदा ऐ, तिस सभावे दे जरिये सैह़ बरबादी दी फसल बड्डगा; कने जेह्ड़ा परमात्मे दिया आत्मा जो खुस करणे तांई बांदा ऐ, तां तिसा आत्मा दे जरिये सैह़ सदा दी ज़िन्दगिया दी फसल बड्डगा।</verse>
				<verse number="9">अहां दूयेयां दी मदत करणे च हिम्मत नीं छड्डन, जे इआं करन, तां परमात्मा ठीक बग्ते पर तुहां जो प्रतिफल़ दिंगा।</verse>
				<verse number="10">इसतांई जित्थु तिकर मौका मिल्लैं अहां जो सबना दी मदत करणी चाइदी, खास करी नैं बसुआसी भाऊआं दी जेह्ड़े मसीह च हन।</verse>
				<verse number="11">दिक्खा, मैं किंआं बड्डे-बड्डे अखरां च तुहां जो अपणे हत्थे नैं एह़ चिठ्ठी लिखा दा ऐ।</verse>
				<verse number="12">जेह्ड़े लोक तुहां दा खतणा करवाणे तांई दबाब पांदे हन, सैह़ सिर्फ ऐई दस्सणा चांह़दे हन, कि सैह़ कितणे खास हन, कने सैह़ नीं चांह़दे, कि मसीह दी सूल़िया दा प्रचार करणे तांई तिन्हां जो कोई सतां।</verse>
				<verse number="13">हलांकि सैह़ यहूदी बसुआसी जिन्हां दा खतणा होएया ऐ, सैह़ मूसा दिया व्यबस्था जो नीं मनदे, अपर सैह़ चांह़दे हन, कि तुहां दा खतणा होयैं, तांजे सैह़ दूयेयां यहूदी लोकां सामणै एह़ घमंड करी सकन, कि तुहां दा खतणा तिन्हां दिया बज़ाह ते होएया ऐ।</verse>
				<verse number="14">जित्थु तिकर मेरा सवाल ऐ, अहां दे प्रभु यीशु मसीह दी सूल़िया पर मौत्ती जो छड्डी करी मैं होर कुसी चीज्जा पर घमंड नीं करणा चांह़दा। हुण संसारे दियां चीज्जां दा मिन्जो पर कोई हक्क नीं ऐ, कने मेरे अंदर एह़ इच्छा नीं रेई, कि इन्हां संसारिक चीज्जां दी होर गुलामी करैं।</verse>
				<verse number="15">इसदा कोई मतलब नीं ऐ कि तुहां दा खतणा होएया कि नीं होएया, अपर इन्हां सारियां गल्लां दा मतलब एह़ ऐ कि तुहां अपणिया ज़िन्दगिया जो बिलकुल नौये तरीके नैं जीन।</verse>
				<verse number="16">परमात्मा तिन्हां सारेयां जो सांति कने आसीष दिंगा, जेह्ड़े इन्हां नियमां पर चलदे हन, क्जोकि सैह़ परमात्मे दे लोक हन।</verse>
				<verse number="17">गांह जो कोई मिन्जो दुख ना दैं, क्जोकि जेह्ड़े नसाण मेरे सरीरे च हन, सैह़ एह़ दस्सदे हन कि मैं यीशु मसीह दा प्रेरित ऐ।</verse>
				<verse number="18">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं एह़ प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा अनुग्रह तुहां सबना सौगी रैंह्। आमीन।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="49">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं पौलुस जेह्ड़ा परमात्मे दिया इच्छा ते यीशु मसीह दा इक्क प्रेरित ऐ, मैं एह़ चिठ्ठी इफिसुस सैहरे च रैहणे आल़े पवित्र कने यीशु च बसुआस करणे आल़े लोकां दे नांऐ पर लिखदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">मैं प्रार्थना करदा ऐ कि अहां दे पिता परमात्मे कने प्रभु यीशु मसीह दिया तरफा ते तुहां जो अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="3">अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे पिता परमात्मे दी स्तुति होयैं, क्जोकि तिन्हीं अहां जो सुअर्गे ते मसीह सौगी अहां दे रिस्ते दिया बज़ाह ते हर किस्मां दियां आत्मिक आसीषां दित्तियां हन।</verse>
				<verse number="4">खास करी नैं मसीह सौगी अहां दे रिस्ते दिया बज़ाह ते परमात्मे अहां जो इस संसारे जो बणाणे ते पैहल्ले चुणी लेआ। तांजे सैह़ अहां जो पवित्र कने बेकसूर समझैं।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि परमात्मे अहां नैं प्यार कित्ता, कने एह़ फैसला कित्ता, कि सैह़ अहां जो यीशु मसीह दे जरिये अपणे बच्चेयां साइआं गोद लैं।</verse>
				<verse number="6">तांजे अहां तिसदे अनुग्रह तांई जेह्ड़ा तिन्हीं अहां जो मुफ्ते च देई दित्या ऐ, कने जेह्ड़ा बड़ा भरी ऐ कने तिसदी महिमा तांई स्तुति दी बज़ाह होन। क्जोकि अहां तिसदे पुत्तरे सौगी जिस नैं सैह़ प्यार करदा इक्क होई गियो हन।</verse>
				<verse number="7">मसीयैं अहां दे छुटकारे तांई अपणा खून बहाई नैं अपणी ज़िन्दगी बलिदान करी दित्ती, जिसदा मतलब एह़ ऐ, कि हुण अहां दे पाप ते माफ होई गियो हन। कने परमात्मे दा अनुग्रह कितणा म्हान ऐ, जेह्ड़ा तिन्हीं अहां जो बड़ा भरी दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="8">जिसियो तिन्हीं सारिया समझा कने ज्ञाने सौगी अहां पर मता सारा कित्ता।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि तिन्हीं अपणिया इच्छा दा भेत अहां पर अपणे खरे मकसदे मताबक प्रगट कित्ता, जिसदी नीई तिन्हीं अप्पु ई मसीह च रखी।</verse>
				<verse number="10">जाह़लू इस मकसदे जो पूरा करणे दा बग्त ओंगा, तां परमात्मा सारियां चीज्जां जेह्ड़ियां सुअर्गे च कने धरतिया पर हन, मसीह दे बसे च करगा, तांजे मसीह तिन्हां ऊपर राज्ज करैं।</verse>
				<verse number="11">इसते अलावा क्जोकि अहां मसीह सौगी इक्क हन, अहां जो परमात्मे दे पास्से ते विरासत मिलियो ऐ। क्जोकि तिन्हीं अहां जो पैहल्ले ते चुणी लेआ ऐ, कने तिसदिया मर्जिया मताबक ई सारियां चीज्जां कम्म करदियां हन।</verse>
				<verse number="12">अहां यहूदी लोकां जिन्हां सबते पैहल्लैं मसीह च आस रखी, कने चुणे गै, तांजे अहां परमात्मे दी महिमा तांई स्तुति दी बज़ाह होन।</verse>
				<verse number="13">कने तिस च तुहां पर भी, जाह़लू तुहां सच्च दा वचन सुणेया जेह्ड़ा तुहां दे उद्धारे दा सुसमाचार ऐ कने जिस पर तुहां बसुआस कित्ता, परमात्मे तुहां जो वादे दी पवित्र आत्मा एह़ दस्सणे तांई दित्ता, कि तुहां तिसदे हन।</verse>
				<verse number="14">जेह्ड़ा इक्क बयाना ऐ, कने सैह़ जमानत दिंदा ऐ कि परमात्मा अहां जो सैह़ विरासत दिंगा, जिसा जो दैणे दा तिन्हीं अहां नैं वादा कित्या ऐ, कने तिन्हीं अहां जो अपणे लोक होणे तांई खरीदी लेआ, कि तिसदी महिमा तांई स्तुति दी बज़ाह होन।</verse>
				<verse number="15">इसा बज़ाह ते, जाह़लू ते मैं प्रभु यीशु पर तुहां दे बसुआसे कने परमात्मे दे सारे लोकां तांई तुहां दे प्यारे दे बारे च समाचार सुणी नैं,</verse>
				<verse number="16">मैं हमेसा तुहां तांई परमात्मे दा धन्यावाद कने अपणिया प्रार्थना च तुहां जो याद करदा ऐ।</verse>
				<verse number="17">कि अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा परमात्मा जेह्ड़ा महिमा दा पिता ऐ, तुहां जो अपणा आत्मिक ज्ञान कने समझ दैं,</verse>
				<verse number="18">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि परमात्मा तुहां दे मनां जो खोलें, तांजे तुहां तिसदी सदणे दिया आसा जो समझी सकन। जिसते तुहां जाणगे, कि सैह़ आसीषां कितणियां म्हान कने महिमा आल़िआं हन, जिन्हां दा परमात्मे अपणे लोकां सौगी वादा कित्या ऐ,</verse>
				<verse number="19">कने तिसदी सामर्थ अहां च जेह्ड़े मसीह च बसुआस करदे हन कितणी म्हान ऐ, एह़ सैई अनोखी सामर्थ ऐ,</verse>
				<verse number="20">जेह्ड़ी तिन्हीं मसीह जो मरेयां ते जिन्दा करणे तांई इस्तेमाल कित्ती, कने तिसियो सुअर्गीय जगाह च अपणे सज्जे पास्से बठाल़ेया,</verse>
				<verse number="21">तिसा जगाह च परमात्मे तिसियो सारियां हकुमता, हक्क, सामर्थ, प्रभुता, कने हर इक्की नांऐ ऊपर बड़ी ऊची पदवी दित्ती, जेह्ड़ी ना सिर्फ इस जुगे च, अपर हमेसा तिकर रैंह्गी,</verse>
				<verse number="22">कने सब कुच्छ तिसदे बसे च करी दित्ता; कने तिसियो सारियां चीज्जां पर मुखिया बणाई नैं कलीसिया दिया भलाईया तांई देई दित्ता,</verse>
				<verse number="23">इसतांई मसीह सिरे साइआं ऐ, कने कलीसिया तिसदे सरीरे साइआं ऐ, कने कलीसिया मसीह नैं भरोईयो ऐ, जेह्ड़ा तिसदिया मौजूदगिया सौगी सारियां चीज्जां हर जगाह भरदा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">अतीत च तुहां मरेयो थे, क्जोकि तुहां परमात्मे दे खलाफ बगाबत कने पाप कित्ता।</verse>
				<verse number="2">तिस बग्ते च तुहां इस संसारे दे लोकां पचांह़ चलदे थे, जेह्ड़े परमात्मे जो नीं जाणदे, कने तुहां सैताने पचांह़ चल्ले जेह्ड़ा अम्बरे च दुष्टआत्मां पर राज्ज करणे आल़ा प्रधान ऐ। जेह्ड़ा हुण भी परमात्मे दा हुक्म नीं मन्नणे आल़ेआं च कम्म करदा ऐ।</verse>
				<verse number="3">इन्हां च अहां भी सारे दे सारे पैहल्ले अपणे सरीरे दी इच्छां च दिन बितांदे थे, कने सरीर कने मने दियां इच्छां पूरियां करदे थे, कने होरनी लोकां साइआं सभाव ते ई बुरे थे, कने परमात्मे दे गुस्से दे अधीन थे।</verse>
				<verse number="4">अपर परमात्मा जेह्ड़ा दया दा धनी ऐ, अपणे तिस बड्डे प्यारे दिया बज़ाह ते जिसते तिन्हीं अहां नैं प्यार कित्ता,</verse>
				<verse number="5">जाह़लू अहां अपराधां दिया बज़ाह ते मरेयो थे तां तिन्हीं अहां जो अहां दे मसीह सौगी रिस्ते दिया बज़ाह ते सदा दी ज़िन्दगी हासल करणे जोग्गा बणाया। (परमात्मे दे अनुग्रह ते ई तुहां दा उद्धार होएया ऐ),</verse>
				<verse number="6">क्जोकि तिन्हीं अहां दे यीशु मसीह सौगी मेल-जोल दिया बज़ाह ते अहां जो मरेयां ते जिन्दा कित्ता, कने सुअर्गीय जगाह च तिस सौगी बठाया</verse>
				<verse number="7">कि सैह़ अपणिया तिसा दया नैं जेह्ड़ी यीशु मसीह च अहां पर ऐ, ओणे आल़े बग्ते च इस संसारे दे लोकां जो दस्सी सकैं कि तिसदा अनुग्रह कितणा म्हान ऐ।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि परमात्मे तुहां दा अपणे अनुग्रह नैं उद्धार कित्या, जाह़लू तुहां बसुआस करदे थे; कने एह़ तुहां दे पास्से ते नीं अपर परमात्मे दा दान ऐ,</verse>
				<verse number="9">कने कुसी भी खरे कम्मे दिया बज़ाह ते नीं। इसतांई तुहां अल्ल घमंड करणे दी कोई भी बज़ाह नीं ऐ।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि अहां परमात्मे दे बणायो हन, कने यीशु मसीह च तिन्हां खरेयां कम्मां तांई बणायो हन जिन्हां जो परमात्मैं पैहल्ले ते अहां दे करणे तांई त्यार कित्यो।</verse>
				<verse number="11">इसा बज़ाह ते याद करा कि तुहां बसुआसे ते होरनी जातिआं आल़े हन (यहूदी लोकां होरनी जातिआं आल़े लोकां नैं नफरत कित्ती, क्जोकि तिन्हां दा खतणा नीं होएया था)</verse>
				<verse number="12">तुहां लोक तिस बग्त मसीह जो नीं जाणदे थे, कने तुहां इस्राएल देसे च परमात्मे दे चुणेयो लोक नीं थे, कने तुहां परमात्मे दे लोकां सौगी तिस वादे च भी सामिल नीं थे। कने बगैर आसा ते कने परमात्मे जो बिना जाणे इस संसारे च रैंह्दे थे।</verse>
				<verse number="13">इक्क बग्त था जाह़लू तुहां परमात्मे ते बड़ी भरी दूर थे, अपर हुण परमात्मा तुहां जो यीशु मसीह दे खून बहाणे दे जरिये अपणे नेड़े लेई आया ऐ।</verse>
				<verse number="14">मसीयैं अप्पु ई अहां बिच्च सांति बणाई जिन्हीं यहूदी लोकां कने होरनी जातिआं दे लोकां जो इक्क करी लेआ, कने लग्ग करणे आल़िआ कंदा जो जेह्ड़ी बिच्च थी ढाई दित्ता,</verse>
				<verse number="15">क्जोकि मसीह दी सूल़िया पर मौत्ती दे जरिये तिन्हीं मूसा दिया व्यबस्था दियां सारियां तरकीबां जो खत्म करी दित्ता। तिसदा इआं करणे मकसद एह़ था कि सैह़ दो लग्ग-लग्ग झुंड बणा, जिसते कि इक्क नौआं झुंड बणी जां, कने तिस च मिल्ली जां,</verse>
				<verse number="16">कने सूल़िया पर मौत्ती दे जरिये तिन्हीं यहूदी लोकां कने होरनी जातिआं दे लोकां बिच्च बैर खत्म करी दित्ता, इआं करणे दे जरिये तिन्हीं दून्नी जो इक्क सरीर बणाई नैं परमात्मे नैं मिल्लाया।</verse>
				<verse number="17">कने मसीयैं आई नैं तुहां जो जेह्ड़े होरनी जातिआं आल़े हन परमात्मे ते दूर थे कने यहूदी लोकां जो जेह्ड़े नेड़े थे दून्नी जो मेल-जोल दा सुसमाचार सणाया।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि मसीह दे जरिये इक्की आत्मा च अहां सारे पिता परमात्मे अल्ल पुज्जी सकदे हन।</verse>
				<verse number="19">इसतांई तुहां होरनी जातिआं आल़े लोक परदेसी कने मुसाफिर नीं रैह्, अपर परमात्मे दे लोकां सौगी संगी-वासी कने तुहां तिसदे परवारे दे माणु हन।</verse>
				<verse number="20">अहां सारे मिल्ली नैं तिसदा घर हन जेह्ड़ा प्रेरितां कने भविष्यवक्तां दियां नीआं पर बणेया ऐ, कने यीशु मसीह अप्पु तिस घरे दे कुणे दा पत्थर ऐ।</verse>
				<verse number="21">जिस च सारा घर मिल्ली नैं प्रभु तांई इक्क पवित्र मंदर बणदा जांदा ऐ,</verse>
				<verse number="22">क्जोकि तुहां मसीह च इक्क हन, तुहां होरनी जातिआं दे बसुआसी भी परमात्मे दे सारे दूयेयां लोकां सौगी इक्क होएया दे हन। तांजे तुहां तिसदा घर बणी जान, जित्थु परमात्मे दी आत्मा रैंह्दी ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">इसा बज़ाह ते मैं पौलुस तुहां तांई प्रार्थना करदा ऐ। मैं जेला च ऐ क्जोकि मैं तुहां होरनी जातिआं जो सुसमाचार सणाई नैं प्रभु यीशु मसीह तांई सेवा करदा ऐ —</verse>
				<verse number="2">तुहां जेह्ड़ा सुणेया सैह़ सच्च ऐ, कि मिन्जो परमात्मे अपणे अनुग्रह दे जरिये तुहां जो सुसमाचार सणाणे दी जिम्मेवारी दित्तियो ऐ,</verse>
				<verse number="3">जिंआं मैं पैहल्ले ई थोड़े सब्दां च लिखी चुकेया, कि परमात्मे अप्पु ई सैह़ गुप्त योजनां मिन्जो पर प्रगट कित्तियां हन।</verse>
				<verse number="4">जाह़लू तुहां तिसा चिठ्ठिया जो जेह्ड़ी मैं तुहां जो लिखियो ऐ पढ़दे हन, तुहां समझी सकदे हन कि मैं मसीह दे तिन्हां भेतां जो कितणा खरी कित्ते समझदा।</verse>
				<verse number="5">पराणे जमाने च परमात्मे एह़ भेत लोकां पर प्रगट नीं कित्ता, जिंआं कि आत्मा दिया बज़ाह ते हुण तिसदे पवित्र प्रेरितां कने भविष्यवक्तां पर प्रगट कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="6">मतलब एह़ कि यीशु मसीह च सुसमाचारे दे जरिये होरनी जातिआं दे लोक सैई आसीषां हासल करदे हन, कने तिसी सरीरे दे हिस्से कने तिस वादे दे जेह्ड़ा परमात्मे यहूदी लोकां सौगी कित्या था साझी हन।</verse>
				<verse number="7">परमात्मे दे अनुग्रह कने सामर्थी दे जरिये सुसमाचार सणाणे तांई तिसदा सेवक बणेया ऐ।</verse>
				<verse number="8">मिन्जो पर जेह्ड़ा सारे परमात्मे दे लोकां च लोक्के ते भी लोक्का ऐ, परमात्मे दा एह़ अनुग्रह मिन्जो पर होएया, मैं होरनी जातिआं जो सैह़ सुसमाचार सणा, कि यीशु मसीह ऐदिआं आसीषां दा जरिया ऐ, जिन्हां दी कोई सीमा नीं ऐ,</verse>
				<verse number="9">क्जोकि परमात्मे एह़ सारियां चीज्जां सृष्टिया ते सुरू ते ई गुप्त रखियां थियां, तांजे तिन्हां जो हुण मैं तुहां सारेयां जो दस्सी सकैं।</verse>
				<verse number="10">तांजे हुण कलीसिया दे जरिये परमात्मे दा पूरा ज्ञान तिन्हां प्रधानां कने अधिकारियां पर जेह्ड़े आत्मिक जगांह च हन, तिन्हां पर प्रगट कित्ता जां।</verse>
				<verse number="11">परमात्मे इसदी योजना सृष्टिया जो बणाणे ते पैहल्ले कित्तियो थी, जिसा जो तिन्हीं प्रभु यीशु मसीह दे जरिये पूरा कित्ता।</verse>
				<verse number="12">अहां मसीह च बसुआस करदे हन, इसा बज़ाह ते अहां निडर होई नैं परमात्मे दिया हजुरिया च आई सकदे हन।</verse>
				<verse number="13">मतलब एह़ कि अहां जो दुखां दिया बज़ाह ते हौंसला नीं छड्डणा चाइदा, क्जोकि एह़ सारे तुहां दे फायदे तांई हन।</verse>
				<verse number="14">मैं इसा बज़ाह ते तिस पिता परमात्मे दे सामणै गोड्डे टेकदा कने प्रार्थना करदा ऐ,</verse>
				<verse number="15">सैह़ इक्क ई ऐ, जेह्ड़ा बसुआसियां दे पूरे परवारे दा पिता ऐ, जेह्ड़ा सुअर्गे कने धरतिया पर ऐ,</verse>
				<verse number="16">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि सैह़ अपणिया महिमा दे तिन्हां खजानेयां ते तुहां जो एह़ दान दैं जिसदी कोई सीमा नीं ऐ। तिसदी आत्मा तुहां जो सामर्थ दैं कने तुहां दा अंदरूनी माणु ताकतवर हुंदा जा।</verse>
				<verse number="17">इसतांई बसुआसे दे जरिये मसीह तुहां दे मनां च बसें कि तुहां प्यारे च जड़ पकड़ी नैं कने नींई भरी नैं,</verse>
				<verse number="18">तुहां सारे परमात्मे दे लोक खरे कित्ते जाणी लैंगे, कि मसीह अहां नैं बगैर कुसी सर्ता ते कितणा प्यार करदा ऐ,</verse>
				<verse number="19">कने मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि तुहां मसीह दे तिस प्यारे जो जाणी सकन, जिसते तुहां दा सभाव परमात्मे दे सभावे साइआं बणी जां।</verse>
				<verse number="20">जितणा अहां परमात्मे ते मंगदे कने सोचदे हन, तिसते भी जादा करी सकदा ऐ, क्जोकि तिसदी सामर्थ अहां च कम्म करदी ऐ। कलीसिया च कने यीशु मसीह च तिसदी महिमा पीढ़ी ते पीढ़ी तिकर जुगा-जुग हुंदी रैंह्। आमीन।</verse>
				<verse number="21"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">इसतांई मैं जेह्ड़ा प्रभु च कैदी ऐ तुहां नैं विणती करदा ऐ, कि जिसा बुलाहटा नैं तुहां सद्देयो थे, तिसा मताबक ज़िन्दगी जीआ,</verse>
				<verse number="2">सारी दीनता कने नम्रता सौगी, कने सबर रखी करी प्यारे नैं इक्की दूये दे बर्ताबे जो झेली लेआ;</verse>
				<verse number="3">कने इसियो अपणिया तरफा ते खरा करणे दी कोसस करदे रेह्आ, तांजे तुहां लगातार मिल्ली नैं रैह़न, क्जोकि परमात्मे दिया आत्मा दे जरिये तुहां इक्क कित्यो हन।</verse>
				<verse number="4">अहां सारे बसुआसी इक्क सरीरे दे अंगा साइआं हन, कने अहां सारेयां इक्क ई पवित्र आत्मा पाया ऐ, ठीक तिंआं सैह़ आसा भी इक्क ई ऐ, जिसा च तुहां परमात्मे दे लोक होणे तांई सद्देयो थे।</verse>
				<verse number="5">अहां सारेयां अल्ल इक्क ई प्रभु यीशु मसीह ऐ, अहां सारे सिर्फ प्रभु यीशु मसीह पर ई बसुआस करदे हन, कने अहां दा सिर्फ यीशु मसीह दे नांऐ पर बपतिस्मा होएया ऐ,</verse>
				<verse number="6">कने सबना दा इक्क ई परमात्मा ऐ, जेह्ड़ा सबना दा पिता ऐ, जेह्ड़ा सबना ऊपर कने सबना बिच्च कने अहां सबना च ऐ।</verse>
				<verse number="7">अपर मसीयैं अहां च हर इक्की जो तिसदा कम्म करणे तांई कुच्छ खास काबलियतां दित्तियां हन।</verse>
				<verse number="8">इसतांई एह़ पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ: “ जाह़लू सैह़ ऊचिया जगाह पर चढ़ेया, तां तिन्हीं मतेआं कैदियां जो अप्पु सौगी लेआ, कने माणुआं जो वरदान दित्ते।”</verse>
				<verse number="9">एह़ पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, कि “सैह़ ऊपर गेआ,” इसदा मतलब एह़ कि मसीह धरतिया दे अंदर बड़िया डुगिया जगाह च था।</verse>
				<verse number="10">मसीह जेह्ड़ा थल्लैं गेआ सैह़ सैई ऐ, जेह्ड़ा सारे अम्बरां ते ऊपरे जो भी गेआ, तांजे तिसदी मौजूदगी हर जगाह होयैं।</verse>
				<verse number="11">तिन्हीं कुच्छ लोकां जो प्रेरित, कुच्छ भविष्यवक्ता, कुच्छ सुसमाचार सणाणे आल़े, कुच्छ रखवाल़े कने सिक्षक होणे दा वरदान देई दित्ता,</verse>
				<verse number="12">जिसते परमात्मे दे लोक पक्के होई नैं सेवा दे कम्मां तांई त्यार होई जान, जिसते कि मसीह दा सरीर जेह्ड़ा कलीसिया ऐ, मजबूतिया नैं बधदी जां,</verse>
				<verse number="13">एह़ लगातार हुंदा रैंह्गा, कि जाह़लू तिकर अहां सारे अहां दे बसुआसे कने परमात्मे दे पुत्तरे दे ज्ञाने दे जरिये इक्क मन नीं होई जान। तां अहां मसीह साइआं सिद्ध बणगे कने पूरे तरीके नैं तिस साइआं हुंगे।</verse>
				<verse number="14">तांजे अहां गांह तांई बच्चेयां साइआं नीं रैह़न। अहां जो कदी भी धोखे बाज लोकां दिया झूठिया सिक्षा च नीं फसणा चाइदा, जेह्ड़ियां हौआ साइआं अहां जो इक्की जगाह ते दूईआ जगाह पटकदियां हन।</verse>
				<verse number="15">अपर प्यारे नैं सच्च ग्लाणे दे जरिये कने सारियां गल्लां च अहां जो मसीह साइआं सिद्ध बणना चाइदा, जेह्ड़ा कलीसिया दा सिर ऐ,</verse>
				<verse number="16">अहां सारे जेह्ड़े मसीह पर बसुआस करदे हन, तिसदे सरीरे दे अंगा साइआं हन, ठीक तिंआं ई जिंआं इक्क माणुये दा सरीर अप्पु च जुड़ेया हुंदा ऐ, तां तिस सरीरे दा हर अंग बधदा कने मजबूत हुंदा ऐ; तिंआं ई जाह़लू अहां च हर इक्क मसीह दे कम्मे जो जेह्ड़ा तिन्हीं अहां जो दित्या ऐ तिसियो करदा ऐ तां अहां भी सिद्ध कने मजबूत होई नैं बधदे जांगे, कने इक्की दूये नैं होर भी जादा प्यार करगे।</verse>
				<verse number="17">इसतांई मैं एह़ ग्लांदा ऐ, कने प्रभु च इसा गल्ला पर जोर दिंदा ऐ, कि जिंआं होरनी जातिआं दे लोक अपणे मनां दियां बेकार गल्लां पर चलदे हन, तुहां अज्जे ते लेई करी भिरी इआं मत करा।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि तिन्हां अंदर समझ नीं ऐ, कने तिसा नासमझा कने जिद्दा दिया बज़ाह ते सैह़ तिसा नौईआं ज़िन्दगिया दे हिस्सेदार नीं हन, जेह्ड़ी परमात्मा दिंदा ऐ;</verse>
				<verse number="19">कने तिन्हां जो कोई सर्म नीं ऐ। क्जोकि सैह़ सरीरे दियां इच्छां च जीआ दे हन, कने हर किस्मा दे गंदे कम्मां करणे जो बड़े उतावल़े हन।</verse>
				<verse number="20">अपर एह़ सैह़ नीं ऐ, जेह्ड़ा तुहां मसीह दियां सिक्षां ते सिखया।</verse>
				<verse number="21">मैं इसा गल्ला च पक्का ऐ, कि जाह़लू तुहां यीशु मसीह दे बारे च सुणेया, तां तुहां तिसदे बारे च सच्चियां सिक्षां जो सिखया।</verse>
				<verse number="22">अपणे पराणे पापी सभावे जो छड्डी देआ, कने अपणी पराणी ज़िन्दगी जीणे दे तरीके जो जेह्ड़ी सरीरे दियां इच्छां कने धोखेबाजिया नैं भरोईयो ऐ।</verse>
				<verse number="23">अपर पवित्र आत्मा तुहां दे मनां कने सभावे जो नौआं बणांदा जां,</verse>
				<verse number="24">क्जोकि परमात्मे तुहां जो इक्क नौआं सभाव दित्या ऐ, जेह्ड़ा बिलकुल तिसदे अपणे सभावे साइआं ऐ। इसतांई तिस नौये सभावे साइआं बर्ताब करा। सच्चे धार्मिक कने पवित्र बणा।</verse>
				<verse number="25">इसा बज़ाह ते झूठ ग्लाणा छड्डी करी हर इक्क अपणे बसुआसी भाऊये नैं सच्च ग्ला, क्जोकि अहां सारे इक्की सरीरे दे अंग हन।</verse>
				<verse number="26">गुस्सा तां करा, अपर पाप मत करा; इसा गल्ला च पक्के होई जा, कि तुहां दा गुस्सा दिन ढलणे ते पैहल्ले सांत होई जां।</verse>
				<verse number="27">कने इआं करी नैं सैताने जो मौका मत देआ, कि सैह़ तुहां ते बुरे कम्म करवां।</verse>
				<verse number="28">चोरी करणे आल़ा भिरी चोरी ना करैं, अपर तिसियो इमानदारिया नैं कम्म करणा चाइदा, तांजे तिस अल्ल इतणा होयैं कि सैह़ गरीब लोकां दी भी मदत करी सकैं।</verse>
				<verse number="29">कोई गंदी गल्ल तुहां दे मुँऐ ते ना निकल़ें, अपर जरूरता मताबक सैई निकल़ें जेह्ड़ी लोकां दी तरक्की कने बसुआसे च बधणे तांई होयैं, तांजे तिसते सुणने आल़ेआं दा भला होयैं।</verse>
				<verse number="30">अपणे कम्मां दे जरिये परमात्मे दिया पवित्र आत्मा जो दुखी मत करा, जिसा सौगी छुटकारे दे दिन तांई तुहां पर मोहर लगियो ऐ।</verse>
				<verse number="31">हर किस्मा दी कड़वाहट, पागलपन, गुस्सा, झगड़ा, निंदा, कने सारी नफरत तुहां ते दूर कित्ती जां।</verse>
				<verse number="32">इक्की दूये पर दया, कने दयाबान बणा, कने जिंआं परमात्मैं मसीह च तुहां दे अपराध माफ कित्ते, तिंआं ई तुहां भी इक्की दूये दे अपराध माफ करा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">तुहां परमात्मे दे बच्चे हन, जिन्हां नैं सैह़ प्यार करदा ऐ, इसतांई तिस साइआं बणने दी कोसस करा,</verse>
				<verse number="2">कने तुहां इक्की दूये नैं प्यार करा, जिंआं मसीयैं भी तुहां नैं कित्या ऐ, कने अहां दे पापां जो दूर करणे तांई अप्पु जो बलिदान करी दित्ता, कने परमात्मा खुस होएया, क्जोकि एह़ बलिदान तिस तांई मिठ्ठी खुसबुया साइआं होएया।</verse>
				<verse number="3">तुहां परमात्मे दे लोक हन, इसतांई ऐत्थु तिकर कि तुहां बिच्च ब्यभिचार कने कुसी भी किस्मा दियां गंदियां चीज्जां या लालचे दी झलक भी नीं होणी चाइदी;</verse>
				<verse number="4">कने ना ई गंदियां, ना ई मूर्खता दियां कने ना ई मजाके दियां घटिया गल्लां होणा चाइदियां; क्जोकि एह़ गल्लां तुहां जो सोभा नीं दिंदियां, अपर इसदिया जगाह तुहां जो परमात्मे दा धन्यावाद करणा चाइदा।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि तुहां एह़ खरे कित्ते जाणदे हन कि कोई भी ब्यभिचारी, या गंदे कम्म करणे आल़ा, या लालची माणु, जेह्ड़ा मूर्तिपूजा दे बराबर ऐ, मसीह कने परमात्मे दे राज्जे च कदी भी हिस्सेदार नीं हुंगा।</verse>
				<verse number="6">कोई तुहां जो एह़ ग्लाई नैं धोखा नीं दैं, कि जेह्ड़े लोक ऐदेय पाप करदे हन, परमात्मा तिन्हां लोकां जो सज़ा नीं दिंगा।</verse>
				<verse number="7">इसतांई तुहां इन्हां बुरेयां कम्मां जो करी नैं तिन्हां दे साझीदार मत बणा।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि तुहां तिन्हां लोकां साइआं थे, जेह्ड़े नेहरे च रैंह्दे हन, अपर हुण प्रभु च जोतिया दे लोक हन, क्जोकि तुहां प्रभु दे लोक हन, इसतांई जोतिया दे लोकां साइआं ज़िन्दगी जीआ।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि जे इक्क माणुये जोतिया च ऐ, तां तिसदा बर्ताब कने चाल-चलण खरा धर्मी कने भरोसे जोग्गा ऐ।</verse>
				<verse number="10">कने एह़ समझणे दी कोसस करा कि प्रभु जो क्या खरा लगदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">जेह्ड़े गंदे कम्म नेहरे च हुंदे हन, तिन्हां च साझी मत बणा, अपर लोकां जो दस्सा, कि एह़ कम्म गलत हन।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि तिन्हां लोकां दे बुरे कम्मां दी चर्चा करणा भी सर्मा दी गल्ल ऐ।</verse>
				<verse number="13">अपर जाह़लू कोई चीज्ज जोतिया दे जरिये सामणै ओंदी ऐ तां सैह़ सबना जो साफ-साफ दुस्सदी ऐ, क्जोकि जेह्ड़ी सब कुच्छ साफ-साफ दस्सदी ऐ सैह़ जोत्ती ऐ।</verse>
				<verse number="14">इसतांई इक्क काहवत ऐ, जेह्ड़ी एह़ दस्सदी ऐ, “हे सोणे आल़े, जाग! कने मुड़देयां ते जिन्दा होई जा; तां मसीह अपणिया जोतिया जो तिज्जो पर चमकांगा।”</verse>
				<verse number="15">इसतांई ध्याने नैं दिक्खा, कि तुहां अपणिया ज़िन्दगिया जो किंआं जीआ दे हन, वेअक्लेयां साइआं नीं अपर अक्लमंदा साइआं ज़िन्दगी जीआ।</verse>
				<verse number="16">अपणे हर इक्क मौके जो अक्ला नैं इस्तेमाल कर, क्जोकि दिन बुरे हन।</verse>
				<verse number="17">इसतांई बेअक्ले मत बणा, अपर ध्याने नैं समझा कि प्रभु तुहां ते क्या चांह़दा ऐ।</verse>
				<verse number="18">नशे च मतवाल़े होई नैं अपणे आप्पे जो नास मत करा, क्जोकि इसते लोक अपणे आप्पे ते बाहर होई जांदे हन, अपर इसदिया जगाह पवित्र आत्मा जो मौका देआ कि सैह़ तुहां जो काबू करैं,</verse>
				<verse number="19">कने अप्पु च भजन कने स्तुति गीत कने आत्मिक गीत गा करा, कने अपणे-अपणे मने च प्रभु दे सामणै गांदे कने स्तुति करदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="20">कने सदा सारियां गल्लां तांई अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे नांऐ ते परमात्मे पिता दा धन्यावाद करदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="21">मसीह च आदर रखणे दिया बज़ाह ते इक्की दूये दे अधीन रेह्आ।</verse>
				<verse number="22">हे लाड़ियो, अपणे-अपणे लाड़े दे इआं अधीन रेह्आ जिंआं तुहां प्रभु दे अधीन हन।</verse>
				<verse number="23">क्जोकि लाड़ा तां लाड़िया दा सिर ऐ जिंआं मसीह कलीसिया दा उद्धारकर्ता ऐ जेह्ड़ा तिसदा सरीरे ऐ।</verse>
				<verse number="24">जिंआं कलीसिया मसीह दे अधीन हन, तिंआं ई लाड़ियां भी हर गल्ला च अपणे-अपणे लाड़े दे अधीन रैह़न।</verse>
				<verse number="25">हे लाड़ेयो, अपणिया-अपणिया लाड़िया नैं प्यार रखा जिंआं मसीयैं भी कलीसिया नैं प्यार करी नैं अपणे आप्पे जो तिसा तांई बलिदान करी दित्ता।</verse>
				<verse number="26">तांजे तिसदे वचने जो कलीसिया पर प्रगट करी नैं तिसियो तिसदे पापां ते सुद्ध करी सकैं, ठीक तिंआं ई जिंआं लोक कुसी चीज्जा जो धोई करी साफ करदे हन।</verse>
				<verse number="27">कने तिसियो इक्क ऐदई तेजस्वी कलीसिया बणाई नैं अप्पु अल्ल लेई औयें, जिसा च ना कलंक, ना झुर्री, ना कोई ऐदई चीज्ज होयैं, अपर सैह़ पवित्र कने बेकसूर होयैं।</verse>
				<verse number="28">इसी तरीके नैं ठीक ऐ, कि लाड़े अपणियां-अपणियां लाड़ियां नैं अपणे सरीरे साइआं प्यार रखन। जेह्ड़ा अपणिया लाड़िया नैं प्यार रखदा ऐ, सैह़ अपणे आप्पे नैं प्यार रखदा ऐ।</verse>
				<verse number="29">क्जोकि कुणी भी कदी अपणे सरीरे नैं बैर नीं रखेया अपर तिसदी देखभाल करदा ऐ, जिंआं मसीह भी कलीसिया दी देखभाल करदा ऐ।</verse>
				<verse number="30">इसतांई कि अहां तिसदे सरीरे दे अंगा साइआं हन।</verse>
				<verse number="31">जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “माणु अपणे माँऊ-बुढ़े जो छड्डी नैं अपणिया लाड़िया सौगी रैंह्गा कने सैह़ दोयो इक्की सरीरे साइआं हुंगे।”</verse>
				<verse number="32">एह़ इक्क बड्डा भेत ऐ, अपर मैं एह़ समझदा ऐ कि एह़ मसीह कने कलीसिया दे पास्से इसारा करदा ऐ।</verse>
				<verse number="33">अपर तुहां च हर इक्क अपणिया लाड़िया नैं अप्पु साइआं प्यार रखैं, कने लाड़ी भी अपणे लाड़े दा इज्जत करैं।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">हे बच्चेयो, तुहां जेह्ड़े प्रभु च बसुआस करदे हन, अपणे माँऊ-बुढ़े दा हुक्म मन्नणे आल़े बणां, क्जोकि तुहां तांई एह़ करणा ठीक ऐ।</verse>
				<verse number="2">परमात्मे पवित्रशास्त्रे च एह़ हुक्म दित्या ऐ, कि “अपणे माँऊ-बुढ़े दी इज्जत करा, तां तुहां खुसिया नैं इक्क लम्मी ज़िन्दगी जींगे।”</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">तुहां च जितणे भी माँ-बुढ़े हन, अपणे बच्चेयां जो गुस्सा मत दुआ, अपर तिन्हां जो प्रभु दी सिक्षा कने तमीज्ज सखा, कने तिन्हां दा पालण-पोसण करा।</verse>
				<verse number="5">हे दासो, जेह्ड़े संसारे मताबक तुहां दे मालक हन, तुहां साफ मने नैं कने इज्जता नैं तिन्हां दी मन्ना, जिंआं तुहां यीशु मसीह जो मनदे हन।</verse>
				<verse number="6">कने हर बग्त अपणे मालकां जो खुस करणे दी कोसस करदे रेह्आ, सिर्फ ताह़लू ई नीं जाह़लू तुहां जो लग्गैं कि सैह़ तुहां जो दिक्खा दे हन। अपर मसीह दे दासां साइआं बणां, जेह्ड़े अपणे पूरे मने नैं सैई करदे हन जेह्ड़ा परमात्मा चांह़दा ऐ।</verse>
				<verse number="7">कने तिसा सेवा जो माणुआं दी नीं, अपर प्रभु दी समझी करी सच्चे मने नैं करा।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि तुहां जाणदे हन, कि जेह्ड़ा कोई जदेया मर्जी खरा कम्म करगा, बेसक सैह़ दास होयैं या अजाद, तिस कम्मे दा प्रतिफल़ सैह़ प्रभु ते ई पांगा।</verse>
				<verse number="9">इसी तरीके नैं हे मालको तुहां भी धमकियां दैणा छड्डी नैं तिन्हां सौगी तिंआं ई बर्ताब करा; क्जोकि तुहां जाणदे हन, कि तुहां दा दून्नी दा मालक सुअर्गे च ऐ, कने सैह़ कुसी दा पक्ष नीं लैंदा।</verse>
				<verse number="10">आखरी च प्रभु दिया सामर्थी दे जरिये आत्मिकता च मजबूत बणां।</verse>
				<verse number="11">अहां माणुआं दे खलाफ लड़ाई नीं लड़दे, अपर अहां लड़ाई आत्मिक संसारे च नेहरे दियां ताकतां दे, अधिकारियां कने राजेयां दे खलाफ ऐ। इसतांई तिन्हां सारे आत्मिक हत्थयारां जो बन्नी लेआ, जिन्हां जो परमात्मा दिंदा ऐ, तांजे जाह़लू बुरे दिन ओन तां तुहां अपणे आप्पे जो सैताने दिया चलाकिया ते बचाई सकन, कने जाह़लू लड़ाई खत्म होई जां, तां तुहां भिरी भी मजबूतिया नैं खड़ोई सकन।</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14">इसतांई परमात्मे दिया सच्चाईया जो अपणे लक्के च बैल्टा साइआं कसी लेआ, कने अपणा खरा बर्ताब रखा, क्जोकि एह़ इक्क कबच पैहनणे साइआं ऐ।</verse>
				<verse number="15">कने सांतिया दा सुसमाचार सणाणे तांई तुहां दी इच्छा ठीक तिंआं ई होणी चाइदी, जिंआं इक्क सपाई लड़ाई तांई अपणे जूत्तेयां पैहनी करी त्यार हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="16">कने इन्हां सबना सौगी तुहां दा बसुआस इक्की ढालां साइआं मजबूत होयैं, जिसते तुहां तिस सैताने दे सारे बल़दे तीरां जो बझाई सकन।</verse>
				<verse number="17">कने परमात्मे दे उद्धारे दी ताकत लोहे दे टोपे साइआं होयैं, कने तलवारा तांई परमात्मे दे वचने जो इस्तेमाल कर, जेह्ड़ा पवित्र आत्मा दे पास्से ते ओंदा ऐ।</verse>
				<verse number="18">कने हर बग्त जिंआं पवित्र आत्मा दस्सदा ऐ, अहां जो प्रार्थना कने विणती करदे रेह्आ, कने इसतांई जागदे रेह्आ कि सारे परमात्मे दे लोकां तांई लगातार विणती करदे रेह्आ करा,</verse>
				<verse number="19">कने मिन्जो तांई भी प्रार्थना करदे रेह्आ करा, जिसते मिन्जो ग्लाणे दे बग्त ऐदेया वचन दित्ता जां, कि मैं हिम्मता नैं सुसमाचारे दा भेत दस्सी सकैं,</verse>
				<verse number="20">मैं सोचदा ऐ, कि सिर्फ इसतांई मैं संगल़ां च जकड़ौई नैं राजदूते साइआं सेवा करा दा ऐ; प्रार्थना करा कि, जिस तरीके नैं मिन्जो ग्लाणा चाइदा ऐ, तिंआं ई मैं हिम्मता नैं सुसमाचारे दा प्रचार करी सकैं।</verse>
				<verse number="21">प्रभु दिया संगतिया च प्यारा भाऊ कने बसुआसे जोग्गा सेवक तुखिकुस तुहां लोकां जो एह़ सब कुच्छ दस्सी दिंगा, तांजे तुहां भी जाणी लैन कि मैं कदेया ऐ कने क्या करा दा ऐ।</verse>
				<verse number="22">तिसियो मैं तुहां अल्ल इसतांई घल्लेया ऐ कि तुहां अहां दिया हालता जो जाणन, कने सैह़ तुहां दे मनां जो हौंसला दैं।</verse>
				<verse number="23">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि पिता परमात्मा कने प्रभु यीशु मसीह हर इक्क बसुआसी भाऊये जो सांति, प्यार कने बसुआस दिंगा।</verse>
				<verse number="24">जेह्ड़े अहां दे प्रभु यीशु मसीह नैं सच्चा प्यार रखदे हन, तिन्हां सबना पर अनुग्रह हुंदा रैंह्।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="50">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं पौलुस कने तीमुथियुस जेह्ड़े यीशु मसीह दे दास हन, अहां दिया तरफा ते एह़ चिठ्ठी परमात्मे सारे पवित्र लोकां दे नां पर, कने स्याणेयां कने सेवकां जो जेह्ड़े यीशु मसीह च होई नैं फिलिप्पी सैहरे च रैंह्दे हन, लिखदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे पिता परमात्मे कने प्रभु यीशु मसीह दे पास्से ते तुहां जो अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्</verse>
				<verse number="3">मैं जाह़लू-जाह़लू तुहां जो याद करदा ऐ, ताह़लू-ताह़लू अपणे परमात्मे दा धन्यावाद करदा ऐ,</verse>
				<verse number="4">कने जाह़लू कदी मैं तुहां सारेयां तांई विणती करदा ऐ, तां सदा खुसिया नैं विणती करदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">इसतांई कि तुहां पैहल्ले दिन ते लेई नैं अज्जे तिकर प्रभु यीशुये दा सुसमाचार फैलाणे च मिन्जो सौगी साझी रैह् हन।</verse>
				<verse number="6">मिन्जो इसा गल्ला दा भरोसा ऐ कि परमात्मा जिन्हीं तुहां च खरा कम्म सुरू कित्ता ऐ, सैई तिस कम्मे जो जाह़लू यीशु मसीह भिरी बापस ओंगा, तिस दिने तिकर पूरा करगा।</verse>
				<verse number="7">ठीक ऐ कि मैं तुहां सारेयां तांई ऐदेया ई बचार करैं, क्जोकि मैं तुहां नैं बड़ा प्यार करदा ऐ, कने जाह़लू मैं जेला च ऐ कने सुसमाचारे दी रक्षा तांई कने सच्च साबित करणे च तुहां सारे मिन्जो सौगी परमात्मे दे अनुग्रह च साझी हन।</verse>
				<verse number="8">इस च परमात्मा मेरा गवाह ऐ कि जिंआं ई यीशु मसीह तुहां सारेयां नैं प्यार करदा ऐ, सच्च-बिच्च मैं भी तुहां नैं तिंआं ई प्यार करदा ऐ।</verse>
				<verse number="9">मैं एह़ प्रार्थना करदा ऐ, कि तुहां दा इक्की दूये नैं प्यार, ज्ञान कने पूरिया समझा नैं होर भी बधदा जां,</verse>
				<verse number="10">इसतांई कि तुहां इन्हां गल्लां जो परखणे जोग्गे बणी जान, कि कुण देहई गल्ल ग्लाणे तांई ठीक ऐ, कने मसीह दे दुवारी बापस ओणे तिकर पवित्र कने बेकसूर बणी रेह्आ;</verse>
				<verse number="11">यीशु मसीह दे जरिये पैदा होणे आल़े धार्मिकता दे कम्मां नैं अपणे आप्पे जो भरी लेआ, जिसते परमात्मे दी महिमा कने स्तुति हुंदी रैंह्।</verse>
				<verse number="12">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं चांह़दा ऐ, कि तुहां एह़ जाणी लेआ कि मिन्जो पर जेह्ड़ा बितेया ऐ, जिसदिया बज़ाह ते मतेआं लोकां सुसमाचारे पर बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="13">ऐत्थु तिकर कि कैसर राजे दे राज्जभवने दी सारिया पलटना च कने बाक्कि सारे लोकां च एह़ प्रगट होई गेआ ऐ कि मैं मसीह दी खातर जेला च कैद ऐ।</verse>
				<verse number="14">कने प्रभु च जेह्ड़े बसुआसी भाऊ हन, तिन्हां च होर सारे मेरे जेला च कैद होणे दिया बज़ाह ते, मजबूत बसुआसे नैं परमात्मे दा वचन बेझिझक सणाणे दी होर भी हिम्मत करदे हन।</verse>
				<verse number="15">एह़ सच्च ऐ कि कुच्छ लोक तां जल़ण कने झगड़े दिया बज़ाह ते मसीह दे सुसमाचारे दा प्रचार करदे हन, कने कुच्छ लोक अच्छे नेक इरादे नैं।</verse>
				<verse number="16">एह़ सैह़ लोक हन, जेह्ड़े सुसमाचार दा प्रचार अच्छे नेक इरादे कने प्यार नैं करदे हन, कि सैह़ जाणदे हन, मैं यीशु मसीह दे सुसमाचारे दा जवाब दैणे तांई जेला च कैद ऐ।</verse>
				<verse number="17">अपर एह़ सैह़ झगड़ालू लोक हन, जेह्ड़े सुसमाचार दा प्रचार सच्चाईया नैं नीं, अपर अपणे मतलबे तांई मसीह दा सुसमाचार सणांदे हन, एह़ सोची नैं कि मिन्जो जेला च होर जादा परेसान करन।</verse>
				<verse number="18">तां क्या होएया? सिर्फ एह़ कि हर तरीके नैं मसीह दा सुसमाचार सणाया जांदा ऐ, चाहे बुरिआ बज़ाह नैं, चाहे सच्चाईया नैं, कने मैं इसते खुस हुंदा ऐ। कने हाँ खुस रैंह्गा भी।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि मैं जाणदा ऐ, कि तुहां दिया प्रार्थना दे जरिये, कने यीशु मसीह दे पास्से ते घल्लेया पवित्र आत्मा दिया मदता दे जरिये, इसदा प्रतिफल़ मिन्जो तांई खरा होणा ऐ।</verse>
				<verse number="20">मैं तां बड़ी इच्छा कने आसा रखदा ऐ, कि मैं कुसा भी गल्ला च बेइज्जत ना होयैं, अपर जिंआं मैं पूरिया हिम्मता दिया बज़ाह ते मसीह दी बड़ेयाई मेरे सरीरे दे जरिये सदा हुंदी रेई ऐ, तिंआं ई हुण भी होयैं, चां मैं जिन्दा रैंह् या मरी जां।</verse>
				<verse number="21">क्जोकि मेरा जिन्दा रैहणा मसीह तांई ऐ, कने मेरा मरी जाणा भी फायदा ऐ, क्जोकि मैं मरने ते बाद भी मसीह सौगी रैंह्गा।</verse>
				<verse number="22">अपर जे सरीरे च जिन्दा रैहणा ई मेरे कम्मे तांई फायदेमंद ऐ तां मैं नीं जाणदा ऐ, कि कुसियो चुणैं?</verse>
				<verse number="23">क्जोकि इन्हां दून्नी च इक्की जो चुणना मिन्जो तांई बड़ा औखा ऐ। जी तां चांह़दा ऐ, कि मसीह अल्ल जाई करी रैंह्, क्जोकि एह़ मिन्जो तांई बड़ा खरा ऐ,</verse>
				<verse number="24">अपर सरीरे च रैहणा होर भी जरूरी ऐ, क्जोकि तुहां जो मेरी मदत दी जरूरत ऐ।</verse>
				<verse number="25">इसतांई कि मिन्जो इसदा भरोसा ऐ, कने मैं जाणदा ऐ, कि मैं जिन्दा रैंह्गा, हलांकि तुहां सारेयां सौगी रैंह्, जिसते मैं तुहां जो बसुआसे च मजबूत करणे कने तिस च खुस रैहणे च तुहां दी मदत करगा।</verse>
				<verse number="26">कने जेह्ड़ा घमंड तुहां मेरे बारे च करदे हन, सैह़ मेरे भिरी ते तुहां अल्ल ओणे नैं यीशु मसीह च बड़ा बधदा रैंह्।</verse>
				<verse number="27">सिर्फ इतणा करा, कि तुहां दा चाल-चलण मसीह दे सुसमाचारे मताबक होयैं, कि चां मैं आई नैं तुहां जो दिक्खैं, चां ना भी औयें, तुहां दे बारे च ऐई सुणैं कि तुहां इक्को ई इरादे च मजबूत रेह्आ, कने इक्क मन होई नैं सुसमाचार दे बसुआसे तांई मेहनत करदे रैंह्दे हन,</verse>
				<verse number="28">कने कुसी भी गल्ला च बरोधियां ते डरणे दी जरूरत नीं। तुहां दी हिम्मत तिन्हां तांई विनाशे दी साफ नसाणी ऐ, अपर तुहां तांई छुटकारे दा, कने एह़ परमात्मे दे पास्से ते ऐ।</verse>
				<verse number="29">क्जोकि मसीह दिया बज़ाह ते तुहां पर ऐदेया अनुग्रह होएया कि ना सिर्फ तिस पर बसुआस करा अपर तिस तांई दुख भी झेला,</verse>
				<verse number="30">कने तुहां तिंआं ई दुख झेलणा ऐ, जिंआं तुहां मिन्जो झेलदे दिख्या ऐ, जाह़लू मैं तुहां सौगी फिलिप्पी सैहरे च था, कने हुण भी सुणदे हन कि मैं तिंआं ई दुख झेलदा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">इसतांई जे तुहां लोकां च मसीह च जरा भी हौंसला, प्यारे दे जरिये पैदा सबर, आत्मा दी संगति, कुच्छ करूणा कने दया ऐ,</verse>
				<verse number="2">तां इक्क मन, इक्को ई देहया प्यार, अप्पु च मेल-जोल, कने इक्को ई नेक इरादा रखी नैं मेरिया खुसिया जो पूरा करा।</verse>
				<verse number="3">अपणे फायदे तांई कने घमंड नैं कुच्छ भी मत करा, अपर दीनता नैं इक्की दूये जो अपणे ते जादा अच्छा समझा।</verse>
				<verse number="4">हर इक्क अपणिया भलाई दी नीं, अपर दूयेयां दी भलाई दी भी फिकर करैं।</verse>
				<verse number="5">जिंआं यीशु मसीह दा सभाव था तिंआं ई तुहां दा सभाव भी इक्की दूये नैं होयैं;</verse>
				<verse number="6">हलांकि मसीह साक्षात परमात्मा था भिरी भी तिन्हीं कुसी जो मजबूर नीं कित्ता, कि लोक तिस नैं परमात्मे साइआं बर्ताब करन।</verse>
				<verse number="7">अपर अपणे आप्पे जो देहया जीरो करी दित्ता, कने दासे दा रूप धारण कित्ता, कने सैह़ माणुये साइआं बणी गेआ।</verse>
				<verse number="8">कने माणुये दे रूपे च प्रगट होई नैं अपणे आप्पे जो दीन कित्ता, कने मौत्ती तिकर आज्ञाकारी बणी गेआ ऐत्थु तिकर कि सूल़िया दी दर्दनाक मौत्त भी झेली लेई।</verse>
				<verse number="9">इसतांई परमात्मैं तिसियो सबते ऊची पदवी दित्ती, कने तिसियो सैह़ नां दित्ता जेह्ड़ा सारे नां च म्हान ऐ,</verse>
				<verse number="10">कि जेह्ड़े सुअर्ग च कने धरतिया पर कने जेह्ड़े धरतिया थल्लै हन, सैह़ सारे यीशुये दे नांऐ च तिसियो आदर दैणे तांई घुटने टेकन,</verse>
				<verse number="11">कने पिता परमात्मे दी महिमा तांई हर इक्क माणु अपणे मुँऐ नैं एह़ मन्नी लैं कि यीशु मसीह ई प्रभु ऐ।</verse>
				<verse number="12">इसतांई हे प्यारे साथी बसुआसियो, जिस तरीके नैं तुहां सदा ते हुक्म मनदे आएयो हन, तिंआं ई हुण भी ना सिर्फ मिन्जो सौगी रैंह्दे होये अपर खास करी नैं हुण मेरे दूर रैहणे पर भी डरदे कने कम्मदे होये, लगातार खरे कम्म करदे रेह्आ, जेह्ड़े तुहां दे उद्धारे ते ओंदे हन।</verse>
				<verse number="13">क्जोकि परमात्मा ई ऐ, जेह्ड़ा अपणिया आत्मा दे जरिये तुहां दे मने च तिसदी भली इच्छा कने खरे कम्मां जो करणे दी हिम्मत दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="14">सारा कम्म बगैर बुड़बुड़ाये कने बगैर झगड़े दे करदे रेह्आ,</verse>
				<verse number="15">तांजे तुहां बेकसूर कने भोल़े होई नैं टेढे कने बेइमान लोकां दे बिच्च परमात्मे दी बेदाग औलाद बणी रेह्आ, कने जिन्हां बिच्च तुहां ज़िन्दगिया दा वचन लेई करी संसारे च अम्बरे दे तारेयां साइआं चमकदे दुस्सा दे हन।</verse>
				<verse number="16">तांजे मसीह दे बापस ओणे दे दिन मिन्जो घमंड करणे दी बज़ाह होयैं, कने ना मेरी नठ्ठ-भज्ज कने ना मेरी कड़ी मेहनत करणा बेकार होई।</verse>
				<verse number="17">तुहां दा मसीह च बसुआस कने तुहां दी सेवा परमात्मे तांई चढ़ाईया बल़िया साइआं ऐ। जे सैह़ मिन्जो मारी भी दैन, तमी मैं खुस ऐ, कने तुहां सबना सौगी खुसी मनांदा ऐ।</verse>
				<verse number="18">तिंआं ई तुहां भी खुस होआ, कने मिन्जो सौगी खुसी मना।</verse>
				<verse number="19">मिन्जो प्रभु यीशु च आसा ऐ कि मैं तीमुथियुसे जो तुहां अल्ल तौल़ी घल्लगा, तांजे तुहां दी हालत सुणी नैं मेरा हौंसला बधें।</verse>
				<verse number="20">क्जोकि मिन्जो अल्ल देहय् सभावे दा कोई नीं जेह्ड़ा सुद्ध मने नैं तुहां दी फिकर करैं।</verse>
				<verse number="21">क्जोकि सारे अपणे मतलबे दिया तोपा च रैंह्दे हन, ना कि यीशु मसीह दी।</verse>
				<verse number="22">अपर तुहां तां तीमुथियुसे दिया काबलियता जो जाणदे हन कि जिंआं पुत्तर बुढ़े सौगी करदा ऐ, तिंआं ई तिन्हीं सुसमाचार फैलाणे च मिन्जो सौगी कड़ी मेहनत कित्ती।</verse>
				<verse number="23">इसतांई मिन्जो आसा ऐ कि जिंआं ई मिन्जो पता लग्गी जांगा कि मेरी क्या हालत हुंगी, तिंआं ई मैं तिसियो तिसी बग्त घल्ली दिंगा।</verse>
				<verse number="24">कने मिन्जो प्रभु च भरोसा ऐ कि मैं अप्पु भी तौल़ी ओंगा।</verse>
				<verse number="25">अपर मैं इपफ्रुदीतुसे जो तुहां अल्ल बापस घल्लणा जरूरी समझेया। जेह्ड़ा मेरा बसुआसी भाऊ, कने मिन्जो सौगी कम्म करणे आल़ा, संगी सपाई, कने तुहां दा संदेस पजाणे आल़ा, कने जरूरी गल्लां च मेरी सेवा टहल करणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="26">क्जोकि तिसदा मन तुहां सारेयां च लगेया था, कने सैह़ बचैन रैंह्दा था क्जोकि तुहां तिसदिया बमारिया दा हाल सुणेया था।</verse>
				<verse number="27">सच्ची च सैह़ बमार तां होई गेआ था ऐत्थु तिकर कि मरने पर था, अपर परमात्मैं तिस पर दया कित्ती, कने ना सिर्फ तिस पर अपर मिन्जो पर भी, कि मिन्जो होर जादा दुखी ना होणा पोयैं।</verse>
				<verse number="28">इसतांई मैं तिसियो घल्लणे दी होर भी कोसस कित्ती कि तुहां तिस नैं मिल्ली नैं खुस होई जा कने मेरी फिकर भी कम होई जां।</verse>
				<verse number="29">इसतांई तुहां प्रभु च तिस नैं बड़िया खुसिया नैं मिलणा, कने तुहां जो तिसदा कने जेह्ड़े तिस साइआं हन आदर करणा चाइदा,</verse>
				<verse number="30">क्जोकि सैह़ मसीह दे कम्मे तांई अपणे प्राणा जो खतरे च पाई नैं मौत्ती नेड़े आई गेआ था तांजे जेह्ड़ी कमी तुहां दे पास्से ते मेरी सेवा च होई तिसायो पूरी करैं।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">इसतांई हे प्यारे साथी बसुआसियो, प्रभु च खुस रेह्आ! सैई गल्लां तुहां जो बार-बार लिखणे च मिन्जो तां कोई तकलीफ नीं हुंदी, अपर एह़ गल्लां तुहां जो झूठी सिक्षा ते बचादियां हन।</verse>
				<verse number="2">तिन्हां लोकां ते चौकनै रेह्आ, जेह्ड़े जंगली कुत्तेआं साइआं खतरनाक हन, बुरे कम्म करणे आल़े हन, कने ग्लांदे हन, कि छुटकारा पाणे तांई खतणा जरूरी ऐ।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि परमात्मे दे सच्चे लोक अहां ई हन, जेह्ड़े परमात्मे दिया आत्मा च होई नैं अराधना करदे हन, कने यीशु मसीह पर घमंड करदे हन, कने सरीरे दे कम्मां पर भरोसा नीं रखदे।</verse>
				<verse number="4">जे कुसी होर जो सरीरे दे कम्मां पर भरोसा रखणे दा बचार ऐ, मिन्जो अल्ल तां सरीरे दे कम्मां पर भरोसा रखणे दी बज़ाह तां तिसते भी बधी करी ऐ।</verse>
				<verse number="5">अठमे दिने मेरा खतणा होएया, जिंआं परमात्मे हुक्म दित्या था, इस्राएल दे वंश कने बिन्यामीन दे गोत्रे दा ऐ। मैं पक्का इब्रानी ऐ, कने मेरे पूर्वज भी पक्के इब्रानी थे; कने जे मूसा दिया व्यबस्था जो मन्नणे दी गल्ल ग्लान, तां मैं फरीसी ऐ।</verse>
				<verse number="6">जोशे दे बारे च जे ग्लान, तां कलीसिया जो सताणे आल़ा। कने यहूदी व्यबस्था जो मन्नणे दी गल्ल ग्लान, तां मैं धर्मी माणु था, क्जोकि मैं तिसा व्यबस्था दा पालण करदा था।</verse>
				<verse number="7">अपर जेह्ड़ियां-जेह्ड़ियां गल्लां मैं सोचियां कि मेरे फायदे दियां हन, तिन्हां जो मैं मसीह जो जाणने तांई बेकार समझी लेआ ऐ।</verse>
				<verse number="8">अपर तिसते भी बधी करी मैं अपणे प्रभु यीशु मसीह जो जाणने दी जरूरता दे सामणै सारियां गल्लां जो बेकार समझदा ऐ। जिसदिया बज़ाह ते मैं सारियां चीज्जां दा नकसान झेलेया, कने तिन्हां जो कूड़ा समझदा ऐ, जिसते मैं मसीह जो जाणी सकैं।</verse>
				<verse number="9">तांजे मैं तिस सौगी एकता च जी सकैं; ना कि अपणी तिसा धार्मिकता दे सौगी, जेह्ड़ी मूसा दिया व्यबस्था ते ऐ, अपर तिसा धार्मिकता दे सौगी जेह्ड़ा मसीह पर बसुआस करणे दिया बज़ाह ते ऐ, कने परमात्मे दे पास्से ते बसुआस करणे पर मिन्जो मिलदी ऐ,</verse>
				<verse number="10">मैं एह़ चांह़दा ऐ कि मसीह जो जाणी लैं। कने तिसदे दुवारी जिन्दे होणे दिया सामर्थी जो मसूस करी सकैं, कने तिसदे दुख झेलणे च साझी होई नैं, कने मौत्ती च तिस साइआं बणी जां।</verse>
				<verse number="11">जिसते मैं कुसा भी रीतिया नैं मरेयां ते दुवारी जिन्दे होणे तिकर पुज्जी सकैं।</verse>
				<verse number="12">एह़ मतलब नीं कि मैं इन्हां सारी चीज्जां जो पैहल्ले ते पाई चुकेया ऐ, या सिद्ध होई चुकेया ऐ। अपर मैं तिसा चीज्जा जो पाणे तांई गांह बधदा जा दा ऐ, तांजे मैं सिद्ध होई जां। जिस तांई यीशु मसीयैं मिन्जो चुणेया था,</verse>
				<verse number="13">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मेरे ग्लाणे दा मतलब एह़ नीं कि मैं पाई चुकेया ऐ। अपर सिर्फ एह़ इक्क कम्म करदा ऐ, कि जेह्ड़ियां गल्लां बीती गियां हन तिन्हां जो भुल्ली करी, जेह्ड़ियां गल्लां होणे आल़िआं हन, तिन्हां दे पास्से बधदा होएया,</verse>
				<verse number="14">मैं लक्ष्य दे पास्से दौड़दा चली जांदा ऐ, तांजे सुअर्गीय इनाम पाई सकैं, जिस तांई परमात्मैं मिन्जो यीशु मसीह दे जरिये सुअर्गे जो सद्देया ऐ।</verse>
				<verse number="15">अहां च जितणे भी बसुआसे च मजबूत हन, ऐई बचार रखन, कने जे कुसा गल्ला च तुहां दा होर ई बचार होयैं तां परमात्मा तिसियो भी तुहां पर प्रगट करी दिंगा।</verse>
				<verse number="16">इसतांई अहां जो तिसा सच्चाईया दे मताबक जीणा चाइदा, जेह्ड़ी परमात्मैं पैहल्ले ते ई अहां पर प्रगट कित्तियो थी।</verse>
				<verse number="17">हे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां सारे मिल्ली नैं मिन्जो साइआं ज़िन्दगी जीआ, कने तिन्हां जो पणछैणा, जेह्ड़े इसा रीतिया नैं जींदे हन, जिसदा उदारण तुहां अहां च पांदे हन।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि मते लोक बुरिआं चालां चलदे हन, जिन्हां दी चर्चा मैं तुहां नैं बार-बार कित्ती ऐ, कने हुण भी रोई-रोई करी ग्लांदा ऐ, कि सैह़ अपणे चाल-चलण ते मसीह दी कुर्बानी दे बैरी हन।</verse>
				<verse number="19">तिन्हां दा अन्त विनाश ऐ, तिन्हां दा ईश्वर तिन्हां दे सरीरे दी इच्छा ऐ, अपणियां सर्मां दियां गल्लां पर घमंड करदे हन, कने संसारे दियां चीज्जां पर मन लगाई रखदे हन।</verse>
				<verse number="20">अपर अहां दा अपणा देस सुअर्गे पर ऐ; कने अहां इक्क उद्धार करणे आल़ा प्रभु यीशु मसीह दा औत्थू ते ओणे दा इन्तजार करदे हन।</verse>
				<verse number="21">सैह़ अपणिया ताकता दे तिस असरे मताबक जिसदिया बज़ाह ते सैह़ सारियां चीज्जां जो अपणे बसे च करी सकदा ऐ। अहां दे कमजोर सरीरे दा रूप बदली नैं, अपणी महिमा दे सरीरे साइआं बणाई दिंगा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां नैं बड़ा प्यार करदा ऐ, कने तुहां नैं मिलणा चांह़दा ऐ, जेह्ड़े मेरी खुसी कने इनाम हन। इसतांई हे प्यारे साथी बसुआसियो, प्रभु दे बसुआसे च मजबूत बणी रेह्आ।</verse>
				<verse number="2">मैं यूओदिया कने सुन्तुखे जो भी हौंसला दिंदा ऐ, कि सैह़ प्रभु च इक्क मन रैह़न।</verse>
				<verse number="3">हे सच्चे साथी, मैं तिज्जो नैं भी विणती करदा ऐ, कि तू तिन्हां जणासां दी इक्क मन रैहणे च मदत कर, क्जोकि तिन्हां मिन्जो सौगी सुसमाचार फैलाणे च, क्लेमेंस कने मेरे होर साथियां सौगी मेहनत कित्ती, तिन्हां सबना दे नां ज़िन्दगिया दिया कताबां च लिख्यो हन।</verse>
				<verse number="4">प्रभु च सदा खुस रेह्आ। मैं भिरी ग्लांदा ऐ, खुस रेह्आ।</verse>
				<verse number="5">सारे माणु तुहां दे नरम सभावे जो जाणी लैन। प्रभु दा बापस औणां नेड़े ऐ।</verse>
				<verse number="6">कुसा भी गल्ला दी फिकर मत करा। अपर हर इक्क हलात च तुहां दी दरखास्त, प्रार्थना कने विणती धन्यावाद सौगी परमात्मे सामणै पेस कित्ते जान।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू परमात्मे दी सांति, जेह्ड़ी माणुये दिया समझा ते बाहर ऐ, तुहां दे दिलां कने सोच बचारां जो यीशु मसीह च सम्भाल़ी रखगी।</verse>
				<verse number="8">इसतांई आखर च हे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां अपणा ध्यान तिन्हां गल्लां पर लग्गा, जेह्ड़ियां-जेह्ड़ियां गल्लां सच्च हन, कने जेह्ड़ियां-जेह्ड़ियां गल्लां इज्जता आल़िआं हन, कने जेह्ड़ियां-जेह्ड़ियां गल्लां खरियां हन, कने जेह्ड़ियां-जेह्ड़ियां गल्लां पवित्र हन, कने जेह्ड़ियां-जेह्ड़ियां गल्लां छैल़ हन, कने जेह्ड़ियां-जेह्ड़ियां मने भाणे आल़िआं हन। कने तुहां दा मन तिन्हां गल्लां पर लग्गी रैंह्, जेह्ड़ियां उत्तम कने तरीफां दियां गल्लां हन।</verse>
				<verse number="9">जेह्ड़ियां गल्लां तुहां मिन्जो ते सिखियां, कने अपनाईयां, कने सुणियां कने मिन्जो च दिक्खियां, तिन्हां ई दा पालण करदे रेह्आ। ताह़लू सांति दा परमात्मा तुहां लोकां सौगी रैंह्गा।</verse>
				<verse number="10">मैं प्रभु च बड़ा खुस ऐ कि हुण इतणेयां दिनां बाद तुहां दे मने च मेरे बारे च पैसे घल्लणे दी भिरी ते फिकर होई। सच्ची च तुहां जो सुरू च भी इसदे बारे च फिकर थी, अपर तुहां जो मौका नीं मिल्लेया।</verse>
				<verse number="11">एह़ नीं कि मैं अपणिया जरूरता दिया बज़ाह ते एह़ ग्लांदा ऐ। क्जोकि मैं एह़ सिखया ऐ कि जिस हलात च मैं ऐ; तिस च खुस रैंह्।</verse>
				<verse number="12">मैं थोड़े च भी ज़िन्दगी जी सकदा ऐ, कने जरूरता ते जादा होणे पर भी जीणा जाणदा ऐ। भुखा रैहणा, कने बधणा घटणा, इन्हां हर इक्क गल्ला च कने सारे हलातां च मैं जीणा सीखी लेआ।</verse>
				<verse number="13">मसीह दे जरिये जेह्ड़ा मिन्जो सामर्थ दिंदा ऐ तिस च मैं सारा कुच्छ करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="14">तमी तुहां खरा कित्ता कि मिन्जो पैसे घल्ली करी मेरिया मुसीबता च मेरे साझी बणैं।</verse>
				<verse number="15">हे फिलिप्पी दे लोको, तुहां अप्पु भी जाणदे हन कि सुसमाचार जेह्ड़ा तुहां जो सुरू ते सणाया गेआ, कने जाह़लू मैं मकिदुनिया प्रदेसे ते गेआ, ताह़लू सिर्फ तुहां दिया कलीसिया दे लोकां लैण-दैण च मेरी मदत कित्ती।</verse>
				<verse number="16">इसते पैहल्ले जाह़लू मैं थिस्सलुनीके सैहरे च था, ताह़लू भी तुहां मेरी जरूरत पूरी करणे तांई कई बरी पैसे घल्लेयो थे।</verse>
				<verse number="17">मैं एह़ नीं ग्लांदा ऐ, कि मेरी मदत पैसेयां नैं करा, अपर मैं ऐदेया फल़ चांह़दा ऐ, जेह्ड़ा तुहां दे फायदे तांई बधदा जां।</verse>
				<verse number="18">मिन्जो अल्ल सब कुच्छ ऐ, अपर मता सारा ऐ; जेह्ड़ियां चीज्जां तुहां इपफ्रुदीतुस दे हत्थे ते घल्लियां थियां तिन्हां जो लेई नैं मैं रज्जी गेआ, सैह़ तां सुख आल़ी सुगंधा साइआं, कने अपनाणे जोग्गा बलिदान ऐ, जिन्हां जो याजक परमात्मे जो चढ़ांदे हन, जिसियो परमात्मा अपनांदा कने खुस हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="19">मेरा परमात्मा भी अपणी तिसा धन-दौलता मताबक जेह्ड़ी महिमा सौगी यीशु मसीह च ऐ, तुहां दी हर इक्क जरूरता जो पूरी करगा।</verse>
