﻿<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<bible translation="Turkish (TCL02) NTB (New Turkish Bible) 2009 Version" status="Kutsal Kitap © The Bible Society in Turkey (Kitabı Mukaddes Şirketi), The Translation Trust / Yeni Yaşam Yayınları 2001, 2008" link="https://www.bible.com/bible/170/ROM.12.TCL02">
	<testament name="Old">
		<book number="1">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Başlangıçta Tanrı göğü ve yeri yarattı.</verse>
				<verse number="2">Yer boştu, yeryüzü şekilleri yoktu; engin karanlıklarla kaplıydı. Tanrı’nın Ruhu suların üzerinde hareket ediyordu.</verse>
				<verse number="3">Tanrı, “Işık olsun” diye buyurdu ve ışık oldu.</verse>
				<verse number="4">Tanrı ışığın iyi olduğunu gördü ve onu karanlıktan ayırdı.</verse>
				<verse number="5">Işığa “Gündüz”, karanlığa “Gece” adını verdi. Akşam oldu, sabah oldu ve ilk gün oluştu.</verse>
				<verse number="6">Tanrı, “Suların ortasında bir kubbe olsun, suları birbirinden ayırsın” diye buyurdu.</verse>
				<verse number="7">Ve öyle oldu. Tanrı gökkubbeyi yarattı. Kubbenin altındaki suları üstündeki sulardan ayırdı.</verse>
				<verse number="8">Kubbeye “Gök” adını verdi. Akşam oldu, sabah oldu ve ikinci gün oluştu.</verse>
				<verse number="9">Tanrı, “Göğün altındaki sular bir yere toplansın, kuru toprak görünsün” diye buyurdu ve öyle oldu.</verse>
				<verse number="10">Kuru alana “Kara”, toplanan sulara “Deniz” adını verdi. Tanrı bunun iyi olduğunu gördü.</verse>
				<verse number="11">Tanrı, “Yeryüzü bitkiler, tohum veren otlar, türüne göre tohumu meyvesinde bulunan meyve ağaçları üretsin” diye buyurdu ve öyle oldu.</verse>
				<verse number="12">Yeryüzü bitkiler, türüne göre tohum veren otlar, tohumu meyvesinde bulunan meyve ağaçları yetiştirdi. Tanrı bunun iyi olduğunu gördü.</verse>
				<verse number="13">Akşam oldu, sabah oldu ve üçüncü gün oluştu.</verse>
				<verse number="14">Tanrı şöyle buyurdu: “Gökkubbede gündüzü geceden ayıracak, yeryüzünü aydınlatacak ışıklar olsun. Belirtileri, mevsimleri, günleri, yılları göstersin.” Ve öyle oldu.</verse>
				<verse number="15">Tanrı şöyle buyurdu: “Gökkubbede gündüzü geceden ayıracak, yeryüzünü aydınlatacak ışıklar olsun. Belirtileri, mevsimleri, günleri, yılları göstersin.” Ve öyle oldu.</verse>
				<verse number="16">Tanrı büyüğü gündüze, küçüğü geceye egemen olacak iki büyük ışığı ve yıldızları yarattı.</verse>
				<verse number="17">Yeryüzünü aydınlatmak, gündüze ve geceye egemen olmak, ışığı karanlıktan ayırmak için onları gökkubbeye yerleştirdi. Tanrı bunun iyi olduğunu gördü.</verse>
				<verse number="18">Yeryüzünü aydınlatmak, gündüze ve geceye egemen olmak, ışığı karanlıktan ayırmak için onları gökkubbeye yerleştirdi. Tanrı bunun iyi olduğunu gördü.</verse>
				<verse number="19">Akşam oldu, sabah oldu ve dördüncü gün oluştu.</verse>
				<verse number="20">Tanrı, “Sular canlı yaratıklarla dolup taşsın, yeryüzünün üzerinde, gökte kuşlar uçuşsun” diye buyurdu.</verse>
				<verse number="21">Tanrı büyük deniz canavarlarını, sularda kaynaşan canlıları ve uçan çeşitli varlıkları yarattı. Bunun iyi olduğunu gördü.</verse>
				<verse number="22">Tanrı, “Verimli olun, çoğalın, denizleri doldurun, yeryüzünde kuşlar çoğalsın” diyerek onları kutsadı.</verse>
				<verse number="23">Akşam oldu, sabah oldu ve beşinci gün oluştu.</verse>
				<verse number="24">Tanrı, “Yeryüzü çeşit çeşit canlı yaratık, evcil ve yabanıl hayvan, sürüngen türetsin” diye buyurdu. Ve öyle oldu.</verse>
				<verse number="25">Tanrı çeşit çeşit yabanıl hayvan, evcil hayvan, sürüngen yarattı. Bunun iyi olduğunu gördü.</verse>
				<verse number="26">Tanrı, “Kendi suretimizde, kendimize benzer insan yaratalım” dedi, “Denizdeki balıklara, gökteki kuşlara, evcil hayvanlara, sürüngenlere, yeryüzünün tümüne egemen olsun.”</verse>
				<verse number="27">Tanrı insanı kendi suretinde yarattı, onu Tanrı’nın suretinde yarattı. Onları erkek ve dişi olarak yarattı.</verse>
				<verse number="28">Onları kutsayarak, “Verimli olun, çoğalın” dedi, “Yeryüzünü doldurun ve denetiminize alın; denizdeki balıklara, gökteki kuşlara, yeryüzünde yaşayan bütün canlılara egemen olun.</verse>
				<verse number="29">İşte yeryüzünde tohum veren her otu, tohumu meyvesinde bulunan her meyve ağacını size veriyorum. Bunlar size yiyecek olacak.</verse>
				<verse number="30">Yabanıl hayvanlara, gökteki kuşlara, sürüngenlere –soluk alıp veren bütün hayvanlara– yiyecek olarak yeşil otları veriyorum.” Ve öyle oldu.</verse>
				<verse number="31">Tanrı yarattıklarına baktı ve her şeyin çok iyi olduğunu gördü. Akşam oldu, sabah oldu ve altıncı gün oluştu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Gök ve yer bütün öğeleriyle tamamlandı.</verse>
				<verse number="2">Yedinci güne gelindiğinde Tanrı yapmakta olduğu işi bitirdi. Yaptığı işten o gün dinlendi.</verse>
				<verse number="3">Yedinci günü kutsadı. Onu kutsal bir gün olarak belirledi. Çünkü Tanrı o gün yaptığı, yarattığı bütün işi bitirip dinlendi.</verse>
				<verse number="4">Göğün ve yerin yaratılış öyküsü: RAB Tanrı göğü ve yeri yarattığında,</verse>
				<verse number="5">yeryüzünde yabanıl bir fidan, bir ot bile bitmemişti. Çünkü RAB Tanrı henüz yeryüzüne yağmur göndermemişti. Toprağı işleyecek insan da yoktu.</verse>
				<verse number="6">Yerden yükselen buhar bütün toprakları suluyordu.</verse>
				<verse number="7">RAB Tanrı Adem’i topraktan yarattı ve burnuna yaşam soluğunu üfledi. Böylece Adem yaşayan varlık oldu.</verse>
				<verse number="8">RAB Tanrı doğuda, Aden’de bir bahçe dikti. Yarattığı Adem’i oraya koydu.</verse>
				<verse number="9">Bahçede iyi meyve veren türlü türlü güzel ağaç yetiştirdi. Bahçenin ortasında yaşam ağacıyla iyiyle kötüyü bilme ağacı vardı.</verse>
				<verse number="10">Aden’den bir ırmak doğuyor, bahçeyi sulayıp orada dört kola ayrılıyordu.</verse>
				<verse number="11">İlk ırmağın adı Pişon’dur. Altın kaynakları olan Havila sınırları boyunca akar.</verse>
				<verse number="12">Orada iyi altın, reçine ve oniks bulunur.</verse>
				<verse number="13">İkinci ırmağın adı Gihon’dur, Kûş sınırları boyunca akar.</verse>
				<verse number="14">Üçüncü ırmağın adı Dicle’dir, Asur’un doğusundan akar. Dördüncü ırmak ise Fırat’tır.</verse>
				<verse number="15">RAB Tanrı Aden bahçesine bakması, onu işlemesi için Adem’i oraya koydu.</verse>
				<verse number="16">Ona, “Bahçede istediğin ağacın meyvesini yiyebilirsin” diye buyurdu,</verse>
				<verse number="17">“Ama iyiyle kötüyü bilme ağacından yeme. Çünkü ondan yediğin gün kesinlikle ölürsün.”</verse>
				<verse number="18">Sonra, “Adem’in yalnız kalması iyi değil” dedi, “Ona uygun bir yardımcı yaratacağım.”</verse>
				<verse number="19">RAB Tanrı yerdeki hayvanların, gökteki kuşların tümünü topraktan yaratmıştı. Onlara ne ad vereceğini görmek için hepsini Adem’e getirdi. Adem her birine ne ad verdiyse, o canlı o adla anıldı.</verse>
				<verse number="20">Adem bütün evcil ve yabanıl hayvanlara, gökte uçan kuşlara ad koydu. Ama kendisi için uygun bir yardımcı bulunmadı.</verse>
				<verse number="21">RAB Tanrı Adem’e derin bir uyku verdi. Adem uyurken, RAB Tanrı onun kaburga kemiklerinden birini alıp yerini etle kapadı.</verse>
				<verse number="22">Adem’den aldığı kaburga kemiğinden bir kadın yaratarak onu Adem’e getirdi.</verse>
				<verse number="23">Adem, “İşte, bu benim kemiklerimden alınmış kemik, Etimden alınmış ettir” dedi, “Ona ‘Kadın ’ denilecek, Çünkü o adamdan alındı.”</verse>
				<verse number="24">Bu nedenle adam annesini babasını bırakıp karısına bağlanacak, ikisi tek beden olacak.</verse>
				<verse number="25">Adem de karısı da çıplaktılar, henüz utanç nedir bilmiyorlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">RAB Tanrı’nın yarattığı yabanıl hayvanların en kurnazı yılandı. Yılan kadına, “Tanrı gerçekten, ‘Bahçedeki ağaçların hiçbirinin meyvesini yemeyin’ dedi mi?” diye sordu.</verse>
				<verse number="2">Kadın, “Bahçedeki ağaçların meyvelerinden yiyebiliriz” diye yanıtladı,</verse>
				<verse number="3">“Ama Tanrı, ‘Bahçenin ortasındaki ağacın meyvesini yemeyin, ona dokunmayın; yoksa ölürsünüz’ dedi.”</verse>
				<verse number="4">Yılan, “Kesinlikle ölmezsiniz” dedi,</verse>
				<verse number="5">“Çünkü Tanrı biliyor ki, o ağacın meyvesini yediğinizde gözleriniz açılacak, iyiyle kötüyü bilerek Tanrı gibi olacaksınız.”</verse>
				<verse number="6">Kadın ağacın güzel, meyvesinin yemek için uygun ve bilgelik kazanmak için çekici olduğunu gördü. Meyveyi koparıp yedi. Yanındaki kocasına verdi, o da yedi.</verse>
				<verse number="7">İkisinin de gözleri açıldı. Çıplak olduklarını anladılar. Bu yüzden incir yaprakları dikip kendilerine önlük yaptılar.</verse>
				<verse number="8">Derken, günün serinliğinde bahçede yürüyen RAB Tanrı’nın sesini duydular. O’ndan kaçıp ağaçların arasına gizlendiler.</verse>
				<verse number="9">RAB Tanrı Adem’e, “Neredesin?” diye seslendi.</verse>
				<verse number="10">Adem, “Bahçede sesini duyunca korktum. Çünkü çıplaktım, bu yüzden gizlendim” dedi.</verse>
				<verse number="11">RAB Tanrı, “Çıplak olduğunu sana kim söyledi?” diye sordu, “Sana meyvesini yeme dediğim ağaçtan mı yedin?”</verse>
				<verse number="12">Adem, “Yanıma koyduğun kadın ağacın meyvesini bana verdi, ben de yedim” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="13">RAB Tanrı kadına, “Nedir bu yaptığın?” diye sordu. Kadın, “Yılan beni aldattı, o yüzden yedim” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine RAB Tanrı yılana, “Bu yaptığından ötürü Bütün evcil ve yabanıl hayvanların En lanetlisi sen olacaksın” dedi, “Karnının üzerinde sürünecek, Yaşamın boyunca toprak yiyeceksin.</verse>
				<verse number="15">Seninle kadını, onun soyuyla senin soyunu Birbirinize düşman edeceğim. Onun soyu senin başını ezecek, Sen onun topuğuna saldıracaksın.”</verse>
				<verse number="16">RAB Tanrı kadına, “Çocuk doğururken sana Çok acı çektireceğim” dedi, “Ağrı çekerek doğum yapacaksın. Kocana istek duyacaksın, Seni o yönetecek.”</verse>
				<verse number="17">RAB Tanrı Adem’e, “Karının sözünü dinlediğin ve sana, Meyvesini yeme dediğim ağaçtan yediğin için Toprak senin yüzünden lanetlendi” dedi, “Yaşam boyu emek vermeden yiyecek bulamayacaksın.</verse>
				<verse number="18">Toprak sana diken ve çalı verecek, Yaban otu yiyeceksin.</verse>
				<verse number="19">Toprağa dönünceye dek Ekmeğini alın teri dökerek kazanacaksın. Çünkü topraksın, topraktan yaratıldın Ve yine toprağa döneceksin.”</verse>
				<verse number="20">Adem karısına Havva adını verdi. Çünkü o bütün insanların annesiydi.</verse>
				<verse number="21">RAB Tanrı Adem’le karısı için deriden giysiler yaptı, onları giydirdi.</verse>
				<verse number="22">Sonra, “Adem iyiyle kötüyü bilmekle bizlerden biri gibi oldu” dedi, “Artık yaşam ağacına uzanıp meyve almasına, yiyip ölümsüz olmasına izin verilmemeli.”</verse>
				<verse number="23">Böylece RAB Tanrı, yaratılmış olduğu toprağı işlemek üzere Adem’i Aden bahçesinden çıkardı.</verse>
				<verse number="24">Onu kovdu. Yaşam ağacının yolunu denetlemek için de Aden bahçesinin doğusuna Keruvlar ve her yana dönen alevli bir kılıç yerleştirdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Adem karısı Havva ile yattı. Havva hamile kaldı ve Kayin’i doğurdu. “RAB’bin yardımıyla bir oğul dünyaya getirdim” dedi.</verse>
				<verse number="2">Daha sonra Kayin’in kardeşi Habil’i doğurdu. Habil çoban oldu, Kayin ise çiftçi.</verse>
				<verse number="3">Günler geçti. Bir gün Kayin toprağın ürünlerinden RAB’be sunu getirdi.</verse>
				<verse number="4">Habil de sürüsünde ilk doğan hayvanlardan bazılarını, özellikle de yağlarını getirdi. RAB Habil’i ve sunusunu kabul etti.</verse>
				<verse number="5">Kayin’le sunusunu ise reddetti. Kayin çok öfkelendi, suratını astı.</verse>
				<verse number="6">RAB Kayin’e, “Niçin öfkelendin?” diye sordu, “Niçin surat astın?</verse>
				<verse number="7">Doğru olanı yapsan, seni kabul etmez miyim? Ancak doğru olanı yapmazsan, günah kapıda pusuya yatmış, seni bekliyor. Ona egemen olmalısın.”</verse>
				<verse number="8">Kayin kardeşi Habil’e, “Haydi, tarlaya gidelim ” dedi. Tarlada birlikteyken kardeşine saldırıp onu öldürdü.</verse>
				<verse number="9">RAB Kayin’e, “Kardeşin Habil nerede?” diye sordu. Kayin, “Bilmiyorum, kardeşimin bekçisi miyim ben?” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="10">RAB, “Ne yaptın?” dedi, “Kardeşinin kanı topraktan bana sesleniyor.</verse>
				<verse number="11">Artık döktüğün kardeş kanını içmek için ağzını açan toprağın laneti altındasın.</verse>
				<verse number="12">İşlediğin toprak bundan böyle sana ürün vermeyecek. Yeryüzünde aylak aylak dolaşacaksın.”</verse>