				<verse number="20">अहां दे परमात्मे कने पिता दी महिमा जुगा-जुग हुंदी रैंह्। आमीन।</verse>
				<verse number="21">यीशु मसीह च परमात्मे दे सारे लोकां जो मेरा नमस्कार ग्ला। जेह्ड़े बसुआसी भाऊ मिन्जो सौगी हन, तुहां जो नमस्कार ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="22">सारे परमात्मे दे लोक जेह्ड़े ऐत्थु हन, खास करी नैं जेह्ड़े कैसर राजे दे घराने दे बसुआसी हन, तुहां जो नमस्कार ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="23">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा अनुग्रह सदा तुहां सौगी रैंह्। आमीन।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="51">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">एह़ चिठ्ठी पौलुस कने अहां दे भाऊ तीमुथियुसे दे पास्से ते ऐ। मैं पौलुस परमात्मे दिया इच्छा ते यीशु मसीह दा प्रेरित ऐ।</verse>
				<verse number="2">मैं एह़ चिठ्ठी मसीह दे तिन्हां पवित्र कने सच्चे बसुआसी भाऊआं दे नांऐ पर लिखदा ऐ, जेह्ड़े कुलुस्से सैहरे च रैंह्दे हन। मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे पिता परमात्मे दिया तरफा ते तुहां जो अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू अहां तुहां तांई प्रार्थना करदे हन, अहां अपणे प्रभु यीशु मसीह दे पिता मतलब परमात्मे दा धन्यावाद करदे हन।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि अहां सुणेया ऐ, कि यीशु मसीह पर तुहां दा बसुआस ऐ, कने सारे परमात्मे दे लोकां नैं तुहां प्यार रखदे हन।</verse>
				<verse number="5">तुहां एह़ इसतांई करदे हन, क्जोकि बसुआस कने प्यारे दी बुनियाद सैह़ आसा ऐ, जेह्ड़ी तुहां तांई सुअर्गे च रखियो ऐ, जिसदे बारे च तुहां पैहल्ले ते ई तिस सुसमाचारे दे सच्चे वचने च सुणी चुकेयो हन,</verse>
				<verse number="6">जेह्ड़ा तुहां अल्ल पुज्जा ऐ। एह़ सुसमाचार सारे संसारे च फैला दा ऐ, कने मते सारे लोक बसुआसे च ओआ दे हन। जिस दिने ते तुहां इसियो सुणेया तधैड़ी ते तुहां भी परमात्मे दे अनुग्रह जो समझे।</verse>
				<verse number="7">तिसदी सिक्षा तुहां अहां दे प्यारे साथी इपफ्रासे ते सिखियो ऐ, जेह्ड़ा अहां सौगी मसीह च बसुआसे जोग्गा सेवक ऐ।</verse>
				<verse number="8">तिन्हीं तुहां दे प्यारे जो जेह्ड़ा पवित्र आत्मा च ऐ, अहां पर प्रगट कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="9">इसा बज़ाह ते जिस दिन ते एह़ सुणेया ऐ, अहां भी तुहां तांई एह़ प्रार्थना करणा नीं छड्डेया कने एह़ विणती करदे हन कि तुहां पूरे आत्मिक ज्ञान कने समझा च परमात्मे दी इच्छा दे सारे ज्ञाने च भरोंदे जा,</verse>
				<verse number="10">इस तरीके नैं तुहां प्रभु दे मताबक ज़िन्दगी जी करी सारियां गल्लां च तिसियो खुस करगे। कने हर किस्मां दे खरे कम्म करदे रैंह्गे कने परमात्मे दे ज्ञाने च फल़दे कने बधदे जांगे।</verse>
				<verse number="11">तां मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि परमात्मा अपणी महिमा दी सामर्थी दा इस्तेमाल करी नैं तुहां जो मजबूत करैं। इसतांई तुहां बड़े हौंसले कने खुसिया सौगी अपणियां मुसीबतां जो झेली सकन।</verse>
				<verse number="12">तुहां लोक लगातार पिता परमात्मे दा धन्यावाद करदे रेह्आ, जिन्हीं अहां जो इस जोग्गा बणाया, कि जोत्ती दे राज्जे च परमात्मे लोकां सौगी विरासता च हिस्सेदार होन।</verse>
				<verse number="13">क्जोकि परमात्मे अहां जो सैताने दे बसे ते छड्डाई करी अपणे प्यारे पुत्तरे दे राज्जे च लेई अंदा ऐ।</verse>
				<verse number="14">अपणे पुत्तरे दे बलिदाने दे जरिये अहां जो छड्डांदा ऐ, मतलब पापां ते माफी दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">कोई भी परमात्मे जो नीं दिक्खी सकदा, अपर जाह़लू तिसदा पुत्तर माणु दे रूपे च आया, ताह़लू तिन्हीं अपणे आप्पे जो लोकां पर प्रगट कित्ता, कने सैह़ जेठा ऐ कने सारी सृष्टिया पर परम प्रधान ऐ।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि एह़ सैई मसीह ऐ, जिन्हीं सारी सृष्टिया दियां चीज्जां जो बणाणे तांई परमात्मे सौगी कम्म कित्या था, चां सुअर्गे दियां होन, या धरती दियां, दिक्खियां या अणदिखियां, क्या सिंहासण क्या राज्ज, क्या राज्ज करणे आल़े कने क्या हक्क, सारियां चीज्जां तिसदे जरिये तिसदिया सेवा तांई बणाईयां हन।</verse>
				<verse number="17">कने मसीह सारियां चीज्जां बणने ते पैहल्ले मजूद था, कने सारियां चीज्जां तिसदिया इच्छा मताबक कम्म करदियां हन।</verse>
				<verse number="18">कने मसीह ई ऐ जेह्ड़ा कलीसिया जो चलांदा ऐ। ठीक तिंआं ई जिंआं इक्क माणुये दा सिर तिसदे पूरे सरीरे जो चलांदा ऐ, सैई सुरू ऐ, कने मरेयां ते जिन्दे होणे आल़ेआं च जेठा ऐ, कि सैई सबना च परम प्रधान होयैं।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि पिता परमात्मे दी खुसी इस च ऐ, कि तिसदा पूरा सभाव मसीह च वास करैं,</verse>
				<verse number="20">कने मसीयैं सूल़िया पर जेह्ड़ा खून बाहया, तिसदे जरिये परमात्मे मेल जोल दी सुरुआत कित्ती, परमात्मे जो खरा लग्गा कि सैह़ मसीह दे जरिये सारियां चीज्जां दा चाहे सैह़ धरती दियां होन, चाहे सुअर्गे दियां होन, अप्पु सौगी मेल करी लैन।</verse>
				<verse number="21">तुहां लोक अपणे बुरे कम्मां दिया बज़ाह ते पैहल्ले परमात्मे ते दूर थे, कने तुहां दे मनां च बैर था।</verse>
				<verse number="22">अपर हुण परमात्मे मसीह दिया मौत्ती दे जरिये तुहां सौगी भी मेल-जोल करी लेआ, तांजे तुहां जो अपणे सामणै पवित्र कने बेदाग, कने बेकसूर बणाई करी खरेड़ें।</verse>
				<verse number="23">जे तुहां मसीह च बसुआस करदे हन, तां तुहां दा बसुआस तिस पर मजबूत रैहणा चाइदा, ठीक तिस घरे साइआं जेह्ड़ा मजबूत नीआं पर बणाया ऐ। कने अहां तिस सुसमाचारे जो सुणी करी जेह्ड़ी आसा अहां जो मिलदी ऐ तिसा जो मत छड्डा। जिसदा प्रचार इस संसारे दे लोकां च कित्ता गेआ, कने सुसमाचारे दा प्रचार करणे तांई मैं पौलुस सेवक बणेया ऐ।</verse>
				<verse number="24">हुण मैं तिन्हां दुखा दिया बज़ाह ते जेह्ड़े तुहां तांई झेला दा ऐ, खुसी मनांदा ऐ। कने मैं तिसदे सरीरे, मतलब कलीसिया तांई अपणे सरीरे च कने मसीह दे दुखां च बाक्कि रेई गेई कमियां जो पूरा करदे-करदे अपणी जिम्मेवारी निभा दा ऐ।</verse>
				<verse number="25">इसा कलीसिया तांई कने तुहां तांई मैं परमात्मे दे जरिये दित्तियो सेवा तांई सेवक चुणेया गेआ कि परमात्मे दे हुक्मां दा पूरे तरीके नैं प्रचार करी सकैं।</verse>
				<verse number="26">मतलब तिस रहस्य जो जेह्ड़ा सदियां ते कने पीढ़ियाँ ते गुप्त रेह्आ, अपर हुण परमात्मे दे लोकां पर प्रगट होएया ऐ।</verse>
				<verse number="27">परमात्मैं एह़ फैसला लेआ कि तिसदे लोक इस सानदार कने महिमा आल़े रहस्य जो जाणी सकन, जेह्ड़ा सारे लोकां तांई तिस अल्ल ऐ। एह़ रहस्य मसीह अप्पु ई ऐ जेह्ड़ा तुहां च रैंह्दा ऐ, सिर्फ सैई महिमा तांई अहां दी उम्मीद ऐ।</verse>
				<verse number="28">अहां मसीह दा प्रचार करी नैं हर इक्की माणुये जो परमात्मे दे तिस ज्ञाने दे जरिये चतौणी कने सिक्षा देई नैं समझांदे हन, तांजे अहां एह़ दिक्खी लैन कि हर इक्क बसुआसी परमात्मे सामणै खड़ोणे तांई मसीह च पक्का होई जां।</verse>
				<verse number="29">इसतांई मैं तिसा सामर्थी नैं तन मन लगाई नैं मेहनत करदा ऐ, जेह्ड़ी मिन्जो मसीह दे जरिये मिलदी ऐ, कने जेह्ड़ी मिन्जो च कम्म करदी ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">मैं चांह़दा ऐ, कि तुहां जाणी लैन कि तुहां कने तिन्हां तांई जेह्ड़े लौदीकिया सैहरे च हन, कने तिन्हां सारेयां तांई जिन्हां मिन्जो नीं दिख्या, मैं कितणी मेहनत करदा ऐ,</verse>
				<verse number="2">मैं इसतांई मेहनत कित्ती, तांजे तिन्हां दा बसुआस मजबूत होई जां, कने सैह़ प्यारे नैं अप्पु च मिल्ली नैं रैह़न, मैं चांह़दा ऐ, सैह़ पूरा भरोसा रखन, क्जोकि तिन्हां अल्ल परमात्मे दे गुप्त रहस्य दी पूरी समझ ऐ, जेह्ड़ा यीशु मसीह अप्पु ऐ।</verse>
				<verse number="3">जिस च अक्ला दे कने ज्ञाने दे सारे खजाने छुपेयो हन।</verse>
				<verse number="4">एह़ मैं इसतांई ग्लादा ऐ, कि कोई माणु तुहां जो अपणी झूठी सिक्षां पर बसुआस करणे तांई राज्जी नीं करी लैं।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि जे मैं तुहां ते दूर ऐ, तमी मैं तुहां दे बारे च सोचदा रैंह्दा ऐ, कने मैं खुस हुंदा ऐ, कि जिंआं तुहां जो जीणा चाइदा था, तिंआं ई तुहां ज़िन्दगी जींदे हन, कने तुहां दा बसुआस मसीह च पक्का ऐ।</verse>
				<verse number="6">कने जिंआं तुहां यीशु मसीह जो प्रभु मन्नी करी ग्रहण करी लेआ ऐ, तिंआं ई लगातार तिसदे पचांह़ चलदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="7">कने तिस च जड़ पकड़दे कने बधदे भी जा। कने जिंआं तुहां सखाऐयो हन, तिंआं ई बसुआसे च मजबूत हुंदे जा, कने जादा ते जादा परमात्मे दा धन्यावाद करदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="8">ध्यान रखा कि कोई तुहां लोकां जो तिन्हां बेकार गल्लां ते वेबकूफ ना बणा। एह़ बेकार गल्लां सुणने च तां ज्ञाने दियां लगदियां हन, क्जोकि एह़ गल्लां तां सिर्फ संसारे दे लोकां दे पास्से ते हन, अपर मसीह दे पास्से ते नीं।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि मसीह दे सरीरे च परमात्मे दे सारे गुण पाये जांदे हन,</verse>
				<verse number="10">मसीह संसारे दे अधिकारियां कने हकुमता ऊपर राज्ज करदा ऐ, कने जे तुहां मसीह च हन, तां तुहां तिस च पूरे हन।</verse>
				<verse number="11">मसीयैं भी तुहां दे पापे आल़िआं आदतां जो दूर कित्या ऐ। ठीक तिंआं ई जिंआं खतणा करदे बग्त थोड़ा देहया मास सरीरे ते हटाया जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू तुहां बपतिस्मा लेआ, तां तुहां भी मसीह साइआं दब्बे गै, जिंआं मसीह मरेयां ते जिन्दा होएया, तिंआं तुहां भी नौये सभावे सौगी जिन्दे होये। एह़ इसतांई होएया कि तुहां परमात्मे पर बसुआस कित्ता, जिन्हीं अपणिया सामर्थी दे जरिये मसीह जो मरेयां ते जिन्दा कित्ता।</verse>
				<verse number="13">तुहां जाह़लू अपणे अपराधां कने बगैर खतणे ते मतलब बपतिस्मे ते पैहल्ले तुहां दा खरा सभाव मरेया था, परमात्मे तुहां दे सारे अपराधां जो माफ करदे होये तुहां जो मसीह सौगी जिन्दा करी दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="14">कने तिन्हीं अहां दे अपराधां दा चिट्ठा सूल़िया पर मेखां नैं जड़ी करी सामणै ते हटाई दित्ता ऐ, जेह्ड़ा मूसा दिया व्यबस्था जो नीं मन्नणे दिया बज़ाह ते अहां दे नांऐ पर लगया था।</verse>
				<verse number="15">कने तिन्हीं मसीह दे सूल़िया पर मरने दे जरिये संसारे दे अधिकारियां कने हकुमता जो हराई करी तिन्हां दा सारेयां सामणै तमासा बणाई दित्ता, कने तिन्हां पर जीत्त हासल करी नैं बड़ी खुसी मनाई।</verse>
				<verse number="16">इसतांई कोई भी तुहां दा एह़ ग्लाई नैं, कि तुहां जो क्या खाणा पीणा, या होर त्योहार मनाणे, या नौये चन्द्रमे दा त्योहार मनाणा, या बिस्रामे आल़े दिने दे बारे च फैसला ना करैं।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि एह़ सारे नियम परछाईया साइआं हन, अपर सच्चाई तां मसीह च पाई जांदी ऐ।</verse>
				<verse number="18">कोई भी माणु, जेह्ड़ा दीनता दे ढोंग कने सुअर्गदूतां दी अराधना च लीन ऐ, तुहां जो तुहां दे इनामे ते दूर नीं करी सकैं। ऐदेया माणु इश्वरे दे दर्शन दिक्खणे च ढींगा मारदा ऐ। अपर एह़ सब बकबास ऐ क्जोकि तिन्हां दे दिमाग मतलबी इच्छां नैं भरोया ऐ।</verse>
				<verse number="19">कने सैह़ लोक यीशु मसीह सौगी बणी करी नीं रेई सकदे, जेह्ड़ा पूरे सरीरे दा सिर ऐ। जिंआं सरीरे दे सारे जोड़ कने नसां सरीरे सौगी बणी करी रैंह्दियां हन, तिंआं तुहां भी यीशु मसीह च मिल्ली जुली करी कने किठ्ठे रैह़न, क्जोकि सरीरे दे अंग परमात्मे दे पास्से ते बधदे जांदे हन।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू ते तुहां दा पापी सभाव यीशु मसीह सौगी मरी गेआ ऐ, तां तुहां जो इस संसारे दे कायदे कानूना जो मन्नणे दी कोई जरूरत नीं ऐ। इसतांई हुण भी तुहां इस संसारे दे कायदे कानूना जो क्जो मनदे हन, जिसते लगदा ऐ कि तुहां हुण भी इस संसारे दे बसे च हन।</verse>
				<verse number="21">“ऐदिआं चीज्जां जो अपणे हत्थां च मत लेआ! कने ऐदेय खाणे जो मत खा! ऐत्थु तिकर कि ऐदिआं चीज्जां जो छुआ भी मत!”</verse>
				<verse number="22">क्जोकि एह़ सारे कायदे कानून बेकार कने कुसी कम्मे दी नीं, क्जोकि एह़ माणुआं दे हुक्मां कने सिक्षां दे मताबक हन।</verse>
				<verse number="23">एह़ कायदे कानून तां खरे रस्ते दे पास्से लेई जाणे आल़े लगदे हन, सैह़ एह़ हन, जेह्ड़े अपणे आप्पे जो जबरदस्ती परमात्मे दे भक्त बणने दे जरिये, कने दखावटी दीनता, कने अपणे सरीरां नैं बड़ा बुरा बर्ताब। अपर ऐत्थु तिकर कि जाह़लू लोक इन्हां कायदे कानूना जो मनदे हन, भिरी भी सैह़ अपणे पापे आल़े चाल-चलणे जो नीं रोकी सकदे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">इसतांई जाह़लू तुहां मसीह सौगी मरेयां ते जिन्दे कित्ते गै, तां तिन्हां चीज्जां दी इच्छा करदे रेह्आ, जेह्ड़ियां परमात्मे तुहां तांई सुअर्गे च रखियां हन, जित्थु मसीह अज्ज भी ऐ, कने परमात्मे दे सज्जे बक्खे बैठेया ऐ।</verse>
				<verse number="2">धरती दियां चीज्जां पर नीं, अपर तिन्हां चीज्जां दी इच्छा करदे रेह्आ, जेह्ड़ियां परमात्मे तुहां तांई सुअर्गे च रखियां हन।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि तुहां तां अपणे पापी सभावे च मरी गियो थे, कने तुहां दी ज़िन्दगी मसीह सौगी परमात्मे च छुपियो ऐ।</verse>
				<verse number="4">जाह़लू मसीह, जेह्ड़ा तुहां जो नौई ज़िन्दगी दिंदा ऐ, जाह़लू इस संसारे च दुवारी बापस ओंगा, ताह़लू तुहां भी ओंगे, कने तिसदी महिमा च हिस्सेदार बणगे।</verse>
				<verse number="5">इसतांई बुरे कम्मां करणा छड्डी देआ, जेह्ड़े तुहां दे पापी सभावे सौगी जुड़ेयो हन, जेह्ड़े धरतिया पर हन, मतलब ब्यभिचार, मने च गंदगी, वासना, बुरी सोच। कने लालची मत बणा जेह्ड़ा मूर्तिपूजा दे साइआं ऐ।</verse>
				<verse number="6">क्जोकि लोक इन्हां बुरे कम्मां करदे हन, परमात्मा जरूर इन्हां लोकां जो कड़ी सज़ा दिंगा।</verse>
				<verse number="7">कने तुहां भी, जाह़लू इन्हां बुरे कम्मां च ज़िन्दगी बितांदे थे, तां तुहां भी ऐदई बुरे कम्मां जो करदे थे।</verse>
				<verse number="8">अपर हुण तुहां भी इन्हां सारेयां जो, मतलब गुस्सा, रोष, बैरभाव, निंदा कने मुँऐ ते गालियां बकणा, इन्हां सारियां गल्लां जो करणा छड्डी देआ।</verse>
				<verse number="9">इक्की दूये नैं झूठ मत ग्ला, क्जोकि तुहां अपणे पराणे पापी सभावे जो कने बुरे कम्मां जो छड्डी दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="10">कने हुण तुहां नौये सभावे जो अपनाई लेआ ऐ, एह़ नौआं सभाव जादा ते जादा अपणे बणाणे आल़े साइआं बणदा जांदा ऐ, कने तिसियो खरे कित्ते समझगा।</verse>
				<verse number="11">इसा बज़ाह ते तिस च ना तां यूनानी रेह्आ ना यहूदी, ना खतणा ना बगैर खतणा ते, ना परदेसी ना स्कूती, ना दास कने ना अजाद माणु सिर्फ मसीह ई सबना ते म्हान ऐ, कने अहां सबना च जींदा ऐ।</verse>
				<verse number="12">इसतांई परमात्मे तुहां जो तिसदे पवित्र लोक होणे तांई चुणेयां, कने तुहां नैं प्यार करदा ऐ, बड़ी दया, कने बड़ी भलाई, बड़ी दीनता, कने बड़ा नरम सभाव, कने अपणे आप्पे च सेहनसक्ति रखा।</verse>
				<verse number="13">कने जे कुसी जो कुसी पर दोस लगाणे दी कोई बज़ाह होयैं, तां इक्की दूये दी झेली लेआ कने इक्की दूये दे अपराधां जो माफ करा; जिंआं प्रभुयैं तुहां दे अपराध माफ कित्ते, तिंआं ई तुहां भी करा।</verse>
				<verse number="14">अपर सबना ते बड्डी गल्ल एह़ ऐ, कि इक्की दूये नैं प्यार भाव बणाई रखा। इआं करणे नैं तुहां इक्क जुट होई जांगे।</verse>
				<verse number="15">जेह्ड़ा सांति मसीह दिंदा ऐ, तिसा जो अपणे मने च राज्ज करणा देआ। क्जोकि तुहां सारे इक्की सरीरे दे अंग हन, कने तुहां सबना जो इक्की दूये सौगी सांति च रैहणे तांई सद्देया ऐ, कने तुहां हमेसा धन्यावादी बणी रेह्आ।</verse>
				<verse number="16">हर बग्त तुहां मसीह दे वचने दे बारे च सोचदे रेह्आ, तांजे जेह्ड़ा कुच्छ करदे कने सोचदे हन, तिसियो काबू च रखा। कने बड़ी समझदारिया नैं इक्की दूये जो सखा कने सलाह देआ, कने अपणे-अपणे मने च धन्यावाद करी नैं परमात्मे तांई भजन कने स्तुति गीत कने आत्मिक गीत गा।</verse>
				<verse number="17">वचने च या कम्मे च जेह्ड़ा कुच्छ भी करा सब प्रभु यीशुये दे नांऐ नैं करा, कने प्रभु यीशुये दे जरिये पिता परमात्मा दा धन्यावाद करा।</verse>
				<verse number="18">हे लाड़ियो, तुहां जो अपणे लाड़े दे अधीन रैहणा चाइदा, क्जोकि प्रभु दे पचांह़ चलणे तांई ऐई ठीक ऐ।</verse>
				<verse number="19">हे लाड़ेयो, अपणिया-अपणिया लाड़िया नैं प्यार रखा, कने तिन्हां सौगी खरा बर्ताब करा।</verse>
				<verse number="20">हे जागतो, सारियां गल्लां च जेह्ड़ियां तुहां करदे हन, अपणे-अपणे माँऊ-बुढ़े दे हुक्मे दा पालण करा, क्जोकि प्रभु इसते खुस हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="21">हे बच्चे आल़ेयो, अपणे जागतां जो बार-बार झिड़की नैं तंग मत करा, इआं ना होयैं कि तिन्हां दी हिम्मत टूटी जां।</verse>
				<verse number="22">हे दासो, मेरी सलाह एह़ ऐ कि तुहां सारियां गल्लां च तिन्हां लोकां दा हुक्म मना, जेह्ड़े इसा धरतिया पर तुहां दे मालक हन। तिन्हां साइआं नीं, जेह्ड़े माणुआं जो खुस करणे तांई इआं करदे हन, अपर परमात्मे दे डरे च कने सच्चाईया च ।</verse>
				<verse number="23">जेह्ड़ा कुच्छ तुहां करदे हन, तिसियो पूरे मने नैं करा, एह़ समझी नैं कि माणुआं तांई नीं अपर प्रभु तांई करदे हन।</verse>
				<verse number="24">क्जोकि तुहां जाणदे हन, कि तुहां जो इसदे बदले प्रभुये ते इनाम मिलगा। तुहां प्रभु यीशु मसीह दी सेवा करदे हन।</verse>
				<verse number="25">क्जोकि जेह्ड़ा बुरा करदा ऐ, परमात्मा तिन्हां जो सज़ा दिंगा, परमात्मा तित्थु कुसी नैं पक्षपात नीं करगा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">हे सुआमियो, अपणे-अपणे दासां सौगी न्याय कने इक्क देहया बर्ताब करा, एह़ समझी करी कि सुअर्गे च तुहां दा भी इक्क मालक ऐ।</verse>
				<verse number="2">प्रार्थना च लगातार लग्गी रेह्आ, जाह़लू तुहां प्रार्थना करदे, तां हमेसा चौकनै कने परमात्मे दा धन्यावाद करदे रेह्आ;</verse>
				<verse number="3">कने इसदे सौगी-सौगी अहां तांई भी प्रार्थना करदे रेह्आ कि परमात्मे अहां तांई वचन सणाणे दा देहया मौका दैं, तांजे अहां मसीह दे तिस भेते जो समझाई सकन, जिसदिया बज़ाह ते मैं जेला च ऐ,</verse>
				<verse number="4">कने तुहां प्रार्थना करा, कि मसीह दे तिस भेते जो बड़े साफ कने खुले तरीके नैं समझाई सकैं, जिंआं मिन्जो करणा ठीक ऐ।</verse>
				<verse number="5">अपणे हर मौके जो जेह्ड़ा तुहां जो मिलदा ऐ कीमती समझी नैं संसारिक लोकां सौगी अक्लमंदिया नैं बर्ताब करा।</verse>
				<verse number="6">तुहां दे बोल हमेसा खरे कने मिठ्ठे होन, तांजे तुहां जो अपणे बसुआसे दे बारे च हर माणुये जो ठीक-ठीक जवाब दैणा आई जां।</verse>
				<verse number="7">प्यारा बसुआसी भाऊ कने बसुआसे जोग्गा सेवक तुखिकुस, जेह्ड़ा प्रभु च मेरे सौगी कम्म करणे आल़ा ऐ, मेरी सारियां गल्लां तुहां जो दस्सी दिंगा।</verse>
				<verse number="8">तिसियो मैं तुहां अल्ल इसतांई घल्लेया ऐ, कि तुहां जो अहां दी हालता दे बारे पता लग्गी जां, कने सैह़ तुहां दे बसुआसे जो मजबूत करैं।</verse>
				<verse number="9">तिस सौगी मैं उनेसिमुसे जो भी घल्लेया ऐ; जेह्ड़ा बसुआसे जोग्गा कने प्यारा बसुआसी भाऊ कने तुहां दे ग्रांऐ ते ऐ। एह़ तुहां जो ऐत्थु दियां सारियां गल्लां दस्सी दिंगे।</verse>
				<verse number="10">अरिस्तर्खुस, जेह्ड़ा मिन्जो सौगी कैदी ऐ, कने यूहन्ना मरकुस जेह्ड़ा बरनबासे दा भाऊ लगदा ऐ, (मैं जाणदा ऐ कि मरकुसे दे बारे च तुहां जो पैहल्ले ते दस्सी दित्या था कि जे सैह़ तुहां अल्ल औयें, तां तिस नैं ठीक ढंगे नैं बर्ताब करणा।)</verse>
				<verse number="11">कने यीशु जिसियो लोक यूस्तुस ग्लांदे हन, तुहां जो नमस्कार ग्लांदे हन। यहूदी बसुआसी लोकां च सिर्फ ऐई त्रै माणु परमात्मे दे राज्जे तांई मेरे साथी हन, जेह्ड़े मिन्जो हिम्मत दिंदे हन।</verse>
				<verse number="12">इपफ्रास जेह्ड़ा तुहां दे ग्रांऐ ते ऐ, कने यीशु मसीह दा दास ऐ, तुहां जो नमस्कार ग्लांदा ऐ। सैह़ हमेसा तुहां तांई मन लगाई नैं प्रार्थना करदा ऐ, जिसते तुहां लोक सारियां गल्लां सिद्ध होई नैं पूरे बसुआसे सौगी परमात्मे दी इच्छा पर मजबूत रेह्आ।</verse>
				<verse number="13">मैं तिसदा गवाह ऐ, कि सैह़ तुहां तांई कने लौदीकिया कने हियरापुलिस दे लोकां तांई मन लगाई नैं प्रार्थना करदा रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="14">प्यारे बैद लूका कने देमास तुहां जो नमस्कार ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="15">लौदीकिया सैहरे दे बसुआसी भाऊआं जो कने नुमफासे कने तिन्हां दी घरे दी कलीसिया जो नमस्कार ग्लायां।</verse>
				<verse number="16">जाह़लू एह़ चिठ्ठी तुहां बिच्च पढ़ी जां, तां इआं करणा कि लौदीकिया दे सैहरे च भी पढ़ी जां, कने सैह़ चिठ्ठी जेह्ड़ी लौदीकिया कलीसिया ते आई तिसायो तुहां भी पढ़नेयों।</verse>
				<verse number="17">कने अरखिप्पुसे नैं ग्लानेयों कि जेह्ड़ी सेवा प्रभु च तिज्जो दित्तियो ऐ, तिसायो ध्याने सौगी पूरी करेयां।</verse>
				<verse number="18">मैं पौलुस, अपणे हत्थे नैं इसा चिठ्ठिया च तुहां जो नमस्कार लिखदा ऐ। याद रखणा मैं जेला च ऐ, कने मिन्जो तांई प्रार्थना करा। तुहां पर परमात्मे दा अनुग्रह हुंदा रैंह्। आमीन।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="52">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं पौलुस कने सिलवानुस कने तीमुथियुस अहां थिस्सलुनीकियों दी कलीसिया जो एह़ चिठ्ठी लिखदे हन, जेह्ड़े पिता परमात्मे कने यीशु मसीह च हन: मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि तुहां जो अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="2">अहां अपणिया प्रार्थना च तुहां जो याद करदे कने सदा तुहां सबना दे बारे च परमात्मे दा धन्यावाद करदे हन,</verse>
				<verse number="3">अहां हमेसा ई पिता परमात्मे दे सामणै तुहां दे बसुआसे दे कम्म, कने प्यारे दी मेहनत, कने अहां दे प्रभु यीशु मसीह च तुहां दी आसा दा सबर याद करदे हन।</verse>
				<verse number="4">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, परमात्मे दे प्यारे लोको, अहां जाणदे हन, कि तुहां जो परमात्मे अपणे लोक होणे तांई चुणी लेआ ऐ।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा सुसमाचार तुहां अल्ल ना सिर्फ ग्लाणे ते ई नीं, अपर पवित्र आत्मा दिया सामर्थी नैं, कने बड़े बसुआसे सौगी पुज्जया ऐ; जिंआं तुहां जाणदे हन, जाह़लू अहां तुहां सौगी थे, अहां तुहां दे भले दी खातर तुहां बिच्च कदेई ज़िन्दगी जीत्ती।</verse>
				<verse number="6">तुहां तिसा बड़िया मुसीबता च, पवित्र आत्मा दे जरिये मिलियो खुसिया सौगी वचनां जो मन्नी करी अहां दी कने प्रभुये साइआं ज़िन्दगी जीणा लग्गे।</verse>
				<verse number="7">जिसदा नतीजा एह़ होएया कि तुहां मकिदुनिया प्रदेस कने अखाया प्रदेसे दे सारे बसुआसियां तांई इक्क मिसाल बणी गै।</verse>
				<verse number="8">तुहां दे जरिये घल्लेया गेआ परमात्मे दा वचन ना सिर्फ मकिदुनिया प्रदेस कने अखाया प्रदेसे च सणाया गेआ, कने बधदा गेआ, अपर तुहां दा बसुआस जेह्ड़ा परमात्मे पर ऐ, तिसदी एह़ चर्चा हर जगाह च फैली गेई, कि इसदे बारे च अहां जो ग्लाणे दी जरूरत ई नीं पेई।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि सैई अप्पु ई अहां दे बारे च ग्लांदे हन, कि जाह़लू अहां तुहां अल्ल आये, तां तुहां अहां दा सुआगत कितणे आदरे नैं कित्ता; कने एह़ भी कि कुस तरीके नैं तुहां मूर्तियां ते दूर होई नैं परमात्मे पास्से फिरे तांजे जिन्दे कने सच्चे परमात्मे दी सेवा करन।</verse>
				<verse number="10">कने हुण तुहां तिसदे पुत्तरे दा सुअर्गे ते बापस ओणे दा इन्तजार करदे रेह्आ जिसियो परमात्मे मरेयां ते जिन्दा कित्या, मतलब यीशु मसीह जो, जेह्ड़ा अहां जो ओणे आल़े कोपे ते बचांदा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">हे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां अप्पु ई जाणदे हन, कि अहां दा तुहां अल्ल औणां फायदेमंद होएया,</verse>
				<verse number="2">जिंआं तुहां अप्पु ई जाणदे हन, कि पैहल्ले अहां फिलिप्पी सैहरे च दुख झेलेया कने बुरा बर्ताब होणे दे बाद भी परमात्मैं अहां जो इतणी हिम्मत दित्ती, कि अहां परमात्मे दा सुसमाचार तुहां दे लाक्के च भारी बरोध दे होणे दे बावजूद भी तुहां जो सणाई सकन।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि अहां दी सिक्षा ना धोखे दी ऐ कने ना गलत इरादे दी, कने ना ठग बाजी दी ऐ।</verse>
				<verse number="4">अपर जिंआं परमात्मैं अहां जो इस जोग्गा समझी करी सुसमाचार दित्या ऐ, इसतांई अहां माणुआं जो नीं, अपर अहां दे मना जो परखणे आल़े परमात्मे जो खुस करणे तांई सिक्षा दिंदे हन।</verse>
				<verse number="5">एह़ तुहां जाणदे हन, कि ना तां अहां दियां गल्लां च हेरा फेरी थी, कने ना तां अहां तुहां ते कुच्छ पाणे तांई लालच कित्ता, इन्हां गल्लां तांई परमात्मा गवाह ऐ कि अहां सैदय लोक नीं थे।</verse>
				<verse number="6">हलांकि अहां मसीह दे प्रेरित होणे दिया बज़ाह ते तुहां पर बोझ बणी सकदे थे, भिरी भी अहां लोकां ते आदर नीं चांह़दे थे, कने ना तुहां ते, ना होर कुसी ते।</verse>
				<verse number="7">अपर जिंआं माँ अपणे बच्चेयां जो पाल़दी पोसदी ऐ, तिंआं ई अहां भी तुहां बिच्च रेई करी नरम सभाव दस्सेया ऐ;</verse>
				<verse number="8">कने तिंआं ई अहां तुहां दी लालसा करदे होये, ना सिर्फ परमात्मे दा सुसमाचार पर अपणे-अपणे प्राण भी तुहां जो दैणे जो त्यार थे, इसतांई कि तुहां अहां दे बड़े भरी प्यारे होई गियो थे।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि, हे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां अहां दी मेहनत कने दुखां जो याद रखदे हन। कि अहां इसतांई रात दिन कम्म धंधा करदे होये तुहां च परमात्मे दा सुसमाचार प्रचार कित्ता कि तुहां च कुसी पर भी बोझ नीं बणन।</verse>
				<verse number="10">तुहां अप्पु ई गवाह हन, कने परमात्मा भी गवाह ऐ कि तुहां सारे बसुआसियां सौगी अहां दा बर्ताब कितणा पवित्र कने धार्मिक कने बेकसूर था।</verse>
				<verse number="11">तुहां जाणदे हन, कि जिंआं पिता अपणे जागतां नैं बर्ताब करदा ऐ, तिंआं ई अहां भी तुहां च हर इक्की जो सिक्षा दिंदे, कने सांति दिंदे, कने समझांदे थे।</verse>
				<verse number="12">कि तुहां दे चाल-चलण ते परमात्मे जो आदर मिल्लैं, जेह्ड़ा तुहां जो अपणे राज्जे च कने महिमा च सददा ऐ।</verse>
				<verse number="13">इसतांई अहां भी परमात्मे दा धन्यावाद हमेसा करदे हन; कि जाह़लू अहां दे जरिये परमात्मे दे सुसमाचारे दा वचन तुहां सुणेया, तां तुहां तिसियो माणुआं दा नीं अपर परमात्मे दा वचन समझी नैं अपनाई लेआ, कने सच्च बिच्च एह़ सुसमाचारे दा वचन परमात्मे दे पास्से ते ऐ। कने सैह़ अपणे वचने दे जरिये तुहां दिया ज़िन्दगिया च जेह्ड़े मसीह पर बसुआस रखदे हन, कम्म करदा ऐ।</verse>
				<verse number="14">इसतांई कि हे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां परमात्मे दी तिन्हां कलीसियां साइआं चाल चलणा लग्गे, जेह्ड़ियां यहूदिया प्रदेसे च यीशु मसीह च हन, क्जोकि तुहां भी अपणे लोकां ते तिंआं ई दुख झेलेया, जिंआं तिन्हां यहूदियां च झेलेया था,</verse>
				<verse number="15">कने इन्हां यहूदियां प्रभु यीशुये जो कने भविष्यवक्तां जो भी मारी दित्ता कने अहां जो सताया, कने परमात्मा तिन्हां ते खुस नीं; कने सैह़ सारे माणुआं दा बरोध करदे हन,</verse>
				<verse number="16">कने सैह़ होरनी जाति दे लोकां नैं तिन्हां दे उद्धारे तांई गल्लां करणे ते अहां जो रोकदे हन, इस तरीके नैं सैह़ सदा अपणे पापां दा घड़ा भरदे हन। कने हुण तिन्हां पर परमात्मे दा कोप आई पेआ ऐ।</verse>
				<verse number="17">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, जाह़लू अहां थोड़ी देर तांई मने ते नीं अपर कुच्छ बग्त तांई तुहां ते लग्ग होई गियो थे, तां अहां बड़ी इच्छा सौगी तुहां जो दिक्खणे तांई होर भी जादा कोसस कित्ती।</verse>
				<verse number="18">इसतांई अहां, खास करी मैं पौलुसैं इक्क बरी नीं अपर कई बरी तुहां अल्ल औणां चाया, अपर सैताने अहां जो तुहां अल्ल दुवारी नीं औणां दित्ता।</verse>
				<verse number="19">अहां दिया आसा, खुसिया कने बड़ेयाई दा मुकट कुण ऐ? क्या अहां दे प्रभु यीशुये दे सामणै तिसदे ओणे दे बग्त तुहां नीं हुंगे?</verse>
				<verse number="20">अहां दी बड़ेयाई कने खुसी तुहां ई हन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">आखर च जाह़लू अहां ते होर नीं रेई होएया, तां अहां एह़ सोचेया कि एथेंस सैहरे च किल्ले रेई जान,</verse>
				<verse number="2">कने अहां तीमुथियुसे जो, जेह्ड़ा मसीह दे सुसमाचारे च अहां दा बसुआसी भाऊ कने परमात्मे दा सेवक ऐ, इसतांई तिसियो तुहां अल्ल घल्लेया ऐ, कि सैह़ तुहां जो बसुआसे च मजबूत करैं; तांजे तुहां दा बसुआस यीशु मसीह च लगातार बणी रैंह्।</verse>
				<verse number="3">कि इन्हां मुसीबतां दिया बज़ाह ते तुहां बसुआसे ते डगमगाई नीं जान। क्जोकि तुहां अप्पु जाणदे हन, अहां जो इन्हां मुसीबतां जो झेलणा ई पोणा।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि पैहल्ले ई, जाह़लू अहां तुहां अल्ल थे तां तुहां ग्लांदे थे, कि अहां सबना जो मुसीबतां झेलणा ई पोणियां, कने इआं ई होएया ऐ, जिंआं कि तुहां जाणदे भी हन।</verse>
				<verse number="5">इसा बज़ाह ते जाह़लू मिन्जो ते होर बरदासत नीं होएया, तां तुहां दे बसुआसे दा हाल जाणने तांई मैं तीमुथियुसे जो तुहां अल्ल घल्लेया, कि कुत्थी इआं ना होयैं, कि परीक्षा करणे आल़े सैताने तुहां दी परीक्षा कित्ती होयैं, कने अहां दी मेहनत बेकार होई गेई ऐ।</verse>
				<verse number="6">अपर हुण तीमुथियुसें, जेह्ड़ा तुहां अल्ले ते अहां दे ऐत्थु आई करी, तुहां दा बसुआस कने प्यारे दा सुसमाचार सणाया। कने इसा गल्ला जो भी सणाया, कि तुहां सदा प्यारे नैं अहां जो याद करदे हन, कने अहां दे दिक्खणे दी इच्छा रखदे हन, जिंआं अहां भी तुहां जो दिक्खणे दी इच्छा रखदे हन।</verse>
				<verse number="7">इसतांई हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां अपणे सारे दुख कने मुसीबता च तुहां दे बारे च सुणी करी अहां जो बड़ी खुसी होई, कि तुहां अह्ल्ली तिकर भी यीशु मसीह पर बसुआस करदे हन।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि हुण जे तुहां प्रभु च मजबूत बणी रैह़न, तां एह़ अहां तांई नौईआ ज़िन्दगिया साइआं ऐ।</verse>
				<verse number="9">कने जितणी खुसी अहां जो तुहां दिया बज़ाह ते अपणे परमात्मे सामणै ऐ, तिसदे बदले तुहां दे बारे च अहां कुस तरीके नैं परमात्मे दा धन्यावाद करन?</verse>
				<verse number="10">अहां रात दिन बड़ी प्रार्थना करदे रैंह्दे हन, कि तुहां जो दुवारी दिक्खन, कने तुहां दे बसुआसे च जेह्ड़ी कमी ऐ, तिसा जो पूरा करन।</verse>
				<verse number="11">अहां प्रार्थना करदे हन, कि अहां दा पिता परमात्मा कने अहां दा प्रभु यीशु, तुहां अल्ल ओणे च अहां दी मदत कने अगुआई करैं।</verse>
				<verse number="12">कने प्रभु इआं करैं कि जिंआं अहां तुहां नैं प्यार रखदे हन, तिंआं ई तुहां दा प्यार भी अप्पु च कने सारे माणुआं सौगी बधदा जां, कने तरक्की करदा जां,</verse>
				<verse number="13">तांजे सैह़ तुहां दे मनां जो ऐदेया मजबूत करैं, कि जाह़लू अहां दा प्रभु यीशु अपणे सारे परमात्मे दे लोकां सौगी दुवारी बापस औयें, तां तुहां अहां दे पिता परमात्मे दे सामणै पवित्रता च बेकसूर ठैह़रन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">आखरी च हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां तुहां नैं विणती करदे हन, कने तुहां जो प्रभु यीशु च समझांदे हन, कि तुहां प्रभु दे नांऐ च इस तरीके नैं ज़िन्दगी जीआ, जेह्ड़ी परमात्मे जो खुस करदी ऐ। कने जिंआं अहां तुहां जो सखाया भी ऐ। तुहां पैहल्ले ते ई इआं करदे आएयो हन, कने तिंआं ई होर भी बधदे जा।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि तुहां हुक्मां जो जाणदे हन, जेह्ड़े हुक्म अहां तुहां जो प्रभु यीशु मसीह दे पास्से ते दित्ते हन।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि परमात्मे दी इच्छा एह़ ऐ, कि तुहां पवित्र बणा मतलब ब्यभिचारे ते बची रेह्आ,</verse>
				<verse number="4">कने इसते बचणे तांई तुहां च हर इक्क माणु अपणे सरीरे जो बसे च करणा सीखें, कने अपणिया लाड़िया सौगी पवित्रता कने आदरे नैं रैंह्।</verse>
				<verse number="5">तुहां जो होरनी जातिआं दे लोकां साइआं गंदे कम्म करणे दी इच्छा नीं करणी चाइदी, जेह्ड़े परमात्मे जो नीं जाणदे हन।</verse>
				<verse number="6">इन्हां सरीरे दियां इच्छा तांई कोई भी अपणे बसुआसी भाऊये जो धोखा ना दैं, कने ना तिसदा फायदा उठां, क्जोकि प्रभु यीशु इन्हां सारियां गल्लां दा न्याय करणे आल़ा ऐ; जिंआं कि अहां पैहल्लैं ई तुहां लोकां जो ग्लाया, कने समझाया भी था।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि परमात्मैं अहां जो असुद्ध ज़िन्दगी जीणे तांई नीं, अपर पवित्र ज़िन्दगी जीणे तांई सद्देया ऐ।</verse>
				<verse number="8">इसतांई जेह्ड़ा इन्हां नियमां मताबक ज़िन्दगी जीणे ते इन्कार करदा ऐ, सैह़ माणुये दा नीं अपर परमात्मे दा इन्कार करदा ऐ, जेह्ड़ा अपणा पवित्र आत्मा तुहां जो दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="9">अपर बसुआसी भाईचारे दे प्यारे दे बारे च एह़ जरूरत नीं ऐ कि मैं कुच्छ लिखें, क्जोकि अप्पु च प्यार रखणा तुहां अप्पु ई परमात्मे ते सिखया ऐ,</verse>
				<verse number="10">कने सारे मकिदुनिया प्रदेसे दे बसुआसी भाऊआं सौगी ऐदेया ई प्यार होणा चाइदा। अपर हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां तुहां जो समझांदे हन, कि तुहां मसीह दे प्यारे च होर भी बधदे जा।</verse>
				<verse number="11">जिंआं अहां तुहां जो समझाया ऐ, तिंआं ई चुपचाप रैहणे कने अपणा-अपणा कम्मकार करणे, कने अपणे-अपणे हत्थां नैं कम्माणे दी कोसस करा।</verse>
				<verse number="12">कि बेबसुआसी लोकां सौगी आदरे नैं बर्ताब करा, तांजे तुहां जो कुसा भी चीज्जा दी कमी ना होयैं।</verse>
				<verse number="13">हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां नीं चांह़दे हन, कि तुहां तिन्हां दे बारे च अणजाण रेह्आ। जेह्ड़े मसीह च इस संसारे जो छड्डी करी चली गियो हन, इआं ना होयैं, कि तुहां दूयेयां साइआं सोक करन जिन्हां जो उम्मीद नीं ऐ।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि अहां जे बसुआस करदे हन कि यीशु मरेया, कने जिन्दा भी होएया, तां तिंआं ई परमात्मे तिन्हां जो भी जेह्ड़े बसुआसी यीशु च इस संसारे जो छड्डी करी चली गियो हन, परमात्मा तिन्हां जो दुवारी यीशु मसीह सौगी लेई ओंगा।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि अहां प्रभु यीशुये दे वचने मताबक तुहां नैं एह़ ग्लांदे हन, कि अहां जेह्ड़े जिन्दे हन, कने प्रभु दे बापस ओणे तिकर बची रैंह्गे, कने जेह्ड़े बसुआसी मसीह च इस संसारे जो छड्डी करी चली गियो हन, सैह़ अहां ते पैहल्लैं यीशु मसीह नैं मिलगे।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि प्रभु यीशु अप्पु ई सुअर्गे ते ओंगा; कने तिस बग्त ललकार, कने प्रधान सुअर्गदूते दी उआज़ सुम्मगी, कने परमात्मे दी तुरही बजगी। कने जेह्ड़े बसुआसी मसीह च इस संसारे जो छड्डी करी चली गियो हन, सैह़ पैहल्लैं जिन्दे हुंगे।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू अहां जेह्ड़े जिन्दे कने बची रैंह्गे, तिन्हां सौगी बदल़ां पर चुक्की लियो जांगे, कि अम्बरे च प्रभुये नैं मिलगे; कने तिस बग्त ते अहां सदा प्रभुये सौगी रैंह्गे।</verse>
				<verse number="18">इस तरीके नैं इन्हां गल्लां ते इक्की दूये जो हौंसला देआ करा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">अपर हे प्यारे साथी बसुआसियो, इसदी कोई जरूरत नीं, कि प्रभु यीशु मसीह दे बापस ओणे दे बग्तां दे कने तरीकां दे बारे च तुहां जो कुच्छ लिख्या जां।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि तुहां अप्पु च ठीक जाणदे हन कि जिंआं राती चोर ओंदा ऐ, तिंआं ई प्रभु यीशुये दा औणां भी हुंगा।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू लोक ग्लांगे, “कि सब कुच्छ ठीक ठाक ऐ, कने कुच्छ डर नीं,” तां तिन्हां पर चाणचक बड़ी मुसीबत आई पोंगी, जिंआं इक्क लैरथिया जणासा जो इक्क बच्चे जम्मणे दी पीड़ हुंदी; तिंआं ई सैह़ तिसा बड़िया मुसीबता ते कुसी भी तरीके नैं नीं बचगे।</verse>
				<verse number="4">अपर हे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां तां नेहरे च नीं हन, कि एह़ प्रभु दे दिन तुहां पर चोरे साइआं आई पोन।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि तुहां सारे जोतिया दी कने दिने दी औलाद हन, कने अहां ना राती दी कने ना ई नेहरे दी औलाद हन।</verse>
				<verse number="6">इसतांई अहां दूयेयां बेबसुआसियां साइआं सोई नीं रैह़न, जागदे कने चौकन्ने रेह्आ।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि जेह्ड़े सोंदे हन, सैह़ रातियो सोंदे हन, कने जेह्ड़े नशे च मतवाल़े हुंदे हन, सैह़ रातियो मतवाल़े हुंदे हन।</verse>
				<verse number="8">अपर अहां जेह्ड़े दिन दे हन, बसुआसे कने प्यारे दा सुरक्षा कवच पैहनी नैं कने उद्धारे दी आसा दा टोप पैहनी करी चौकन्ने रेह्आ।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि परमात्मैं अहां जो गुस्से नैं सज़ा दैणे तांई नीं, अपर इसतांई चुणेया ऐ, कि अहां अपणे प्रभु यीशु मसीह दे जरिये उद्धार पाई सकन।</verse>
				<verse number="10">यीशु मसीह अहां तांई इसा बज़ाह ते मरेया, कि अहां चाहे जिन्दे हन चाहे मरेयो हन, जाह़लू यीशु मसीह बापस ओंगा, तां अहां तिस सौगी हमेसा जीन।</verse>
				<verse number="11">इसा बज़ाह ते इक्की दूये जो हौंसला देआ, कने इक्की दूये दी बसुआसे च मजबूत होणे तांई मदत करा, जिंआं कि तुहां ऐदेया करदे भी हन।</verse>
				<verse number="12">हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां तुहां नैं विणती करदे हन, कि जेह्ड़े तुहां च मेहनत करदे हन, कने प्रभु च जेह्ड़े तुहां दे अगुऐ हन, कने सिक्षा दिंदे हन, तिन्हां दी मन्ना कने आदर करा।</verse>
				<verse number="13">कने तिन्हां दे कम्मां दिया बज़ाह ते प्यारे नैं तिन्हां जो बड़ा ई आदर मान जोग्गे समझा। कने अप्पु च मेल-जोल करी नैं रेह्आ।</verse>
				<verse number="14">हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां तुहां जो समझांदे हन, कि जेह्ड़े लोक सुस्त हन, तिन्हां जो चतौणी देआ, डरफोकां जो हिम्मत देआ, बसुआसे च कमजोरेयां जो सम्भाल़ा, सबना सौगी सबरे नैं रेह्आ।</verse>
				<verse number="15">चौकन्ने रेह्आ कोई कुसी नैं बुराईया दे बदले बुराई ना करैं, अपर हमेसा भलाई करणे जो त्यार रेह्आ, अप्पु च कने सबना नैं हमेसा भलाईया दे कम्म करणे दी कोसस करा।</verse>
				<verse number="16">सदा खुस रेह्आ।</verse>
				<verse number="17">लगातार प्रार्थना करदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="18">हर गल्ला च परमात्मे दा धन्यावाद करा; क्जोकि तुहां तांई यीशु मसीह च परमात्मे दी ऐई इच्छा ऐ।</verse>
				<verse number="19">पवित्र आत्मा दे कम्मां जो लोकां दिया ज़िन्दगिया च होणे ते मत रोका।</verse>
				<verse number="20">भविष्यवाणियां जो सुणी करी अणसुणा मत करा।</verse>
				<verse number="21">सारियां गल्लां जो परखा; जेह्ड़ियां खरिया हन, तिन्हां गल्लां जो ग्रहण करा।</verse>
				<verse number="22">कने हर किस्मा दी बुराईया ते बची रेह्आ।</verse>
				<verse number="23">परमात्मा जेह्ड़ा सांति दिंदा ऐ, सैई तुहां जो पूरे तरीके नैं पवित्र करगा। कने तुहां दिया आत्मा, प्राण, कने सरीर अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे बापस ओणे तिकर पूरी रीतिया नैं बेकसूर कने सम्भाल़ी नैं रखगा।</verse>
				<verse number="24">जिन्हीं तुहां जो सद्देया ऐ, सैह़ इसियो पूरा भी करगा, क्जोकि सैह़ बसुआसे जोग्गा ऐ</verse>
				<verse number="25">हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां तांई प्रार्थना करा।</verse>
				<verse number="26">कने सारे बसुआसियां जो साफ मने नैं गल़े मिल्ली करी नमस्कार करा।</verse>
				<verse number="27">मैं तुहां जो प्रभु दा हुक्म दिंदा ऐ, कि एह़ चिठ्ठी सारे बसुआसी भाऊआं जो पढ़ी नैं सणाई जां।</verse>
				<verse number="28">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा अनुग्रह तुहां पर हुंदा रैंह्।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="53">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं पौलुस, सिलवानुस कने तीमुथियुस अहां थिस्सलुनीकियों दी कलीसिया जो एह़ चिठ्ठी लिखदे हन, जेह्ड़े पिता परमात्मे कने यीशु मसीह च हन।</verse>
				<verse number="2">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे पिता परमात्मे ते कने प्रभु यीशु मसीह ते तुहां जो अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="3">हे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां दे बारे च अहां जो हमेसा परमात्मे दा धन्यावाद करणा चाइदा, कने एह़ ठीक भी ऐ, इसतांई कि तुहां दा बसुआस यीशु मसीह च बड़ा जादा बधी गेआ ऐ, कने तुहां सारेयां दा प्यार अप्पु च बड़ा ई बधदा जा दा ऐ।</verse>
				<verse number="4">इसतांई अहां परमात्मे दी कलीसिया दे बसुआसी तुहां दे बारे च घमंड करदे हन, बेसक तुहां दुखां कने मुसीबतां च होई नैं जा दे हन, भिरी भी तुहां इन्हां जो बड़े सबरे नैं लगातार झेलदे हन, कने मसीह पर बसुआस करदे हन।</verse>
				<verse number="5">कने जिन्हां दुखां जो जेह्ड़े तुहां झेला दे हन, परमात्मा अपणा न्याय दस्सणे तांई इन्हां दा इस्तेमाल करगा, कने तुहां जो अपणे राज्जे च पुज्जणे जोग्गा बणांगा।</verse>
				<verse number="6">क्जोकि परमात्मा हमेसा ठीक न्याय करदा ऐ, कि जेह्ड़े तुहां जो दुख दिंदे हन, तिन्हां जो बदले च दुख दैं।</verse>
				<verse number="7">सैह़ तुहां जो कने अहां जो भी चैन दिंगा, जेह्ड़े हुण दुख झेला दे हन, एह़ ताह़लू हुंगा, जाह़लू प्रभु यीशु मसीह अपणे सामर्थी सुअर्गदूतां सौगी सुअर्गे ते अग्गी दियां लपटां च होई नैं ओंगा,</verse>
				<verse number="8">कने जेह्ड़े परमात्मे जो नीं पणछैणदे, कने अहां दे प्रभु यीशुये दे सुसमाचारे जो नीं मनदे, तिन्हां जो सज़ा दिंगा।</verse>
				<verse number="9">प्रभु तिन्हां जो अप्पु ते दूर करगा, कने तिन्हां जो अपणिया महिमा च सामर्थी जो मसूस करणे दी इजाजत नीं दिंगा, कने सैह़ तिन्हां जो सदा दी सज़ा दिंगा</verse>
				<verse number="10">एह़ तिस दिन हुंगा, जाह़लू यीशु मसीह अपणे लोकां च महिमा पाणे, कने सारे लोक जेह्ड़े तिस पर बसुआस करदे हन; तिन्हां ते आदर पाणे तांई ओंगा। तुहां भी तिन्हां च सामिल हुंगे, क्जोकि तुहां तिस सुसमाचारे पर बसुआस कित्ता, जेह्ड़ा अहां तुहां जो तिसदे बारे च दस्सेया था।</verse>
				<verse number="11">इसतांई अहां लगातार तुहां तांई प्रार्थना भी करदे हन, कि अहां दा परमात्मा तुहां जो इस जोग्गा बणा, जिसियो करणे तांई तिन्हीं तुहां जो सद्देया ऐ, कने भलाई दी हर इक्क इच्छा कने बसुआसे दे हर इक्की कम्मे जो सामर्थी सौगी पूरा करैं,</verse>
				<verse number="12">इस तरीके नैं अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा नां तुहां दे जरिये महिमा पां। कने तुहां तिसदे जरिये आदर पांगे। एह़ सब कुच्छ अहां दे परमात्मे कने यीशु मसीह दे अनुग्रह ते हुंगा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां प्रभु यीशु मसीह दे बापस ओणे, कने तिस बग्ते दे बारे च जाह़लू अहां तिस सौगी किठ्ठे मिलगे, तुहां नैं ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="2">तुहां चाणचक अपणिया होसा जो कुसी भी आत्मा, वचन, चिठ्ठी दिया बज़ाह ते मत गुआंदे, जेह्ड़ी लगदी ऐ कि अहां लिखियो ऐ। कने जिसा च एह़ लिख्या होयैं कि प्रभु दा दिन आई पुज्जया ऐ; तां तुहां दा मन चाणचक घबराई नीं जां।</verse>
				<verse number="3">कुसी भी तरीके नैं कुसी दे धोखे च नीं औणां, क्जोकि सैह़ दिन ताह़लू तिकर नीं ओंगा, जाह़लू तिकर लोक परमात्मे दे खलाफ बगाबत नीं करगे, कने ताह़लू दुष्ट माणु सामणै ओंगा, कने परमात्मा जरूर तिसियो नरके दिया अग्गी च नास करगा।</verse>
				<verse number="4">सैह़ परमात्मे दा कने तिन्हां सारियां चीज्जां दा बरोध करगा जिन्हां दी लोक अराधना करदे हन, कने सैह़ एह़ दावा करदा ऐ कि सैह़ तिन्हां सारेयां ते खास ऐ। ऐत्थु तिकर कि सैह़ दुष्ट माणु परमात्मे दे मंदरे च बेई नैं अपणे आप्पे जो परमात्मा दस्सदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">क्या तुहां जो याद नीं कि जाह़लू मैं तुहां सौगी था, तां तुहां जो इन्हां गल्लां दे बारे च दस्सदा था?</verse>
				<verse number="6">तुहां जाणदे हन, कि सैह़ कुण चीज्ज ऐ जेह्ड़ी इस दुष्ट माणुये जो रोका दी ऐ। क्जोकि तिन्हीं सिर्फ ताह़लू ई सामणै औणां जाह़लू परमात्मे दा ठीक बग्त ओंगा।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि तिस दुष्ट माणुये दी ताकत पैहल्ले ते ई इस संसारे च चुपचाप कम्म करा दी ऐ, अपर कोई इक्क ऐ जेह्ड़ा तिसदिया ताकता जो रोका दा ऐ, कने सैह़ लगातार तिसियो ताह़लू तिकर रोकदा रैंह्गा, जाह़लू तिकर सैह़ दूर नीं होई जां।</verse>
				<verse number="8">ताह़लू सैह़ दुष्ट माणुये सामणै ओंगा, जिसियो प्रभु यीशु अपणे इक्की हुक्मे नैं मारी दिंगा, कने अपणे ओणे दे तेजे नैं भस्म करगा।</verse>
				<verse number="9">सैह़ दुष्ट माणु सैताने दिया ताकता सौगी ओंगा, कने सैह़ हर किस्मां दे झूठे चमत्कार कने अनोखे कम्म करगा, जिसते माणु सोचगे कि ऐई परमात्मा ऐ,</verse>
				<verse number="10">कने सैह़ हर किस्मां दे बुरे कम्म करगा, कने तिन्हां जो धोखा दिंगा, जेह्ड़े परमात्मे दे जरिये नास कित्ते जांगे। क्जोकि तिन्हां सच्चाईया जो ग्रहण कने प्यार नीं कित्ता, जिसते तिन्हां दा उद्धार हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">कने इसा बज़ाह ते परमात्मा तिन्हां जो सच्चाईया ते भटकाणे आल़ी ताकता जो घल्लगा, तांजे सैह़ तिस झूठ पर बसुआस करन, जेह्ड़ा सैह़ दुष्ट माणु तिन्हां जो ग्लांगा।</verse>
				<verse number="12">कने इसदा नतीजा एह़ होणा ऐ, कि जितणे लोक सच्चाईया दा बसुआस नीं करदे, अपर बुरे कम्मां नैं खुस हुंदे हन, परमात्मा तिन्हां सारेयां जो सज़ा दिंगा।</verse>
				<verse number="13">हे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां जो हमेसा परमात्मे दा धन्यावाद करणा चाइदा, क्जोकि प्रभु तुहां नैं प्यार करदा ऐ। तुहां जो परमात्मैं सुरू ते ई चुणी लेआ कि आत्मा दे जरिये पवित्र बणी करी, कने सच्चाईया दा बसुआस करी नैं उद्धार पा।</verse>
				<verse number="14">जिस तांई तिन्हीं तुहां जो अहां दे सुसमाचारे दे जरिये सद्देया, कि तुहां अहां दे प्रभु यीशु मसीह दी महिमा जो हासल करी लैन।</verse>
				<verse number="15">इसतांई हे प्यारे साथी बसुआसियो, मजबूत रेह्आ। कने जेह्ड़ी सिक्षा तुहां अहां दे वचने कने चिठ्ठिया जरिये हासल कित्ती ऐ, तिसा च लगातार बणी रेह्आ।</verse>
				<verse number="16">अहां अपणे प्रभु यीशु मसीह नैं कने पिता परमात्मे नैं जिन्हीं अहां नैं प्यार कित्ता विणती करदे हन, जिन्हीं अहां जो अपणे अनुग्रह दे जरिये सदा तांई हौंसला कने पक्की आसा दित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="17">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि परमात्मा तुहां दे मनां जो हौंसले नैं भरैं, कने हमेसा तुहां जो खरा ग्लाणे च कने खरे कम्मां च मजबूत करैं।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">आखर च हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां तांई प्रार्थना करदे रेह्आ, कि अहां प्रभु यीशु मसीह दा सुसमाचार हर जगाह तौल़ी-तौल़ी फैलाई सकन, कने सारे लोक तिस सुसमाचारे पर बसुआस करन, जिंआं तुहां कित्ता,</verse>
				<verse number="2">कने एह़ भी प्रार्थना करा, कि परमात्मा अहां जो टेढे कने बुरे लोकां ते बचाई करी रखैं। क्जोकि मते लोक यीशु मसीह दे सुसमाचारे पर बसुआस नीं करदे।</verse>
				<verse number="3">अपर तुहां प्रभु पर पूरा बसुआस करी सकदे हन; सैह़ तुहां जो आत्मिक रीतिया नैं मजबूत करगा कने तिस सैताने ते बचाई नैं रखगा।</verse>
				<verse number="4">कने अहां जो प्रभु च तुहां पर भरोसा ऐ कि जेह्ड़े हुक्म अहां तुहां जो दिंदे हन, तिन्हां जो तुहां मनदे हन, कने मनदे भी रैंह्गे।</verse>
				<verse number="5">अहां प्रार्थना करदे हन, कि प्रभु यीशु मसीह तुहां जो एह़ दस्सें, कि परमात्मा तुहां नैं कितणा प्यार करदा ऐ, कने मुसीबतां च किंआं मजबूत रैहणा ऐ, जिंआं यीशु मसीह था।</verse>
				<verse number="6">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां तुहां जो अपणे प्रभु यीशु मसीह दे नांऐ ते हुक्म दिंदे हन कि तुहां हर इक्क ऐदेय बसुआसी भाऊये ते लग्ग रेह्आ, जेह्ड़ा अपणे आप्पे जो आलसी बणांदा ऐ कने जेह्ड़ी सिक्षा तिन्हीं अहां ते पाई तिसा मताबक नीं करदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि तुहां जाणदे हन, कि तुहां जो ठीक तिसा रीतिया नैं ज़िन्दगी जीणा चाइदी, जिंआं अहां जीआ थे। क्जोकि जाह़लू अहां तुहां सौगी रैंह्दे थे, ताह़लू अहां आलसी नीं थे अपर कम्म करदे थे,</verse>
				<verse number="8">कने कुसी दी रोटी मुफ्त नीं खादी, अपर रात दिन मेहनत कने कष्टे नैं कम्म-धंधा करदे थे, तांजे तुहां च कुसी पर भी बोझ नीं बणन।</verse>
				<verse number="9">अहां कड़ी मेहनत कित्ती, इसतांई नीं कि अहां अल्ल कोई हक्क नीं था, कि अहां तुहां ते अपणिया जरूरता तांई मंगन। अपर इसतांई कि अपणे आप्पे जो तुहां तांई इक्क उदारण पेस करन कि तुहां अहां साइआं ज़िन्दगी जीआ।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि जाह़लू अहां तुहां अल्ल थे, ताह़लू भी एह़ हुक्म तुहां जो दिंदे थे कि खाणे तांई कम्माणा जरूरी ऐ।</verse>
				<verse number="11">अहां सुणदे हन कि कुच्छ लोक तुहां बिच्च आलसी हन, कने कुच्छ कम्म नीं करदे अपर दूयेयां दे कम्मां च दखल अंदाजी करदे हन कने तिन्हां जो कम्म करणे ते रोकदे हन।</verse>
				<verse number="12">ऐदेयां जो अहां प्रभु यीशु मसीह दे नांऐ ते हुक्म दिंदे कने समझांदे हन कि सांतिया नैं अपणिया मेहनता दी रोटी खा करन।</verse>
				<verse number="13">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां जो कदी भी भलाई करणे च हिम्मत नीं छड्डणी चाइदी।</verse>
				<verse number="14">जे कोई अहां दिया इसा चिठ्ठिया दिया सिक्षा जो नीं मन्नैं तां तिस पर नजर रखा, कने तिसदी संगति मत करा, जिसते सैह़ सर्मिंदगी मसूस होयैं।</verse>
				<verse number="15">तमी तिसियो अपणा बैरी मत समझा अपर बसुआसी भाऊ समझी नैं चतौणी देआ।</verse>
				<verse number="16">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि प्रभु जेह्ड़ा सांति दा सोता ऐ, कने हर तरीके नैं तुहां जो लगातार सांति दिंदा रैंह्, कने तुहां सबना सौगी रैंह्।</verse>
				<verse number="17">मैं पौलुस, अपणे हत्थे नैं इसा चिठ्ठिया च तुहां जो नमस्कार लिखदा ऐ। मेरियां सारियां चिठ्ठियां आखरी च मेरा लिखणे दा ऐई तरीका ऐ। तांजे हर कोई एह़ जाणी लैं कि एह़ चिठ्ठी मेरिया तरफा ते ऐ।</verse>
				<verse number="18">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा अनुग्रह तुहां सबना पर हुंदा रैंह्।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="54">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं पौलुस जेह्ड़ा अहां दे उद्धार करणे आल़े परमात्मे कने यीशु मसीह जिस पर अहां आसा रखदे हन, तिन्हां दे हक्के दे जरिये यीशु मसीह दा प्रेरित ऐ, तुहां जो एह़ चिठ्ठी लिखा दा ऐ।</verse>
				<verse number="2">मैं तुहां जो एह़ चिठ्ठी तीमुथियुसे दे नांऐ पर लिखा दा ऐ, जेह्ड़ा मिन्जो तांई मेरे जागते साइआं ऐ। क्जोकि तिन्हीं भी मिन्जो साइआं यीशु मसीह पर बसुआस कित्ता, मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि पिता परमात्मे कने अहां दे प्रभु यीशु मसीह ते तिज्जो अनुग्रह, दया कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="3">मैं तिज्जो भिरी ग्ला दा ऐ, जेह्ड़ा तिज्जो नैं इफिसुस सैहरे जो छड्डी करी मकिदुनिया प्रदेसे जो जाणे ते पैहल्लैं करणे जो दस्सेया था, कि तिन्हां झूठे सिक्षकां जो हुक्म देई नैं रोका कि झूठी सिक्षा मत देआ,</verse>
				<verse number="4">कने तिन्हां बेकार काहणियां कने पूर्वजां दियां मनगढ़ंत काहणियां पर मन मत लगा, जिन्हां ते लड़ाई झगड़े हुंदे हन, एह़ चीज्जां परमात्मे दा कम्म करणे च मदत नीं करदियां। क्जोकि परमात्मे दा कम्म तांई होई सकदा ऐ, जे कोई तिस पर बसुआस करैं।</verse>
				<verse number="5">इस हुक्मे दा मकसद एह़ ऐ कि तुहां साफ मन, साफ अन्तर आत्मा कने सच्चे बसुआसे सौगी इक्की दूये नैं प्यार करा।</verse>
				<verse number="6">झूठे सिक्षकां तां इन्हां जो छड्डी दित्या ऐ, कने लोक फ़ालतू दियां गल्लां दी बैंह्सबाजी च पेई गियो हन।</verse>
				<verse number="7">एह़ मूसा दिया व्यबस्था जो सखाणे आल़े तां बणना चांह़दे हन, अपर जेह्ड़ियां गल्लां बड़िया हिम्मता नैं दूये लोकां जो सखांदे हन कने तिन्हां जो नीं जाणदे कि सैह़ क्या सखा दे हन।</verse>
				<verse number="8">अहां जाणदे हन कि मूसा दी व्यबस्था खरी ऐ, सिर्फ तांई जे लोक इसा जो ठीक तरीके नैं सखान।</verse>
				<verse number="9">अहां जाणदे हन कि मूसा दी व्यबस्था धार्मिक लोकां तांई नीं ऐ, अपर अपवित्र लोकां तांई कने परमात्मे दे बरोध करणे आल़े तांई ऐ, कने परमात्मे जो नीं मन्नणे आल़े कने हमेसा पाप करणे आल़े लोकां तांई, बुरे लोकां कने परमात्मे दी बेइज्जती करणे आल़े लोकां तांई, अपणे माँ-बुढ़े कने दूये लोकां दे हत्यारेयां तांई ऐ,</verse>
				<verse number="10">ब्यभिचारियां, दूये मर्दां सौगी गलत कम्म करणे आल़े तांई, गुलामी तांई माणुआं जो बेचणे आल़े लोकां तांई, झूठ ग्लाणे आल़े कने झूठी कसम खाणे आल़े लोकां तांई, कने खरिया सिक्षा दे खलाफ कुसी भी तरीके दा कम्म करणे आल़े तांई ऐ।</verse>
				<verse number="11">एह़ सुसमाचार दी सिक्षा परमधन्य परमात्मे दे पास्से ते ऐ, जेह्ड़ी लोकां जो सणाणे तांई परमात्मे मिन्जो दित्तियो ऐ।</verse>
				<verse number="12">मैं अपणे प्रभु यीशु मसीह दा धन्यावाद करदा ऐ, कि तिन्हीं मिन्जो सामर्थ दित्ती, कने मिन्जो बसुआसे जोग्गा समझी नैं अपणिया सेवा तांई चुणेया।</verse>
				<verse number="13">मसीह च बसुआस करणे ते पैहल्लैं मैं मसीह दी निंदा करदा था, कने बसुआसी लोकां पर जुल्म करी नैं बड़ी बेरैहमिया नैं तिन्हां दा नकसान करदा था। अपर भिरी भी परमात्मे मिन्जो पर दया कित्ती, क्जोकि मिन्जो नीं पता था कि मैं क्या करा दा ऐ, कने तिस बग्ते तिकर मैं यीशु मसीह पर बसुआस नीं करदा था।</verse>
				<verse number="14">यीशु मसीह च अहां दे प्रभु दा मता सारा अनुग्रह बसुआसे कने प्यारे नैं मिन्जो पर होएया।</verse>
				<verse number="15">जेह्ड़ी गल्ल मैं तुहां जो दस्सी सैह़ सच्च कने पूरे तरीके नैं बसुआस करणे जोग्गी ऐ। क्जोकि यीशु मसीह अहां पापी लोकां दा उद्धार करणे तांई इस संसारे च आया कने तिन्हां च सबते बड्डा पापी मैं ऐ।</verse>
				<verse number="16">अपर मिन्जो पर इसतांई दया होई, कि मिन्जो च जेह्ड़ा सबते बड्डा पापी ऐ, यीशु मसीह उदारणे साइआं अपणिया पूरिया सेहन सक्तिया दा सबूत दस्सें। जेह्ड़े लोक तिस पर सदा दी ज़िन्दगिया तांई बसुआस करगे।</verse>
				<verse number="17">हुण सदा काल तिकर राज्ज करणे आल़ा राजा मतलब सदा जिन्दा रैहणे आल़ा, जिसियो कोई नीं दिक्खी सकदा कने इकलौते परमात्मे दा आदर कने महिमा जुगा-जुग हुंदी रैंह्। आमीन।</verse>
				<verse number="18">हे मेरे पुत्तर तीमुथियुस, मैं तिज्जो एह़ सलाह दिंदा ऐ, कि तू भविष्यवक्ता दियां ग्लाईयां गल्लां याद कर कि तिज्जो नैं क्या होणा ऐ। तिज्जो तिसदियां ग्लाईयां गल्लां जो तिन्हां झूठी सिक्षा दैणे आल़े लोकां दे खलाफ हत्थयारां साइआं इस्तेमाल करणा जरूरी ऐ।</verse>
				<verse number="19">तुहां यीशु मसीह च अपणे बसुआसे जो बणाई कने अपणिया अन्तर आत्मा जो साफ रखा। कुच्छ लोकां तां अपणिया साफ अन्तर आत्मा जो छड्डी दित्या ऐ, जिसदिया बज़ाह ते यीशु मसीह च तिन्हां दा बसुआस मुक्की गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="20">मैं हुमिनयुसे कने सिकन्दरे जो कलीसिया ते कड्डी दित्या ऐ कने तिन्हां जो सैताने दे बसे च देई दित्या ऐ, तांजे सैह़ लोक समझी जान कि तिन्हां जो परमात्मे दी निंदा नीं करणी चाइदी।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">सबना ते पैहल्लैं मैं इसा गल्ला पर जोर पाई नैं ग्लांदा ऐ कि परमात्मे दे सारे लोकां तांई विणती, प्रार्थना कने धन्यावाद कित्ते जान।</verse>
				<verse number="2">सारे राजेयां कने अधिकारी लोकां तांई प्रार्थना करेया करा तांजे अहां सुख-चैन सौगी रेई सकन तांजे अहां परमात्मे दी अराधना करन कने दूये लोकां सौगी खरा बर्ताब रखन।</verse>
				<verse number="3">इआं करणा खरी गल्ल ऐ कने एह़ अहां दे उद्धारकर्ता परमात्मे जो खरा लगदा ऐ,</verse>
				<verse number="4">कने परमात्मा चांह़दा ऐ कि सारे लोक उद्धार पान, कने सच्चाईया जो जाणन,</verse>
				<verse number="5">क्जोकि इक्क ई परमात्मा ऐ, कने सिर्फ परमात्मा ई माणुआं च मेल-जोल कराई सकदा कने सैह़ यीशु मसीह ई ऐ जेह्ड़ा इक्क माणु दे रूपे च पैदा होएया था।</verse>
				<verse number="6">सारे लोकां जो सैतान कने पापे दे बसे ते छड्डाणे तांई मसीयैं अप्पु जो बलिदान करी दित्ता कने तिसदा बलिदान ठीक बग्ते पर इसा गल्ला दा सबूत था कि परमात्मा सारे लोकां जो छुटकारा दैणा चांह़दा था।</verse>
				<verse number="7">परमात्मे मिन्जो सुसमाचारे दा प्रचार करणे कने प्रेरित बणने तांई कने होरनी जातिआं दे लोकां तांई चुणेया ऐ। मैं झूठ नीं ग्ला करदा ऐ अपर सच्च ग्ला करदा ऐ।</verse>
				<verse number="8">इसतांई मैं चांह़दा ऐ कि हर जगाह सभां च मरद हत्थां जो ऊपर चुक्की करी बगैर कुसी गुस्से कने बैंह्सबाजी नैं प्रार्थना करा करैं।</verse>
				<verse number="9">इआं ई मैं चांह़दा कि मसीह जणासां ना ऐदेय बाल़ बणाई करी कने ना सोन्ने मोती दे मैंह्गे-मैंह्गे गैहणे पाई कने ना ई ऐदेय कपड़े पाई नैं अपणे आप्पे जो संवारन जिसदिया बज़ाह ते मरद तिन्हां जो पाणा चान, अपर सैह़ चज्जे दे कपड़े पा करन जेह्ड़े तिन्हां दे सरीरे जो खरे तरीके नैं ढकन।</verse>
				<verse number="10">अपर इन्हां चीज्जां जो करणे दे बजाये तिन्हां जो दूये लोकां तांई भलाई दे कम्म करी नैं अप्पु छैल़ बणाणा चाइदा क्जोकि मसीह जणासां जो इआं करणा सजदा।</verse>
				<verse number="11">कने जणासां जो चुप रेई करी कने बड़िया इज्जता नैं सब कुच्छ सीखणा चाइदा।</verse>
				<verse number="12">कने मैं नीं चांह़दा कि जणासां कलीसिया च मर्दां जो सखान, अपर तिन्हां जो कलीसिया च चुप रैहणा चाइदा ।</verse>
				<verse number="13">मैं एह़ इसतांई ग्ला दा ऐ, कि परमात्मे आदमे जो पैहल्ले बणाया कने तिसते बाद हव्वा जो बणाया ऐ।</verse>
				<verse number="14">आदम सैताने दे बैहकावे च नीं आया था अपर जणांस तिसदे बैहकावे च आई थी जिसदिया बज़ाह ते तिन्नै परमात्मे दे हुक्मे जो तोड़ेया।</verse>
				<verse number="15">भिरी भी जणासां मसीह पर बसुआस बणाई रखदियां, कने बाक्कि लोकां सौगी प्यारे नैं, पवित्र कने खरे तरीके नैं बर्ताब करन तां परमात्मा तिन्हां दा बच्चे जम्मणे दे जरिये उद्धार करगा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">एह़ गल्ल सच्च ऐ कि जेह्ड़ा कलीसिया दा अगुआ बणना चांह़दा ऐ, सैह़ खरे कम्मां करणे दी इच्छा करदा ऐ,</verse>
				<verse number="2">इसतांई एह़ जरूरी ऐ कि कलीसिया दा अगुआ बेकसूर, कने इक्की लाड़िया दा लाड़ा, हर हालता च अपणे आप्पे जो काबू करणे आल़ा, सांत सभावे आल़ा, इज्जतदार, परोणेयां दी आदर-खातर करणे आल़ा, कने परमात्मे दे वचने जो खरे तरीके नैं सखाणे आल़ा होयैं।</verse>
				<verse number="3">सैह़ पियक्कड़ कने मारपीट करणे आल़ा ना होयैं, अपर नरम दिले दा होयैं, कने ना लड़णे आल़ा, कने ना धन-दौलता दा लालची होयैं।</verse>
				<verse number="4">सैह़ अपणे परवारे जो ठीक ढंगे नैं चलाणे आल़ा होयैं, कने तिसियो अपणे बाल बच्चेयां जो सारियां गल्लां च इज्जता सौगी सखाणा चाइदा।</verse>
				<verse number="5">जे कोई अपणे परवारे जो ठीक ढंगे नैं चलाणा नीं जाणदा होयैं, तां परमात्मे दी कलीसिया दी रखवाल़ी किंआं करगा?</verse>
				<verse number="6">भिरी एह़ कि सैह़ अगुआ नौआं बसुआसी नीं होणा चाइदी, क्जोकि सैह़ घमंडी होई सकदा ऐ कने सैह़ सैताने साइआं सज़ा पांगा।</verse>
				<verse number="7">कने कलीसिया दे बाहरे आल़े लोकां च भी तिसदी इज्जत होणी चाइदी, तांजे सैह़ बेइज्जत होई नैं सैताने दे फंदे च नीं फंसी जां।</verse>
				<verse number="8">तिंआं ई कलीसिया दे सेवक भी इज्जतदार कने ईमानदार होणे चाइदे, कने सैह़ पियक्कड़ कने नीच कमाईया दे लालची ना होन।</verse>
				<verse number="9">अपर तिन्हां दी साफ अन्तर आत्मा होणी चाइदी, जिंआं सैह़ लगातार तिसा सच्चिया सिक्षा पर बसुआस करदे हन, जिसा जो परमात्मे प्रगट कित्या ऐ ।</verse>
				<verse number="10">जाह़लू सेवकां जो चुणेया जांदा ऐ तां सैह़ पैहल्लैं परखे जान, कने जे बेकसूर निकल़न तां सेवक दा कम्म करन।</verse>
				<verse number="11">इन्हीं साह्भें सेवकां दियां लाड़ियां जो भी इज्जतदार होणा चाइदा। दोस लगाणे आल़िआं ना होन, अपर हर हालता च अपणे आप्पे जो काबू करणे आल़िआं कने सारियां गल्लां च बसुआसे जोग्गियां होन।</verse>
				<verse number="12">सेवक इक्की लाड़िया दे लाड़े होन कने बाल बच्चेयां कने परवारे जो ठीक ढंगे नैं चलाणे आल़े होन।</verse>
				<verse number="13">क्जोकि जेह्ड़े सेवक दा कम्म खरे कित्ते करदे हन, सैह़ लोकां ते इज्जत पांदे हन, इसदा नतीजा एह़ ऐ कि सैह़ यीशु मसीह च अपणे बसुआसे दे बारे च लोकां जो दिलेरिया नैं दस्सी सकदे हन।</verse>
				<verse number="14">हलांकि मिन्जो आस ऐ कि मैं तौल़ी तिज्जो अल्ल ओंगा, अपर एह़ गल्लां तिज्जो इसतांई लिखा दा ऐ,</verse>
				<verse number="15">कि जे मिन्जो ओणे च देर होई जां, तां तू जाणगा कि परमात्मे दे घराने च लोकां दा बर्ताब कदेया होणा चाइदा, जेह्ड़ा जिन्दे परमात्मे दी कलीसिया, खम्भा कने सच्चाईया दी नीई ऐ।</verse>
				<verse number="16">कने इस च कोई शक नीं ऐ, कि अहां दे बसुआसे च बड़ा गैहरा भेत ऐ: मसीह जेह्ड़ा माणु बणी करी आया, कने पवित्र आत्मा दस्सेया कि सैह़ सच्च बिच्च परमात्मे दा पुत्तर था, सुअर्गदूतां तिसियो दिख्या, सारे संसारे दे लोकां च तिसदे बारे च प्रचार होएया, संसारे दे लोकां तिस पर बसुआस कित्ता, कने परमात्मे तिसियो सुअर्गे च लेई गेआ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">पवित्र आत्मा साफ तरीके नैं ग्लांदा ऐ, कि आखरी दिनां च कुच्छ लोक मसीह दिया सिक्षा पर बसुआस करणा छड्डी करी दुष्टआत्मां दियां सिक्षां पर बसुआस करगे, कने सैह़ तिन्हां भटकाणे आल़ी दुष्टआत्मां जो अपनांगे।</verse>
				<verse number="2">जेह्ड़े लोक एह़ झूठी सिक्षा दिंदे हन, सैह़ झूठे हन, क्जोकि तिन्हां दी अन्तर आत्मा मरी चुकियो ऐ, जिंआं इक्क गरम लोहें तिसा जो जल़ाई दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="3">ऐदेय लोक एह़ सखांदे हन, कि ब्याह करणा कने कुच्छ चीज्जां जो खाणा गलत ऐ। अपर परमात्मे एह़ खाणा बसुआसी लोकां तांई बणाया ऐ, जेह्ड़े सच्ची सिक्षा जो जाणदे हन, कि परमात्मे दा धन्यावाद करी नैं खादी जां।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि परमात्मे दी बणाईयो हर इक्क चीज्ज खरी ऐ, कने अहां सब कुच्छ खाई सकदे हन; अपर एह़ कि परमात्मे दा धन्यावाद करी नैं खादी जां।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि एह़ सब कुच्छ परमात्मे दे वचने नैं कने प्रार्थना दे जरिये सुद्ध होई जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="6">जे तू बसुआसियां जो लगातार इन्हां गल्लां दी याद दिलांदा रैंह्गा, कने जिंआं बसुआस कने तिसा खरिया सिक्षा दियां गल्लां ते, जेह्ड़ियां तू मनदा आया ऐ, तेरा पालण पोसण करदा ऐ, तां तू यीशु मसीह दा खरा सेवक बणगा।</verse>
				<verse number="7">अपर तिन्हां बेकार कने पूर्वजां दियां मनगढ़ंत काहणियां ते दूर रैह्, जिन्हां ते परमात्मे दी इज्जत नीं हुंदी, बल्कि अपणे आप्पे जो सारियां गल्लां च परमात्मे जो मन्नणा सीख।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि सरीरे दिया वरजिसा ते घट फायदा मिलदा ऐ, अपर आत्मिक वरजिस सारियां गल्लां तांई फायदेमंद ऐ, क्जोकि एह़ माणुये दे जिन्दे रैंह्दे भी कने मरने दे बाद भी मदत करदी ऐ।</verse>
				<verse number="9">एह़ गल्ल सच्च ऐ कने हर तरीके नैं मन्नणे जोग्गी ऐ।</verse>
				<verse number="10">अहां मेहनत कने कोसस इसतांई करदे हन कि अहां दी आस तिस जिन्दे परमात्मे पर ऐ, जेह्ड़ा सारे लोकां दा कने खास करी नैं बसुआसियां दा उद्धार करणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="11">बसुआसी लोकां जो इन्हां गल्लां दा हुक्म दे, कने सखांदा रैंह्।</verse>
				<verse number="12">इस तरीके नैं बर्ताब कर कोई भी तेरी जुआनिया दिया बज़ाह ते तेरी बेइज्जती नीं करैं, अपर तिज्जो अपणे सब्दां च जेह्ड़ा तू ग्लांदा ऐ, अपणे चाल-चलण च, प्यारे च, मसीह दे बसुआस च, कने पवित्र ज़िन्दगिया च बसुआसी लोकां तांई खरा उदारण बण।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू तिकर मैं नीं औयें, ताह़लू तिकर वचन पढ़णे, सिक्षा दैणे कने सखाणे च लग्गी रैह्।</verse>
				<verse number="14">सैह़ वरदान जेह्ड़ा भविष्यवाणी दे जरिये स्याणेयां दे हत्थ रखदे बग्त तिज्जो मिल्लेया था, तिसियो तिज्जो लगातार इस्तेमाल करणा चाइदा।</verse>
				<verse number="15">इन्हां गल्लां च बफादार बणी करी ध्याने नैं करदा रैह् तांजे तेरी तरक्की सारे लोक दिक्खी सकन।</verse>
				<verse number="16">इस बारे च चौकन्ना रैह् कि तू किंआं जीआ दा ऐ कने क्या सखा दा ऐ। इन्हां गल्लां जो लगातार करदा रैह्, क्जोकि जे इआं करदा रैंह्गा तां तू अपणा कने अपणे सुणने आल़ेआं दा भी उद्धार करगा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">कुसी भी बुढे माणुये जो मत झिड़क, अपर तिसियो अपणे बुढ़े साइआं समझी करी प्यारे नैं समझाई दे, कने जुआनां जो अपणे भाऊये साइआं समझी करी;</verse>
				<verse number="2">बुढियां जणासां जो अपणिया माँऊ साइआं समझी करी; कने जुआन जणासां जो पूरी पवित्रता नैं बैह्णी साइआं समझी करी प्यारे नैं समझाई दे।</verse>
				<verse number="3">तिन्हां बिधवां दी जिन्हां दी देखभाल करणे आल़ा कोई नीं ऐ, तिन्हां दी इज्जत करा।</verse>
				<verse number="4">अपर जे कुसी बिधवा दे बच्चे या नाती पोते होन, तां सैह़ पैहल्लैं अपणे ई परवारे दे प्रति अपणी जिम्मेवारी नभाणा सीखें, जिंआं इक्क मसीह बसुआसी जो करणा चाइदा, कने एह़ करणे दे जरिये सैह़ अपणे माँऊ-बुढ़े कने दादा-दादी दे उपकारां जो चुकाई सकदा ऐ, क्जोकि इसते परमात्मा खुस हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">तिसा बिधवा दी जिसादी देखभाल करणे आल़ा कोई नीं ऐ, सैह़ परमात्मे पर आस रखदी ऐ, कने मदत तांई रात दिन परमात्मे नैं विणती कने प्रार्थना च लग्गी रैंह्दी ऐ।</verse>
				<verse number="6">अपर जेह्ड़ी बिधवा भोग बलासे तांई ज़िन्दगी जींदी ऐ, सैह़ मरेयो माणुये साइआं ऐ, हलांकि सैह़ बिधवा जिन्दा ऐ।</verse>
				<verse number="7">इन्हां गल्लां दा भी बसुआसियां जो हुक्म देआ कर तांजे सैह़ बेकसूर रैह़न।</verse>
				<verse number="8">अपर जे कोई अपणे रिस्तेदारां दा कने खास करी नैं अपणे परवारे दा ख्याल ना रखे, तां सैह़ बसुआसे ते मुकरी गेआ ऐ कने बेबसुआसिये ते भी बुरा बणी गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="9">बिधवां दिया सूचिया च तिसा बिधवा नां लिख्या जां जिसादी उम्र सठ साल ते ऊपर होयैं, कने जेह्ड़ी अपणे लाड़े दे प्रति बफादार रेई होयैं,</verse>
				<verse number="10">कने खरेयां कम्मां करणे च तिसादा खरा नां होयैं, जिन्नै बच्चेयां दा पालण-पोसण कित्या होयैं, परोणेयां दी आदर-खातर कित्तियो होयैं, परमात्मे दे लोकां दी सेवा कित्तियो होयैं, दुखियां दी मदत कित्तियो होयैं, कने हर इक्की खरे कम्मे च मन लगाया होयैं।</verse>
				<verse number="11">अपर जुआन बिधवां दा नां सूचिया च मत लिखणा, क्जोकि जाह़लू तिन्हां दे सरीरे दी इच्छा परमात्मे दिया सेवा करणे दिया इच्छा ते जादा बधी जांदी ऐ, तां सैह़ मसीह दा बरोध करी नैं दुवारी ते ब्याह करणा चांह़दियां हन।</verse>
				<verse number="12">कने इस तरीके नैं सैह़ दोसी बणदियां हन, क्जोकि तिन्हां अपणा पैहल्ला वादा तोड़ी दित्ता।</verse>
				<verse number="13">कने इसदे अलावा तिन्हां जो घर-घर जाई नैं आलसी होणे दी आदत पेई जांदी ऐ, कने सिर्फ आलसी नीं, अपर बक-बक करदियां रैंह्दियां कने दूयेयां दे कम्मे च दखल अंदाजी करदियां हन कने बेकार दियां गल्लां ग्लांदियां हन, जेह्ड़ा तिन्हां जो ग्लाणा नीं चाइदा।</verse>
				<verse number="14">इसतांई मैं सलाह दिंदा ऐ, कि जुआन बिधवां ब्याह करन; कने बच्चे जम्मन कने घरबार सम्भाल़न, कने कुसी भी दुश्मणे जो बदनाम करणे दा मौका ना दैन।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि कुच्छ जुआन बिधवां हन, जेह्ड़ियां बसुआसे ते भटकी करी सैताने दे पचांह़ चली पेईआं हन।</verse>
				<verse number="16">जे कुसी बसुआसणी दे परवारे च बिधवां होन, तां सैई तिन्हां दी मदत करैं तांजे सैह़ कलीसिया पर बोझ ना बणन, कि कलीसिया दे लोक तिन्हां दी मदत करी सकन, जिन्हां दी देखभाल करणे आल़ा कोई नीं ऐ।</verse>
				<verse number="17">जेह्ड़े स्याणे कलीसिया दे कम्मां जो ठीक ढंगे नैं करदे हन, खास करी नैं सैह़ जेह्ड़े वचन सणाणे कने सखाणे च मेहनत करदे हन, सैह़ दो गुणा आदर करणे जोग्गे समझे जान।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “गाणी गांदे बग्त दांदे दा मुँ नीं बन्नणा,” कने दूईआ जगाह च पवित्रशास्त्रे च एह़ भी लिख्या ऐ, “मजदूर अपणी मजदूरिया दा हक्कदार ऐ।”</verse>
				<verse number="19">कलीसिया दे कुसी भी स्याणे दे खलाफ दूँ या त्रीं गवाहां दे बगैर कुसी भी अपराधे जो मत मन्ना।</verse>
				<verse number="20">पाप करणे आल़ेआं जो सारेयां सामणै झिड़क, तांजे होर लोक भी डरन।</verse>
				<verse number="21">परमात्मा, कने यीशु मसीह कने चुणेयां सुअर्गदूतां जो सामणै समझी करी मैं तिज्जो हुक्म दिंदा ऐ कि तू बिना भेदभाव ते इन्हां गल्लां जो मन्ना कर, कोई भी कम्म भेदभाव करी नैं मत कर।</verse>
				<verse number="22">कुसी पर बड़ी तौल़ी हत्थ रखी करी अगुऐ मत बणांदा, कने जे तू एह़ करदा ऐ तां तू दूयेयां दे पापां दा साझीदार हुंगा; अपणे आप्पे जो पवित्र बणाई रख।</verse>
				<verse number="23">भविष्य च सिर्फ पाणी ई पीणे आल़ा ना रैह्, अपर अपणे पेटे दी खराबी कने बार-बार बमार होणे दिया बज़ाह ते थोड़ी-थोड़ी अंगूरी मदिरा भी इस्तेमाल कर।</verse>
				<verse number="24">मैं तिज्जो कुसी जो भी तौल़ी अगुऐ दे रूपे च चुणने तांई इसतांई नीं ग्ला दा ऐ, क्जोकि कुच्छ लोक खुल्लेआम पाप करदे हन। सैह़ तिन्हां दे न्याय होणे ते पैहल्ले ई बसुआसियां सामणै साफ तौर पर अपराधी हन, अपर कुच्छ लोकां दा पाप तां बादे च ई दुस्सदा ऐ।</verse>
				<verse number="25">इसी तरीके नैं कुच्छ लोकां दे खरे कम्म साफ तौर पर दुस्सदे हन; कने जेह्ड़े साफ तौर पर दुस्सदे भी नीं, सैह़ छुपी नीं सकदे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">जितणे बसुआसी लोक दास हन, कने तिन्हां जो अपणे-अपणे मालके दियां हर गल्लां च इज्जत दैणी चाइदी, तांजे दूये लोक परमात्मे दी कने अहां दिया सिक्षा दी निंदा नीं करगे।</verse>
				<verse number="2">जिन्हां दे मालक बसुआसी हन तिन्हां जो बसुआसी होणे दे नाते घटिया ना समझन, बल्कि सैह़ तिन्हां भी ठीक ढंगे नैं सेवा करन, क्जोकि इसते फायदा लैणे आल़े बसुआसी कने प्रेमी हन। इन्हां गल्लां दी सिक्षा कने पालण करणे तांई लोकां जो हौंसला देआ कर।</verse>
				<verse number="3">जे कोई झूठी सिक्षा दिंदा ऐ कने अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे खरे संदेस, यानकि परमात्मे दी भक्ति दिया सिक्षा ते सेहमत नीं हुंदा,</verse>
				<verse number="4">तां सैह़ घमंडी होई गेआ ऐ, कने सैह़ कुच्छ भी नीं जाणदा। ऐदेय माणु बैंह्सबाजी कने बेकार दियां गल्लां कने सब्दां दे बारे च झगड़ा करणा चांह़दे हन, जिसदा नतीजा जल़ण, झगड़े, निंदा दी गल्लां कने बुरे-बुरे शक,</verse>
				<verse number="5">कने इक्की दूये सौगी नीं मुकणे आल़े झगड़े, जिन्हां दी अक्ल भरष्ठ होई गेई ऐ, कने सैह़ सच्चाईया जो नीं समझी सकदे हन, कने समझदे हन कि परमात्मे दी सेवा करणा ई अमीर होणे दा जरिया ऐ।</verse>
				<verse number="6">अपर ऐई सेवा अहां तांई खरी ऐ, कि अहां सैई करन, जेह्ड़ा परमात्मे जो खुस करदा ऐ कने परमात्मा अहां जो जेह्ड़ा कुच्छ दिंदा ऐ, तिस च अहां खुस रैह़न।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि जाह़लू अहां पैदा होएयो थे, ताह़लू अहां इस संसारे च कुच्छ लेई करी नीं आएयो थे कने ना कुच्छ अहां इस संसारे ते मरने ते बाद लेई जाई सकदे हन।</verse>
				<verse number="8">जे अहां अल्ल खाणे तांई रोटी कने पैहनणे तांई कपड़े होन, तां इन्हीं पर खुस रैहणा चाइदा।</verse>
				<verse number="9">अपर जेह्ड़े लोक अमीर होणा चांह़दे हन, सैह़ ऐदई परीक्षा कने फंदे कने बड़ियां नकसान करणे आल़िआं इच्छां च जानवरां साइआं फंसदे हन, जेह्ड़ियां माणुआं जो बिगाड़ी कने पूरे तरीके नैं नास करी दिंदियां हन।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि धन-दौलता दा लालच सारियां बुराईआं दी जड़ ऐ, जिसा जो पाणे तांई कोसस करदे-करदे कुच्छ लोक बसुआसे ते भटकी नैं अपणे आप्पे जो हर किस्मां दे दुखां च पाई दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="11">अपर हे परमात्मे दे जण तीमुथियुस, तू इन्हां गल्लां ते दूर होई जा, कने सच्चाई, परमात्मे दी भक्ति, मसीह पर बसुआस, लोकां नैं प्यार कने सबर कने नम्रता दा पीछा कर।</verse>
				<verse number="12">जिंआं इक्क खरा सपाई लड़ाईया च लड़ाई करणा कदी नीं छड्डदा, तिंआं ई तिज्जो भी परमात्मे पर बसुआस करणा कने तिसदे पचांह़ चलणा कदी नीं छड्डणा चाइदा। तांजे तू अपणे इनामे दे रूपे च सदा दी ज़िन्दगिया जो पाई सकैं, जिस तांई तू सद्देया गेआ, जाह़लू तैं मते लोकां सामणै साफ-साफ ग्लाया था, कि तू मसीह पर बसुआस करदा ऐ।</verse>
				<verse number="13">परमात्मे जो गवाह मन्नी करी जेह्ड़ा सबना जो ज़िन्दगी दिंदा ऐ, कने यीशु मसीह जो भी गवाह मन्नी करी, जिन्हीं पुन्तियुस पिलातुसे दे सामणै अपणे बारे च सच्च ग्लाया था, मैं तिज्जो हुक्म दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="14">कि तू अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे दुवारी ओणे तिकर सैह़ सब कुच्छ कर, जिसियो पूरी तरीके नैं करणे तांई परमात्मे तिज्जो हुक्म दित्या ऐ, तांजे कोई भी तेरी निंदा नीं करी सकैं कि तू गलत करा दा ऐ,</verse>
				<verse number="15">मसीह परमात्मे दे नियुक्त कित्यो बग्ते पर ओंगा, परमात्मा जेह्ड़ा परमधन्य कने इकमात्र अधिपति कने राजेयां दा राजा कने प्रभुआं दा प्रभु ऐ,</verse>
				<verse number="16">कने सिर्फ सैई ऐ, जेह्ड़ा हमेसा जिन्दा रैंह्दा ऐ, कने सैह़ बड़ी तेज जोत्ती च रैंह्दा ऐ, कि कोई तिसदे नेड़े नीं जाई सकदा, कने ना तिसियो कुणी माणुये दिख्या कने ना कदी दिक्खी सकदा ऐ। तिसदी महिमा कने सामर्थ हमेसा तांई रैंह्गी। आमीन।</verse>
				<verse number="17">इस संसारे दे अमीरां माणुआं जो हुक्म दे कि सैह़ घमंडी ना होन कने सैह़ धन-दौलता पर आस ना रखन, जेह्ड़ी कुच्छ बग्ते तांई ऐ, अपर सैह़ परमात्मे पर आस रखन, जेह्ड़ा अहां दे सुखे तांई सब कुच्छ इमानदारिया नैं अहां जो दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="18">तिन्हां जो खरे कम्म करणे तांई हुक्म दे, तांजे खरे कम्मां च अमीर बणन, कने दान दैणे कने दूयेयां दी मदत करणे जो हमेसा त्यार रैह़न,</verse>
				<verse number="19">इस तरीके नैं सैह़ अपणे खरे कम्मां जो अप्पु तांई धन-दौलता साइआं किठ्ठा करगे जेह्ड़ी सुअर्गे च तिन्हां दे भविष्य तांई इक्क मजबूत नीआं साइआं हुंगी, तांजे सैह़ सच्ची ज़िन्दगी पाई सकन।</verse>
				<verse number="20">हे तीमुथियुस, तू एह़ निस्चा कर जेह्ड़ा परमात्मे तिज्जो दित्या ऐ कि तू सैई करदा ऐ। कने तिन्हां लोकां दी मत सुणदा जेह्ड़े हमेसा मूर्ख गल्लां करदे हन, जिन्हां नैं परमात्मे दी इज्जत नीं हुंदी ऐ कने बेकार च बैंह्स करदे हन, कने सैह़ ग्लांदे हन, कि एह़ ज्ञान ऐ, अपर सच्च बिच्च एह़ नीं ऐ।</verse>
				<verse number="21">क्जोकि कुच्छ लोक इस ज्ञाने जो पाई करी बसुआसे ते भटकी गियो हन। तुहां सबना पर अनुग्रह हुंदा रैंह्।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="55">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं पौलुस जेह्ड़ा परमात्मे दी इच्छा ते यीशु मसीह दा प्रेरित ऐ; कने तिसा सदा दी ज़िन्दगिया दे वादे मताबक जेह्ड़ी यीशु मसीह पर बसुआस करणे दे जरिये मिलदी ऐ।</verse>
				<verse number="2">मैं तुहां जो एह़ चिठ्ठी तीमुथियुसे दे नांऐ पर लिखा दा ऐ, जेह्ड़ा मिन्जो तांई मेरे जागते साइआं ऐ। मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे पिता परमात्मे कने प्रभु यीशु मसीह दे पास्से ते तिज्जो अनुग्रह कने दया कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="3">मैं रात-दिन अपणिया प्रार्थना च तुहां जो याद करी नैं परमात्मे जो धन्यावाद दिंदा ऐ, जिसदी सेवा मैं साफ अन्तर आत्मा नैं तिंआं ई करदा ऐ, जिंआं मेरे पूर्वज करदे थे।</verse>
				<verse number="4">कने जाह़लू अहां दोयो अप्पु च लग्ग होएयो थे, तां हुण मैं तेरे तिस रोणे जो याद करी नैं रात-दिन तिज्जो नैं मिलणे दी इच्छा रखदा ऐ, कि मैं खुसिया नैं भरोई जां।</verse>
				<verse number="5">मैं तेरिया माँऊ यूनीके दे तिस सच्चे बसुआसे जो भी याद करदा ऐ। कने तेरिया नानिया लोईसा दा बसुआस भी सैदेया था, मैं इसा गल्ला च पक्का ऐ कि सैई बसुआस तिज्जो च भी ऐ।</verse>
				<verse number="6">इसा बज़ाह ते मैं तिज्जो याद करांदा ऐ कि परमात्मे दे तिस वरदाने जो भिरी ते इस्तेमाल कर, जेह्ड़ा तिज्जो मेरे हत्थ रखणे पर मिल्लेया था।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि परमात्मैं अहां जो डरफोक नीं बणाया, तिसदी आत्मा अहां दे मनां जो मजबूत करदी ऐ, कने इक्की दूये नैं प्यार करणे तांई कने हर हालता च अपणे आप्पे जो काबू च रखणे तांई मदत करदी ऐ।</verse>
				<verse number="8">इसा बज़ाह ते तू दूये लोकां जो अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे बारे च दस्सणे ते मत सर्मा, कने ना ई मेरिया बज़ाह ते जेह्ड़ा तिस सुसमाचारे दिया सेवा तांई जेला च ऐ। अपर तुहां जो परमात्मे दिया तिसा सामर्थी दा इस्तेमाल करणा चाइदा ऐ, जेह्ड़ी सैह़ तुहां जो दिंदा ऐ कने तुहां जो मिन्जो सौगी तिन्हां दुखां च सामिल होई जाणा चाइदा, जेह्ड़े मैं सुसमाचारे दिया बज़ाह ते झेला दा ऐ।</verse>
				<verse number="9">जिन्हीं अहां दा उद्धार कित्ता कने पवित्र ज़िन्दगी जीणे तांई अहां जो सद्देया। अहां दे खरेया कम्मां दिया बज़ाह ते तिन्हीं अहां जो नीं सद्देया, अपर अपणे मकसदे कने तिस अनुग्रह मताबक सद्देया ऐ, जिसदी योजना परमात्मे पैहल्ले ते ई यीशु मसीह जो इस संसारे च घल्लणे दे जरिये बणाईयो थी,</verse>
				<verse number="10">अपर हुण अहां दा उद्धारकर्ता यीशु मसीह आई रेह्आ ऐ, कने तिन्हीं अहां पर अपणा अनुग्रह कित्या ऐ, जिन्हीं इक्क तां मौत्ती दिया ताकता जो हराई दित्ता कने दूआ सुसमाचारे दे जरिये अहां जो सदा दी ज़िन्दगिया दा रस्ता दस्सेया ऐ।</verse>
				<verse number="11">परमात्मे मिन्जो इस सुसमाचारे दा प्रचार करणे कने प्रेरित बणने तांई कने होरनी जातिआं दे लोकां जो सिक्षा दैणे तांई चुणेया ऐ।</verse>
				<verse number="12">इस सुसमाचारे दिया बज़ाह ते मैं ऐत्थु जेला च भी इन्हां दुखां जो झेला दा ऐ, अपर भिरी भी सर्मांदा नीं, क्जोकि मैं मसीह जो जाणदा ऐ; जिस पर मैं बसुआस कित्या ऐ, कने मिन्जो पक्का पता ऐ कि ताह़लू तिकर सैह़ मेरे इस सुसमाचारे दी रखवाल़ी करी सकदा ऐ, जाह़लू तिकर सैह़ बापस नीं ओंदा।</verse>
				<verse number="13">भरोसा रख कि जेह्ड़ी सच्ची सिक्षा तैं मिन्जो ते सुणी ऐ, सैह़ तिज्जो तांई उदारणे साइआं ऐ। तिसा जो बसुआसे कने प्यारे सौगी कर, क्जोकि जेह्ड़ा तू यीशु मसीह च इक्क ऐ।</verse>
				<verse number="14">कने पवित्र आत्मा दे जरिये जेह्ड़ा अहां च बसदा ऐ, इस सुसमाचारे दी रखवाल़ी कर।</verse>
				<verse number="15">तू जाणदा ऐ, कि आसिया प्रदेसे दे सारे बसुआसी लोकां मिन्जो छड्डी दित्या ऐ, जिन्हां च फूगिलुस कने हिरमुगिनेस हन।</verse>
				<verse number="16">उनेसिफुरूसे दे परवारे पर प्रभु दया करैं, क्जोकि तिन्हीं मिन्जो अल्ल आई नैं मती बरी मेरी मदत कित्ती, कने सैह़ ऐत्थु जेला च मिन्जो नैं मिल्ली करी सर्मिंदा नीं होएया।</verse>
				<verse number="17">अपर जाह़लू सैह़ रोम सैहरे च आया, तां तिन्हीं बड़ी कोसस करी नैं मिन्जो तोपेया, कने मिन्जो नैं मिल्लेया।</verse>
				<verse number="18">मैं विणती करदा ऐ, कि जाह़लू प्रभु बापस ओंगा, तां प्रभु तिस पर दया करैं कने तू अप्पु ई खरे कित्ते जाणदा ऐ, कि जाह़लू मैं इफिसुस सैहरे च था। तां तिन्हीं मेरी कितणी मदत कित्ती।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">इसतांई हे मेरे पुत्तर तीमुथियुस, तू तिस अनुग्रह च जेह्ड़ा यीशु मसीह दिंदा ऐ, मजबूत होई जा,</verse>
				<verse number="2">कने तैं यीशु मसीह दे बारे च जेह्ड़ियां सिक्षां मतेआं लोकां सामणै मिन्जो ते सुणियां हन। तां हुण मैं एह़ चांह़दा ऐ, कि सैई सिक्षां तिन्हां बसुआसी लोकां जो भी सखा, जिन्हां पर तू भरोसा रखदा ऐ; तांजे सैह़ बसुआसी भी तिन्हां सिक्षां जो दूयेयां लोकां जो सखाणे जोग्गे बणी जान।</verse>
				<verse number="3">यीशु मसीह दे खरे सपाईये साइआं मिन्जो सौगी दुखां जो झेल।</verse>
				<verse number="4">इक्क सपाई अपणे कम्मे जो छड्डी करी होर कोई कम्म नीं करदा, क्जोकि सैह़ अपणे बड्डे अफसरे जो खुस करणा चांह़दा ऐ, कने अपणे आप्पे जो संसारे दे कम्मां च नीं फसांदा।</verse>
				<verse number="5">जाह़लू पिड़े च लड़णे आल़ा पैहलवाण भी जे नियमां मताबक नीं लड़दा ऐ तां तिस जो माली नीं मिलदी।</verse>
				<verse number="6">जेह्ड़ा किसान मेहनत करदा ऐ, फसला दे पैहल्ले हिस्से पर तिसदा हक्क हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">इन्हां उदारणा दे बारे च जरा सोचा कि एह़ क्या सखांदे हन, कने प्रभु इन्हां जो समझणे तांई तुहां दी मदत करगा।</verse>
				<verse number="8">यीशु मसीह जो लगातार याद रखा, जेह्ड़ा राजा दाऊदे दे वंशे ते पैदा होएया, कने परमात्मे तिसियो मरेयां ते जिन्दा कित्ता, कने ऐई सुसमाचार ऐ, जेह्ड़ा मैं लोकां जो सणांदा ऐ।</verse>
				<verse number="9">क्जोकि इस सुसमाचारे जो सणाणे दिया बज़ाह मैं इक्क अपराधियै साइआं दुख झेलदा ऐ, ऐत्थु तिकर कि जेला च बंद भी ऐ, फिरी भी परमात्मे दे वचने जो फैलणे ते कोई नीं रोकी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="10">ऐई बज़ाह ऐ, कि मैं तिन्हां लोकां दे फायदे तांई दुख झेला दा ऐ जिन्हां जो परमात्मे चुणेया ऐ, तांजे सैह़ भी प्रभु यीशु मसीह पर बसुआस करन, कने उद्धार कने तिसा महिमा जो हासल करन जेह्ड़ी सदा तांई ऐ।</verse>
				<verse number="11">एह़ गल्ल सच्च ऐ, कि जे अहां मसीह सौगी मरी गियो हन, तां तिस सौगी जिन्दे भी हुंगे;</verse>
				<verse number="12">जे अहां सबर रखी नैं तिस तांई दुख झेलदे रैह़न, तां तिस सौगी अहां राजेयां साइआं राज्ज भी करगे, जे अहां ग्लांदे हन कि अहां प्रभु जो नीं जाणदे, तां प्रभु भी ग्लांगा कि मैं तुहां जो नीं जाणदा,</verse>
				<verse number="13">ऐत्थु तिकर कि जे अहां मसीह तांई बसुआसे जोग्गे नीं भी होन, तमी सैह़ अहां तांई बसुआसे जोग्गा बणी रैंह्दा ऐ, क्जोकि सैह़ हमेसा अपणे सभावे मताबक ई कम्म करदा ऐ।</verse>
				<verse number="14">जेह्ड़ियां गल्लां मैं तिज्जो दस्सियां हन, तिन्हां जो अपणे लोकां जो भुलणा मत दिंदा, कने प्रभु दी मौजूदगिया च जेह्ड़ा इक्क गवाह ऐ। तिज्जो तिन्हां जो चतौणी दैणी चाइदी, कि सब्दां दे मतलबां जो लेई करी बैंह्सबाजी नीं करणी चाइदी, जिसा जो करणे ते कुच्छ फायदा नीं हुंदा, अपर सुणने आल़े लोकां तांई बड़ा बड्डा नकसान ई हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">सच्चाईया दे वचने जो ठीक ढंगे नैं इस्तेमाल करदे होये परमात्मे दे ग्रहण करणे जोग्गे सेवक बणने दी पूरी कोसस करा, जिसियो सर्मिंदा ना होणा पोयैं।</verse>
				<verse number="16">संसारिक कने बेकार दियां गल्लां ते दूर रेह्आ, क्जोकि जेह्ड़े लोक इन्हां गल्लां च सामिल हुंदे हन, सैह़ परमात्मे ते होर भी दूर होई जांदे हन।</verse>
				<verse number="17">कने ऐदिआं गल्लां सड़ेयो फोड़े साइआं फैलदियां हन, कने लोकां दे बसुआसे जो तोड़दियां हन, जेह्ड़े तिन्हां जो सुणदे हन। हुमिनयुस कने फिलेतुस तिन्हां ते ई हन।</verse>
				<verse number="18">तिन्हां सच्चाईया पर बसुआस करणा छड्डी दित्या ऐ, सैह़ एह़ ग्लांदे हन, कि परमात्मे मरेयां बसुआसियां जो सदा दी ज़िन्दगिया तांई पैहल्ले ते ई जिन्दा करी दित्या ऐ। जिसदा नतीजा एह़ ऐ कि सैह़ कुच्छ बसुआसियां जो मसीह दिया सिक्षा जो नीं करणे तांई मनांदे हन।</verse>
				<verse number="19">तमी परमात्मे दे लोकां दा बसुआस पक्किया नीआ साइआं मजबूत बणी रैंह्दा ऐ, कने तिसा नीआ पर एह़ सब्द लखुयो हन, “प्रभु जाणदा ऐ कि तिसदे अपणे लोक कुण हन,” कने एह़ भी “जेह्ड़ा प्रभु दी अराधना करदा ऐ, तिसियो बुरे कम्म करणा छड्डी दैणे चाइदे।”</verse>
				<verse number="20">बड्डेयां घरां च ना सिर्फ सोन्ने चाँदी दे, अपर लकड़िया कने चिक्का दे भांडे भी हुंदे हन; कुच्छ भांडे खास मकसदे तांई कने कुच्छ भांडे आम मकसदे तांई इस्तेमाल हुंदे हन।</verse>
				<verse number="21">तिंआं ई जे कोई बसुआसी अपणे आप्पे जो इन्हां बुरिआं चीज्जां ते लग्ग करगा, तां सैह़ तिस भांडे साइआं हुंगा, जिसियो खास मकसदे तांई इस्तेमाल करदे हन, जे तिसदी ज़िन्दगी पवित्र हुंगी, तां तिसदा मालक तिसियो खरे कम्मे तांई इस्तेमाल करगा।</verse>
				<verse number="22">तिन्हां बुरिआं चीज्जां ते अप्पु जो दूर रख, जिन्हां जो जुआन माणु करणा चांह़दे हन, कने जेह्ड़े लोक साफ मने नैं प्रभु दी अराधना करदे हन, तिन्हां सौगी-सौगी सच्चाईया नैं, बसुआस नैं, कने प्यार नैं भी मेल-जोल बणाई नैं रख।</verse>
				<verse number="23">अपर बेअक्ली कने उटपटांग दी बैंह्सबाजी ते दूर रैह्, क्जोकि तू जाणदा ऐ कि इन्हां ते झगड़े पैदा हुंदे हन।</verse>
				<verse number="24">प्रभु दे दासे जो झगड़ालू नीं होणा चाइदा। अपर सैह़ सबना सौगी सरीफिया नैं कने परमात्मे दे वचने जो खरे तरीके नैं सखाणे आल़ा कने सबर रखणे आल़ा होणा चाइदा।</verse>
				<verse number="25">कने जेह्ड़े तिसदा बरोध करदे हन, तिन्हां जो तिसियो बड़ी सरीफिया नैं समझाणा चाइदा, होई सकदा ऐ सायद परमात्मा तिन्हां जो सच्चाईया जो जाणने दा कने तिस पास्से फिरणे दा मौका दैं,</verse>
				<verse number="26">कने एह़ लोक दुवारी भिरी खरे कित्ते सोचणे काबल होई जांगे, कने सैताने जो मन्नणे ते कने तिसदिया चलाकिया ते जेह्ड़ी इक्क फंदे साइआं ऐ, छुटी जांगे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">तीमुथियुस जेह्ड़ी गल्ल मैं हुण तिज्जो नैं ग्लांगा, तिसा जो ध्याने नैं सुण कि आखरी दिनां च अहां पर यीशु मसीह दे बापस ओणे ते पैहल्ले बड़ा बुरा बग्त ओंगा।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि माणु मतलबी, धन-दौलता दा लालची, डींगमार, घमंडी, निंदा करणे आल़ा, माँऊ-बुढ़े दा हुक्म नीं मन्नणे आल़ा, एहसान फरामोस, अपवित्र,</verse>
				<verse number="3">बेरैहम, माफ नीं करणे आल़ा, दोस लगाणे आल़े, अप्पु पर काबू नीं रखणे आल़ा, जालिम, खरे नैं बैर रखणे आल़ा,</verse>
				<verse number="4">ढीठ, घमंडी, परमात्मे नैं प्यार रखणे आल़े नीं कने बसुआसे जोग्गे नीं अपर सरीरे दियां इच्छां नैं प्यार रखणे आल़े हुंगे।</verse>
				<verse number="5">सैह़ एह़ दखावा करगे कि सैह़ परमात्मे दी भक्ति करदे हन, अपर सैह़ परमात्मे दिया सामर्थी जो नीं मनगे। ऐदेयां लोकां सौगी मेल-जोल मत रखा।</verse>
				<verse number="6">क्जोकि इन्हां च कुच्छ लोक ऐदेय भी हन जेह्ड़े लोकां दे घरां च गुप चुप जाई नैं मूर्ख जणासां जो बसे च करी लैंदे हन, जिन्हां दे मन पापां दे थल्लैं दबोयो हन कने हर किस्मां दियां इच्छां दे बसे च हन।</verse>
				<verse number="7">कने एह़ जणासां हमेसा नौईआं गल्लां सिखदियां हन अपर मसीह दिया सच्चाईया जो कदी नीं समझी सकदियां।</verse>
				<verse number="8">कने एह़ झूठे सिक्षक मसीह दी सच्चाईया दा बरोध करदे हन, ठीक तिंआं ई जिंआं ई यन्नेस कने यम्ब्रेसे मूसा दा बरोध कित्या था, इन्हां लोकां दी अक्ल भरष्ठ होई गियो, कने सैह़ सच्च बिच्च मसीह पर बसुआस नीं करदे हन।</verse>
				<verse number="9">अपर तिन्हां दिया मूर्खता तिन्हां जो जादा देर तिकर नीं बचाणा, क्जोकि जिंआं लोकां यन्नेस कने यम्ब्रेसे दिया मूर्खता जो जाणी लेआ, तिंआं ई हर कोई जाणी लैंगा कि एह़ भी मूर्ख हन।</verse>
				<verse number="10">अपर तीमुथियुस तैं मेरिया सिक्षा, चाल-चलण, मकसद, बसुआस, सेहनसक्ति, प्यार, सबर, कने जुल्म होणे पर कने दुखां च मेरा साथ दित्ता।</verse>
				<verse number="11">कने तुहां जाणदे हन, कि अन्ताकिया, इकुनियुम कने लुस्त्रा सैहरे च मिन्जो पर लोकां कितणा जुल्म कित्ता, कने किंआं मैं तित्थु तिन्हां जुल्मां जो झेलेया; अपर प्रभुयैं मिन्जो तिन्हां सारेयां ते छड्डाई लेआ।</verse>
				<verse number="12">एह़ गल्ल सच्च ऐ कि जेह्ड़े यीशु मसीह च सच्चाईया दी ज़िन्दगिया जीणे दा फैसला करदे हन, तिन्हां सारेयां पर जुल्म हुंगे;</verse>
				<verse number="13">अपर दुष्ट कने धोखा दैणे आल़े लोक होर भी जादा बुरे कम्म करगे, सैह़ दूये लोकां जो धोखा दिंगे, कने सैह़ अप्पु भी दूयेयां ते धोखा खांगे।</verse>
				<verse number="14">अपर तीमुथियुस इन्हां गल्लां पर जेह्ड़ियां तैं सिखियां हन, कने जिन्हां पर बसुआस कित्या ऐ, तू लगातार इन्हां गल्लां पर बसुआसे नैं अमल करदा रैह्; क्जोकि तू जाणदा ऐ, कि एह़ सच्चाई तिज्जो कुणी दस्सियो ऐ,</verse>
				<verse number="15">कने तू बचपणे ते ई पवित्रशास्त्रे जो जाणदा ऐ। कने एह़ तिज्जो तिस उद्धारे दा ज्ञान देई सकदा ऐ, जेह्ड़ा तिज्जो यीशु मसीह च बसुआस करणे दे जरिये मिलदा ऐ।</verse>
				<verse number="16">पवित्रशास्त्रे च लिखियो हर इक्क गल्ल परमात्मे दे पास्से ते ऐ, कने एह़ सिक्षा दैणे तांई, समझाणे तांई, सधारणे तांई, कने धार्मिकता दी सिक्षा दैणे तांई अहां दी मदत करदा ऐ,</verse>
				<verse number="17">तांजे परमात्मे दा जण हर इक्क खरे कम्मे जो करणे तांई त्यार होई जां।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">जाह़लू प्रभु यीशु मसीह राजे साइआं राज्ज करणे ओंगा, तां सैह़ जिन्दे कने मरेयां दा न्याय करदा ऐ। मैं परमात्मे सौगी कने मसीह जो गवाह मन्नी करी तुहां नैं विणती करदा ऐ,</verse>
				<verse number="2">कि तू परमात्मे दे वचने दा प्रचार कर। बग्तें बेबग्तें त्यार रैह्। तुहां जो लोकां जो एह़ दस्सणा चाइदा कि तिन्हां क्या गलत कित्या ऐ, कने तिन्हां जो तिन्हां दे पापां तांई झिड़क। अपर तुहां तिन्हां जो हिम्मत भी देआ, जिंआं तुहां तिन्हां जो सेहनसक्ति रखी नैं सखांदे हन।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि ऐदेया बग्त भी औणां, कि जाह़लू लोक खरी सिक्षा जो झेली नीं सकगे, अपर जेह्ड़ा तिन्हां जो सुणना खरा लगगा, तिसदे मताबक सैह़ अपणे तांई मते सारे गुरू कठ्ठेरी लैंगे।</verse>
				<verse number="4">कने सैह़ अपणे कन्नां जो सच्चाईया दे पास्से ते फेरी करी बनावटी कने पूर्वजां दियां मनगढ़ंत काहणियां पर मन लगांगे।</verse>
				<verse number="5">अपर तू सारियां गल्लां ते चौकन्ना रैह्, कने दुख झेल, सुसमाचार सणाणे दा कम्म कर, कने अपणिया सेवा जो पूरा कर।</verse>
				<verse number="6">मैं तुहां जो एह़ हुक्म इसतांई दिंदा ऐ, कि मेरी ज़िन्दगी कने मेरा परमात्मे तांई कम्म खत्म होणे आल़ा ऐ क्जोकि मैं जाणदा कि मैं तौल़ी ई मरी जांगा।</verse>
				<verse number="7">मैं मसीह दी सेवा तांई बड़ी मेहनत कित्ती ऐ, कने अपणिया दौड़ा जो पूरी करी लेआ ऐ, कने मैं आखरी तिकर बसुआसे च पक्का रेह्आ ऐ।</verse>
				<verse number="8">प्रभु मिन्जो इक्क मुकट दिंगा, जेह्ड़ा धार्मिकता दा मुकट ऐ। सैह़ सच्चा न्याय करणे आल़ा अपणे बापस ओणे आल़े दिन च मिन्जो तिस इनामे जो दिंगा। सैह़ मिन्जो नीं अपर तिन्हां सबना जो भी जेह्ड़े तिसदे बापस ओणे दे इन्तजारे च हन।</verse>
				<verse number="9">मिन्जो अल्ल तौल़ी ओणे दी कोसस कर।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि देमासें इस संसारे दियां चीज्जां जो प्यारा समझी करी मिन्जो छड्डी दित्ता ऐ, कने थिस्सलुनीक सैहरे जो चली गेआ। कने क्रेसकेंस गलातिया प्रदेसे जो कने तीतुस दलमतिया प्रदेसे जो चली गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="11">सिर्फ लूका मिन्जो सौगी ऐ। तू ओंदे बग्त मरकुसे जो भी अपणे सौगी लेई करी औयेयां; क्जोकि सेवा तांई सैह़ मेरे बड़े कम्मे दा ऐ।</verse>
				<verse number="12">तुखिकुसे जो मैंई इफिसुस सैहरे जो घल्लेया ऐ।</verse>
				<verse number="13">जेह्ड़ा कोट मैं त्रोआस सैहरे च करपुसे दे घरे च छड्डी आया था, जाह़लू तू ओंगा तां तिस कोटे, कताबा कने खास करी नैं चमड़े दे लिख्यो कागजां जो भी लैंदा औयेयां।</verse>
				<verse number="14">सिकन्दर ठठैरें मिन्जो नैं बड़ा बुरा कित्ता; प्रभु तिसदे बुरे कम्मां दे मताबक बदला दिंगा।</verse>
				<verse number="15">तूमी तिसते बची करी रेह्आं, क्जोकि तिन्हीं भी अहां दे मसीह दिया सिक्षा दा बड़ा बरोध कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="16">मेरी पैहल्ली सुणवाईया दे बग्त कोई भी मिन्जो सौगी नीं था, अपर सारेयां मिन्जो छड्डी दित्या था। इसतांई तिन्हां जो अपराधी नीं मन्नेया जां।</verse>
				<verse number="17">अपर प्रभु मिन्जो सौगी रेह्आ, कने मिन्जो सामर्थ दित्ती, तांजे मेरे जरिये पूरा-पूरा प्रचार होयैं, कने सारे होरनी जातिआं दे लोक भी सुणी लैंन, क्जोकि तिन्हीं मिन्जो मौत्ती दे मुँऐ ते बचाया ऐ।</verse>
				<verse number="18">कने प्रभु मिन्जो हर इक्क बुरे कम्मां ते छड्डांदा ऐ, कने अपणे सुअर्गीय राज्जे च मिन्जो सम्भाल़ी नैं पज्जांगा। तिसदी महिमा जुगा-जुग हुंदी रैंह्। आमीन।</verse>
				<verse number="19">प्रिसका कने तिसादे लाड़े अक्विला जो कने उनेसिफुरूस दे परवारे जो मेरे पास्से ते नमस्कार।</verse>
				<verse number="20">इरास्तुस कुरिन्थुस सैहरे च रेई गेआ, कने त्रुफिमुसे जो मैं मीलेतुस सैहरे च छड्डी आया ऐ, क्जोकि सैह़ बमार था।</verse>
				<verse number="21">स्याल़े ते पैहल्लैं बापस ओणे दी कोसस कर। यूबूलुसे, कने पूदेंसे, कने लीनुसे कने क्लौदिया, कने सारे बसुआसी भाऊआं दा तिज्जो नमस्कार।</verse>
				<verse number="22">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि प्रभु तिज्जो सौगी रैंह्। कने तिसदा अनुग्रह भी तिज्जो पर हुंदा रैंह्।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="56">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं पौलुस जेह्ड़ा परमात्मे दा दास कने यीशु मसीह दा प्रेरित ऐ, तुहां जो एह़ चिठ्ठी लिखा दा ऐ। मैं परमात्मे दे चुणेयो लोकां दे बसुआसे जो मजबूत करणे तांई चुणेया ऐ, कने तिन्हां दी मदत करणे तांई तांजे सैह़ तिसा सच्चाईया जो जाणी करी ऐदई ज़िन्दगी जीन, जिसते परमात्मा खुस हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">तिसा सदा दी ज़िन्दगिया दिया आसा पर जिसदा वादा परमात्मैं जेह्ड़ा झूठ नीं ग्लाई सकदा, बड़ी पैहल्ले ते कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="3">कने हुण ठीक बग्ते पर परमात्मे अहां पर सुसमाचारे जो प्रगट कित्या ऐ। अहां दे उद्धार करणे आल़े परमात्मे मिन्जो एह़ जिम्मेवारी दित्तियो ऐ, कने इस कम्मे जो करणे तांई हुक्म दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="4">तीतुसे दे नां जेह्ड़ा बसुआसे च मेरा सच्चा पुत्तर ऐ; मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि पिता परमात्मे कने अहां दे उद्धार करणे आल़े यीशु मसीह दे पास्से ते तिज्जो अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="5">मैं इसतांई तिज्जो क्रेते टापूये च छड्डी करी आया था तांजे तू तित्थु अहां दे कम्मां जो पूरा करी सकैं, कने क्रेते टापू दे हर सैहरे च खास अगुऐ चुणैं जिंआं मैं तिज्जो करणे दा हुक्म दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="6">अगुआ बेकसूर कने इक्की लाड़िया दा लाड़ा होणा चाइदा, जिसदे बाल-बच्चे बसुआसी होन, कने जिस पर लुचपण कने मनमर्जी दा दोस नीं लगेया होयैं।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि अगुआ परमात्मे दा भण्डारी होणे दिया बज़ाह ते बेकसूर होणा चाइदा; ना जिद्द करणे आल़ा, ना गुस्सा करणे आल़ा, ना पियक्कड़, ना मारपीट करणे आल़ा, कने ना नीच कमाईया दा लालची होयैं,</verse>
				<verse number="8">अपर घरैं आएयो परोणेयां दी इज्जत करणे आल़ा, दूयेयां सौगी भलाईया करणे आल़ा, हर हालता च अपणे आप्पे पर काबू करणे आल़ा, सच्चा न्याय करणे आल़ा, पवित्र कने अपणिया इच्छा पर काबू करणे आल़ा होणा चाइदा।</verse>
				<verse number="9">तिसियो यीशु मसीह दे बसुआसे आल़े वचनां पर मजबूतिया सौगी भरोसा करणा चाइदा, जेह्ड़ा अहां सखाया था। तांजे सैह़ दूयेयां जो ठीक सिक्षा मन्नणे तांई हिम्मत देई सकैं, कने दूयेयां दिया गलतिया जो ठीक करी सकैं।</verse>
				<verse number="10">मैं एह़ तां ग्लांदा ऐ, क्जोकि मत्ते लोक खरिया सिक्षा दा बरोध करदे हन, जेह्ड़े बक-बक करणा कने दूयेयां जो धोखा दैणा सखांदे हन। खास करी नैं एह़ गल्ल तिन्हां यहूदी लोकां तांई साबित हुंदी ऐ, जेह्ड़े बसुआस करदे हन।</verse>
				<verse number="11">ऐदेयां लोकां जो सिक्षा दैणे दी इजाजत मत देआ, क्जोकि जाह़लू सैह़ ऐदई सिक्षा दिंदे हन, जेह्ड़ी तिन्हां जो नीं दैणी चाइदी, क्जोकि एह़ लोक सारे परवारां दा बसुआस नास करदे हन, सैह़ एह़ तां करदे हन कि पैसा हासल करी सकन।</verse>
				<verse number="12">क्रेते टापूये दा इक्क माणु, जिसियो सैह़ अक्लमंद समझदे हन, सैह़ ग्लांदा ऐ कि “क्रेते दे लोक सदा झूठे, बुरे जानवर, आलसी कने पेटू हुंदे हन।”</verse>
				<verse number="13">इन्हां लोकां दे बारे च एह़ गवाही सच्ची ऐ, इसतांई तिन्हां जो कड़ी चतौणी दिंदा रैह् तांजे सैह़ यीशु मसीह दी सच्ची सिक्षा पर बसुआस करन।</verse>
				<verse number="14">तुहां यहूदियां दी मनगढ़ंत काहणियां कने तिन्हां माणुआं दे हुक्मां पर मन नीं लगाणा, जेह्ड़े सच्चाईया ते भटकी गियो हन।</verse>
				<verse number="15">तिन्हां लोकां तांई सारियां चीज्जां खरियां हन, जिन्हां दे मनां च पापे आल़े बचार नीं हन। अपर तिन्हां लोकां तांई जेह्ड़े बुरे हन, कने बसुआस नीं करदे, कुच्छ भी खरा नीं ऐ, जेह्ड़ा सैह़ करदे हन।</verse>
				<verse number="16">सैह़ झूठे सिक्षक ग्लांदे हन कि अहां परमात्मे जो जाणदे हन, अपर अपणे कम्मां ते तिसदा इन्कार करदे हन। क्जोकि सैह़ घृणित कने हुक्मां नीं मन्नणे आल़े हन, कने कुसी खरे कम्मे जोग्गे नीं हन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">अपर तीतुस तिज्जो तांई एह़ जरूरी ऐ कि तू बसुआसियां जो यीशु मसीह दे बारे च सिर्फ सैई सिक्षां दे, जेह्ड़ियां सच्चियां हन।</verse>
				<verse number="2">स्याणे माणुआं जो अपणे आप्पे पर काबू रखणा, इज्जतदार बणना, कने अक्लमंदिया नैं जीणा सखा। तिन्हां अल्ल मजबूत बसुआस, प्यार कने सबर होणा चाइदा।</verse>
				<verse number="3">तिंआं ई स्याणियां जणासा जो भी जीणा चाइदा, जिसते परमात्मे जो इज्जत मिल्लैं। सैह़ दोस लगाणे आल़ी कने पियक्कड़ नीं होणी चाइदी, अपर खरियां गल्लां जो सखाणे आल़ी होणी चाइदी।</verse>
				<verse number="4">तांजे सैह़ जुआन जणासां तांई उदारण बणी सकैं, कने एह़ भी सखाई सकैं कि तिन्हां जो अपणे लाड़ेयां कने बच्चेयां सौगी किंआं प्यार करणा चाइदा।</verse>
				<verse number="5">जुआन जणांस अपणे आप्पे जो काबू रखणे आल़ी, कने अपणे लाड़े सौगी बफादार रैंह्, कने घरे दा कम्म-काज्ज करणे आल़ी, खरी कने अपणे लाड़े दे अधीन रैहणे आल़ी होयैं। तांजे परमात्मे दे वचने दी निंदा नीं होयैं।</verse>
				<verse number="6">इस तरीके नैं जुआन मर्दां जो भी समझांदे रेह्आ कि सैह़ भी अपणे आप्पे पर काबू करणे आल़े होन।</verse>
				<verse number="7">तुहां जो हमेसा खरे कम्म करणा चाइदा, तांजे तुहां दूयेयां लोकां तांई उदारण बणन। जाह़लू तुहां बसुआसियां जो सखांदे हन, तां तुहां जो खरे इरादे सौगी सखाणा चाइदा, जिसते लोक तुहां दी इज्जत करन।</verse>
				<verse number="8">कने तुहां जो सैह़ सखाणा चाइदा, जेह्ड़ा सच्च ऐ तांजे कोई भी तुहां पर दोस नीं लगाई सकैं, जिसते तुहां दे दुश्मणा दी बेइज्जती होयैं। क्जोकि तिसा सिक्षा च कोई बुरी गल्ल नीं, जिसते कि सैह़ तुहां दे खलाफ कुच्छ ग्लाई सकन।</verse>
				<verse number="9">दासां जो समझा कि अपणे-अपणे मालके दे अधीन रैह़न, कने सारियां गल्लां च तिन्हां जो खुस रखन कने टाई नैं जवाब नीं दैन।</verse>
				<verse number="10">चोरी चलाकी नीं करन, अपर हर तरीके नैं पूरे ईमानदार निकल़न, कि सैह़ सारियां गल्लां च अहां दे उद्धार करणे आल़े परमात्मे दी सिक्षा च सोभा बधान।</verse>
				<verse number="11">तिन्हां बसुआसियां जो इआं ई सखा, क्जोकि परमात्मे अपणा अनुग्रह सारे लोकां जो तिन्हां दे पापां ते बचाणे तांई प्रगट कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="12">इस अनुग्रह दे जरिये परमात्मा अहां जो चतौणी दिंदा ऐ, कि अहां तिस सभावे जो छड्डणा सीखन, जेह्ड़ा परमात्मे दी बेइज्जती करदा ऐ, कने अहां जो सारियां संसारिक चीज्जां दियां इच्छां जो भी छड्डणा चाइदा। अपर इसदिया जगाह इस बग्ते च अहां जो सबर कने पवित्र ज़िन्दगी जीणी चाइदी, जेह्ड़ी साबित करैं कि अहां परमात्मे दी इज्जत करदे हन।</verse>
				<verse number="13">कने तिसा खरिया आसा दा मतलब अपणे म्हान परमात्मे कने उद्धार करणे आल़े यीशु मसीह दी महिमा दे प्रगट होणे दा इन्तजार करदे रैह़न।</verse>
				<verse number="14">जेह्ड़ा अप्पु अहां तांई सूल़िया पर चढ़ी गिया, कि अहां जो हर किस्मा दिया बुराईया ते छड्डाई लैं, कने पापां ते सुद्ध करी नैं अप्पु तांई इक्क ऐदई प्रजा बणां जेह्ड़ी खरे कम्मां तांई पूरे जोशे नैं हमेसा त्यार रैंह्।</verse>
				<verse number="15">इसतांई तीतुस तू पूरे हक्के नैं क्रेते दे बसुआसियां जो इन्हां गल्लां जो ग्ला, कने समझा कने सखांदा रैह्। इआं करणे दा मेरे पास्से ते पूरा हक्क ऐ, कोई भी तिज्जो नजर अंदाज नीं करैं।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">बसुआसी लोकां जो याद करांदा रैह् कि हाकमां कने अधिकारियां दे अधीन रैह़न, कने तिन्हां दे हुक्म मनन, कने हर इक्क खरे कम्मे तांई त्यार रैह़न।</verse>
				<verse number="2">कुसी जो भी बदनाम मत करा, झगड़ालू मत बणा; अपर दूये लोकां पर दया करा, कने सारे लोकां सौगी बड़े नरम सभावे नैं रेह्आ।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि अहां भी पैहल्ले मूर्ख, कने परमात्मे दे हुक्म जो नीं मन्नणे आल़े, कने लोकां ते धोखा खाणे आल़े, कने बुरी इच्छां च, संसारिक चीज्जां दिया गुलामिया च पैयो थे, बैरभाव, जल़ण करणे च ज़िन्दगी जींदे थे, लोकां नैं नफरत करदे थे कने इक्की दूये नैं बैर रखदे थे।</verse>
				<verse number="4">अपर फिरी भी अहां दे उद्धार करणे आल़े परमात्मे अपणी दया कने प्यार अहां लोकां पर प्रगट कित्ता,</verse>
				<verse number="5">तां तिन्हीं अहां जो अहां दे पापां दिया सज़ा ते बचाया, कने एह़ धार्मिकता दे कम्मां दिया बज़ाह ते नीं ऐ, जेह्ड़े अहां अप्पु कित्ते, अपर तिन्हीं अपणिया दया मताबक कित्ता ऐ, तिन्हीं अहां दे पापां जो धोई नैं दूर कित्ता ऐ, कने पवित्र आत्मा दे जरिये अहां जो नौआं जन्म कने नौई ज़िन्दगी दित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="6">परमात्मे अहां जो पवित्र आत्मा मुफ्ते च दित्ता ऐ, तांजे सैह़ अहां च सामर्थी आल़े कम्म करैं। क्जोकि प्रभु यीशु मसीह अहां दा उद्धारकर्ता बणने तांई अहां दे पापां तांई मरेया।</verse>
				<verse number="7">जिसते अहां तिसदे अनुग्रह दे जरिये धर्मी बणी करी सदा दी ज़िन्दगिया दी आसा दे मताबक हक्कदार बणन।</verse>
				<verse number="8">एह़ गल्लां सच्चियां हन, कने मैं चांह़दा ऐ कि तू इन्हां गल्लां दे बारे च मजबूतिया नैं सखा। इसतांई कि जिन्हां परमात्मे दे रस्ते जो दिख्या कने बसुआस कित्या ऐ, सैह़ खरे-खरे कम्मां च लग्गी रैहणे दा ध्यान रखन। एह़ गल्लां खरियां कने लोकां दे फायदे दियां हन।</verse>
				<verse number="9">अपर मूर्खता दिया बैंह्सबाजिया ते, कने पूर्वजां दियां मनगढ़ंत काहणिया ते, दुश्मणी ते, कने तिन्हां झगड़ेयां ते जेह्ड़े मूसा दिया व्यबस्था दे बारे च होन, बची करी रेह्आ, क्जोकि तिन्हां गल्लां दा कोई फायदा नीं कने मतलब दियां नीं हन।</verse>
				<verse number="10">कलीसिया च झगड़े करणे आल़े माणुये जो इक्क या दो बरी समझाई दैणे ते बाद तिस पर होर अपणा बग्त बरबाद मत कर।</verse>
				<verse number="11">तुहां एह़ पक्का जाणी लेआ, कि ऐदेया माणु जाणी बुझी करी गलत रस्ते पर चला दा ऐ, कने तिसदे अपणे बुरे कम्म तिसियो बुरा बणांदे हन।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू मैं तिज्जो अल्ल अरतिमासे कने तुखिकुसे जो घल्लगा, तां मिन्जो अल्ल निकुपुलिस सैहरे च ओणे दी कोसस करेयां, क्जोकि मैं स्याल़ा तित्थु कटणे दे बारे सोचा दा ऐ।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू अपुल्लोस कने जेनास बकील अपणे सफरे जो सुरू करन, तां जितणा तुहां करी सकदे हन, तिन्हां दी मदत करनेयों। एह़ ध्यान रखणेयो कि तिन्हां जो कुसी भी चीज्जा दी कमी नीं होयैं।</verse>
				<verse number="14">कने अहां दे लोक भी जरूरतां जो पूरियां करणे तांई खरेयां कम्मां च लग्गी रैहणा सीखन, तांजे कुच्छ कम्माई सकन।</verse>
				<verse number="15">मेरे सारे साथी बसुआसियां दा जेह्ड़े मिन्जो सौगी हन, तिज्जो नमस्कार। कने जेह्ड़े बसुआसे दिया बज़ाह ते अहां नैं प्यार रखदे हन, तिन्हां जो भी नमस्कार। मैं प्रार्थना करदा ऐ कि तुहां सबना पर प्रभु दा अनुग्रह हुंदा रैंह्।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="57">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं पौलुस जेह्ड़ा यीशु मसीह दी सेवा करणे दिया बज़ाह ते जेला च कैद ऐ, कने भाऊ तीमुथियुसे दिया तरफा ते अहां दे प्यारे साथी फिलेमोन,</verse>
				<verse number="2">कने बैहण अफफिया, कने अहां दे साथी योद्धा अरखिप्पुस कने फिलेमोन दे घरे दी कलीसिया दे नांऐ पर चिठ्ठी लिखा दा ऐ:</verse>
				<verse number="3">मैं प्रार्थना करदा ऐ कि अहां दे पिता परमात्मे कने प्रभु यीशु मसीह दिया तरफा ते तुहां जो अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="4">मैं सदा परमात्मे दा धन्यावाद करदा ऐ, कने अपणिया प्रार्थना च भी तिज्जो याद करदा ऐ,</verse>