				<verse number="13">Kayin, “Cezam kaldıramayacağım kadar ağır” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="14">“Bugün beni bu topraklardan kovdun. Artık huzurundan uzak kalacak, yeryüzünde aylak aylak dolaşacağım. Kim bulsa öldürecek beni.”</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine RAB, “Seni kim öldürürse, ondan yedi kez öç alınacak” dedi. Kimse bulup öldürmesin diye Kayin’in üzerine bir nişan koydu.</verse>
				<verse number="16">Kayin RAB’bin huzurundan ayrıldı. Aden bahçesinin doğusunda, Nod topraklarına yerleşti.</verse>
				<verse number="17">Kayin karısıyla yattı. Karısı hamile kaldı ve Hanok’u doğurdu. Kayin o sırada bir kent kurmaktaydı. Kente oğlu Hanok’un adını verdi.</verse>
				<verse number="18">Hanok’tan İrat oldu. İrat’tan Mehuyael, Mehuyael’den Metuşael, Metuşael’den Lemek oldu.</verse>
				<verse number="19">Lemek iki kadınla evlendi. Birinin adı Âda, öbürünün ise Silla’ydı.</verse>
				<verse number="20">Âda Yaval’ı doğurdu. Yaval sürü sahibi göçebelerin atasıydı.</verse>
				<verse number="21">Kardeşinin adı Yuval’dı. Yuval lir ve ney çalanların atasıydı.</verse>
				<verse number="22">Silla Tuval-Kayin’i doğurdu. Tuval-Kayin tunç ve demirden çeşitli kesici aletler yapardı. Tuval-Kayin’in kızkardeşi Naama’ydı.</verse>
				<verse number="23">Lemek karılarına şöyle dedi: “Ey Âda ve Silla, beni dinleyin, Ey Lemek’in karıları, sözlerime kulak verin. Beni yaraladığı için Bir adam öldürdüm, Beni hırpaladığı için Bir genci öldürdüm.</verse>
				<verse number="24">Kayin’in yedi kez öcü alınacaksa, Lemek’in yetmiş yedi kez öcü alınmalı.”</verse>
				<verse number="25">Adem karısıyla yine yattı. Havva bir erkek çocuk doğurdu. “Tanrı Kayin’in öldürdüğü Habil’in yerine bana başka bir oğul bağışladı” diyerek çocuğa Şit adını verdi.</verse>
				<verse number="26">Şit’in de bir oğlu oldu, adını Enoş koydu. O zaman insanlar RAB’bi adıyla çağırmaya başladı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Adem soyunun öyküsü: Tanrı insanı yarattığında onu kendine benzer kıldı.</verse>
				<verse number="2">Onları erkek ve dişi olarak yarattı ve kutsadı. Yaratıldıkları gün onlara “İnsan” adını verdi.</verse>
				<verse number="3">Adem 130 yaşındayken kendi suretinde, kendisine benzer bir oğlu oldu. Ona Şit adını verdi.</verse>
				<verse number="4">Şit’in doğumundan sonra Adem 800 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="5">Adem toplam 930 yıl yaşadıktan sonra öldü.</verse>
				<verse number="6">Şit 105 yaşındayken oğlu Enoş doğdu.</verse>
				<verse number="7">Enoş’un doğumundan sonra Şit 807 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="8">Şit toplam 912 yıl yaşadıktan sonra öldü.</verse>
				<verse number="9">Enoş 90 yaşındayken oğlu Kenan doğdu.</verse>
				<verse number="10">Kenan’ın doğumundan sonra Enoş 815 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="11">Enoş toplam 905 yıl yaşadıktan sonra öldü.</verse>
				<verse number="12">Kenan 70 yaşındayken oğlu Mahalalel doğdu.</verse>
				<verse number="13">Mahalalel’in doğumundan sonra Kenan 840 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="14">Kenan toplam 910 yıl yaşadıktan sonra öldü.</verse>
				<verse number="15">Mahalalel 65 yaşındayken oğlu Yeret doğdu.</verse>
				<verse number="16">Yeret’in doğumundan sonra Mahalalel 830 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="17">Mahalalel toplam 895 yıl yaşadıktan sonra öldü.</verse>
				<verse number="18">Yeret 162 yaşındayken oğlu Hanok doğdu.</verse>
				<verse number="19">Hanok’un doğumundan sonra Yeret 800 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="20">Yeret toplam 962 yıl yaşadıktan sonra öldü.</verse>
				<verse number="21">Hanok 65 yaşındayken oğlu Metuşelah doğdu.</verse>
				<verse number="22">Metuşelah’ın doğumundan sonra Hanok 300 yıl Tanrı yolunda yürüdü. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="23">Hanok toplam 365 yıl yaşadı.</verse>
				<verse number="24">Tanrı yolunda yürüdü, sonra ortadan kayboldu; çünkü Tanrı onu yanına almıştı.</verse>
				<verse number="25">Metuşelah 187 yaşındayken oğlu Lemek doğdu.</verse>
				<verse number="26">Lemek’in doğumundan sonra Metuşelah 782 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="27">Metuşelah toplam 969 yıl yaşadıktan sonra öldü.</verse>
				<verse number="28">Lemek 182 yaşındayken bir oğlu oldu.</verse>
				<verse number="29">“RAB’bin lanetlediği bu toprak yüzünden çektiğimiz eziyeti, harcadığımız emeği bu çocuk hafifletip bizi rahatlatacak” diyerek çocuğa Nuh adını verdi.</verse>
				<verse number="30">Nuh’un doğumundan sonra Lemek 595 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="31">Lemek toplam 777 yıl yaşadıktan sonra öldü.</verse>
				<verse number="32">Nuh 500 yıl yaşadıktan sonra Sam, Ham, Yafet adlı oğulları doğdu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Yeryüzünde insanlar çoğalmaya başladı, kızlar doğdu.</verse>
				<verse number="2">İlahi varlıklar insan kızlarının güzelliğini görünce beğendikleriyle evlendiler.</verse>
				<verse number="3">RAB, “Ruhum insanda sonsuza dek kalmayacak, çünkü o ölümlüdür” dedi, “İnsanın ömrü yüz yirmi yıl olacak.”</verse>
				<verse number="4">İlahi varlıkların insan kızlarıyla evlenip çocuk sahibi oldukları günlerde ve daha sonra yeryüzünde Nefiller vardı. Bunlar eski çağ kahramanları, ünlü kişilerdi.</verse>
				<verse number="5">RAB baktı, yeryüzünde insanın yaptığı kötülük çok, aklı fikri hep kötülükte.</verse>
				<verse number="6">İnsanı yarattığına pişman oldu. Yüreği sızladı.</verse>
				<verse number="7">“Yarattığım insanları, hayvanları, sürüngenleri, kuşları yeryüzünden silip atacağım” dedi, “Çünkü onları yarattığıma pişman oldum.”</verse>
				<verse number="8">Ama Nuh RAB’bin gözünde lütuf buldu.</verse>
				<verse number="9">Nuh’un öyküsü şöyledir: Nuh doğru bir insandı. Çağdaşları arasında kusursuz biriydi. Tanrı yolunda yürüdü.</verse>
				<verse number="10">Üç oğlu vardı: Sam, Ham, Yafet.</verse>
				<verse number="11">Tanrı’nın gözünde yeryüzü bozulmuş, zorbalıkla dolmuştu.</verse>
				<verse number="12">Tanrı yeryüzüne baktı ve her şeyin ne denli bozulduğunu gördü. Çünkü insanlar yoldan çıkmıştı.</verse>
				<verse number="13">Tanrı Nuh’a, “İnsanlığa son vereceğim” dedi, “Çünkü onlar yüzünden yeryüzü zorbalıkla doldu. Onlarla birlikte yeryüzünü de yok edeceğim.</verse>
				<verse number="14">Kendine gofer ağacından bir gemi yap. İçini dışını ziftle, içeriye kamaralar yap.</verse>
				<verse number="15">Gemiyi şöyle yapacaksın: Uzunluğu üç yüz, genişliği elli, yüksekliği otuz arşın olacak.</verse>
				<verse number="16">Pencere de yap, boyu yukarıya doğru bir arşını bulsun. Kapıyı geminin yan tarafına koy. Alt, orta ve üst güverteler yap.</verse>
				<verse number="17">Yeryüzüne tufan göndereceğim. Göklerin altında soluk alan bütün canlıları yok edeceğim. Yeryüzündeki her canlı ölecek.</verse>
				<verse number="18">Ama seninle bir antlaşma yapacağım. Oğulların, karın, gelinlerinle birlikte gemiye bin.</verse>
				<verse number="19">Sağ kalabilmeleri için her canlı türünden bir erkek, bir dişi olmak üzere birer çifti gemiye al.</verse>
				<verse number="20">Çeşit çeşit kuşlar, hayvanlar, sürüngenler sağ kalmak için çifter çifter sana gelecekler.</verse>
				<verse number="21">Yanına hem kendin, hem onlar için yenebilecek ne varsa al, ilerde yemek üzere depola.”</verse>
				<verse number="22">Nuh Tanrı’nın bütün buyruklarını yerine getirdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">RAB Nuh’a, “Bütün ailenle birlikte gemiye bin” dedi, “Çünkü bu kuşak içinde yalnız seni doğru buldum.</verse>
				<verse number="2">Yeryüzünde soyları tükenmesin diye, yanına temiz sayılan hayvanlardan erkek ve dişi olmak üzere yedişer çift, kirli sayılan hayvanlardan birer çift, kuşlardan yedişer çift al.</verse>
				<verse number="3">Yeryüzünde soyları tükenmesin diye, yanına temiz sayılan hayvanlardan erkek ve dişi olmak üzere yedişer çift, kirli sayılan hayvanlardan birer çift, kuşlardan yedişer çift al.</verse>
				<verse number="4">Çünkü yedi gün sonra yeryüzüne kırk gün kırk gece yağmur yağdıracağım. Yarattığım her canlıyı yeryüzünden silip atacağım.”</verse>
				<verse number="5">Nuh RAB’bin bütün buyruklarını yerine getirdi.</verse>
				<verse number="6">Yeryüzünde tufan koptuğunda Nuh altı yüz yaşındaydı.</verse>
				<verse number="7">Nuh, oğulları, karısı, gelinleri tufandan kurtulmak için hep birlikte gemiye bindiler.</verse>
				<verse number="8">Tanrı’nın Nuh’a buyurduğu gibi temiz ve kirli sayılan her tür hayvan, kuş ve sürüngenden erkek ve dişi olmak üzere birer çift Nuh’a gelip gemiye bindiler.</verse>
				<verse number="9">Tanrı’nın Nuh’a buyurduğu gibi temiz ve kirli sayılan her tür hayvan, kuş ve sürüngenden erkek ve dişi olmak üzere birer çift Nuh’a gelip gemiye bindiler.</verse>
				<verse number="10">Yedi gün sonra tufan koptu.</verse>
				<verse number="11">Nuh altı yüz yaşındayken, o yılın ikinci ayının on yedinci günü enginlerin bütün kaynakları fışkırdı, göklerin kapakları açıldı.</verse>
				<verse number="12">Yeryüzüne kırk gün kırk gece yağmur yağdı.</verse>
				<verse number="13">Nuh, oğulları Sam, Ham, Yafet, Nuh’un karısıyla üç gelini tam o gün gemiye bindiler.</verse>
				<verse number="14">Onlarla birlikte her tür hayvan –evcil hayvanların, sürüngenlerin, kuşların, uçan yaratıkların her türü– gemiye bindi.</verse>
				<verse number="15">Soluk alan her tür canlı çifter çifter Nuh’un yanına gelip gemiye bindi.</verse>
				<verse number="16">Gemiye giren hayvanlar Tanrı’nın Nuh’a buyurduğu gibi erkek ve dişiydi. RAB Nuh’un ardından kapıyı kapadı.</verse>
				<verse number="17">Tufan kırk gün sürdü. Çoğalan sular gemiyi yerden yukarı kaldırdı.</verse>
				<verse number="18">Sular yükseldi, çoğaldıkça çoğaldı; gemi suyun üzerinde yüzmeye başladı.</verse>
				<verse number="19">Sular öyle yükseldi ki, yeryüzündeki bütün yüksek dağlar su altında kaldı.</verse>
				<verse number="20">Yükselen sular dağları on beş arşın aştı.</verse>
				<verse number="21">Yeryüzünde yaşayan bütün canlılar yok oldu; kuşlar, evcil ve yabanıl hayvanlar, sürüngenler, insanlar, soluk alan bütün canlılar öldü.</verse>
				<verse number="22">Yeryüzünde yaşayan bütün canlılar yok oldu; kuşlar, evcil ve yabanıl hayvanlar, sürüngenler, insanlar, soluk alan bütün canlılar öldü.</verse>
				<verse number="23">RAB insanlardan evcil hayvanlara, sürüngenlerden kuşlara dek bütün canlıları yok etti, yeryüzündeki her şey silinip gitti. Yalnız Nuh’la gemidekiler kaldı.</verse>
				<verse number="24">Sular yüz elli gün boyunca yeryüzünü kapladı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Sonra Tanrı Nuh’u ve gemideki evcil ve yabanıl hayvanları anımsadı. Yeryüzünde bir rüzgar estirdi, sular alçalmaya başladı.</verse>
				<verse number="2">Enginlerin kaynakları, göklerin kapakları kapandı. Yağmur dindi.</verse>
				<verse number="3">Sular yeryüzünden çekilmeye başladı. Yüz elli gün geçtikten sonra sular azaldı.</verse>
				<verse number="4">Gemi yedinci ayın on yedinci günü Ararat dağlarına oturdu.</verse>
				<verse number="5">Sular onuncu aya kadar sürekli azaldı. Onuncu ayın birinde dağların doruğu göründü.</verse>
				<verse number="6">Kırk gün sonra Nuh yapmış olduğu geminin penceresini açtı.</verse>
				<verse number="7">Kuzgunu dışarı gönderdi. Kuzgun sular kuruyuncaya kadar dönmedi, uçup durdu.</verse>
				<verse number="8">Bunun üzerine Nuh suların yeryüzünden çekilip çekilmediğini anlamak için güvercini gönderdi.</verse>
				<verse number="9">Güvercin konacak bir yer bulamadı, çünkü her yer suyla kaplıydı. Gemiye, Nuh’un yanına döndü. Nuh uzanıp güvercini tuttu ve gemiye, yanına aldı.</verse>
				<verse number="10">Yedi gün daha bekledi, sonra güvercini yine dışarı saldı.</verse>
				<verse number="11">Güvercin gagasında yeni kopmuş bir zeytin yaprağıyla akşamleyin geri döndü. O zaman Nuh suların yeryüzünden çekilmiş olduğunu anladı.</verse>
				<verse number="12">Yedi gün daha bekledikten sonra güvercini yine gönderdi. Bu kez güvercin geri dönmedi.</verse>
				<verse number="13">Nuh altı yüz bir yaşındayken, birinci ayın birinde yeryüzündeki sular kurudu. Nuh geminin üstündeki kapağı kaldırınca toprağın kurumuş olduğunu gördü.</verse>
				<verse number="14">İkinci ayın yirmi yedinci günü toprak tümüyle kurumuştu.</verse>
				<verse number="15">Tanrı Nuh’a, “Karın, oğulların ve gelinlerinle birlikte gemiden çık” dedi,</verse>
				<verse number="16">Tanrı Nuh’a, “Karın, oğulların ve gelinlerinle birlikte gemiden çık” dedi,</verse>
				<verse number="17">“Kendinle birlikte bütün canlıları, kuşları, hayvanları, sürüngenleri de çıkar. Üresinler, verimli olsunlar, yeryüzünde çoğalsınlar.”</verse>
				<verse number="18">Nuh karısı, oğulları ve gelinleriyle birlikte gemiden çıktı.</verse>
				<verse number="19">Bütün hayvanlar, sürüngenler, kuşlar, yeryüzünde yaşayan her tür canlı da gemiyi terk etti.</verse>
				<verse number="20">Nuh RAB’be bir sunak yaptı. Orada bütün temiz sayılan hayvanlarla kuşlardan yakmalık sunular sundu.</verse>