				<verse number="5">क्जोकि मैं तेरे तिस प्यारे कने बसुआसे दी चर्चा सुणी करी, जेह्ड़ी प्रभु यीशु मसीह पर कने सारे परमात्मे दे लोकां सौगी ऐ।</verse>
				<verse number="6">मैं प्रार्थना करदा ऐ कि बसुआसे च तेरा साझी होणा, हर इक्क खरिया गल्ला दे ज्ञाने तांई असरदार होयैं, जेह्ड़ी यीशु मसीह च अहां अल्ल ऐ ।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि हे मेरे प्यारे बसुआसी भाऊ, मिन्जो तेरे प्यारे ते मती सारी खुसी कने सांति मिलियो ऐ, इसतांई कि तेरे जरिये परमात्मैं दे लोकां दे मन हरे भरे होई गियो हन।</verse>
				<verse number="8">इसतांई जे मिन्जो मसीह च बड़ी हिम्मत ऐ, कि जेह्ड़ी गल्ल ठीक ऐ, तिसादा हुक्म तिज्जो दैं।</verse>
				<verse number="9">भिरी भी मिन्जो स्याणे पौलुसे जो जेह्ड़ा हुण यीशु मसीह दी सेवा करणे दिया बज़ाह ते जेला च कैद ऐ, एह़ होर भी खरा लग्गा कि प्यारे नैं विणती करैं।</verse>
				<verse number="10">मैं उनेसिमुस तांई जेह्ड़ा मेरे जागते साइआं ऐ, कने जेह्ड़ा जेला च मेरे जरिये बसुआसे च आया, तिज्जो नैं विणती करदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">सैह़ तां पैहल्ले तेरे कुसी कम्मे दा नीं था, अपर हुण तेरे कने मेरे, दून्नी दे बड़े कम्मे दा ऐ।</verse>
				<verse number="12">तिसियो मतलब जेह्ड़ा मेरे क्लेजे दा टुकड़ा ऐ, मैं तिसियो तिज्जो अल्ल बापस घल्ली दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="13">तिसियो मैं अप्पु अल्ल रखणा चांह़दा था कि सैह़ तेरे पास्से ते इसा कैदा च जेह्ड़ा सुसमाचारे दिया बज़ाह ते ऐ, मेरी सेवा करैं।</verse>
				<verse number="14">अपर मैं तेरी इच्छा बगैर कुच्छ भी करणा नीं चाया, तांजे तेरी एह़ दया जबरदस्तिया नैं नीं अपर तेरिया खुसिया नैं होयैं।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि क्या पता सैह़ तिज्जो ते कुच्छ दिनां तांई इसा बज़ाह ते दूर होएया कि हर बग्त तिज्जो अल्ल रैंह्।</verse>
				<verse number="16">अपर हुण दासे साइआं नीं अपर दासे ते भी खास, मतलब बसुआसी भाऊये साइआं रैंह्, जेह्ड़ा मिन्जो तांई तां जादा प्यारा ऐ ई, अपर हुण सरीरे च कने प्रभु च भी, तिज्जो तांई भी जादा प्यारा होई जां।</verse>
				<verse number="17">जे तू मिन्जो अपणा साथी समझदा ऐ, तां तिसियो इस तरीके नैं अपनाआ जिंआं मिन्जो अपनाया।</verse>
				<verse number="18">जे तिन्हीं तेरा कुच्छ नकसान कित्ता ऐ, या तिन्हीं तेरा कुच्छ दैणा ऐ तां मेरे खाते च लिखी लै।</verse>
				<verse number="19">मैं पौलुस अपणे हत्थे नैं लिखा दा ऐ, कि मैं अप्पु आई नैं एह़ कर्ज चुकाई दिंगा, कने मैं तुहां जो एह़ याद दिलाणा जरूरी नीं समझेया कि तुहां दी सारी ज़िन्दगी मेरी कर्जदार ऐ।</verse>
				<verse number="20">हे मेरे बसुआसी भाऊ, एह़ खुसी मिन्जो प्रभु च तेरे पास्से ते मिल्लैं। मसीह च मेरे दिले जो हरा भरा करी दे।</verse>
				<verse number="21">मैं तेरे आज्ञाकारी होणे दा भरोसा रखी नैं तिज्जो लिखदा ऐ, कने एह़ जाणदा ऐ कि जेह्ड़ा कुच्छ भी मैं ग्लांदा ऐ, तू तिसते भी जादा बधी नैं करगा।</verse>
				<verse number="22">कने एह़ भी कि मिन्जो तांई रैहणे दी जगाह त्यार रख। मिन्जो आस ऐ कि परमात्मा तुहां दिया प्रार्थना दा तौल़ी जवाब दिंगा, कि मैं तुहां अल्ल औयें।</verse>
				<verse number="23">इपफ्रास भी जेह्ड़ा यीशु मसीह च मिन्जो सौगी जेला च कैदी ऐ,</verse>
				<verse number="24">कने मरकुस कने अरिस्तर्खुस कने देमास कने लूका जेह्ड़े मेरे साथी हन, इन्हां दे पास्से ते तिज्जो नमस्कार।</verse>
				<verse number="25">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा अनुग्रह तुहां दिया आत्मा पर हुंदा रैंह्। आमीन।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="58">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">पराणे जमाने च परमात्मैं पूर्वजां नैं मती बरी कने हर तरीके नैं भविष्यवक्तां दे जरिये गल्लां कित्तियां,</verse>
				<verse number="2">अपर इन्हां आखरी दिनां च अहां नैं पुत्तरे दे जरिये गल्लां कित्तियां। परमात्मे अपणे पुत्तरे दे जरिये सारी सृष्टि बणाई, कने तिसियो तिन्हीं सारियां चीज्जां दा हक्कदार बणाई दित्ता।</verse>
				<verse number="3">पुत्तर ई परमात्मे दिया महिमा दी चमक ऐ, कने सैह़ हर किस्मां ते तिस साइआं ऐ। कने सैह़ अपणे सामर्थी दे वचनां ते सारिया सृष्टिया जो मजबूत बणाई रखदा ऐ। सैह़ लोकां दे सारे पापां जो धोई करी सबते ऊची पदविया पर परमात्मे दे सज्जे बक्खे जाई बैठा ऐ।</verse>
				<verse number="4">इसतांई परमात्मैं पुत्तरे जो ऐदेया नां दित्ता, जेह्ड़ा सुअर्गदूतां ते भी म्हान ऐ। जिसते अहां एह़ दिक्खदे हन कि पुत्तर तिन्हां ते बड़ा म्हान ऐ</verse>
				<verse number="5">परमात्मे अपणे कुसी भी सुअर्गदूते जो एह़ नीं ग्लाया: “तू मेरा पुत्तर ऐ; अज्ज मैं एह़ प्रगट करदा ऐ, कि तू मेरा पुत्तर ऐ।” कने तिन्हीं भिरी एह़ कुसी भी सुअर्गदूते नैं नीं ग्लाया: “मैं तिसदा पिता हुंगा, कने सैह़ मेरा पुत्तर हुंगा।”</verse>
				<verse number="6">भिरी परमात्मा अपणे म्हान पुत्तरे जो संसारे च घल्ली नैं ग्लांदा ऐ: “परमात्मे दे सारे सुअर्गदूत तिसदी अराधना करन।”</verse>
				<verse number="7">कने सुअर्गदूतां दे बारे च एह़ ग्लांदा ऐ, “सैह़ अपणे सुअर्गदूतां जो हौआ साइआं कने अपणे सेवकां जो अग्गी दियां लपटां साइआं बदली दिंदा ऐ।”</verse>
				<verse number="8">अपर पुत्तरे दे बारे च ग्लांदा ऐ: “हे परमात्मा, जुगा-जुग तिकर तू राजे साइआं राज्ज करदा रैंह्गा। तू धार्मिकता सौगी अपणे राज्ज पर राज करगा।</verse>
				<verse number="9">तू खरे कम्मां नैं प्यार कने बुरे कम्मां नैं बैर रखदा; इसतांई मैं तेरे परमात्मैं, तिज्जो तेरे साथियां ते बधी करी खुसिया दे तेले नैं तेरा अभिषेक कित्ता।”</verse>
				<verse number="10">कने पवित्रशास्त्र भी ग्लांदा ऐ: “हे प्रभु सुरू च तैं धरतिया जो बणाया, कने सुअर्ग तेरे हत्थां दी कारीगरी ऐ।</verse>
				<verse number="11">सैह़ तां नास होई जांगे, अपर तू हमेसा बणी रैंह्गा; कने सैह़ सारे कपड़ेयां साइआं पराणे होई जांगे,</verse>
				<verse number="12">कने तू तिन्हां जो चादरा साइआं लपेटगा, कने सैह़ कपड़ेयां साइआं बदली जांगे; अपर तू कदी नीं बदलगा, कने तेरी ज़िन्दगिया दा अन्त कदी नीं हुंगा।”</verse>
				<verse number="13">परमात्मे अपणे कुसी भी सुअर्गदूते जो एह़ नीं ग्लाया: “तू मेरे सज्जे बक्खे बैठ, जाह़लू तिकर कि मैं तेरे बैरियां जो तेरे बसे च नीं करी दैं।”</verse>
				<verse number="14">क्या सैह़ सारे सुअर्गदूत सेवा तांई चुणियां आत्मां नीं हन, कि तिन्हां दी सेवा करन जेह्ड़े उद्धार पाणे आल़े हन?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">इसतांई अहां जो जेह्ड़ा सुसमाचार मिल्लेया, तिस पर खरे कित्ते ध्यान दैणा चाइदा। कुत्थी इआं ना होयैं कि अहां सच्चाईया ते भटकी जान।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि यहूदी लोकां तिसा व्यबस्था पर बसुआस कित्ता, जेह्ड़ी परमात्मे सुअर्गदूतां दे जरिये मूसे जो दित्तियो थी। जाह़लू सैह़ सच्च साबित होएया कने हर इक्क अपराध कने हुक्म नीं मन्नणे आल़ेआं जो परमात्मैं सज़ा दित्ती,</verse>
				<verse number="3">तां अहां लोक किंआं बची सकगे, जे अहां इस म्हान उद्धारे दी निंदा करगे? इस म्हान उद्धारे दे बारे च अहां प्रभु यीशु मसीह दे जरिये जाणी सके। कने चेले जिन्हां सबते पैहल्ले इसदे बारे च सुणेया, कने तिन्हां अहां पर प्रगट कित्ता कि एह़ सच्च ऐ।</verse>
				<verse number="4">कने इस सौगी परमात्मैं भी अपणिया इच्छा मताबक चमत्कारां, अनोखे कम्मां, कई किस्मां दे सामर्थी दे कम्मां, पवित्र आत्मा दे वरदानां दे कम्मां दे जरिये इस जो सच्च साबित करदा रेह्आ।</verse>
				<verse number="5">परमात्मैं तिस ओणे आल़े संसारे जो, जिसदे बारे च अहां ग्लांदे हन, सुअर्गदूतां जो नीं, अपर प्रभु यीशु मसीह जो हक्क दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="6">अपर पवित्रशास्त्रे च कुणकी एह़ गवाही दित्तियो ऐ: “माणु क्या ऐ कि तुहां तिसियो याद करन? कने माणुये दी औलाद क्या ऐ, जिसा दा तुहां ध्यान रखन?</verse>
				<verse number="7">परमात्मैं तिन्हां जो सामर्थी च सुअर्गदूतां ते थोड़ा घट रखेया; तिन्हीं तिन्हां जो राजे साइआं महिमा कने आदर दित्ता, कने तिन्हां जो अपणे हत्थां दे कम्मां पर हक्क दित्ता।</verse>
				<verse number="8">परमात्मैं सब कुच्छ तिन्हां दे बसे च करी दित्या ऐ।” इसतांई जाह़लू कि तिन्हीं सब कुच्छ तिन्हां दे बसे करी दित्ता, तां तिन्हीं कुच्छ भी रखी नीं छड्डेया जेह्ड़ा तिन्हां दे बसे च ना होयैं। अपर सच्चाई एह़ ऐ कि अह्ल्ली तिकर अहां सारियां चीज्जां जो तिन्हां दे बसे च नीं दिक्खा दे हन।</verse>
				<verse number="9">अपर अहां यीशुये जो जेह्ड़ा सुअर्गदूतां ते थोड़े बग्ते तांई घट रखेया था, मौत्ती दा दुख झेलणे दिया बज़ाह ते तिसियो महिमा कने आदरे दा मुकट पैहनेयो दिक्खदे हन, तांजे परमात्मे दे अनुग्रह ते सैह़ हर इक्क माणुये तांई मरें।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि परमात्मैं सब कुच्छ बणाया ऐ, कने सब कुच्छ तिसदा ऐ, तिसियो ऐई खरा लग्गा कि जाह़लू सैह़ मते सारे लोकां जो महिमा च पज्जां, तां तिन्हां दे उद्धार करणे आल़े जो दुख झेलणे दे जरिये सिद्ध करैं।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि जेह्ड़ा लोकां जो तिन्हां दे पापां ते पवित्र करदा ऐ, कने जेह्ड़े लोक पापां ते पवित्र कित्ते जांदे हन, सैह़ दोयो परमात्मे दी औलाद हन। इसतांई यीशु तिन्हां जो अपणे भाऊ-बैहण ग्लाणे ते नीं सर्मांदा।</verse>
				<verse number="12">कने यीशु परमात्मे नैं ग्लांदा ऐ, “मैं तेरे बारे च अपणे लोकां जो दस्सगा; कि तैं मिन्जो तांई कितणे खरे कम्म कित्ते हन, जाह़लू सैह़ अराधना तांई किठ्ठे हुंदे हन, मैं तेरी स्तुति करगा।”</verse>
				<verse number="13">कने भिरी ग्लांदा ऐ, “मैं तिस पर भरोसा रखगा।” कने भिरी एह़ भी ग्लांदा ऐ, “ऐत्थु मैं तिन्हां लोकां सौगी ऐ जिन्हां जो परमात्मैं मिन्जो दित्या ऐ।”</verse>
				<verse number="14">क्जोकि जिन्हां जो परमात्मा अपणे ग्लांदा ऐ, सैह़ इन्सान हन, हर तरीके नैं यीशु मसीह अहां साइआं बणेया, कने संसारे च आया, तांजे तिसदिया मौत्ती दे जरिये मौत्ती पर हक्क रखणे आल़े सैताने दा नास करी सकैं;</verse>
				<verse number="15">कने जितणे मौत्ती दे डरे ते ज़िन्दगी भर गुलामिया च फसेयो थे, यीशु तिन्हां जो छड्डाई लैं।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि यीशु तां सुअर्गदूतां जो नीं, अपर अब्राहमे दिया औलादी जो सम्भालदा ऐ।</verse>
				<verse number="17">इसा बज़ाह ते तिस जो चाइदा था, कि सारियां गल्लां च अपणे दूयेयां लोकां साइआं बणैं; जिसते सैह़ तिन्हां गल्लां च जेह्ड़ियां परमात्मे नैं रिस्ता रखदियां हन, इक्क दयालू कने बसुआसे जोग्गा महायाजक बणैं तांजे लोकां जो पापां ते माफी देई सकैं।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि जाह़लू यीशुयैं परीक्षा दे बग्त दुख झेलेया, तां सैह़ तिन्हां दी भी मदत करी सकदा ऐ, जिन्हां दी परीक्षा हुंदी ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">इसतांई हे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां परमात्मे नैं मिलणे तांई सद्देयो गै हन, यीशु पर ध्यान देआ, जेह्ड़ा अहां तांई परमात्मे दा संदेस लेई करी ओणे आल़ा दूत कने महायाजक ऐ।</verse>
				<verse number="2">जिंआं मूसा परमात्मे दे घराने दे सारे कम्मां च बसुआसे जोग्गा बणेया था, तिंआं ई यीशु मसीह भी अपणे नियुक्त करणे आल़े परमात्मे दे सारे कम्मां च बसुआसे जोग्गा बणेया।</verse>
				<verse number="3">अपर यीशु मूसा ते इतणा बधी करी महिमा जोग्गा समझेया था, जितणा कि घरे दा बणाणे आल़ा घरे ते बधी करी आदर रखदा ऐ।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि हर इक्की घरे दा कोई ना कोई बणाणे आल़ा हुंदा ऐ, अपर जिन्हीं सब कुच्छ बणाया सैह़ परमात्मा ऐ।</verse>
				<verse number="5">मूसा तां परमात्मे दे घरे च दासे साइआं बसुआसे जोग्गा रेह्आ, कि जिन्हां गल्लां दी चर्चा होणे आल़ी थी, तिन्हां गल्लां दी गवाही दैं।</verse>
				<verse number="6">अपर मसीह इक्क पुत्तरे साइआं परमात्मे दे घरे दा हक्कदार ऐ; कने तिसदा घर अहां हन। जे अहां अपणे मजबूत बसुआसे कने आसा जो आखरी तिकर हिम्मता नैं थमी रखदे हन।</verse>
				<verse number="7">जिंआं पवित्र आत्मा पवित्रशास्त्रे च ग्लांदा ऐ, “जे अज्ज तुहां परमात्मे दी उआज़ सुणन,</verse>
				<verse number="8">तां अपणे मने जो कठोर मत करा, जिंआं कि तुहां दे पूर्वजां तिस सुनसाण जगाह च परीक्षा दे बग्त परमात्मे नैं बगावत कित्ती।</verse>
				<verse number="9">तित्थु तुहां देयां पूर्वजां चाल़ी साल तिकर, मेरे म्हान कम्मां जो दिक्खणे ते बाद भी धमकी देई नैं मिन्जो परखेया था।</verse>
				<verse number="10">इसा बज़ाह ते मैं तिस बग्त दे लोकां ते नराज रेह्आ, कने ग्लाया, ‘सैह़ मिन्जो मन्नणे ते इन्कार करदे हन, कने जेह्ड़ा कम्म करणे दा हुक्म मैं तिन्हां जो दित्या ऐ, तिसियो नीं मनदे।’</verse>
				<verse number="11">तां मैं गुस्से च आई करी कसम खादी, ‘सैह़ मेरे अरामे दिया जगाह च दाखल नीं होई सकगे।’ ”</verse>
				<verse number="12">हे प्यारे साथी बसुआसियो, चौकन्ने रेह्आ, कि तुहां लोकां च इतणे बुरे कने बेबसुआसी नीं होन, कि परमात्मा जेह्ड़ा ज़िन्दगी दिंदा ऐ, तिसते दूर होई जान।</verse>
				<verse number="13">हर दिन इक्की दूये जो हौंसला दिंदे रेह्आ, जाह़लू तिकर तुहां अल्ल मौका ऐ, इआं ना होयैं कि तुहां च कोई माणु पाप दे छले च आई करी कठोर बणी जां।</verse>
				<verse number="14">जे अहां अपणे पैहल्ले भरोसे जो अन्त तिकर मजबूत बणाई रखदे हन, तां अहां मसीह दे हिस्सेदार बणी जांदे हन।</verse>
				<verse number="15">जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “जे अज्ज तुहां परमात्मे दी उआज़ सुणन, तां अपणे मने जो कठोर मत करा। जिंआं कि गुस्सा दिलाणे दे बग्त कित्या था।”</verse>
				<verse number="16">कुण थे सैह़ लोक, जिन्हां परमात्मे दी उआज़ सुणी करी भी तिस नैं बगावत कित्ती? क्या सैह़ इस्राएली लोक नीं थे, जेह्ड़े मूसा दे जरिये मिस्र देसे दिया गुलामिया ते अजाद होएयो थे?</verse>
				<verse number="17">कने सैह़ चाल़ी साल तिकर कुणा लोकां ते गुस्सा रेह्आ? क्या तिन्हां ते नीं जिन्हां पाप कित्ता, कने तिन्हां दी लाह्स सुनसाण जगाह च पेई रेई?</verse>
				<verse number="18">कने तिन्हीं कुणा सौगी कसम खादी, कि तुहां मेरे अरामे च दाखल नीं होई सकगे? क्या सिर्फ तिन्हां नैं नीं जिन्हां हुक्म नीं मन्नेया?</verse>
				<verse number="19">इसतांई अहां दिक्खदे हन, कि बेबसुआसे दिया बज़ाह ते सैह़ अरामे दिया जगाह च दाखल नीं होई सके।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">परमात्मे दे अरामे दिया जगाह च दाखल करणे दा वादा अह्ल्ली तिकर ऐ। तां चौकन्ने रैह़न कि तुहां लोकां च कोई भी अयोग्य ना ठेहरैं, कि तिस च जाणे ते वंचित नीं रेई जां।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि अहां जो तिन्हां इस्राएली लोकां साइआं सुसमाचार सणाया ऐ, अपर तिन्हां लोकां जो सुणेयो वचने ते कुच्छ भी फायदा नीं होएया, क्जोकि तिन्हां वचने जो बसुआसे सौगी अपणे मने च नीं अपनाया।</verse>
				<verse number="3">इसतांई अहां जिन्हां परमात्मे दे वचने पर बसुआस कित्ता ऐ, तिस अरामे दिया जगाह च दाखल हुंदे हन; जिंआं दूयेयां जो परमात्मे ग्लाया, “मैं अपणे गुस्से च आई नैं कसम खादी, कि ‘सैह़ मेरे अरामे दिया जगाह च दाखल नीं होई सकगे।’ ” अपर सृष्टिया दी रचणा ते पैहल्ले तिसदे कम्म पूरे होई चुकेयो थे।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि सतमे दिने दे बारे च पवित्रशास्त्रे च इआं लिख्या ऐ, “परमात्मैं सतमे दिन अपणे सारे कम्मां जो निपटाई करी अराम कित्ता।”</verse>
				<verse number="5">अहां पवित्रशास्त्रे च एह़ भी पढ़ेया ऐ, “सैह़ मेरे अरामे दिया जगाह च दाखल नीं होई सकगे।”</verse>
				<verse number="6">तां एह़ गल्ल पक्की ऐ कि कुच्छ लोकां जो अरामे दिया जगाह च दाखल होणे तांई हुण भी खुली अजादी ऐ, कने जिन्हां जो तिसदा सुसमाचार पैहल्ले सणाया था, सैह़ हुक्म नीं मन्नणे दिया बज़ाह ते तिस च दाखल नीं होई सके,</verse>
				<verse number="7">इसतांई सैह़ कुसी खास दिने जो ठैहराई नैं इतणे दिनां बाद दाऊदे दिया कताबा च “तिसियो अज्ज दा दिन ग्लांदा ऐ।” जिंआं पैहल्ले ग्लाया गेआ, “जे अज्ज तुहां परमात्मे दी उआज़ सुणन, तां अपणे मने जो कठोर मत करा।”</verse>
				<verse number="8">जे यहोशू इस्राएली लोकां जो परमात्मे दे वादे मताबक अरामे च दाखल कराई लैंदा, तां तिसते बाद दूये दिने दी चर्चा नीं हुंदी।</verse>
				<verse number="9">इसतांई जाणी लेआ कि परमात्मे दे लोकां जो हुण भी सतमे दिने दा अराम बाक्कि ऐ।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि जेह्ड़ा भी तिसदे अरामे च दाखल होएया ऐ, तिन्हीं भी परमात्मे साइआं अपणे कम्मां जो पूरा करी नैं अराम कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="11">अहां भी तिस अरामे दिया जगाह च दाखल होणे दी कोसस करन, इआं ना होयैं कि कोई माणु तिन्हां साइआं हुक्म नीं मन्नी करी दाखल नीं होई पां।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि परमात्मे दा वचन जिन्दा कने असरदार ऐ, कने सैह़ हर इक्क दूँ धारां आल़िआ तलवारा ते भी बड़ा पैना ऐ। कने प्राणा, आत्मा जो, कने गठ्ठी-गठ्ठी कने गूदे-गूदे जो लग्ग करी नैं आर पार बिन्नदा ऐ; कने मने दियां इच्छां कने बचारां जो जांचदा ऐ।</verse>
				<verse number="13">संसारे दी कोई भी चीज्ज परमात्मे ते छुपियो नीं ऐ। कने तिसदियां अखीं सामणै सारियां चीज्जां खुलियां कने बेपड़दा हन, तिसियो अहां जो लेखा दैणा पोंगा।</verse>
				<verse number="14">यीशु जेह्ड़ा सुअर्गे च गेआ ऐ, सैह़ परमात्मे दा पुत्तर ऐ, कने अहां सबना दा महायाजक ऐ। तां ओआ, अहां अपणे बसुआसे जो जिसियो अहां मनदे हन, मजबूत बणी रैह़न।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि अहां दा ऐदेया महायाजक ऐ जेह्ड़ा अहां दियां कमजोरियां च अहां पर दया करी सकदा ऐ। अपर सैह़ सारियां गल्लां च अहां साइआं परखेया तां गेआ, भिरी भी पापी नीं निकल़ेया।</verse>
				<verse number="16">इसतांई ओआ, अहां परमात्मे दे सिंहासणे दे सामणै हिम्मत करी नैं चलण, जेह्ड़ा अनुग्रह नैं भरोया ऐ, ताह़लू परमात्मा अहां पर दया कने अनुग्रह करगा, जेह्ड़ा जरूरतां दे बग्त अहां दी मदत करदा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">हर इक्क महायाजक माणुआं ते चुणेया जांदा ऐ, कने माणुआं तांई तिन्हां गल्लां दे बारे च जेह्ड़ियां परमात्मे नैं रिस्ता रखदियां हन, चुणेया जांदा ऐ कि भेंट कने पाप बल़ि चढ़ाया करन।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि सैह़ अप्पु भी कमजोरियां दे बसे च ऐ। इसतांई सैह़ नासमझां कने भुले भटकेयां सौगी नरमिया नैं बर्ताब करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="3">महायाजक होणे दे नाते तिसियो एह़ जरूरी ऐ, कि जिंआं लोकां तांई तिंआं ई अपणे तांई भी पाप बल़ि चढ़ां।</verse>
				<verse number="4">एह़ पदवी कोई भी अपणे आप्पे ते नीं लेई सकदा ऐ, जाह़लू तिकर कि हारूने साइआं परमात्मे दे पास्से ते चुणेया नीं जां।</verse>
				<verse number="5">तिंआं ई मसीयैं भी महायाजक बणने दी पदवी अप्पु ते नीं लेई, अपर तिस जो परमात्मैं दित्ती, जिन्हीं तिस नैं ग्लाया था, “तू मेरा पुत्तर ऐ, अज्ज मैं एह़ घोसणा करदा ऐ, कि मैं तेरा पिता ऐ।”</verse>
				<verse number="6">इसी तरीके नैं सैह़ दूईआ जगाह च भी ग्लांदा ऐ, “तू मलिकिसिदके दिया रीतिया पर सदा तांई याजक ऐ।”</verse>
				<verse number="7">यीशु मसीह संसारे च रैंह्दे बग्त जोरे-जोरे नैं डड्डी करी कने रोई-रोई नैं परमात्मे सामणै प्रार्थनां कने विणती कित्ती, जेह्ड़ा तिसियो मौत्ती ते बचाई सकदा था। तिसदिया भक्तिया दिया बज़ाह ते तिसदी प्रार्थना सुणी गेई।</verse>
				<verse number="8">हलांकि यीशु परमात्मे दा पुत्तर होणे पर भी तिन्हीं दुख झेली-झेली नैं हुक्म मन्नणा सिखया,</verse>
				<verse number="9">कने सिद्ध बणी करी, अपणे सारे हुक्म मन्नणे आल़ेआं तांई सदा काल दे उद्धारे दी बज़ाह होई गेआ,</verse>
				<verse number="10">कने तिसियो परमात्मे दे पास्से ते मलिकिसिदके दिया रीतिया पर महायाजके दी पदवी मिल्ली।</verse>
				<verse number="11">इसदे बारे च अहां जो मतिआं सारियां गल्लां ग्लाणियां हन, अपर इन्हां दा समझाणा भी औखा ऐ, क्जोकि तुहां ऊचा सुणना लग्गी पैयो हन।</verse>
				<verse number="12">सच्ची तां एह़ ऐ कि इस बग्ते तिकर तां तुहां जो सिक्षा दैणे आल़ा बणी जाणा चाइदा था, अपर तुहां जो हुण भी कुसी ऐदेय माणुये दी जरूरत ऐ, जेह्ड़ा तुहां जो दुवारी परमात्मे दी सिक्षा दियां गल्लां सुरू ते सखां। तुहां तां ऐदेय बणी गै हन कि तुहां जो अनाजे दे बदले अह्ल्ली तिकर दुद ई चाइदा।</verse>
				<verse number="13">दुद पीणे आल़े बच्चे जो तां परमात्मे दी धार्मिकता दी सिक्षा दी पणछैण नीं हुंदी, क्जोकि सैह़ बच्चा ऐ।</verse>
				<verse number="14">अपर अनाज बड्डेयां तांई ऐ, जिन्हां दी समझ तजरबा करदे-करदे, खरे बुरे दे बारे दा भेत करणे तांई पक्की होई गेई ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">इसतांई जाह़लू अहां पैहल्ली बरी मसीह दे बारे सिखया, तां ओआ मसीह दी सिक्षा ते गांह बधी करी सिद्धता च तरक्की करन। अहां अपणे बुरे कम्मां ते मन बदली लैन जेह्ड़े मौत्ती पास्से लेई जांदे हन, कने परमात्मे पर बसुआस करणे दी दुवारी गल्ल नीं करणी चाइदी।</verse>
				<verse number="2">कने तुहां जो बपतिस्मे दे बारे च, कने सिरे पर हत्थ रखणे, कने मरेयां दे जिन्दे होणे, कने आखरी न्याय दी सिक्षा दी नींई भिरी ते पाणे दी जरूरत नीं ऐ।</verse>
				<verse number="3">जे परमात्मा चांह़गा, तां मैं तुहां जो पक्की सिक्षा दिंगा ।</verse>
				<verse number="4">जेह्ड़े लोक अपणा बसुआस छड्डी दिंदे हन, तिन्हां जो मन बदलणे तांई बापस नीं अंणी सकदे। तिन्हां इक्क बरी सच्चाईया जो जाणेया, जेह्ड़ी परमात्मे दे पास्से ओंदी ऐ, कने तिन्हां जो सुअर्गीय वरदान मिल्लेया ऐ, कने दूयेयां लोकां सौगी पवित्र आत्मा भी पाया।</verse>
				<verse number="5">कने तिन्हां परमात्मे दे पास्से ते ओणे आल़े संदेसे जो मसूस कित्ता ऐ, जेह्ड़ा खरा ऐ, कने तिन्हां ओणे आल़े बग्ते दिया सामर्थी जो भी मसूस कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="6">जे सैह़ परमात्मे ते दूर होई गै हन, तां तिन्हां जो बापस अणने दा कोई तरीका नीं ऐ। क्जोकि सैह़ परमात्मे दे पुत्तरे जो दुवारी सूल़िया पर चढ़ांदे हन, कने दूयेयां सामणै तिसदा मजाक बणांदे हन।</verse>
				<verse number="7">जेह्ड़े लोक खरी सिक्षा अपनांदे हन, सैह़ तिसा जमीना साइआं हन, जित्थु हमेसा बरखा हुंदी रैंह्दी ऐ, जे सैह़ जमीन खरी ऐ, तां किसाने तांई खरी फसल पैदा करदी ऐ, कने एह़ परमात्मे दे पास्से ते आसीष ऐ।</verse>
				<verse number="8">दूये लोक तिसा जमीना साइआं हन, जेह्ड़ी कंडे आल़िआं झाड़ियां पैदा करदी ऐ, जिन्हां दी कोई कीमत नीं ऐ, परमात्मा इसा जमीना जो श्रापित करगा, कने इसा च पैदा होणे आल़िआं बेकार चीज्जां जो अग्गी च फुकी दिंगा।</verse>
				<verse number="9">अपर हे प्यारे साथियो, तुहां खरे कम्म करा दे हन, क्जोकि परमात्मैं तुहां जो बचाई लेआ ऐ। इसतांई एह़ सारियां गल्लां तुहां तांई नीं हन।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि परमात्मा गलत फैसला नीं करदा ऐ, कि तुहां दे कम्मां कने तिस प्यारे जो भुल्ली जां, जेह्ड़ा तुहां तिसदे नांऐ तांई इस तरीके नैं दस्सेया, कि तिसदे लोकां दी सेवा कित्ती कने करा दे भी हन।</verse>
				<verse number="11">आलसी मत बणा। अपर मेहनत करणे आल़ेआं साइआं बणा, तुहां एह़ प्यारे दे कम्म सबर कने बसुआसे सौगी लगातार अन्त तिकर करदे रेह्आ, कने परमात्मे दे वादेयां जो पाणे तांई पक्की आसा रखा।</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">परमात्मैं जाह़लू अब्राहमे नैं वादा कित्ता, तां तिन्हीं अपणी कसम खादी; तिसते बड्डा कोई नीं था, जिसदा नां लेई करी सैह़ कसम खां।</verse>
				<verse number="14">तिन्हीं ग्लाया, “सच्ची च मैं तिज्जो बड़ी आसीष दिंगा, कने तेरे वंशे जो बधांदा जांगा।”</verse>
				<verse number="15">कने अब्राहमे मते साल्लां तिकर सबर रखी करी परमात्मे दे वादे दिया आसीषां जो पाया।</verse>
				<verse number="16">लोक तां अपणे ते बड्डे दा नां लेई करी कसम खांदे हन। कने तिन्हां दे हर इक्की झगड़े दा फैसला कसमा ते पक्का हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="17">इसतांई परमात्मैं भी कसम खादी। इआं करणे ते सैह़ लोकां जो जिन्हां सौगी वादा कित्या था, तिन्हां जो दस्सणा चांह़दा था, जेह्ड़ा वादा तिन्हीं तिन्हां नैं कित्या था, तिसियो पूरा करगा।</verse>
				<verse number="18">तां भिरी ऐत्थु दूँ गल्लां दा जिकर ऐ, इक्क तिसदा वादा कने दूई तिसदी कसम जेह्ड़े कदी नीं बदली सकदे कने जिन्हां दे बारे च परमात्मा कदी झूठ नीं ग्लाई सकदा। इसतांई अहां जेह्ड़े परमात्मे दे नेड़े पनाह लैणे जो आएयो हन कने जेह्ड़ी आसा तिन्हीं अहां जो दित्तियो ऐ, तिसा जो पकड़ी करी रखेया ऐ, कने अहां बड़े खुस हन।</verse>
				<verse number="19">सैह़ आसा अहां दे प्राणा तांई समुंदरी जाह्जां दे लंगरा साइआं मजबूत कने पक्की ऐ। जेह्ड़ी अहां जो परमात्मे दी बड़ी पवित्र जगाह तिकर लेई करी जांदी ऐ जेह्ड़ी पड़दे पचांह़ ऐ,</verse>
				<verse number="20">जित्थु यीशु अहां तांई अहां ते पैहल्ले गेआ। मलिकिसिदके दिया रीतिया पर सदा तांई महायाजक बणी गेआ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">मलिकिसिदक शालेम सैहरे दा राजा कने परम प्रधान परमात्मे दा याजक था। जाह़लू अब्राहम राजेयां जो लड़ाईया च हराई करी बापस ओआ दा था, तां मलिकिसिदके नैं मिल्लेया, कने तिसियो आसीष दित्ती।</verse>
				<verse number="2">अब्राहमे मलिकिसिदके जो लड़ाईया च जीत्ती करी लंदियां सारी चीज्जां दा दसमा हिस्सा भी दित्ता। मलिकिसिदके दे नांऐ दा मतलब, “धार्मिकता दा राजा” ऐ। अपर शालेम दा मतलब “सांति” तां सैह़ “सांति दा राजा” भी ऐ।</verse>
				<verse number="3">जिसदा ना बुढ़ा, ना माँ, ना खानदान ऐ, जिसदे दिनां दी ना सुरुआत ऐ, कने ना ज़िन्दगिया दा अन्त ऐ; अपर परमात्मे दे पुत्तरे दा रूप बणी करी सदा तांई याजक बणी रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="4">हुण इसा गल्ला पर ध्यान करा कि मलिकिसिदक कितणा म्हान था जिसियो अहां दे पूर्वज अब्राहमें लड़ाईया च जीत्ती करी लंदियां सारी चीज्जां दा दसमा हिस्सा दित्ता।</verse>
				<verse number="5">मूसा दी व्यबस्था लेवी दे वंशे जो एह़ सखांदी ऐ, कि जेह्ड़ा याजक बणैं तिन्हां जो इस्राएली लोकां, मतलब जेह्ड़े तिन्हां दे अपणे लोक हन, तिन्हां ते सारियां चीज्जां दा दसमा हिस्सा लैणां चाइदा। अपर सैह़ याजक कने दूये लोक भाऊआं साइआं हन, क्जोकि सैह़ अब्राहमे दे वंशे दे हन।</verse>
				<verse number="6">अपर एह़ माणु मलिकिसिदक, जेह्ड़ा लेविये दे वंशे दा भी नीं था, तिन्हीं अब्राहमे ते दसमा हिस्सा लेआ, कने अब्राहमे जो परमात्मे दे वादे मिल्लेयो थे, भिरी भी मलिकिसिदकें तिसियो आसीष दित्ती।</verse>
				<verse number="7">अहां खरे कित्ते जाणदे हन, जेह्ड़ा आसीष दैणे आल़ा ऐ, सैह़ आसीष लैणे आल़े ते बड्डा ऐ।</verse>
				<verse number="8">कने ऐत्थु तां मरने आल़ा माणु दसमा हिस्सा लैंदा ऐ, अपर मलिकिसिदके जो अब्राहमे दसमा हिस्सा दित्या था, पवित्रशास्त्रे ग्लांदा ऐ, सैह़ अह्ल्ली तिकर जिन्दा ऐ।</verse>
				<verse number="9">जाह़लू अब्राहमे मलिकिसिदके जो दसमा हिस्सा दित्ता, ताह़लू लेवियां दा जन्म अब्राहमे दे वंशे च भी नीं होएया था। तां अहां ग्लाई सकदे हन, कि लेवी जेह्ड़ा दसमा हिस्सा लैंदे हन, तिन्हां भी अब्राहमे दिया रीतिया पर दसमा हिस्सा दित्ता।</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">अपर मूसा दी व्यबस्था च एह़ ग्लाया ऐ, कि याजक सिर्फ लेवी दे खानदाने दा ई होणा चाइदा, क्जोकि याजक कुस जो भी सिद्ध नीं बणाई सकदे। इसतांई हारून याजके दे परवारे दे बदले जेह्ड़ा लेवियां दे वंशे ते था, मलिकिसिदके साइआं इक्क याजके दी जरूरत ऐ।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि जाह़लू याजके दी पदवी बदली जांदी ऐ, तां व्यबस्था भी बदलणी जरूरी ऐ।</verse>
				<verse number="13">अहां एह़ गल्लां मसीह दे बारे च ग्लांदे हन, जेह्ड़ा दूये गोत्रे दा था, कुणी भी तिस गोत्रे ते याजके साइआं तिसा वेदिया दी सेवा नीं कित्ती।</verse>
				<verse number="14">सारे जाणदे हन, कि अहां दा प्रभु यीशु यहूदा दे गोत्रे ते पैदा होएया ऐ, कने मूसैं याजकां दे बारे च लिखदे बग्त इस गोत्रे दे याजक बणने दे बारे कदी जिकर नीं कित्ता।</verse>
				<verse number="15">हुण अहां होर भी खरे कित्ते जाणी सकदे हन, जाह़लू मलिकिसिदके साइआं इक्क होर याजक पैदा होणे आल़ा था।</verse>
				<verse number="16">यीशु कुसी भी माणुये दिया व्यबस्था या लेविये दे गोत्रे ते तालुक रखणे आल़ी व्यबस्था दे मताबक याजक नीं बणेया, अपर ज़िन्दगिया दिया सामर्थी मताबक जिसा दा कोई अन्त नीं ऐ याजक बणेया ऐ।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि परमात्मैं तिसदे बारे च पवित्रशास्त्रे च ग्लाया ऐ, “तू मलिकिसिदके दिया रीतिया पर सदा तांई महायाजक बणी गेआ ऐ।”</verse>
				<verse number="18">पैहल्ले मूसा दी व्यबस्था बेकार कने नाकाम होणे दिया बज़ाह ते बदली गेई ऐ।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि मूसा दिया व्यबस्था कुसा भी गल्ला जो सिद्ध नीं करदी, कने तिसदिया जगाह पर अहां अल्ल इक्क बड़ी आसा ऐ, जेह्ड़ी यीशु मसीह च ऐ, जिसदिया बज़ाह ते अहां परमात्मे दे नेड़े जाई सकदे हन।</verse>
				<verse number="20">कने परमात्मैं कसम खादी, जाह़लू मसीह जो याजक बणाया।</verse>
				<verse number="21">क्जोकि लेवी दा खानदान तां बगैर कसमा ते याजक बणी गेआ, अपर यीशु कसमा सौगी परमात्मे दे पास्से ते याजक बणाया गेआ, जिन्हीं तिसदे बारे च ग्लाया, “मैं परमात्मा जेह्ड़ा एह़ कसम खांदा ऐ, कने मैं तिस फैसले ते कदी नीं पछतांगा कि, ‘तू सदा तांई याजक बणी रैंह्।’ ”</verse>
				<verse number="22">इसा कसमा दिया बज़ाह ते यीशु अहां तांई बड़े म्हान वादे दी जिम्मेवारी लैंदा ऐ।</verse>
				<verse number="23">इक्क होर गल्ल ऐ, सैह़ तां मते सारे याजक बणैं, क्जोकि हर इक्क याजके दिया मौत्ती सौगी तिसदी सेवा खत्म होई जांदी थी।</verse>
				<verse number="24">अपर यीशु जुगा-जुग रैंह्दा ऐ, इसा बज़ाह ते तिसते बाद कोई याजक नीं बणेया।</verse>
				<verse number="25">इसतांई जेह्ड़े यीशुये दे जरिये परमात्मे अल्ल ओंदे हन, सैह़ तिन्हां दा पूरा-पूरा उद्धार करी सकदा ऐ, क्जोकि सैह़ तिन्हां तांई विणती करणे जो सदा जिन्दा ऐ।</verse>
				<verse number="26">ऐदेया ई महायाजक अहां दियां जरूरतां जो पूरा करी सकदा ऐ, जेह्ड़ा पवित्र, बेकसूर, कने साफ मने दा, कने पापियां ते लग्ग, कने सुअर्गे ते भी जादा म्हान कित्या होयैं।</verse>
				<verse number="27">कने यीशु तिन्हां महायाजकां साइआं नीं जेह्ड़े हारूने दे वंशे दे हन, तिसियो जरूरी नीं ऐ कि हर रोज पैहल्ले अपणे पापां कने भिरी लोकां दे पापां तांई बलिदान चढ़ां। क्जोकि यीशुयैं इक्की बरी अपणे आप्पे जो लोकां दे पापां तांई बलिदान करी दित्या।</verse>
				<verse number="28">क्जोकि मूसा दी व्यबस्था तां कमजोर माणुआं जो महायाजक बणांदी ऐ, अपर जेह्ड़ी कसम परमात्मे व्यबस्था दे बाद खादी, सैह़ परमात्मे दे पुत्तरे जो महायाजक बणांदी ऐ, कने सैह़ सदा तांई अहां बासती सिद्ध महायाजक बणी गेआ ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">हुण जेह्ड़ियां गल्लां अहां ग्ला दे हन, तिन्हां च सारेयां ते बड्डी सच्चाई एह़ ऐ, कि अहां दा ऐदेया महायाजक ऐ, जेह्ड़ा सुअर्गे पर परम प्रधान परमात्मे दे सिंहासणे दे सज्जे बक्खे जाई बैठेया ऐ।</verse>
				<verse number="2">अहां दा महायाजक बड़ी पवित्र जगाह कने तिस सच्चे तम्बुये दा सेवक ऐ, जिसियो कुणी माणुये नीं, अपर परमात्मे बणाई रखेया ऐ।</verse>
				<verse number="3">हर इक्क महायाजके जो पापां दी माफी तांई भेंट कने बलिदान चढ़ाणे तांई चुणेया जांदा ऐ, इसा बज़ाह ते जरूरी ऐ, अहां दे महायाजक यीशुये अल्ल भी कुच्छ चढ़ाणे तांई होयैं।</verse>
				<verse number="4">जे यीशु मसीह धरतिया पर हुंदा तां सैह़ कदी याजक नीं हुंदा, क्जोकि ऐत्थु मूसा दिया व्यबस्था मताबक भेंट चढ़ाणे आल़े याजक तां हन।</verse>
				<verse number="5">एह़ सैह़ याजक हन, जेह्ड़े सिर्फ सुअर्गे दी चीज्जां दी नकल कने परछाईया दी अराधना करदे हन। क्जोकि जाह़लू मूसा तम्बू बणाणा लगेया था, तां तिसियो एह़ चतौणी मिल्ली, “दिक्ख जेह्ड़ा नक्सा मैं तिज्जो सीनै प्हाड़े पर दस्सेया था, तिसदे मताबक सब कुच्छ बणाणा।”</verse>
				<verse number="6">अपर हुण जेह्ड़ा याजक दा कम्म यीशु मसीह जो दित्या ऐ, तिसियो तिन्हां याजकां ते बधी करी सेवा दे कम्म मिल्ले हन। क्जोकि सैह़ होर भी म्हान वादे दा बचौला बणेया, जेह्ड़ा पैहल्ले वादे दे साहरे बन्नी रखेया ऐ।</verse>
				<verse number="7">जे सैह़ पैहल्ला वादा बेकसूर हुंदा, तां दूये वादे दी जरूरत ई नीं हुंदी।</verse>
				<verse number="8">अपर परमात्मा लोकां पर दोस लगाई नैं ग्लांदा ऐ, “प्रभुयैं ग्लाया, दिक्ख, सैह़ दिन ओआ दे हन, कि मैं इस्राएल देसे दे लोकां सौगी कने यहूदा दे लोकां सौगी इक्क नौआं वादा करगा।</verse>
				<verse number="9">एह़ तिस वादे साइआं नीं हुंगा, जेह्ड़ा मैं तिन्हां दे पूर्वजां सौगी तिस बग्त कित्या था, जाह़लू मैं तिन्हां दा हत्थ पकड़ी करी तिन्हां जो मिस्र देसे ते कड्डी नैं लेई आया, क्जोकि सैह़ मेरे वादे पर बणी नीं रैह्, इसतांई मैं तिन्हां दा ध्यान रखणा छड्डी दित्ता। प्रभु ऐई ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="10">भिरी प्रभु ग्लांदा ऐ, कि जेह्ड़ा नौआं वादा तिन्हां दिनां च जाह़लू मैं ओंगा ताह़लू इस्राएल देसे दे लोकां सौगी करगा, सैह़ एह़ ऐ, कि मैं अपणिया व्यबस्था जो तिन्हां दे मनां च पांगा, कने सैह़ तिन्हां दे दिलां च लिखगा, कने मैं तिन्हां दा परमात्मा हुंगा, कने सैह़ मेरे लोक हुंगे।</verse>
				<verse number="11">कने हर इक्क अपणे देसवासियां जो कने अपणे भाऊआं जो एह़ सिक्षा नीं दिंगा, कि ‘तू प्रभु जो पणछैण।’ क्जोकि लोक्केयां ते कने बड्डेयां ते लेई नैं सारे मिन्जो जाणी लैंगे।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि मैं तिन्हां दे बुरे कम्मां माफ करी दिंगा, कने तिन्हां दे पापां जो भिरी याद नीं करगा।”</verse>
				<verse number="13">परमात्मे इसियो नौआं वादा ग्लाया, कने तिन्हीं पैहल्ले वादे जो पराणा बणाई दित्ता; कने जेह्ड़ी चीज्ज पराणी कने खराब होई जांदी ऐ तिसादा खत्म होई जाणा जरूरी ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">तिस पैहल्ले वादे च भी परमात्मे दी अराधना करणे दे पूरे नियम थे, कने इसा धरतिया पर परमात्मे दी अराधना करणे तांई इक्क पवित्र जगाह बणाईयो थी।</verse>
				<verse number="2">इस्राएली लोकां इक्क तम्बू बणाया, कने तिसदे दो हिस्से थे। तम्बुये दे पैहल्ले आल़े हिस्से च दीय्या, इक्क मेज, कने तिस मेज्जे पर भेंट दी पवित्र रोटियां रखियां जादियां थियां। कने तम्बुये दे इस हिस्से जो पवित्र जगाह ग्लांदे थे।</verse>
				<verse number="3">कने तम्बुये दा दूआ हिस्सा जेह्ड़ा पड़दे दे अंदर था, तिस हिस्से जो बड़ी पवित्र जगाह ग्लांदे थे।</verse>
				<verse number="4">तिस अंदरे आल़े हिस्से च सोन्ने दी धूपदानी कने चौंन्नी पास्सेयां ते सोन्ने दा मढ़ेया वादे दा सन्दूक था। तिस सन्दूके अंदर मन्ने नैं भरोया सोन्ने दा मर्तबान कने हारूने दी सोठी जिस च कुल़े पत्तर आई गियो थे, कने वादे दी पत्थरे दिया पट्टियां रखियां थियां।</verse>
				<verse number="5">इसदे अलावा तिन्हां सन्दूके ऊपर तेजस्वी करूब बणायो थे, जिन्हां दे पंख तिस सन्दूके ऊपर फैलेयो थे, जेह्ड़ी पापां दी माफी दी जगाह ऐ। अपर अहां हुण इन्हां गल्लां दा इक्क-इक्क करी नैं बखान नीं करी सकदे।</verse>
				<verse number="6">एह़ सारियां चीज्जां त्यार करणे ते बाद याजक तम्बुये दे पैहल्ले हिस्से च हर बग्त सेवा दे कम्म पूरे नभांदे थे।</verse>
				<verse number="7">अपर तम्बुये दे दूये हिस्से च सिर्फ महायाजक ई साल्ले च इक्क बरी जानवरां दा खून लेई नैं जांदा था। जिसियो सैह़ अपणे तांई कने लोकां दे पापां तांई जेह्ड़े तिन्हां अणजाणे च कित्यो थे, चढ़ांदा था।</verse>
				<verse number="8">पवित्र आत्मा इसा गल्ला जो साफ करदा ऐ, कि जाह़लू तिकर तम्बुये दा पैहल्ला हिस्सा ऐ, ताह़लू तिकर बड़ी पवित्र जगाह च जाणे दा रस्ता बंद ऐ।</verse>
				<verse number="9">कने एह़ तम्बुये दा पैहल्ला हिस्सा इक्क उदारण ऐ; जेह्ड़ा अज्जे दे बग्ते दे पास्से इसारा करदा ऐ, कने एह़ इसा गल्ला जो दस्सदा ऐ, कि भेंट कने बलिदान चढ़ाई करी अहां अपणे जमीरे जो साफ नीं करी सकदे।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि एह़ गल्लां तां सिर्फ खाणे पीणे दियां चीज्जां कने लग्ग-लग्ग न्हौणे दियां रस्मां हन, एह़ सरीरी रस्मां सिर्फ सुधारे दे बग्ते तिकर लागू हन।</verse>
				<verse number="11">अपर जाह़लू मसीह ओणे आल़ी खरियां-खरियां चीज्जां दा महायाजक होई नैं आया, तां तिन्हीं होर भी म्हान कने सिद्ध तम्बू ते होई नैं जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ, ग्लाणे दा मतलब जेह्ड़ा इसा सृष्टिया दा हिस्सा नीं ऐ।</verse>
				<verse number="12">यीशु मसीह जानवरां दा खून नीं, अपर अपणा ई खून लेई करी सदा तांई इक्की बरी बड़ी पवित्र जगाह च गेआ, कने इस तरीके नैं लोकां तांई हमेसा बणी रैहणे आल़े उद्धारे जो हासल कित्ता।</verse>
				<verse number="13">याजक जानवरां दा खून कने बल़िया दी धूड़ अपवित्र लोकां पर छिड़कदा ऐ, तिसते तिन्हां दा सरीर भिरी ते सुद्ध होई जांदा ऐ, जे इस च पवित्र करणे दी सामर्थ ऐ,</verse>
				<verse number="14">तां मसीह दा खून, जिन्हीं अपणे आप्पे जो सदा जिन्दा रैहणे आल़ी आत्मा दे जरिये परमात्मे सामणै बेकसूर बल़िया दे रूपे च चढ़ाई दित्ता, जिन्दे परमात्मे दी सेवा करणे तांई अहां दे जमीरे जो पापी कम्मां ते क्जो नीं सुद्ध करगा?</verse>
				<verse number="15">कने इसा बज़ाह ते मसीह नौये वादे दा बचौला ऐ, तांजे जेह्ड़े लोक सद्देयो हन, सैह़ वादे दिया जायदाता दे हक्कदार बणी जान। हुण मसीह तिन्हां लोकां जो बचाणे तांई मरेया ऐ, जिन्हां पाप कित्या था, कने पराणे वादे जो तोड़ी दित्ता।</verse>
				<verse number="16">वादा इक्क बसियता साइआं ऐ, बसियता दे मामले च एह़ साबित करणा जरूरी ऐ, जिन्हीं वादा कित्या तिसदी मौत्त होई चुकियो ऐ।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि ऐदेया वादा मरने पर पक्का हुंदा ऐ, कने जाह़लू तिकर वादा करणे आल़ा जिन्दा रैंह्दा ऐ, ताह़लू तिकर वादा कुसी कम्मे दा नीं हुंदा।</verse>
				<verse number="18">ऐई बज़ाह ऐ, कि पैहल्ला वादा भी परमात्मैं जानवरां दे खूने दे जरिये कित्ता।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि जाह़लू मूसा सारेयां लोकां जो व्यबस्था दा हर इक्क हुक्म सणाई बैठा, तां तिन्हीं जानवरां दा खून पांणिये च मिल्लाई करी जूफे दिया डाल़िया च लाल ऊन लपेटी करी व्यबस्था दिया कताबा पर कने सारेयां लोकां पर छिड़की दित्ता।</verse>
				<verse number="20">कने मूसे ग्लाया, “एह़ तिस वादे दा खून ऐ, जिसदा हुक्म परमात्मैं तुहां तांई दित्ता ऐ।”</verse>
				<verse number="21">कने इस तरीके नैं तिन्हीं तम्बू कने अराधना दी सारियां चीज्जां पर भी खून छिड़केया।</verse>
				<verse number="22">सच्च तां एह़ ऐ, कि व्यबस्था मताबक सारियां चीज्जां खूने दे जरिये सुद्ध कित्ती जांदियां हन, कने बगैर खून बहाये पापां दी माफी नीं हुंदी।</verse>
				<verse number="23">याजके तांई एह़ जरूरी ऐ, कि तम्बू कने तिसदियां सारियां चीज्जां जेह्ड़ियां सुअर्गे दियां चीज्जां दी नकल हन, इसतांई इन्हां जो जानवरां दे बलिदानां दे जरिये सुद्ध कित्ती जान। अपर सुअर्गे दियां चीज्जां जो सुद्ध करणे तांई जानवरां दे खूने ते बधी करी म्हान बलिदाने दी जरूरत ऐ।</verse>
				<verse number="24">क्जोकि यीशु मसीह जिसा पवित्र जगाह च गेआ, सैह़ माणुये दे हत्थां नैं नीं बणाईयो थी, जेह्ड़ा सच्ची पवित्र जगाह दा नक्सा ऐ। अपर सुअर्गे च गेआ तांजे अहां तांई हुण परमात्मे दिया हजुरिया च दुस्सें।</verse>
				<verse number="25">एह़ नीं कि मसीह अपणे आप्पे जो बार-बार बलिदान करैं, जिंआं कि महायाजक हर साल जानवरां दा खून लेई करी बड़ी पवित्र जगाह च जांदा ऐ,</verse>
				<verse number="26">नीं तां संसारे दी सुरूआती ते लेई नैं मसीह जो बार-बार दुख झेलणा पोंदा। अपर हुण इस जुगे दे अन्त च सैह़ इक्क ई बरी प्रगट होएया ऐ, तांजे अपणे ई बलिदाने दे जरिये पापां जो दूर करी दैं।</verse>
				<verse number="27">जिंआं लोकां तांई मसीह दा इक्क बरी मरना कने तिसते बाद न्याय दा होणा पक्का ऐ,</verse>
				<verse number="28">तिंआं ई मसीह भी मतेआं लोकां दे पापां जो अपणे ऊपर लेई नैं इक्क बरी बलिदान होएया। कने जेह्ड़े लोक तिसदा इन्तजार करदे हन, तिन्हां दे पापां तांई सैह़ दूई बरी मरने तांई नीं आया, अपर तिन्हां दे उद्धारे तांई प्रगट होई जांगा।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">मूसा दी व्यबस्था सिर्फ ओणे आल़ी खरी चीज्जां दी छाया ऐ, तिन्हां च असली चीज्जां नीं हन। हर साल इक्क तरीके दी बल़ि चढ़ाणे दे जरिये सैह़ व्यबस्था भक्ति करणे आल़ेआं जो कदी भी सिद्ध नीं बणाई सकदी।</verse>
				<verse number="2">जे लोकां दा परमात्मे दी भक्ति करणा तिन्हां जो तिन्हां दे पापां ते सच्ची च सुद्ध करदा, तां तिन्हां जो अपणे पाप करणे दा पछतावा नीं हुंदा, कने तिन्हां जो अपणे पापां तांई बल़ि चढ़ाणा बंद करणा था।</verse>
				<verse number="3">अपर हर साल बल़ि चढ़ाणा, लोकां जो तिन्हां दे पाप याद करवांदा था।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि ऐदेया होणा तां औखा ऐ, कि जानवरां दा खून पापां जो दूर करैं।</verse>
				<verse number="5">इसतांई जाह़लू मसीह संसारे च आया ऐ, कने परमात्मे जो ग्लांदा ऐ, “बलिदान कने भेंट तैं नीं चाई अपर तैं मिन्जो बलिदान करणे तांई इक्क सरीर त्यार कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="6">होमबल़ियां कने पाप बल़ियां चढ़ाणे ते तू खुस नीं होएया।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू मैं ग्लाया, ‘हे परमात्मा, दिक्ख, मैं तेरी इच्छा जो पूरी करणे तांई आई गेआ ऐ, जिंआं पवित्रशास्त्र च मेरे बारे च लिख्या ऐ।’ ”</verse>
				<verse number="8">पैहल्ले तिन्हीं एह़ ग्लाया ऐ, “ना तैं बलिदान कने भेंट कने होमबल़ियां कने पाप बल़ियां जो चाया, कने ना तू तिन्हां ते खुस होएया,” क्जोकि एह़ बलिदान तां मूसा दिया व्यबस्था मताबक चढ़ाये जांदे हन।</verse>
				<verse number="9">कने भिरी एह़ भी ग्लाया, “हे परमात्मा, दिक्ख, मैं तेरी इच्छा जो पूरी करणे तांई आई गेआ ऐ।” इसतांई सैह़ बलिदान करणे दा पैहल्ला तरीका हटाई नैं, तिसा जगाह च नौआं तरीका लेयोंदा ऐ।</verse>
				<verse number="10">परमात्मे दिया इच्छा ते अहां यीशु मसीह दे सरीरे दे इक्क ई बरी बलिदान चढ़ाणे दे जरिये सदा तांई पवित्र कित्ते गै हन।</verse>
				<verse number="11">हर इक्क याजक तां खड़े होई नैं हर दिन सेवा करदा ऐ, कने इक्की तरीके नैं बार-बार बलिदान चढ़ांदा ऐ, जेह्ड़ा पापां जो कदी दूर नीं करी सकदा।</verse>
				<verse number="12">अपर अहां दा महायाजक यीशु मसीह अहां दे पापां दी खातर इक्क बरी सदा तांई अपणे आप्पे जो बलिदान करी दित्ता। कने हुण परमात्मे दे सज्जे बक्खे जाई बैठेया।</verse>
				<verse number="13">कने मसीह तिस बग्त ते इसदा इन्तजार करदा ऐ, कि परमात्मा तिसदे सारे बैरियां जो तिसदे बसे च करी दैं।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि तिन्हीं इक्की बलिदाने दे जरिये तिन्हां जो हमेसा तांई सिद्ध करी दित्ता ऐ, जेह्ड़े तिस तांई लग्ग कित्ते गै हन।</verse>
				<verse number="15">कने पवित्र आत्मा भी अहां जो ऐई गवाही दिंदा ऐ। क्जोकि तिन्हीं पैहल्ले ग्लाया था,</verse>
				<verse number="16">प्रभु ग्लांदा ऐ, कि “जेह्ड़ा वादा मैं तिन्हां दिनां बाद तिन्हां सौगी करगा सैह़ एह़ ऐ, कि मैं अपणिया व्यबस्था जो तिन्हां दे मनां पर लिखगा, कने मैं तिन्हां दे दमागे च पांगा।”</verse>
				<verse number="17">तां सैह़ एह़ भी ग्लांदा ऐ, “मैं तिन्हां दे पापां जो माफ करदा ऐ, कने तिन्हां दे बुरे कम्मां जो भिरी कदी याद नीं करगा।”</verse>
				<verse number="18">कने जाह़लू परमात्मैं तिन्हां दे पाप माफ करी दित्ते, तां भिरी पापे तांई कुसी भी बलिदान दी जरूरत नीं ऐ</verse>
				<verse number="19">इसतांई हे प्यारे साथी बसुआसियो, हुण अहां यीशुये दे खूने दे जरिये पूरे बसुआसे सौगी सुअर्गे दी बड़ी पवित्र जगाह च जाई सकदे हन।</verse>
				<verse number="20">यीशु मसीह दिया मौत्ती इक्क पड़दे दे जरिये बड़ी पवित्र जगाह च इक्क नौई ज़िन्दगी दैणे आल़ा रस्ता खोलेया ऐ,</verse>
				<verse number="21">कने इसतांई कि अहां दा ऐदेया म्हान महायाजक ऐ जेह्ड़ा परमात्मे दे मंदरे दा हक्कदार ऐ,</verse>
				<verse number="22">तां ओआ, अहां परमात्मे दे नेड़े सच्चे मने कने पूरे बसुआसे सौगी जान, क्जोकि अहां दे मने दे अपराधां पर मसीह दा खून छिड़की नैं सरीर सुद्ध पांणिये नैं धोत्तेया ऐ तांजे अहां सुद्ध होई जान।</verse>
				<verse number="23">हुण अहां बगैर शक कित्ते अपणी तिसा आसा च सिद्ध रैह़न, जिसा जो अहां अपनाया ऐ, क्जोकि जिन्हीं वादा कित्या ऐ, सैह़ बसुआसे जोग्गा ऐ।</verse>
				<verse number="24">अपणा प्यार, कने खरे कम्मां जो बधाणे तांई अहां इक्की दूये दी फिकर करदे रैह़न।</verse>
				<verse number="25">कने अराधना च इक्की दूये सौगी किठ्ठे होणा मत छड्डा, जिंआं कुच्छ लोक करदे हन, अपर इक्की दूये जो हौंसला दिंदे रेह्आ। कने जिंआं-जिंआं तुहां प्रभु दे बापस ओणे दे दिन नेड़े ओंदे दिक्खन, तां तिंआं-तिंआं इक्की दूये दे हौंसले जो होर बधांदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="26">क्जोकि सच्चाईया दे ज्ञाने जो जाणने ते बाद भी जे अहां जाणी बुझी करी पाप करदे रैह़न, तां पापां तांई भिरी कोई बलिदान बाक्कि नीं ऐ।</verse>
				<verse number="27">हाँ, सज़ा दा इक्क डरौणा दिन कने अग्गी दी लपट अह्ल्ली बाक्कि ऐ, जेह्ड़ी परमात्मे दे बरोधियां जो नास करी दिंगी।</verse>
				<verse number="28">जाह़लू मूसा दी व्यबस्था नीं मन्नणे आल़ा, दूँ या त्रीं माणुआं दी गवाहिया पर बगैर दया ते मारी दित्ता जांदा था।</verse>
				<verse number="29">तां सोची लेआ कि सैह़ कितणी होर भी मती सज़ा जोग्गा हुंगा, जिन्हीं परमात्मे दे पुत्तरे जो पैरां नैं रौल़ेया कने वादे दे खूने जो जिसदे जरिये सैह़ पवित्र बणेया था, अपवित्र जाणेया ऐ, कने अनुग्रह दी आत्मा दा अपमान कित्ता।</verse>
				<verse number="30">क्जोकि अहां तिसियो जाणदे हन, जिन्हीं ग्लाया ऐ, “बदला लैणां मेरा कम्म ऐ, मैंई बदला दिंगा।” कने भिरी एह़ भी ग्लाया, कि “प्रभु अपणे लोकां दा न्याय करगा।”</verse>
				<verse number="31">जिन्दे परमात्मे दे हत्थां च पोणा डरौणी गल्ल ऐ।</verse>
				<verse number="32">तुहां तिन्हां पचांह़ आल़ेआं दिनां जो याद करा, जाह़लू तुहां मसीह दे वचने दी जोत्ती पाई, तां तुहां दुखे दिया बड़िया मुसीबता जो झेलणे च मजबूत रैह्।</verse>
				<verse number="33">कदी-कदी तां इआं होएया, कि तुहां दी सबना सामणै बेइज्जती होई, कने तुहां बड़ियां मुसीबतां झेलियां। कने कई बरी तुहां तिन्हां तांई बड़ी फिकर कित्ती, जिन्हां सौगी एह़ होएया था।</verse>
				<verse number="34">क्जोकि तुहां कैदियां दे दुखे च भी दुखी होये, कने अपणी धन दौलत भी खुसिया नैं लुटणा दित्ती। एह़ जाणी करी कि तुहां अल्ल सुअर्गे च इक्क होर भी खास कने सदा काल तिकर रैहणे आल़ी धन दौलत ऐ।</verse>
				<verse number="35">इसतांई जाह़लू तुहां जो सतांगे, तां अपणी हिम्मता मत छड्डदे, क्जोकि इसदा इनाम बड्डा ऐ।</verse>
				<verse number="36">ऐदेय बग्ते च तुहां जो सबर रखणा जरूरी ऐ, तांजे परमात्मे दी इच्छा जो पूरी करी नैं जेह्ड़ा तुहां तांई वादा कित्या ऐ, सैह़ मिल्लैं।</verse>
				<verse number="37">क्जोकि जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “हुण बड़ा ई थोड़ा बग्त रेई गेआ ऐ, जाह़लू कि ओणे आल़ा ओंगा, कने देर नीं करगा।</verse>
				<verse number="38">अपर मेरा सैह़ माणु जेह्ड़ा बसुआसे दे जरिये धर्मी बणेया ऐ, जिन्दा रैंह्गा। जेह्ड़ा डरी करी बसुआसे जो छड्डी नैं पचांह़ हटी जांदा ऐ, तां मेरा मन तिसते खुस नीं हुंगा।”</verse>
				<verse number="39">अहां तिन्हां लोकां साइआं नीं हन, जेह्ड़े डरी नैं परमात्मे ते दूर होई जांदे हन, कने नास होई जांदे हन, अपर तिन्हां लोकां साइआं हन जेह्ड़े अपणे बसुआसे दे जरिये ज़िन्दगी पांदे हन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">हुण बसुआस आसा कित्तियां चीज्जां दा पक्का कित्या होएया, कने अणदिखियां चीज्जां दा सबूत ऐ।</verse>
				<verse number="2">अहां दे पूर्वजां जो एह़ बसुआस था, सिर्फ इसा बज़ाह ते परमात्मा तिन्हां ते खुस था।</verse>
				<verse number="3">बसुआस ते ई अहां जाणदे हन, कि सारी सृष्टि परमात्मे दे वचने दे जरिये बणियो ऐ। इसतांई अहां जेह्ड़ा कुच्छ भी दिक्खदे हन, सैह़ तिन्हां चीज्जां ते नीं बणियां, जेह्ड़ियां नीं दुस्सदियां।</verse>
				<verse number="4">बसुआसे ते ई आदमे दे जागतैं हाबिलैं अपणे बड्डे भाऊ केने ते म्हान बलिदान परमात्मे तांई चढ़ाया, कने तिसदिया बज़ाह ते परमात्मैं तिसियो धर्मी जण साइआं अपनाया, कने जेह्ड़ा बलिदान हाबिलैं चढ़ाया, तिसते परमात्मा खुस था। हाबिल अपणे मरने ते बाद भी अहां जो सखांदा ऐ, कि बसुआस कदेया होणा चाइदा।</verse>
				<verse number="5">बसुआसे ते ई हनोक नांऐ दा माणु जिन्दा ई सुअर्गे पास्से चुकेया गेआ। सैह़ मरेया नीं, कने तिसदा पता कुसी जो नीं चला कि सैह़ कुत्थू गेआ, क्जोकि परमात्मैं तिसियो सुअर्गे च चुक्की लेआ था कने तिसदे चुकणे ते पैहल्ले तिसदे बारे च एह़ ग्लाया था, कि तिन्हीं परमात्मे जो खुस कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="6">सिर्फ बसुआसे दे जरिये अहां परमात्मे जो खुस करी सकदे हन। क्जोकि परमात्मे अल्ल ओणे आल़े जो बसुआस करणा चाइदा, कि सैह़ ऐ, कने जेह्ड़े तिसियो सच्चाईया नैं तोपदे हन, तिन्हां जो सैह़ तिन्हां दा इनाम दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">बसुआसे ते ई नूह नांऐ दे माणुये जो परमात्मैं तिस बाढ़ा दे बारे च चतौणी दित्तियो थी, जेह्ड़ी तिन्हीं कदी नीं दिक्खियो थी। चतौणी पाई करी परमात्मे दा हुक्म मन्नी करी अपणे परवारे जो बचाणे तांई जाह्ज बणाया। कने नूह दे बसुआस दे सामणै संसारे दे बाक्कि लोकां जिन्हां बसुआस नीं कित्ता, सैह़ नास होई गै। नूह परमात्मे दिया नजरा च धर्मी बणेया, क्जोकि तिन्हीं परमात्मे पर बसुआस कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="8">बसुआसे ते ई अब्राहमे जो जाह़लू परमात्मे इक्क जगाह च जाणे तांई सद्देया, तां सैह़ हुक्म मन्नी करी तिसा जगाह जो चली गेआ, जित्थु परमात्मा तिसियो तिसदे हिस्से दी जमीन दैणे आल़ा था। कने सैह़ एह़ नीं जाणदा था, कि मैं कुत्थू चलेया ऐ भिरी भी सैह़ चली गेआ।</verse>
				<verse number="9">जिस जगाह दा परमात्मैं वादा कित्या, अब्राहम तित्थु परदेसियां साइआं तम्बुये च रेह्आ। तिस सौगी तिसदा जागत इसहाक कने तिसदा पोतरू याकूब, जिसियो परमात्मे ते सैई वादा मिल्लेया था, सैह़ भी तित्थु तम्बुये च रैह्।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि अब्राहम तित्थु सुअर्गे दे सैहरे च रैहणे दा इन्तजार करा दा था, जिसदा नक्सा कने तिसियो बणाणे आल़ा परमात्मा ऐ, जेह्ड़ा सदा तांई बणी रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="11">बसुआसे ते ई अब्राहमे दी लाड़ी सारा अपणे आप्पे जो जबरी होणे पर भी गर्भवती होणे दी ताकत पाई, क्जोकि तिन्नै बसुआस कित्ता, कि परमात्मा अपणे वादे जो पूरा करगा।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू अब्राहम बड़ा जबरा था, कने मरने दिया हालता च था, ताह़लू तिसदा अम्बरे ते तारेयां कने समुंदरे दिया रेता दे कणां साइआं अणगिणत वंश पैदा होएया।</verse>
				<verse number="13">एह़ सारे लोक जिन्हां परमात्मे पर बसुआस कित्ता, तिन्हां वादे दियां चीज्जां जो बगैर हासल कित्ते मरी गै। अपर सैह़ समझी गियो थे, कि परमात्मैं ओणे आल़े बग्ते च क्या करणा, कने सैह़ एह़ भी समझी गियो थे, कि “अहां धरतिया पर परदेसी कने बाहरे ते आएयो लोक हन।”</verse>
				<verse number="14">जेह्ड़े एह़ ग्लांदे हन, कि सैह़ धरतिया पर परदेसी कने बाहरे ते आएयो लोक हन, सैह़ कब्जा करी नैं एह़ दस्सदे हन, कि “एह़ देस अहां दा ऐ।”</verse>
				<verse number="15">कने जिस देसे ते सैह़ आएयो थे, जे सैह़ याद करदे, तां तिन्हां जो बापस जाणे दा मौका था।</verse>
				<verse number="16">अपर सैह़ इक्क खरे मतलब सुअर्गे दे देसे दी आसा करदे थे। इसतांई परमात्मा तिन्हां दा परमात्मा ग्लाणे च खुस हुंदा था, क्जोकि तिन्हीं तिन्हां तांई इक्क सैहर त्यार कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="17">जाह़लू परमात्मे अब्राहमे जो परखेया, तां बसुआस दे जरिये अपणे जागते इसहाके दी बल़ि चढ़ाणे तांई त्यार होएया। इसहाक अब्राहमे दा खास जागत था। परमात्मे तिस जागते दे बारे च अब्राहमे नैं वादा कित्या था, कि “एह़ इसहाके दे जरिये हुंगा कि तेरे वंशे दी गिणती हुंगी।” अब्राहमे जो पूरा बसुआस था, कि परमात्मा मरेयां जो जिन्दा करी सकदा ऐ। कने इन्हीं साह्भें अब्राहमे जो इसहाक मरेयां ते जिन्दा मिल्लेया।</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">बसुआसे ते ई इसहाकैं अपणे दूँ जागतां जो मतलब याकूबे कने एसावे जो वादे दियां गल्लां दे बारे च आसीष दित्ती।</verse>
				<verse number="21">बसुआसे ते ई याकूबें मरदे बग्त यूसुफे दे दून्नी जागतां जो इक्क-इक्क करी आसीष दित्ती, कने अपणिया सोठिया दा साहरा लेई नैं परमात्मे दी अराधना कित्ती।</verse>
				<verse number="22">बसुआसे ते ई यूसुफैं, जाह़लू सैह़ मरने आल़ा था, तां इस्राएली लोकां दे मिस्र देसे ते निकल़ी जाणे दे बारे च चर्चा कित्ती, कने यूसुफैं तिन्हां जो एह़ हुक्म दित्ता, कि “जाह़लू तुहां मिस्र देसे ते जांगे, तां मेरे मरने दे बाद मेरियां अस्थियां जो भी अपणे सौगी लेई जान्नेयों।”</verse>
				<verse number="23">जाह़लू मिस्र देसे दे राजैं इस्राएले दे लोक्के जागतां जो मारने दा हुक्म दित्ता, तां बसुआसे ते ई मूसा दे माँऊ बुढ़ैं तिसियो पैदा होणे दे बाद त्रै मीहने छुपाई रखेया, क्जोकि तिन्हां दिख्या, कि जागत छैल़ ऐ, कने सैह़ राजे दे हुक्मे जो तोड़णे ते नीं डरदे थे।</verse>
				<verse number="24">क्जोकि मिस्र देसे दे फिरौन राजे दिया कुड़िया मूसे जो पाल़ी पोसी करी बड्डा कित्ता, जाह़लू मूसा बड्डा होई गेआ, तां सैह़ बसुआसे ते ई नीं चांह़दा था, कि लोक तिसियो राजकुमारिया दा जागत ग्लान।</verse>
				<verse number="25">एह़ इसतांई होएया कि तिसियो पापां च थोड़े दिन तिकर सुख झेलणे ते परमात्मे दे लोकां सौगी दुख झेलणा बड़ा खरा लग्गा।</verse>
				<verse number="26">तिन्हीं सोचेया मसीह तांई दुख झेलणा मिस्र दे खजाने ते बड़ा बधी करी ऐ, क्जोकि सैह़ जाणदा था, कि इआं करणे ते तिसियो सुअर्गे च परमात्मा इनाम दिंगा।</verse>
				<verse number="27">बसुआसे ते ई राजे दे गुस्से ते नीं डरी करी मूसैं मिस्र देसे जो छड्डी दित्ता, क्जोकि सैह़ जाणी गेआ, कि सैह़ अणदिखे परमात्मे जो दिक्खा दा ऐ।</verse>
				<verse number="28">बसुआसे ते ई मूसैं इस्राएली लोकां जो हुक्म दित्ता, कि सैह़ जानवरां दा खून दरवाजे पर छिड़की करी फसह दे त्योहारे दी रस्म पूरी करन, तांजे पैहल्ली औलादी दा नास करणे आल़ा दूत, इस्राएल देसे दी पैहल्लिया औलादी जो छुई नीं पान।</verse>
				<verse number="29">बसुआसे ते ई इस्राएली लोक लाल समुंदरे जो इआं टप्पी गै, जिंआं कि सुक्किया जमीना च चलदे हन। अपर जाह़लू मिस्री माणु भी इआं ई टप्पणा लग्गे तां सारे डुबी मरे।</verse>
				<verse number="30">इस्राएली लोकां दे बसुआसे ते ई यरीहो सैहरे दी दीवार जाह़लू सैह़ सत दिन तिकर चौंन्नी पास्से तिसादा चक्कर लगाई बैठे तां सैह़ ढेई गेई।</verse>
				<verse number="31">बसुआसे ते ई राहाब वैश्या परमात्मे दे हुक्म ना मन्नणे आल़ेआं सौगी नास नीं होई, क्जोकि तिन्नै इस्राएली भेतियां जो पनाह दित्तियो थी।</verse>
				<verse number="32">हुण मिन्जो कुच्छ भी ग्लाणे दी जरूरत नीं ऐ। क्जोकि बग्त नीं रेह्आ, कि गिदोने दा कने बाराके कने शिमशोने दा, कने यिफतह दा, कने दाऊदे कने शमूएले दा कने भविष्यवक्तां दा बखान करैं।</verse>
				<verse number="33">इन्हां बसुआसे दे जरिये राज्ज जीत्ते; सच्चे फैसले सौगी राज कित्ता वादे दियां चीज्जां जो पाया; कने शेर तिन्हां जो खाई नीं सके।</verse>
				<verse number="34">अग्गी दियां लपटां तिन्हां जो भस्म नीं करी सकियां, तलवारा दिया तेज धारा ते सैह़ मरी नीं सके। कमजोर हुंदे भी सैह़ ताकतवर बणी गै, लड़ाईया च सुरमे बणैं, कने अपणे दुश्मणा दियां फौजां जो मारी-मारी करी खदेड़ी दित्ता।</verse>
				<verse number="35">कुच्छ जणासां अपणे मरेयां लोकां जो भिरी जिन्दा पाया। कितणे तां मार खांदे-खांदे मरी गै, कने सैह़ लोक अजाद होणे तांई परमात्मे पर बसुआस करणा नीं छड्डणा चांह़दे थे, क्जोकि सैह़ मरने ते बाद परमात्मे सौगी सदा तांई जीणा चांह़दे थे।</verse>
				<verse number="36">कुच्छ लोकां जो तां मजाक कने कोड़ेयां दा सामणा करणा पेआ, कने कुच्छ लोकां जो संगल़ां नैं बन्नी करी जेला च पाई दित्ता।</verse>
				<verse number="37">कुच्छ लोकां जो पत्थर मारे गै, कने तिन्हां दे आरे च चिरी नैं दो हिस्से करी दित्ते। तिन्हां जो तलवारां नैं मारी दित्ता गेआ। सैह़ गरीबी च थे, कने तिन्हां जो दुख दित्ते गै, कने तिन्हां नैं बुरा बर्ताब कित्ता गेआ। कने सैह़ भेड्डां-बकरियां दियां खल्लां उढी करी तां-तुंह मारे-मारे फिरदे रैह्।</verse>
				<verse number="38">कने सुनसाण, कने प्हाड़ां, कने सरूगां च, कने धरती दियां दरारां च भटकदे रैह्।</verse>
				<verse number="39">एह़ बुरा संसार इन्हां बसुआसी लोकां जोग्गा नीं था। बसुआसे दे जरिये इन्हां सारेयां दे बारे च परमात्मा खुस हुंदा ऐ, भिरी भी तिन्हां जो सैह़ चीज्ज नीं मिल्ली, जिसा दा वादा परमात्मे कित्या था।</verse>
				<verse number="40">क्जोकि परमात्मे अल्ल सिर्फ तिन्हां तांई खरियां नीं थियां अपर अहां तांई भी थियां। परमात्मैं तिन्हां जो भी अहां सौगी सिद्ध बणाणा चांह़दा था।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">अहां दे चौंन्नी पास्से मते सारे लोकां दियां ज़िन्दगिया दे ऐदेय उदारण हन, जेह्ड़े अहां जो दस्सदे हन कि बसुआस क्या ऐ। इसतांई ओआ, हर इक्क रोकणे आल़ी चीज्ज कने उलझाणे आल़े पापे जो दूर करी नैं, सैह़ दौड़ जिस च अहां जो दौड़णा ऐ अहां सबर रखी नैं दौड़न।</verse>
				<verse number="2">अहां बसुआसे दे कम्म करणे आल़े कने सिद्ध करणे आल़े यीशुये दे पास्से दिक्खदे रैह़न। यीशु तिसा खुसिया जो जेह्ड़ी तिसदे गांह रखियो थी, सर्मा दी कुच्छ फिकर नीं करदे, सूल़िया दा दुख झेलेया कने सुअर्गे च परमात्मे दे सिंहासणे दी सज्जे बक्खे जाई बैठेया।</verse>
				<verse number="3">इसतांई यीशु दियां गल्लां पर ध्यान करा, जिन्हीं पापियां दे जरिये दित्ते गै डरौणे दुख इसतांई झेले, कि तुहां दुखी होई नैं हिम्मत नीं छड्डी दैन।</verse>
				<verse number="4">तुहां पापां दे खलाफ लड़दे-लड़दे अह्ल्ली तिकर तिन्हां सौगी ऐदई लड़ाई नीं लड़ी, कि तुहां दा खून बेहया होयैं।</verse>
				<verse number="5">अपर तुहां तिन्हां हिम्मता आल़ी सिक्षां जो भुल्ली चुकेयो हन, जेह्ड़ी परमात्मैं तुहां जो पुत्तर समझी करी देई रखियो थी, “हे मेरे पुत्तर! प्रभु दिया डांटा जो हल्की गल्ल मत समझ, कने जाह़लू सैह़ तिज्जो झिड़कैं तां हिम्मत मत छड्ड।</verse>
				<verse number="6">क्जोकि प्रभु जिस नैं प्यार करदा ऐ, तिस जो झिड़कदा भी ऐ, कने जिसियो अपणा पुत्तर बणाई लैंदा ऐ, तिसियो सज़ा भी दिंदा ऐ।”</verse>
				<verse number="7">तुहां दुख जो पिता दी ताड़णा समझी करी झेली लेआ। परमात्मे तुहां जो पुत्तर समझी करी तुहां सौगी तिंआं ई बर्ताब करदा ऐ। सैह़ कुण पुत्तर ऐ, जिसियो पिता नीं झिड़कदा?</verse>
				<verse number="8">जे सैह़ डांट जेह्ड़ी सबना जो पोंदी ऐ, जे तुहां जो नीं पोंदी ऐ, तां तुहां परमात्मे दे असली पुत्तर नीं हन।</verse>
				<verse number="9">भिरी जाह़लू कि अहां दा संसारिक बुढ़ा भी अहां जो झिड़कदा था, कने अहां तिसदी इज्जत करदे थे, तां अहां जो जरूरी ऐ, कि जाह़लू अहां दा आत्मिक पिता अहां जो झिड़कदा ऐ, तां अहां होर भी तिसदे बसे च रैह़न, जिसते अहां जो सदा दी ज़िन्दगी मिल्लैं।</verse>
				<verse number="10">अहां दा संसारिक बुढ़ा तां अपणिया-अपणिया समझा दे मताबक थोड़े दिनां तिकर अहां जो झिड़कदा था, अपर परमात्मा अहां दी भलाईया तांई झिड़कदा ऐ, तांजे अहां भी तिसदी पवित्रता दे हक्कदार बणी जान।</verse>
				<verse number="11">जाह़लू झिड़कां पोंदियां हन, ताह़लू झिड़कां खरियां नीं लगदियां हन, अपर मने च दुख हुंदा ऐ। अपर जेह्ड़ा झिड़कां दे जरिये सिक्षा पांदा ऐ, बादे च तिन्हां जो सांतिया नैं धार्मिकता दा इनाम मिलदा ऐ।</verse>
				<verse number="12">इसतांई उठा कने चुस्त होई जा।</verse>
				<verse number="13">सिध्धे रस्ते ते चलदे रेह्आ। तांजे जेह्ड़े लोक तुहां दे पचांह़ चलदे हन, कमजोर कने लंगड़े होणे पर भी सैह़ नास ना होन अपर बची जान।</verse>
				<verse number="14">सबना नैं मेल-जोल रखा, कने पवित्र ज़िन्दगी जीणे तांई हर तरीके नैं कोसस करदे रेह्आ। जिसदे बगैर कोई भी प्रभु जो कदी नीं दिक्खी सकदा।</verse>
				<verse number="15">तुहां चौकनै रेह्आ, कोई भी माणु परमात्मे दे अनुग्रह बगैर नीं रेई जां। ध्यान देआ, कि तुहां च बेबसुआसे दी कोड़ी जड़ निकल़ी करी तकलीफ नीं दैं, जिसते कि सैह़ लोक परमात्मे दे सच्चे रस्ते दूर होई जान।</verse>
				<verse number="16">तुहां च कोई माणु ब्यभिचारी ना होयैं, कने ना अब्राहमे दे पोतरू एसावे साइआं पापी होयैं, जिन्हीं इक्क बरी दे खाणे दे बदले अपणे जेठे होणे दी पदवी बेची दित्ती।</verse>
				<verse number="17">तुहां जाणदे हन, कि बादे च जाह़लू तिन्हीं अपणे बुढ़े इसहाके ते आसीष पाणी चाई तां तिसियो नीं दित्ती, कने रौई-रौई करी आसीष मंगणे पर भी मन बदलणे दा मौका तिसियो नीं मिल्लेया।</verse>
				<verse number="18">तुहां तां सीनै प्हाड़े बक्खे नीं पुज्जे, जिसियो दिक्खी कने छुई सकदे थे। ऐत्थु ना तां भड़कदी होई अग्ग ऐ, कने ना काल़ा बदल़, कने ना बड़ा नेहरा, कने ना तफान ऐ।</verse>
				<verse number="19">ऐत्थु ना तां तुरही दी उआज़, कने ना ग्लाणे आल़े दे ऐदेय सब्द हन, जिसियो सुणी करी इस्राएली लोक विणती करदे थे, कि “हुण अहां नैं होर गल्लां मत करा।”</verse>
				<verse number="20">तिन्हां लोकां इआं इसतांई ग्लाया, क्जोकि सैह़ तिस हुक्मे जो नीं झेली सके, जेह्ड़ा परमात्मैं तिन्हां दित्या था, “जे कोई डंगर भी प्हाड़े जो छुयैं तां तिस पर पत्थर मारे जान।”</verse>
				<verse number="21">कने सैह़ दर्शन इतणा डरौणा था, ताह़लू मूसैं ग्लाया, “मैं बड़ा डरदा कने कमदा ऐ।”</verse>
				<verse number="22">तुहां लोक सिय्योने दे प्हाड़े दे बक्खे पुज्जे हन, जेह्ड़ा जिन्दे परमात्मे दा सैहर ऐ। एह़ सैह़ सुअर्गीय यरूशलेम ऐ, जित्थु लखां सुअर्गदूत खुसिया दा त्योहार मनांदे हन।</verse>
				<verse number="23">कने तुहां परमात्मे दे जेठे दी सभा च आएयो हन, जिन्हां दे नां सुअर्गे च लिख्यो हन, तुहां अप्पु परमात्मे दे नेड़े आएयो हन, जेह्ड़ा सबना दा न्याय करणे आल़ा ऐ। तुहां सुअर्गे दे धर्मी लोकां दियां आत्मां बक्खे आएयो हन, जिन्हां जो सिद्ध बणाया गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="24">तुहां यीशुये अल्ल आएयो हन, जेह्ड़ा अहां सौगी नौये वादे दा बचौला ऐ, कने छिड़काव दे तिस खूने बक्खे आएयो हन, जेह्ड़ा हाबिले दे खूने ते भी जादा खरियां गल्लां करदा ऐ।</verse>
				<verse number="25">चौकन्ने रेह्आ, कने परमात्मे दे हुक्म मन्ना, जेह्ड़ा तुहां जो ग्लांदा ऐ। इस्राएले दे लोक परमात्मे दिया सज़ा ते नीं बची सकगे, क्जोकि तिन्हां परमात्मे दा हुक्म नीं मन्नेया। जाह़लू मूसैं तिन्हां लोकां जो चतौणी दित्तियो थी, तां अहां भी सज़ा ते किंआं बची सकदे हन, जे अहां तिसदे हुक्म नीं मनन, जेह्ड़ा अहां जो सुअर्गे ते चतौणी दिंदा ऐ?</verse>
				<verse number="26">जाह़लू परमात्मैं सीनै प्हाड़े ते गल्लां कित्तियां, तां तिस बग्त तिसदिया उआज़ा नैं धरती हिली गेई, अपर हुण तिन्हीं एह़ वादा कित्या ऐ, कि “इक्क बरी भिरी मैं सिर्फ धरतिया जो ई नीं सुअर्गे जो भी हिलाई दिंगा।”</verse>
				<verse number="27">कने एह़ बोल, “इक्क बरी भिरी” इन्हां गल्ला दे बारे च दस्सदा ऐ कि बणाईयां सारियां चीज्जां हिली जांगियां कने हटाई जांदियां हन। जेह्ड़ी चीज्जां हिलाई नीं जांदियां, सैह़ सदा बणी रैह़न।</verse>
				<verse number="28">अहां जो जेह्ड़ा राज्ज मिल्ला ऐ तिसियो हिलाया नीं जाई सकदा। इसतांई अहां परमात्मे जो धन्यावाद करदे रैह़न, कने तिसदिया इच्छा मताबक भक्ति, कने इज्जता सौगी तिसदी अराधना करदे रैह़न। जिसते सैह़ खुस हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="29">क्जोकि अहां दा परमात्मा भस्म करणे आल़ी अग्ग ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">अप्पु च बैह्णी-भाऊआं साइआं प्यार रखा।</verse>
				<verse number="2">तिन्हां दी भी आदर खातर करा, जेह्ड़े जरूरतमंद मुसाफिर हन, क्जोकि इन्हीं साह्भें कितणेयां अणजाणे च सुअर्गदूतां दी आदर खातर कित्तियो ऐ।</verse>
				<verse number="3">कैदियां दा भी इन्हीं साह्भें हाल चाल पुछदे रेह्आ, कि समझा तुहां भी तिन्हां सौगी कैद हन। कने जेह्ड़े लोक दुखी कित्ते जांदे हन, तिन्हां दा भी एह़ समझी करी हाल चाल पुछा करा, जिंआं कि तुहां तिन्हां दे दुखे च साझी हन।</verse>
				<verse number="4">ब्याह सबना लोकां च इज्जता दी गल्ल समझी जां, कने इस रिस्ते च दोयो अप्पु च बफादार रैह़न, क्जोकि परमात्मा ब्यभिचारियां, कने गंदे कम्म करणे आल़ेआं दा न्याय करगा।</verse>
				<verse number="5">तुहां अपणिया ज़िन्दगिया जो धन-दौलता दे लालचे ते दूर रखा, कने जेह्ड़ा तुहां अल्ल ऐ, तिस च खुस रेह्आ। क्जोकि परमात्मे अप्पु ई ग्लाया ऐ, “मैं तिज्जो कदी नीं छड्डगा, कने कदी नीं भुलगा।”</verse>
				<verse number="6">इसतांई अहां भरोसा करी नैं ग्लांदे हन, प्रभु मेरी मदत करदा ऐ, “मैं नीं डरगा। माणु मेरा कुच्छ नीं करी सकदा ऐ।”</verse>
				<verse number="7">जेह्ड़े तुहां दे अगुऐ थे, कने जिन्हां तुहां जो परमात्मे दा वचन सणाया ऐ। तिन्हां जो याद रखा, कने ध्याने नैं तिन्हां दिया ज़िन्दगिया जो दिक्खा, कि किंआं तिन्हां अपणी ज़िन्दगी जी, कने सैह़ मरने तिकर परमात्मे दे बसुआसे च बफादार बणी रैह्। इसतांई अहां जो भी तिंआं ई तिस पर बसुआस करणा चाइदा जिंआं तिन्हां कित्या था।</verse>
				<verse number="8">यीशु मसीह कल कने अज्ज कने जुगा-जुग कदी नीं बदलदा।</verse>
				<verse number="9">इन्हां सारियां नौईआं कने लग्ग-लग्ग सिक्षां दा पालण मत करा, जेह्ड़ियां तुहां जो गलत रस्ते पास्से लेई जांदियां हन। क्जोकि तुहां दे मनां तांई खरा ऐ, कि परमात्मे दे अनुग्रह दे जरिये मजबूत बणन, ना कि तिन्हां नियमां जो मन्नणे दे जरिये जेह्ड़े खाणे दे बारे च हन, इन्हां नैं मतलब रखणे आल़े जो कुच्छ फायदा नीं हुंदा।</verse>
				<verse number="10">अहां दी इक्क वेदी ऐ। जिसा पर खाणे दा हक्क तिन्हां लोकां जो नीं, जेह्ड़े तम्बू दी सेवा करदे हन।</verse>
				<verse number="11">पराणे वादे दे मताबक हर साल महायाजक जानवरां दा खून पाप बल़ि तांई बड़ी पवित्र जगाह च तिन्हां दे पापां दी माफी तांई लेई जांदा ऐ, अपर जानवरां दे बल़ि कित्यो सरीर लोकां दे तम्बुआं ते दूर जल़ाई दित्ते जांदे हन।</verse>
				<verse number="12">इसा बज़ाह ते यीशुयैं भी लोकां जो अपणे ई खून दे जरिये पवित्र करणे तांई यरूशलेम सैहरे ते बाहर दुख झेलेया कने मरी गेआ।</verse>
				<verse number="13">इसतांई ओआ, हुण अहां यहूदी लोकां दियां व्यबस्था जो छड्डी करी, यीशु मसीह पर बसुआस करी नैं ठीक तिंआं ई तिस सौगी बेइज्जती आल़ा दुख झेलन।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि इस संसारे च अहां दा हमेसा रैहणे आल़ा कोई घर नीं ऐ, अपर अहां तिस सुअर्गीय घरे दिया तोपा च हन, जेह्ड़ा सदा तांई ऐ।</verse>
				<verse number="15">इसतांई अहां यीशु मसीह दे जरिये अपणे मुँऐ ते परमात्मे दी स्तुति कने अराधना करदे रैह़न। जेह्ड़ा परमात्मे तांई बलिदान ऐ।</verse>
				<verse number="16">कने भलाई करणे तांई कने इक्की दूये दी मदत करणे तांई त्यार रेह्आ, क्जोकि परमात्मा ऐदेय बलिदानां ते खुस हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="17">अपणे अगुआं दा हुक्म मन्ना कने तिन्हां दे अधीन रेह्आ, क्जोकि सैह़ तुहां जो दिक्खा दे हन, कि तुहां अपणे रस्ते ते भटकी नीं जान। क्जोकि तिन्हां जो अपणिया सेवा दा लेखा जोखा परमात्मे जो दैणा पोणा ऐ। तुहां तिन्हां दे हुक्मां जो मन्ना, तांजे सैह़ अपणे कम्मां दे खुस होई जान, ना कि उदास, एह़ तुहां तांई भी फायदेमंद होई जांगा।</verse>
				<verse number="18">अहां तांई प्रार्थना करदे रेह्आ। अहां जो भरोसा ऐ कि अहां दा जमीर साफ ऐ। कने अहां सारियां गल्लां च जेह्ड़ियां अहां करदे हन, परमात्मे दी महिमा करणा चांह़दे हन।</verse>
				<verse number="19">प्रार्थना करणे तांई मैं तुहां जो होर भी हौंसला दिंदा ऐ, कि मैं तौल़ी तुहां अल्ल भिरी आई सकैं।</verse>
				<verse number="20">सांति दैणे आल़ा परमात्मा तुहां जो सामर्थ दैं। जिन्हीं अहां दे प्रभु यीशु मसीह जो सदा दे वादे दे खूने दे जरिये मरेयां ते जिन्दा कित्ता। यीशु भेड्डां दा म्हान रखवाल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="21">परमात्मा तुहां जो हर इक्क खरिया गल्ला च सिद्ध करैं, जिसते तुहां तिसदी इच्छा पूरी करन, कने जेह्ड़ा कुच्छ तिसियो खरा लगदा ऐ, तिसियो यीशु मसीह दे जरिये अहां च पूरा करैं। जिसदी महिमा जुगा-जुग हुंदी रैंह्। आमीन।</verse>
				<verse number="22">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां नैं विणती करदा ऐ, कि इसा चिठ्ठिया दियां गल्लां सबरे नैं सुणी लेआ, जेह्ड़ियां मैं तुहां जो हिम्मत दैन तांई लिखियां हन। मैं तुहां जो इसा चिठ्ठिया च बड़ियां जादा गल्लां नीं लिखियां हन।</verse>
				<verse number="23">तुहां जो एह़ याद ऐ, कि तीमुथियुस, अहां दा भाऊ जेला ते छुटी गेआ ऐ, कने जे सैह़ तौल़ी आई गेआ, तां मैं तिस सौगी तुहां नैं मिलणा ओंगा।</verse>
				<verse number="24">अपणे सारे अगुआं कने सारे परमात्मे दे लोकां जो नमस्कार ग्ला। इटली देसे दे बसुआसी तुहां जो नमस्कार ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="25">तुहां सबना पर परमात्मे दा अनुग्रह हुंदा रैंह्। आमीन।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="59">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं याकूब जेह्ड़ा परमात्मे दा कने प्रभु यीशु मसीह दा दास एह़ चिठ्ठी तिन्हां बारांह गोत्रां जो लिखदा ऐ, जेह्ड़े संसारे च तितर-बितर होई नैं रैंह्दे हन, मेरा तिन्हां जो नमस्कार।</verse>
				<verse number="2">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, जाह़लू तुहां हर किस्मां दियां परीक्षां च पोन, तां इन्हां परीक्षां जो बड़िया खुसिया दी गल्ल समझा।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि तुहां जाणदे हन, कि जाह़लू तुहां दा बसुआस परखेया जांदा ऐ, तां तुहां बड़े सबरे नैं परमात्मे पर बसुआस रखी नैं परीक्षां जो झेलदे हन।</verse>
				<verse number="4">अपर तुहां जो हर किस्मां दियां परीक्षां च सबर करणा सीखणा चाइदा, कि तुहां आत्मिकता च पक्के कने सिद्ध होई जान, कने तुहां दे सभावे च कने चाल-चलणे च कोई कमी ना रैंह्।</verse>
				<verse number="5">अपर जे तुहां च कुसी जो बुद्धिया दी कमी होयैं, तां सैह़ परमात्मे ते प्रार्थना करी नैं मंगे, जेह्ड़ा बिना कुच्छ ग्लाये खुसिया नैं दिंदा ऐ; कने परमात्मा सबना जो दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="6">अपर जाह़लू तुहां परमात्मे ते मंगदे हन, तां बसुआसे नैं मंगा, कने कुच्छ शक मत करा, क्जोकि शक करणे आल़ा समुंदरे दिया तिसा लैहरा साइआं ऐ, जेह्ड़ी हौआ नैं चलदी कने उछल़दी ऐ।</verse>
				<verse number="7">ऐदेया माणु एह़ ना समझैं कि मिन्जो प्रभु ते कुच्छ मिलगा,</verse>
				<verse number="8">सैह़ माणु दोगला ऐ, कने अपणियां सारियां गल्लां च पक्का नीं ऐ,।</verse>
				<verse number="9">बसुआसी भाऊ जेह्ड़े गरीब हन, तिन्हां जो एह़ सोची करी खुस होणा चाइदा, कि सैह़ परमात्मे तांई खास हन,</verse>
				<verse number="10">कने जेह्ड़े अमीर हन, तिन्हां जो अपणिया दीनता च खुस होणा चाइदा, तिन्हां दी अमीरी जंगली फूले साइआं खत्म होई जांगी।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि सूरजे घरूंदे ई तेज धूप पोंदी ऐ कने घाऐ जो सकाई दिंदी ऐ, कने तिन्हां दे फूल कने पत्तर झड़ी जांदे हन, कने तिन्हां दी सुन्दरता खत्म होई जांदी ऐ। इस तरीके नैं अमीर माणु भी अपणे ज़िन्दगी दे कम्मां च नठ्ठ-भज्ज करदे-करदे धूड़ी च मिल्ली जांगा।</verse>
				<verse number="12">धन ऐ सैह़ माणु, जेह्ड़ा परीक्षा च पक्का रैंह्दा ऐ, क्जोकि सैह़ परीक्षा च सफल होई नैं सदा दी ज़िन्दगिया दा सैह़ मुकट पांगा जेह्ड़ा वादा परमात्मे अपणे प्यार करणे आल़ेआं नैं कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू कुस्की दी परीक्षा होयैं, तां सैह़ एह़ ना ग्लां, “कि मेरी परीक्षा परमात्मे दे पास्से ते हुंदी ऐ।” क्जोकि ना तां परमात्मे जो कोई परीक्षा च पाई सकदा ऐ, कने ना सैह़ अप्पु कुसी जो परीक्षा च पांदा ऐ।</verse>
				<verse number="14">अपर हर माणु अपणियां बुरिआं इच्छां च पेई करी कने फसी करी, अप्पु ई परीक्षा च पोंदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">भिरी बुरी इच्छा मने च पैदा होई नैं पापे जो जन्म दिंदी ऐ, कने पाप जाह़लू बधी जांदा ऐ, तां इसदा नतीजा सदा दी मौत्त ऐ।</verse>
				<verse number="16">हे प्यारे साथी बसुआसियो, धोखे च मत रेह्आ।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि हर इक्क खरा वरदान कने हर इक्क बड़ा उत्तम दान परमात्मे दे पास्से ते मिलदा ऐ, जेह्ड़ा जोतियां दा पिता ऐ। कने परमात्मा हमेसा इक्को देहया ई ऐ, कने सैह़ ढोरे साइआं नीं बदलदा।</verse>
				<verse number="18">तिन्हीं अपणिया इच्छा दे मताबक अहां जो सच्चाई दे वचनां दे जरिये नौई ज़िन्दगी दित्तियो ऐ, तांजे अहां सारियां चीज्जां च जेह्ड़ियां परमात्मे बणाईयां हन तिन्हां च खास होन, जिंआं फसला दा पैहल्ला फल़ खास हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="19">हे प्यारे साथी बसुआसियो, एह़ गल्ल तुहां जाणी लेआ; हर इक्क माणु सुणने तांई तौल़ करणे आल़ा कने ग्लाणे च सबर रखणे आल़ा कने गुस्से च देर करणे आल़ा होयैं,</verse>
				<verse number="20">क्जोकि जाह़लू इक्क माणु गुस्सा करदा ऐ, तां सैह़ धार्मिकता दे कम्म नीं करदा, जेह्ड़ा परमात्मा तिसते चांह़दा ऐ।</verse>
				<verse number="21">इसतांई सारे मनां दे मैल कने बैर बरोधां दी बढ़तिया जो दूर करी नैं, परमात्मे दे वचनां जो नम्रता नैं मन्नी लेआ, जेह्ड़ा मने च रखेया ऐ सैई तुहां दे प्राणा दा उद्धार करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="22">अपर परमात्मे दे वचनां दा पालण करणे आल़े बणा, कने सिर्फ सुणने आल़े ई नीं जेह्ड़े अपणे आप्पे जो धोखा दिंदे हन।</verse>
				<verse number="23">क्जोकि जेह्ड़ा कोई वचनां जो सुणने आल़ा होयैं कने तिन्हां पर चलणे आल़ा ना होयैं, तां सैह़ तिस माणु साइआं ऐ जेह्ड़ा अपणा असली चेहरा सीशे च दिक्खदा ऐ।</verse>
				<verse number="24">कि सैह़ अपणे आप्पे जो दिक्खी नैं चली जांदा कने बड़ी तौल़ी भुल्ली जांदा ऐ कि मैं कदेया था।</verse>
				<verse number="25">अपर जेह्ड़ा माणु परमात्मे दे वचनां जो जेह्ड़े पापां ते अजादी दिंदा ऐ, तिसियो ध्याने नैं सिखदा कने सुणदा ऐ, सैह़ माणु अपणे कम्मे च इसतांई आसीष पांगा कि तिसियो सुणी करी भुलदा नीं अपर तिंआं ई तिसदा पालण करदा भी ऐ।</verse>
				<verse number="26">जे कोई अपणे आप्पे जो परमात्मे दा भक्त समझैं, कने अपणिया जीभा पर लगाम ना दैं, अपर अपणे मने जो धोखा दैं, तां तिसदी भक्ति बेकार ऐ।</verse>
				<verse number="27">अहां दे पिता परमात्मे दे सामणै सुद्ध कने सच्ची भक्ति एह़ ऐ कि अनाथां कने बिधवां दे दुखां च तिन्हां दा ख्याल रखन, कने अपणे आप्पे जो संसारे दे बुरे कम्मां ते बचाई करी रखन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">हे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां अहां दे महिमायुक्त प्रभु यीशु मसीह दे चेले हन, इसतांई तुहां च भेदभाव ना होयैं।</verse>
				<verse number="2">जरा सोचा जे इक्क माणु सोन्ने दे छल्ले कने छैल़ कपड़े पैहनी करी तुहां दिया कलीसिया च औयें, कने इक्क गरीब भी मैल्ले कुचैले कपड़े पैहनी करी औयें,</verse>
				<verse number="3">तां तुहां तिस छैल़ कपड़े आल़े जो दिक्खी नैं ग्लान, “कि तुहां ऐत्थु खरिया जगाह च बैठा,” कने तिस गरीबे जो ग्लान, “तू ऐत्थु खड़ोई रैह्,” या “मेरे पैरां अल्ल थल्लैं बैठ।”</verse>
				<verse number="4">तां क्या तुहां ऐत्थु भेदभाव नीं कित्ता कने बुरा बचार करी नैं न्याय करणे आल़े नीं होये?</verse>
				<verse number="5">हे प्यारे साथी बसुआसियो, सुणा। क्या परमात्मैं इस संसारे दे गरीबां जो नीं चुणेया कि सैह़ बसुआसे च अमीर, कने तिस राज्जे दे अधिकारी बणन, जेह्ड़ा वादा परमात्मे तिन्हां नैं कित्ता ऐ, जेह्ड़े तिस नैं प्यार रखदे हन?</verse>
				<verse number="6">अपर तुहां तिस गरीबे दी बेज्जती कित्ती। क्या अमीर लोक तुहां पर जुल्म नीं करदे कने क्या सैई तुहां जो घसीटी-घसीटी कचेहरियां जो नीं लेई जांदे?</verse>
				<verse number="7">क्या सैह़ यीशु मसीह दे नांऐ दी निंदा नीं करदे, जेह्ड़ा म्हान नां तुहां दी पणछैण ऐ?</verse>
				<verse number="8">भिरी भी जे तुहां पवित्रशास्त्रे दे वचनां मताबक, “तू अपणे प्ड़ेसिये नैं अपणे साइआं प्यार रख,” सच्च बिच्च तिस राज व्यबस्था जो पूरी करदे हन, तां खरा ई करदे हन।</verse>
				<verse number="9">अपर जे तुहां भेदभाव करदे हन तां पाप करदे हन; कने व्यबस्था तुहां जो दोसी बणादी ऐ।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि जेह्ड़ा कोई पूरिया व्यबस्था दा पालण करदा ऐ अपर इक्की भी हुक्मे जो नीं मनदा ऐ तां सैह़ सारियां गल्लां च दोसी बणदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">इसतांई कि जिन्हीं एह़ ग्लाया, “तू ब्यभिचार मत करणा।” कने तिन्हीं एह़ भी ग्लाया, “तू हत्या मत करणा,” इसतांई जे तैं ब्यभिचार तां नीं कित्ता, अपर हत्या कित्ती तमी तू व्यबस्था जो नीं मन्नणे आल़ा बणेया।</verse>
				<verse number="12">तुहां तिन्हां लोकां साइआं वचन ग्ला, कने तिंआं ई कम्म भी करा, जिन्हां दा न्याय परमात्मे दे वचनां मताबक हुंगा, जेह्ड़े पापां ते अजादी दिंदे हन।</verse>
				<verse number="13">क्जोकि जिन्हीं दया नीं कित्ती, तिसदा न्याय होणे पर कोई दया नीं होणी। दया न्याय पर जयवंत होई ऐ।</verse>
				<verse number="14">हे प्यारे साथी बसुआसियो, जे कोई ग्लां कि मिन्जो प्रभु यीशु मसीह च बसुआस ऐ अपर सैह़ खरे कम्म नीं करदा ऐ, तां इसते क्या फायदा? क्या ऐदेया बसुआस कदी तिसदा उद्धार करी सकदा ऐ?</verse>
				<verse number="15">जे कोई बसुआसी भाऊ या बैह्णी अल्ल पैहनणे जो कपड़े कने खाणे जो कुच्छ नीं होयैं,</verse>
				<verse number="16">कने तुहां च कोई तिन्हां नैं ग्लां, “तुहां खुस होई नैं जा, गरम-गरम कपड़े पैहना, कने पेट भरी खा,” अपर जेह्ड़ियां चीज्जां सरीरे तांई जरूरी हन सैह़ तुहां तिन्हां जो ना दैंन, तां क्या फायदा?</verse>
				<verse number="17">तिंआं ई बसुआस भी, जे खरे कम्मां सौगी ना होयैं तां अपणे सभावे च मरेया ऐ।</verse>
				<verse number="18">जे कोई ग्लांदा ऐ, “कि तिज्जो अल्ल बसुआस ऐ कने मैं खरे कम्म करदा ऐ,” अपर मैं ग्लांदा ऐ, तू अपणा बसुआस मिन्जो खरे कम्मां ते बगैर तां दस्स; कने मैं अपणा बसुआस अपणे खरे कम्मां दे जरिये तिज्जो दस्सगा।</verse>
				<verse number="19">तिज्जो बसुआस ऐ कि इक्को ई परमात्मा ऐ; कने तू खरा करदा ऐ। अपर दुष्टआत्मां भी बसुआस रखदियां कने कमदियां हन।</verse>
				<verse number="20">हे मूर्ख माणुआ, क्या तिज्जो एह़ भी नीं पता कि खरे कम्म कित्ते बगैर बसुआस बेकार ऐ?</verse>
				<verse number="21">क्या अहां दा पूर्वज अब्राहम अपणे खरे कम्मां दिया बज़ाह ते धर्मी नीं बणेया, जाह़लू तिन्हीं वेदिया पर अपणे जागते इसहाके जो चढ़ाया?</verse>
				<verse number="22">तां तैं दिक्खी लेआ कि बसुआसैं तिसदे खरे कम्मां सौगी मिल्ली नैं असर दस्सेया ऐ, कने खरे कम्मां ते बसुआस सिद्ध होएया।</verse>
				<verse number="23">कने पवित्रशास्त्रे दा एह़ वचन पूरा होएया, “अब्राहमे परमात्मे पर बसुआस कित्ता, कने इस बसुआसे दिया बज़ाह ते सैह़ धर्मी बणेया,” कने सैह़ परमात्मे दा मित्र कैहलाया।</verse>
				<verse number="24">इसी तरीके नैं तुहां दिक्खी लेआ कि माणु सिर्फ बसुआसे ते ई नीं, अपर खरे कम्मां सौगी भी धर्मी बणदा ऐ।</verse>
				<verse number="25">तिंआं ई राहाब वैश्या भी, जाह़लू तिन्नै संदेसा दैणे आल़ेआं जो अपणे घरैं च रैहणे जो जगाह दित्ती, कने तिन्नै तिन्हां जो दुश्मणा ते बचाणे तांई दूये रस्ते ते घल्ली दित्ता, तां क्या सैह़ खरे कम्मां दिया बज़ाह ते धर्मी नीं बणी?</verse>
				<verse number="26">तां इसी तरीके नैं सरीर आत्मा बगैर मरेया ऐ, तिंआं ई बसुआस भी खरे कम्मां बगैर मरेया ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, कलीसिया च मतेआं जो गुरू नीं बणना चाइदा, क्जोकि तुहां जाणदे हन, कि परमात्मा अहां सखाणे आल़ेआं दा सक्तिया नैं न्याय करगा।</verse>
				<verse number="2">अहां सारे ग्लाणे च मती बरी गलती करी जांदे हन; अपर जेह्ड़ा कोई ग्लाणे च गलती नीं करदा सैई तां सिद्ध माणु ऐ, कने सैह़ सारे सरीरे जो अपणे बसे च करी सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू अहां घोड़ेयां जो अपणे बसे च करणे तांई तिन्हां दे मुँऐ च लगाम लगांदे हन, तां अहां तिन्हां दे सारे सरीरे जो अपणे बसे च भी करी सकदे हन।</verse>
				<verse number="4">दिक्खा, समुंदरी जाह्ज भी, हलांकि बड़े बड्डे हुंदे हन, कने तेज हौआ नैं चलाये जांदे हन, तमी इक्क छोटी देहई पतवारा दे जरिये चलाणे आल़ा माँझी अपणिया इच्छा मताबक तिसियो घुमाई दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">तिंआं ई जीभ भी सरीरे दा इक्क छोटा देहया अंग ऐ कने सैह़ बड्डी-बड्डी डींगा मारदी ऐ। दिक्खा किंआं, थोड़ी देहई अग्गी नैं कितणे बड्डे बणे च अग्ग लग्गी जांदी ऐ।</verse>
				<verse number="6">जीभ भी इक्क अग्गी साइआं ऐ; जीभ अहां दे सरीरे दा इक्क अंग ऐ, जेह्ड़ा बड़ा बुरा होई सकदा ऐ, कने पूरे सरीरे पर कलंक लगाई सकदी ऐ, कने पूरिया ज़िन्दगिया च भी अग्ग लगाई सकदी ऐ, कने जीभ नरके दिया अग्गी च अप्पु जल़दी रैंह्दी ऐ।</verse>
				<verse number="7">हर किस्मां दे जंगली जानवर, उडणे आल़े पंछी, कने पेटे दे भार चलणे आल़े जानवर, कने पाणी आल़े जानवर माणु जाति दे बसे च होई सकदे हन कने होई भी गियो हन,</verse>
				<verse number="8">अपर जीभा जो कोई भी माणु बसे च नीं करी सकदा; सैह़ इक्क ऐदई बल़ा ऐ जेह्ड़ी कदी रुकदी ई नीं, सैह़ सर्पे दे जैहरे साइआं नकसान दैणे आल़ी ऐ।</verse>
				<verse number="9">इसा जीभा नैं अहां प्रभु कने पिता दी स्तुति करदे हन, कने इसा ते माणुआं जो जेह्ड़े परमात्मे दे रूपे साइआं बणायो हन तिन्हां जो श्राप दिंदे हन।</verse>
				<verse number="10">इक्की मुँऐ ते धन्यावाद कने श्राप दोयो निकल़दे हन। हे प्यारे साथी बसुआसियो, ऐदेया नीं होणा चाइदा।</verse>
				<verse number="11">क्या छरुड़ूये दे इक्की मुँऐ ते मिठ्ठा कने खारा पाणी निकल़ी सकदा ऐ?</verse>
				<verse number="12">हे प्यारे साथी बसुआसियो, क्या धूड़े दे रूखे च जैतून या अंगूरा दिया बेला च धूड़े लग्गी सकदे हन? तिंआं ई खारे छरुड़ूये ते मिठ्ठा पाणी नीं निकल़ी सकदा।</verse>
				<verse number="13">तुहां च अक्लमंद कने समझदार कुण ऐ? जेह्ड़ा ऐदेया ऐ, सैह़ अपणे कम्मां कने खरे सभावे दे जरिये ज्ञान पैदा करणे आल़ी नम्रता दे जरिये इसा गल्ला दा सबूत दैं।</verse>
				<verse number="14">अपर जे तुहां अपणे-अपणे मने च बड़ी नफरत कने सवार्थ रखदे हन, तां डींगा नीं मारणा कने ना ई सच्चाईया दे खलाफ झूठ ग्लाणा।</verse>
				<verse number="15">इस तरीके दा ज्ञान सैह़ नीं, जेह्ड़ा सुअर्गे ते मिल्लेया ऐ, अपर संसारिक, कने सारीरिक, कने सैतानी ऐ।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि जित्थु नफरत कने सवार्थ हुंदा ऐ, औत्थू बखेड़ा कने हर किस्मां दे बुरे कम्म हुंदे हन।</verse>
				<verse number="17">अपर जेह्ड़ा ज्ञान सुअर्गे ते मिलदा ऐ सैह़ पैहल्लैं तां पवित्र हुंदा ऐ, भिरी मिलणसार, नरम, खरा लगणे आल़ा, दया, कने खरे-खरे फल़ां नैं भरोया, बगैर भेदभाव, कने बगैर कपटा ते हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="18">कने जेह्ड़े लोक मेल-जोल करवाणे आल़े हन, सैह़ सांति दा बीई बांगे, कने धार्मिकता दी फसल बडगे।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">तुहां लोकां च लड़ाई कने झगड़े कतांह ते ओंदे हन? क्या इन्हां दे पचांह़ तुहां दी बुरी इच्छा नीं ऐ, जेह्ड़ी तुहां दे अंदर लड़दी-झगड़दी रैंह्दी ऐ?</verse>
				<verse number="2">तुहां इच्छा रखदे हन, अपर तुहां जो मिलदा नीं; इसतांई तुहां खून करणे तांई त्यार रैंह्दे हन। कने दूयेयां दी चीज्जां दा बड़ा लालच करदे हन, अपर इआं करणे ते तुहां जो कुच्छ नीं मिलदा इसतांई तुहां झगड़दे कने लड़दे हन। तुहां जो इसतांई नीं मिलदा कि परमात्मे ते नीं मंगदे।</verse>
				<verse number="3">तुहां मंगदे तां हन, भिरी भी तुहां जो नीं मिलदा क्जोकि बुरिआ नित्ती नैं मंगदे हन, तांजे तुहां तिसियो अपणे सोक पूरे करणे तांई बरबाद करी दैन।</verse>
				<verse number="4">हे बेबसुआसी लोको, तुहां नीं जाणदे कि संसारे नैं मित्र चारा रखणे ते परमात्मे नैं बैर रखणा ऐ? इसतांई जे कोई संसारे दा मित्र बणना चांह़दा ऐ, तां सैह़ अपणे आप्पे जो परमात्मे दा बैरी बणांदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">क्या तुहां एह़ समझदे हन कि पवित्रशास्त्र बेकार च ग्लांदा ऐ? “कि जिसा अपणिया आत्मा जो तिन्हीं अहां दे अंदर बसाया ऐ, कने परमात्मा बड़ी इच्छा रखदा ऐ कि अहां सिर्फ तिसदी ई अराधना करन। ”</verse>
				<verse number="6">सैह़ तां होर भी अनुग्रह दिंदा ऐ, इसतांई एह़ पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “परमात्मा घमंडियां नैं बरोध करदा ऐ, अपर दीन माणुआं पर अनुग्रह करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="7">इसतांई परमात्मे दे अधीन होई जा, कने सैताने दा सामणा करा, तां सैह़ तुहां दे बक्खे ते नठ्ठी जांगा।</verse>
				<verse number="8">परमात्मे नेड़े ओआ तां सैह़ भी तुहां दे नेड़े ओंगा। हे पापियो, अपणिया ज़िन्दगिया ते पाप दूर करा। कने हे दोगले लोको अपणे मनां जो पवित्र करा।</verse>
				<verse number="9">कने अपणे पापां दिया बज़ाह ते दुखी होआ, कने सोक करा, कने रोआ। तुहां दा हसी दुखे च कने तुहां दी खुसी उदासी च बदली जां।</verse>
				<verse number="10">प्रभु दे सामणै दीन बणा, तां सैह़ तुहां दा आदर करगा।</verse>
				<verse number="11">हे प्यारे साथी बसुआसियो, इक्की दूये दी निंदा मत करा। जेह्ड़ा अपणे भाऊये दी निंदा करदा ऐ, या भाऊये पर दोस लगांदा ऐ, सैह़ व्यबस्था दी निंदा करदा ऐ, कने व्यबस्था पर दोस लगांदा ऐ; कने जे तू व्यबस्था पर दोस लगांदा ऐ, तां तू व्यबस्था पर चलणे आल़ा नीं, अपर तिस पर न्याय करणे आल़ा बणया।</verse>
				<verse number="12">व्यबस्था दैणे आल़ा कने न्याय करणे आल़ा तां इक्को ई ऐ, मतलब परमात्मा जेह्ड़ा बचाणे कने नास करणे च सामर्थी ऐ। अपर तू कुण ऐ, जेह्ड़ा अपणे प्ड़ेसिये पर दोस लगांदा ऐ?</verse>
				<verse number="13">तुहां जेह्ड़ा एह़ ग्लांदे हन, “अज्ज या कल अहां कुसी होर सैहरे च जाई नैं औत्थू इक्क साल रैहणा, कने बपार करी नैं फायदा कम्माणा।”</verse>
				<verse number="14">अपर तुहां एह़ नीं जाणदे कि कल क्या हुंगा। सुणी तां लेआ, तुहां दी ज़िन्दगी ऐ ई क्या? तुहां तां भाफे साइआं हन, जेह्ड़ा थोड़ी देर दुस्सदा ऐ भिरी गायब होई जांदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">इसतांई तुहां जो एह़ ग्लाणा चाइदा, “जे प्रभु चां तां अहां जिन्दे रैंह्गे, कने एह़ या सैह़ कम्म भी करगे।”</verse>
				<verse number="16">अपर हुण तुहां अपणियां बणाईयां योजनां पर घमंड करदे हन; ऐदेया सारा घमंड बुरा हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="17">इसतांई जेह्ड़ा कोई भलाई करणा जाणदा ऐ कने नीं करदा, तिस तांई एह़ पाप ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">हे बेबसुआसी अमीर लोको, सुणी तां लेआ। तुहां अपणिया ओणे आल़िआं मुसीबतां पर डड्डी-डड्डी करी रोआ।</verse>
				<verse number="2">तुहां दी धन-दौलत नास होई गेई ऐ, कने तुहां दे कपड़ेयां जो कीड़े खराब करी दिंदे हन।</verse>
				<verse number="3">तुहां दे सोन्ने चाँदी च जंग लग्गी गेआ ऐ; कने तिन्हां पर लगेया जंग तुहां दे खलाफ गवाही दिंगा, कने तुहां दे सरीरे जो अग्गी साइआं खाई जांगा। कने एह़ संसारे दा आखरी बग्त ऐ, तुहां धने पर धन किठ्ठा करा दे हन।</verse>
				<verse number="4">दिक्खा, जिन्हां मजदूरां तुहां दे खेतां दी फसल बड्डी, तिन्हां दी सैह़ मजदूरी जेह्ड़ी तुहां धोखा देई करी रखी लेई ऐ; बड्डणे आल़ेआं दी विणती कने दोहाई सेनां दे परमात्मे सुणी लेई ऐ।</verse>
				<verse number="5">तुहां धरतिया पर सोक पूरे करणे च लग्गी रैह्, कने तुहां बड़ा ई सुख पाया; कने तुहां अपणे पापे दा घड़ा भरी लेआ, कने इसतांई तुहां अपणे आप्पे जो पाल़ी पोसी परमात्मे दे न्याय तांई त्यार करी लेआ ऐ।</verse>
				<verse number="6">तुहां बेकसूर लोकां जो दोसी ठैहराई नैं मारी दित्ता, सैह़ तुहां दा सामणा नीं करदे हन।</verse>
				<verse number="7">इसतांई हे प्यारे साथी बसुआसियो, प्रभु दे ओणे तिकर सबर रखा। दिक्खा, किसान धरतिया दी कीमती फसला दी आस रखदा होएया पैहल्ली कने आखरी बरखा होणे तिकर सबर रखदा ऐ।</verse>
				<verse number="8">तुहां भी इस तरीके नैं सबर रखा; कने अपणे मने जो पक्का करा, क्जोकि प्रभु दा औणां नेड़े ऐ।</verse>
				<verse number="9">हे प्यारे साथी बसुआसियो, इक्की दूये पर दोस मत लग्गा, तांजे तुहां दोसी नीं बणन; दिक्खा, न्याय करणे आल़ा ओणे तांई त्यार ऐ।</verse>
				<verse number="10">हे प्यारे साथी बसुआसियो, जिन्हां भविष्यवक्तां प्रभु दे नांऐ ते गल्लां कित्तियां, तिन्हां जो दुख झेलणे कने सबर रखणे दा अपणे तांई इक्क उदारण समझा।</verse>
				<verse number="11">दिक्खा, अहां सबर रखणे आल़ेआं जो धन ग्लांदे हन। तुहां अय्यूब दे सबर दे बारे च तां सुणेया ई ऐ, कने प्रभु दे पास्से ते जेह्ड़ा तिसदा प्रतिफल़ होएया तिसियो भी जाणी लेआ ऐ, जिसते प्रभु दी बड़ी जादा करूणा कने दया प्रगट हुंदी ऐ।</verse>
				<verse number="12">अपर हे प्यारे साथी बसुआसियो, सारेयां ते बड्डी गल्ल एह़ ऐ कि कसम मत खांदे, ना सुअर्गे दी, ना धरतिया दी, ना कुसा होर चीज्जा दी, अपर तुहां दी गल्लबात हाँ दी हाँ कने ना दी ना होयैं, कि तुहां पर परमात्मे दी सज़ा नीं औयें।</verse>
				<verse number="13">जे तुहां च कोई दुखी हन, तां सैह़ प्रार्थना करन। जे खुस हन, तां सैह़ स्तुति दे भजन गान।</verse>
				<verse number="14">जे तुहां च कोई बमार ऐ, तां कलीसिया दे स्याणेयां जो सद्दा, कने सैह़ प्रभु दे नांऐ ते तिस पर तेल मल़ी करी तिस तांई प्रार्थना करन,</verse>
				<verse number="15">कने बसुआसे च कित्तियो प्रार्थना दिया बज़ाह ते बमार बची जांगा, कने प्रभु तिसियो खरा करगा; कने जे तिन्हीं पाप भी कित्ते हन, तां तिन्हां पापां दी भी माफी होई जांगी।</verse>
				<verse number="16">इसतांई तुहां अप्पु च इक्की दूये दे सामणै अपणे-अपणे पापां जो मन्नी लेआ, कने इक्की दूये तांई प्रार्थना करा, जिसते तुहां खरे होई जान, धर्मी जण दी प्रार्थना दे असर ते बड़ा कुच्छ होई सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="17">एलिय्याह भविष्यवक्ता भी तां अहां साइआं दुख-सुख भोगणे आल़ा माणु था; कने तिन्हीं गिड़गिड़ाई नैं प्रार्थना कित्ती कि बरखा ना होयैं, कने साढे तीन साल तिकर बरखा नीं होई।</verse>
				<verse number="18">भिरी तिन्हीं प्रार्थना कित्ती, तां अम्बरे ते बरखा होई, कने धरतिया च पैदावार होई।</verse>
				<verse number="19">हे प्यारे साथी बसुआसियो, जे तुहां च कोई सच्चाईया दे रस्ते ते भटकी जां, कने कोई तिसियो सच्चाईया दे रस्ते भिरी बापस लेई औयें।</verse>
				<verse number="20">तां सैह़ एह़ जाणी लैं कि जेह्ड़ा कोई कुसी भटकेयो पापी जो सच्चाईया दे रस्ते ते बापस लेई ओंगा, तां सैह़ इक्क आत्मा जो नरके दिया मौत्ती ते बचांदा ऐ, कने परमात्मा तिसदे मते पापां जो माफ करदा ऐ।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="60">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं शमौन पतरस जेह्ड़ा यीशु मसीह दा प्रेरित ऐ। मैं एह़ चिठ्ठी तिन्हां परदेसियां दे नांऐ पर लिखा दा ऐ, जेह्ड़े पुन्तुस, गलातिया, कप्पदूकिया, आसिया प्रदेस कने बितुनिया प्रदेसे च तितर-बितर होई नैं रैंह्दे हन,</verse>
				<verse number="2">पिता परमात्मे बड़ी पैहल्ले ते तुहां जो अपणे लोक होणे तांई कने पवित्र आत्मा दे जरिये पवित्र करणे तांई फैसला लेई लेआ था, तिन्हीं एह़ तां कित्ता कि तुहां यीशु मसीह जो मनन कने तिसदे खूने दे जरिये सुद्ध होन। मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि परमात्मा तुहां जो बड़ा जादा अनुग्रह कने सांति दिंदा रैंह्।</verse>
				<verse number="3">अहां परमात्मे दा धन्यावाद करदे हन, जेह्ड़ा अहां दे प्रभु यीशु मसीह दा पिता ऐ, जिन्हीं अपणी बड़ी दया नैं अहां जो नौई ज़िन्दगी दित्ती, क्जोकि परमात्मे यीशु मसीह जो मरेयां ते जिन्दा कित्ता, कने तिन्हीं अहां जो निडर होई नैं जीणे दे काबल बणाया, सैह़ एह़ कि अहां नैं तिन्हीं जिन्हां चीज्जां जो दैणे दा वादा कित्या ऐ, तिन्हां जो हासल करणे तांई अहां पूरी आस रखी सकन,</verse>
				<verse number="4">ग्लाणे दा मतलब ऐ कि जेह्ड़ियां चीज्जां तुहां तांई सुअर्गे च रखियां हन, सैह़ ना तां कदी खराब, ना नास, कने ना गायब हुंगिया;</verse>
				<verse number="5">कने तुहां दे बसुआसे दिया बज़ाह ते परमात्मा तुहां जो अपणी सामर्थी दे जरिये ताह़लू तिकर बचा दा ऐ, जाह़लू तिकर तुहां तिस उद्धारे जो हासल नीं करी लैन, जेह्ड़ा तिस आखरी दिने जो प्रगट होणे तांई त्यार ऐ, तांजे सारे तिसियो दिक्खी सकन।</verse>
				<verse number="6">तुहां जो इन्हां सारियां गल्लां च खुस होणा चाइदा, बेसक हुण तुहां थोड़े बग्ते तांई लग्ग-लग्ग दुखां दिया बज़ाह ते दुखी हन।</verse>
				<verse number="7">इन्हां दुखां दा मकसद एह़ दस्सणा ऐ कि तुहां सच्च बिच्च परमात्मे पर भरोसा रखदे हन कि नीं, तुहां दा यीशु मसीह पर बसुआस सोन्ने ते भी बड़ा जादा कीमती ऐ, ठीक तिंआं ई जिंआं इक्क नास होणे आल़ा सोन्ना अग्गी च परखेया जांदा ऐ, तांजे तुहां दा बसुआस भी इन्हां दुखां दे बावजूद मजबूत रैंह्, तां यीशु मसीह दे बापस ओणे आल़े दिने च एह़ तुहां तांई तारीफ, महिमा कने आदरे दी बज़ाह हुंगा।</verse>
				<verse number="8">बेसक तुहां प्रभु जो नीं दिख्या ऐ, भिरी भी तिस नैं प्यार रखदे हन, कने हुण तुहां तिसियो इस बग्त नीं दिक्खा दे हन, अपर तुहां तिस च बसुआस करदे हन, इसतांई तुहां खुसिया नैं बड़े भरी मग्न हुंदे हन, जेह्ड़ा महिमा नैं भरोया ऐ, कने जिसदा सब्दां च बखान करणा मुस्कल ऐ।</verse>
				<verse number="9">तिस पर बसुआस करणे दा नतीजा एह़ हुंगा, कि तुहां दी आत्मा उद्धार पाई सकैं।</verse>
				<verse number="10">इसी उद्धारे दे बारे च तिन्हां भविष्यवक्तां अपणिया भविष्यवाणियां च तुहां पर होणे आल़े अनुग्रह दे बारे च बड़ी छाण-बीण कने जांच पड़ताल कित्ती।</verse>
				<verse number="11">मसीह दी आत्मा तिन्हां च थी, कने एह़ दस्सा दी थी कि किंआं मसीह दुख झेलगा कने किंआं तिसियो महिमा मिलगी। इसतांई तिन्हां एह़ छाण-बीण कित्ती कि मसीह सच्च बिच्च कुण हुंगा कने एह़ कुस बग्त हुंगा?</verse>
				<verse number="12">अपर परमात्मे तिन्हां भविष्यवक्तां जो एह़ ग्लाया, कि तिन्हां दियां गल्लां तिन्हां तांई नीं, अपर तुहां तांई हन, सैह़ सुसमाचार यीशु मसीह दे बारे च ऐ जेह्ड़ा तुहां हुण सुणेया ऐ। परमात्मे तुहां जो सुसमाचार सणाणे तांई सुअर्गे ते पवित्र आत्मा घल्ली नैं लोकां दी मदत कित्ती, कने एह़ बड़ी अनोखी गल्ल ऐ कि सुअर्गदूत भी बड़े चाये नैं इन्हां चीज्जां जो हुंदे दिक्खा दे हन।</verse>
				<verse number="13">इसतांई अपणे-अपणे मनां जो त्यार करा, ठीक तिंआं ई जिंआं लोक कम्म करणे तांई अपणे लक्के जो बैल्टा नैं कसदे हन, कने तिस उद्धारे दी आस करदे रेह्आ, जेह्ड़ा अनुग्रह दे जरिये तुहां जो दित्ता जांगा, जाह़लू यीशु मसीह इस संसारे च बापस ओंगा।</verse>
				<verse number="14">जिंआं बच्चे अपणे बुढ़े दियां गल्लां मनदे हन, तिंआं ई तुहां भी परमात्मे दे हुक्मां जो मन्ना, क्जोकि तुहां भी तिसदे बच्चे हन, तिन्हां बुरे कम्मां जो मत करा, जिन्हां जो तुहां परमात्मे दिया सच्चाईया जो जाणने ते पैहल्ले करणे दी इच्छा रखदे थे।</verse>
				<verse number="15">अपर परमात्मा जिन्हीं तुहां जो सद्देया ऐ, सैह़ पवित्र ऐ, तिंआं ई तुहां भी तिन्हां सारियां गल्लां च जेह्ड़ियां तुहां करदे हन, पवित्र बणा।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च ग्लाया ऐ, कि “तुहां पवित्र बणा, जिंआं मैं पवित्र ऐ।”</verse>
				<verse number="17">परमात्मा जाणदा ऐ कि हर माणुये क्या कित्या ऐ, कने सैह़ सारेयां दा बिना भेदभाव करी नैं न्याय करदा ऐ। जाह़लू तुहां परमात्मे नैं प्रार्थना करदे हन, तां तिसियो पिता ग्लांदे हन। इसतांई जाह़लू तुहां इस संसारे च परदेसियां साइआं रैंह्दे हन तां तिसदी हमेसा इज्जत करा।</verse>
				<verse number="18">क्जोकि तुहां जाणदे हन, कि परमात्मे तुहां जो बुरे बर्ताबे ते छड्डाई लेआ, जेह्ड़ा तुहां अपणे पूर्वजां ते सिखया। तिन्हीं तुहां जो बचाणे तांई नास होणे आल़े सोन्ने चाँदी दा इस्तेमाल नीं कित्ता। अपर परमात्मे मसीह दे कीमती खूने दे जरिये तुहां जो बचाया ऐ, जेह्ड़ा पवित्र कने बेकसूर भेड्डा दे बच्चे साइआं ऐ।</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">इस संसारे जो बणाणे ते पैहल्ले ई परमात्मे यीशु मसीह दे बारे एह़ फैसला पैहल्ले ई करी लेआ, कि सैह़ इस संसारे दा उद्धारकर्ता हुंगा, अपर सैह़ हुण इन्हां आखरी दिनां च तुहां तांई प्रगट होएया।</verse>
				<verse number="21">यीशु मसीह दे जरिये तुहां परमात्मे पर बसुआस करदे हन, तांजे तुहां दा बसुआस कने आसा तिस परमात्मे पर होयैं, जिन्हीं मसीह जो मरेयां ते जिन्दा कित्ता कने तिसियो महिमा दित्ती।</verse>
				<verse number="22">क्जोकि तुहां सच्चाईया जो मन्नणे दे जरिये पवित्र कित्ते गै, तां हुण तुहां जो अपणे बसुआसी भाऊआं सौगी प्यार करणा चाइदा, इक्की दूये नैं लगातार मन लाई नैं कने बड़ी इमानदारिया नैं प्यार करदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="23">तुहां एह़ ज़िन्दगी परमात्मे दे पास्से ते नौई हासल कित्तियो ऐ, क्जोकि तुहां जो एह़ ज़िन्दगी तिसा चीज्जा दे जरिये हासल नीं कित्ती, जेह्ड़ी नास होई जांदी ऐ, अपर तिसा चीज्जा जरिये जेह्ड़ी सदा बणी रैंह्दी ऐ, कने सैह़ चीज्ज परमात्मे दा जिन्दा कने हमेसा रैहणे आल़ा वचन ऐ।</verse>
				<verse number="24">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ: “सारे लोक घाऐ साइआं हन, कने तिन्हां सारेयां दी खूबसूरती जंगली फूलां साइआं ऐ। घाह सुकी जांदा ऐ, कने फूल झड़ी जांदे हन,</verse>
				<verse number="25">अपर प्रभु दा वचन जुगा-जुग मजबूत बणी रैंह्दा ऐ।” कने ऐई सुसमाचारे दा सैह़ वचन ऐ जेह्ड़ा प्रभु यीशु मसीह दे बारे च तुहां जो सणाया था।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">इसतांई हर किस्मा दा बैरभाव, सारे छल, कपट, जल़ण कने निंदा जो दूर करी नैं,</verse>
				<verse number="2">तुहां च परमात्मे दे वचने जो सीखणे दी इच्छा होणी चाइदी, ठीक तिंआं ई जिंआं इक्क दुद पीणे आल़ा बच्चा अपणिया माँऊ ते दूदे दी इच्छा रखदा ऐ, तांजे तुहां आत्मिकता च मजबूत होई जान। ताह़लू परमात्मा तुहां जो इस संसारे दे बुरे कम्मां ते पूरे तरीके नैं बचाई लैंगा।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ, “तुहां एह़ मसूस कित्ता, कि प्रभु भला ऐ।”</verse>
				<verse number="4">जिंआं तुहां तिस अल्ल ओंदे हन, जेह्ड़ा जिन्दा पत्थर ऐ, जिसियो लोकां तां छड्डी दित्ता, अपर परमात्मे तांई सैह़ कीमती कने जिन्दा पत्थर ऐ, जिसियो तिन्हीं चुणेया ऐ।</verse>
				<verse number="5">तुहां भी जिन्दे पत्थरां साइआं हन, जिन्हां दा आत्मिक घर बणाणे तांई इस्तेमाल होआ दा ऐ। तुहां पवित्र याजकां दा समाज भी हन, कने प्रभु यीशु मसीह दिया मदता नैं ऐदेय बलिदान चढ़ांगे, जेह्ड़े परमात्मे जो खुस करदे हन।</verse>
				<verse number="6">जिंआं पवित्रशास्त्रे च परमात्मा ग्लांदा ऐ: “दिक्खा, कि मैं कीमती पत्थरे जो चुणेया ऐ, जिसदा इस्तेमाल यरूशलेम सैहरे च मजबूत घर बणाणे तांई हुंदा ऐ; कने जेह्ड़ा कोई तिस पर बसुआस करगा, सैह़ कुसी भी तरीके नैं सर्मिंदा नीं हुंगा।”</verse>
				<verse number="7">एह़ पत्थर तुहां तांई जेह्ड़े यीशु मसीह पर बसुआस करदे हन बड़ा भरी कीमती ऐ, अपर पवित्रशास्त्र तिन्हां लोकां दे बारे च जेह्ड़े बसुआस नीं करदे एह़ ग्लांदा ऐ: “जिस पत्थरे जो राजमिस्त्रियां बेकार समझेया था, सैई कुणे दा सिरा बणी गेआ,”</verse>
				<verse number="8">कने पवित्रशास्त्र एह़ भी ग्लांदा ऐ: “एह़ पत्थर लोकां जो ठोकर लगणे दी कने थल्लै पोणे दी बज़ाह बणगा,” सैह़ इसतांई ठोकर खांदे हन, कि सैह़ परमात्मे दे वचनां जो नीं मनदे, कने परमात्मे तिन्हां सौगी इआं होणे दी योजना बणाई।</verse>
				<verse number="9">अपर तुहां इन्हां साइआं नीं हन, क्जोकि तुहां इक्क चुणेया वंश, साही परवार, याजकां दा समाज, पवित्र लोक, कने परमात्मे दे खास लोक हन, क्जोकि तिन्हीं तुहां जो नेहरे ते सद्दी करी जोतिया च लंदेया ऐ, तांजे तुहां परमात्मे दे म्हान कम्मां जो दस्सी सकन।</verse>
				<verse number="10">तुहां पैहल्लैं परमात्मे दे लोक नीं थे, अपर हुण तुहां परमात्मे दे लोक हन; पैहल्लैं तुहां परमात्मे दिया दया नीं जो नीं जाणदे थे अपर हुण तुहां जाणदे हन, क्जोकि तिन्हीं अपणी दया तुहां पर कित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="11">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां नैं विणती करदा ऐ कि तुहां अपणे आप्पे जो परदेसी कने मुसाफिर जाणी करी तिन्हां संसारे दियां बुरिआं इच्छां ते बची रेह्आ, क्जोकि सैह़ तुहां दे खलाफ लड़ाई करदियां हन।</verse>
				<verse number="12">जेह्ड़े लोक परमात्मे पर बसुआस नीं करदे, सैह़ तुहां जो एह़ ग्लाई नैं बदनाम करी सकदे हन, कि तुहां गलत करा दे हन, अपर तुहां ऐदई ज़िन्दगी जीआ, जिसते सैह़ तुहां च खरियां गल्लां दिक्खन, कने जाह़लू प्रभु यीशु मसीह इस संसारे च बापस ओंगा, तां सैह़ ताह़लू परमात्मे जो महिमा दैन।</verse>
				<verse number="13">प्रभु यीशु मसीह जो इज्जत दैणे तांई तुहां जो इस संसारे दे सारे अधिकारियां दे अधीन होणा चाइदा, सैह़ चां राजा या बड्डा अधिकारी होयैं,</verse>
				<verse number="14">या कोई हाकम, क्जोकि सैह़ तां घल्लेयो हन, जेह्ड़े गलत करदे हन तिन्हां जो सज़ा देई सकन, कने जेह्ड़े खरा करदे हन तिन्हां दी तारीफ करी सकन।</verse>
				<verse number="15">क्जोकि परमात्मे दी इच्छा ऐई ऐ, कि तुहां खरे कम्म करी नैं मूर्ख लोकां दा मुँ बंद करी देआ, जेह्ड़े बेकार दियां गल्लां करदे रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="16">अपणे आप्पे जो अजाद समझा, अपर अपणिया इसा अजादिया जो बुराईया दा जरिया मत बणा; अपर अपणे आप्पे जो परमात्मे दे दास समझी नैं चला।</verse>
				<verse number="17">साबना दी इज्जत करा, बसुआसी बैह्णी-भाऊआं नैं प्यार रखा, परमात्मे ते डरा, कने बड्डे अधिकारियां दी इज्जत करा।</verse>
				<verse number="18">हे घरां च कम्म करणे आल़े दासो, तुहां जेह्ड़े बसुआसी हन, अपणे मालकां दी गल्ल मन्ना, कने तिन्हां दी इज्जत करा। हर किस्मा दे मालके नैं इआं ई करा, चाहे सैह़ खरा, समझदार, या भिरी बेरैहम क्जो ना होयैं।</verse>
				<verse number="19">बेसक दूये लोक तुहां दी कोई गलती नीं होणे दे बावजूद भी तुहां नैं बुरा बर्ताब करदे कने तुहां जो दुख दैन, तां तिसियो खुसिया नैं झेला, क्जोकि तुहां जाणदे हन कि परमात्मा सब कुच्छ जाणदा ऐ, कने सैह़ तुहां जो आसीष दिंगा।</verse>
				<verse number="20">जे बुरा करणे दिया बज़ाह ते तुहां जो कोई दुख दैं, तां तुहां दे तिस दुखे च तुहां दा सबर रखणा कोई बड़ी बड्डी गल्ल नीं ऐ, अपर जे तुहां खरे कम्मां दिया बज़ाह ते दुख झेलदे हन, कने तिन्हां च सबर रखदे हन, तां परमात्मा इसते खुस हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="21">कने परमात्मे दी तुहां जो सदणे दी बज़ाह एह़ ऐ, कि तुहां तिस तांई दुख झेलन, मसीह भी जिन्हीं तुहां तांई दुख झेलेया, सैह़ तुहां तांई इक्क उदारण ऐ, इसतांई जेह्ड़ा तिन्हीं कित्ता, तुहां जो भी तिंआं ई करणा चाइदा।</verse>
				<verse number="22">ना तां तिन्हीं कोई पाप कित्ता, कने ना तिन्हीं कदी कुसियो धोखा दित्ता।</verse>
				<verse number="23">जाह़लू लोकां मसीह दी बेइज्जती कित्ती, तां तिन्हीं तिन्हां जो बापस कुच्छ नीं ग्लाया, कने जाह़लू लोकां तिसियो दुख दित्ता, तां तिन्हीं कदी भी तिन्हां ते बदला लैणे दी कोसस नीं कित्ती, अपर इसदिया जगाह तिन्हीं परमात्मे पर भरोसा कित्ता, कि सैह़ तिसदी मदत करैं, मसीह जाणदा था कि परमात्मा हमेसा लोकां दा धार्मिकता नैं न्याय करदा ऐ।</verse>
				<verse number="24">मसीयैं सूल़िया पर अप्पु ई अपणे सरीरे च अहां दे पाप लेई लै, तांजे अहां पापां तांई मरी नैं धार्मिकता तांई ज़िन्दगी जीन, कने तिसदे ई जख्मां दे जरिये अहां खरे होये।</verse>
				<verse number="25">तुहां पैहल्लैं भटकियां भेड्डां साइआं गलत रस्ते पर जा दे थे, अपर हुण तुहां मसीह दे पास्से बापस आई गियो हन, जेह्ड़ा तुहां दा गुआल़ा कने रखवाल़ा ऐ, कने तुहां दी देखभाल करदा कने तुहां पर अपणी नजर रखदा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">हे लाड़ियों, अपणे-अपणे लाड़े दे इआं अधीन रेह्आ। जिसते कि जे तिन्हां च कोई परमात्मे दे वचने पर बसुआस करणे ते मन्ना करैं, तांजे सैह़ तुहां दे बिना कुच्छ ग्लांये तुहां दे सभावे जो दिक्खी करी बसुआस करी सकन। क्जोकि सैह़ दिक्खगियां कि तुहां कितणे सच्चे मने नैं परमात्मे दी अराधना करदे हन।</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">कने अपणे आप्पे जो खुबसूरत बणाणे दी कोसस मत करा, जिंआं कि बाल़ लग्ग-लग्ग तरीके नैं बणाणा, कने सोन्ने मोतिआं दे मैंह्गे-मैंह्गे गैहणे पाणा, या बणंदे-बणंदे कपड़े लगाणा।</verse>
				<verse number="4">अपर अपणे खरे कने सांत मने दे जरिये अंदरे ते खुबसूरत बणां, ऐदई खूबसूरती आखरी तिकर बणी रैंह्दी ऐ, कने परमात्मे दिया नजरा च एह़ बड़ी खास ऐ।</verse>
				<verse number="5">पराणे जमाने च पवित्र जणासा भी, जेह्ड़ियां परमात्मे पर आस रखदियां थियां, अपणे आप्पे जो इसी तरीके नैं सवांरदियां कने अपणे-अपणे लाड़े दे अधीन रैंह्दियां थियां।</verse>