				<verse number="21">Güzel kokudan hoşnut olan RAB içinden şöyle dedi: “İnsanlar yüzünden yeryüzünü bir daha lanetlemeyeceğim. Çünkü insan yüreğindeki eğilimler çocukluğundan beri kötüdür. Şimdi yaptığım gibi bütün canlıları bir daha yok etmeyeceğim.</verse>
				<verse number="22">“Dünya durdukça Ekin ekmek, biçmek, Sıcak, soğuk, Yaz, kış, Gece, gündüz hep var olacaktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Tanrı, Nuh’u ve oğullarını kutsayarak, “Verimli olun, çoğalıp yeryüzünü doldurun” dedi,</verse>
				<verse number="2">“Yerdeki hayvanların, gökteki kuşların tümü sizden korkup ürkecek. Yeryüzündeki bütün canlılar, denizdeki bütün balıklar sizin yönetiminize verilmiştir.</verse>
				<verse number="3">Bütün canlılar size yiyecek olacak. Yeşil bitkiler gibi, hepsini size veriyorum.</verse>
				<verse number="4">“Yalnız kanlı et yemeyeceksiniz, çünkü kan canı içerir.</verse>
				<verse number="5">Sizin de kanınız dökülürse, hakkınızı kesinlikle arayacağım. Her hayvandan hesabını soracağım. Her insandan, kardeşinin canına kıyan herkesten hakkınızı arayacağım.</verse>
				<verse number="6">“Kim insan kanı dökerse, Kendi kanı da insan tarafından dökülecektir. Çünkü Tanrı insanı kendi suretinde yarattı.</verse>
				<verse number="7">Verimli olun, çoğalın. Yeryüzünde üreyin, artın.”</verse>
				<verse number="8">Tanrı Nuh’a ve oğullarına şöyle dedi:</verse>
				<verse number="9">“Sizinle ve gelecek kuşaklarınızla, sizinle birlikteki bütün canlılarla –kuşlar, evcil ve yabanıl hayvanlar, gemiden çıkan bütün hayvanlarla– antlaşmamı sürdürmek istiyorum.</verse>
				<verse number="10">“Sizinle ve gelecek kuşaklarınızla, sizinle birlikteki bütün canlılarla –kuşlar, evcil ve yabanıl hayvanlar, gemiden çıkan bütün hayvanlarla– antlaşmamı sürdürmek istiyorum.</verse>
				<verse number="11">Sizinle antlaşmamı sürdüreceğim: Bir daha tufanla bütün canlılar yok olmayacak. Yeryüzünü yok eden tufan bir daha olmayacak.”</verse>
				<verse number="12">Tanrı şöyle sürdürdü konuşmasını: “Sizinle ve bütün canlılarla kuşaklar boyu sonsuza dek sürecek antlaşmamın belirtisi şu olacak:</verse>
				<verse number="13">Yayımı bulutlara yerleştireceğim ve bu, yeryüzüyle aramdaki antlaşmanın belirtisi olacak.</verse>
				<verse number="14">Yeryüzüne ne zaman bulut göndersem, yayım bulutların arasında ne zaman görünse,</verse>
				<verse number="15">sizinle ve bütün canlı varlıklarla yaptığım antlaşmayı anımsayacağım: Canlıları yok edecek bir tufan bir daha olmayacak.</verse>
				<verse number="16">Ne zaman bulutlarda yay görünse, ona bakıp yeryüzünde yaşayan bütün canlılarla yaptığım sonsuza dek geçerli antlaşmayı anımsayacağım.”</verse>
				<verse number="17">Tanrı Nuh’a, “Kendimle yeryüzündeki bütün canlılar arasında sürdüreceğim antlaşmanın belirtisi budur” dedi.</verse>
				<verse number="18">Gemiden çıkan Nuh’un oğulları Sam, Ham ve Yafet idi. Ham Kenan’ın babasıydı.</verse>
				<verse number="19">Nuh’un üç oğlu bunlardı. Yeryüzüne yayılan bütün insanlar onlardan üredi.</verse>
				<verse number="20">Nuh çiftçiydi, ilk bağı o dikti.</verse>
				<verse number="21">Şarap içip sarhoş oldu, çadırının içinde çırılçıplak uzandı.</verse>
				<verse number="22">Kenan’ın babası olan Ham babasının çıplak olduğunu görünce dışarı çıkıp iki kardeşine anlattı.</verse>
				<verse number="23">Sam’la Yafet bir giysi alıp omuzlarına attılar, geri geri yürüyerek çıplak babalarını örttüler. Babalarını çıplak görmemek için yüzlerini öbür yana çevirdiler.</verse>
				<verse number="24">Nuh ayılınca küçük oğlunun ne yaptığını anlayarak,</verse>
				<verse number="25">şöyle dedi: “Kenan’a lanet olsun, Köleler kölesi olsun kardeşlerine.</verse>
				<verse number="26">Övgüler olsun Sam’ın Tanrısı RAB’be, Kenan Sam’a kul olsun.</verse>
				<verse number="27">Tanrı Yafet’e bolluk versin, Sam’ın çadırlarında yaşasın, Kenan Yafet’e kul olsun.”</verse>
				<verse number="28">Nuh tufandan sonra üç yüz elli yıl daha yaşadı.</verse>
				<verse number="29">Toplam dokuz yüz elli yıl yaşadıktan sonra öldü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Nuh’un oğulları Sam, Ham ve Yafet’in öyküsü şudur: Tufandan sonra bunların birçok oğlu oldu.</verse>
				<verse number="2">Yafet’in oğulları: Gomer, Magog, Meday, Yâvan, Tuval, Meşek, Tiras.</verse>
				<verse number="3">Gomer’in oğulları: Aşkenaz, Rifat, Togarma.</verse>
				<verse number="4">Yâvan’ın oğulları: Elişa, Tarşiş, Kittim, Rodanim.</verse>
				<verse number="5">Kıyılarda yaşayan insanların ataları bunlardır. Ülkelerinde çeşitli dillere, uluslarında çeşitli boylara bölündüler.</verse>
				<verse number="6">Ham’ın oğulları: Kûş, Misrayim, Pût, Kenan.</verse>
				<verse number="7">Kûş’un oğulları: Seva, Havila, Savta, Raama, Savteka. Raama’nın oğulları: Şeva, Dedan.</verse>
				<verse number="8">Kûş’un Nemrut adında bir oğlu oldu. Yiğitliğiyle yeryüzüne ün saldı.</verse>
				<verse number="9">RAB’bin önünde yiğit bir avcıydı. “RAB’bin önünde Nemrut gibi yiğit avcı” sözü buradan gelir.</verse>
				<verse number="10">İlkin Şinar topraklarında, Babil, Erek, Akat, Kalne kentlerinde krallık yaptı.</verse>
				<verse number="11">Sonra Asur’a giderek Ninova, Rehovot-İr, Kalah kentlerini ve Ninova’yla önemli bir kent olan Kalah arasında Resen’i kurdu.</verse>
				<verse number="12">Sonra Asur’a giderek Ninova, Rehovot-İr, Kalah kentlerini ve Ninova’yla önemli bir kent olan Kalah arasında Resen’i kurdu.</verse>
				<verse number="13">Misrayim Ludlular’ın, Anamlılar’ın, Lehavlılar’ın, Naftuhlular’ın, Patruslular’ın, Filistliler’in ataları olan Kasluhlular’ın ve Kaftorlular’ın atasıydı.</verse>
				<verse number="14">Misrayim Ludlular’ın, Anamlılar’ın, Lehavlılar’ın, Naftuhlular’ın, Patruslular’ın, Filistliler’in ataları olan Kasluhlular’ın ve Kaftorlular’ın atasıydı.</verse>
				<verse number="15">Kenan ilk oğlu olan Sidon’un babası ve Hititler’in, Yevuslular’ın, Amorlular’ın, Girgaşlılar’ın, Hivliler’in, Arklılar’ın, Sinliler’in, Arvatlılar’ın, Semarlılar’ın, Hamalılar’ın atasıydı. Kenan boyları daha sonra dağıldı.</verse>
				<verse number="16">Kenan ilk oğlu olan Sidon’un babası ve Hititler’in, Yevuslular’ın, Amorlular’ın, Girgaşlılar’ın, Hivliler’in, Arklılar’ın, Sinliler’in, Arvatlılar’ın, Semarlılar’ın, Hamalılar’ın atasıydı. Kenan boyları daha sonra dağıldı.</verse>
				<verse number="17">Kenan ilk oğlu olan Sidon’un babası ve Hititler’in, Yevuslular’ın, Amorlular’ın, Girgaşlılar’ın, Hivliler’in, Arklılar’ın, Sinliler’in, Arvatlılar’ın, Semarlılar’ın, Hamalılar’ın atasıydı. Kenan boyları daha sonra dağıldı.</verse>
				<verse number="18">Kenan ilk oğlu olan Sidon’un babası ve Hititler’in, Yevuslular’ın, Amorlular’ın, Girgaşlılar’ın, Hivliler’in, Arklılar’ın, Sinliler’in, Arvatlılar’ın, Semarlılar’ın, Hamalılar’ın atasıydı. Kenan boyları daha sonra dağıldı.</verse>
				<verse number="19">Kenan sınırı Sayda’dan Gerar, Gazze, Sodom, Gomora, Adma ve Sevoyim’e doğru Laşa’ya kadar uzanıyordu.</verse>
				<verse number="20">Ülkelerinde ve uluslarında çeşitli boylara ve dillere bölünen Hamoğulları bunlardı.</verse>
				<verse number="21">Yafet’in ağabeyi olan Sam’ın da çocukları oldu. Sam bütün Ever soyunun atasıydı.</verse>
				<verse number="22">Sam’ın oğulları: Elam, Asur, Arpakşat, Lud, Aram.</verse>
				<verse number="23">Aram’ın oğulları: Ûs, Hul, Geter, Maş.</verse>
				<verse number="24">Arpakşat Şelah’ın babasıydı. Şelah’tan Ever oldu.</verse>
				<verse number="25">Ever’in iki oğlu oldu. Birinin adı Pelek’ti; çünkü yeryüzündeki insanlar onun yaşadığı dönemde bölündü. Kardeşinin adı Yoktan’dı.</verse>
				<verse number="26">Yoktan Almodat’ın, Şelef’in, Hasarmavet’in, Yerah’ın, Hadoram’ın, Uzal’ın, Dikla’nın, Oval’ın, Avimael’in, Şeva’nın, Ofir’in, Havila’nın, Yovav’ın atasıydı. Bunların hepsi Yoktan’ın soyundandı.</verse>
				<verse number="27">Yoktan Almodat’ın, Şelef’in, Hasarmavet’in, Yerah’ın, Hadoram’ın, Uzal’ın, Dikla’nın, Oval’ın, Avimael’in, Şeva’nın, Ofir’in, Havila’nın, Yovav’ın atasıydı. Bunların hepsi Yoktan’ın soyundandı.</verse>
				<verse number="28">Yoktan Almodat’ın, Şelef’in, Hasarmavet’in, Yerah’ın, Hadoram’ın, Uzal’ın, Dikla’nın, Oval’ın, Avimael’in, Şeva’nın, Ofir’in, Havila’nın, Yovav’ın atasıydı. Bunların hepsi Yoktan’ın soyundandı.</verse>
				<verse number="29">Yoktan Almodat’ın, Şelef’in, Hasarmavet’in, Yerah’ın, Hadoram’ın, Uzal’ın, Dikla’nın, Oval’ın, Avimael’in, Şeva’nın, Ofir’in, Havila’nın, Yovav’ın atasıydı. Bunların hepsi Yoktan’ın soyundandı.</verse>
				<verse number="30">Doğuda, Meşa’dan Sefar’a uzanan dağlık bölgede yaşarlardı.</verse>
				<verse number="31">Ülkelerinde ve uluslarında çeşitli boylara ve dillere bölünen Samoğulları bunlardı.</verse>
				<verse number="32">Tufandan sonra kayda geçen, ulus ulus, boy boy yeryüzüne yayılan bütün bu insanlar Nuh’un soyundan gelmedir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Başlangıçta dünyadaki bütün insanlar aynı dili konuşur, aynı sözleri kullanırlardı.</verse>
				<verse number="2">Doğuya göçerlerken Şinar bölgesinde bir ova bulup oraya yerleştiler.</verse>
				<verse number="3">Birbirlerine, “Gelin, tuğla yapıp iyice pişirelim” dediler. Taş yerine tuğla, harç yerine zift kullandılar.</verse>
				<verse number="4">Sonra, “Kendimize bir kent kuralım” dediler, “Göklere erişecek bir kule dikip ün salalım. Böylece yeryüzüne dağılmayız.”</verse>
				<verse number="5">RAB insanların yaptığı kentle kuleyi görmek için aşağıya indi.</verse>
				<verse number="6">“Tek bir halk olup aynı dili konuşarak bunu yapmaya başladıklarına göre, düşündüklerini gerçekleştirecek, hiçbir engel tanımayacaklar” dedi,</verse>
				<verse number="7">“Gelin, aşağı inip dillerini karıştıralım ki, birbirlerini anlamasınlar.”</verse>
				<verse number="8">Böylece RAB onları yeryüzüne dağıtarak kentin yapımını durdurdu.</verse>
				<verse number="9">Bu nedenle kente Babil adı verildi. Çünkü RAB bütün insanların dilini orada karıştırmış ve onları yeryüzünün dört bucağına dağıtmıştı.</verse>
				<verse number="10">Sam’ın soyunun öyküsü: Tufandan iki yıl sonra Sam 100 yaşındayken oğlu Arpakşat doğdu.</verse>
				<verse number="11">Arpakşat’ın doğumundan sonra Sam 500 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="12">Arpakşat 35 yaşındayken oğlu Şelah doğdu.</verse>
				<verse number="13">Şelah’ın doğumundan sonra Arpakşat 403 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="14">Şelah 30 yaşındayken oğlu Ever doğdu.</verse>
				<verse number="15">Ever’in doğumundan sonra Şelah 403 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="16">Ever 34 yaşındayken oğlu Pelek doğdu.</verse>
				<verse number="17">Pelek’in doğumundan sonra Ever 430 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="18">Pelek 30 yaşındayken oğlu Reu doğdu.</verse>
				<verse number="19">Reu’nun doğumundan sonra Pelek 209 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="20">Reu 32 yaşındayken oğlu Seruk doğdu.</verse>
				<verse number="21">Seruk’un doğumundan sonra Reu 207 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="22">Seruk 30 yaşındayken oğlu Nahor doğdu.</verse>
				<verse number="23">Nahor’un doğumundan sonra Seruk 200 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="24">Nahor 29 yaşındayken oğlu Terah doğdu.</verse>
				<verse number="25">Terah’ın doğumundan sonra Nahor 119 yıl daha yaşadı. Başka oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="26">Yetmiş yaşından sonra Terah’ın Avram, Nahor ve Haran adlı oğulları oldu.</verse>
				<verse number="27">Terah soyunun öyküsü: Terah Avram, Nahor ve Haran’ın babasıydı. Haran’ın Lut adlı bir oğlu oldu.</verse>
				<verse number="28">Haran, babası Terah henüz sağken, doğduğu ülkede, Kildaniler’in Ur Kenti’nde öldü.</verse>
				<verse number="29">Avram’la Nahor evlendiler. Avram’ın karısının adı Saray, Nahor’unkinin adı Milka’ydı. Milka Yiska’nın babası Haran’ın kızıydı.</verse>
				<verse number="30">Saray kısırdı, çocuğu olmuyordu.</verse>
				<verse number="31">Terah, oğlu Avram’ı, Haran’ın oğlu olan torunu Lut’u ve Avram’ın karısı olan gelini Saray’ı yanına aldı. Kenan ülkesine gitmek üzere Kildaniler’in Ur Kenti’nden ayrıldılar. Harran’a gidip oraya yerleştiler.</verse>
				<verse number="32">Terah iki yüz beş yıl yaşadıktan sonra Harran’da öldü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">RAB Avram’a, “Ülkeni, akrabalarını, baba evini bırak, sana göstereceğim ülkeye git” dedi,</verse>
				<verse number="2">“Seni büyük bir ulus yapacağım, Seni kutsayacak, sana ün kazandıracağım, Bereket kaynağı olacaksın.</verse>
				<verse number="3">Seni kutsayanları kutsayacak, Seni lanetleyeni lanetleyeceğim. Yeryüzündeki bütün halklar Senin aracılığınla kutsanacak.”</verse>
				<verse number="4">Avram RAB’bin buyurduğu gibi yola çıktı. Lut da onunla birlikte gitti. Avram Harran’dan ayrıldığı zaman yetmiş beş yaşındaydı.</verse>