				<verse number="6">जिंआं सारा अब्राहमे दे अधीन रैंह्दी थी, कने तिसियो स्वामी ग्लांदी थी। तां तुहां भी जे दूये लोकां तांई बिना डरे ते खरा करदे हन, तां तुहां भी सारा दियां कुड़ियां साइआं हुंगियां।</verse>
				<verse number="7">तिंआं ई हे लाड़ेयो, तुहां भी समझदारिया नैं लाड़ियां सौगी ज़िन्दगी जीआ करा, कने तुहां जो एह़ गल्ल याद रखणा चाइदी कि जणासां तुहां ते कमजोर हन, इसतांई तुहां जो तिन्हां दी इज्जत करणी चाइदी। क्जोकि तुहां दोयो परमात्मे दे तिस वरदाने दे साझी हन, जेह्ड़ा सदा दी ज़िन्दगी ऐ, इआं करदे रेह्आ, तांजे जाह़लू तुहां प्रार्थना करन, ताह़लू परमात्मा तुहां दिया तिसा प्रार्थना जो सुणैं।</verse>
				<verse number="8">आखर च मैं तुहां सबना जो एह़ ग्लाणा चांह़दा ऐ, कि तुहां सारे इक्क मन होई नैं रेह्आ, कने इक्की दूये पर दया करा, इक्की दूये नैं प्यार रखा, भलाई करा कने नम्र बणा।</verse>
				<verse number="9">बुराईया दे बदले बुराई मत करा कने ना गाल़ी दे बदले गाल़ी देआ; अपर इसदे बदले आसीष ई देआ, क्जोकि परमात्मे तुहां जो इसतांई सद्देया ऐ, कि तुहां दूयेयां जो आसीष देई सकन, जे तुहां इआं करदे हन, तां परमात्मा तुहां जो आसीष दिंगा।</verse>
				<verse number="10">क्जोकि पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ: “जेह्ड़ा कोई खरी ज़िन्दगी जीणे दी इच्छा रखदा ऐ, कने खरे दिन दिक्खणा चांह़दा ऐ, तां तिसियो एह़ ध्यान रखणा चाइदा, कि तिसदे मुँऐ ते कोई बुरी गल्ल ना निकल़ें कने सैह़ दूयेयां जो धोखा दैणे ते अप्पु जो रोकें।</verse>
				<verse number="11">तिसियो बुरे कम्म करणा छड्डी दैणे चाइदे, कने तिसदिया जगाह तिसियो खरे कम्म करणे चाइदे। कने दूयेयां सौगी मेल-जोल कने सांतिया नैं रैहणे तांई मेहनत करणी चाइदी।</verse>
				<verse number="12">क्जोकि प्रभु दी नजर धर्मियां पर लग्गी रैंह्दी ऐ, कने सैह़ तिन्हां दिया प्रार्थना सुणी नैं जवाब दैणे तांई हमेसा त्यार रैंह्दा ऐ; अपर प्रभु बुराई करणे आल़ेआं दे खलाफ रैंह्दा ऐ।”</verse>
				<verse number="13">जे तुहां हमेसा भलाई करणे दी कोसस करन, तां तुहां दा बुरा करणे आल़ा भिरी कुण ऐ?</verse>
				<verse number="14">अपर जे तुहां धार्मिकता दिया बज़ाह ते दुख झेलदे हन, तां परमात्मा तुहां जो आसीष दिंगा; अपर जे कोई तुहां जो धमकी दैं, तिन्हां ते मत डरा कने मत घबरा,</verse>
				<verse number="15">अपर मसीह जो प्रभु समझी नैं अपणे-अपणे मने च पवित्र समझा। जेह्ड़ा कोई तुहां ते तुहां दी आसा दे बारे च कुच्छ पुछैं, जेह्ड़ी अहां सारे बसुआसी अप्पु च साझी करदे हन, तां हमेसा तिसादे बारे च नम्रता कने डरे सौगी जवाब दैणे तांई त्यार रेह्आ,</verse>
				<verse number="16">कने अपणे जमीरे जो भी सुद्ध रखा, इसतांई कि जिन्हां गल्लां दे बारे च तुहां दी बदनामी हुंदी ऐ. तिन्हां दे बारे च सैह़ जेह्ड़े मसीह च तुहां दे खरे चाल-चलणे दा अपमान करदे हन, सैह़ सर्मिंदा होन।</verse>
				<verse number="17">जे परमात्मे दी ऐई मर्जी ऐ कि तुहां भलाई करणे दे जरिये दुख झेलन, तां एह़ बड़ा भरी खरा ऐ। बजाये इसते बुराई करणे दिया बज़ाह ते दुख झेलन।</verse>
				<verse number="18">मैं एह़ ग्लांदा ऐ, कि यीशु मसीयैं भी अहां दे पापां तांई दुख झेलेया कने मारा गेआ, सैह़ सिर्फ इक्क बरी ई मरेया, कने एह़ दुवारी भिरी करणे दी जरूरत नीं ऐ। सैह़ धर्मी माणु था जेह्ड़ा पापी लोकां तांई मरेया, तांजे तिन्हां जो परमात्मे नेड़े लेई औयें तिन्हां तिसदे सरीरे जो मारेया अपर सैह़ पवित्र आत्मा दिया सामर्थी दे जरिये दुवारी भिरी जिन्दा होई गेआ।</verse>
				<verse number="19">तां तिसदी आत्मा जाई नैं तिन्हां आत्मां जो सुसमाचार सणाया, जिन्हां जो परमात्मे तिसा जगाह च कैद करी नैं रखेया ऐ, जित्थु मरेयां लोकां दियां आत्मां हन।</verse>
				<verse number="20">एह़ तिन्हां दियां आत्मां हन जिन्हां बड़ी पैहल्ले परमात्मे दे हुक्मे जो नीं मन्नेया, जाह़लू नूह जाह्जे बणा दा था, तां परमात्मे बड़ा सबर रखी नैं इन्तजार कित्ता, कि एह़ लोक बची जान, अपर सिर्फ अठ माणु ई तिसा खतरनाक जल प्रलयै ते बची सके।</verse>
				<verse number="21">पराणे बग्ते च तिन्हां दा उद्धार अहां दे इस बग्ते दे उद्धारे दा उदारण ऐ, जाह़लू अहां बपतिस्मा लेआ था। जिस पांणिये च अहां बपतिस्मा लेआ था, अहां दे सरीरां दे मैल्ले जो दूर नीं करदा, अपर एह़ इसा गल्ला जो दस्सदा ऐ, कि अहां परमात्मे ते माफी मंगियो ऐ, तांजे गांह तांई अहां दा मन दुखी नीं रैंह्। अहां जो माफी मिल्ली सकदी ऐ, क्जोकि यीशु मसीह दुवारी भिरी जिन्दा होई गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="22">कने सैह़ सुअर्गे जो चली गेआ। जित्थु सैह़ हुण परमात्मे दे सज्जे पास्से ऐ, जेह्ड़ी बड़ी खास जगाह ऐ, कने सैह़ सारे सुअर्गदूतां, सारे अधिकारियां कने सारियां ताकतां ऊपर राज्ज करा दा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">इसतांई जिंआं मसीयैं अपणे सरीरे दुख झेलेया, तिंआं ई तुहां जो भी तिसी सभावे सौगी दुख झेलणे तांई त्यार रैहणा चाइदा। क्जोकि जे तुहां मसीह तांई दुख झेलणे जो त्यार हन, तां इसदा मतलब एह़ कि तुहां पाप नीं करणे दा फैसला लेई लेआ ऐ,</verse>
				<verse number="2">जिसदा नतीजा एह़ ऐ कि सैह़ माणु अपणी बाक्कि ज़िन्दगी इस संसारे च बुरिआं इच्छां मताबक नीं जींगा, अपर परमात्मे दिया इच्छा मातबक जींगा।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि पैहल्ले तुहां अपणा बग्त होरनी जातिआं दे लोकां सौगी बुरे कम्म करी नैं गुआई दित्ता, जिंआं कि लुचपण दियां बुरिआं इच्छां नशे च मतवाल़ा होणा, रंगरल़ियाँ, पियक्कड़पण, तिन्हां दी मूर्तिपूजा जिसते परमात्मा नफरत करदा ऐ।</verse>
				<verse number="4">इसतांई तुहां दे पराणे साथी हरान हुंदे हन, जाह़लू तुहां तिन्हां सौगी बुरे कम्मां दी संगति नीं करदे, इसतांई सैह़ तुहां दे बारे च बुरा भला ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="5">अपर इक्क दिन सैह़ जरूर परमात्मे सामणै अपणा लेखा दैणे तांई खड़ोंगे, कने परमात्मा तिन्हां च हर इक्की ते तिन्हां दे कम्मां दा जेह्ड़े तिन्हां इस संसारे च कित्यो हन हसाब-कताब लैंगा, चाहे सैह़ हुण जीआ दे हन, या पैहल्ले ते मरी गियो हन।</verse>
				<verse number="6">इसा बज़ाह ते मसीह दा सुसमाचार तिन्हां लोकां जो भी सणाई दित्या ऐ, जेह्ड़े मरी गियो हन। ऐत्थु तिकर कि तिन्हां लोकां दे पास्से मिलियो सज़ा दा अनुभव कित्ता कने सैह़ मरी गै। अपर हुण सैह़ हमेसा तांई परमात्मे दिया आत्मा च जीआ दे हन।</verse>
				<verse number="7">सारियां गल्लां दा अन्त तौल़ी होणे आल़ा ऐ; इसतांई अपणे आप्पे पर काबू करी नैं कने सच्चाई नैं प्रार्थना च लग्गी रेह्आ।</verse>
				<verse number="8">साबना ते बड्डी गल्ल एह़ ऐ कि इक्की दूये नैं प्यार रखा, क्जोकि जे तुहां इक्की दूये नैं प्यार करदे हन तां तुहां हमेसा तिन्हां देयां अपराधां जो माफ करणे तांई त्यार रैंह्दे हन, जेह्ड़ियां तिन्हां कित्तियां हन।</verse>
				<verse number="9">सारे लोकां दा बिना कुसी सकायता ते अपणे घरां च सुआगत करी नैं आदर-खातर करा।</verse>
				<verse number="10">परमात्मे दे पास्से ते हर माणुये जो इक्क वरदान मिल्लेया ऐ, कने तिन्हां जो एह़ वरदान परमात्मे दे खरे दासे साइआं इक्की दूये दी सेवा च इस्तेमाल करणा चाइदा।</verse>
				<verse number="11">जे तुहां अल्ल प्रचार करणे दा वरदान ऐ, तां तुहां जो परमात्मे दे वचने दा प्रचार करणा चाइदा; जे तुहां अल्ल दूयेयां लोकां दी सेवा करणे दा वरदान ऐ, तां तिसा ताकता नैं करा जेह्ड़ी परमात्मा तुहां जो दिंदा ऐ। तां हर कुच्छ जेह्ड़ा तुहां करदे हन, तिसते यीशु मसीह दे जरिये परमात्मे दी महिमा हुंगी। सारी महिमा कने सामर्थ जुगा-जुग तिकर तिसदी ऐ। आमीन।</verse>
				<verse number="12">हे प्यारे साथी बसुआसियो, जेह्ड़े दर्दनाक दुख तुहां झेलदे हन, तिन्हां दे बारे च हरान मत होआ, क्जोकि तुहां मसीह दे हन। एह़ गल्लां तां होआ दियां हन जिसते एह़ पता लग्गैं कि तुहां सच्च बिच्च परमात्मे पर बसुआस करदे हन। इसतांई मत सोचा कि तुहां सौगी कुच्छ अजीब होआ दा ऐ।</verse>
				<verse number="13">अपर तुहां इस च खुस रेह्आ, कि तुहां यीशु मसीह दे दुखां च साझीदार होएयो हन, तांजे जाह़लू तिसदी महिमा प्रगट होयैं, तां तुहां खुसिया नैं भरोई जान।</verse>
				<verse number="14">भिरी जे यीशु मसीह दे नांऐ तांई तुहां दी निंदा कित्ती जांदी ऐ तां परमात्मा तुहां ते खुस हुंदा ऐ, क्जोकि तिसदी महिमा नैं भरोईयो आत्मा तुहां च रैंह्दी ऐ।</verse>
				<verse number="15">अपर तुहां च कोई भी खूनिये, या इक्क चोरे साइआं, बुरे कम्म करणे आल़े साइआं, या दूये दे कम्मां च दखल-अंदाजी आल़े साइआं दुख नीं झेलैं।</verse>
				<verse number="16">अपर जे मसीह होणे दिया बज़ाह ते दुख झेलन, तां सर्मिंदा मत होएया, अपर इसा गल्ला तांई परमात्मे दी स्तुति करा।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि सैह़ बग्त आई रेह्आ ऐ कि परमात्मा पैहल्ले अपणे लोकां दा न्याय करैं, इसतांई कि जाह़लू सैह़ अहां बसुआसियां दा सबते पैहल्ले न्याय करगा तां तिन्हां खतरनाक गल्लां दे बारे च सोचा जेह्ड़ियां तिन्हां सौगी हुंगिया, जेह्ड़े परमात्मे दे सुसमाचारे जो नीं मनदे?</verse>
				<verse number="18">जिंआं पवित्रशास्त्रे च लिख्या ऐ: “जे धर्मी माणुये दा उद्धार पाणा इतणा मुस्कल ऐ, तां पापियां दा कने बुरा करणे आल़ेआं दा क्या हुंगा?”</verse>
				<verse number="19">इसतांई जेह्ड़े परमात्मे दी इच्छा मताबक दुख झेलदे हन, तिन्हां जो लगातार परमात्मे पर भरोसा रखणा चाइदा, जिन्हीं तिन्हां जो बणाया ऐ। परमात्मा हमेसा अपणे वादे मताबक ई करदा ऐ, कने सैह़ हमेसा तिसियो लगातार करदा रैंह्दा ऐ, जेह्ड़ा खरा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">मैं कुच्छ होर भी तुहां स्याणेयां जो ग्लाणा चांह़दा ऐ, क्जोकि मैं भी तुहां साइआं इक्क स्याणा ऐ मसीह दे दुखां जो जेह्ड़े तिन्हीं बड़ी पैहल्ले झेलेयो थे, तिन्हां जो मैं अप्पु ई दिख्या ऐ, कने मैं भी तिसदिया तिसा महिमा च साझीदार होई नैं इक्क स्याणे साइआं तिन्हां जो समझांगा, जाह़लू सैह़ इस संसारे च बापस ओंगा।</verse>
				<verse number="2">जिंआं गुआल़ा अपणियां भेड्डां दी रखवाल़ी करदे हन, तिंआं ई तुहां भी तिन्हां सारेयां दी रखवाल़ी करा, जेह्ड़े परमात्मे तुहां जो दित्यो हन, इसा सेवा जो अपणिया खुसिया नैं मन लगाई नैं करा, क्जोकि परमात्मा ऐई चांह़दा ऐ, तुहां इसियो कुसी दबाबे दिया बज़ाह ते मत करा कने ना ई धन-दौलता दे लालचे तांई अपर सिर्फ परमात्मे कने लोकां दी सेवा करणे तांई।</verse>
				<verse number="3">जिन्हां लोकां दी जिम्मेवारी तुहां जो दित्तियो ऐ, तिन्हां पर अधिकारियां साइआं हक्क मत जता, अपर तिन्हां तांई इक्क खरा उदारण बणा।</verse>
				<verse number="4">कने जाह़लू अहां दा प्रधान गुआल़ा यीशु मसीह बापस ओंगा, तां तुहां जो महिमा दा मुकट दित्ता जांगा जेह्ड़ा कदी अपणी चमक नीं गुआंगा।</verse>
				<verse number="5">इसी तरीके नैं हे नौजुआनो तुहां भी स्याणे बसुआसियां दे अधीन रेह्आ, अपर तुहां सबना जो इमानदारिया नैं इक्की दूये दी सेवा करणी चाइदी, क्जोकि पवित्रशास्त्रे च एह़ लिख्या ऐ, कि “परमात्मा घमंडी लोकां दा बरोध करदा ऐ, अपर सैह़ दीन माणुआं पर अनुग्रह करदा ऐ।”</verse>
				<verse number="6">इसतांई अपणे आप्पे जो परमात्मे दे अधीन रखा, जेह्ड़ा सारियां गल्लां च सामर्थी ऐ, जिसते सैह़ तुहां दी तिस ठीक बग्ते पर इज्जत करैं।</verse>
				<verse number="7">अपणी सारी फिकर परमात्मे पर पाई देआ, क्जोकि सैह़ तुहां दा ध्यान रखदा ऐ।</verse>
				<verse number="8">हमेसा चौकन्ने रेह्आ, कने जागदे रेह्आ; क्जोकि तुहां दा बरोधी सैतान गरजणे आल़े शेरे साइआं इसा तोपा च रैंह्दा ऐ कि कुसियो फाड़ी खां।</verse>
				<verse number="9">बसुआसे च पक्के होई नैं कने एह़ समझी नैं सैताने दा सामणा करा कि तुहां दे भाऊ जेह्ड़े पूरे संसारे च हन, ऐदेया ई दुख झेला दे हन, जदेया तुहां झेला दे हन।</verse>
				<verse number="10">अपर हुण परमात्मा जेह्ड़ा सारे अनुग्रह दा दाता ऐ, जिन्हीं तुहां जो यीशु मसीह च अपणी सदा दी महिमा तांई सद्देया, तुहां दे थोड़े बग्ते तिकर दुख झेलणे ते बाद परमात्मा अप्पु ई तुहां जो सिद्ध कने मजबूत कने ताकतवर बणांगा।</verse>
				<verse number="11">सैह़ हमेसा अपणिया सामर्थी नैं राज्ज करगा। आमीन।</verse>
				<verse number="12">मैं सिलवानुसे दिया मदता दे जरिये जिसियो मैं इक्क बसुआसी भाऊ समझदा ऐ, कने मैं तुहां जो हौंसला दैणे तांई कने समझाणे तांई एह़ चिठ्ठी बड़े थोड़े सब्दां च लिखा दा ऐ, कने एह़ गवाही दिंदा ऐ कि परमात्मे दा सच्चा अनुग्रह ऐई ऐ, इसी च मजबूत बणी रेह्आ।</verse>
				<verse number="13">जेह्ड़े बेबीलोन देसे च तुहां साइआं चुणेयो लोक हन, सैह़ कने मरकुस जेह्ड़ा मेरे जागते साइआं ऐ, तुहां जो नमस्कार ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="14">प्यारे नैं गल़े मिल्ली करी इक्की दूये जो नमस्कार करा। तुहां सबना जो जेह्ड़े मसीह च हन सांति मिलदी रैंह्।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="61">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं शमौन पतरस जेह्ड़ा यीशु मसीह दा दास कने प्रेरित ऐ। मैं एह़ चिठ्ठी तिन्हां लोकां दे नांऐ पर लिखा दा ऐ, जिन्हां अहां दे परमात्मे कने उद्धार करणे आल़े यीशु मसीह दी धार्मिकता दे जरिये अहां साइआं कीमती बसुआस हासल कित्या ऐ।</verse>
				<verse number="2">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि जिंआं तुहां परमात्मे दे ज्ञाने च कने अहां दे प्रभु यीशु मसीह च बधा दे हन, तां परमात्मे ते तुहां जो जादा ते जादा अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि परमात्मे अपणिया सामर्थी दे जरिये अहां जो सैह़ सब कुच्छ दित्या ऐ, जिसदे जरिये अहां ऐदई ज़िन्दगी जी सकन जेह्ड़ी परमात्मे जो खुस करदी ऐ। एह़ होई सकदा ऐ, क्जोकि अहां परमात्मे जो जाणदे हन, कने सैई ऐ जिन्हीं अपणिया महिमा कने भलाईया दे जरिये अहां जो अपणे लोक होणे तांई सद्देया ऐ।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि तिसदिया महिमा कने भलाईया दे जरिये तिन्हीं अहां जो बड़े म्हान कने कीमती वादे दित्यो हन, तांजे जेह्ड़ा भ्रष्टाचार इस संसारे च बुरिआं इच्छां दिया बज़ाह ते हुंदा ऐ, तिसते छुटी करी परमात्मे दे सभावे च साझीदार होई जान।</verse>
				<verse number="5">इसतांई जरूरी एह़ कि तुहां परमात्मे दे सभावे जो अप्पु च बंडन, क्जोकि तुहां जो सिर्फ यीशु मसीह पर बसुआस नीं करणा चाइदा, अपर दूयेयां दी भलाई करणे दी भी कोसस करणी चाइदी, कने तुहां जो सिर्फ भलाई नीं करणी चाइदी, अपर तुहां जो दूयेयां सौगी किंआं अक्ला नैं बर्ताब करणा ऐ, सैह़ भी पता होणा चाइदा,</verse>
				<verse number="6">क्जोकि तुहां जो एह़ नीं पता होणा चाइदा कि दूयेयां नैं किंआं बर्ताब करणा ऐ, अपर तुहां जो अपणे आप्पे पर काबू भी करणा चाइदा, कने तुहां जो सिर्फ अपणे आप्पे पर काबू ई नीं करणा चाइदा, अपर दुखां च सबर भी रखणा चाइदा, कने तुहां जो सिर्फ सबर ई नीं रखणा चाइदा, अपर तुहां जो ऐदई ज़िन्दगी जीणा चाइदी, जेह्ड़ी परमात्मे जो खुस करदी ऐ,</verse>
				<verse number="7">कने तुहां जो सिर्फ सैदई ज़िन्दगी ई नीं जीणी चाइदी, जेह्ड़ी परमात्मे जो खुस करदी ऐ, अपर तुहां जो दूयेयां सौगी अपणे परवारे साइआं प्यार भी करणा चाइदा, कने तुहां जो सिर्फ दूयेयां सौगी प्यार नीं रखणा चाइदा, अपर तुहां जो सारे लोकां नैं भी प्यार रखणा चाइदा।</verse>
				<verse number="8">क्जोकि जे एह़ सारियां गल्लां तुहां च हन, तां सैह़ तुहां दे फायदे तांई हन, कने एह़ तुहां जो प्रभु यीशु मसीह दे ज्ञाने च बधणे तांई मदत करगियां।</verse>
				<verse number="9">जिस माणुये च एह़ गल्लां नीं हन, सैह़ तिस माणुये साइआं ऐ जेह्ड़ा अन्ना ऐ, कने सैह़ भुल्ली गिया ऐ कि परमात्मे तिसदे पाप माफ करी दित्यो हन, जेह्ड़े तिन्हीं प्रभु यीशु पर बसुआस करणे ते पैहल्ले कित्यो थे।</verse>
				<verse number="10">इसा बज़ाह ते हे प्यारे साथी बसुआसियो, खरा बर्ताब करणे तांई कड़ी मेहनत करदे रेह्आ, जिसते तुहां अपणे आप्पे जो कने दूयेयां लोकां जो एह़ दस्सी सकन, कि सच्च-बिच्च परमात्मे तुहां जो चुणेया, कने तिसदे अपणे लोक होणे तांई सद्देया ऐ। जे तुहां एह़ करदे हन, तां तुहां कदी भी परमात्मे ते दूर नीं हुंगे।</verse>
				<verse number="11">कने इस तरीके नैं तुहां अहां दे प्रभु कने उद्धार करणे आल़े यीशु मसीह दे सदा दे राज्जे च बड़े आदरे सौगी दाखल हुंगे।</verse>
				<verse number="12">हलांकि तुहां पैहल्ले ते ई इन्हां गल्लां जो जाणदे हन, कने जेह्ड़ा सच्चाईया दा वचन मसीह दे बारे च तुहां जो मिल्लेया ऐ तिस च मजबूत बणी रैंह्दे हन, तमी मैं तुहां जो इन्हां गल्लां दी लगातार याद करांदा रैंह्गा।</verse>
				<verse number="13">कने मैं अप्पु तांई एह़ ठीक समझदा ऐ, कि जाह़लू तिकर मैं इस संसारे च ऐ, ताह़लू तिकर तुहां जो इन्हां गल्लां दी याद करांदा रैंह्।</verse>
				<verse number="14">क्जोकि मैं एह़ जाणदा ऐ कि यीशु मसीह दे वचने मताबक मेरा इस संसारे ते जाणे दा बग्त तौल़ी ओणे आल़ा ऐ, जिसदे बारे च अहां दे प्रभु यीशु मसीयैं मिन्जो साफ-साफ दस्सेया ऐ।</verse>
				<verse number="15">ऐई बज़ाह ऐ कि मैं तुहां जो एह़ गल्लां लिखणे तांई कड़ी मेहनत करगा, तांजे मेरे मरने दे बाद भी तुहां इन्हां सारियां गल्लां जो हमेसा याद रखी सकन।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि जाह़लू अहां प्रेरितां तुहां जो अपणे प्रभु यीशु मसीह दी सामर्थी दा, कने बापस ओणे दा समाचार दित्या था, तां अहां तुहां जो चलाकियां नैं मनगढ़ंत काहणियां जो नीं दस्सदे थे, अपर अहां अपणियां अखीं नैं यीशु मसीह दिया महिमा जो दिख्या था।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि जाह़लू यीशु मसीह जो पिता परमात्मे ते आदर कने महिमा मिल्ली, तां तिस बग्त परमात्मे दे पास्से ते एह़ उआज़ आई, “एह़ मेरा प्यारा पुत्तर ऐ, जिसते मैं बड़ा भरी खुस ऐ।”</verse>
				<verse number="18">जाह़लू अहां सुअर्गे ते एह़ उआज़ सुणी, तां तिस बग्त अहां तिस सौगी पवित्र प्हाड़े पर थे।</verse>
				<verse number="19">इस तजुरबे दे जरिये अहां जो भविष्यवक्तां दे जरिये ग्लायो वचनां पर होर भी जादा भरोसा होई गेआ ऐ जेह्ड़े वचन तिन्हां लिख्यो हन। जाह़लू तिकर प्रभु यीशु मसीह बापस नीं आई जां, तुहां जो तिन्हां वचनां पर बड़िया बरीकिया नैं ध्यान दैणा चाइदा। तिसदे बापस ओणे दी रोशनी भ्यागा दिया निकल़दिया पैहल्लिया रोशनिया साइआं होणी ऐ, जेह्ड़ी तुहां दे मनां च चमकगी, कने परमात्मे जो तुहां पर प्रगट करगी। क्जोकि जिंआं इक्क दीय्या लोकां जो नेहरे च चलणे तांई मदत करदा ऐ, तिंआं ई एह़ वचन तुहां जो सच्च जाणने तांई मदत करगे।</verse>
				<verse number="20">अपर जरूरी ऐ कि तुहां एह़ जाणी लैन कि जेह्ड़े भविष्यवक्ता दे वचन पवित्रशास्त्रे च पढ़दे हन, सैह़ सिर्फ तिन्हां दे अपणे बचार नीं हन,</verse>
				<verse number="21">क्जोकि कोई भी भविष्यवाणी माणुये दी इच्छा ते कदी नीं होई, अपर पवित्र आत्मा तिन्हां जो सैह़ वचन ग्लाणे दी अगुआई कित्ती, जिन्हां जो परमात्मा तिन्हां दे जरिये ग्लाणा चांह़दा था।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">जिंआं बड़ी पैहल्ले इस्राएली लोकां च झूठे भविष्यवक्ता थे, तिंआं ई तुहां च भी झूठी सिक्षा दैणे आल़े हुंगे, सैह़ ऐदिआं झूठियां सिक्षां च फंसी जांगे, जिसदिया बज़ाह ते सैह़ यीशु मसीह पर बसुआस करणा छड्डी दिंगे। ऐत्थु तिकर कि एह़ झूठे सिक्षक यीशु मसीह जो अपणा मालक मन्नणे ते इन्कार करगे, जिन्हीं तिन्हां जो अपनाया कने पापे दिया ताकता दे अजाद कित्ता, इस तरीके नैं सैह़ तिन्हां जो चाणचक नास करी दिंगे।</verse>
				<verse number="2">मते लोक तिन्हां झूठे सिक्षकां साइआं रिस करगे, जिन्हां दिया बज़ाह ते सच्चाईया दे रस्ते दी निंदा कित्ती जांगी।</verse>
				<verse number="3">कने एह़ झूठे सिक्षक लालची होई जांगे, कने अपणे फायदे तांई मनगढ़ंत काहणिया बणाई नैं तुहां जो धोखा दिंगे। परमात्मे बड़ी पैहल्लैं ई एह़ फैसला लेई लेआ था, कि सैह़ इन्हां दा नास करगा, कने सैह़ एह़ करणे तांई बिलकुल त्यार ऐ। सैह़ पक्का तिन्हां जो नास करगा।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि जाह़लू परमात्मैं तिन्हां सुअर्गदूतां जो भी माफ नीं कित्ता, जिन्हां पाप कित्या था, अपर तिन्हां जो न्याय दे दिने दा इन्तजार करणे कने सज़ा पाणे तांई नरके च घल्ली दित्ता।</verse>
				<verse number="5">कने तुहां एह़ भी जाणदे हन, कि जाह़लू पराणे जमाने दे लोकां परमात्मे दा डर नीं मन्नेया, तां परमात्मे तिन्हां लोकां दे बुरे कम्मां जो नजर अंदाज नीं कित्ता, कने पूरे संसारे पर जल प्रलयै घल्ली नैं तिन्हां दा नास कित्ता, अपर तिन्हीं नूहे समेत अठां माणुआं जो बचाई लेआ, जेह्ड़े तिसदिया नजरा च धर्मी थे।</verse>
				<verse number="6">कने तुहां एह़ भी जाणदे हन, कि बड़ी पैहल्ले परमात्मे सदोम कने अमोरा दे लोकां दी भी तिन्हां दे बुरे कम्मां दिया बज़ाह ते निंदा कित्ती, इसतांई तिन्हीं तिन्हां जो फुकी करी नास करी दित्ता, इआं करी नैं तिन्हीं एह़ दस्सेया कि जेह्ड़े लोक तिसदा डर नीं मनदे, तिन्हां नैं इआं ई हुंगा,</verse>
				<verse number="7">अपर सदोमे जो नास करणे ते पैहल्लैं परमात्मे लूते जो जेह्ड़ा इक्क धर्मी माणु था, तिसियो तिस सैहरे जो छड्डणे दा मौका दित्ता, तांजे तिसियो बचाई लैं, कने लूत सदोम सैहरे दे लोकां ते बड़ा भरी दुखी था। क्जोकि तिन्हां कुसी भी व्यबस्था जो नीं मन्नेया, अपर सिर्फ बुरे कम्म ई कित्ते।</verse>
				<verse number="8">सैह़ तिन्हां बिच्च रैंह्दे बग्त तिन्हां दे बुरे कम्मां जो दिक्खी नैं कने सुणी नैं, हर दिन बड़ा दुखी हुंदा था, क्जोकि सैह़ इक्क धर्मी माणु था।</verse>
				<verse number="9">परमात्मे एह़ सारे कम्म कित्ते, जेह्ड़े एह़ दस्सदे हन कि सैह़ अपणे लोकां जो तिन्हां दियां मुसीबतां ते बचाणा जाणदा ऐ, कने बुरे लोकां जो न्याय दे दिने तिकर लगातार सज़ा दैणा भी जाणदा ऐ,</verse>
				<verse number="10">खास करी नैं परमात्मा तिन्हां झूठे सिक्षकां जो जरूर सज़ा दिंगा, जेह्ड़े बुरिआं इच्छां दे पचांह़ सरीरे मताबक चलदे कने परमात्मे दे अधिकारां जो घटिया समझदे हन, सैह़ ढीठ, कने जिद्दी हन, कने ऐत्थु तिकर कि सुअर्गदूतां दी निंदा करदे हन।</verse>
				<verse number="11">भिरी भी सुअर्गदूत जेह्ड़े ताकता कने सामर्थी च झूठे सिक्षकां ते बड्डे हन, अपर सैह़ प्रभुये सामणै तिन्हां जो बुरा भला ग्लाई नैं दोस नीं लगांदे।</verse>
				<verse number="12">अपर एह़ झूठे सिक्षक जंगली जानवरां साइआं हन, जेह्ड़े पकड़णे तांई कने नास होणे तांई पैदा होएयो हन। जिन्हां गल्लां जो जाणदे ई नीं हन, तिन्हां दे बारे च दूयेयां जो बुरा भला ग्लांदे हन, सैह़ जरूर इन्हां जंगली जानवरां साइआं नास कित्ते जांगे।</verse>
				<verse number="13">इन्हां दे बुरे कम्मां दा बुरा फल़ मिलगा। तिन्हां जो दिन दोपैर सरीरे दियां इच्छां च पोणा कने मौज-मस्ती करणा खरा लगदा ऐ। सैह़ तुहां बिच्च बदनामिया दे दाग हन, जाह़लू सैह़ तुहां सौगी खांदे पींदे हन, तां सैह़ कपटी गल्लां करी नैं बड़े खुस हुंदे हन।</verse>
				<verse number="14">सैह़ हर जणासा नैं जिसा जो दिक्खदे हन ब्यभिचार करणा चांह़दे हन, कने सैह़ पाप करणे तांई मौका तोपदे रैंह्दे हन। सैह़ तिन्हां लोकां जो धोखा दिंदे हन, जेह्ड़े बसुआसे च कमजोर हन कने सैह़ तिन्हां दी पाप करणे च अगुआई करदे हन। क्जोकि तिन्हां दियां बुरिआं इच्छां कने लालच जेह्ड़े लगातार बधदे जा दे हन, तिन्हां दिया बज़ाह ते ई परमात्मा तिन्हां जो सज़ा दिंगा।</verse>
				<verse number="15">तिन्हां खरे कम्म करणा छड्डी दित्यो हन, कने तिन्हां बिओरे दे जागते बिलामे साइआं बुरे कम्म करणा सुरू करी दित्ते, क्जोकि तिसियो बुरे कम्म करी नैं धन-दौलत कम्माणा बड़ी खरी लगदी थी।</verse>
				<verse number="16">अपर परमात्मैं तिसदे बुरे कम्मां दिया बज़ाह ते जेह्ड़े सैह़ करदा था झिड़केया, ऐत्थु तिकर कि गधे जेह्ड़े गल्ल-बात नीं करदे, भिरी भी तिसदिया गधिया तिस भविष्यवक्ते सौगी माणुये साइआं गल्लबात कित्ती, कने तिसियो बुरे कम्म करणे ते रोकेया।</verse>
				<verse number="17">एह़ झूठे सिक्षक सुक्के खुऐ साइआं कुसी कम्मे दे नीं हन, कने तिन्हां बदल़ां साइआं फायदेमंद नीं हन, जिन्हां जो बरने ते पैहल्ले हौआ डुआई नैं लेई जांदी ऐ, परमात्मे तिन्हां तांई इक्क ऐदई जगाह त्यार कित्तियो ऐ, जित्थु पूरा ई नेहरा ऐ।</verse>
				<verse number="18">एह़ घमंडे नैं भरोईयां बेकार दियां गल्लां नैं तिन्हां लोकां जो लुचपण दे कम्मां दे जरिये सरीरे दियां इच्छां च फंसाई लैंदे हन, जेह्ड़े रस्ते ते भटकेयां लोकां ते बाल-बाल बची करी निकल़ी आएयो हन।</verse>
				<verse number="19">एह़ तिन्हां नैं अजादी दैणे दा वादा तां करदे हन, अपर सैह़ अप्पु ई पापी सभावे दे गुलाम हन। माणु तिसदा ई दास बणदा ऐ, जेह्ड़ा तिसियो अपणे बसे च रखदा ऐ।</verse>
				<verse number="20">जाह़लू लोक प्रभु यीशु मसीह जो अपणा प्रभु कने उद्धारकर्ता मन्नेया था, ताह़लू तिन्हीं तिन्हां जो इस संसारे दिया बुराईया ते बचाई लेआ था। अपर हुण भिरी दुवारी सैह़ तिन्हां बुरे कम्मां च फंसी गियो हन, जेह्ड़े तिन्हां जो अपणे बसे च रखदे हन, इसतांई हुण तिन्हां दी हालत पैहल्ले ते भी बड़ी बुरी होई गियो ऐ।</verse>
				<verse number="21">मेरे ग्लाणे दा मतलब एह़ ऐ कि परमात्मा तिन्हां लोकां जो जिन्हां यीशु मसीह जो कदी अपनाया नीं, तिन्हां जो तां सज़ा दिंगा ई अपर तिन्हां जो तां होर भी कड़ी सज़ा दिंगा जिन्हां यीशु मसीह जो अपनाई करी छड्डी दित्या ऐ। एह़ खरा हुंदा कि तिन्हां धार्मिकता दी ज़िन्दगिया दे बारे च नीं जाणेया हुंदा। हुण सैह़ जाणदे हन कि खरा क्या ऐ, अपर हुण तिन्हां परमात्मे दे हुक्मां जो मन्नणा छड्डी दित्या ऐ, जेह्ड़े अहां तिन्हां जो दित्यो थे।</verse>
				<verse number="22">तिन्हां पर एह़ काहवत ठीक बैंहदी ऐ, कि “कुत्ता अपणिया उल्टिया दे पास्से जांदा ऐ,” कने “न्हौतियो सूअरनी चिकड़े च लमड़ूणे तांई भिरी बापस जांदी ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, हुण मैं तुहां जो एह़ दूई चिठ्ठी लिखा दा ऐ, कने दून्नी चिठ्ठियां च मैं तुहां जो तिन्हां गल्लां दी जेह्ड़ियां तुहां पैहल्ले ते सिखियां हन, याद करवाणे दी कोसस करी नैं हौंसला दिंदा ऐ, तांजे तुहां तिन्हां गल्लां दे बारे च खरे कित्ते सोचन,</verse>
				<verse number="2">मैं एह़ तां करा दा ऐ, क्जोकि मैं चांह़दा ऐ कि तुहां परमात्मे दे भविष्यवक्तां दे बड़ी पैहल्ले दे ग्लायो वचनां जो, कने अहां दे उद्धारकर्ता प्रभु यीशु मसीह दी सिक्षा जो जेह्ड़ी प्रेरितां तुहां जो दित्तियो थी, तिन्हां जो याद रखन।</verse>
				<verse number="3">सबते जरूरी गल्ल, तुहां जो एह़ जाणना चाइदा कि यीशु मसीह दे बापस ओणे ते पैहल्ले दे दिनां च लोक तुहां दा मजाक डुआंगे, क्जोकि तुहां एह़ बसुआस करदे हन कि यीशु मसीह बापस ओंगा, सैह़ अपणिया आदता ते मजबूर होई नैं इन्हां बुरे कम्मां जो करगे जिन्हां ते तिन्हां जो खुसी मिलदी ऐ,</verse>
				<verse number="4">कने ग्लांगे, “तिसदा बापस ओणे दा वादा सच्च नीं ऐ! तिन्हीं बिलकुल भी बापस नीं औणां ऐ। क्जोकि जाह़लू ते मसीह अगुऐ इस संसारे जो छड्डी करी चली गियो हन, ताह़लू ते कुच्छ नीं बदलेया, सब कुच्छ तिंआं ई चलेया जिंआं सृष्टिया दे सुरू ते चलेया ऐ।”</verse>
				<verse number="5">सैह़ तां जाणी बुझी नैं सृष्टिया दी सुरूआती दिया सच्चाईया जो भुल्ली जांदे हन, परमात्मैं ग्लाया, कने अम्बर बणी गेआ, तिन्हीं अपणे वचने दे जरिये धरतिया जो पांणिये ते लग्ग कित्ता, कने एह़ पांणिये पर ई टिक्कियो ऐ,</verse>
				<verse number="6">इसी पांणिये दे जरिये तिस बग्ते दा संसार डुबी नैं नास होई गेआ।</verse>
				<verse number="7">जिंआं परमात्मैं अपणे वचने दे जरिये धरती बणाई, तिंआं ई तिन्हीं इस बग्ते दे संसारे जो अग्गी च फकोणे ते पैहल्ले इआं ई चलणे दा हुक्म दित्या ऐ, कने सैह़ तिन्हां जो अह्ल्ली तिकर तां सम्भाल़ा दा ऐ, जेह्ड़े तिसदे हुक्मां दा पालण नीं करदे, तिन्हां जो तिस न्याय आल़े दिने नास करी दैं।</verse>
				<verse number="8">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, इसा गल्ला जो मत भुल्ला कि परमात्मे दा इक्क दिन इक्क हज़ार साल्लां दे बराबर ऐ कने हज़ार साल इक्क दिन दे बराबर हन।</verse>
				<verse number="9">कुच्छ लोक समझदे हन कि प्रभु अपणे बापस ओणे दे वादे च देर करा दा ऐ! नीं अपर सैह़ तुहां तांई सबर रखा दा ऐ, क्जोकि सैह़ नीं चांह़दा कि कोई भी नास होयैं, अपर सैह़ चांह़दा कि सारेयां जो मन बदलणे दा मौका मिल्लैं।</verse>
				<verse number="10">अपर मसीह जरूर बापस ओंगा, कने तिसदा औणां चोरे साइआं हुंगा, तिस बग्त अम्बरे च जोरे दी गड़ाकेयां दी उआज़ हुंगी, कने अम्बर गायब होई जांगा। अम्बरे दियां सारियां चीज्जां नास होई जांगियां। तिस दिन परमात्मा न्याय करणे तांई तिन्हां सारे कम्मां जो प्रगट करगा, जेह्ड़े लोकां इसा धरतिया पर कित्यो हन।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि परमात्मा जरूर इन्हां सारियां चीज्जां जो नास करगा, ठीक तिंआं ई जिंआं मैं दस्सेया ऐ, तां तुहां जो अपणा चाल-चलण सैदेया रखणा चाइदा, जेह्ड़ा परमात्मे जो खुस करदा ऐ।</verse>
				<verse number="12">जिंआं तुहां तिस दिने दा इन्तजार करदे हन, जाह़लू परमात्मा इस संसारे दा न्याय करणे तांई ओंगा, तां तिस दिने दे तौल़ी ओणे तांई कोसस करदे रेह्आ। तिस दिने अम्बर अग्गी नैं नास करी दित्ता जांगा, कने होर सारियां चीज्जां अग्गी दिया तेज गर्मिया नैं पिघली जांगियां।</verse>
				<verse number="13">अपर अहां बसुआसी लोक परमात्मे दे वादे मताबक इक्क नौये सुअर्गे कने नौईआ धरतिया दी आस रखदे हन जित्थु सिर्फ धार्मिक लोक ई रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="14">इसतांई, हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, जाह़लू कि तुहां तिस न्याय आल़े दिने दी आस रखदे हन, तां कोसस करा कि तुहां सांतिया नैं तिस सामणै बेदाग कने बेकसूर ठैह़रन,</verse>
				<verse number="15">कने अहां दे प्रभु दे सबरे जो इक्क मौका समझा, जेह्ड़ा सैह़ अहां जो न्याय आल़े दिने ते बचणे तांई देआ दा ऐ, अहां दे प्यारे बसुआसी भाऊ पौलुसैं भी तिस ज्ञाने दे जरिये जेह्ड़ा परमात्मैं तिसियो दित्या ऐ, इन्हां गल्लां जो अपणिया चिठ्ठिया च तुहां तांई लिख्या ऐ।</verse>
				<verse number="16">तिंआं ई तिन्हीं अपणियां सारियां चिठ्ठियां च भी इन्हां गल्लां दी चर्चा कित्तियो ऐ, जिन्हां च कुच्छ गल्लां ऐदिआं हन जिन्हां जो समझणा औखा ऐ, जिन्हां जो अणपढ़ कने चंचल लोक बगाड़ी दिंदे हन जिंआं सैह़ पवित्रशास्त्रे दे कुच्छ हिस्सेयां जो भी बगाड़दे हन, जिसते सैह़ अपणे आप्पे दा नास करी लैंदे हन।</verse>
				<verse number="17">इसतांई हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां लोक पैहल्ले ते ई जाणदे हन कि एह़ सारियां गल्लां हुंगियां, इसतांई चौकन्ने रेह्आ, तांजे सैह़ लोक जेह्ड़े व्यबस्था जो नीं मनदे झूठ ग्लाई नैं तुहां जो रस्ते ते नीं भटकाई दैंन, कुत्थी इआं ना होयैं कि तुहां तिन्हां पचांह़ चलदे-चलदे तिसा सच्चाईया पर बसुआस करणा छड्डी दैंन।</verse>
				<verse number="18">अपर तुहां अहां दे प्रभु, कने उद्धार करणे आल़े यीशु मसीह दे अनुग्रह कने ज्ञाने च बधदे जा। तिसदी महिमा हुण भी होयैं, कने जुगा-जुग हुंदी रैंह्। आमीन।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="62">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">अहां इक्क ऐदेय माणुये दे बारे च लिखा दे हन, जेह्ड़ा ज़िन्दगिया दा वचन ऐ। सैह़ सृष्टिया दे पैहल्ले ते ई था, तिसियो अहां सुणेया, कने अपणियां अखीं नैं कने ध्याने दिख्या, ऐत्थु तिकर अहां तिसियो अपणे हत्थां नैं भी छुता।</verse>
				<verse number="2">सैह़ जेह्ड़ा ज़िन्दगी दिंदा ऐ, धरतिया च आया, कने अहां तिसियो दिख्या, कने तिसदी गवाही दिंदे हन, कने तुहां जो तिसा सदा दी ज़िन्दगिया दा सुसमाचार दिंदे हन जेह्ड़ा पिता सौगी था कने अहां पर प्रगट होएया।</verse>
				<verse number="3">जेह्ड़ा कुच्छ अहां दिख्या कने सुणेया ऐ तिसदा समाचार तुहां जो भी दिंदे हन, तांजे तुहां भी अहां सौगी संगति रखन; कने अहां दी एह़ संगति पिता सौगी कने तिसदे पुत्तर यीशु मसीह सौगी ऐ।</verse>
				<verse number="4">कने एह़ गल्लां अहां इसतांई लिखदे हन, तांजे अहां दी खुसी पूरी होई जां।</verse>
				<verse number="5">जेह्ड़ा समाचार अहां यीशु मसीह ते सुणेया, कने तुहां जो सणांदे हन, सैह़ एह़ ऐ कि परमात्मा जोत्ती ऐ कने तिस च जरा भी नेहरा नीं।</verse>
				<verse number="6">अपर अहां ग्लान, कि परमात्मे सौगी अहां दी संगति ऐ, कने भिरी नेहरे च चलण, तां अहां झूठे हन कने सच्चाईया पर नीं चलदे।</verse>
				<verse number="7">अपर जिंआं परमात्मा जोतिया च ऐ, तिंआं ई अहां भी जोतिया च चलण, तां इक्की दूये नैं संगति रखदे हन, कने तिसदे पुत्तर यीशु मसीह दा खून अहां जो सारे पापां ते सुद्ध करदा ऐ।</verse>
				<verse number="8">जे अहां ग्लान, कि अहां च कुच्छ भी पाप नीं, तां अपणे आप्पे जो धोखा दिंदे हन, कने अहां च कोई सच्चाई नीं।</verse>
				<verse number="9">जे अहां अपणे पापां जो मन्नी लैन, तां परमात्मा अहां दे पापां जो माफ करणे, कने अहां जो सारे बुरे कम्मां ते सुद्ध करणे च बसुआसे जोग्गा कने धर्मी ऐ।</verse>
				<verse number="10">जे अहां ग्लान कि अहां पाप नीं कित्या, तां परमात्मे जो झूठा बणांदे हन, कने तिसदा वचन अहां च नीं ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">हे मेरे प्यारे बच्चो, मैं एह़ गल्लां तुहां जो इसतांई लिखदा ऐ, कि तुहां पाप ना करन; कने जे कोई पाप करैं, तां पिता परमात्मे अल्ल अहां तांई इक्क सहायक ऐ, जेह्ड़ा अहां दे पापां दी माफी तांई तिस नैं प्रार्थना करदा ऐ, मतलब यीशु मसीह जेह्ड़ा धर्मी ऐ;</verse>
				<verse number="2">कने तिन्हीं ई अहां दे पापां दी माफी तांई बलिदान दित्या ऐ, कने सिर्फ अहां तांई नीं अपर सारे संसारे दे लोकां दे पापां तांई भी।</verse>
				<verse number="3">जे अहां परमात्मे दे हुक्मां जो मनगे, तां इसते अहां जो पता लग्गी जांगा कि अहां तिसियो जाणदे हन।</verse>
				<verse number="4">जेह्ड़ा कोई एह़ ग्लांदा ऐ, “मैं तिसियो जाणी गेआ ऐ,” कने तिसदेयां हुक्मां जो नीं मनदा, सैह़ झूठा ऐ; कने परमात्मे दिया सच्चाईया दे मताबक नीं जींदा ऐ।</verse>
				<verse number="5">अपर जेह्ड़ा कोई परमात्मे दे वचनां जो मनदा ऐ, तिस च सच्च-बिच्च परमात्मे दा प्यार प्रगट होएया ऐ। इसते अहां जाणदे हन, कि अहां तिस च हन।</verse>
				<verse number="6">कने जेह्ड़ा कोई एह़ ग्लांदा ऐ, कि मैं तिस च बणी रैंह्दा ऐ, तां तिसियो चाइदा कि अप्पु भी तिंआं ई जीन जिंआं यीशु मसीह ज़िन्दगी जींदा था।</verse>
				<verse number="7">हे प्यारे साथी बसुआसियो, मैं तुहां जो कोई नौआं हुक्म नीं लिखदा, अपर सैई पराणा हुक्म जेह्ड़ा सुरू ते तुहां जो मिल्लेया ऐ; एह़ पराणा हुक्म सैई वचन ऐ, जिसियो तुहां सुणेया ऐ, कने यीशु मसीह च बसुआस कित्ता।</verse>
				<verse number="8">भिरी भी मैं तुहां जो नौआं हुक्म लिखदा ऐ, कने इसदी सच्चाई मसीह च भी कने तुहां च भी दुस्सदी ऐ, क्जोकि नेहरा खत्म हुंदा जांदा ऐ कने सच्चाईया दी लौ हुण चमकणा लग्गी ऐ।</verse>
				<verse number="9">जेह्ड़ा कोई एह़ ग्लांदा ऐ, कि मैं लौई च जीआ दा ऐ, अपर अपणे बसुआसी भाऊये नैं बैर रखदा ऐ, तां सैह़ अह्ल्ली तिकर नेहरे च जीआ दा ऐ।</verse>
				<verse number="10">जेह्ड़ा कोई अपणे भाऊये नैं प्यार रखदा ऐ, सैह़ लौई च जींदा ऐ, कने ठोकर नीं खाई सकदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">अपर जेह्ड़ा कोई अपणे भाऊये नैं बैर रखदा ऐ, सैह़ नेहरे च जीआ दा ऐ कने नेहरे च चलदा ऐ, कने एह़ नीं जाणदा कि कतांह चलेया ऐ, क्जोकि नेहरें तिसदियां अखीं अन्नियां करी दित्तियां हन।</verse>
				<verse number="12">हे प्यारे बच्चो, मैं तुहां जो इसतांई लिखदा ऐ, कि यीशु मसीह दे नांऐ ते तुहां दे पाप माफ होएयो हन।</verse>
				<verse number="13">हे पिताओ, मैं तुहां जो इसतांई लिखदा ऐ, कि जेह्ड़ा सुरू ते ऐ, तुहां तिसियो जाणदे हन। हे जुआनो, मैं तुहां जो इसतांई लिखदा ऐ, कि तुहां तिस सैताने पर जय पाई ऐ। हे बच्चो, मैं तुहां जो इसतांई लिख्या ऐ, कि तुहां पिता परमात्मे जो जाणी लेआ हन।</verse>
				<verse number="14">हे पिताओ, मैं तुहां जो इसतांई लिख्या ऐ, कि जेह्ड़ा सुरू ते ऐ तुहां तिसियो जाणी गै हन। हे जुआनो, मैं तुहां जो इसतांई लिख्या ऐ, कि तुहां ताकतवर हन, कने परमात्मे दा वचन तुहां च बणी रैंह्दा ऐ; कने तुहां तिस सैताने पर जय पाई ऐ।</verse>
				<verse number="15">तुहां ना तां संसारे नैं कने ना संसारे दियां चीज्जां नैं प्यार रखा। जे कोई संसारे नैं प्यार रखदा ऐ, तां तिस च पिता परमात्मे दा प्यार नीं ऐ।</verse>
				<verse number="16">क्जोकि जेह्ड़ा कुच्छ संसारे च ऐ, मतलब सरीरे दियां इच्छां कने अखीं दियां इच्छां कने कमाईया दा घमंड, सैह़ पिता परमात्मे दे पास्से ते नीं अपर संसारे दे पास्से ते ऐ।</verse>
				<verse number="17">संसार कने तिसदियां इच्छां दोयो नास हुंदियां जांदियां हन, अपर जेह्ड़ा परमात्मे दी इच्छा पर चलदा ऐ, सैह़ हमेसा तिस च बणी रैंह्गा।</verse>
				<verse number="18">हे बच्चो, एह़ आखरी बग्त ऐ; कने जिंआं तुहां सुणेया ऐ, कि मसीह दा बरोधी ओणे आल़ा ऐ, तिसदे मताबक हुण भी मते मसीह बरोधी उठी खड़ोत्यो हन; इसते अहां जाणदे हन, कि एह़ आखरी बग्त ऐ।</verse>
				<verse number="19">मसीह दे बरोधी तां अहां ते ई निकल़ेयो हन, अपर सैह़ अहां दे अपणे नीं थे। क्जोकि जे सैह़ अहां दे अपणे हुंदे, तां अहां सौगी रैंह्दे; अपर इसतांई निकल़ी गै तांजे एह़ पता लग्गी जां कि सैह़ सारे अहां दे अपणे नीं हन।</verse>
				<verse number="20">अपर तुहां जो तां पवित्र आत्मा यीशु मसीह दे जरिये मिल्लेया ऐ, कने तुहां सब कुच्छ जाणदे हन।</verse>
				<verse number="21">मैं तुहां जो इसतांई नीं लिख्या, कि तुहां सच्चाईया जो नीं जाणदे, अपर इसतांई कि तुहां तिसा जो जाणदे हन, कने इसतांई कि कोई भी झूठ, सच्चाईया दिया तरफा ते नीं।</verse>
				<verse number="22">झूठा कुण ऐ? सिर्फ सैह़ जेह्ड़ा यीशुये दे मसीह होणे ते मना करदा ऐ; कने मसीह दा बरोधी सैई ऐ, जेह्ड़ा पिता परमात्मे दा कने पुत्तरे दा मना करदा ऐ।</verse>
				<verse number="23">जेह्ड़ा कोई पुत्तरे जो नीं मनदा ऐ, तिस अल्ल पिता परमात्मा भी नीं ऐ; जेह्ड़ा पुत्तरे जो मनदा ऐ, तिस अल्ल पिता परमात्मा भी ऐ।</verse>
				<verse number="24">कने ध्याने नैं सुणा, जाह़लू तुहां यीशु मसीह पर बसुआस कित्ता, कने तिसा सच्चाईया दा वचन सुरू ते सुणेया ऐ, सैई तुहां च बणी रैंह्; जेह्ड़ा तुहां सुरू ते सुणेया ऐ, जे सैह़ तुहां च बणी रैंह् तां तुहां भी पुत्तरे च कने पिता परमात्मे च बणी रैंह्गे।</verse>
				<verse number="25">कने जिसदा परमात्मैं अहां नैं वादा कित्या सैई सदा दी ज़िन्दगी ऐ।</verse>
				<verse number="26">मैं एह़ गल्लां तुहां जो तिन्हां दे बारे च लिखियां हन, जेह्ड़े तुहां जो भटकांदे हन;</verse>
				<verse number="27">अपर तुहां जो पवित्र आत्मा जेह्ड़ा यीशु मसीह दे जरिये मिल्लेया ऐ, तुहां च बणी रैंह्दा ऐ; कने तुहां जो इसदी जरूरत नीं कि कोई तुहां जो सखां, हलांकि जिंआं तुहां जो पवित्र आत्मा यीशु मसीह दे जरिये मिल्लेया ऐ, तिंआं ई तुहां जो सारियां गल्लां सखांदा ऐ, कने पवित्र आत्मा सच्चा ऐ, कने झूठा नीं; कने जिंआं तिन्हीं तुहां जो सखाया ऐ, तिंआं ई तुहां तिस च बणी रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="28">इसतांई हे बच्चो, तिस च बणी रेह्आ; कि जाह़लू सैह़ दुवारी ओंगा तां अहां जो हिम्मत मिलगी, कने यीशु मसीह दे ओणे पर तिस सामणै सर्मिंदा ना होन।</verse>
				<verse number="29">जे तुहां जाणदे हन, कि मसीह धर्मी ऐ, तां एह़ भी जाणदे हन, कि जेह्ड़ा कोई धार्मिकता दे कम्म करदा ऐ, सैह़ परमात्मे दे बच्चे हन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">जरा सोचा, कि पिता परमात्मैं अहां नैं कितणा प्यार कित्या ऐ, कि अहां परमात्मे दी औलाद बणन, कने सच्च-बिच्च अहां तिसदे बच्चे हन भी। अपर इस संसार दे लोक एह़ नीं जाणदे कि अहां तिसदे बच्चे हन, क्जोकि तिन्हां परमात्मे जो नीं जाणेया।</verse>
				<verse number="2">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, हुण अहां परमात्मे दी औलाद हन, कने अह्ल्ली तिकर एह़ प्रगट नीं होएया कि अहां क्या कुच्छ हुंगे। बस इतणा जाणदे हन, कि जाह़लू यीशु मसीह प्रगट हुंगा तां तिस साइआं हुंगे, क्जोकि तिसियो तिंआं ई दिक्खगे जिंआं सैह़ ऐ।</verse>
				<verse number="3">कने जेह्ड़ा कोई मसीह पर एह़ आस रखदा ऐ, सैह़ अपणे आप्पे जो तिंआं ई पवित्र करदा ऐ, जिंआं सैह़ पवित्र ऐ।</verse>
				<verse number="4">जेह्ड़ा कोई लगातार पाप करदा ऐ, सैह़ परमात्मे दिया व्यबस्था दा बरोध करदा ऐ; कने व्यबस्था दा बरोध करणा ई पाप ऐ।</verse>
				<verse number="5">कने तुहां जाणदे हन, कि यीशु मसीह इसतांई आया ऐ, कि पापां जो दूर करैं; कने तिस च कोई पाप नीं ऐ।</verse>
				<verse number="6">जेह्ड़ा कोई तिस च बणी रैंह्दा ऐ, सैह़ लगातार पाप नीं करदा; जेह्ड़ा कोई लगातार पाप करदा ऐ, तिन्हीं ना तां तिसियो दिख्या ऐ, कने ना तिसियो जाणेया ऐ।</verse>
				<verse number="7">हे प्यारे बच्चो, कुसी दे भटकाणे च मत ओआ। जेह्ड़ा धार्मिकता दे कम्म करदा ऐ, सैई मसीह साइआं धर्मी ऐ।</verse>
				<verse number="8">जेह्ड़ा कोई लगातार पाप करदा ऐ, सैह़ सैताने दे पास्से ते ऐ, क्जोकि सैतान सुरू ते ई लगातार पाप करदा आया ऐ। परमात्मे दा पुत्तर इसतांई आया ऐ, कि सैताने दे कम्मां दा नास करैं।</verse>
				<verse number="9">जेह्ड़े कोई भी परमात्मे दे बच्चे हन, सैह़ लगातार पाप नीं करदे; क्जोकि तिसदी ज़िन्दगी तिन्हां च बणी रैंह्दी ऐ, कने सैह़ लगातार पाप करी ई नीं सकदे, क्जोकि सैह़ परमात्मे दे बच्चे हन।</verse>
				<verse number="10">इसते परमात्मे दिया औलादी कने सैताने दिया औलादी दा पता चलदा ऐ; जेह्ड़ा कोई धार्मिकता दे कम्म करदा ऐ, कने अपणे भाऊये नैं प्यार रखदा, सैह़ परमात्मे दा बच्चा ऐ।</verse>
				<verse number="11">जेह्ड़ा समाचार तुहां सुरू ते सुणेया, सैह़ एह़ ऐ कि अहां इक्की दूये नैं प्यार रखन;</verse>
				<verse number="12">कने आदमे दे जागते केने साइआं मत बणा, जिन्हीं सैताने दियां गल्लां जो मन्नेया था, कने जिन्हीं अपणे भाऊये हाबिले जो मारेया था। कने तिसियो कुसा बज़ाह ते मारेया था? इसा बज़ाह ते कि तिसदे कम्म बुरे थे, कने तिसदे भाऊये दे कम्म धार्मिकता दे थे।</verse>
				<verse number="13">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, जे संसारे दे लोक तुहां नैं बैर करदे हन, तां हरान मत हुंदे।</verse>
				<verse number="14">अहां जाणदे हन, कि अहां सदा दी मौत्ती दे बन्धनां ते छुटी करी अजाद होई नैं सदा दी ज़िन्दगिया च पुज्जे हन। क्जोकि अहां भाऊआं नैं प्यार रखदे हन, जेह्ड़ा प्यार नीं रखदा सैह़ सदा दी मौत्ती दे बन्धनां च रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="15">जेह्ड़ा कोई अपणे भाऊये नैं बैर रखदा ऐ, सैह़ खूनी ऐ; कने तुहां जाणदे हन कि कुसी भी खूनिये च सदा दी ज़िन्दगी नीं रैंह्दी।</verse>
				<verse number="16">अहां प्यार इसते जाणेया, कि यीशु मसीयैं अहां तांई अपणे प्राण देई दित्ते; इसतांई अहां जो भी भाऊआं तांई अपणे प्राण दैणा चाइदे।</verse>
				<verse number="17">अपर जिस कुसी अल्ल संसारे दी धन दौलत होयैं कने सैह़ अपणे भाऊये जो कंगाल दिक्खी नैं तिस पर तरस खाणा नीं चां, तां तिस च परमात्मे दा प्यार किंआं बणेया रेई सकदा ऐ?</verse>
				<verse number="18">हे मेरे प्यारे बच्चो, अहां वचने ते कने गल्लां-बातां ते ई नीं, अपर कम्मे कने सच्चाईया दे जरिये भी प्यार करन।</verse>
				<verse number="19">जाह़लू अहां दूयेयां नैं प्यार करदे हन, तां अहां जाणगे, कि अहां सच्चाईया दे हन, कने परमात्मे दिया नजरा च अहां दे मने जो सांति मिलगी।</verse>
				<verse number="20">इसतांई जिसा गल्ला च अहां दा मन अहां जो दोस दिंगा, तां जाणदे हन, क्जोकि परमात्मा अहां दे मने ते बड्डा ऐ, कने सब कुच्छ जाणदा ऐ।</verse>
				<verse number="21">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, जे अहां दा मन अहां जो दोस ना दैं, तां अहां जो परमात्मे सामणै हिम्मत हुंदी ऐ।</verse>
				<verse number="22">कने जेह्ड़ा कुच्छ अहां परमात्मे ते मंगदे हन, सैह़ अहां जो तिसते मिलदा ऐ, क्जोकि अहां तिसदेयां हुक्मां जो मनदे हन, कने जेह्ड़ा तिसियो खरा लगदा ऐ सैई करदे हन।</verse>
				<verse number="23">परमात्मे दा हुक्म एह़ ऐ कि अहां तिसदे पुत्तर यीशु मसीह दे नांऐ पर बसुआस करन, कने जिंआं तिन्हीं अहां जो हुक्म दित्या ऐ तिसदे मताबक अप्पु च प्यार रखन।</verse>
				<verse number="24">कने जेह्ड़ा तिसदे हुक्मां जो मनदा ऐ, सैह़ परमात्मे च कने परमात्मा तिस च बणी रैंह्दा ऐ, कने इसी ते मतलब तिस पवित्र आत्मा ते जेह्ड़ा परमात्मे अहां जो दित्या ऐ, अहां जाणदे हन कि परमात्मा अहां च बणी रैंह्दा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">हे मेरे साथी बसुआसियो, हर इक्की पर बसुआस मत करा, जेह्ड़ा आत्मा च होई करी ग्लाणे दा दावा करदा ऐ कने तिसायो परखा कि सैह़ परमात्मे दे पास्से ते ऐ कि नीं; क्जोकि मते झूठे भविष्यवक्ता संसारे च हन।</verse>
				<verse number="2">परमात्मे दी पवित्र आत्मा जो तुहां इस तरीके नैं पणछैणी सकदे हन; जेह्ड़ी आत्मा मन्नी लैंदी ऐ, कि यीशु मसीह सरीरे च होई नैं आया ऐ सैह़ परमात्मे दे पास्से ते ऐ,</verse>
				<verse number="3">कने जेह्ड़ी आत्मा यीशुये जो नीं मनदी, सैह़ परमात्मे दे पास्से ते नीं; कने सैई तां मसीह दे बरोधिये दी आत्मा ऐ, जिसदी चर्चा तुहां सुणी चुकेयो हन, कि सैह़ ओणे आल़ा ऐ; कने हुण भी संसारे च ऐ।</verse>
				<verse number="4">हे मेरे बच्चो, तुहां परमात्मे दे लोक हन, कने तुहां झूठे भविष्यवक्तां पर जय पाई ऐ; क्जोकि पवित्र आत्मा जेह्ड़ा तुहां च ऐ, सैह़ तिस सैताने ते जेह्ड़ा इस संसारे च राज करदा ऐ, म्हान ऐ।</verse>
				<verse number="5">सैह़ झूठे भविष्यवक्ता संसारे दे हन, इसतांई सैह़ संसारे दियां गल्लां ग्लांदे हन, कने इस संसारे दे लोक तिन्हां दी सुणदे हन।</verse>
				<verse number="6">अहां परमात्मे दे हन। जेह्ड़ा परमात्मे जो जाणदा ऐ, सैह़ अहां दी सुणदा ऐ; जेह्ड़ा परमात्मे जो नीं जाणदा सैह़ अहां दी नीं सुणदा। इस तरीके नैं अहां सच्चाई दी आत्मा कने झूठी आत्मा जो परखी लैंदे हन।</verse>
				<verse number="7">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, अहां अप्पु च प्यार रखन; क्जोकि प्यार परमात्मे ते ऐ। कने जेह्ड़ा कोई दूयेयां नैं प्यार करदा ऐ, सैह़ परमात्मे दा बच्चा ऐ, कने परमात्मे जो जाणदा ऐ।</verse>
				<verse number="8">जेह्ड़ा दूयेयां नैं प्यार नीं रखदा सैह़ परमात्मे जो नीं जाणदा ऐ, क्जोकि परमात्मा प्यार ऐ।</verse>
				<verse number="9">जेह्ड़ा प्यार परमात्मा अहां नैं रखदा ऐ, सैह़ इसते प्रगट होएया कि परमात्मैं अपणे इकलौते पुत्तरे जो संसारे च घल्लेया ऐ कि अहां तिसदिया बज़ाह ते सदा दी ज़िन्दगी पान।</verse>
				<verse number="10">प्यार इस च नीं कि अहां परमात्मे नैं प्यार करदे हन, अपर इस च ऐ कि तिन्हीं अहां नैं प्यार कित्ता कने अहां दे पापां दी माफी तांई अपणे पुत्तरे जो घल्लेया।</verse>
				<verse number="11">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, जाह़लू परमात्मैं अहां नैं देहया प्यार कित्ता, तां अहां जो भी अप्पु च प्यार रखणा चाइदा।</verse>
				<verse number="12">परमात्मे जो कदी कुणी नीं दिख्या; जे अहां अप्पु च प्यार रखन, तां परमात्मा अहां च बणी रैंह्दा ऐ कने तिसदा प्यार अहां च सिद्ध होई गेआ ऐ।</verse>
				<verse number="13">इसी ते अहां जाणदे हन, कि अहां तिस च ज़िन्दगी जींदे हन, कने सैह़ अहां च; क्जोकि तिन्हीं अपणा पवित्र आत्मा अहां जो दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="14">अहां पुत्तरे जो दिक्खी भी लेआ कने गवाही दिंदे हन कि पिता परमात्मैं पुत्तरे जो संसारे दे लोकां जो पापां ते छुटकारा दैणे तांई घल्लेया ऐ।</verse>
				<verse number="15">जेह्ड़ा कोई एह़ मन्नी लैंदा ऐ, कि यीशु परमात्मे दा पुत्तर ऐ, परमात्मा तिस च ज़िन्दगी जींदा ऐ, कने सैह़ परमात्मे च।</verse>
				<verse number="16">जेह्ड़ा प्यार परमात्मा अहां नैं रखदा ऐ, तिसियो अहां जाणी गै कने अहां जो तिस पर बसुआस ऐ। परमात्मा प्यार ऐ, कने जेह्ड़ा प्यारे च ज़िन्दगी जींदा ऐ, सैह़ परमात्मे च ज़िन्दगी जींदा ऐ, कने परमात्मा तिस च ज़िन्दगी जींदा ऐ।</verse>
				<verse number="17">इसी ते प्यार अहां च सिद्ध होएया, कि अहां जो न्याय दे दिन हिम्मत होयैं। जिंआं यीशु मसीह परमात्मे सौगी इक्क होई करी रेह्आ, तिंआं ई अहां जो भी इस संसारे च परमात्मे सौगी इक्क होई करी रैह़न।</verse>
				<verse number="18">प्यारे च डर नीं हुंदा, अपर सिद्ध प्यार डरे जो दूर करी दिंदा ऐ; क्जोकि डरे दा रिस्ता सज़ा नैं हुंदा ऐ, कने जेह्ड़ा डरदा ऐ सैह़ प्यारे च सिद्ध नीं होएया।</verse>
				<verse number="19">अहां इसतांई परमात्मे नैं कने इक्की दूये नैं प्यार करदे हन, क्जोकि परमात्मे पैहल्ले अहां नैं प्यार कित्ता।</verse>
				<verse number="20">जे कोई ग्लां, “मैं परमात्मे नैं प्यार रखदा ऐ,” अपर अपणे बसुआसी भाऊये नैं बैर रखैं; तां सैह़ झूठा ऐ; क्जोकि जेह्ड़ा अपणे बसुआसी भाऊये नैं, जिसियो तिन्हीं दिख्या ऐ, प्यार नीं रखदा, तां सैह़ परमात्मे नैं भी जिसियो तिन्हीं नीं दिख्या प्यार नीं रखी सकदा।</verse>
				<verse number="21">कने परमात्मे ते अहां जो एह़ हुक्म मिल्लेया ऐ, कि जेह्ड़ा कोई परमात्मे नैं प्यार रखदा ऐ सैह़ अपणे बसुआसी भाऊये नैं भी प्यार रखैं।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">जिस माणु दा एह़ बसुआस ऐ कि यीशु ई मसीह ऐ, सैह़ परमात्मे दा बच्चा ऐ; कने जेह्ड़ा कोई पिता परमात्मे नैं प्यार रखदा ऐ, तां सैह़ दूयेयां नैं भी प्यार रखदा ऐ, जेह्ड़े तिसदे बच्चे हन।</verse>
				<verse number="2">जाह़लू अहां परमात्मे नैं प्यार रखदे हन, कने तिसदे हुक्मां जो मनदे हन, तां इसी ते अहां जाणदे हन कि अहां परमात्मे दियां औलांदी नैं प्यार रखदे हन।</verse>
				<verse number="3">परमात्मे नैं प्यार रखणे दा मतलब एह़ ऐ, कि अहां तिसदे हुक्मां जो मनन। कने तिसदे हुक्म औखे नीं हन।</verse>
				<verse number="4">क्जोकि जेह्ड़ा कोई परमात्मे दा बच्चा ऐ, तिन्हीं संसारे पर जीत्त हासल कित्ती ऐ; कने सैह़ जीत्त जेह्ड़ी संसारे जो हराई दिंदी ऐ, सैह़ अहां दा बसुआस ऐ।</verse>
				<verse number="5">संसारे पर जय पाणे आल़ा कुण ऐ? सिर्फ सैह़ जिसदा एह़ बसुआस ऐ, कि यीशु परमात्मे दा पुत्तर ऐ।</verse>
				<verse number="6">एह़ सैई यीशु मसीह ऐ, जिसियो परमात्मैं घल्लेया, जिन्हीं पांणिये ते बपतिस्मा लेआ, कने बादे च जाह़लू सैह़ मरेया ताह़लू तिसदा खून भी बगी गेआ, सैह़ सिर्फ बपतिस्मा लैणे तांई नीं, अपर सूल़िया पर अपणा खून बहाणे तांई भी आया, कने पवित्र आत्मा एह़ गवाही दिंदा ऐ, कि यीशु मसीह परमात्मे दे पास्से ते आया, क्जोकि पवित्र आत्मा हमेसा सच्च ग्लांदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">कने गवाही दैणे आल़े त्रै हन;</verse>
				<verse number="8">आत्मा, पाणी, कने खून; कने त्रीनो इक्की गल्ला पर राज्जी हन।</verse>
				<verse number="9">जाह़लू अहां माणुआं दी गवाही मन्नी लैंदे हन, तां परमात्मे दी गवाही तां तिसते बधी नैं ऐ; कने परमात्मे दी गवाही एह़ ऐ, कि तिन्हीं अपणे पुत्तरे दे बारे च गवाही दित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="10">जेह्ड़ा परमात्मे दे पुत्तरे पर बसुआस करदा ऐ, सैह़ अपणे मने दे अंदर परमात्मे दी गवाही रखदा ऐ। जिन्हीं परमात्मे बसुआस नीं कित्ता, तिन्हीं तिसियो झूठा ठैहराया, क्जोकि तिन्हीं तिसा गवाही पर बसुआस नीं कित्ता, जेह्ड़ी परमात्मैं अपणे पुत्तरे दे बारे च गवाही दित्ती ऐ।</verse>
				<verse number="11">कने सैह़ गवाही एह़ ऐ, कि परमात्मैं अहां जो सदा दी ज़िन्दगी दित्ती ऐ, कने एह़ परमात्मे दे पुत्तरे दे जरिये ऐ, जिसते अहां जो सदा दी ज़िन्दगी मिलियो ऐ।</verse>
				<verse number="12">जिस अल्ल पुत्तर ऐ, तिस अल्ल सदा दी ज़िन्दगी ऐ; कने जिस अल्ल परमात्मे दा पुत्तर नीं, तिस अल्ल सदा दी ज़िन्दगी भी नीं ऐ।</verse>
				<verse number="13">मैं तुहां जो जेह्ड़े परमात्मे दे पुत्तरे दे नांऐ पर बसुआस करदे हन, इसतांई लिख्या ऐ कि तुहां जाणन कि सदा दी ज़िन्दगी तुहां दी ऐ।</verse>
				<verse number="14">कने अहां जो परमात्मे सामणै जेह्ड़ी हिम्मत हुंदी ऐ, सैह़ एह़ ऐ; कि जे अहां तिसदिया इच्छा मताबक कुच्छ मंगदे हन, तां सैह़ अहां दी सुणदा ऐ।</verse>
				<verse number="15">जाह़लू अहां जाणदे हन, कि जेह्ड़ा कुच्छ अहां परमात्मे ते मंगदे हन सैह़ अहां दी सुणदा ऐ, तां एह़ भी जाणदे हन, कि जेह्ड़ा कुच्छ अहां परमात्मे ते मंगदे हन, सैह़ अहां जो मिलदा भी ऐ।</verse>
				<verse number="16">जे कोई अपणे बसुआसी भाऊये जो ऐदेया पाप करदे दिक्खन, जिसदा नतीजा मौत्त ना होयैं, तां विणती करैं, कने परमात्मे तिसियो तिन्हां तांई, जिन्हां ऐदेया पाप कित्ता ऐ जिसदा नतीजा मौत्त ना होयैं, ज़िन्दगी दिंगा। पाप देहया भी हुंदा ऐ जिसदा नतीजा मौत्त ऐ; इसदे बारे च मैं विणती करणे तांई नीं ग्लांदा।</verse>
				<verse number="17">हर तरीके दे बुरे कम्म तां पाप हन, अपर ऐदेय पाप भी हन, जिन्हां दा नतीजा मौत्त नीं।</verse>
				<verse number="18">अहां जाणदे हन, कि जेह्ड़ा कोई परमात्मे दा बच्चा ऐ, सैह़ लगातार पाप नीं करदा; अपर जेह्ड़े परमात्मे दे पुत्तर यीशु मसीह दे बच्चे हन, तिन्हां जो सैह़ बचाई रखदा ऐ, कने सैह़ सैतान तिन्हां जो छुई नीं पांदा।</verse>
				<verse number="19">अहां जाणदे हन, कि अहां परमात्मे दे बच्चे हन, कने सारा संसार तिस सैताने दे बसे च पेआ ऐ।</verse>
				<verse number="20">अहां एह़ भी जाणदे हन, कि परमात्मे दा पुत्तर यीशु मसीह इस संसारे च आई गेआ ऐ कने तिन्हीं अहां जो समझ दित्तियो ऐ, कि अहां तिस सच्चे परमात्मे जो पणछैणन; कने अहां तिस च जेह्ड़ा सच्च ऐ, मतलब तिसदे पुत्तर यीशु मसीह च रैंह्दे हन। सच्चा परमात्मा कने सदा दी ज़िन्दगी ऐई ऐ।</verse>
				<verse number="21">हे मेरे बच्चो, अपणे आप्पे जो मूर्तियां ते बचाई करी रखा।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="63">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं यूहन्ना जेह्ड़ा कलीसिया दा अगुआ ऐ, मैं एह़ चिठ्ठी तिसा जणासा दे कने तिसादे बच्चेयां दे नांऐ पर लिखा दा ऐ, जिसा जो परमात्मे चुणेया ऐ। मैं सच्च-बिच्च तुहां सारेयां नैं प्यार रखदा ऐ कने सिर्फ मैंई नीं; अपर सैह़ सारे भी जेह्ड़े सच्चाईया जो जाणदे हन, तुहां नैं प्यार रखदे हन।</verse>
				<verse number="2">सैह़ सच्च जेह्ड़ा अहां च पक्का बणी रैंह्दा ऐ, कने सदा तांई अहां सौगी मजबूत रैंह्गा।</verse>
				<verse number="3">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि पिता परमात्मा, कने पिता दे पुत्तर यीशु मसीह दिया तरफा ते अनुग्रह कने दया कने सांति, सच्च कने प्यारे समेत अहां सौगी रैंह्गे।</verse>
				<verse number="4">मैं बड़ा खुस होएया कि मैं तेरे कुच्छ बच्चेयां जो तिस हुक्मे मताबक, जेह्ड़ा अहां जो पिता दिया तरफा ते मिल्लेया था, सच्चाईया पर चलदे होये पाया।</verse>
				<verse number="5">हुण हे नारी, मैं तिज्जो कोई नौआं हुक्म नीं, अपर सैई जेह्ड़ा सुरू ते अहां अल्ल ऐ, लिखदा ऐ। कने तिज्जो नैं विणती करदा ऐ कि अहां इक्की दूये नैं प्यार रखन।</verse>
				<verse number="6">कने प्यार एह़ ऐ कि अहां तिसदे हुक्मां मताबक चलण। एह़ सैई हुक्म ऐ जेह्ड़ा तुहां सुरू ते सुणेया ऐ, कने तुहां जो इस पर चलणा भी चाइदा।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि मते सारे लोक दूयेयां जो भरमाणे तांई इस संसारे च आई गियो हन, जेह्ड़े एह़ नीं मनदे कि यीशु मसीह सरीरे च होई नैं आया। भरमाणे आल़ा कने मसीह दे बरोधी ऐई हन।</verse>
				<verse number="8">इसतांई अपणे बारे च चौकन्ने रेह्आ, कि जेह्ड़ी मेहनत अहां परमात्मे दिया सेवा तांई कित्ती ऐ तिसा जो तुहां गुआई मत देआ, अपर सदा दी ज़िन्दगिया दा पूरा प्रतिफल़ पा।</verse>
				<verse number="9">जेह्ड़ा कोई मसीह दी सिक्षा ते भटकी जांदा ऐ, कने तिसा च बणी नीं रैंह्दा, तिस सौगी परमात्मा नीं। जेह्ड़ा कोई तिसदिया सिक्षा च पक्का रैंह्दा ऐ, तिस सौगी पिता भी ऐ कने पुत्तर भी ऐ।</verse>
				<verse number="10">जे कोई तुहां अल्ल औयें, कने मसीह दी सच्ची सिक्षा ना दैं, ना तां तिसियो घरे च औणां देआ कने ना तिसदा सुआगत करा।</verse>
				<verse number="11">क्जोकि जेह्ड़ा कोई ऐदेय माणुये दा सुआगत करदा ऐ, सैह़ तिसदे बुरे कम्मां च साझी हुंदा ऐ।</verse>
				<verse number="12">मिन्जो मतिआं गल्लां तुहां जो लिखणियां हन, अपर कागज कने स्याईया नैं नीं लिखणा चांह़दा, अपर आस ऐ कि मैं तुहां अल्ल ओंगा कने आमणै-सामणै गल्लबात करगा, जिसते तुहां दी खुसी पूरी होई जां।</verse>
				<verse number="13">तेरी बैह्णी दे बच्चे जिन्हां जो परमात्मे चुणेया ऐ, सैह़ ऐत्थु हन, कने तिज्जो नमस्कार ग्ला दे हन।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="64">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं यूहन्ना जेह्ड़ा कलीसिया दा अगुआ ऐ, मैं एह़ चिठ्ठी गयुसे दे नांऐ पर लिखा दा ऐ, जिस नैं मैं सच्ची च प्यार रखदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">हे मेरे प्यारे बसुआसी भाऊ, मैं एह़ प्रार्थना करदा ऐ, कि जिंआं तू आत्मिक तरक्की करदा ऐ। तिंआं ई तू सारियां गल्लां च तरक्की करैं, कने भला चंगा रैंह्।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि जाह़लू बसुआसी भाऊआं आई नैं, तेरे तिस सच्च दी गवाही दित्ती, जिसा पर तू सच्च-बिच्च चलदा ऐ, तां मैं बड़ा ई खुस होएया।</verse>
				<verse number="4">मिन्जो इसते बधी नैं होर कोई खुसी नीं, कि जिसियो मैं सुणैं, कि सैह़ सारे जेह्ड़े मेरे बाल-बच्चेयां साइआं हन सच्चाई पर चलदे हन।</verse>
				<verse number="5">हे मेरे प्यारे बसुआसी भाऊ, जेह्ड़ा कुच्छ तू तिन्हां बसुआसी भाऊआं सौगी भले कम्म करदा ऐ, कने जेह्ड़े अजनबी हन, तिन्हां सौगी भी बसुआसी होई नैं तिंआं ई कर।</verse>
				<verse number="6">तिन्हां अजनबियां कलीसिया दे सामणै तेरे प्यारे दी गवाही दित्तियो थी। जे तू तिन्हां जो इस तरीके नैं विदा करगा जेह्ड़ा तरीका परमात्मे दे लोकां तांई ठीक ऐ तां खरा करगा।</verse>
				<verse number="7">क्जोकि सैह़ मसीह दे कम्मे तांई निकल़ेयो हन, कने होरनी जातिआं दे लोकां ते कोई भी मदत नीं लैंदे।</verse>
				<verse number="8">इसतांई ऐदेयां दा सुआगत करणा चाइदा, जिसते अहां भी तिन्हां दे साझी होई जान, जेह्ड़े सच्चाईया पर कम्म करदे हन।</verse>
				<verse number="9">मैं कलीसिया जो इसदे बारे च इक्क चिठ्ठी लिखियो थी, अपर दियुत्रिफेस जेह्ड़ा तिन्हां च बड्डा बणना चांह़दा ऐ, अहां जो नीं अपनांदा।</verse>
				<verse number="10">इसतांई जाह़लू मैं ओंगा, तां तिसदे कम्मां दी जेह्ड़ा सैह़ करा दा ऐ, याद करांगा, कि सैह़ अहां दे बारे च बुरिआं-बुरिआं गल्लां बकदा ऐ। कने इस पर भी तसल्ली नीं करी नैं अप्पु ई बसुआसी भाऊआं जो नीं अपनांदा। कने जेह्ड़े बसुआसी भाऊ बाहरे ते ओंदे हन, तिन्हां जो कलीसिया दे लोक अपनाणा चांह़दे हन, अपर सैह़ मना करदा ऐ कने कलीसिया ते कड्डी दिंदा ऐ।</verse>
				<verse number="11">हे मेरे प्यारे बसुआसी भाऊ, बुराईया दे नीं अपर भलाईया दे पचांह़ चल। जेह्ड़े भलाई करदे हन, सैह़ परमात्मे दे पास्से ते हन। अपर जेह्ड़ा बुराई करदा ऐ, तिन्हीं परमात्मे जो नीं दिख्या।</verse>
				<verse number="12">दिमेत्रियुसे दे बारे च सारेयां, अपर सच्चाईया भी अप्पु ई गवाही दित्ती। कने अहां भी गवाही दिंदे हन, कने तू जाणदा ऐ कि अहां दी गवाही सच्ची ऐ।</verse>
				<verse number="13">मिन्जो तिज्जो तांई बड़ा कुच्छ लिखणा तां था, अपर स्याईया कने कलमा नैं नीं लिखणा चांह़दा।</verse>
				<verse number="14">अपर मिन्जो आस ऐ कि तिज्जो नैं तौल़ी मिलगा, ताह़लू अहां आमणै-सामणै गल्लबात करगे।</verse>
				<verse number="15">तिज्जो सांति मिलदी रैंह्। ऐत्थु दे साथी तिज्जो नमस्कार ग्लांदे हन। औत्थू दे साथियां दे नां लेई-लेई नैं भी नमस्कार ग्लाई देआं।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="65">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">मैं यहूदा जेह्ड़ा यीशु मसीह दा दास कने याकूबे दा लोक्का भाऊ ऐ, मैं एह़ चिठ्ठी तिन्हां लोकां दे नांऐ पर लिखा दा ऐ, जेह्ड़े परमात्मे दे जरिये तिस च बसुआस करणे तांई सद्देयो हन। अहां दा पिता परमात्मा तुहां नैं प्यार करदा ऐ कने यीशु मसीह दे जरिये तुहां जो बचांदा ऐ।</verse>
				<verse number="2">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि तुहां जो परमात्मे ते मती सारी दया, सांति कने प्यार मिलदा रैंह्।</verse>
				<verse number="3">हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, हलांकि मैं परमात्मे दे उद्धारे दे बारे च बड़ी मेहनत करी नैं तुहां जो लिखा दा था, जिस च अहां सारे साझी हन, मैं तुहां जो एह़ लिखणे तांई मजबूर होएया, कि तुहां जो सच्चाईया दी लड़ाई लड़णे तांई हौंसला देई सकैं। परमात्मैं अपणे लोकां जो एह़ सच्चाई इक्क ई बरी देई दित्तियो, जेह्ड़ी कदी नीं बदलदी।</verse>
				<verse number="4">मैं तिज्जो एह़ लिखा दा ऐ कि कुच्छ झूठे सिक्षक अहां सौगी मिल्ली गियो हन, जिन्हां दे बारे च परमात्मे बड़ी पैहल्ले ते ई पवित्रशास्त्रे च ग्लाई दित्या था, कि सैह़ तिन्हां जो सज़ा दिंगा। तिन्हां परमात्मे दे प्यारे दे सुसमाचारे जो कने अनुग्रह जो बगाड़ी करी नाजायज रिस्तेयां दे कम्मां च बदली दित्या ऐ। सैह़ यीशु मसीह दा भी इन्कार करदे हन, जेह्ड़ा अहां दा इक्को ई मालक कने प्रभु ऐ।</verse>
				<verse number="5">हलांकि तुहां जो पैहल्ले ते ई पता ऐ, अपर फिरी भी मैं तुहां जो याद करवाणा चांह़दा ऐ कि प्रभुयैं इस्राएली लोकां जो मिस्र देसे दिया गुलामिया ते छड्डाया था। अपर बादे च जिन्हां तिस पर बसुआस नीं कित्ता, तिन्हां दा तिन्हीं नास करी दित्ता।</verse>
				<verse number="6">तुहां जो तिन्हां सुअर्गदूतां दे बारे च भी सोचणा चाइदा, जेह्ड़े अपणिया पदविया ते खुस नीं थे, जेह्ड़ी परमात्मे तिन्हां जो दित्तियो थी, अपर तिसदे बजाये तिन्हां अपणिया पदविया जो छड्डी दित्ता, परमात्मे तिन्हां सुअर्गदूतां जो न्याय दे ओणे आल़े दिने तिकर संगल़ां नैं बन्नी करी नेहरे च रखेया ऐ।</verse>
				<verse number="7">तिंआं ई सदोम कने अमोरा कने तिन्हां दे अक्खे-बक्खे दे सैहरां जो याद करा, जित्थु दे लोक पापी कने ब्यभिचारी बणी गियो थे, सैह़ अपणियां लाड़ियां जो छड्डी करी दूईआं जणासां पचांह़ चली पैयो थे, इसतांई परमात्मैं तिन्हां जो अग्गी नैं नास करी दित्ता। एह़ जेह्ड़ा तिन्हां सौगी होएया सैह़ तिन्हां झूठे सिक्षकां तांई चतौणी बणी गेई, कि सैह़ भी सदा दी अग्गी दे जरिये नास कित्ते जांगे।</verse>
				<verse number="8">इन्हां उदारणा जो जाणने दे बावजूद भी झूठे सिक्षक एह़ दावा करदे हन, कि परमात्मैं तिन्हां जो सुपणे च एह़ दस्सेया कि सैह़ पाप करी नैं अपणे सरीरां जो भरष्ठ करदे हन, कने प्रभु दे अधिकारां जो नीं मनदे हन, कने सुअर्गदूतां दी निंदा करदे हन।</verse>
				<verse number="9">अपर प्रधान सुअर्गदूत मीकाईलें तिन्हां झूठे सिक्षकां साइआं नीं कित्ता, क्जोकि जाह़लू तिन्हीं सैताने सौगी बैंह्सबाजी करी नैं मूसा भविष्यवक्ता दिया लाह्सा जो लैणे तांई तिसियो चुनौती दित्ती, तां तिन्हीं सुअर्गदूतैं अपणे अधिकारे दा इस्तेमाल करी नैं सैताने दी निंदा नीं कित्ती, अपर एह़ ग्लाया, “प्रभु ई तिज्जो झिड़कैं।”</verse>
				<verse number="10">अपर एह़ लोक जिन्हां गल्लां जो नीं समझदे, तिन्हां दे खलाफ बुरा भला ग्लांदे हन, कने जिन्हां गल्लां जो सैह़ समझदे हन, तिन्हां जो बगैर सोचे समझे जंगली जानवरां साइआं करदे हन, परमात्मा तिन्हां जो सज़ा दिंगा।</verse>
				<verse number="11">तिन्हां लोकां पर हाय। क्जोकि तिन्हां दा बर्ताब आदमे दे जागते केने साइआं बुरा ऐ, धन-दौलता दे लालचे तांई तिन्हां सैई गलती कित्ती, जेह्ड़ी बिलामे कित्तियो थी। कने तिन्हां परमात्मे दे खलाफ भी बगावत कित्ती जिंआं कोरेह कित्तियो थी, इसा बज़ाह ते परमात्मा तिन्हां जो सज़ा दिंगा।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू एह़ लोक तुहां दियां खास सभां च तुहां सौगी खांदे पींदे हन, तां इआं लगदा ऐ कि सैह़ समुंदरे थल्लैं नीं दुस्सणे आल़े खतरनाक सप्पड़ां साइआं हन, जेह्ड़े तुहां दे डुबणे दी बज़ाह बणी सकदे हन। सैह़ तिन्हां बेसर्म गुआले साइआं हन, जेह्ड़े सिर्फ अपणी देखभाल करदे हन। सैह़ तिन्हां बदल़ा साइआं हन, जेह्ड़े दुस्सदे तां हन, अपर बरदे नीं। कने एह़ तिन्हां रूखां साइआं हन, जेह्ड़े पतझड़े दे मौसमे च दो बरी मरी गियो हन, क्जोकि ना सैह़ फल़दे हन, कने जड़ां ते पटौई गियो हन।</verse>
				<verse number="13">तिन्हां दे सर्मनाक कम्म समुंदरी लैहरां दे गंदे झाग्गे साइआं हन। सैह़ भटकणे आल़े तारेयां साइआं हन, जिन्हां जो तिन्हां देयां पापां तांई हमेसा तिकर नरके दे नेहरे रखेया ऐ।</verse>
				<verse number="14">कने हनोके भी, जेह्ड़ा आदमे दी सतमी पीढ़िया ते था, जाह़लू तिन्हीं इन्हां लोकां दे बारे च एह़ भविष्यवाणी करी नैं ग्लाया, कि “दिक्खा, प्रभु जरूर अपणे मते सारे पवित्र दूतां दिया इक्क बड्डी भीड़ा सौगी ओआ दा ऐ।</verse>
				<verse number="15">कि सारे लोकां दा न्याय करैं, कने झूठे सिक्षकां दे सारे बुरे कम्मां तांई जेह्ड़े तिन्हां बुरे बणी नैं कित्यो हन, कने तिन्हां पापी लोकां जो जिन्हां परमात्मे दे खलाफ बुरिआं गल्लां ग्लाईयां, परमात्मा तिन्हां सारेयां जो दोसी ठैहरां।”</verse>
				<verse number="16">एह़ लोक हमेसा परमात्मे दे खलाफ ग्लांदे हन, कने दूयेयां लोकां च खोट कड्डदे हन, सैह़ हमेसा तिन्हां बुरे कम्मां जो करदे हन, जिन्हां जो सैह़ करणा चांह़दे हन। कने सैह़ अपणे फायदे तांई दूयेयां लोकां सौगी चापलूसियां दियां गल्लां करदे हन।</verse>
				<verse number="17">अपर हे प्यारे साथियो बसुआसियो, तुहां तिन्हां गल्लां जो याद रखा, जिन्हां जो अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे प्रेरितां पैहल्ले ई ग्लाई दित्या ऐ।</verse>
				<verse number="18">सैह़ तुहां नैं ग्लांदे थे, “अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे बापस ओणे ते पैहल्ले, ऐदेय लोक हुंगे, प्रभु दा कने तिसदे लोकां दा मजाक डुआंगे। एह़ सैह़ लोक हन, जिन्हां दियां ज़िन्दगियां तिन्हां दियां अपणियां बुरिआं इच्छां दे बसे च हन।”</verse>
				<verse number="19">एह़ सैह़ लोक हन, जेह्ड़े इक्की दूये च बैर पांदे हन; सैह़ अपणिया इच्छा मताबक बर्ताब करदे हन, तिन्हां च पवित्र आत्मा नीं ऐ।</verse>
				<verse number="20">अपर हे मेरे प्यारे साथी बसुआसियो, तुहां लगातार इक्की दूये दी मदत करदे, कने हौंसला दिंदे रेह्आ, कि तुहां पवित्र आत्मा च प्रार्थना कने बसुआस करदे हन। जेह्ड़ी तुहां जो सच्चाईया दा रस्ता दस्सदी ऐ,</verse>
				<verse number="21">कने अपणे आप्पे जो परमात्मे दे प्यारे च बणाई रखा; कने सदा दी ज़िन्दगिया तांई अहां दे प्रभु यीशु मसीह दी दया दी आसा करदे रेह्आ।</verse>
				<verse number="22">तिन्हां सारेयां पर जेह्ड़े शक करदे हन दया करा;</verse>
				<verse number="23">कने कुच्छ होर लोकां जो जिन्हां दे बारे च तुहां जो लगदा कि नरके दिया अग्गी च जा दे हन, जेह्ड़ी कदी नीं बुझदी, तिन्हां जो तौल़ी बाहर खींजी करी बचाई लेआ, कने दूयेयां पर भी दया करा। तुहां जो चाइदा कि सैदेय पापां दे बची करी रेह्आ, ऐत्थु तिकर कि तिन्हां कपड़ेयां ते भी जिन्हां पर बुरेयां कम्मां दे दाग हन।</verse>
				<verse number="24">कने हुण परमात्मा तिस धोखे ते बचाई सकदा ऐ, जेह्ड़ा तुहां जो पापी ज़िन्दगिया ते मिलदा ऐ। सैह़ तुहां जो जेह्ड़ा महिमा नैं भरोया ऐ खुसिया नैं कने बेकसूर करी नैं अप्पु सामणै खरेड़ी सकदा ऐ,</verse>
				<verse number="25">सिर्फ सैई इक्क परमात्मा ऐ, जिन्हीं अहां जो प्रभु यीशु मसीह दे जरिये बचाया। अहां दे प्रभु यीशु मसीह दे जरिये लोक परमात्मे जो आदर दैन, कने तिसदी स्तुति करन। सैह़ इसा गल्ला जो भी समझन, कि सुरू ते ई परमात्मे अल्ल सामर्थ कने अधिकार था, कने ऐ, कने हमेसा रैंह्गा। आमीन।</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="66">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">एह़ कताब तिन्हां गल्लां दे बारे च दस्सदी ऐ, जेह्ड़ियां परमात्मैं यीशु मसीह जो दस्सियां, तांजे सैह़ इन्हां गल्लां जो अपणेयां दासां जो दस्सी सकैं, जिन्हां दा बड़ी तौल़ी होणा जरूरी ऐ: कने यीशुयैं एह़ संदेस अपणे सुअर्गदूते जो घल्ली करी तिसदे जरिये अपणे दास यूहन्ने जो दस्सेया,</verse>
				<verse number="2">इसतांई मैं यूहन्ने जेह्ड़ा कुच्छ दिख्या था, सैह़ सब कुच्छ लिखी दित्ता, मैं इसा कताबा च परमात्मे दा वचन कने सच्चियां गल्लां जेह्ड़ियां यीशु मसीयैं मिन्जो पर प्रगट कित्तियां, सैह़ मैं लिखी दित्तियां।</verse>
				<verse number="3">धन ऐ सैह़ जेह्ड़ा इसा भविष्यवाणिया दे वचने जो पढ़दा ऐ, कने सैह़ जेह्ड़े सुणदे हन कने इस च लिखियां गल्लां जो मनदे हन। क्जोकि एह़ गल्लां तौल़ी होणे आल़िआं हन।</verse>
				<verse number="4">एह़ चिठ्ठी यूहन्ने दे पास्से ते तिन्हां सत्तां कलीसियां दे नांऐ पर ऐ जेह्ड़ियां आसिया प्रदेसे च हन। मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि तुहां जो परमात्मे दे पास्से ते अनुग्रह कने सांति मिल्लैं, कने सैह़ परमात्मा जेह्ड़ा ऐ कने जेह्ड़ा हमेसा था कने जेह्ड़ा ओणे आल़ा ऐ; कने तिन्हां सत आत्मां दे पास्से ते, जेह्ड़ियां परमात्मे दे सिंहासणे दे सामणै हन,</verse>
				<verse number="5">कने यीशु मसीह दे पास्से ते जेह्ड़ा बसुआसे जोग्गा गवाह कने मरेयां ते जिन्दा होणे आल़ेआं च जेठा कने धरतिया दे राजेयां दा हाकम ऐ, तुहां जो अनुग्रह कने सांति मिलदी रैंह्। जेह्ड़ा अहां नैं प्यार रखदा ऐ, कने तिन्हीं अपणे खूने दे जरिये अहां जो पापां ते छड्डाया ऐ।</verse>
				<verse number="6">कने अहां जो इक्क राज्ज कने अपणे पिता परमात्मे तांई याजक भी बणाई दित्या; तिसदी महिमा कने राज्ज जुगा-जुग रैंह्। आमीन।</verse>
				<verse number="7">दिक्खा, सैह़ बदल़ां सौगी ओणे आल़ा ऐ, कने हर कोई तिसियो दिक्खगा, अपर जिन्हां तिसियो सूल़िया पर मारेया था सैह़ भी तिसियो दिक्खगे, कने धरतिया दे सारे लोक तिसदिया बज़ाह ते जोरे नैं रोंगे। हाँ, एह़ जरूर हुंगा! आमीन।</verse>
				<verse number="8">प्रभु परमात्मा, जेह्ड़ा ऐ कने जेह्ड़ा हमेसा ते था कने जेह्ड़ा ओणे आल़ा ऐ, जेह्ड़ा सर्वशक्तिमान ऐ, एह़ ग्लांदा ऐ, “मैंई अलफा कने ओमेगा ऐ।” जिसदा मतलब सुरुआत कने अन्त ऐ।</verse>
				<verse number="9">मैं यूहन्ना, जेह्ड़ा तुहां दा बसुआसी भाऊ कने यीशुये दे दुख, राज्ज, कने सबरे च तुहां दा साझी ऐ, परमात्मे दे वचन, कने यीशुये दिया गवाही दिया बज़ाह ते मैं पतमुस नांऐ दे टापू च था।</verse>
				<verse number="10">मैं प्रभु दी अराधना दे दिन पवित्र आत्मा च भरोई गेआ, कने मैं अपणे पचांह़ तुरही दी बड़ी जोरे दी उआज़ एह़ ग्लांदे सुणी,</verse>
				<verse number="11">“जेह्ड़ा कुच्छ तू दिक्खदा ऐ तिसियो कताबा च लिखी करी सत्तां कलीसियां जो घल्ली दे, मतलब इफिसुस, स्मुरना, पिरगमुन, थुआतीरा, सरदीस, फिलदिलफिया कने लौदीकिया सैहरे जो।”</verse>
				<verse number="12">ताह़लू मैं तिसियो, जेह्ड़ा मिन्जो नैं ग्ला दा था, दिक्खणे तांई पचांह़ मुड़ेया; कने मैं पचांह़ मुड़ी नैं सोन्ने दे सत दीपदान दिक्खे,</verse>
				<verse number="13">कने तिन्हां दीपदानां दे गब्बैं माणुये दे पुत्तरे साइआं इक्की मर्दे जो दिख्या, जिन्हीं पैरां तिकर चोल़ा पैहनेया कने छातिया पर सोन्ने दा पटका बन्नेया था।</verse>
				<verse number="14">तिसदा सिर कने बाल़ चिट्टी ऊना कने वर्फा साइआं चमका दे थे, कने तिसदियां अखीं अग्गी दियां लपटा साइआं थियां।</verse>
				<verse number="15">तिसदे पैर भट्ठिया च तपाईया पीतली साइआं चमका दे थे, कने तिसदी उआज़ पांणिये दे बड्डे झरने साइआं थी।</verse>
				<verse number="16">तिन्हीं अपणे सज्जे हत्थे च सत तारे लियो थे, कने तिसदे मुँऐ ते पेनी दूँ धारां आल़ी तलवार निकल़ादी थी। तिसदा मुँ इतणा चमकदार था, ठीक तिंआं जिंआं सूरज खड़िया दोपैरा चमकदा ऐ।</verse>
				<verse number="17">जाह़लू मैं तिसियो दिख्या तां तिसदे पैरां पर इआं पेई गेआ, मन्ना जिंआं इक्क मुड़दा हुंदा ऐ। अपर तिन्हीं मिन्जो पर अपणा सज्जा हत्थ रखी करी ग्लाया, “मत डर; मैं पैहल्ला कने आखरी ऐ,</verse>
				<verse number="18">कने मैं सैह़ ऐ जेह्ड़ा हमेसा जिन्दा ऐ, इक्क बग्त था जाह़लू मैं मरी गेआ था, अपर हुण मैं जिन्दा ऐ कने हमेसा जिन्दा रैंह्गा; कने मौत्त कने अधोलोक दी चाबियां मिन्जो अल्ल ई हन।</verse>
				<verse number="19">इसतांई जेह्ड़ियां गल्लां तैं दिक्खियां हन कने जेह्ड़ियां गल्लां होआ दियां हन कने जेह्ड़ियां गल्लां इसते बाद होणे आल़िआं हन, तिन्हां सारियां जो लिखी लै।</verse>
				<verse number="20">जेह्ड़े सत तारे तैं मेरे सज्जे हत्थे च दिक्खे, सैह़ तारे सत्तां कलीसियां दे सुअर्गदूत हन, कने सैह़ सत सोन्ने दे दीपदान सत कलीसियां हन।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">तिन्हीं मिन्जो नैं एह़ भी ग्लाया, कि “इफिसुस सैहरे दी कलीसिया दे सुअर्गदूते जो एह़ लिख: मैं जेह्ड़ा सत तारे अपणे सज्जे हत्थे च लेई करी, कने सोन्ने दे सतां दीपदानां दे गब्बैं फिरदा ऐ, तिसदा ग्लाणा ऐई ऐ:</verse>
				<verse number="2">मैं तेरे कम्म कने तेरी मेहनत, कने तेरे सबरे जो जाणदा ऐ; कने एह़ भी कि तू बुरे लोकां जो दिक्खी नीं सकदा, कने जेह्ड़े अपणे आप्पे जो प्रेरित ग्लांदे हन, कने हन नीं, तिन्हां जो तैं परखेया कि सैह़ झूठ ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="3">तैं बड़ा सबर रखी नैं दुख झेले, क्जोकि तैं मिन्जो पर बसुआस कित्ता, कने अह्ल्ली भी तेरा बसुआस मिन्जो पर बड़ा मजबूत ऐ।</verse>
				<verse number="4">अपर मेरी तिज्जो नैं एह़ शकायत ऐ: कि तू मिन्जो नैं हुण सद्देया प्यार नीं करदा जदेया पैहल्लैं करदा था।</verse>
				<verse number="5">इसतांई याद कर कि तू कुत्थू ते थल्लैं पेआ ऐ, कने मने जो बदल कने पैहल्ले साइआं कम्म कर। जे तू मने नीं बदलगा तां मैं तिज्जो अल्ल आई करी तेरे दीपदान जो तिसदिया जगाह ते हटाई दिंगा।</verse>
				<verse number="6">अपर हाँ, तिज्जो च एह़ गल्ल तां ऐ कि तू नीकुलियां दे कम्मां ते नफरत करदा ऐ, जिन्हां ते मैं भी नफरत करदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">जेह्ड़े मेरे संदेसे जो समझणा चांह़दे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कि पवित्र आत्मा कलीसियां नैं क्या ग्लांदा ऐ। जेह्ड़ा बुरिआं ताकतां जो हराई दिंदा ऐ, मैं तिसियो तिस रूखे ते जेह्ड़ा ज़िन्दगी दिंदा ऐ, कने जेह्ड़ा परमात्मे दे सुअर्गलोके च ऐ, फल़ खाणे जो दिंगा।”</verse>
				<verse number="8">भिरी तिन्हीं मिन्जो नैं एह़ भी ग्लाया, कि “स्मुरना सैहरे दी कलीसिया दे सुअर्गदूत जो एह़ लिख: मैं जेह्ड़ा पैहल्ला कने आखरी ऐ, इक्क बग्त था जाह़लू मैं मरी गेआ था, अपर हुण मैं जिन्दा ऐ, तिसदा ग्लाणा ऐई ऐ:</verse>
				<verse number="9">मैं तेरे दुखे कने गरीबिया जो जाणदा ऐ अपर सच्चाई एह़ कि तू अमीर ऐ; कने जेह्ड़े लोक अपणे आप्पे जो यहूदी ग्लांदे हन, अपर सच्चाई ऐ कि सैह़ हन नीं, एह़ लोक दावा करदे हन कि सैह़ परमात्मे पचांह़ चलणे आल़े हन, अपर सच्चाई एह़ ऐ कि सैह़ सैताने पचांह़ चलदे हन, मैं तिन्हां दी इस निंदा जो भी जाणदा ऐ।</verse>
				<verse number="10">जेह्ड़े दुख तिज्जो झेलणा पोंगे, तिन्हां ते मत डर। अपर चौकनै रेह्आ; क्जोकि सैतान तुहां च कुच्छ लोकां जो जेलखाने च पाणे आल़ा ऐ तांजे तुहां परखे जान; कने तुहां जो दसा दिनां तिकर दुख झेलणा पोंगा। प्राण दैणे तिकर बसुआसे जोग्गा बणी रैह्, तां मैं तिज्जो ज़िन्दगिया दा मुकट दिंगा।</verse>
				<verse number="11">जेह्ड़े मेरे संदेसे जो समझणा चांह़दे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कि पवित्र आत्मा कलीसियां नैं ग्लांदा ऐ। जेह्ड़ा बुरिआं ताकतां जो हराई दिंदा ऐ, तिसियो दूईआ मौत्ती ते कोई नकसान नीं पुज्जगा।”</verse>
				<verse number="12">भिरी तिन्हीं मिन्जो नैं एह़ भी ग्लाया, कि “पिरगमुन सैहरे दी कलीसिया दे सुअर्गदूते जो एह़ लिख: मैं सैई ऐ जिस अल्ल दूँ धारां आल़ी तलवार ऐ, तिसदा ग्लाणा ऐई ऐ:</verse>
				<verse number="13">मैं एह़ तां जाणदा ऐ कि तू तित्थु रैंह्दा ऐ जित्थु सैताने दा सिंहासण ऐ; तू लगातार मेरे बसुआसे च मजबूत रैंह्दा ऐ, कने मिन्जो पर बसुआस करणे ते तिन्हां दिनां च भी पचांह़ नीं हटेया जिन्हां दिनां च मेरा बसुआसे जोग्गा गवाह अन्तिपास, तुहां दे सामणै तिसा जगाह पर मारे गेआ जित्थु सैतान रैंह्दा ऐ।</verse>
				<verse number="14">अपर मेरी तिज्जो नैं एह़ शकायत ऐ: कि तेरे ऐत्थु कुच्छ लोक तां ऐदेय हन, जेह्ड़े बिलाम दी सिक्षा जो मनदे हन, जिन्हीं बालाके जो इस्राएली लोकां जो भटकाणे तांई सखाया कि सैह़ मूर्तियां सामणै चढ़ाईयां चीज्जां जो खान कने ब्यभिचार करन।</verse>
				<verse number="15">तिंआं ई तेरे ऐत्थु कुच्छ लोक तां ऐदेय भी हन, जेह्ड़े नीकुलियां दी सिक्षा जो मनदे हन।</verse>
				<verse number="16">इसतांई अपणे मने जो बदल, नीं तां मैं तिज्जो अल्ल तौल़ी ई आई नैं अपणे मुँऐ दी तलवारा नैं तिन्हां सौगी लड़गा।</verse>
				<verse number="17">जेह्ड़े मेरे संदेसे जो समझणा चांह़दे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कि पवित्र आत्मा कलीसियां नैं क्या ग्लांदा ऐ। जेह्ड़ा बुरिआं ताकतां जो हराई दिंदा ऐ, मैं तिसियो कुच्छ मन्ना दिंगा जेह्ड़ा गुप्त च रखेया ऐ, कने तिसियो इक्क चिट्टा पत्थर भी दिंगा; जिस पर इक्क नां लिख्या हुंगा, जिसियो तिसदे लैणे आल़े जो छड्डी नैं होर कोई नीं जाणगा।”</verse>
				<verse number="18">भिरी तिन्हीं मिन्जो नैं एह़ भी ग्लाया, कि “थुआतीरा सैहरे दी कलीसिया दे सुअर्गदूत जो एह़ लिख: कि मैं परमात्मे दा पुत्तर जिसदियां अखीं अग्गी दी लपटा साइआं, कने जिसदे पैर भट्ठिया च तपाईया पीतली साइआं चमका दे हन, तिसदा ग्लाणा ऐई ऐ:</verse>
				<verse number="19">मैं तेरे कम्मां, प्यार, बसुआस, सेवा कने सबरे जो जाणदा ऐ, कने एह़ भी कि तेरे पिछले कम्म पैहल्लेयां कम्मां ते बधी करी हन।</verse>
				<verse number="20">अपर मेरी तिज्जो नैं एह़ शकायत ऐ: कि तू तिसा जणासा इजेबेले जो रैहणा दिंदा ऐ जेह्ड़ी अपणे आप्पे जो भविष्यवक्ता ग्लांदी ऐ, कने मेरे दासां जो ब्यभिचार करणा कने मूर्तियां सामणै चढ़ाईयां चीज्जां जो खाणा सखाई नैं भटकांदी ऐ।</verse>
				<verse number="21">मैं तिसा जो मने बदलणे दा मौका दित्ता, अपर सैह़ अपणे ब्यभिचारे ते अपणे मने नीं बदलणा चांह़दी।</verse>
				<verse number="22">इसतांई मैं तिसा जो बमारिया च पांगा; कने जेह्ड़े तिसा सौगी ब्यभिचार करदे हन जे सैह़ भी तिसादे कम्मां ते मने नीं बदलगे तां तिन्हां जो भी बड़े दुखां पांगा।</verse>
				<verse number="23">मैं तिन्हां जो भी मारी दिंगा, जेह्ड़े तिसा दियां सिक्षां जो मनदे हन; कने ताह़लू सारी कलीसियां जाणी लैंगियां कि हर माणुये दिले जो कने मने जो परखणे आल़ा मैंई ऐ, कने मैं तुहां च हर इक्की जो तिसदे कम्मां मताबक प्रतिफल़ दिंगा।”</verse>
				<verse number="24">अपर तुहां थुआतीरा सैहरे दे बाक्कि लोकां ते, जितणे इसा सिक्षा जो नीं मनदे, कने तिन्हां गल्लां जो सैताने दियां गैहरियां गल्लां ग्लांदे हन, नीं जाणदे, मैं एह़ ग्लांदा ऐ कि मैं तुहां पर होर बोझ नीं बणगा।</verse>
				<verse number="25">अपर हाँ, जेह्ड़ियां सिक्षां तुहां अल्ल हन तिन्हां जो मेरे ओणे तिकर सम्भाल़ी रखा।</verse>
				<verse number="26">जेह्ड़ा बुरिआं ताकतां जो हराई दिंदा ऐ, कने मेरे कम्मां दे तरीके आखरी तिकर करदा रैंह्, मैं तिसियो जाति-जाति दे लोकां पर अधिकार दिंगा,</verse>
				<verse number="27">कने मैं तिसियो राज्ज करणे तांई सैई हक्क दिंगा जेह्ड़ा मेरे पितैं मिन्जो दित्या ऐ। तिसदा राज्ज लोहे साइआं मजबूत हुंगा जेह्ड़ा कदी नीं टूटदा, कने तिसदे दुश्मण चिक्का दे भांडेयां साइआं चकनाचूर होई जांगे।</verse>
				<verse number="28">कने मैं तिसियो भ्यागा दा तारा भी दिंगा, तिसदी जीत्त दस्सणे तांई।</verse>
				<verse number="29">जेह्ड़े मेरे संदेसे जो समझणा चांह़दे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कि पवित्र आत्मा कलीसियां नैं क्या ग्लांदा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">भिरी तिन्हीं मिन्जो नैं एह़ भी ग्लाया, कि “सरदीस सैहरे दी कलीसिया दे सुअर्गदूते जो एह़ लिख: मैं सैई ऐ जिस अल्ल परमात्मे दियां सत आत्मां कने सत तारे हन, सैह़ एह़ ग्लांदा ऐ कि मैं तेरे कम्मां जो जाणदा ऐ, कि तू अप्पु जो मिन्जो पचांह़ चलणे आल़ा सच्चा बसुआसी तां दस्सदा ऐ, अपर असल च तू ऐ नीं।</verse>
				<verse number="2">इसतांई चौकन्ना होई जा, कि जेह्ड़ा तेरे अंदर अह्ल्ली थोड़ा बसुआस बचेया ऐ, तिसियो मजबूत कर; तांजे एह़ भी खत्म नीं होई जां, क्जोकि जेह्ड़ा तू करा दा तिसते परमात्मा खुस नीं ऐ।</verse>
				<verse number="3">इसतांई याद कर कि तैं कुस तरीके नैं सिक्षा हासल कित्ती कने सुणी, कने तिस च बणी रैंह् कने अपणे मने बदल। जे तू चौकन्ना नीं हुंगा तां मैं चोरे साइआं आई जांगा कने तू तिस बग्ते जो कदी नीं जाणी सकगा, जाह़लू मैं तिज्जो सज़ा दैणे तांई ओंगा।</verse>
				<verse number="4">अपर हाँ, सरदीस सैहरे च तेरे ऐत्थु कुच्छ लोक ऐदेय हन, जिन्हां पापां दे जरिये अपणी ज़िन्दगी भरष्ठ नीं कित्ती, सैह़ अपणिया पवित्र ज़िन्दगिया च मिन्जो सौगी रैंह्गे, क्जोकि सैह़ इस जोग्गे हन।</verse>
				<verse number="5">जेह्ड़ा बुरिआं ताकतां जो हराई दिंदा ऐ, तिसियो इस तरीके नैं पवित्र ज़िन्दगी दित्ती जांगी, कने मैं तिसदा नां तिसा ज़िन्दगिया दिया कताबा च कुस भी तरीके नैं नीं कटगा; अपर तिसियो मैं अपणे पिता कने तिसदे सुअर्गदूतां दे सामणै अपनाई लैंगा।</verse>
				<verse number="6">जेह्ड़े मेरे संदेसे जो समझणा चांह़दे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कि पवित्र आत्मा कलीसियां नैं क्या ग्लांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="7">भिरी तिन्हीं मिन्जो नैं एह़ भी ग्लाया, कि “फिलदिलफिया सैहरे दी कलीसिया दे सुअर्गदूते जो एह़ लिख: कि मैं सैई ऐ जेह्ड़ा पवित्र कने सच्च ऐ, कने जिस अल्ल दाऊदे दी चाबी ऐ, जिसियो सैह़ खोली दिंदा तिसियो कोई बंद नीं करी सकदा कने जिसियो सैह़ बंद करी दिंदा तिसियो कोई खोली नीं सकदा, तिसदा ग्लाणा ऐई ऐ:</verse>
				<verse number="8">मैं तेरे कम्मां जो जाणदा ऐ; इसतांई मैं तेरे सामणै इक्क दरवाजा खोली रखेया ऐ, जिसियो कोई बंद नीं करी सकदा; मैं जाणदा ऐ कि तिज्जो अल्ल थोड़ी काबिलियत ऐ, भिरी भी तैं मेरे वचनां दा पालण कित्ता ऐ कने मेरे नांऐ दा इन्कार नीं कित्ता।</verse>
				<verse number="9">इसतांई सैह़ लोक जेह्ड़े सैताने दिया सभा दे हन, सैह़ एह़ दावा करदे हन कि सैह़ परमात्मे दे चुणेयो लोक हन, अपर सच्चाई ऐ कि सैह़ झूठ ग्लांदे हन, इसतांई मैं इआं करगा कि सैह़ आई करी तिज्जो प्रणांम करगे, कने एह़ जाणी लैंगे कि मैं तिज्जो नैं प्यार कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="10">तैं दुखां च भी सबर रखी नैं मेरे वचनां दा पालण कित्ता ऐ, इसतांई मैं तिज्जो परीक्षा दे तिस बग्त बचाई रखगा, मैं भी तिस बग्त इस संसारे दे सारे लोकां जो परखणे तांई ओंगा।</verse>
				<verse number="11">मैं बड़ी तौल़ी ओणे आल़ा ऐ; इसतांई जेह्ड़ा बसुआस तेरा मिन्जो पर ऐ तिसियो सम्भाल़ी करी रख, तांजे कोई भी तेरे इनामे जो खोई नीं लैं।</verse>
				<verse number="12">जेह्ड़ा बुरिआं ताकतां जो हराई दिंदा ऐ, तिसियो मैं अपणे परमात्मे दे मंदरे च इक्क खम्भे साइआं बणांगा, कने सैह़ कदी भी इसियो नीं छड्डगे; कने मैं अपणे परमात्मे दा नां कने अपणे परमात्मे दे सैहरे दा मतलब नौये यरूशलेम दा नां, जेह्ड़ा मेरे परमात्मे ते पास्से सुअर्गे ते लौणे आल़ा ऐ, कने अपणा नौआं नां तिस पर लिखगा।</verse>
				<verse number="13">जेह्ड़े मेरे संदेसे जो समझणा चांह़दे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कि पवित्र आत्मा कलीसियां नैं क्या ग्लांदा ऐ।”</verse>
				<verse number="14">भिरी तिन्हीं मिन्जो नैं एह़ भी ग्लाया, कि “लौदीकिया सैहरे दी कलीसिया दे सुअर्गदूते जो एह़ लिख: कि मैं सैई ऐ जेह्ड़ा आमीन कने बसुआसे जोग्गा कने सच्चा गवाह ऐ, कने सैई ऐ जिसदे जरिये परमात्मे सब कुच्छ बणाया ऐ, तिसदा ग्लाणा ऐई ऐ:</verse>
				<verse number="15">मैं तेरे कम्मां जो जाणदा ऐ कि तू मेरे बसुआसे च तिस पांणिये साइआं ऐ जेह्ड़ा ना तां ठंडा ऐ कने ना तां तत्ता; अपर खरा हुंदा कि तू ठंडा या तत्ता हुंदा।</verse>
				<verse number="16">इसतांई कि तू मेरे बसुआसे च गुणगुणे पांणिये साइआं ऐ, कने जेह्ड़ा ना तां ठंडा ऐ कने ना तां तत्ता; मैं तिज्जो पूरे तरीके नैं अप्पु ते दूर करणे जो त्यार ऐ।</verse>
				<verse number="17">तू ग्लांदा ऐ कि मैं अमीर ऐ कने दौलतमंद होई गेआ ऐ कने मिन्जो कुसा भी चीज्जा दी कमी नीं ऐ; अपर सच्च एह़ नीं ऐ कि तू अह्ल्ली भी अभागा, नीच, गरीब, अन्ना कने भुखा नंगा ऐ।</verse>
				<verse number="18">इसतांई मैं तिज्जो इक्क सलाह दिंदा ऐ कि अग्गी च तपाया सोन्ना मिन्जो ते खरीदी लै कि तू दौलतमंद होई जां, कने चिट्टे कपड़े लेई लै कि पैहनी करी तिज्जो अपणे नंगेपन दी सर्म नीं होयैं, कने अपणियां अखीं च मल़णे तांई सुर्मा लै कि तू दिक्खणा लग्गी पोयैं।</verse>
				<verse number="19">मैं जिन्हां-जिन्हां नैं प्यार करदा ऐ, तिन्हां जो मैं सिक्षा कने सज़ा भी दिंदा ऐ; तांजे सैह़ खरे बणी जान, इसतांई हमेसा खरा करदे रेह्आ, कने पाप करणे ते अप्पु जो रोका।</verse>
				<verse number="20">इसतांई मैं तुहां दे मनां च ओणे तांई तिस माणु साइआं घरे बाहर खड़ोत्या ऐ; जेह्ड़ा अंदर ओणे तांई ठोरा दा ऐ, जे कोई मेरी उआज़ सुणी करी अपणे मने जो मिन्जो तांई खोलगा, तां मैं आई करी तिस सौगी संगति करगा।</verse>
				<verse number="21">जेह्ड़ा बुरिआं ताकतां जो हराई दिंदा ऐ, मैं तिसियो अपणे सौगी अपणे सिंहासणे पर बठाल़गा, जिंआं मैं भी बुरिआं ताकतां जो हराई करी अपणे पिता सौगी तिसदे सिंहासणे पर बेई गेआ।</verse>
				<verse number="22">जेह्ड़े मेरे संदेसे जो समझणा चांह़दे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन कि पवित्र आत्मा कलीसियां नैं क्या ग्लांदा ऐ।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">इन्हां सारियां गल्लां ते बाद मैं एह़ दिख्या कि सुअर्गे च इक्क दरवाजा खुलेया ऐ, कने जिसियो मैं पैहल्लैं तुरही दिया उआज़ा नैं अप्पु सौगी गल्लां करदा सुणेया था, तिन्हीं मिन्जो नैं ग्लाया, “मिन्जो अल्ल ऐत्थु ऊपरेयो आई जा; कने मैं सैह़ गल्लां तिज्जो दस्सगा, जिन्हां दा इन्हां गल्लां ते बाद पूरा होणा जरूरी ऐ।”</verse>
				<verse number="2">तां मैं तिसी बग्त पवित्र आत्मा च भरोई गेआ; कने सुअर्गे च इक्क सिंहासण दिख्या, जिस पर कोई बैठेया ऐ।</verse>
				<verse number="3">जेह्ड़ा तिस पर बैठेया था, सैह़ कीमती यशब कने माणिक्य पत्थरां साइआं दुस्सा दा था, कने तिस सिंहासणे दे चौंन्नी पास्से कीमती मरकत पत्थरे साइआं इक्क सतरंगी धनुष दुस्सा दा था।</verse>
				<verse number="4">तिस सिंहासणे दे चौंन्नी पास्से चौबी सिंहासण थे; कने इन्हां सिंहासणा पर चौबी स्याणे चिट्टे कपड़े पैहनी नैं बैठेयो थे, कने तिन्हां दे सिरां पर सोन्ने दे मुकट थे।</verse>
				<verse number="5">तिस सिंहासणे ते बिजलियां कने गड़ाके निकल़ा दे थे, कने सिंहासणे सामणै अग्गी दे सत दीय्ये बल़ा दे थे, जेह्ड़े परमात्मे दियां सत आत्मां हन,</verse>
				<verse number="6">कने तिस सिंहासणे सामणै सीशे दे समुंदरे साइआं इक्क फर्स था। कने एह़ बड्डा सिंहासण तिन्हां सारियां चीज्जां दे गब्बैं था, कने तिसदे चौंन्नी पास्से चार जिन्दे प्राणी थे, जिन्हां दे गांह भी कने पचांह़ भी अखीं ई अखीं थियां।</verse>
				<verse number="7">पैहल्ला प्राणी शेरे साइआं था, कने दूआ प्राणी बेड़ूये साइआं था, त्रीये प्राणिये दा मुँ माणुये साइआं था, कने चौथा प्राणी उड्डदे बाज्जे साइआं था।</verse>
				<verse number="8">चौंन्नी प्राणियां दे छे-छे पंख थे, कने तिन्हां दे चौंन्नी पास्से कने तिन्हां दे पंखा दे थल्लैं भी अखीं ई अखीं थियां; कने सैह़ रात दिन बगैर अराम कित्यो एह़ ग्लांदे रैंह्दे थे, “पवित्र, पवित्र, पवित्र प्रभु सर्वशक्तिमान परमात्मा! जेह्ड़ा हमेसा था कने जेह्ड़ा ऐ कने जेह्ड़ा ओणे आल़ा ऐ।”</verse>
				<verse number="9">ताह़लू सैह़ प्राणी तिसदी महिमा कने आदर कने धन्यावाद करगे। जेह्ड़ा सिंहासणे पर बैठेया ऐ, कने जेह्ड़ा जुगा-जुग जिन्दा ऐ।</verse>
				<verse number="10">ताह़लू सैह़ चौबी स्याणे सिंहासणे पर बैठणे आल़े सामणै गोड्डेयां दे भार बेई नैं तिसियो प्रणांम करगे, जेह्ड़ा जुगा-जुग तिकर जिन्दा ऐ; कने सैह़ अपणे-अपणे मुकटां जो सिंहासणे सामणै रखी करी एह़ ग्लांगे, कि</verse>
				<verse number="11">“अहां दे प्रभु कने परमात्मा, तू ई महिमा कने आदर कने सामर्थी जोग्गा ऐ, क्जोकि तैंईं सारियां चीज्जां बणाईयां कने एह़ सारियां तेरिया इच्छा ते बणाईयां कने इन्हां दा बज्जूद था।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">जेह्ड़ा सिंहासणे पर बैठेया था, मैं तिसदे सज्जे हत्थे च इक्क कताब दिक्खी जेह्ड़ी अंदरे ते कने बाहरे ते लिखियो थी, कने जेह्ड़ी सत सील्लां लगाई करी बंद कित्तियो थी।</verse>
				<verse number="2">भिरी मैं इक्क ताकतवर सुअर्गदूते जो दिख्या जेह्ड़ा जोरे नैं एह़ ग्लादा था, “इसा कताबा जो खोलणे कने तिसा दियां सील्लां तोड़णे दा हक्क कुसिया अल्ल ऐ?”</verse>
				<verse number="3">अपर ना सुअर्गे च, ना धरतिया पर, ना धरतिया दे थल्लैं कोई भी तिसा कताबा जो खोलणे आल़ा या तिसा जो पढ़णे जोग्गा था।</verse>
				<verse number="4">ताह़लू मैं जोरे-जोरे नैं रोणा लग्गा, क्जोकि तिसा कताबा जो खोलणे आल़ा या तिसा जो पढ़णे जोग्गा कोई नीं मिल्ला।</verse>
				<verse number="5">इसा गल्ला पर तिन्हां स्याणेयां ते इक्क मिन्जो नैं ग्लाणा लग्गा, “मत रो; दिक्ख, यहूदा दे गोत्रे दा सैह़ शेर जेह्ड़ा राजा दाऊदे दे वंशे ते ऐ, तिन्हीं तिसा कताबा जो खोलणे कने तिसा दियां सतां सील्लां जो तोड़णे तांई सैताने जो हराई दित्या ऐ।”</verse>
				<verse number="6">ताह़लू मैं तिस सिंहासणे कने चौंन्नी प्राणियां कने तिन्हां स्याणेयां दे गब्बैं, मन्ना इक्क बलिदान होएया मेम्ना खड़ोत्या दिख्या। तिसदे सत सींग कने सत अखीं थियां; एह़ परमात्मे दियां सत आत्मां हन जेह्ड़ियां सारिया धरतिया पर घल्ली दित्तियां हन।</verse>
				<verse number="7">मेम्ने गांह आई करी तिसदे सज्जे हत्थे ते जेह्ड़ा सिंहासणे पर बैठेया था, तिसा कताबा जो लेई लेआ।</verse>
				<verse number="8">जाह़लू तिन्हीं कताबा जो लेई लेआ, तां सैह़ चारो प्राणी कने सैह़ चौबी स्याणे तिस मेम्ने सामणै गोड्डे भार पेई गै। कने तिन्हां च हर इक्की दे हत्थे च बीण कने धूपे नैं भरोयो सोन्ने दे कटोरे थे, जेह्ड़े लोकां दिया प्रार्थना दे पास्से इसारा करदे हन।</verse>
				<verse number="9">सैह़ एह़ नौआं गीत गा थे, “इसा कताब जो लैणे दा, कने इसा दियां सील्लां खोलणे दा हक्क तिज्जो अल्ल ऐ, क्जोकि तू इक्क मेम्ने साइआं बलिदान होई करी अपणे खूने नैं हर इक्क गोत्र, भासा, देस कने जातिया ते परमात्मे तांई लोकां जो खरीदी लेआ ऐ;</verse>
				<verse number="10">कने तिन्हां जो अहां दे परमात्मे तांई इक्क राजे कने याजक बणाया; कने सैह़ धरतिया पर राजे साइआं राज्ज करगे।”</verse>
				<verse number="11">जाह़लू मैं दुवारी भिरी दिख्या, तां मैं तिस सिंहासणे कने तिन्हां प्राणियां कने तिन्हां स्याणेयां दे चौंन्नी पास्से मते सारे सुअर्गदूतां दी उआज़ सुणी, जिन्हां दी गिणती लखां कने करोड़ां दी थी,</verse>
				<verse number="12">कने सैह़ जोरे-जोरे नैं एह़ ग्लांदे थे, “धन ऐ सैह़ मेम्ना जिसदा बलिदान कित्ता गेआ। क्जोकि तिसदिया सामर्थी, ताकत आदर, कने महिमा दिया बज़ाह ते अहां जो तिसदी स्तुति कने धन्यावाद करणा चाइदा।”</verse>
				<verse number="13">भिरी मैं सुअर्गे च कने धरतिया पर कने धरतिया थल्लै कने समुंदरे दी सारी बणाईयां चीज्जां जो, कने सब कुच्छ जेह्ड़ा तिन्हां च ऐ, एह़ ग्लांदे सुणेयां, कि “मेम्ने दी कने तिसदी, जेह्ड़ा सिंहासणे पर बैठेया ऐ, स्तुति आदर, महिमा कने राज्ज जुगा-जुग बणी रैंह्।”</verse>
				<verse number="14">कने चौंन्नी प्राणियां “आमीन” ग्लाया, कने स्याणेयां गोड्डेयां भार पेई करी तिसियो प्रणांम कित्ता।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">भिरी मैं दिख्या कि मेम्नैं तिन्हां सतां सील्लां ते इक्की सील्ला जो खोलेया; कने तिन्हां चौंन्नी प्राणियां ते इक्की प्राणिये दी बदल़े दे गड़ाकेयां साइआं उआज़ सुणी, “जा हुण गांह बध।”</verse>
				<verse number="2">तिसी बग्त मिन्जो इक्क चिट्टा घोड़ा दुस्सेया, कने तिसदे हत्थे च, जेह्ड़ा घोड़े पर बैठेया था इक्क धनुष था; कने तिसियो इक्क मुकट पैहनाया गेआ, कने सैह़ सुअर्गे ते निकल़ी करी इक्क जीत्त हासल कित्तेयां साइआं चली गेआ, तांजे धरतिया पर भिरी जीत्त हासल करी सकैं।</verse>
				<verse number="3">जाह़लू मेम्नैं दूई सील्ल खोली, तां मैं दूये प्राणिये जो एह़ ग्लांदे सुणेया, “जा हुण गांह बध।”</verse>
				<verse number="4">भिरी इक्क होर घोड़ा दुस्सेया, जेह्ड़ा अग्गी साइआं लाले रंगे दा था; तिसियो जेह्ड़ा तिस घोड़े पर बैठेया था इक्क बड्डी तलवार दित्ती गेई कने तिसियो धरतिया ते सांतिया जो दूर करणे दा हुक्म दित्ता, कि लोक इक्की दूये दा खून करन।</verse>
				<verse number="5">जाह़लू मेम्नैं त्री सील्ल खोली, तां मैं त्रीये प्राणिये जो एह़ ग्लांदे सुणेया, “जा हुण गांह बध।” कने तिसी बग्त मिन्जो इक्क होर काल़ा घोड़ा दुस्सेया; तिसदे हत्थे च जेह्ड़ा घोड़े पर बैठेया था इक्क त्रकड़ी थी।</verse>
				<verse number="6">कने मैं तिन्हां चौंन्नी प्राणियां बिच्च इक्क सब्द एह़ ग्लांदे सुणेया, कि “ओणे आल़े दिनां च बड़ा बड्डा अकाल पोंगा इसतांई इक्क किलो कणक कने त्रै किलो जौं खरीदणे तांई इक्की दिने दी दिहाड़ी बड़ी भरी ऐ, अपर तेल कने अंगूरा दे रसे दा नकसान मत होणा दिंदा।”</verse>
				<verse number="7">जाह़लू मेम्नैं चौथी सील्ल खोली, तां मैं चौथे प्राणिये जो एह़ ग्लांदे सुणेया, “जा हुण गांह बध।”</verse>
				<verse number="8">कने मिन्जो तिसी बग्त इक्क पीले रंगे दा घोड़ा दुस्सेया; जेह्ड़ा तिस घोड़े पर बैठेया था, तिसदा नां मौत्त था, कने मौत्ती दा राज्ज तिसदे पचांह़-पचांह़ ओआ दा था; कने तिसियो धरतिया दे इक्क चौथे हिस्से पर एह़ हक्क दित्ता, कि तलवार, अकाल, मरी, कने धरतिया दे जानवरां दे जरिये लोकां जो मारी दैं।</verse>
				<verse number="9">जाह़लू मेम्नैं पंजमी सील्ल खोली, तां मैं वेदी दे थल्लै तिन्हां दे प्राणा जो दिख्या जेह्ड़ा परमात्मे दे वचने दिया बज़ाह ते कने तिसा गवाहिया दिया बज़ाह ते जेह्ड़ी तिन्हां दित्तियो थी तिन्हां दा वध करी दित्या था।</verse>
				<verse number="10">तिन्हां जोरे-जोरे नैं ग्लाया, “हे पवित्र कने सच्चे प्रभु; तू धरतिया दे तिन्हां बुरे लोकां जो सज़ा दैणे तांई इतणी देर क्जो करा दा ऐ? अहां तिज्जो नैं विणती करदे हन, कि तू तिन्हां लोकां नैं अहां दा बदला लै जिन्हां अहां दा खून कित्या ऐ।”</verse>
				<verse number="11">तिन्हां च हर इक्की जो चिट्टा कपड़ा दित्ता गेआ, कने तिन्हां नैं ग्लाया गेआ कि होर थोड़ी देर तिकर इन्तजार करा, क्जोकि तुहां दे कुच्छ होर भी संगी साथी कने बसुआसी भाऊ हन, जिन्हां दा खून भी तुहां साइआं कित्ता जांगा। जाह़लू तिन्हां दी जिन्हां दा खून कित्या गिणती पूरी होई जांगी, सिर्फ ताह़लू ई मैं बदला लैंगा।</verse>
				<verse number="12">जाह़लू मेम्नैं छेमी सील्ल खोली, तां मैं दिख्या कि इक्क बड्डा हिल्लण होएया, कने सूरज कम्बले साइआं काल़ा कने पूरा चन्द्रमा खूने साइआं लाल होई गेआ।</verse>
				<verse number="13">अम्बरे दे तारे धरतिया पर इआं पै जिंआं बड्डे तफाने नैं हिल्ली करी धूड़े दे रूखे ते कच्चे फल़ झड़दे हन।</verse>
				<verse number="14">अम्बर इआं गायब होई गेआ जिंआं इक्क कागज लपेटया जांदा ऐ। कने हर इक्क प्हाड़ कने टापू अपणी-अपणी जगाह ते खिसकी गेआ।</verse>
				<verse number="15">इसदा नतीजा एह़ होएया, कि धरतिया दे राजे, प्रधान, अधिकारी, दौलतमंद, ताकतवर लोक, हर इक्क दास कने हर इक्क अजाद प्हाड़ां दियां गुफां च कने चट्टाना च जाई लुक्के,</verse>
				<verse number="16">कने प्हाड़ां कने चट्टाना नैं ग्लाणा लग्गे, “अहां जो ढक्की लेआ; तांजे सैह़ जेह्ड़ा सिंहासणे पर बैठेया ऐ, अहां जो नीं दिक्खी सकैं, कने मेम्ने दिया सज़ा ते बची सकन।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि तिन्हां दिया सज़ा दा डरौणा दिन आई रेह्आ ऐ, कने कोई भी इसा सज़ा ते बची नीं सकगा।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">इसते बाद मैं धरतिया दे चौंन्नी कुणेयां पर चार सुअर्गदूत दिक्खे। जेह्ड़े धरतिया दे चौंन्नी पास्से ते ओणे आल़ी हौआ जो रोकी करी खड़ोत्यो थे। तांजे धरतिया या समुंदरे या कुसी रूखे च हौआ नीं चल्लैं।</verse>
				<verse number="2">भिरी मैं इक्क होर सुअर्गदूते जो जिन्दे परमात्मे दी मोहर लेई करी पूरब दिसा ते ऊपरेयो ओंदे दिख्या; तिन्हीं तिन्हां चौंन्नी सुअर्गदूतां नैं जिन्हां जो धरती कने समुंदरे दा नकसान करणे दा हक्क दित्या था, जोरे नैं ग्लाया,</verse>
				<verse number="3">“जाह़लू तिकर अहां अपणे परमात्मे दे दासां दे मत्थे पर मोहर नीं लगाई दैन, ताह़लू तिकर धरतिया दा, समुंदरे दा कने रूखां दा नास मत करदा।”</verse>
				<verse number="4">कने जिन्हां पर मोहर लगाईयो थी मैं तिन्हां दी गिणती सुणी, इस्राएल देसे दियां औलादी दे सारे गोत्रां च इक्क लख चौताली हज़ार लोकां पर मोहर लगाई:</verse>
				<verse number="5">यहूदे दे गोत्रे च बाराह हज़ार लोकां पर मोहर लगाई; रूबेन दे गोत्रे च बाराह हज़ार लोकां पर, गाद दे गोत्रे च बाराह हज़ार लोकां पर, आशेर दे गोत्रे च बाराह हज़ार लोकां पर, नप्ताली दे गोत्रे च बाराह हज़ार लोकां पर, मनश्शिह दे गोत्रे च बाराह हज़ार लोकां पर, शमौने दे गोत्रे च बाराह हज़ार लोकां पर, लेविये दे गोत्रे च बाराह हज़ार लोकां पर, इस्साकार दे गोत्रे च बाराह हज़ार लोकां पर, जबूलून दे गोत्रे च बाराह हज़ार लोकां पर, यूसुफे दे गोत्रे च बाराह हज़ार लोकां पर, कने बिन्यामीन दे गोत्रे च बाराह हज़ार लोकां पर मोहर लगाई।</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">इसते बाद मैं दिख्या, कि लोकां दी इतणी बड्डी भीड़ थी, कने कोई भी तिसा जो गिणी नीं सकदा था, तिसा भीड़ा च हर इक्क देस, गोत्र, जाति कने भासा दे लोक थे, कने सैह़ चिट्टे कपड़े पैहनी करी कने अपणे हत्थां च खजूरे दियां डाल़िआं लेई करी सिंहासणे सामणै कने मेम्ने सामणै खड़ोत्यो थे।</verse>
				<verse number="10">कने जोरे-जोरे नैं डड्डी करी ग्लांदे थे, “उद्धारे तांई अहां दे परमात्मे दी, जेह्ड़ा सिंहासणे पर बैठेया ऐ, कने मेम्ने दी जय-जयकार होयैं।”</verse>
				<verse number="11">कने सारे सुअर्गदूत, तिस सिंहासणे, कने स्याणेयां कने चारों प्राणियां दे चौंन्नी पास्से खड़ोत्यो थे; भिरी सैह़ सिंहासणे सामणै गोड्डेयां भार पेई गै कने परमात्मे जो प्रणांम करी नैं ग्लाणा लग्गे,</verse>
				<verse number="12">“आमीन। अहां दे परमात्मे दी स्तुति, महिमा, ज्ञान, धन्यावाद, आदर, सामर्थ कने ताकत जुगा-जुग बणी रैंह्। आमीन।”</verse>
				<verse number="13">इसा गल्ला पर स्याणेयां च इक्की मिन्जो नैं ग्लाया, “एह़ चिट्टे कपड़े आल़े कुण हन? कने कतांह ते आएयो हन?”</verse>
				<verse number="14">मैं तिस नैं ग्लाणा लग्गा, “हे मालक, मिन्जो नीं पता अपर तू ई जाणदा ऐ।” तिन्हीं मिन्जो नैं ग्लाया, एह़ सैह़ लोक हन, जिन्हां दी मौत्त बड़े दुख झेलणे दिया बज़ाह ते होईयो थी कने जिन्हां मेम्ने दे बलिदाने दे जरिये परमात्मे दिया नजरा च अपणे आप्पे जो पवित्र करी लेआ ऐ।</verse>
				<verse number="15">इसतांई “सैह़ परमात्मे दे सिंहासणे सामणै हाजर हन, कने सैह़ दिन-रात अपणे घरे च परमात्मे दी सेवा करदे हन, कने जेह्ड़ा सिंहासणे पर बैठेया ऐ, सैह़ तिन्हां बिच्च रैंह्गा कने तिन्हां दी देखभाल करगा।</verse>
				<verse number="16">सैह़ भिरी भुखे कने प्यासे नीं हुंगे; कने ना तां सूरजे दी गर्मी तिन्हां जो जल़ांगी, ना तां कुसी होर तपसा नैं झुलसगे।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि मेम्ना जेह्ड़ा सिंहासणे दे बिच्च खड़ोत्या ऐ तिन्हां दी रखवाल़ी करगा, ठीक तिंआं ई जिंआं इक्क गुआल़ा अपणियां भेड्डां दी रखवाल़ी करदा ऐ; ‘कने सैह़ तिन्हां जो तिस पांणिये दे छरुड़ूये अल्ल लेई जांगा, जेह्ड़ा सदा दी ज़िन्दगी दिंदा ऐ’, ‘कने परमात्मा तिन्हां दे सारे दुखां जो दूर करी दिंगा।’”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">जाह़लू मेम्नैं सतमी सील्ल खोली, तां जेह्ड़े सुअर्गे थे, सैह़ अधे घंटे तिकर सांत होई गै।</verse>
				<verse number="2">ताह़लू मैं तिन्हां सत्तां सुअर्गदूतां जो दिख्या जेह्ड़े परमात्मे सामणै खड़ोत्यो रैंह्दे हन, कने तिन्हां जो सत तुरहियां दित्तियां गियां।</verse>
				<verse number="3">भिरी इक्क होर सुअर्गदूत सोन्ने दा धूपदान लेई करी आया, कने वेदिया बक्खे खड़ोई गेआ; कने मता धूप दित्ता गेआ कि सब पवित्र लोकां दिया प्रार्थना सौगी सोन्ने दिया तिसा वेदिया पर चढ़ान, जेह्ड़ी सिंहासणे सामणै ऐ।</verse>
				<verse number="4">तिस धूपे दा धूँ पवित्र लोकां दिया प्रार्थना समेत सुअर्गदूते दे हत्थे नैं परमात्मे सामणै पुज्जी गेआ।</verse>
				<verse number="5">ताह़लू सुअर्गदूतैं धूपदान लेई करी तिस च वेदिया ते भखदे क्योले भरे कने धरतिया पर सट्टी दित्ते; कने बदल़ां दे गड़ाके, बिजल़ी चमकणा कने हिल्लण होणा लग्गे।</verse>
				<verse number="6">ताह़लू तिन्हां सत्तां सुअर्गदूतां जिन्हां अल्ल सत तुरहियां थियां तिन्हां जो बजाणे तांई त्यार होये।</verse>
				<verse number="7">पैहल्ले सुअर्गदूतैं तुरही बजाई, कने तिसी बग्त आणी दी बरखा कने खूने नैं मिल्लेयो अंगारे धरतिया पर पै; इसा बज़ाह ते धरतिया दा त्रीआ हिस्सा फकौई गेआ, कने रूखां दा भी त्रीआ हिस्सा फकौई गेआ, कने सारा सैला घाह भी जल़ी गेआ।</verse>
				<verse number="8">दूये सुअर्गदूतैं तुरही बजाई, तां मन्ना अग्गी नैं जल़दा इक्क बड्डा प्हाड़ समुंदरे च पेई गेआ; इसा बज़ाह ते समुंदरे दा त्रीआ हिस्सा खून बणी गेआ,</verse>
				<verse number="9">कने समुंदरे दे त्रीये हिस्से दे सारे जन्तु मरी गै कने त्रीये हिस्से दे जाह्ज नास होई गै।</verse>
				<verse number="10">त्रीयें सुअर्गदूतैं तुरही बजाई, कने इक्क बड्डा तारा जेह्ड़ा मशाला साइआं जल़दा था सुअर्गे ते टूटेया, जिसदिया बज़ाह ते सैह़ नदियां दे त्रीये हिस्से पर कने पांणिये दे झरने पर आई पेआ।</verse>
				<verse number="11">तिस तारे दा नां नागदौना ऐ। कने पांणिये दा त्रीआ हिस्सा नागदौने साइआं कौड़ा होई गेआ, कने बड़े माणु तिस पाणी दे कौड़े होई जाणे ते मरी गै।</verse>
				<verse number="12">चौथे सुअर्गदूतैं तुरही बजाई, कने सूरजे दा त्रीआ हिस्सा, कने चन्द्रमे दा त्रीआ हिस्सा कने तारेयां दे त्रीये हिस्से पर मुसीबत आई, जिसदिया बज़ाह ते तिन्हां त्रीआ हिस्सा नेहरा होई गेआ कने दिने दा त्रीआ हिस्सा परगड़ा नीं रेह्आ, कने तिंआं ई राती भी।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू मैं भिरी दिख्या, तां अम्बरे च इक्क बाज्जे जो उड़दे कने जोरे-जोरे नैं एह़ ग्लांदे सुणेया, “तिन्हां सुअर्गदूतां दी तुरहिया दिया बज़ाह ते जिसा दा बजाणा अह्ल्ली बाक्कि ऐ धरतिया दे रैहणे आल़ेआं पर हाय, हाय, हाय।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">ताह़लू पंजमे सुअर्गदूतैं तुरही बजाई, तां मैं सुअर्गे ते धरतिया पर इक्क तारा टिरदा दिख्या, कने तिसियो इक्क चाबी अथाह कुंडे दी चाबी दित्ती।</verse>
				<verse number="2">तिन्हीं अथाह कुंड खोलेया, कने कुंडे च बड्डिया भट्ठिया साइआं धुआं उठेया, कने तिस कुंडे दे धूयें दिया बज़ाह ते सूरज, कने अम्बर काल़ा होई गेआ।</verse>
				<verse number="3">तिस धूयें नैं धरतिया पर टिड्डियां निकल़ियां, कने तिन्हां जो धरतिया दे डंग्गुआं साइआं डसणे दी ताकत दित्ती गेई।</verse>
				<verse number="4">तिन्हीं ग्लाया कि ना तां धरतिया दे घाऐ जो, ना कुसी हरियालिया जो, ना कुसी रूखे जो नकसान पजा, सिर्फ तिन्हां माणुआं जो नकसान पजा जिन्हां दे मत्थे पर परमात्मे दी मोहर नीं ऐ।</verse>
				<verse number="5">कने तिन्हां जो लोकां जो जान्नी ते मारने दा नीं अपर पंज मीहने तिकर दर्द दैणे दा हक्क दित्या। कने तिन्हां दी दर्द ऐदई थी जिंआं डंग्गु दे डंग मारने ते माणुये जो हुंदी ऐ।</verse>
				<verse number="6">तिन्हां दिनां च माणु मौत्ती जो तोपगे, अपर सैह़ मरी नीं सकगे; कने मरने दी इच्छा तां करगे, अपर तिन्हां जो मरने दा कोई रस्ता नीं मिलगा।</verse>
				<verse number="7">तिन्हां टिड्डियां दे अकार लड़ाईया तांई त्यार कित्यो घोड़ेयां साइआं थे, कने तिन्हां दे सिरां पर मन्ना सोन्ने दे मुकट थे; कने तिन्हां दे मुँ माणुआं साइआं थे।</verse>
				<verse number="8">तिन्हां दे बाल़ जणासा दे बाल़ां साइआं लम्मे कने दंद शेरां दे दंदा साइआं मजबूत थे।</verse>
				<verse number="9">तिन्हां लोहे दा कवच पैहनेया था; कने तिन्हां दे पंखा दी उआज़ ऐदई थी जिंआं रत्थां कने मते घोड़ेयां दे दौड़णे दी उआज़ ओंदी थी।</verse>
				<verse number="10">तिन्हां दी पूंछ डंग्गुआं दे डंगे साइआं थी, कने तिन्हां जो पंज मीहने तिकर माणुआं जो दुख दैणे दी सामर्थ मिलियो थी, सैह़ तिन्हां दिया पूंछा च थी।</verse>
				<verse number="11">तिस अथाह कुंडे दा दूत तिन्हां दा राजा था; तिसदा नां इब्रानी भासा च अबद्दोन, कने यूनानी भासा च अपुल्लयोन ऐ।</verse>
				<verse number="12">पैहल्ला खतरा बित्तिया, दिक्खा, हुण इसते बाद दो खतरे होर ओणे आल़े हन।</verse>
				<verse number="13">जाह़लू छेमे सुअर्गदूतैं तुरही बजाई तां सोन्ने दा धूपदान जेह्ड़ा परमात्मे सामणै ऐ तिसदे सींगा ते मैं इक्क ऐदई उआज़ सुणी</verse>
				<verse number="14">मन्ना कि कोई छेमे सुअर्गदूते नैं जिस अल्ल तुरही थी, ग्ला दा ऐ, “तिन्हां चौंन्नी दूतां जो जेह्ड़े बड्डी नदी फराता दे कंडे बन्नेयो हन, खोली दे।”</verse>
				<verse number="15">तिन्हां चौंन्नी दूतां जो जेह्ड़े तिस बग्त, दिन, मीहने तांई त्यार रखेयो थे, त्रीआ हिस्सा माणुआं दा नास करणे तांई अजाद करी दित्ते गै।</verse>
				<verse number="16">तिन्हां दिया सेना दे सवारां दी गिणती बी करोड़ थी; मैं तिन्हां दी गिणती सुणी।</verse>
				<verse number="17">मिन्जो इस दर्शने च घोड़े कने तिन्हां दे ऐदेय सवार दुस्से जिन्हां दे कवच अग्गी साइआं लाल, नीलमणि, कने गंधका साइआं पीले थे, कने तिन्हां घोड़ेयां दे सिर शेरां दे सिरां साइआं थे; कने तिन्हां दे मुँ ते अग्ग, धुआं कने गंधक निकल़ादी थी।</verse>
				<verse number="18">इन्हां त्रीनी खतरेयां; मतलब अग्ग, धूयें कने गंधक ते, जेह्ड़े तिसदे मुँऐ ते निकल़दे थे माणुआं दा त्रीआ हिस्सा मारी दित्ता।</verse>
				<verse number="19">क्जोकि तिन्हां घोड़ेयां दी ताकत तिन्हां दे मुँऐ कने तिन्हां दियां पूंछा च थी; इसतांई कि तिन्हां दियां पूंछा सर्पां साइआं थियां, कने तिन्हां पूंछा दे सिर भी थे कने जिन्हां दे जरिये दर्द दिंदे थे।</verse>
				<verse number="20">बाक्कि माणुआं जेह्ड़े तिन्हां खतरेयां ते नीं मरेयो थे, अपणे हत्थां दे कम्मां ते मन नीं बदलेया, कि दुष्टआत्मां दी, सोन्ने, चाँदी, पित्तल़, पत्थर कने लकड़ी दियां मूर्तियां दी अराधना नीं करन, जेह्ड़ियां ना तां दिक्खदियां, ना सुणदियां, ना चली सकदियां हन;</verse>