				<verse number="5">Karısı Saray’ı, yeğeni Lut’u, Harran’da kazandıkları malları, edindikleri uşakları yanına alıp Kenan ülkesine doğru yola çıktı. Oraya vardılar.</verse>
				<verse number="6">Avram ülke boyunca Şekem’deki More meşesine kadar ilerledi. O günlerde orada Kenanlılar yaşıyordu.</verse>
				<verse number="7">RAB Avram’a görünerek, “Bu toprakları senin soyuna vereceğim” dedi. Avram kendisine görünen RAB’be orada bir sunak yaptı.</verse>
				<verse number="8">Oradan Beytel’in doğusundaki dağlık bölgeye doğru gitti. Çadırını batıdaki Beytel’le doğudaki Ay Kenti’nin arasına kurdu. Orada RAB’be bir sunak yapıp RAB’bi adıyla çağırdı.</verse>
				<verse number="9">Sonra kona göçe Negev’e doğru ilerledi.</verse>
				<verse number="10">Ülkedeki şiddetli kıtlık yüzünden Avram geçici bir süre için Mısır’a gitti.</verse>
				<verse number="11">Mısır’a yaklaştıklarında karısı Saray’a, “Güzel bir kadın olduğunu biliyorum” dedi,</verse>
				<verse number="12">“Olur ki Mısırlılar seni görüp, ‘Bu onun karısı’ diyerek beni öldürür, seni sağ bırakırlar.</verse>
				<verse number="13">Lütfen, ‘Onun kızkardeşiyim’ de ki, senin hatırın için bana iyi davransınlar, canıma dokunmasınlar.”</verse>
				<verse number="14">Avram Mısır’a girince, Mısırlılar karısının çok güzel olduğunu farkettiler.</verse>
				<verse number="15">Kadını gören firavunun adamları, güzelliğini firavuna övdüler. Kadın saraya alındı.</verse>
				<verse number="16">Onun hatırı için firavun Avram’a iyi davrandı. Avram davar, sığır, erkek ve dişi eşek, erkek ve kadın köle, deve sahibi oldu.</verse>
				<verse number="17">RAB Avram’ın karısı Saray yüzünden firavunla ev halkının başına korkunç felaketler getirdi.</verse>
				<verse number="18">Firavun Avram’ı çağırtarak, “Nedir bana bu yaptığın?” dedi, “Neden Saray’ın karın olduğunu söylemedin?</verse>
				<verse number="19">Niçin ‘Saray kızkardeşimdir’ diyerek onunla evlenmeme izin verdin? Al karını, git!”</verse>
				<verse number="20">Firavun Avram için adamlarına buyruk verdi. Böylece Avram’la karısını sahip olduğu her şeyle birlikte gönderdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Avram, karısı ve sahip olduğu her şeyle birlikte Mısır’dan ayrılıp Negev’e doğru gitti. Lut da onunla birlikteydi.</verse>
				<verse number="2">Avram çok zengindi. Sürüleri, altınları, gümüşleri vardı.</verse>
				<verse number="3">Negev’den başlayıp bir yerden öbürüne göçerek Beytel’e kadar gitti. Beytel’le Ay Kenti arasında daha önce çadırını kurmuş olduğu yere vardı.</verse>
				<verse number="4">Önceden yapmış olduğu sunağın bulunduğu yere gidip orada RAB’bi adıyla çağırdı.</verse>
				<verse number="5">Avram’la birlikte göçen Lut’un da davarları, sığırları, çadırları vardı.</verse>
				<verse number="6">Malları öyle çoktu ki, toprak birlikte yaşamalarına elvermedi; yan yana yaşayamadılar.</verse>
				<verse number="7">Avram’ın çobanlarıyla Lut’un çobanları arasında kavga çıktı. –O günlerde Kenanlılar’la Perizliler de orada yaşıyorlardı.–</verse>
				<verse number="8">Avram Lut’a, “Biz akrabayız” dedi, “Bu yüzden aramızda da çobanlarımız arasında da kavga çıkmasın.</verse>
				<verse number="9">Bütün topraklar senin önünde. Gel, ayrılalım. Sen sola gidersen, ben sağa gideceğim. Sen sağa gidersen, ben sola gideceğim.”</verse>
				<verse number="10">Lut çevresine baktı. Şeria Ovası’nın tümü RAB’bin bahçesi gibi, Soar’a doğru giderken Mısır toprakları gibiydi. Her yerde bol su vardı. RAB Sodom ve Gomora kentlerini yok etmeden önce ova böyleydi.</verse>
				<verse number="11">Lut kendine Şeria Ovası’nın tümünü seçerek doğuya doğru göçtü. Birbirlerinden ayrıldılar.</verse>
				<verse number="12">Avram Kenan topraklarında kaldı. Lut ovadaki kentlerin arasına yerleşti, Sodom’a yakın bir yere çadır kurdu.</verse>
				<verse number="13">Sodom halkı çok kötüydü. RAB’be karşı büyük günah işliyordu.</verse>
				<verse number="14">Lut Avram’dan ayrıldıktan sonra, RAB Avram’a, “Bulunduğun yerden kuzeye, güneye, doğuya, batıya dikkatle bak” dedi,</verse>
				<verse number="15">“Gördüğün bütün toprakları sonsuza dek sana ve soyuna vereceğim.</verse>
				<verse number="16">Soyunu toprağın tozu kadar çoğaltacağım. Öyle ki, biri çıkıp da toprağın tozunu sayabilirse, senin soyunu da sayabilecek.</verse>
				<verse number="17">Kalk, sana vereceğim toprakları boydan boya dolaş.”</verse>
				<verse number="18">Avram çadırını söktü, gidip Hevron’daki Mamre meşeliğine yerleşti. Orada RAB’be bir sunak yaptı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Bu arada Şinar Kralı Amrafel, Ellasar Kralı Aryok, Elam Kralı Kedorlaomer ve Goyim Kralı Tidal</verse>
				<verse number="2">Sodom Kralı Bera’ya, Gomora Kralı Birşa’ya, Adma Kralı Şinav’a, Sevoyim Kralı Şemever’e ve Bala –Soar– Kralı’na karşı savaş açtı.</verse>
				<verse number="3">Bu son beş kral bugün Lut Gölü olan Siddim Vadisi’nde güçlerini birleştirmişti.</verse>
				<verse number="4">Bu krallar on iki yıl Kedorlaomer’in egemenliği altında yaşamış, on üçüncü yıl ona başkaldırmışlardı.</verse>
				<verse number="5">On dördüncü yıl Kedorlaomer’le onu destekleyen öbür krallar gelip Aşterot-Karnayim’de Refalılar’ı, Ham’da Zuzlular’ı, Şave-Kiryatayim’de Emliler’i, çöl kenarındaki El-Paran’a kadar uzanan dağlık Seir bölgesinde Horlular’ı bozguna uğrattılar.</verse>
				<verse number="6">On dördüncü yıl Kedorlaomer’le onu destekleyen öbür krallar gelip Aşterot-Karnayim’de Refalılar’ı, Ham’da Zuzlular’ı, Şave-Kiryatayim’de Emliler’i, çöl kenarındaki El-Paran’a kadar uzanan dağlık Seir bölgesinde Horlular’ı bozguna uğrattılar.</verse>
				<verse number="7">Oradan geri dönüp Eyn-Mişpat’a –Kadeş’e– gittiler. Amalekliler’in bütün topraklarını alarak Haseson-Tamar’da yaşayan Amorlular’ı bozguna uğrattılar.</verse>
				<verse number="8">Bunun üzerine Sodom, Gomora, Adma, Sevoyim, Bala –Soar– kralları yola çıktı. Bu beş kral dört krala –Elam Kralı Kedorlaomer, Goyim Kralı Tidal, Şinar Kralı Amrafel, Ellasar Kralı Aryok’a– karşı Siddim Vadisi’nde savaş düzenine girdiler.</verse>
				<verse number="9">Bunun üzerine Sodom, Gomora, Adma, Sevoyim, Bala –Soar– kralları yola çıktı. Bu beş kral dört krala –Elam Kralı Kedorlaomer, Goyim Kralı Tidal, Şinar Kralı Amrafel, Ellasar Kralı Aryok’a– karşı Siddim Vadisi’nde savaş düzenine girdiler.</verse>
				<verse number="10">Siddim Vadisi zift çukurlarıyla doluydu. Sodom ve Gomora kralları kaçarken adamlarından bazıları bu çukurlara düştü. Sağ kalanlarsa dağlara kaçtı.</verse>
				<verse number="11">Dört kral Sodom ve Gomora’nın bütün malını ve yiyeceğini alıp gitti.</verse>
				<verse number="12">Avram’ın yeğeni Lut’la mallarını da götürdüler. Çünkü o da Sodom’da yaşıyordu.</verse>
				<verse number="13">Oradan kaçıp kurtulan biri gelip İbrani Avram’a durumu bildirdi. Avram Eşkol’la Aner’in kardeşi Amorlu Mamre’nin meşeliğinde yaşıyordu. Bunların hepsi Avram’dan yanaydılar.</verse>
				<verse number="14">Avram yeğeni Lut’un tutsak alındığını duyunca, evinde doğup yetişmiş üç yüz on sekiz adamını yanına alarak dört kralı Dan’a kadar kovaladı.</verse>
				<verse number="15">Adamlarını gruplara ayırdı, gece saldırıp onları bozguna uğratarak Şam’ın kuzeyindeki Hova’ya kadar kovaladı.</verse>
				<verse number="16">Yağmalanan bütün malı, yeğeni Lut’la mallarını, kadınları ve halkı geri getirdi.</verse>
				<verse number="17">Avram Kedorlaomer’le onu destekleyen kralları bozguna uğratıp dönünce, Sodom Kralı onu karşılamak için Kral Vadisi olan Şave Vadisi’ne gitti.</verse>
				<verse number="18">Yüce Tanrı’nın kâhini olan Şalem Kralı Melkisedek ekmek ve şarap getirdi.</verse>
				<verse number="19">Avram’ı kutsayarak şöyle dedi: “Yeri göğü yaratan yüce Tanrı Avram’ı kutsasın,</verse>
				<verse number="20">Düşmanlarını onun eline teslim eden yüce Tanrı’ya övgüler olsun.” Bunun üzerine Avram her şeyin ondalığını Melkisedek’e verdi.</verse>
				<verse number="21">Sodom Kralı Avram’a, “Adamlarımı bana ver, mallar sana kalsın” dedi.</verse>
				<verse number="22">Avram Sodom Kralı’na, “Yeri göğü yaratan yüce Tanrı RAB’bin önünde sana ait hiçbir şey, bir iplik, bir çarık bağı bile almayacağıma ant içerim” diye karşılık verdi, “Öyle ki, ‘Avram’ı zengin ettim’ demeyesin.</verse>
				<verse number="23">Avram Sodom Kralı’na, “Yeri göğü yaratan yüce Tanrı RAB’bin önünde sana ait hiçbir şey, bir iplik, bir çarık bağı bile almayacağıma ant içerim” diye karşılık verdi, “Öyle ki, ‘Avram’ı zengin ettim’ demeyesin.</verse>
				<verse number="24">Yalnız, adamlarımın yedikleri bunun dışında. Bir de beni destekleyen Aner, Eşkol ve Mamre paylarına düşeni alsınlar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Bundan sonra RAB bir görümde Avram’a, “Korkma, Avram” diye seslendi, “Senin kalkanın benim. Ödülün çok büyük olacak.”</verse>
				<verse number="2">Avram, “Ey Egemen RAB, bana ne vereceksin?” dedi, “Çocuk sahibi olamadım. Evim Şamlı Eliezer’e kalacak.</verse>
				<verse number="3">Bana çocuk vermediğin için evimdeki bir uşak mirasçım olacak.”</verse>
				<verse number="4">RAB yine seslendi: “O mirasçın olmayacak, öz çocuğun mirasçın olacak.”</verse>
				<verse number="5">Sonra Avram’ı dışarı çıkararak, “Göklere bak” dedi, “Yıldızları sayabilir misin? İşte, soyun o kadar çok olacak.”</verse>
				<verse number="6">Avram RAB’be iman etti, RAB bunu ona doğruluk saydı.</verse>
				<verse number="7">Tanrı Avram’a, “Bu toprakları sana miras olarak vermek için Kildaniler’in Ur Kenti’nden seni çıkaran RAB benim” dedi.</verse>
				<verse number="8">Avram, “Ey Egemen RAB, bu toprakları miras alacağımı nasıl bileceğim?” diye sordu.</verse>
				<verse number="9">RAB, “Bana bir düve, bir keçi, bir de koç getir” dedi, “Hepsi üçer yaşında olsun. Bir de kumruyla güvercin yavrusu getir.”</verse>
				<verse number="10">Avram hepsini getirdi, ortadan kesip parçaları birbirine karşı dizdi. Yalnız kuşları kesmedi.</verse>
				<verse number="11">Leşlerin üzerine konan yırtıcı kuşları kovdu.</verse>
				<verse number="12">Güneş batarken Avram derin bir uykuya daldı. Üzerine dehşet verici zifiri bir karanlık çöktü.</verse>
				<verse number="13">RAB Avram’a şöyle dedi: “Şunu iyi bil ki, senin soyun yabancı bir ülkede, gurbette yaşayacak. Dört yüz yıl kölelik edip baskı görecek.</verse>
				<verse number="14">Ama soyuna kölelik yaptıran ulusu cezalandıracağım. Sonra soyun oradan büyük mal varlığıyla çıkacak.</verse>
				<verse number="15">Sen de esenlik içinde atalarına kavuşacaksın. İleri yaşta ölüp gömüleceksin.</verse>
				<verse number="16">Soyunun dördüncü kuşağı buraya geri dönecek. Çünkü Amorlular’ın yaptığı kötülükler henüz doruğa varmadı.”</verse>
				<verse number="17">Güneş batıp karanlık çökünce, dumanlı bir mangalla alevli bir meşale göründü ve kesilen hayvan parçalarının arasından geçti.</verse>
				<verse number="18">O gün RAB Avram’la antlaşma yaparak ona şöyle dedi: “Mısır Irmağı’ndan büyük Fırat Irmağı’na kadar uzanan bu toprakları –Ken, Keniz, Kadmon, Hitit, Periz, Refa, Amor, Kenan, Girgaş ve Yevus topraklarını– senin soyuna vereceğim.”</verse>
				<verse number="19">O gün RAB Avram’la antlaşma yaparak ona şöyle dedi: “Mısır Irmağı’ndan büyük Fırat Irmağı’na kadar uzanan bu toprakları –Ken, Keniz, Kadmon, Hitit, Periz, Refa, Amor, Kenan, Girgaş ve Yevus topraklarını– senin soyuna vereceğim.”</verse>
				<verse number="20">O gün RAB Avram’la antlaşma yaparak ona şöyle dedi: “Mısır Irmağı’ndan büyük Fırat Irmağı’na kadar uzanan bu toprakları –Ken, Keniz, Kadmon, Hitit, Periz, Refa, Amor, Kenan, Girgaş ve Yevus topraklarını– senin soyuna vereceğim.”</verse>
				<verse number="21">O gün RAB Avram’la antlaşma yaparak ona şöyle dedi: “Mısır Irmağı’ndan büyük Fırat Irmağı’na kadar uzanan bu toprakları –Ken, Keniz, Kadmon, Hitit, Periz, Refa, Amor, Kenan, Girgaş ve Yevus topraklarını– senin soyuna vereceğim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Karısı Saray Avram’a çocuk verememişti. Saray’ın Hacer adında Mısırlı bir cariyesi vardı.</verse>
				<verse number="2">Saray Avram’a, “RAB çocuk sahibi olmamı engelledi” dedi, “Lütfen, cariyemle yat. Belki bu yoldan bir çocuk sahibi olabilirim.” Avram Saray’ın sözünü dinledi.</verse>
				<verse number="3">Saray Mısırlı cariyesi Hacer’i kocası Avram’a karı olarak verdi. Bu olay Avram Kenan’da on yıl yaşadıktan sonra oldu.</verse>
				<verse number="4">Avram Hacer’le yattı, Hacer hamile kaldı. Hacer hamile olduğunu anlayınca, hanımını küçük görmeye başladı.</verse>
				<verse number="5">Saray Avram’a, “Bu haksızlık senin yüzünden başıma geldi!” dedi, “Cariyemi koynuna soktum. Hamile olduğunu anlayınca beni küçük görmeye başladı. Seninle benim aramda RAB karar versin.”</verse>
				<verse number="6">Avram, “Cariyen senin elinde” dedi, “Neyi uygun görürsen yap.” Böylece Saray cariyesine sert davranmaya başladı. Hacer onun yanından kaçtı.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin meleği Hacer’i çölde bir pınarın, Şur yolundaki pınarın başında buldu.</verse>