				<verse number="21">कने जेह्ड़ा खून, टूणा, ब्यभिचार, कने चोरियां, तिन्हां कित्तियां थियां, तिन्हां ते मन नीं बदलेया।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">भिरी मैं इक्क होर ताकतवर सुअर्गदूते जो सुअर्गे ते लौंदे दिख्या, जिसियो बदल़ां चौंन्नी पास्सेयां ते घेरेया था। तिसदे सिरे दे चौंन्नी पास्से सतरंगी धनुष था। तिसदा मुँ सूरजे साइआं चमकीला कने तिसदे पैर अग्गी दे खम्भे साइआं थे।</verse>
				<verse number="2">तिसदे हत्थे च इक्क छोटी देहई कताब थी, जेह्ड़ी खुलियो थी। तिन्हीं अपणा सज्जा पैर समुंदरे पर कने खब्बा धरतिया पर रखेया,</verse>
				<verse number="3">कने सैह़ शेरे साइआं बड़े जोरे नैं डड्डेया, कने जाह़लू सैह़ डड्डेया तां गड़ाकेयां दियां सत उआज़ां सुम्मियां।</verse>
				<verse number="4">जाह़लू गड़ाकेयां दियां सत उआज़ां सुम्मियां, तां जेह्ड़ा मैं सुणेया, तिसियो लिखणे तांई त्यार था, अपर मैं सुअर्गे ते एह़ उआज़ सुणी, “जेह्ड़ियां गल्लां तैं गड़ाकेयां दियां तिन्हां सत्तां उआज़ां ते सुणियां हन, तिन्हां जो गुप्त रख, कने मत लिख।”</verse>
				<verse number="5">जिस सुअर्गदूते जो मैं समुंदरे कने धरतिया पर खड़ोत्या दिख्या था, तिन्हीं अपणा खब्बा हत्थ सुअर्गे पास्से चुकेया,</verse>
				<verse number="6">कने जेह्ड़ा जुगा-जुग तिकर जिन्दा ऐ, कने जिन्हीं सुअर्ग, धरती कने समुंदरे जो कने सब कुच्छ जेह्ड़ा इन्हां च ऐ बणाया, तिसदी कसम खाई करी ग्लाया, कि “हुण जादा देर नीं हुंगी।”</verse>
				<verse number="7">तिस बग्त जाह़लू सतमा सुअर्गदूत तुरही बजांगा, परमात्मा अपणियां गुप्त योजनां जो पूरी करगा, जिस सुसमाचारे दे बारे च तिन्हीं अपणे दासां भविष्यवक्तां जो दस्सेया था।</verse>
				<verse number="8">जिस ग्लाणे आल़े दिया उआज़ा जो मैं सुअर्गे ते ग्लांदे सुणेया था, सैह़ भिरी मिन्जो सौगी गल्लां करणा लग्गा, “जा, जेह्ड़ा सुअर्गदूत समुंदरे कने धरतिया पर खड़ोत्या ऐ, तिसदे हत्थे ते खुलियो कताबा जो लेई लै।”</verse>
				<verse number="9">मैं सुअर्गदूते अल्ल जाई करी ग्लाया, “एह़ छोटी कताब मिन्जो देई दे।” तिन्हीं मिन्जो ग्लाया, “लेई लै, कने इसायो खाई लै; एह़ तेरे पेटे जो कोड़ा तां करगी, अपर तेरे मुँऐ च मखीरे साइआं मिठ्ठी लगगी।”</verse>
				<verse number="10">ताह़लू मैं तिसा छोटिया कताबा जो तिस सुअर्गदूते दे हत्थे ते लेई करी खाई गेआ। सैह़ मेरे मुँऐ च मखीरे साइआं मिठ्ठी तां लग्गी, अपर जाह़लू मैं तिसायो खाई गेआ, तां मेरा पेट कोड़ा होई गेआ।</verse>
				<verse number="11">ताह़लू मिन्जो नैं एह़ ग्लाया गेआ, एह़ जरूरी ऐ कि “तू दुवारी हर देसे दे लोकां, जातिआं, भासां कने राजेयां दे बारे च भविष्यवाणी कर।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">भिरी मिन्जो नापणे तांई इक्क कनेड़े दी सोठी दित्ती, कने तिन्हीं मिन्जो नैं ग्लाया, “उठ,” परमात्मे दे मंदरे कने वेदिया नापी लै, कने तिस च अराधना करणे आल़ेआं दी गिणती करी लै।</verse>
				<verse number="2">अपर मंदरे दे बाहरे आल़े अँगणे जो छड्डी दे; तिसियो मत नाप क्जोकि सैह़ तिन्हां जो दित्या ऐ, जेह्ड़े मिन्जो पर बसुआस नीं करदे; कने सैह़ पवित्र सैहर यरूशलेमे जो बत्ताल़ी मीहने तिकर नास करगे।</verse>
				<verse number="3">तिस बग्त मैं अपणे दूँ गवाहां जो एह़ हक्क दिंगा कि दरिया उढी करी इक्क हज़ार दो सौ सठ दिन तिकर भविष्यवाणी करन।</verse>
				<verse number="4">एह़ दोयो गवाह जैतूने दे दो रूख कने दो दीपदान हन, जेह्ड़े धरतिया पर प्रभु दे सामणै खड़ोई रैंह्दे हन।</verse>
				<verse number="5">जे कोई तिन्हां जो नकसान पजाणा चांह़दा ऐ, तां तिन्हां दे मुँऐ ते अग्ग निकल़ी करी तिन्हां दे बैरियां जो भस्म करदी ऐ; कने जे कोई तिन्हां जो नकसान पजाणा चांह़गा, तां जरूर इसी तरीके नैं मारी दित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="6">तिन्हां जो एह़ हक्क ऐ कि अम्बरे जो बंद करन, कि तिन्हां दी भविष्यवाणी दे दिनां च बरखा ना होयैं; कने तिन्हां जो सारे पांणिये पर हक्क ऐ कि तिसियो खून बणान, कने जाह़लू-जाह़लू चान ताह़लू-ताह़लू धरतिया पर हर किस्मां दे खतरे लेयोन।</verse>
				<verse number="7">जाह़लू सैह़ अपणी गवाही देई बैंगे, तां सैह़ जंगली जानवर जेह्ड़ा अथाह कुंडे ते बाहर निकल़गा, तिन्हां नैं लड़ाई करी नैं तिन्हां जो जीत्ती लैंगा कने तिन्हां जो मारी दिंगा।</verse>
				<verse number="8">तिन्हां दियां लाह्सां तिस बड्डे सैहरे दे चौके च पेई रैंगियां, जेह्ड़े आत्मिक रूप ते सदोम कने मिस्र सैहरे साइआं ऐ, जित्थु तिन्हां दा प्रभु भी सूल़िया पर चढ़ाया था।</verse>
				<verse number="9">कने हर देस, गोत्र, भासा कने जाति दे लोक तिन्हां दियां लाह्सां जो साढे तीन दिन तिकर दिक्खदे रैंह्गे, कने तिन्हां दियां लाह्सां जो कब्रा च रखणा नीं दिंगे।</verse>
				<verse number="10">संसारे दे लोक तिन्हां दे मरने ते खुसिया करी नैं मग्न हुंगे, कने इक्की दूये जो भेंट घल्लगे, क्जोकि इन्हां दून्नी भविष्यवक्तां संसारे दे लोकां जो सताया था।</verse>
				<verse number="11">अपर साढे तीनां दिनां बाद परमात्मे अपणा साह तिन्हां च पाया, कने सैह़ भिरी जिन्दे होई करी अपणे पैरां दे भार खड़ोई गै कने तिन्हां जो दिक्खणे आल़े सारे बड़े भरी डरी गै।</verse>
				<verse number="12">इसते बाद तिन्हां जो सुअर्गे ते इक्क जोरे दी उआज़ सुम्मी, “ऐत्थु ऊपरेयो ओआ।” कने सैह़ अपणे बैरियां दे दिक्खदे-दिक्खदे बदल़ां ते सुअर्गे जो चढ़िये।</verse>
				<verse number="13">भिरी तिस बग्त इक्क बड्डा हिल्लण होएया, कने सैहरे दियां कोठियां दा दसमां हिस्सा पेई गेआ; कने तिस हिल्लणे नैं सत हज़ार माणु मरिये, कने बाक्कि डरी गै कने सुअर्गे दे परमात्मे दी महिमा कित्ती।</verse>
				<verse number="14">दूआ खतरा बीती चुकेया, दिक्खा त्रीआ खतरा तौल़ी ओणे आल़ा ऐ।</verse>
				<verse number="15">जाह़लू सतमे सुअर्गदूतैं तुरही बजाई, तां सुअर्गे ते इस बारे च जोरे-जोरे दियां उआज़ां होणा लग्गियां: “संसारे दा राज्ज अहां दे प्रभु कने तिसदे मसीह दा होईया, कने सैई जुगा-जुग राज्ज करगा।”</verse>
				<verse number="16">ताह़लू चौबी स्याणे जेह्ड़े परमात्मे सामणै अपणे-अपणे सिंहासणे पर बैठेयो थे, गोड्डेयां दे भार पेई करी परमात्मे जो प्रणांम करी नैं</verse>
				<verse number="17">एह़ ग्लाणा लग्गे, “हे सर्वशक्तिमान प्रभु परमात्मा, जेह्ड़ा ऐ कने जेह्ड़ा हमेसा था, अहां तेरा धन्यावाद करदे हन कि तू अपणी बड्डी समर्था जो कम्मे च अंणी करी राज कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="18">जेह्ड़े लोक तिज्जो पर बसुआस नीं करदे तिन्हां बड़ा गुस्सा कित्ता, कने हुण तिन्हां पर गुस्सा करणे दा बग्त आई रेह्आ ऐ, कने सैह़ बग्त भी आई रेह्आ ऐ कि मरेयां दा न्याय कित्ता जां, हुण एह़ भी बग्त ऐ कि तेरे दास भविष्यवक्तां कने पवित्र लोकां जो कने तिन्हां छोटे-बड्डेयां जो जेह्ड़े तेरे नांऐ ते डरदे हन बदला दित्ता जां, कने धरतिया दे बिगाड़णे आल़े नास कित्ते जान।”</verse>
				<verse number="19">कने परमात्मे दा जेह्ड़ा मंदर सुअर्गे च ऐ सैह़ खोलेया गेआ, कने तिसदे मंदरे च तिसदे वादे दा सन्दूक दुस्सेया; कने तिसी बग्त बिजलियां, उआज़, गड़ाके कने हिल्लण होये कने अम्बरे ते बड्डा सणाट पेआ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">भिरी ताह़लू सुअर्गे च इक्क बड़ा अनोखा नसाण दुस्सेया, मतलब इक्की जणासा जिन्नै सूरज उढेया था, कने चन्द्रमा तिसादे पैरां थल्लैं था, कने तिसादे सिरे पर बारांह तारेयां दा मुकट था;</verse>
				<verse number="2">कने सैह़ गर्भवती होई, कने डड्डदी थी, क्जोकि तिसा जो प्रसूता होणे दी दर्द सुरू होई गियो थी,</verse>
				<verse number="3">तिसी बग्त अम्बरे च इक्क होर अनोखा नसाण दिख्या; तित्थु इक्क बड्डा लाल अजगर था, जिसदे सत सिर कने दस सींग थे, कने तिसदे सत्तां सिरां पर राजेयां दे मुकट थे।</verse>
				<verse number="4">तिसदी पूंछा अम्बरे दे तारेयां दा त्रीआ हिस्से जो खींजी करी धरतिया पर सट्टी दित्ता। सैह़ अजगर तिसा जणासा सामणै जेह्ड़ी गर्भवती थी, खड़ोई गेआ कि जाह़लू सैह़ बच्चा जम्मगी तां तिसादे बच्चे जो निगल़ी जां।</verse>
				<verse number="5">कने तिन्नै जागत जम्मेया जेह्ड़ा लोहे दा बैंत लेई करी सारियां जातिआं पर राज्ज करणे पर था, कने सैह़ जागत तिसी बग्त परमात्मे अल्ल कने तिसदे सिंहासणे अल्ल चुक्की करी पज्जाई दित्ता;</verse>
				<verse number="6">कने सैह़ जणांस सुनसाण जगाह जो नठ्ठी गेई जित्थु परमात्मे दे पास्से ते तिसा तांई इक्क जगाह त्यार कित्तियो थी कि औत्थू सैह़ इक्क हज़ार दो सौ सठ दिनां तिकर तिसा दी देखभाल कने पालण-पोसण कित्ता जां।</verse>
				<verse number="7">भिरी सुअर्गे च लड़ाई होई, मीकाईल कने तिसदे सुअर्गदूत अजगरे नैं लड़णा गै; कने अजगर कने तिसदे दूत लड़ी पै,</verse>
				<verse number="8">अपर सैह़ जीत्ती नीं सके, कने सुअर्गे च तिन्हां तांई भिरी जगाह नीं रेई।</verse>
				<verse number="9">ताह़लू सैह़ बड्डा अजगर, कने सैई पराणा सर्प जेह्ड़ा इबलीस कने सैतान ऐ कने सारे संसारे जो भरमाणे आल़ा ऐ, धरतिया पर सट्टी दित्ता, कने तिसदे दूत तिस सौगी सट्टी दित्ते,</verse>
				<verse number="10">भिरी मैं सुअर्गे च एह़ जोरे दी उआज़ सुणी, “हुण अहां दे परमात्मे दा उद्धार, सामर्थ, राज्ज कने तिसदे मसीह दा हक्क प्रगट होएया ऐ, क्जोकि अहां दे भाऊआं पर दोस लगाणे आल़ा, जेह्ड़ा रात दिन अहां दे परमात्मे सामणै तिन्हां पर दोस लगा करदा था, सट्टी दित्ता।</verse>
				<verse number="11">“सैह़ मेम्ने दे खूने दिया बज़ाह कने अपणिया गवाहिया दे वचनां दिया बज़ाह ते तिस पर जीत्त हासल कित्ती, क्जोकि तिन्हां अपणे प्राणा जो प्यारा नीं समझेया, ऐत्थु तिकर कि मौत्त भी झेली लेई।</verse>
				<verse number="12">इसा बज़ाह ते हे सुअर्गो कने तिन्हां च रैहणे आल़ेयो मग्न होएया; हे धरती, कने समुंदर तुहां पर हाय। क्जोकि सैतान बड़े गुस्से सौगी तुहां अल्ल लौई आया ऐ, क्जोकि सैह़ जाणदा ऐ कि तिसदा बग्त बड़ा थोड़ा ऐ।”</verse>
				<verse number="13">जाह़लू अजगरैं दिख्या कि मिन्जो धरतिया पर सट्टी दित्या, तां तिसा जणासा जो जिन्नै जागत जम्मेया था, तिसायो सताणा लग्गा।</verse>
				<verse number="14">अपर तिसा जणासा जो बड्डे उकाबे दे दो पंख दित्ते गै, कि अजगरे दे सामणै ते उढ़ी करी सुनसाण जगाह च पुज्जी जां, जित्थु तिसा दी इक्क बग्त कने बग्तां कने अधे बग्ते तिकर देखभाल कने पालण-पोसण कित्ता जां।</verse>
				<verse number="15">ताह़लू अजगरैं तिसा जणासा दे पचांह़ अपणे मुँऐ ते नदिया साइआं पाणी बहाया कि तिसायो एह़ नदी रढ़ाई करी लेई गेई।</verse>
				<verse number="16">अपर धरतिया तिसा जणासा दी मदत कित्ती, कने अपणा मुँ खोली करी तिसा नदिया जो जेह्ड़ी अजगरैं अपणे मुँऐ ते बहाईयो थी पी लेआ।</verse>
				<verse number="17">ताह़लू अजगर जणासा पर गुस्सा होएया, कने तिसा दी बाक्कि औलादी नैं, जेह्ड़ी परमात्मे दे हुक्मां जो मनदे कने यीशु दी गवाही दैणे पर मजबूत हन, लड़णा गेआ,</verse>
				<verse number="18">कने सैह़ समुंदरे दे कनारे पर जाई खड़ोता।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">ताह़लू मैं इक्की जंगली जानवरे जो समुंदरे ते निकल़दे दिख्या, जिसदे दस सींग कने सत सिर थे। तिसदे सींगा पर दस मुकट कने तिसदे हर सिरे पर परमात्मे दिया निंदा दे सब्द लिख्यो थे।</verse>
				<verse number="2">जेह्ड़ा जंगली जानवर मैं दिख्या सैह़ चीते साइआं था; कने तिसदे पैर भालूये साइआं, कने मुँ शेरे साइआं था। तिन्हीं अजगरैं अपणी सामर्थ कने अपणा सिंहासण, कने बड्डा हक्क, तिसियो देई दित्ता।</verse>
				<verse number="3">मैं तिसदे सत्तां सिरां ते इक्की पर देहया बड्डा जख्म दिख्या जिंआं कि सैह़ मरने दिया हालता च ऐ, भिरी तिसदा जान्नलेवा जख्म खरा होईया, कने सारे संसारे दे लोक हरान होई करी तिस जंगली जानवरे पचांह़-पचांह़ चल्ले।</verse>
				<verse number="4">कने तिन्हां लोकां अजगरे दी पूजा कित्ती, क्जोकि तिन्हीं तिस जंगली जानवरे जो अपणा हक्क देई दित्या था, कने एह़ ग्लाई करी जंगली जानवरे दी अराधना कित्ती, “इस जंगली जानवरे साइआं कुण ऐ? कुण इस नैं लड़ी सकदा ऐ?”</verse>
				<verse number="5">बड़ियां-बड़ियां गल्लां कने निंदा करणे तांई तिसियो इक्क मुँ दित्ता, कने तिसियो बत्ताल़ी मीहने तिकर कम्म करणे दा हक्क दित्ता।</verse>
				<verse number="6">तिन्हीं परमात्मे दी निंदा करणे तांई मुँ खोलेया कि तिसदे नां कने तिसदे तम्बू मतलब सुअर्गे दे रैहणे आल़ेआं दी निंदा करैं।</verse>
				<verse number="7">तिसियो एह़ भी हक्क दित्ता कि परमात्मे दे लोकां सौगी लड़ें कने तिन्हां जो जीत्ती सकैं, कने तिसियो हर इक्क गोत्र, हर लोकां, भासा कने जाति पर हक्क दित्ता।</verse>
				<verse number="8">संसारे दे लोक तिस जंगली जानवरे दी पूजा करगे। सैह़ सारे लोक जिन्हां दे नां सृष्टिया दे सुरू होणे ते ई तिस मेम्ने दिया ज़िन्दगिया दिया कताबा च लिखे नीं गै, जिसदा बलिदान कित्या था।</verse>
				<verse number="9">जेह्ड़े मेरे संदेसे जो समझणा चांह़दे हन, तिसियो ध्याने नैं सुणन।</verse>
				<verse number="10">जिसदे हिस्से च कैद लिखियो ऐ, सैह़ जेला च जांगा; जेह्ड़ा तलवारा नैं मारगा, जरूरी ऐ कि सैह़ तलवारा नैं मारेया जांगा। परमात्मे दे लोकां दा सबर कने बसुआस इसी च ऐ।</verse>
				<verse number="11">भिरी मैं इक्क होर जंगली जानवरे जो धरतिया ते निकल़दे दिख्या, तिसदे दो सींग मेम्ने साइआं थे, कने सैह़ अजगरे साइआं ग्लांदा था।</verse>
				<verse number="12">एह़ जंगली जानवर पैहल्ले जंगली जानवरे दे सारे हक्कां दा इस्तेमाल करदा था; कने धरती कने तिसा पर रैहणे आल़े लोकां ते तिस पैहल्ले जंगली जानवरे दी, जिसदा जान्नलेवा जख्म खरा होईया था, अराधना करांदा था।</verse>
				<verse number="13">सैह़ बड़े अनोखे कम्म दस्सदा था, ऐत्थु तिकर कि लोकां सामणै अम्बरे ते धरतिया पर अग्ग बरसाई दिंदा था।</verse>
				<verse number="14">तिन्हां अनोखे कम्मां दिया बज़ाह ते, जिन्हां जो तिस पैहल्ले जंगली जानवरे सामणै दस्सणे दा हक्क तिसियो दित्या था, सैह़ संसारे दे लोकां जो इआं भरमांदा था कने तिन्हां जो ग्लांदा था कि जिस जंगली जानवरे पर तलवारा नैं हमला कित्या था, सैह़ जिन्दा होईया, तिसदी मूर्ति बणा।</verse>
				<verse number="15">तिसियो तिस पैहल्ले जंगली जानवरे दिया मूर्तिया जो जिन्दा करणे दा हक्क दित्ता कि मूर्ति ग्लाणा लग्गे, कने जितणे लोक तिस पैहल्ले जंगली जानवरे दिया मूर्ति दी अराधना नीं करन, तिन्हां जो मरवाई दैं।</verse>
				<verse number="16">तिन्हीं छोटे-बड्डे, अमीर-गरीब, अजाद -दास सबना दे सज्जे हत्थे या तिन्हां दे मत्थे पर इक्क-इक्क मोहर लगवाई दित्ती,</verse>
				<verse number="17">कि तिसियो छड्डी जिस पर मोहर मतलब तिस पैहल्ले जंगली जानवरे दा नां या तिसदे नांऐ दी संख्या होयैं, कने होर कोई लैण-दैण नीं करी सकैं।</verse>
				<verse number="18">ज्ञान इसी च ऐ: जिस अल्ल अक्ल होयैं, सैह़ इस पैहल्ले जंगली जानवरे दिया संख्या जो जोड़ी लै, क्जोकि सैह़ माणुये दी संख्या ऐ, कने तिसदी संख्या छे सौ छियाट ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">तिसते बाद मैं भिरी दिख्या, सैह़ मेम्ना सिय्योन प्हाड़े पर खड़ोत्या ऐ, कने तिस सौगी इक्क लख चौत्ताल़ी हज़ार लोक हन, जिन्हां दे मत्थे पर तिसदा कने तिसदे पिते दा नां लिख्या ऐ।</verse>
				<verse number="2">कने सुअर्गे ते मिन्जो इक्क उआज़ सुम्मी, जेह्ड़ी पांणिये दियां मतिआं लैहरां कने बड़े गड़ाकेयां साइआं थी, कने जेह्ड़ी उआज़ मैं सुणी, सैह़ ऐदई थी मन्ना जिंआं कि बीण बजाणे आल़े बीण बजादे हन।</verse>
				<verse number="3">सैह़ सिंहासणे दे कने चौंन्नी प्राणियां कने स्याणेयां सामणै इक्क नौआं गीत गा दे थे। तिन्हां इक्क लख चौत्ताल़ी हज़ार लोकां जो छड्डी, जेह्ड़े धरतिया ते खरीदेयो थे, कोई भी सैह़ गीत नीं सीखी सकदा था।</verse>
				<verse number="4">एह़ सैह़ लोक हन जिन्हां जणासां सौगी गंदे कम्म नीं कित्ते, अपर कुआरे हन; एह़ सैई लोक हन कि जित्थु कुत्थी मेम्ना जांदा ऐ, सैह़ तिसदे पचांह़ चली पोंदे हन; एह़ तां परमात्मे कने मेम्ने सामणै पैहल्ले फल़ होणे तांई माणुआं ते खरीदेयो हन।</verse>
				<verse number="5">तिन्हां कदी भी झूठ नीं ग्लाया था, सैह़ बेकसूर हन।</verse>
				<verse number="6">भिरी मैं इक्क होर सुअर्गदूते जो अम्बरे च उड़दे दिख्या, जिस अल्ल संसारे दे लोकां दी हर इक्क जाति, गोत्र, भासा, कने लोकां जो सणाणे तांई सदा काल दा सुसमाचार था।</verse>
				<verse number="7">तिन्हीं बड़ी जोरे नैं ग्लाया, “परमात्मे ते डरा, कने तिसदी महिमा करा, क्जोकि तिसदे न्याय करणे दा बग्त आई गेआ ऐ; कने तिसदी अराधना करा, जिन्हीं सुअर्ग, धरतिया, समुंदर कने पाणी दे झरने बणाये।”</verse>
				<verse number="8">भिरी इसते बाद इक्क होर दूआ सुअर्गदूत एह़ ग्लांदा आया, “नास होई गेआ, सैह़ बेबीलोन सैहर नास होई गेआ, जिन्हीं सारी जातिआं जो अपणे ब्यभिचारे दी मदहोस करणे आल़ी मदिरा पिलाई ऐ।”</verse>
				<verse number="9">भिरी इन्हां दे बाद इक्क होर त्रीआ सुअर्गदूत बड़ी जोरे-जोरे नैं एह़ ग्लांदा आया, “जेह्ड़ा कोई तिस पैहल्ले जंगली जानवरे दी कने तिसदिया मूर्तिया दी पूजा करगा, कने अपणे मत्थे या अपणे हत्थे पर तिसदी मोहर लगवांगा।</verse>
				<verse number="10">तां सैह़ परमात्मे दे गुस्से दी मदिरा पींगा, जेह्ड़ी तिसदे गुस्से दे कटोरे च पाईयो ऐ, कने पवित्र सुअर्गदूतां कने मेम्ने सामणै अग्ग कने गंधका दिया पीड़ा च पोंगा।</verse>
				<verse number="11">तिन्हां दिया पीड़ा दा धुआं जुगा-जुग उठदा रैंह्गा, कने जेह्ड़े तिस पैहल्ले जंगली जानवरे दी कने तिसदिया मूर्तिया दी अराधना करदे हन, कने जेह्ड़े तिसदे नां दी मोहर लगवांदे हन, तिन्हां जो रात दिन चैन नीं मिलगा।”</verse>
				<verse number="12">परमात्मे दे लोकां दा सबर इसी च ऐ, जेह्ड़े परमात्मे दे हुक्मां जो मनदे कने यीशु पर बसुआस रखदे हन।</verse>
				<verse number="13">कने भिरी मैं सुअर्गे ते एह़ उआज़ सुणी, “लिख: धन हन सैह़ मरेयो लोक, हुण ते जिन्हां दी मौत्त प्रभु च हुंगी।” आत्मा ग्लांदा ऐ, “हाँ, सैह़ अपणिया सारी मेहनता नैं अराम पांगे, क्जोकि तिन्हां दे खरे कम्म तिन्हां सौगी हन।”</verse>
				<verse number="14">इसते बाद मैं इक्क चिट्टा बदल़ दिख्या, कने तिस बदल़े पर माणुये दे पुत्तर साइआं कोई बैठेया ऐ, जिसदे सिरे पर सोन्ने दा मुकट कने हत्थे च तेज दराटी ऐ।</verse>
				<verse number="15">भिरी इक्क होर सुअर्गदूतैं मंदरे ते निकल़ी करी तिस नैं, जेह्ड़ा बदल़े पर बैठेया था, बड़ी जोरे नैं डड्डी करी ग्लाया, “अपणी दराटी लगाई करी बडाई कर, क्जोकि बडणे दा बग्त आईआ, इसतांई कि धरतिया दी फसल पकी गियो ऐ।”</verse>
				<verse number="16">अपर जेह्ड़ा बदल़े पर बैठेया था तिन्हीं धरतिया पर अपणी दराटी चलाई, कने धरतिया दी फसल बड्डी दित्ती।</verse>
				<verse number="17">भिरी इक्क होर सुअर्गदूत तिस मंदरे ते निकल़ेया जेह्ड़ा सुअर्गे च ऐ, कने तिस अल्ल भी तेज दराटी थी।</verse>
				<verse number="18">भिरी इक्क होर सुअर्गदूत, जिसियो अग्गी पर हक्क था, वेदी ते निकल़ेया, कने जिस अल्ल तेज दराटी थी तिन्हीं जोरे नैं ग्लाया, “अपणी तेज दराटी चलाई करी धरतिया दे अंगूरा दे गुच्छेयां जो बड्डी लै, क्जोकि तिसदे अंगूर पकी गियो हन।”</verse>
				<verse number="19">ताह़लू तिन्हीं सुअर्गदूतैं धरतिया पर अपणी दराटी चलाई कने धरतिया दे अंगूरा दे गुच्छेयां जो बड्डी करी अपणे परमात्मे दे गुस्से दे बड्डे अंगूरा दे कोलूये च पाई दित्ता,</verse>
				<verse number="20">कने सैहरे दे बाहर तिस कोलूये च दाख दरड़ी गेई, कने कोलूये च इतणा खून निकल़ेया कि नदी बणी गेई, कने लगभग तीन सौ किलोमीटर तिकर बगी गेआ, कने इतणा डुग्गा था कि इक्क घोड़ा भी डुबी सकदा था।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">इसते बाद भिरी मैं सुअर्गे च इक्क होर बड्डा कने अनोखा नसाण दिख्या, मतलब सत सुअर्गदूत जिन्हां अल्ल सत आखरी खतरे थे क्जोकि तिन्हां दे पूरे होई जाणे पर परमात्मे दे गुस्से दा अन्त ऐ।</verse>
				<verse number="2">ताह़लू मैं अग्गी नैं मिल्लेयो सीशे साइआं इक्क समुंदर दिख्या, कने जिन्हां लोकां तिस पैहल्ले जंगली जानवरे जो कने मूर्तिया जो कने तिसदे नांऐ दियां संख्या जो जीत्त लेआ था, तिन्हां जो तिस सीशे दे समुंदरे बक्खे परमात्मे दियां बीणां जो लेई नैं खड़ोत्यो दिख्या।</verse>
				<verse number="3">सैह़ परमात्मे दे दास मूसा दा गीत, कने मेम्ने दा गीत गाई-गाई करी ग्लांदे थे, “हे सर्वशक्तिमान प्रभु परमात्मा तेरे कम्म म्हान कने अनोखे हन; हे जुगा-जुग दे राजा, तेरी चाल खरी कने सच्ची ऐ।</verse>
				<verse number="4">हे प्रभु, कुण तिज्जो ते नीं डरगा कने तेरे नांऐ दी महिमा नीं करगा, क्जोकि सिर्फ तू ई पवित्र ऐ। सारियां जातिआं दे लोक आई नैं तेरी अराधना करगे, क्जोकि तेरे न्याय दे कम्म प्रगट होई गै हन।”</verse>
				<verse number="5">इसते बाद मैं दिख्या कि सुअर्गे च गवाहिये दे तम्बुये दा मंदर खोली दित्ता;</verse>
				<verse number="6">कने सैह़ सत सुअर्गदूत जिन्हां अल्ल सत खतरे थे, मलमले दे साफ-चिट्टे कने चमकदार कपड़े पैहनेयो कने छातिया पर सोन्ने दे पटके बन्नी नैं मंदरे ते निकल़े।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू तिन्हां चौंन्नी प्राणियां च इक्की तिन्हां सत सुअर्गदूतां जो परमात्मे दे, जेह्ड़ा जुगा-जुग जिन्दा ऐ तिसदे गुस्से नैं भरेयो सोन्ने दे सत कटोरे दित्ते;</verse>
				<verse number="8">कने परमात्मे दी महिमा कने तिसदी सामर्थी दिया बज़ाह ते मंदर धूयें नैं भरोई गेआ, कने जाह़लू तिकर तिन्हां सतां सुअर्गदूतां दे सत खतरे पूरे नीं होई गै ताह़लू तिकर कोई मंदरे च नीं जाई सकेया।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">तिसते बाद भिरी मैं मंदरे च कुसी जो जोरे नैं तिन्हां सत सुअर्गदूतां जो एह़ ग्लांदे सुणेया, “जा, परमात्मे दे गुस्से दे सतां कटोरेयां जो धरती पर डोली देआ।”</verse>
				<verse number="2">तां पैहल्ले सुअर्गदूतैं जाई करी अपणा कटोरा धरती पर डोली दित्ता। तिसदा नतीजा एह़ होएया कि तिन्हां माणुआं दे जिन्हां पर तिस पैहल्ले जंगली जानवरे दी मोहर थी कने जेह्ड़े तिसदिया मूर्तिया दी अराधना करदे थे, इक्क दुख दैणे आल़ा कने जान्नलेवा फोड़ा निकल़ेया।</verse>
				<verse number="3">दूँये सुअर्गदूतैं अपणा कटोरा समुंदरे पर डोली दित्ता, कने सैह़ मरेयो माणुआं दे खूने साइआं बणी गेआ, कने समुंदरे दी हर इक्क चीज्ज जिन्हां च प्राण थे मरी गेई।</verse>
				<verse number="4">त्रीये सुअर्गदूतैं अपणा कटोरा नदियां च कने पांणिये दे झरनेयां च डोली दित्ता, कने सैह़ खून बणी गै।</verse>
				<verse number="5">ताह़लू मैं सुअर्गदूते जो एह़ ग्लांदे सुणेया, जिस अल्ल सारे पांणिये पर हक्क ऐ, “हे पवित्र परमात्मा, जेह्ड़ा ऐ कने जेह्ड़ा हमेसा था, तू न्यायी ऐ कने तैंईं एह़ न्याय कित्ता।</verse>
				<verse number="6">क्जोकि तिन्हां परमात्मे दे लोकां कने भविष्यवक्तां दा खून बहाया था, कने तैंईं तिन्हां जो खून पिलाया; क्जोकि सैह़ इसी जोग्गे हन।”</verse>
				<verse number="7">भिरी मैं वेदिया ते एह़ उआज़ सुणी, “हाँ, हे सर्वशक्तिमान प्रभु परमात्मा, तेरे फैसले ठीक कने सच्चे हन।”</verse>
				<verse number="8">चौथे सुअर्गदूतैं अपणा कटोरा सूरजे पर डोली दित्ता, कने तिस सूरजे जो एह़ हक्क दित्ता कि लोकां जो अपणिया गर्मिया नैं झुल़साई दैं।</verse>
				<verse number="9">लोक बड़ी तेज गर्मिया नैं झुल़सी गै, कने परमात्मे दे नांऐ दी जिसियो इन्हां खतरेयां पर हक्क ऐ, निंदा कित्ती पर परमात्मे दी महिमा करणे तांई मन नीं बदलेया।</verse>
				<verse number="10">पजमें सुअर्गदूतैं अपणा कटोरा तिस पैहल्ले जानवरे दे सिंहासणे पर डोली दित्ता, कने तिसदे पूरे राज्जे पर नेहरा छाई गेआ। लोक पीड़ा दिया बज़ाह ते अपणिया-अपणिया जीभा चबाणा लग्गे,</verse>
				<verse number="11">कने अपणियां पीड़ां कने फोड़ेयां दिया बज़ाह ते सुअर्गे दे परमात्मे दी निंदा कित्ती; अपर अपणे-अपणे कम्मां ते मन नीं बदलेया।</verse>
				<verse number="12">छेमें सुअर्गदूतैं अपणा कटोरा बड्डी नदी फराता पर डोली दित्ता, कने तिसादा पाणी सुकी गेआ कि पूरब दिसा दे राजेयां तांई रस्ता त्यार होई जां।</verse>
				<verse number="13">भिरी मैं तिस अजगरे दे मुँऐ ते, कने तिस पैहल्ले जानवरे दे मुँऐ ते, कने तिस झूठे भविष्यवक्ता दे मुँऐ ते तीन दुष्टआत्मां जो मेंढकां दे रूपे च निकल़दे दिख्या।</verse>
				<verse number="14">एह़ चमत्कार दस्सणे आल़िआं दुष्टआत्मां हन, जेह्ड़ियां सारे संसारे ते निकल़ी करी राजेयां अल्ल इसतांई जांदियां हन कि तिन्हां जो सर्वशक्तिमान परमात्मे दे तिस न्याय दे दिने दी लड़ाईया तांई किठ्ठा करन।</verse>
				<verse number="15">तां प्रभु यीशुयैं ग्लाया, “दिक्ख, मैं चोरे साइआं ओंदा ऐ; धन सैह़ ऐ जेह्ड़ा जागदा रैंह्दा ऐ, कने अपणे कपड़ेयां दी रखवाल़ी करदा ऐ कि नंगा नीं घूमे, कने लोक तिसदा नंगापन नीं दिक्खन।”</verse>
				<verse number="16">कने तिन्हां राजेयां जो तिसा जगाह किठ्ठा कित्ता, जिसियो इब्रानी च हर-मगिदोन ग्लांदे हन।</verse>
				<verse number="17">सतमें सुअर्गदूतैं अपणा कटोरा हौआ पर डोली दित्ता, कने मंदरे दे सिंहासणे ते एह़ उआज़ आई, “पूरा होई गेआ।”</verse>
				<verse number="18">भिरी बिजल़ी चमकी, कने उआज़ कने गड़ाके होये, कने इक्क इतणा बड्डा हिल्लण होएया, कि जाह़लू ते माणुये सुरुआत धरतिया पर होई, ताह़लू ते इतणा बड्डा हिल्लण कदी नीं होएया था।</verse>
				<verse number="19">इसते बाद तिस बड्डे सैहरे दे त्रै टुकड़े होईये, सारे देस नास होई गै; परमात्मे बेबीलोन सैहरे जो याद कित्ता कि तिसियो अपणे गुस्से दी मदिरा पिलां।</verse>
				<verse number="20">कने हर इक्क टापू अपणिया जगाह ते गायब होई गेआ, कने प्हाड़ां दा पता नीं लग्गा।</verse>
				<verse number="21">अम्बरे ते लोकां पर मणे-मणे दा सणाट पेआ कने इसतांई कि खतरे बड़े ई भारी थे, लोक सणाटे दिया बज़ाह ते परमात्मे दी निंदा करणा लग्गे क्जोकि एह़ खतरा झेलणे ते बाहर था।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">जिन्हां सत सुअर्गदूतां अल्ल सैह़ सत कटोरे थे, तिन्हां च इक्की आई करी मिन्जो नैं एह़ ग्लाया, “ऐत्थु आ, मैं तिज्जो तिस बड्डी वैश्या दी सज़ा दस्सें, जेह्ड़ी मते पांणिये च बैठियो ऐ,</verse>
				<verse number="2">जिसा सौगी धरतिया दे राजेयां ब्यभिचार कित्या; कने संसारे दे लोक तिसादे ब्यभिचारे दिया मदिरा नैं मतवाल़े होई गियो थे।”</verse>
				<verse number="3">ताह़लू सैह़ मिन्जो पवित्र आत्मा च सुनसाण जगाह जो लेई गेआ, तित्थु मैं लाले रंगे दे जंगली जानवरे पर इक्की जणासा जो बैठेया दिख्या, जेह्ड़ा निंदा दे सब्दां नैं भरोया था कने जिसदे सत सिर कने दस सींग थे।</verse>
				<verse number="4">एह़ जणांस बैंजनी कने लाले रंगे दे कपड़े पैहनी करी बैठियो थी, कने सोन्ने कने बड़े कीमती मणियां कने मोतिआं नैं सजियो थी, कने तिसादे हत्थां च इक्क सोन्ने दा कटोरा था जेह्ड़ा घृणित चीज्जां नैं कने तिसदे ब्यभिचारे दी बुरी चीज्जां नैं भरोया था।</verse>
				<verse number="5">तिसादे मत्थे पर इक्क नां, इक्क भेत लिख्या था, “बड्डा बेबीलोन सैहर धरतिया पर वैश्यां कने घृणित चीज्जां दी माँ।”</verse>
				<verse number="6">मैं तिसा जणासा जो परमात्मे दे लोकां दा खून कने यीशुये दे गवाहां दा खून पीणे ते मतवाल़ी दिख्या; तिसा जो दिक्खी करी मैं हरान होई गेआ।</verse>
				<verse number="7">ताह़लू सुअर्गदूतैं मिन्जो नैं ग्लाया, “तू क्जो हरान होएया? मैं इसा जणासा कने तिस जंगली जानवरे दा, जिस पर सैह़ सवार ऐ कने जिसदे सत सिर कने दस सींग हन, तिज्जो भेत दस्सदा।</verse>
				<verse number="8">जेह्ड़ा जंगली जानवर तैं दिख्या ऐ, सैह़ पैहल्लैं तां था पर हुण नीं ऐ, कने अथाह कुंडे ते निकल़ी करी विनाशे च पोंगा; कने संसारे दे लोक जिन्हां दे नां सृष्टिया दे सुरू होणे दे बग्ते ते तिसा ज़िन्दगिया दिया कताबा च लिखे नीं गै, इस जंगली जानवरे दी एह़ हालत दिक्खी करी कि पैहल्ले था कने हुण नीं ऐ कने भिरी आई जांगा, हरान हुंगे।</verse>
				<verse number="9">“एह़ समझणे तांई ज्ञान होणा जरूरी ऐ, सैह़ सत सिर सत प्हाड़ हन जिन्हां पर सैह़ जणांस बैठियो ऐ।</verse>
				<verse number="10">सैह़ सत राजे भी हन, पंज तां मरी चुकेयो हन, कने तिन्हां च इक्क अह्ल्ली भी राजा ऐ, कने आखरी आल़ा अह्ल्ली तिकर बापस आया नीं, अपर जाह़लू सैह़ ओंगा तां सैह़ थोड़े बग्त तिकर ई राज्ज करगा।</verse>
				<verse number="11">जेह्ड़ा जंगली जानवर पैहल्ले था, कने हुण नीं ऐ, सैह़ अप्पु अठमा ऐ कने तिन्हां सत्तां च पैदा होएया, कने विनाशे च पोंगा।</verse>
				<verse number="12">जेह्ड़े दस सींग तैं दिक्खे सैह़ दस राजे हन जिन्हां जो अह्ल्ली तिकर राज्ज नीं मिल्ला, अपर तिस जंगली जानवरे सौगी कुच्छ बग्ते तांई राजेयां साइआं राज्ज करगे।</verse>
				<verse number="13">एह़ सब इक्क मन हुंगे, कने सैह़ अपणी सामर्थ कने राज्ज तिस जंगली जानवरे जो दिंगे।</verse>
				<verse number="14">“सैह़ मेम्ने सौगी लड़गे, कने मेम्ना तिन्हां जो जीत्ती लैंगा, क्जोकि सैह़ प्रभुआं दा प्रभु कने राजेयां दा राजा ऐ, कने जेह्ड़े सद्देयो कने चुणेयो कने बसुआसी हन सैह़ तिस सौगी हन; सैह़ भी जीत्ती लैंगे।”</verse>
				<verse number="15">भिरी तिन्हीं मिन्जो नैं ग्लाया, “जेह्ड़ा पाणी तू दिख्या, जिस पर वैश्या बैठियो ऐ, सैह़ तां लोक, देस, जातिआं कने भासां हन।</verse>
				<verse number="16">जेह्ड़े दस सींग तू दिख्यो, सैह़ कने जंगली जानवर तिसा वैश्या सौगी बैर रखगे, कने तिसा जो बेबस कने नंगी करी दिंगे, कने तिसादा मांस खाई जांगे, कने तिसा जो अग्गी च फुकी दिंगे।</verse>
				<verse number="17">क्जोकि परमात्मा तिन्हां दे मने च एह़ पांगा कि सैह़ तिसा दिया इच्छा पूरी करन, कने जाह़लू तिकर परमात्मे दा वचन पूरा नीं होई लैं ताह़लू तिकर इक्क मन होई करी अपणा-अपणा राज्ज तिस जंगली जानवरे जो देई दैन।</verse>
				<verse number="18">सैह़ जणांस, जिसा जो तैं दिख्या ऐ, सैह़ बड्डा सैहर ऐ जेह्ड़ा धरतिया दे राजेयां पर राज करदा ऐ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">“इसते बाद मैं इक्क होर सुअर्गदूते जो सुअर्गे ते लौंदे दिख्या, सैह़ बड़ा सामर्थी था; कने धरती तिसदे तेजे नैं चमकी गेई।</verse>
				<verse number="2">तिन्हीं जोरे नैं डड्डी करी ग्लाया, नास होई गेआ, बड्डा बेबीलोन सैहर नास होई गेआ सैह़ दुष्टआत्मां दा घर कने हर इक्क बुरिआ आत्मा दा अड्डा, कने हर इक्क बुरे कने घृणित पंछिये दा अड्डा बणी गेआ।</verse>
				<verse number="3">क्जोकि तिसादे ब्यभिचार दे खतरनाक मदिरा दिया बज़ाह ते सारियां जातिआं नास होई गियां हन, कने धरतिया दे राजेयां तिसा सौगी ब्यभिचार कित्या ऐ, कने धरतिया दे बपारी तिसादे सुख विलासे दिया बज़ाह ते बड़े अमीर होये हन।”</verse>
				<verse number="4">भिरी मैं सुअर्गे ते इक्क होर उआज़ सुणी, हे मेरे लोको, “तिसते निकल़ी ओआ कि तुहां तिसदे पापां च साझी मत होएया, कने तिसदे खतरेयां ते कोई तुहां पर आई नीं पोयैं।</verse>
				<verse number="5">क्जोकि तिसदे पापां दा ढेर इतणा ऊचा होई गेआ ऐ जितणा ऊचा सुअर्गे ऐ क्जोकि परमात्मे तिसदे कम्मां जो याद कित्ता ऐ।</verse>
				<verse number="6">जिंआं तिन्हीं तुहां जो दित्या ऐ तिंआं ई तिसियो देआ, कने तिसदे कम्मां मताबक तिसियो दो गुणा जादा देआ; जिस कटोरे च तिन्हीं भरी करी दित्या था तिस च ई तिस तांई दो गुणा भरी देआ।</verse>
				<verse number="7">जितणी तिन्हीं अपणी तारीफ कित्ती कने सुख विलास कित्ता, तितणी तिसियो पीड़ा कने दुख देआ; क्जोकि सैह़ अपणे मने च ग्लांदी ऐ, ‘मैं राणिया साइआं विराजमान ऐ, बिधवा नीं, कने सोग कदी नीं मनांगी।’</verse>
				<verse number="8">इसा बज़ाह ते चाणचक तिसी बग्त तिसा पर खतरा आई पोंगा, अपर मौत्त, सोग, अकाल, कने सैह़ अग्गी च भस्म करी दित्ती जांगी, क्जोकि तिसादा न्यायी प्रभु परमात्मा शक्तिमान ऐ।</verse>
				<verse number="9">“धरतिया दे राजेयां जिन्हां तिसा सौगी ब्यभिचार कने सुख विलास कित्ता, जाह़लू तिसादे जल़णे दा धुआं दिक्खगे, तां तिसा तांई रोंगे कने छातिया पिट्टगे।</verse>
				<verse number="10">तिसा दिया पीड़ा दे डरे दे मारे सैह़ बड़ी दूर खड़ोई नैं ग्लांगे, ‘हे बड्डे सैहर, बेबीलोन। हे मजबूत सैहर हाय! हाय! चाणचक तिज्जो सज़ा मिल्ली गियो ऐ।’</verse>
				<verse number="11">“धरतिया दे बपारी तिसा तांई रोंगे कने विलाप करगे, क्जोकि हुण तिन्हां दियां चीज्जां जो कोई नीं खरीदगा;</verse>
				<verse number="12">मतलब सोन्ना, चाँदी, नग, मोती, मलमल, बैजनी, रेशमी, लाले रंगे दे कपड़े, हर किस्मा दी खुसबुदार लकड़ी, हाथिये दे दंदे दी बणियां होईयां हर किस्मा दियां चीज्जां, कीमती लकड़ी, पित्तल़, लोहे कने संगमरमरे नैं बणियां होईयां हर किस्मा दियां चीज्जां,</verse>
				<verse number="13">कने दाल चीनी, मसाले, धूप, इत्तर, लोबान, मदिरा, तेल, मैदा, कणक, गाय-दांद, भेड्ड-बकरियां, घोड़े, रथ, दास, कने माणुआं दे प्राण।</verse>
				<verse number="14">हुण तेरे मने जो खरे लगणे आल़े फल़ तिज्जो ते जांदे रैह्, कने एसो-अराम कने सानो-सौकत दियां चीज्जां तिज्जो ते दूर होईयां हन, कने सैह़ भिरी तिज्जो कदी नीं मिलगियां।</verse>
				<verse number="15">इन्हां चीज्जां दे बपारी जेह्ड़े तिसा दिया बज़ाह ते अमीर होएयो थे, तिसा दिया पीड़ा दे डरे दे मारे दूर खड़ोंगे, कने रोंदे कने सोग मनांदे एह़ ग्लांगे,</verse>
				<verse number="16">‘हाय। हाय। एह़ बड्डा सैहर जेह्ड़ा मलमल, बैगणी कने लाले रंगे दे कपड़े पैहनेयो था, कने सोन्ने, नगां कने मोतिआं नैं सज्जया था;</verse>
				<verse number="17">चाणचक ई तिसदी इतणी भारी धन-दौलत नास होई गेई।’ कने हर इक्क समुंदरी जाह्जे दा कप्तान कने तिस च यात्रा करणे आल़े, किस्तिया चलाणे आल़े, कने जितणे समुंदरे ते पैसा कम्मांदे हन, सारे दूर खड़ोई नैं,</verse>
				<verse number="18">कने तिसादे फकौणे दे धूयें जो दिक्खी नैं डड्डी करी ग्लांगे, ‘कुण देहया सैहर इस बड्डे सैहरे साइआं ऐ?’</verse>
				<verse number="19">कने अपणे-अपणे सिरां पर धूड़ पांगे, कने रोंदे, सोग मनांदे होये डड्डी-डड्डी करी ग्लांगे, ‘हाय। हाय। एह़ बड्डा सैहर चाणचक ई उजड़ी गेआ, जिसदिया धन-दौलता दे जरिये सारे समुंदरी जाह्जे आल़े अमीर होई गियो थे।’</verse>
				<verse number="20">तुहां जेह्ड़े सुअर्गे च रैंह्दे हन, कने हे परमात्मे दे लोको, प्रेरितो, भविष्यवाणी करणे आल़ेयो, तिस पर खुसी मनाआ, क्जोकि परमात्मैं न्याय करी नैं तिसते तुहां दा बदला लेई लेआ ऐ।”</verse>
				<verse number="21">भिरी इक्क ताकतवर सुअर्गदूतैं बड्डिया चक्किया दिया सिल्ला साइआं इक्क पत्थर चुकेया, कने एह़ ग्लाई करी समुंदरे च सट्टी दित्ता, “बड्डा सैहर बेबीलोन इआं बड़िया ताकता नैं नास कित्ता जांगा, कने भिरी तिसदा कदी भी कोई पता नीं लगगा।</verse>
				<verse number="22">बीण बजाणे आल़ेआं दी, गीत गाणे आल़ेआं दी, बंसरी बजाणे आल़ेआं दी, कने तुरही बजाणे आल़ेआं दी उआज़ भिरी कदी भी तिज्जो नीं सुम्मगी; कने हुण ते कुसी भी कारीगरे दा कम्म भिरी कदी तिज्जो च नीं मिलगा; कने चक्किया चलणे दी उआज़ भिरी कदी तिज्जो नीं सुम्मगी;</verse>
				<verse number="23">कने दीय्ये दी लौ भिरी कदी तिज्जो च नीं चमकगी, कने लाड़े कने लाड़िया दिया उआज़ भिरी कदी तिज्जो नीं सुम्मगी; क्जोकि तेरे बपारी धरतिया दे प्रधान थे, कने तेरे टूणे ते सारियां जातिआं भटकाईयां गियां थियां।</verse>
				<verse number="24">भविष्यवक्तां कने परमात्मे दे लोकां, कने धरतिया पर सारे खत्म कित्तेयां दा खून बेबीलोने च ई मिल्ला।”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">इसते बाद मैं सुअर्गे च मन्ना जिंआं इक्क बड्डिया भीड़ा जो जोरे नैं एह़ ग्लांदे सुणेया, “हाल्लेलूय्याह । उद्धार कने महिमा कने सामर्थ अहां दे परमात्मे दी ऐ।</verse>
				<verse number="2">क्जोकि तिसदे फैसले सच्चे कने ठीक हन। इसतांई कि तिन्हीं तिसा बड्डिया वैश्या दा, जेह्ड़ी अपणे ब्यभिचारे नैं धरतिया जो बदनाम करदी थी, न्याय कित्ता कने तिसाते अपणे दासां दे खूने दा बदला लेआ ऐ।”</verse>
				<verse number="3">भिरी दूई बरी तिन्हां ग्लाया, “हाल्लेलूय्याह। तिसादे फकौणे दा धुआं जुगा-जुग उठदा रैंह्गा।”</verse>
				<verse number="4">ताह़लू चौबी स्याणेयां कने चौंन्नी प्राणियां गोड्डेयां दे भार आई नैं परमात्मे दी अराधना कित्ती, जेह्ड़ा सिंहासणे पर बैठेया था, कने ग्लाया, “आमीन। हाल्लेलूय्याह।”</verse>
				<verse number="5">कने ताह़लू सिंहासणे ते इक्क उआज़ा आई, “हे अहां दे परमात्मे ते डरणे आल़े दासो, क्या छोटे, क्या बड्डे; तुहां सारे तिसदी स्तुति करा।”</verse>
				<verse number="6">भिरी मैं बड़िया भीड़ा साइआं, कने मते पांणिये साइआं कने गड़ाकेयां साइआं जोरे दी उआज़ सुणी: “हाल्लेलूय्याह! क्जोकि प्रभु अहां दा परमात्मा सर्वशक्तिमान राज्ज करदा ऐ।</verse>
				<verse number="7">ओआ अहां खुस कने मग्न होन, कने तिसदी स्तुति करन, क्जोकि मेम्ने दा ब्याह आई रेह्आ ऐ, कने तिसदिया दुल्हना अपणे आप्पे जो त्यार करी लेआ ऐ।</verse>
				<verse number="8">तिसा जो साफ-चिट्टे कने चमकदार मलमल पैहनणे दा हुक्म दित्ता गेआ, क्जोकि तिस मलमले दा मतलब परमात्मे दे लोकां दे धार्मिक कम्म हन।”</verse>
				<verse number="9">ताह़लू सुअर्गदूतैं मिन्जो ग्लाया, “एह़ लिख कि धन सैह़ हन, जेह्ड़े मेम्ने दे ब्याये दिया धामा च सद्देयो हन।” भिरी तिन्हीं मिन्जो ग्लाया, “एह़ वचन परमात्मे दे सच्चे वचन हन।”</verse>
				<verse number="10">ताह़लू मैं तिसदी अराधना करणे तांई तिसदे पैरां पेई गेआ। तिन्हीं मिन्जो ग्लाया, “दिक्ख, इआं मत कर, मैं तेरा कने तेरे भाऊआं दा संगी दास ऐ जेह्ड़े यीशुये दे गवाह पक्के हन। परमात्मे दी अराधना कर। क्जोकि यीशु दी गवाही भविष्यवाणी दी आत्मा ऐ।”</verse>
				<verse number="11">भिरी मैं सुअर्गे जो खुलेया दिख्या, कने तित्थु इक्क चिट्टा घोड़ा दिख्या; कने तिस पर इक्क सवार ऐ, जिस पर तुहां बसुआस करी सकदे हन, जेह्ड़ा सच्च ग्लांदा ऐ; कने सैह़ धार्मिकता नैं न्याय कने लड़ाई करदा ऐ।</verse>
				<verse number="12">तिसदियां अखीं अग्गी साइआं हन, कने तिसदे सिरे पर मते सारे मुकट हन। तिस पर इक्क नां लिख्या ऐ, जिसियो तिसियो छड्डी होर कोई नीं जाणदा।</verse>
				<verse number="13">तिन्हीं खूने नैं गुआचेया कपड़ा पैहनेया ऐ, कने तिसदा नां परमात्मे दा वचन ऐ।</verse>
				<verse number="14">सुअर्गे दी सेना चिट्टे घोड़ेयां पर सवार कने चिट्टे कने साफ मलमल पैहनी करी तिसदे पचांह़-पचांह़ हन।</verse>
				<verse number="15">जाति-जाति दे लोकां जो मारने तांई तिसदे मुँऐ ते इक्क तेज तलवार निकल़ादी ऐ। सैह़ लोहे दा बैंत लेई करी तिन्हां पर राज्ज करगा, कने सर्वशक्तिमान परमात्मे दे खतरनाक गुस्से दिया मदिरा दे कोलूये च दाख दरड़गा।</verse>
				<verse number="16">तिसदे कपड़े कने जंघा पर एह़ नां लिख्या ऐ, “राजेयां दा राजा कने प्रभुआं दा प्रभु।”</verse>
				<verse number="17">भिरी मैं इक्की सुअर्गदूते जो सूरजे पर खड़ोत्यो दिख्या। तिन्हीं जोरे नैं डड्डी करी अम्बरे च उडणे आल़े सारे पंछियां जो ग्लाया, “ओआ, परमात्मे दिया धामा तांई किठ्ठे होई जा,</verse>
				<verse number="18">जिसते तुहां राजेयां दा, अधिकारियां दा, ताकतवर मर्दां दा, घोड़ेयां दा, तिन्हां पर सवारां दा, कने क्या अजाद, क्या दास, क्या छोटे क्या बड्डे, सारेयां माणुआं दा मांस खा।”</verse>
				<verse number="19">भिरी मैं तिस जंगली जानवरे कने धरतिया दे राजेयां कने तिन्हां दी सेना जो तिस घोड़े दे सवारे कने तिसदिया सेना सौगी लड़णे तांई किठ्ठे दिख्या।</verse>
				<verse number="20">सैह़ जंगली जानवर, कने तिस सौगी सैह़ झूठा भविष्यवक्ता पकड़ेया गेआ जिन्हीं तिसदे सामणै ऐदेय चमत्कार दस्सेयो थे जिन्हां दे जरिये तिन्हीं तिन्हां जो भटकाया जिन्हां पर तिस जंगली जानवरे दी मोहर थी कने जेह्ड़े तिसदिया मूर्तिया दी अराधना करदे थे। एह़ दोयो जिन्दे जी तिसा अग्गी दी झीला च पाई दित्ते, जेह्ड़ी गंधका नैं बल़दी ऐ।</verse>
				<verse number="21">कने बाक्कि लोक तिस घोड़े पर सवारे दी तलवारा नैं, जेह्ड़ी तिसदे मुँऐ ते निकल़ादी थी, मारी दित्ते गै, कने सारे पंछी तिन्हां दा मांसे खाई नैं रज्जी गै।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">भिरी मैं इक्की सुअर्गदूते जो सुअर्गे ते लौंदे दिख्या, जिसदे हत्थे च अथाह कुंडे दी चाबी कने इक्क बड्डा संगल़ था।</verse>
				<verse number="2">तिन्हीं तिस अजगरे, मतलब पराणे सर्पे जो, जेह्ड़ा सैतान ऐ, पकड़ी करी हज़ारां साल्लां तांई बन्नी दित्ता,</verse>
				<verse number="3">कने तिसियो अथाह कुंडे च पाई करी बंद करी दित्ता कने तिस पर मोहर लगाई दित्ती कि सैह़ हज़ार साल पूरे होणे तिकर जाति-जाति दे लोकां जो भिरी नीं भटकां। इसते बाद जरूरी ऐ कि सैह़ थोड़ियां देरा तांई भिरी खोलेया जां।</verse>
				<verse number="4">भिरी मैं सिंहासण दिक्खे, कने तिन्हां पर लोक बैठी गै, कने तिन्हां जो न्याय करणे दा हक्क दित्ता गेआ। मैं तिन्हां दियां आत्मां जो भी दिख्या जिन्हां दे सिर यीशु दी गवाही दैणे कने परमात्मे दे वचने दिया बज़ाह ते बड्डे गियो थे, कने जिन्हां ना तिस जंगली जानवरे दी, ना तिसा मूर्तिया दी अराधना कित्तियो थी, कने ना तिसदी मोहर अपणे मत्थे कने हत्थां पर लगाईयो थी। सैह़ जिन्दे होई करी मसीह सौगी हज़ार साल तिकर राज्ज करदे रैह़न।</verse>
				<verse number="5">जाह़लू तिकर एह़ हज़ार साल पूरे नीं होये ताह़लू तिकर बाक्कि मरेयो जिन्दे नीं होये। एह़ तां पैहल्ली बरी दुवारा जिन्दा होणा ऐ।</verse>
				<verse number="6">धन कने पवित्र सैह़ हन, जेह्ड़े इस पैहल्ली बरी जिन्दे होणे दे साझी हन। ऐदेयां पर दूईआ मौत्ती दा कोई भी हक्क नीं, अपर सैह़ परमात्मे कने मसीह दे याजक हुंगे कने तिस सौगी हज़ार साल तिकर राज्ज करगे।</verse>
				<verse number="7">जाह़लू हज़ार साल पूरे होई जांगे तां सैतान कैदा ते छड्डी दित्ता जांगा।</verse>
				<verse number="8">सैह़ तिन्हां जातिआं जो जेह्ड़ियां सारिया धरतिया पर हुंगियां, मतलब गोग कने मागोग जो जिन्हां दी गिणती समुंदरे दिया रेता बराबर हुंगी, भटकाई करी लड़ाईया तांई किठ्ठा करणे तांई निकल़गा।</verse>
				<verse number="9">कने सैह़ सारिया धरतिया पर फैली जांगियां, कने परमात्मे दे लोकां दा डेरा कने प्यारे सैहरे जो घेरी लैंगी; कने अग्ग सुअर्गे ते लौई करी तिन्हां जो भस्म करगी।</verse>
				<verse number="10">तिन्हां दा भटकाणे आल़ा सैतान अग्ग कने गंधका दिया तिसा झीला च, जिसा च सैह़ जंगली जानवर कने झूठा भविष्यवक्ता भी पाई दित्ता जांगा; कने सैह़ रात दिन जुगा-जुग पीड़ा च तड़फदे रैंह्गे।</verse>
				<verse number="11">भिरी मैं इक्क बड्डे चिट्टे सिंहासणे कने तिसियो जेह्ड़ा तिस पर बैठेया ऐ, दिख्या, जिसदे सामणै ते धरती कने अम्बर नठ्ठी गै, कने तिन्हां तांई जगाह नीं मिल्ली।</verse>
				<verse number="12">भिरी मैं छोटे बड्डे सारे मरेयां जो सिंहासणे सामणै खड़ोत्यो दिख्या, कने कताबां खोलियां गियां; कने भिरी इक्क होर कताब खोली, मतलब ज़िन्दगिया दी कताब कने जिंआं तिन्हां कताबां च लिख्या था, तिंआं ई तिन्हां दे कम्मां मताबक मरेयां दा न्याय कित्ता गेआ।</verse>
				<verse number="13">समुंदरे तिन्हां मरेयां जो देई दित्ता, कने मौत्त कने अधोलोकैं तिन्हां मरेयां जो जेह्ड़े तिन्हां च थे देई दित्ता; कने तिन्हां च हर इक्की दे कम्मां मताबक तिन्हां दा न्याय कित्ता।</verse>
				<verse number="14">मौत्त कने अधोलोक भी अग्गी दिया झीला च पाई दित्ते गै। एह़ अग्गी दी झील तां दूई मौत्त ऐ;</verse>
				<verse number="15">कने जिस कुसी दा नां ज़िन्दगिया दिया कताबा च लिख्या नीं मिल्ला, सैह़ अग्गी दिया झीला च पाई दित्ता गेआ।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">भिरी मैं नौये सुअर्गे जो कने नौईआ धरतिया जो दिख्या, क्जोकि पैहल्ला अम्बर, पैहल्ली धरती कने समुंदर भी गायब होई गियो थे।</verse>
				<verse number="2">भिरी मैं पवित्र नौये सैहर यरूशलेमे जो सुअर्गे ते परमात्मे दे बक्खे ते लौंदे दिख्या। सैह़ तिसा दुल्हना साइआं था, जेह्ड़ी अपणे दुल्हे तांई सज्जदी था।</verse>
				<verse number="3">भिरी मैं सिंहासणे च कुसी जो जोरे नैं एह़ ग्लांदे सुणेया, “दिक्ख, परमात्मे दा डेरा माणुआं दे बिच्च ऐ। सैह़ तिन्हां सौगी डेरा करगा, कने सैह़ तिसदे लोक हुंगे, कने परमात्मा अप्पु तिन्हां सौगी रैंह्गा कने तिन्हां दा परमात्मा हुंगा।</verse>
				<verse number="4">सैह़ तिन्हां दे सारे दुखां जो दूर करी दिंगा; कने इसते बाद मौत्त नीं हुंगी, कने ना सोग मनाणा, ना रोणा, ना पीड़ा हुंगी; पैहल्लियां गल्लां बीती गियां।”</verse>
				<verse number="5">जेह्ड़ा सिंहासणे पर बैठेया था, तिन्हीं ग्लाया, “दिक्ख, मैं सब कुच्छ नौआं करी दिंदा।” भिरी तिन्हीं ग्लाया, “लिखी लै, क्जोकि एह़ वचन बसुआसे जोग्गे कने सच्चे हन।”</verse>
				<verse number="6">भिरी तिन्हीं मिन्जो ग्लाया, “एह़ गल्लां पूरियां होई गियां हन। मैं अलफा कने ओमेगा, मतलब सुरुआत कने अन्त ऐ। मैं प्यासे जो ज़िन्दगिया दे पांणिये दे झरनेयां ते मुफ्ते च पियांगा।</verse>
				<verse number="7">जेह्ड़ा जीत्तगा, सैई इन्हां चीज्जां दा वारस हुंगा, कने मैं तिसदा परमात्मा हुंगा कने सैह़ मेरा पुत्तर हुंगा।</verse>
				<verse number="8">अपर डरफोकां, बेबसुआसियां, कने घिनौनेयां, हत्यारेयां, ब्यभिचारियां, जादू-टूणा करणे आल़ेआं, मूर्तिपूजकां, कने सारे झूठेयां दा हिस्सा तिसा झीला च मिलगा, जेह्ड़ा अग्गी कने गंधका नैं जल़दी रैंह्दी ऐ; सैह़ दूई मौत्त ऐ।”</verse>
				<verse number="9">भिरी जिन्हां सत्तां सुअर्गदूतां अल्ल सत आखरी खतरेयां नैं भरोयो सत कटोरे थे, तिन्हां ते इक्क मिन्जो अल्ल आया, कने मिन्जो सौगी गल्लां करी नैं ग्लाणा लग्गा, “ऐत्थु आ, मैं तिज्जो दुलहन मतलब मेम्ने दी लाड़ी दस्सगा।”</verse>
				<verse number="10">ताह़लू सैह़ मिन्जो पवित्र आत्मा च इक्क बड्डे कने ऊचे प्हाड़े पर लेईआ, कने पवित्र सैहर यरूशलेमे जो सुअर्गे ते परमात्मे दे बक्खे ते लौंदे दिख्या।</verse>
				<verse number="11">परमात्मे दी महिमा तिन्हां च थी, कने तिसदी जोत्ती बड़े कीमती पत्थर, मतलब इक्क साफ सीशे साइआं थी।</verse>
				<verse number="12">तिसदी दीवार बड़ी ऊची थी, कने तिसादे बाराह फाटक कने फाटकां पर बाराह सुअर्गदूत थे; कने तिन्हां फाटकां पर इस्राएलियां दे बाराह गोत्रां दे नां लिख्यो थे।</verse>
				<verse number="13">पूरब, पशिचम, उत्तर, दक्षिण, इसादे चौंन्नी दिसां दे पास्से त्रै-त्रै फाटक थे।</verse>
				<verse number="14">सैहरे दिया दीवारा दियां बाराह नीआं थियां, कने तिन्हां नीआं पर मेम्ने दे बाराह प्रेरितां दे नां लिख्यो थे।</verse>
				<verse number="15">जेह्ड़ा मिन्जो सौगी गल्लां करा दा था तिस अल्ल सैहर कने तिसदे फाटकां कने तिसदिया दीवारा जो नापणे तांई इक्क सोन्ने दी सोठी थी।</verse>
				<verse number="16">सैह़ सैहर चौकोर अकारे च बसेया था कने तिसदी लम्बाई, चौड़ाई दे बराबर थी; तिन्हीं तिसा सोन्ने दिया सोठिया नैं सैहरे जो नापेया, तां दो हज़ार चार सौ किलोमीटर निकल़ेया था कने तिसदी लम्बाई, चौड़ाई कने ऊंचाई भी बराबर थी।</verse>
				<verse number="17">तिन्हीं तिसदी दीवारा जो माणुये दे, मतलब सुअर्गदूत दे नापे नैं नापेया, तां सठ मीटर निकल़ी।</verse>
				<verse number="18">तिसदी दीवार यशब नांऐ दे कीमती पत्थरां नैं बणियो थी, कने सैहर ऐदेय सुद्ध सोन्ने दा था जेह्ड़ा साफ सीशे साइआं था।</verse>
				<verse number="19">तिस सैहरे दी नीआं हर किस्मा दे कीमती पत्थरां नैं सज्जाईयां थियां; पैहल्ली नीई यशब पत्थरे दी, दूई नीलमणि पत्थरे दी, त्री लालड़ी पत्थरे दी, चौथी मरकत पत्थरे दी,</verse>
				<verse number="20">पंजमी गोमेदक पत्थरे दी, छेमी माणिक्य पत्थरे दी, सतमी पितमणि पत्थरे दी, अठमी पेरोज पत्थरे दी, नौमी पुखराज पत्थरे दी, दसमी लहसनिये पत्थरे दी, ग्यारवीं धूम्रकान्त पत्थरे दी, कने बारमीं याकूत पत्थरे दी थी।</verse>
				<verse number="21">कने बाराह फाटक बाराह मोतिआं दे थे; इक्क-इक्क फाटक इक्क-इक्क मोतिये दा बणेया था। सैहरे दी सड़क साफ सीशे साइआं सुद्ध सोन्ने दी थी।</verse>
				<verse number="22">मैं तिन्हां च कोई मंदर नीं दिख्या, क्जोकि सर्वशक्तिमान प्रभु परमात्मा कने मेम्ना तिसदा मंदर ऐ।</verse>
				<verse number="23">तिस सैहरे च सूरज कने चन्द्रमे दिया लौई दी जरूरत नीं, क्जोकि परमात्मे दे तेजे नैं तिस च लौ हुंदी ऐ, कने मेम्ना तिसदा दीय्या ऐ।</verse>
				<verse number="24">जाति-जाति दे लोक तिसदिया लौई च चलगे-फिरगे, कने धरतिया दे राजे अपणे-अपणे तेजे दी धन-दौलत तिस च लेयोंगे।</verse>
				<verse number="25">तिसदे फाटक दिनैं कदी बंद नीं हुंगे, कने रात तित्थु नीं हुंगी।</verse>
				<verse number="26">जाति-जाति दे लोक महिमा कने आदर तिस च लेयोंगे।</verse>
				<verse number="27">कने तिस कोई अपवित्र चीज्ज, कने घृणित कम्म करणे आल़ा, कने झूठियां गल्लां बणाणे आल़ा, कुसी भी तरीके नैं दाखल नीं हुंगा; अपर सिर्फ सैई लोक जिन्हां दे नां मेम्ने दिया ज़िन्दगिया दिया कताबा च लिख्यो हन।</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">भिरी तिन्हीं मिन्जो साफ सीशे साइआं झलकदी होई, ज़िन्दगिया दे पांणिये दी नदी, जेह्ड़ी परमात्मे कने मेम्ने दे सिंहासणे ते निकल़ी करी</verse>
				<verse number="2">तिस सैहरे दियां सड़कां दे बिच्चो-बिच्च बगदी थी। नदिया दे इस पार कने तिस पार ज़िन्दगिया दा रूख था; तिस च बाराह किस्मा दे फल़ लगदे थे, कने सैह़ हर मीहने फल़दा था; कने तिस रूखे दे पत्तरां ते जाति-जाति दे लोक खरे हुंदे थे।</verse>
				<verse number="3">भिरी श्राप नीं हुंगा, कने परमात्मे कने मेम्ने दा सिंहासण तिस सैहरे च हुंगा कने तिसदे दास तिसदी अराधना करगे।</verse>
				<verse number="4">सैह़ तिसियो आमणै-सामणै दिक्खगे, कने तिसदा नां तिन्हां दे मत्थे पर लिख्या हुंगा।</verse>
				<verse number="5">भिरी रात नीं हुंगी, कने तिन्हां जो दीय्ये कने सूरजे दी लौई दी जरूरत नीं हुंगी, क्जोकि प्रभु परमात्मा तिन्हां जो लौ करगा, कने सैह़ जुगा-जुग राज्ज करगे।</verse>
				<verse number="6">भिरी तिन्हीं मिन्जो नैं ग्लाया, “एह़ गल्लां बसुआसे जोग्गियां कने सच्च हन। प्रभुयैं, जेह्ड़ा भविष्यवक्तां दियां आत्मां दा परमात्मा ऐ, अपणे सुअर्गदूते जो इसतांई घल्लेया कि अपणे दासां जो सैह़ गल्लां, जिन्हां दा तौल़ी पूरा होणा जरूरी ऐ दस्सें।”</verse>
				<verse number="7">“दिक्ख, मैं तौल़ी ओणे आल़ा। धन ऐ सैह़ जेह्ड़ा इसा कताबा दी भविष्यवाणी दियां गल्लां मनदा ऐ।”</verse>
				<verse number="8">मैं सैई यूहन्ना ऐ, जेह्ड़ा इन्हां गल्लां जो सुणदा कने दिक्खदा था। जाह़लू मैं सुणेया कने दिख्या, तां जेह्ड़ा सुअर्गदूत मिन्जो एह़ गल्लां दस्सदा था, मैं तिसदे पैरां पर प्रणांम करणे तांई पेई गेआ।</verse>
				<verse number="9">अपर तिन्हीं मिन्जो नैं ग्लाया, “दिक्ख इआं मत कर; क्जोकि मैं तेरा, कने तेरे भाऊ भविष्यवक्ता कने इसा कताबा दियां गल्लां जो मन्नणे आल़ेआं दा संगी दास ऐ। परमात्मे दी ई अराधना कर।”</verse>
				<verse number="10">भिरी तिन्हीं मिन्जो ग्लाया, “इसा कताबा दी भविष्यवाणिये दियां गल्लां जो बंद मत कर; क्जोकि बग्त नेड़े आईआ ऐ।</verse>
				<verse number="11">जेह्ड़ा बुराई करदा ऐ, सैह़ बुराई ई करदा रैंह्; कने जेह्ड़ा पापी ऐ, सैह़ पापी बणी रैंह्; कने जेह्ड़ा धर्मी ऐ, सैह़ धर्मी बणी रैंह्; कने जेह्ड़ा पवित्र ऐ; सैह़ पवित्र बणी रैंह्।”</verse>
				<verse number="12">प्रभु यीशुयैं ग्लाया, “दिक्ख, मैं तौल़ी ओणे आल़ा। कने हर इक्की दे कम्मे मताबक बदला दैणे तांई प्रतिफल़ मिन्जो अल्ल ऐ</verse>
				<verse number="13">मैं अलफा कने ओमेगा, पैहल्ला कने आखरी, सुरुआत कने अन्त ऐ।”</verse>
				<verse number="14">धन सैह़ हन, जेह्ड़े अपणे आप्पे जो पवित्र बणाई लैंदे हन, क्जोकि तिन्हां जो ज़िन्दगिया दे रूखे अल्ल ओणे दा हक्क मिलगा, कने सैह़ फाटकां च होई करी अंदर जांगे।</verse>
				<verse number="15">अपर कुत्ते, जादू-टूणा करणे आल़े, ब्यभिचारी, हत्यारे, मूर्ति दी पूजा करणे आल़े, हर इक्क झूठ दा साथ दैणे आल़े, झूठ ग्लाणे आल़े बाहर रैंह्गे।</verse>
				<verse number="16">“मैं यीशुये अपणे सुअर्गदूते जो इसतांई घल्लेया, कि तुहां दे गांह कलीसियां दे बारे च इन्हां गल्लां दी गवाही दैं। मैं दाऊदे दा मूल कने वंश, कने भ्यागा दा चमकदा तारा ऐ।”</verse>
				<verse number="17">परमात्मे दी आत्मा कने मेम्ने दी दुलहन दोयो ग्लादियां हन, “आ।” कने सुणने आल़ा भी ग्लां, “आ।” जेह्ड़ा प्यासा होयैं सैह़ औयें, कने जेह्ड़ा कोई चां सैह़ ज़िन्दगिया दा पाणी मुफ्ते च लैं।</verse>
				<verse number="18">मैं हर इक्की जो, जेह्ड़ा इसा कताबा दी भविष्यवाणिये दियां गल्लां सुणदा ऐ, गवाही दिंदा; जे कोई माणु इन्हां गल्लां च कुच्छ बधां तां परमात्मा तिन्हां खतरेयां जो, जेह्ड़े इसा कताबा च लिख्यो हन, तिस पर बधांगा।</verse>
				<verse number="19">जे कोई इसा भविष्यवाणी दिया कताबा दियां गल्लां ते कुच्छ कड्डगा, तां परमात्मा तिसा ज़िन्दगिया दे रूखे कने पवित्र सैहरे ते, जिसदा बखान इसा कताबा च ऐ, तिसदा हिस्सा कड्डी दिंगा।</verse>
				<verse number="20">जेह्ड़ा इन्हां गल्लां दी गवाही दिंदा ऐ सैह़ एह़ ग्लांदा ऐ, “हाँ, मैं तौल़ी ओणे आल़ा।” मैं यहून्ना जवाब दिंदा ऐ आमीन। हे प्रभु यीशु आ।</verse>
				<verse number="21">मैं प्रार्थना करदा ऐ, कि प्रभु यीशुये दा अनुग्रह परमात्मे दे लोकां सौगी रैंह्। आमीन।</verse>
			</chapter>
		</book>
	</testament>
</bible>