				<verse number="8">Ona, “Saray’ın cariyesi Hacer, nereden gelip nereye gidiyorsun?” diye sordu. Hacer, “Hanımım Saray’dan kaçıyorum” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="9">RAB’bin meleği, “Hanımına dön ve ona boyun eğ” dedi,</verse>
				<verse number="10">“Senin soyunu öyle çoğaltacağım ki, kimse sayamayacak.</verse>
				<verse number="11">“İşte hamilesin, bir oğlun olacak, Adını İsmail koyacaksın. Çünkü RAB sıkıntı içindeki yakarışını işitti.</verse>
				<verse number="12">Oğlun yaban eşeğine benzer bir adam olacak, O herkese, herkes de ona karşı çıkacak. Kardeşlerinin hepsiyle çekişme içinde yaşayacak.”</verse>
				<verse number="13">Hacer, “Beni gören Tanrı’yı gerçekten gördüm mü?” diyerek kendisiyle konuşan RAB’be “El-Roi ” adını verdi.</verse>
				<verse number="14">Bu yüzden Kadeş’le Beret arasındaki o kuyuya Beer-Lahay-Roi adı verildi.</verse>
				<verse number="15">Hacer Avram’a bir erkek çocuk doğurdu. Avram çocuğun adını İsmail koydu.</verse>
				<verse number="16">Hacer İsmail’i doğurduğunda, Avram seksen altı yaşındaydı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Avram doksan dokuz yaşındayken RAB ona görünerek, “Ben Her Şeye Gücü Yeten Tanrı’yım” dedi, “Benim yolumda yürü, kusursuz ol.</verse>
				<verse number="2">Seninle yaptığım antlaşmayı sürdürecek, soyunu alabildiğine çoğaltacağım.”</verse>
				<verse number="3">Avram yüzüstü yere kapandı. Tanrı,</verse>
				<verse number="4">“Seninle yaptığım antlaşma şudur” dedi, “Birçok ulusun babası olacaksın.</verse>
				<verse number="5">Artık adın Avram değil, İbrahim olacak. Çünkü seni birçok ulusun babası yapacağım.</verse>
				<verse number="6">Seni çok verimli kılacağım. Soyundan uluslar doğacak, krallar çıkacak.</verse>
				<verse number="7">Antlaşmamı seninle ve soyunla kuşaklar boyunca, sonsuza dek sürdüreceğim. Senin, senden sonra da soyunun Tanrısı olacağım.</verse>
				<verse number="8">Bir yabancı olarak yaşadığın toprakları, bütün Kenan ülkesini sonsuza dek mülkünüz olmak üzere sana ve soyuna vereceğim. Onların Tanrısı olacağım.”</verse>
				<verse number="9">Tanrı İbrahim’e, “Sen ve soyun kuşaklar boyu antlaşmama bağlı kalmalısınız” dedi,</verse>
				<verse number="10">“Seninle ve soyunla yaptığım antlaşmanın koşulu şudur: Aranızdaki erkeklerin hepsi sünnet edilecek.</verse>
				<verse number="11">Sünnet olmalısınız. Sünnet aramızdaki antlaşmanın belirtisi olacak.</verse>
				<verse number="12">Evinizde doğmuş ya da soyunuzdan olmayan bir yabancıdan satın alınmış köleler dahil sekiz günlük her erkek çocuk sünnet edilecek. Gelecek kuşaklarınız boyunca sürecek bu.</verse>
				<verse number="13">Evinizde doğan ya da satın aldığınız her çocuk kesinlikle sünnet edilecek. Bedeninizdeki bu belirti sonsuza dek sürecek antlaşmamın simgesi olacak.</verse>
				<verse number="14">Sünnet edilmemiş her erkek halkının arasından atılacak, çünkü antlaşmamı bozmuş demektir.”</verse>
				<verse number="15">Tanrı, “Karın Saray’a gelince, ona artık Saray demeyeceksin” dedi, “Bundan böyle onun adı Sara olacak.</verse>
				<verse number="16">Onu kutsayacak, ondan sana bir oğul vereceğim. Onu kutsayacağım, ulusların anası olacak. Halkların kralları onun soyundan çıkacak.”</verse>
				<verse number="17">İbrahim yüzüstü yere kapandı ve güldü. İçinden, “Yüz yaşında bir adam çocuk sahibi olabilir mi?” dedi, “Doksan yaşındaki Sara doğurabilir mi?”</verse>
				<verse number="18">Sonra Tanrı’ya, “Keşke İsmail’i mirasçım kabul etseydin!” dedi.</verse>
				<verse number="19">Tanrı, “Hayır. Ama karın Sara sana bir oğul doğuracak, adını İshak koyacaksın” dedi, “Onunla ve soyuyla antlaşmamı sonsuza dek sürdüreceğim.</verse>
				<verse number="20">İsmail’e gelince, seni işittim. Onu kutsayacak, verimli kılacak, soyunu alabildiğine çoğaltacağım. On iki beyin babası olacak. Soyunu büyük bir ulus yapacağım.</verse>
				<verse number="21">Ancak antlaşmamı gelecek yıl bu zaman Sara’nın doğuracağı oğlun İshak’la sürdüreceğim.”</verse>
				<verse number="22">Tanrı İbrahim’le konuşmasını bitirince ondan ayrılıp yukarıya çekildi.</verse>
				<verse number="23">İbrahim evindeki bütün erkekleri –oğlu İsmail’i, evinde doğanların, satın aldığı uşakların hepsini– Tanrı’nın kendisine buyurduğu gibi o gün sünnet ettirdi.</verse>
				<verse number="24">İbrahim sünnet olduğunda doksan dokuz yaşındaydı.</verse>
				<verse number="25">Oğlu İsmail on üç yaşında sünnet oldu.</verse>
				<verse number="26">İbrahim, oğlu İsmail’le aynı gün sünnet edildi.</verse>
				<verse number="27">İbrahim’in evindeki bütün erkekler –evinde doğanlar ve yabancılardan satın alınanlar– onunla birlikte sünnet oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">İbrahim günün sıcak saatlerinde Mamre meşeliğindeki çadırının önünde otururken, RAB kendisine göründü.</verse>
				<verse number="2">İbrahim karşısında üç adamın durduğunu gördü. Onları görür görmez karşılamaya koştu. Yere kapanarak,</verse>
				<verse number="3">“Ey efendim, eğer gözünde lütuf bulduysam, lütfen kulunun yanından ayrılma” dedi,</verse>
				<verse number="4">“Biraz su getirteyim, ayaklarınızı yıkayın. Şu ağacın altında dinlenin.</verse>
				<verse number="5">Madem kulunuza konuk geldiniz, bırakın size yiyecek bir şeyler getireyim. Biraz dinlendikten sonra yolunuza devam edersiniz.” Adamlar, “Peki, dediğin gibi olsun” dediler.</verse>
				<verse number="6">İbrahim hemen çadıra, Sara’nın yanına gitti. Ona, “Hemen üç sea ince un al, yoğurup pide yap” dedi.</verse>
				<verse number="7">Ardından sığırlara koştu. Körpe ve besili bir buzağı seçip uşağına verdi. Uşak buzağıyı hemen hazırladı.</verse>
				<verse number="8">İbrahim hazırlanan buzağıyı yoğurt ve sütle birlikte götürüp konuklarının önüne koydu. Onlar yerken o da yanlarında, ağacın altında durdu.</verse>
				<verse number="9">Konuklar, “Karın Sara nerede?” diye sordular. İbrahim, “Çadırda” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="10">O, “Gelecek yıl bu zamanda kesinlikle yanına döneceğim” dedi, “O zaman karın Sara’nın bir oğlu olacak.” Sara onun arkasında, çadırın girişinde durmuş, dinliyordu.</verse>
				<verse number="11">İbrahim’le Sara kocamışlardı, yaşları hayli ileriydi. Sara âdetten kesilmişti.</verse>
				<verse number="12">İçin için gülerek, “Bu yaştan sonra bu sevinci tadabilir miyim?” diye düşündü, “Üstelik efendim de yaşlı.”</verse>
				<verse number="13">RAB İbrahim’e sordu: “Sara niçin, ‘Bu yaştan sonra gerçekten çocuk sahibi mi olacağım?’ diyerek güldü?</verse>
				<verse number="14">RAB için olanaksız bir şey var mı? Belirlenen vakitte, gelecek yıl bu zaman yanına döndüğümde Sara’nın bir oğlu olacak.”</verse>
				<verse number="15">Sara korktu, “Gülmedim” diyerek yalan söyledi. RAB, “Hayır, güldün” dedi.</verse>
				<verse number="16">Adamlar oradan ayrılırken Sodom’a doğru baktılar. İbrahim onları yolcu etmek için yanlarında yürüyordu.</verse>
				<verse number="17">RAB, “Yapacağım şeyi İbrahim’den mi gizleyeceğim?” dedi,</verse>
				<verse number="18">“Kuşkusuz İbrahim’den büyük ve güçlü bir ulus türeyecek, yeryüzündeki bütün uluslar onun aracılığıyla kutsanacak.</verse>
				<verse number="19">Doğru ve adil olanı yaparak yolumda yürümeyi oğullarına ve soyuna buyursun diye İbrahim’i seçtim. Öyle ki, ona verdiğim sözü yerine getireyim.”</verse>
				<verse number="20">Sonra İbrahim’e, “Sodom ve Gomora büyük suçlama altında” dedi, “Günahları çok ağır.</verse>
				<verse number="21">Onun için inip bakacağım. Duyduğum suçlamalar doğru mu, değil mi göreceğim. Bunları yapıp yapmadıklarını anlayacağım.”</verse>
				<verse number="22">Adamlar oradan ayrılıp Sodom’a doğru gittiler. Ama İbrahim RAB’bin huzurunda kaldı.</verse>
				<verse number="23">RAB’be yaklaşarak, “Haksızla birlikte haklıyı da mı yok edeceksin?” diye sordu,</verse>
				<verse number="24">“Kentte elli doğru kişi var diyelim. Orayı gerçekten yok edecek misin? İçindeki elli doğru kişinin hatırı için kenti bağışlamayacak mısın?</verse>
				<verse number="25">Senden uzak olsun bu. Haklıyı, haksızı aynı kefeye koyarak haksızın yanında haklıyı da öldürmek senden uzak olsun. Bütün dünyayı yargılayan adil olmalı.”</verse>
				<verse number="26">RAB, “Eğer Sodom’da elli doğru kişi bulursam, onların hatırına bütün kenti bağışlayacağım” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="27">İbrahim, “Ben toz ve külüm, bir hiçim” dedi, “Ama seninle konuşma yürekliliğini göstereceğim.</verse>
				<verse number="28">Kırk beş doğru kişi var diyelim, beş kişi için bütün kenti yok mu edeceksin?” RAB, “Eğer kentte kırk beş doğru kişi bulursam, orayı yok etmeyeceğim” dedi.</verse>
				<verse number="29">İbrahim yine sordu: “Ya kırk kişi bulursan?” RAB, “O kırk kişinin hatırı için hiçbir şey yapmayacağım” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="30">İbrahim, “Ya Rab, öfkelenme ama, otuz kişi var diyelim?” dedi. RAB, “Otuz kişi bulursam, kente dokunmayacağım” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="31">İbrahim, “Ya Rab, lütfen konuşma yürekliliğimi bağışla” dedi, “Eğer yirmi kişi bulursan?” RAB, “Yirmi kişinin hatırı için kenti yok etmeyeceğim” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="32">İbrahim, “Ya Rab, öfkelenme ama, bir kez daha konuşacağım” dedi, “Eğer on kişi bulursan?” RAB, “On kişinin hatırı için kenti yok etmeyeceğim” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="33">RAB İbrahim’le konuşmasını bitirince oradan ayrıldı, İbrahim de çadırına döndü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">İki melek akşamleyin Sodom’a vardılar. Lut kentin kapısında oturuyordu. Onları görür görmez karşılamak için ayağa kalktı. Yere kapanarak,</verse>
				<verse number="2">“Efendilerim” dedi, “Kulunuzun evine buyurun. Ayaklarınızı yıkayın, geceyi bizde geçirin. Sonra erkenden kalkıp yolunuza devam edersiniz.” Melekler, “Olmaz” dediler, “Geceyi kent meydanında geçireceğiz.”</verse>
				<verse number="3">Ama Lut çok diretti. Sonunda onunla birlikte evine gittiler. Lut onlara yemek hazırladı, mayasız ekmek pişirdi. Yediler.</verse>
				<verse number="4">Onlar yatmadan, kentin erkekleri –Sodom’un her mahallesinden genç yaşlı bütün erkekler– evi sardı.</verse>
				<verse number="5">Lut’a seslenerek, “Bu gece sana gelen adamlar nerede?” diye sordular, “Getir onları da yatalım.”</verse>
				<verse number="6">Lut dışarı çıktı, arkasından kapıyı kapadı.</verse>
				<verse number="7">“Kardeşler, lütfen bu kötülüğü yapmayın” dedi,</verse>
				<verse number="8">“Erkek yüzü görmemiş iki kızım var. Size onları getireyim, ne isterseniz yapın. Yeter ki, bu adamlara dokunmayın. Çünkü onlar konuğumdur, çatımın altına geldiler.”</verse>
				<verse number="9">Adamlar, “Çekil önümüzden!” diye karşılık verdiler, “Adam buraya dışardan geldi, şimdi yargıçlık taslıyor! Sana daha beterini yaparız.” Lut’u ite kaka kapıyı kırmaya davrandılar.</verse>
				<verse number="10">Ama içerdeki adamlar uzanıp Lut’u evin içine, yanlarına aldılar ve kapıyı kapadılar.</verse>
				<verse number="11">Kapıya dayanan adamları, büyük küçük hepsini kör ettiler. Öyle ki, adamlar kapıyı bulamaz oldu.</verse>
				<verse number="12">İçerdeki iki adam Lut’a, “Senin burada başka kimin var?” diye sordular, “Oğullarını, kızlarını, damatlarını, kentte sana ait kim varsa hepsini dışarı çıkar.</verse>
				<verse number="13">Çünkü burayı yok edeceğiz. RAB bu halk hakkında birçok kötü suçlama duydu, kenti yok etmek için bizi gönderdi.”</verse>
				<verse number="14">Lut dışarı çıktı ve kızlarıyla evlenecek olan adamlara, “Hemen buradan uzaklaşın!” dedi, “Çünkü RAB bu kenti yok etmek üzere.” Ne var ki damat adayları onun şaka yaptığını sandılar.</verse>
				<verse number="15">Tan ağarırken melekler Lut’a, “Karınla iki kızını al, hemen buradan uzaklaş” diye üstelediler, “Yoksa kent cezasını bulurken sen de canından olursun.”</verse>
				<verse number="16">Lut ağır davrandı, ama RAB ona acıdı. Adamlar Lut’la karısının ve iki kızının elinden tutup onları kentin dışına çıkardılar.</verse>
				<verse number="17">Kent dışına çıkınca, adamlardan biri Lut’a, “Kaç, canını kurtar, arkana bakma” dedi, “Bu ovanın hiçbir yerinde durma. Dağa kaç, yoksa ölür gidersin.”</verse>
				<verse number="18">Lut, “Aman, efendim!” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="19">“Ben kulunuzdan hoşnut kaldınız, canımı kurtarmakla bana büyük iyilik yaptınız. Ama dağa kaçamam. Çünkü felaket bana yetişir, ölürüm.</verse>
				<verse number="20">İşte, şurada kaçabileceğim yakın bir kent var, küçücük bir kent. İzin verin, oraya kaçıp canımı kurtarayım. Zaten küçücük bir kent.”</verse>
				<verse number="21">Adamlardan biri, “Peki, dileğini kabul ediyorum” dedi, “O kenti yıkmayacağım.</verse>
				<verse number="22">Çabuk ol, hemen kaç! Çünkü sen oraya varmadan bir şey yapamam.” Bu yüzden o kente Soar adı verildi.</verse>
				<verse number="23">Lut Soar’a vardığında güneş doğmuştu.</verse>
				<verse number="24">RAB Sodom ve Gomora’nın üzerine gökten ateşli kükürt yağdırdı.</verse>
				<verse number="25">Bu kentleri, bütün ovayı, oradaki insanların hepsini ve bütün bitkileri yok etti.</verse>
				<verse number="26">Ancak Lut’un peşisıra gelen karısı dönüp geriye bakınca tuz kesildi.</verse>
				<verse number="27">İbrahim sabah erkenden kalkıp önceki gün RAB’bin huzurunda durduğu yere gitti.</verse>
				<verse number="28">Sodom ve Gomora’ya ve bütün ovaya baktı. Yerden, tüten bir ocak gibi duman yükseliyordu.</verse>
				<verse number="29">Tanrı ovadaki kentleri yok ederken İbrahim’i anımsamış ve Lut’un yaşadığı kentleri yok ederken Lut’u bu felaketin dışına çıkarmıştı.</verse>
				<verse number="30">Lut Soar’da kalmaktan korkuyordu. Bu yüzden iki kızıyla kentten ayrılarak dağa yerleşti, onlarla birlikte bir mağarada yaşamaya başladı.</verse>
				<verse number="31">Büyük kızı küçüğüne, “Babamız yaşlı” dedi, “Dünya geleneklerine uygun biçimde burada bizimle yatabilecek bir erkek yok.</verse>
				<verse number="32">Gel, babamıza şarap içirelim, soyumuzu yaşatmak için onunla yatalım.”</verse>
				<verse number="33">O gece babalarına şarap içirdiler. Büyük kız gidip babasıyla yattı. Ancak Lut yatıp kalktığının farkında değildi.</verse>
				<verse number="34">Ertesi gün büyük kız küçüğüne, “Dün gece babamla yattım” dedi, “Bu gece de ona şarap içirelim. Soyumuzu yaşatmak için sen de onunla yat.”</verse>
				<verse number="35">O gece de babalarına şarap içirdiler ve küçük kız babasıyla yattı. Ama Lut yatıp kalktığının farkında değildi.</verse>
				<verse number="36">Böylece Lut’un iki kızı da öz babalarından hamile kaldılar.</verse>
				<verse number="37">Büyük kız bir erkek çocuk doğurdu, ona Moav adını verdi. Moav bugünkü Moavlılar’ın atasıdır.</verse>
				<verse number="38">Küçük kızın da bir oğlu oldu, adını Ben-Ammi koydu. O da bugünkü Ammonlular’ın atasıdır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">İbrahim Mamre’den Negev’e göçerek Kadeş ve Şur kentlerinin arasına yerleşti. Sonra geçici bir süre Gerar’da kaldı.</verse>
				<verse number="2">Karısı Sara için, “Bu kadın kızkardeşimdir” dedi. Bunun üzerine Gerar Kralı Avimelek adam gönderip Sara’yı getirtti.</verse>
				<verse number="3">Ama Tanrı gece düşünde Avimelek’e görünerek, “Bu kadını aldığın için öleceksin” dedi, “Çünkü o evli bir kadın.”</verse>
				<verse number="4">Avimelek henüz Sara’ya dokunmamıştı. “Ya Rab” dedi, “Suçsuz bir ulusu mu yok edeceksin?</verse>
				<verse number="5">İbrahim’in kendisi bana, ‘Bu kadın kızkardeşimdir’ demedi mi? Kadın da İbrahim için, ‘O kardeşimdir’ dedi. Ben temiz vicdanla, suçsuz ellerimle yaptım bunu.”</verse>
				<verse number="6">Tanrı, düşünde ona, “Bunu temiz vicdanla yaptığını biliyorum” diye yanıtladı, “Ben de seni bu yüzden bana karşı günah işlemekten alıkoydum, kadına dokunmana izin vermedim.</verse>
				<verse number="7">Şimdi kadını kocasına geri ver. Çünkü o bir peygamberdir. Senin için dua eder, ölmezsin. Ama kadını geri vermezsen, sen de sana ait olan herkes de ölecek, bilesin.”</verse>
				<verse number="8">Avimelek sabah erkenden kalktı, bütün adamlarını çağırarak olup biteni anlattı. Adamlar dehşete düştü.</verse>
				<verse number="9">Avimelek İbrahim’i çağırtarak, “Ne yaptın bize?” dedi, “Sana ne haksızlık ettim ki, beni ve krallığımı bu büyük günaha sürükledin? Bana bu yaptığın yapılacak iş değil.”</verse>
				<verse number="10">Sonra, “Amacın neydi, niçin yaptın bunu?” diye sordu.</verse>
				<verse number="11">İbrahim, “Çünkü burada hiç Tanrı korkusu yok” diye yanıtladı, “Karım yüzünden beni öldürebilirler diye düşündüm.</verse>
				<verse number="12">Üstelik, Sara gerçekten kızkardeşimdir. Babamız bir, annemiz ayrıdır. Onunla evlendim.</verse>
				<verse number="13">Tanrı beni babamın evinden gurbete gönderdiği zaman karıma, ‘Bana sevgini şöyle göstereceksin: Gideceğimiz her yerde kardeşin olduğumu söyle’ dedim.”</verse>
				<verse number="14">Avimelek İbrahim’e karısı Sara’yı geri verdi. Bunun yanısıra ona davar, sığır, köleler, cariyeler de verdi.</verse>
				<verse number="15">İbrahim’e, “İşte ülkem önünde, nereye istersen oraya yerleş” dedi.</verse>
				<verse number="16">Sara’ya da, “Kardeşine bin parça gümüş veriyorum” dedi, “Yanındakilere karşı senin suçsuz olduğunu gösteren bir kanıttır bu. Herkes suçsuz olduğunu bilsin.”</verse>
				<verse number="17">İbrahim Tanrı’ya dua etti ve Tanrı Avimelek’le karısına, cariyelerine şifa verdi. Çocuk sahibi oldular.</verse>
				<verse number="18">Çünkü İbrahim’in karısı Sara yüzünden RAB Avimelek’in evindeki kadınların hamile kalmasını engellemişti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">RAB verdiği söz uyarınca Sara’ya iyilik etti ve sözünü yerine getirdi.</verse>
				<verse number="2">Sara hamile kaldı; İbrahim’in yaşlılık döneminde, tam Tanrı’nın belirttiği zamanda ona bir erkek çocuk doğurdu.</verse>
				<verse number="3">İbrahim Sara’nın doğurduğu çocuğa İshak adını verdi.</verse>
				<verse number="4">Tanrı’nın kendisine buyurduğu gibi oğlu İshak’ı sekiz günlükken sünnet etti.</verse>
				<verse number="5">İshak doğduğunda İbrahim yüz yaşındaydı.</verse>
				<verse number="6">Sara, “Tanrı yüzümü güldürdü” dedi, “Bunu duyan herkes benimle birlikte gülecek.</verse>
				<verse number="7">Kim İbrahim’e Sara çocuk emzirecek derdi? Bu yaşında ona bir oğul doğurdum.”</verse>
				<verse number="8">Çocuk büyüdü. Sütten kesildiği gün İbrahim büyük bir şölen verdi.</verse>
				<verse number="9">Ne var ki Sara, Mısırlı Hacer’in İbrahim’den olma oğlu İsmail’in alay ettiğini görünce,</verse>
				<verse number="10">İbrahim’e, “Bu cariyeyle oğlunu kov” dedi, “Bu cariyenin oğlu, oğlum İshak’ın mirasına ortak olmasın.”</verse>
				<verse number="11">Bu İbrahim’i çok üzdü, çünkü İsmail de öz oğluydu.</verse>
				<verse number="12">Ancak Tanrı İbrahim’e, “Oğlunla cariyen için üzülme” dedi, “Sara ne derse, onu yap. Çünkü senin soyun İshak’la sürecektir.</verse>
				<verse number="13">Cariyenin oğlundan da bir ulus yaratacağım, çünkü o da senin soyun.”</verse>
				<verse number="14">İbrahim sabah erkenden kalktı, biraz yiyecek, bir tulum da su hazırlayıp Hacer’in omuzuna attı, çocuğunu da verip onu gönderdi. Hacer Beer-Şeva Çölü’ne gitti, orada bir süre dolaştı.</verse>
				<verse number="15">Tulumdaki su tükenince, oğlunu bir çalının altına bıraktı.</verse>
				<verse number="16">Yaklaşık bir ok atımı uzaklaşıp, “Oğlumun ölümünü görmeyeyim” diyerek onun karşısına oturup hıçkıra hıçkıra ağladı.</verse>
				<verse number="17">Tanrı çocuğun sesini duydu. Tanrı’nın meleği göklerden Hacer’e, “Nen var, Hacer?” diye seslendi, “Korkma! Çünkü Tanrı çocuğun sesini duydu.</verse>
				<verse number="18">Kalk, oğlunu kaldır, elini tut. Onu büyük bir ulus yapacağım.”</verse>
				<verse number="19">Sonra Tanrı Hacer’in gözlerini açtı, Hacer bir kuyu gördü. Gidip tulumunu doldurdu, oğluna içirdi.</verse>
				<verse number="20">Çocuk büyürken Tanrı onunlaydı. Çocuk çölde yaşadı ve okçu oldu.</verse>
				<verse number="21">Paran Çölü’nde yaşarken annesi ona Mısırlı bir kadın aldı.</verse>
				<verse number="22">O sırada Avimelek’le ordusunun komutanı Fikol İbrahim’e, “Yaptığın her şeyde Tanrı seninle” dediler,</verse>
				<verse number="23">“Onun için, Tanrı’nın önünde bana, oğluma ve soyuma haksız davranmayacağına ant iç. Bana ve konuk olarak yaşadığın bu ülkeye, benim sana yaptığım gibi iyi davran.”</verse>
				<verse number="24">İbrahim, “Ant içerim” dedi.</verse>
				<verse number="25">İbrahim Avimelek’e bir kuyuyu zorla ele geçiren adamlarından yakındı.</verse>
				<verse number="26">Avimelek, “Bunu kimin yaptığını bilmiyorum” diye yanıtladı, “Sen de bana söylemedin, ilk kez duyuyorum.”</verse>
				<verse number="27">Daha sonra İbrahim Avimelek’e davar ve sığır verdi. Böylece ikisi bir antlaşma yaptılar.</verse>
				<verse number="28">İbrahim sürüsünden yedi dişi kuzu ayırdı.</verse>
				<verse number="29">Avimelek, “Bunun anlamı ne, niçin bu yedi dişi kuzuyu ayırdın?” diye sordu.</verse>
				<verse number="30">İbrahim, “Bu yedi dişi kuzuyu benim elimden almalısın” diye yanıtladı, “Kuyuyu benim açtığımın kanıtı olsun.”</verse>
				<verse number="31">Bu yüzden oraya Beer-Şeva adı verildi. Çünkü ikisi orada ant içmişlerdi.</verse>
				<verse number="32">Beer-Şeva’da yapılan bu antlaşmadan sonra Avimelek, ordusunun komutanı Fikol’la birlikte Filist yöresine geri döndü.</verse>
				<verse number="33">İbrahim Beer-Şeva’da bir ılgın ağacı dikti; orada RAB’bi, ölümsüz Tanrı’yı adıyla çağırdı.</verse>
				<verse number="34">Filist yöresinde konuk olarak uzun süre yaşadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Daha sonra Tanrı İbrahim’i denedi. “İbrahim!” diye seslendi. İbrahim, “Buradayım!” dedi.</verse>
				<verse number="2">Tanrı, “İshak’ı, sevdiğin biricik oğlunu al, Moriya bölgesine git” dedi, “Orada sana göstereceğim bir dağda oğlunu yakmalık sunu olarak sun.”</verse>
				<verse number="3">İbrahim sabah erkenden kalktı, eşeğine palan vurdu. Yanına uşaklarından ikisini ve oğlu İshak’ı aldı. Yakmalık sunu için odun yardıktan sonra, Tanrı’nın kendisine belirttiği yere doğru yola çıktı.</verse>
				<verse number="4">Üçüncü gün gideceği yeri uzaktan gördü.</verse>
				<verse number="5">Uşaklarına, “Siz burada, eşeğin yanında kalın” dedi, “Tapınmak için oğlumla birlikte oraya gidip döneceğiz.”</verse>
				<verse number="6">Yakmalık sunu için yardığı odunları oğlu İshak’a yükledi. Ateşi ve bıçağı kendisi aldı. Birlikte giderlerken İshak İbrahim’e, “Baba!” dedi. İbrahim, “Evet, oğlum!” diye yanıtladı. İshak, “Ateşle odun burada, ama yakmalık sunu kuzusu nerede?” diye sordu.</verse>
				<verse number="7">Yakmalık sunu için yardığı odunları oğlu İshak’a yükledi. Ateşi ve bıçağı kendisi aldı. Birlikte giderlerken İshak İbrahim’e, “Baba!” dedi. İbrahim, “Evet, oğlum!” diye yanıtladı. İshak, “Ateşle odun burada, ama yakmalık sunu kuzusu nerede?” diye sordu.</verse>
				<verse number="8">İbrahim, “Oğlum, yakmalık sunu için kuzuyu Tanrı kendisi sağlayacak” dedi. İkisi birlikte yürümeye devam ettiler.</verse>
				<verse number="9">Tanrı’nın kendisine belirttiği yere varınca İbrahim bir sunak yaptı, üzerine odun dizdi. Oğlu İshak’ı bağlayıp sunaktaki odunların üzerine yatırdı.</verse>
				<verse number="10">Onu boğazlamak için uzanıp bıçağı aldı.</verse>
				<verse number="11">Ama RAB’bin meleği göklerden, “İbrahim, İbrahim!” diye seslendi. İbrahim, “İşte buradayım!” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="12">Melek, “Çocuğa dokunma” dedi, “Ona hiçbir şey yapma. Şimdi Tanrı’dan korktuğunu anladım, biricik oğlunu benden esirgemedin.”</verse>
				<verse number="13">İbrahim çevresine bakınca, boynuzları sık çalılara takılmış bir koç gördü. Gidip koçu getirdi. Oğlunun yerine onu yakmalık sunu olarak sundu.</verse>
				<verse number="14">Oraya “Yahve yire ” adını verdi. “RAB’bin dağında sağlanacaktır” sözü bu yüzden bugün de söyleniyor.</verse>
				<verse number="15">RAB’bin meleği göklerden İbrahim’e ikinci kez seslendi:</verse>
				<verse number="16">“RAB diyor ki, kendi üzerime ant içiyorum. Bunu yaptığın için, biricik oğlunu esirgemediğin için</verse>
				<verse number="17">seni fazlasıyla kutsayacağım; soyunu göklerin yıldızları, kıyıların kumu kadar çoğaltacağım. Soyun düşmanlarının kentlerini mülk edinecek.</verse>
				<verse number="18">Soyunun aracılığıyla yeryüzündeki bütün uluslar kutsanacak. Çünkü sözümü dinledin.”</verse>
				<verse number="19">Sonra İbrahim uşaklarının yanına döndü. Birlikte yola çıkıp Beer-Şeva’ya gittiler. İbrahim Beer-Şeva’da kaldı.</verse>
				<verse number="20">Bir süre sonra İbrahim’e, “Milka, kardeşin Nahor’a çocuklar doğurdu” diye haber verdiler,</verse>
				<verse number="21">“İlk oğlu Ûs, kardeşi Bûz, Kemuel –Aram’ın babası–</verse>
				<verse number="22">Keset, Hazo, Pildaş, Yidlaf, Betuel.”</verse>
				<verse number="23">Betuel Rebeka’nın babası oldu. Bu sekiz çocuğu İbrahim’in kardeşi Nahor’a Milka doğurdu.</verse>
				<verse number="24">Reuma adındaki cariyesi de Nahor’a Tevah, Gaham, Tahaş ve Maaka’yı doğurdu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Sara yüz yirmi yedi yıl yaşadı. Ömrü bu kadardı.</verse>
				<verse number="2">Kenan ülkesinde, bugün Hevron denilen Kiryat-Arba’da öldü. İbrahim yas tutmak, ağlamak için Sara’nın ölüsünün başına gitti.</verse>
				<verse number="3">Sonra karısının ölüsünün başından kalkıp Hititler’e,</verse>
				<verse number="4">“Ben aranızda konuk ve yabancıyım” dedi, “Bana mezar yapabileceğim bir toprak satın. Ölümü kaldırıp gömeyim.”</verse>
				<verse number="5">Hititler, “Efendim, bizi dinle” diye yanıtladılar, “Sen aramızda önemli bir beysin. Ölünü mezarlarımızın en iyisine göm. Ölünü gömmen için kimse senden mezarını esirgemez.”</verse>
				<verse number="6">Hititler, “Efendim, bizi dinle” diye yanıtladılar, “Sen aramızda önemli bir beysin. Ölünü mezarlarımızın en iyisine göm. Ölünü gömmen için kimse senden mezarını esirgemez.”</verse>
				<verse number="7">İbrahim, ülke halkı olan Hititler’in önünde eğilerek,</verse>
				<verse number="8">“Eğer ölümü gömmemi istiyorsanız, benim için Sohar oğlu Efron’a ricada bulunun” dedi,</verse>
				<verse number="9">“Tarlasının dibindeki Makpela Mağarası’nı bana satsın. Fiyatı neyse huzurunuzda eksiksiz ödeyip orayı mezarlık yapacağım.”</verse>
				<verse number="10">Hititli Efron halkının arasında oturuyordu. Kent kapısında toplanan herkesin duyacağı biçimde,</verse>
				<verse number="11">“Hayır, efendim!” diye karşılık verdi, “Beni dinle, mağarayla birlikte tarlayı da sana veriyorum. Halkımın huzurunda onu sana veriyorum. Ölünü göm.”</verse>
				<verse number="12">İbrahim ülke halkının önünde eğildi.</verse>
				<verse number="13">Herkesin duyacağı biçimde Efron’a, “Lütfen beni dinle” dedi, “Tarlanın parasını ödeyeyim. Parayı kabul et ki, ölümü oraya gömeyim.”</verse>
				<verse number="14">Efron, “Efendim, beni dinle” diye karşılık verdi, “Aramızda dört yüz şekel gümüşün sözü mü olur? Ölünü göm.”</verse>
				<verse number="15">Efron, “Efendim, beni dinle” diye karşılık verdi, “Aramızda dört yüz şekel gümüşün sözü mü olur? Ölünü göm.”</verse>
				<verse number="16">İbrahim Efron’un önerisini kabul etti. Efron’un Hititler’in önünde sözünü ettiği dört yüz şekel gümüşü tüccarların ağırlık ölçülerine göre tarttı.</verse>
				<verse number="17">Böylece Efron’un Mamre yakınında Makpela’daki tarlası, çevresindeki bütün ağaçlarla ve içindeki mağarayla birlikte, kent kapısında toplanan Hititler’in huzurunda İbrahim’in mülkü kabul edildi.</verse>
				<verse number="18">Böylece Efron’un Mamre yakınında Makpela’daki tarlası, çevresindeki bütün ağaçlarla ve içindeki mağarayla birlikte, kent kapısında toplanan Hititler’in huzurunda İbrahim’in mülkü kabul edildi.</verse>
				<verse number="19">İbrahim karısı Sara’yı Kenan ülkesinde Mamre’ye –Hevron’a– yakın Makpela Tarlası’ndaki mağaraya gömdü.</verse>
				<verse number="20">Hititler tarlayı içindeki mağarayla birlikte İbrahim’in mezarlık yeri olarak onayladılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">İbrahim kocamış, iyice yaşlanmıştı. RAB onu her yönden kutsamıştı.</verse>
				<verse number="2">İbrahim, evindeki en yaşlı ve her şeyden sorumlu uşağına, “Elini uyluğumun altına koy ” dedi,</verse>
				<verse number="3">“Yerin göğün Tanrısı RAB’bin adıyla ant içmeni istiyorum. Aralarında yaşadığım Kenanlılar’dan oğluma kız almayacaksın.</verse>
				<verse number="4">Oğlum İshak’a kız almak için benim ülkeme, akrabalarımın yanına gideceksin.”</verse>
				<verse number="5">Uşak, “Ya kız benimle bu ülkeye gelmek istemezse?” diye sordu, “O zaman oğlunu geldiğin ülkeye götüreyim mi?”</verse>
				<verse number="6">İbrahim, “Sakın oğlumu oraya götürme!” dedi,</verse>
				<verse number="7">“Beni baba ocağından, doğduğum ülkeden getiren, ‘Bu toprakları senin soyuna vereceğim’ diyerek ant içen Göklerin Tanrısı RAB senin önünden meleğini gönderecek. Böylece oradan oğluma bir kız alabileceksin.</verse>
				<verse number="8">Eğer kız seninle gelmek istemezse, içtiğin ant seni bağlamaz. Yalnız, oğlumu oraya götürme.”</verse>
				<verse number="9">Bunun üzerine uşak elini efendisi İbrahim’in uyluğunun altına koyarak bu konuda ant içti.</verse>
				<verse number="10">Sonra efendisinden on deve alarak en iyi eşyalarla birlikte yola çıktı; Aram-Naharayim’e, Nahor’un yaşadığı kente gitti.</verse>
				<verse number="11">Develerini kentin dışındaki kuyunun yanına çöktürdü. Akşamüzeriydi, kadınların su almak için dışarı çıkacakları zamandı.</verse>
				<verse number="12">Uşak, “Ya RAB, efendim İbrahim’in Tanrısı, yalvarırım bugün beni başarılı kıl” diye dua etti, “Efendim İbrahim’e iyilik et.</verse>
				<verse number="13">İşte, pınarın başında bekliyorum. Kentin kızları su almaya geliyorlar.</verse>
				<verse number="14">Birine, ‘Lütfen testini indir, biraz su içeyim’ diyeceğim. O da, ‘Sen iç, ben de develerine içireyim’ derse, bileceğim ki o kız kulun İshak için seçtiğin kızdır. Böylece efendime iyilik ettiğini anlayacağım.”</verse>
				<verse number="15">O duasını bitirmeden, İbrahim’in kardeşi Nahor’la karısı Milka’nın oğlu Betuel’in kızı Rebeka, omuzunda su testisiyle dışarı çıktı.</verse>
				<verse number="16">Çok güzel bir genç kızdı. Ona erkek eli değmemişti. Pınara gitti, testisini doldurup geri döndü.</verse>
				<verse number="17">Uşak onu karşılamaya koştu, “Lütfen testinden biraz su ver, içeyim” dedi.</verse>
				<verse number="18">Rebeka, “İç, efendim” diyerek hemen testisini indirdi, içmesi için ona uzattı.</verse>
				<verse number="19">Ona su verdikten sonra, “Develerin için de su çekeyim” dedi, “Kanıncaya kadar içsinler.”</verse>
				<verse number="20">Çabucak suyu hayvanların teknesine boşalttı, yine su çekmek için kuyuya koştu. Adamın bütün develeri için su çekti.</verse>
				<verse number="21">Adam RAB’bin yolunu açıp açmadığını anlamak için sessizce genç kızı süzüyordu.</verse>
				<verse number="22">Develer su içtikten sonra, adam bir beka ağırlığında altın bir burun halkasıyla on şekel ağırlığında iki altın bilezik çıkardı.</verse>
				<verse number="23">“Lütfen söyle, kimin kızısın sen?” diye sordu, “Babanın evinde geceyi geçirebileceğimiz bir yer var mı?”</verse>
				<verse number="24">Kız, “Milka’yla Nahor’un oğlu Betuel’in kızıyım” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="25">“Bizde saman ve yem bol, geceyi geçirebileceğiniz yer de var.”</verse>
				<verse number="26">Adam eğilip RAB’be tapındı.</verse>
				<verse number="27">“Efendim İbrahim’in Tanrısı RAB’be övgüler olsun” dedi, “Sevgisini, sadakatini efendimden esirgemedi. Efendimin akrabalarının evine giden yolu bana gösterdi.”</verse>
				<verse number="28">Kız annesinin evine koşup olanları anlattı.</verse>
				<verse number="29">Rebeka’nın Lavan adında bir kardeşi vardı. Lavan pınarın başındaki adama doğru koştu.</verse>
				<verse number="30">Kızkardeşinin burnundaki halkayı, kollarındaki bilezikleri görmüştü. Rebeka adamın kendisine söylediklerini de anlatınca, Lavan adamın yanına gitti. Adam pınarın başında, develerinin yanında duruyordu.</verse>
				<verse number="31">Lavan, “Eve buyur, ey RAB’bin kutsadığı adam” dedi, “Niçin dışarıda bekliyorsun? Senin için oda, develerin için yer hazırladım.”</verse>
				<verse number="32">Böylece adam eve girdi. Lavan develerin kolanlarını çözdü, onlara saman ve yem verdi. Adamla yanındakilere ayaklarını yıkamaları için su getirdi.</verse>
				<verse number="33">Önüne yemek konulunca, adam, “Niçin geldiğimi anlatmadan yemek yemeyeceğim” dedi. Lavan, “Öyleyse anlat” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="34">Adam, “Ben İbrahim’in uşağıyım” dedi,</verse>
				<verse number="35">“RAB efendimi alabildiğine kutsadı. Onu zengin etti. Ona davar, sığır, altın, gümüş, erkek ve kadın köleler, develer, eşekler verdi.</verse>
				<verse number="36">Karısı Sara ileri yaşta efendime bir oğul doğurdu. Efendim sahip olduğu her şeyi oğluna verdi.</verse>
				<verse number="37">‘Ülkelerinde yaşadığım Kenanlılar’dan oğluma kız almayacaksın. Oğluma kız almak için babamın ailesine, akrabalarımın yanına gideceksin’ diyerek bana ant içirdi.</verse>
				<verse number="38">‘Ülkelerinde yaşadığım Kenanlılar’dan oğluma kız almayacaksın. Oğluma kız almak için babamın ailesine, akrabalarımın yanına gideceksin’ diyerek bana ant içirdi.</verse>
				<verse number="39">“Efendime, ‘Ya kız benimle gelmezse?’ diye sordum.</verse>
				<verse number="40">“Efendim, ‘Yolunda yürüdüğüm RAB meleğini seninle gönderecek, yolunu açacak’ dedi, ‘Akrabalarımdan, babamın ailesinden oğluma bir kız getireceksin.</verse>
				<verse number="41">İçtiğin anttan ancak akrabalarımın yanına vardığında sana kızı vermezlerse, evet, ancak o zaman özgür olabilirsin.’</verse>
				<verse number="42">“Bugün pınarın başına geldiğimde şöyle dua ettim: ‘Ya RAB, efendim İbrahim’in Tanrısı, yalvarırım yolumu aç.</verse>
				<verse number="43">İşte pınarın başında bekliyorum. Su almaya gelen kızlardan birine, lütfen testinden bana biraz su ver, içeyim, diyeceğim.</verse>
				<verse number="44">O da, sen iç, develerin için de su çekeyim derse, anlayacağım ki efendimin oğlu için RAB’bin seçtiği kız odur.’</verse>
				<verse number="45">“Ben içimden dua ederken, Rebeka omuzunda su testisiyle dışarı çıktı. Pınar başına gidip su aldı. Ona, ‘Lütfen, biraz su ver, içeyim’ dedim.</verse>
				<verse number="46">“Rebeka hemen testisini omuzundan indirdi, ‘İç efendim’ dedi, ‘Ben de develerine içireyim.’ Ben içtim. Develere de su verdi.</verse>
				<verse number="47">“Ona, ‘Kimin kızısın sen?’ diye sordum. “ ‘Milka’yla Nahor’un oğlu Betuel’in kızıyım’ dedi. “Bunun üzerine burnuna halka, kollarına bilezik taktım.</verse>
				<verse number="48">Eğilip RAB’be tapındım. Efendimin oğluna kardeşinin torununu almak için bana doğru yolu gösteren efendim İbrahim’in Tanrısı RAB’be övgüler sundum.</verse>
				<verse number="49">Şimdi efendime sevgi ve sadakat mı göstereceksiniz, yoksa olmaz mı diyeceksiniz, bana bildirin. Öyle ki, ben de ne yapacağıma karar vereyim.”</verse>
				<verse number="50">Lavan’la Betuel, “Bu RAB’bin işi” diye karşılık verdiler, “Biz sana ne iyi, ne kötü diyebiliriz.</verse>
				<verse number="51">İşte Rebeka burada. Al götür. RAB’bin buyurduğu gibi efendinin oğluna karı olsun.”</verse>
				<verse number="52">İbrahim’in uşağı bu sözleri duyunca, yere kapanarak RAB’be tapındı.</verse>
				<verse number="53">Rebeka’ya altın, gümüş takımlar, giysiler, kardeşiyle annesine de değerli eşyalar çıkarıp verdi.</verse>
				<verse number="54">Sonra yanındakilerle birlikte yedi, içti. Geceyi orada geçirdiler. Sabah kalkınca İbrahim’in uşağı, “Beni yolcu edin, efendime döneyim” dedi.</verse>
				<verse number="55">Rebeka’nın kardeşiyle annesi, “Bırak kız on gün kadar bizimle kalsın, sonra gidersin” diye karşılık verdiler.</verse>
				<verse number="56">Adam, “Madem RAB yolumu açtı, beni geciktirmeyin” dedi, “İzin verin, efendime döneyim.”</verse>
				<verse number="57">“Kızı çağırıp ona soralım” dediler.</verse>
				<verse number="58">Rebeka’yı çağırıp, “Bu adamla gitmek istiyor musun?” diye sordular. Rebeka, “İstiyorum” dedi.</verse>
				<verse number="59">Böylece Rebeka’yla dadısını, İbrahim’in uşağıyla adamlarını uğurlamaya çıktılar.</verse>
				<verse number="60">Rebeka’yı şöyle kutsadılar: “Ey kızkardeşimiz, Binlerce, on binlerce kişiye analık et, Soyun düşmanlarının kentlerini mülk edinsin.”</verse>
				<verse number="61">Rebeka’yla genç hizmetçileri hazırlanıp develere binerek İbrahim’in uşağını izlediler. Uşak Rebeka’yı alıp oradan ayrıldı.</verse>
				<verse number="62">İshak Beer-Lahay-Roi’den gelmişti. Çünkü Negev bölgesinde yaşıyordu.</verse>
				<verse number="63">Akşamüzeri düşünmek için tarlaya gitti. Başını kaldırdığında develerin yaklaştığını gördü.</verse>
				<verse number="64">Rebeka İshak’ı görünce deveden indi,</verse>
				<verse number="65">İbrahim’in uşağına, “Tarladan bizi karşılamaya gelen şu adam kim?” diye sordu. Uşak, “Efendim” diye karşılık verdi. Rebeka peçesini alıp yüzünü örttü.</verse>
				<verse number="66">Uşak bütün yaptıklarını İshak’a anlattı.</verse>
				<verse number="67">İshak Rebeka’yı annesi Sara’nın yaşamış olduğu çadıra götürüp onunla evlendi. Böylece Rebeka İshak’ın karısı oldu. İshak onu sevdi. Annesinin ölümünden sonra onunla avunç buldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">İbrahim bir kadınla daha evlendi. Kadının adı Ketura’ydı.</verse>
				<verse number="2">Ondan Zimran, Yokşan, Medan, Midyan, Yişbak, Şuah adlı çocukları oldu.</verse>
				<verse number="3">Yokşan’dan da Şeva, Dedan oldu. Dedan soyundan Aşurlular, Letuşlular, Leumlular doğdu.</verse>
				<verse number="4">Midyan’ın Efa, Efer, Hanok, Avida, Eldaa adlı oğulları oldu. Bunların hepsi Ketura’nın soyundandı.</verse>
				<verse number="5">İbrahim sahip olduğu her şeyi İshak’a bıraktı.</verse>
				<verse number="6">Cariyelerinin oğullarına da armağanlar verdi. Kendisi sağken bu çocukları oğlu İshak’tan uzaklaştırıp doğuya gönderdi.</verse>
				<verse number="7">İbrahim yüz yetmiş beş yıl yaşadı. Ömrü bu kadardı.</verse>
				<verse number="8">Kocamış, yaşama doymuş, iyice yaşlanmış olarak son soluğunu verdi. Ölüp atalarına kavuştu.</verse>
				<verse number="9">Oğulları İshak’la İsmail onu Hititli Sohar oğlu Efron’un tarlasında Mamre’ye yakın Makpela Mağarası’na gömdüler.</verse>
				<verse number="10">İbrahim o tarlayı Hititler’den satın almıştı. Böylece İbrahim’le karısı Sara oraya gömüldüler.</verse>
				<verse number="11">Tanrı İbrahim’in ölümünden sonra oğlu İshak’ı kutsadı. İshak Beer-Lahay-Roi’de yaşıyordu.</verse>
				<verse number="12">Sara’nın cariyesi Mısırlı Hacer’in İbrahim’e doğurduğu İsmail’in öyküsü:</verse>
				<verse number="13">Doğum sırasına göre İsmail’in oğullarının adları şunlardır: İlk oğlu Nevayot. Sonra Kedar, Adbeel, Mivsam,</verse>
				<verse number="14">Mişma, Duma, Massa,</verse>
				<verse number="15">Hadat, Tema, Yetur, Nafiş, Kedema gelir.</verse>
				<verse number="16">İsmail’in oğulları olan bu on iki bey oymakların atalarıydı. Köylerine, obalarına da bu adları verdiler.</verse>
				<verse number="17">İsmail yüz otuz yedi yıl yaşadıktan sonra son soluğunu verdi. Ölüp halkına kavuştu.</verse>
				<verse number="18">İsmailoğulları Aşur’a doğru giderken Mısır sınırı yakınında, Havila ile Şur arasındaki bölgeye yerleştiler. Kardeşlerinin yaşadığı yerin doğusuna yerleşmişlerdi.</verse>
				<verse number="19">İbrahim’in oğlu İshak’ın öyküsü:</verse>
				<verse number="20">İshak Aramlı Lavan’ın kızkardeşi, Paddan-Aramlı Betuel’in kızı Rebeka’yla evlendiğinde kırk yaşındaydı.</verse>
				<verse number="21">İshak karısı için RAB’be yakardı, çünkü karısı kısırdı. RAB İshak’ın yakarışını yanıtladı, Rebeka hamile kaldı.</verse>
				<verse number="22">Çocuklar karnında itişiyordu. Rebeka, “Nedir bu başıma gelen?” diyerek RAB’be danışmaya gitti.</verse>
				<verse number="23">RAB onu şöyle yanıtladı: “Rahminde iki ulus var, Senden iki ayrı halk doğacak, Biri öbüründen güçlü olacak, Büyüğü küçüğüne hizmet edecek.”</verse>
				<verse number="24">Doğum vakti gelince, Rebeka’nın ikiz oğulları oldu.</verse>
				<verse number="25">İlk doğan oğlu kıpkırmızı ve tüylüydü; kırmızı bir cüppeyi andırıyordu. Adını Esav koydular.</verse>
				<verse number="26">Sonra kardeşi doğdu. Eliyle Esav’ın topuğunu tutuyordu. Bu yüzden İshak ona Yakup adını verdi. Rebeka doğum yaptığında İshak altmış yaşındaydı.</verse>
				<verse number="27">Çocuklar büyüdü. Esav kırları seven usta bir avcı oldu. Yakup’sa hep çadırda oturan sakin bir adamdı.</verse>
				<verse number="28">İshak Esav’ı daha çok severdi, çünkü onun getirdiği av etlerini yerdi. Rebeka ise Yakup’u severdi.</verse>
				<verse number="29">Bir gün Yakup çorba pişirirken Esav avdan geldi. Aç ve bitkindi.</verse>
				<verse number="30">Yakup’a, “Lütfen şu kızıl çorbadan biraz ver de içeyim. Aç ve bitkinim” dedi. Bu nedenle ona Edom adı da verildi.</verse>
				<verse number="31">Yakup, “Önce sen ilk oğulluk hakkını bana ver” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="32">Esav, “Baksana, açlıktan ölmek üzereyim” dedi, “İlk oğulluk hakkının bana ne yararı var?”</verse>
				<verse number="33">Yakup, “Önce ant iç” dedi. Esav ant içerek ilk oğulluk hakkını Yakup’a sattı.</verse>
				<verse number="34">Yakup Esav’a ekmekle mercimek çorbası verdi. Esav yiyip içtikten sonra kalkıp gitti. Böylece Esav ilk oğulluk hakkını küçümsemiş oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">İbrahim’in yaşadığı dönemdeki kıtlıktan başka ülkede bir kıtlık daha oldu. İshak Gerar’a, Filist Kralı Avimelek’in yanına gitti.</verse>
				<verse number="2">RAB İshak’a görünerek, “Mısır’a gitme” dedi, “Sana söyleyeceğim ülkeye yerleş.</verse>
				<verse number="3">Orada bir süre kal. Ben seninle olacak, seni kutsayacağım: Bütün bu toprakları sana ve soyuna vereceğim. Baban İbrahim’e ant içerek verdiğim sözü yerine getireceğim.</verse>
				<verse number="4">Soyunu gökteki yıldızlar kadar çoğaltacağım. Bu ülkelerin tümünü onlara vereceğim. Yeryüzündeki bütün uluslar senin soyun aracılığıyla kutsanacak.</verse>
				<verse number="5">Çünkü İbrahim sözümü dinledi. Uyarılarıma, buyruklarıma, kurallarıma, yasalarıma bağlı kaldı.”</verse>
				<verse number="6">Böylece İshak Gerar’da kaldı.</verse>
				<verse number="7">Yöre halkı karısıyla ilgili soru sorunca, “Kızkardeşimdir” diyordu. Çünkü “Karımdır” demekten korkuyordu. Rebeka yüzünden yöre halkı beni öldürebilir diye düşünüyordu. Çünkü Rebeka güzeldi.</verse>
				<verse number="8">İshak orada uzun zaman kaldı. Bir gün Filist Kralı Avimelek, pencereden dışarı bakarken, İshak’ın karısı Rebeka’yı okşadığını gördü.</verse>
				<verse number="9">İshak’ı çağırtarak, “Bu kadın gerçekte senin karın!” dedi, “Neden kızkardeşin olduğunu söyledin?” İshak, “Çünkü onun yüzünden canımdan olurum diye düşündüm” dedi.</verse>
				<verse number="10">Avimelek, “Nedir bize bu yaptığın?” dedi, “Az kaldı halkımdan biri karınla yatacaktı. Bize suç işletecektin.”</verse>
				<verse number="11">Sonra bütün halka, “Kim bu adama ya da karısına dokunursa, kesinlikle öldürülecek” diye buyruk verdi.</verse>
				<verse number="12">İshak o ülkede ekin ekti ve o yıl ektiğinin yüz katını biçti. RAB onu kutsamıştı.</verse>
				<verse number="13">İshak bolluğa kavuştu. Varlığı gittikçe büyüyordu. Çok zengin oldu.</verse>
				<verse number="14">Sürülerle davar, sığır ve birçok uşak sahibi oldu. Filistliler onu kıskanmaya başladılar.</verse>
				<verse number="15">Babası İbrahim yaşarken kölelerinin kazmış olduğu bütün kuyuları toprakla doldurup kapadılar.</verse>
				<verse number="16">Avimelek İshak’a, “Ülkemizden git” dedi, “Çünkü gücün bizim gücümüzü aştı.”</verse>
				<verse number="17">İshak oradan ayrıldı. Gerar Vadisi’nde çadır kurup oraya yerleşti.</verse>
				<verse number="18">Babası İbrahim yaşarken kazılmış olan kuyuları yeniden açtırdı. Çünkü Filistliler İbrahim’in ölümünden sonra o kuyuları kapamışlardı. Kuyulara aynı adları, babasının vermiş olduğu adları verdi.</verse>
				<verse number="19">İshak’ın köleleri vadide kuyu kazarken bir kaynak buldular.</verse>
				<verse number="20">Gerar’ın çobanları, “Su bizim” diyerek İshak’ın çobanlarıyla kavgaya tutuştular. İshak kendisiyle çekiştikleri için kuyuya Esek adını verdi.</verse>
				<verse number="21">İshak’ın köleleri başka bir kuyu kazdılar. Bu kuyu yüzünden de kavga çıkınca İshak kuyuya Sitna adını verdi.</verse>
				<verse number="22">Oradan ayrılıp başka bir yerde kuyu kazdırdı. Bu kuyu yüzünden kavga çıkmadı. Bu nedenle İshak ona Rehovot adını verdi. “RAB en sonunda bize rahatlık verdi” dedi, “Bu ülkede verimli olacağız.”</verse>
				<verse number="23">İshak oradan Beer-Şeva’ya gitti.</verse>
				<verse number="24">O gece RAB kendisine görünerek, “Ben baban İbrahim’in Tanrısı’yım, korkma” dedi, “Seninle birlikteyim. Seni kutsayacak, kulum İbrahim’in hatırı için soyunu çoğaltacağım.”</verse>
				<verse number="25">İshak orada bir sunak yaparak RAB’bi adıyla çağırdı. Çadırını oraya kurdu. Köleleri de orada bir kuyu kazdı.</verse>
				<verse number="26">Avimelek, danışmanı Ahuzzat ve ordusunun komutanı Fikol ile birlikte, Gerar’dan İshak’ın yanına gitti.</verse>
				<verse number="27">İshak onlara, “Niçin yanıma geldiniz?” dedi, “Benden nefret ediyorsunuz. Üstelik beni ülkenizden kovdunuz.”</verse>
				<verse number="28">“Açıkça gördük ki, RAB seninle” diye yanıtladılar, “Onun için, aramızda ant olsun: Biz nasıl sana dokunmadıksa, hep iyi davranarak seni esenlik içinde gönderdikse, sen de bize kötülük etme. Bu konuda seninle anlaşalım. Sen şimdi RAB’bin kutsadığı bir adamsın.”</verse>
				<verse number="29">“Açıkça gördük ki, RAB seninle” diye yanıtladılar, “Onun için, aramızda ant olsun: Biz nasıl sana dokunmadıksa, hep iyi davranarak seni esenlik içinde gönderdikse, sen de bize kötülük etme. Bu konuda seninle anlaşalım. Sen şimdi RAB’bin kutsadığı bir adamsın.”</verse>
				<verse number="30">İshak onlara bir şölen verdi, yiyip içtiler.</verse>
				<verse number="31">Sabah erkenden kalkıp karşılıklı ant içtiler. Sonra İshak onları yolcu etti. Esenlik içinde oradan ayrıldılar.</verse>
				<verse number="32">Aynı gün İshak’ın köleleri gelip kazdıkları kuyu hakkında kendisine bilgi verdiler, “Su bulduk” dediler.</verse>
				<verse number="33">İshak kuyuya Şiva adını verdi. Bu yüzden kent bugüne kadar Beer-Şeva diye anılır.</verse>
				<verse number="34">Esav kırk yaşında Hititli Beeri’nin kızı Yudit ve Hititli Elon’un kızı Basemat’la evlendi.</verse>
				<verse number="35">Bu kadınlar İshak’la Rebeka’nın başına dert oldular.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">İshak yaşlanmış, gözleri görmez olmuştu. Büyük oğlu Esav’ı çağırıp, “Oğlum!” dedi. Esav, “Efendim!” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="2">İshak, “Artık yaşlandım” dedi, “Ne zaman öleceğimi bilmiyorum.</verse>
				<verse number="3">Silahlarını –ok kılıfını, yayını– al, kırlara çıkıp benim için bir hayvan avla.</verse>
				<verse number="4">Sevdiğim lezzetli bir yemek yap, bana getir yiyeyim. Ölmeden önce seni kutsayayım.”</verse>
				<verse number="5">İshak, oğlu Esav’la konuşurken Rebeka onları dinliyordu. Esav avlanmak için kıra çıkınca,</verse>
				<verse number="6">Rebeka oğlu Yakup’a şöyle dedi: “Dinle, babanın ağabeyin Esav’a söylediklerini duydum.</verse>
				<verse number="7">Baban ona, ‘Bana bir hayvan avla getir’ dedi, ‘Lezzetli bir yemek yap, yiyeyim. Ölmeden önce seni RAB’bin huzurunda kutsayayım.’</verse>
				<verse number="8">Bak oğlum, sana söyleyeceklerimi iyi dinle:</verse>
				<verse number="9">Git süründen bana iki seçme oğlak getir. Onlarla babanın sevdiği lezzetli bir yemek yapayım.</verse>
				<verse number="10">Yemesi için onu babana sen götüreceksin. Öyle ki, ölmeden önce seni kutsasın.”</verse>
				<verse number="11">Yakup, “Ama kardeşim Esav’ın bedeni kıllı, benimkiyse kılsız” diye yanıtladı,</verse>
				<verse number="12">“Ya babam bana dokunursa? O zaman kendisini aldattığımı anlar. Kutsama yerine üzerime lanet getirmiş olurum.”</verse>
				<verse number="13">Annesi, “Sana gelecek lanet bana gelsin, oğlum” dedi, “Sen beni dinle, git oğlakları getir.”</verse>
				<verse number="14">Yakup gidip oğlakları annesine getirdi. Annesi babasının sevdiği lezzetli bir yemek yaptı.</verse>
				<verse number="15">Büyük oğlu Esav’ın en güzel giysileri o anda evdeydi. Rebeka onları küçük oğlu Yakup’a giydirdi.</verse>
				<verse number="16">Ellerinin üstünü, ensesinin kılsız yerini oğlak derisiyle kapladı.</verse>
				<verse number="17">Yaptığı güzel yemekle ekmeği Yakup’un eline verdi.</verse>
				<verse number="18">Yakup babasının yanına varıp, “Baba!” diye seslendi. Babası, “Evet, kimsin sen?” dedi.</verse>
				<verse number="19">Yakup, “Ben ilk oğlun Esav’ım” diye karşılık verdi, “Söylediğini yaptım. Lütfen kalk, otur da getirdiğim av etini ye. Öyle ki, beni kutsayabilesin.”</verse>
				<verse number="20">İshak, “Nasıl böyle çabucak buldun, oğlum?” dedi. Yakup, “Tanrın RAB bana yardım etti” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="21">İshak, “Yaklaş, oğlum” dedi, “Sana dokunayım, gerçekten oğlum Esav mısın, değil misin anlayayım.”</verse>
				<verse number="22">Yakup babasına yaklaştı. Babası ona dokunarak, “Ses Yakup’un sesi, ama eller Esav’ın elleri” dedi.</verse>
				<verse number="23">Onu tanıyamadı. Çünkü Yakup’un elleri ağabeyi Esav’ın elleri gibi kıllıydı. İshak onu kutsamak üzereyken,</verse>
				<verse number="24">bir daha sordu: “Sen gerçekten oğlum Esav mısın?” Yakup, “Evet!” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="25">İshak, “Oğlum, av etini getir yiyeyim de seni kutsayayım” dedi. Yakup önce yemeği, sonra şarabı getirdi. İshak yedi, içti.</verse>
				<verse number="26">“Yaklaş da beni öp, oğlum” dedi.</verse>
				<verse number="27">Yakup yaklaşıp babasını öptü. Babası onun giysilerini kokladı ve kendisini kutsayarak şöyle dedi: “İşte oğlumun kokusu Sanki RAB’bin kutsadığı kırların kokusu.</verse>
				<verse number="28">Tanrı sana göklerin çiyinden Ve yerin verimli topraklarından Bol buğday ve yeni şarap versin.</verse>
				<verse number="29">Halklar sana kulluk etsin, Uluslar boyun eğsin. Kardeşlerine egemen ol, Kardeşlerin sana boyun eğsin. Sana lanet edenlere lanet olsun, Seni kutsayanlar kutsansın.”</verse>
				<verse number="30">İshak Yakup’u kutsadıktan ve Yakup babasının yanından ayrıldıktan hemen sonra kardeşi Esav avdan döndü.</verse>
				<verse number="31">Esav da lezzetli bir yemek yaparak babasına götürdü. Ona, “Baba, kalk, getirdiğim av etini ye” dedi, “Öyle ki, beni kutsayabilesin.”</verse>
				<verse number="32">Babası, “Sen kimsin?” diye sordu. Esav, “Ben ilk oğlun Esav’ım” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="33">İshak’ı bir titreme sardı. Tir tir titreyerek, “Öyleyse daha önce avlanıp bana yemek getiren kimdi?” diye sordu, “Sen gelmeden önce yemeğimi yiyip onu kutsadım. Artık o kutsanmış oldu.”</verse>
				<verse number="34">Esav babasının anlattıklarını duyunca, acı acı haykırdı. “Beni de kutsa, baba, beni de!” dedi.</verse>
				<verse number="35">İshak, “Kardeşin gelip beni kandırdı” diye karşılık verdi, “Senin yerine o kutsandı.”</verse>
				<verse number="36">Esav, “Ona boşuna mı Yakup diyorlar?” dedi, “İki kezdir beni aldatıyor. Önce ilk oğulluk hakkımı aldı. Şimdi de benim yerime o kutsandı.” Sonra, “Kutsamak için bana bir hak ayırmadın mı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="37">İshak, “Onu sana egemen kıldım” diye yanıtladı, “Bütün kardeşlerini onun hizmetine verdim. Onu buğday ve yeni şarapla besledim. Senin için ne yapabilirim ki, oğlum?”</verse>
				<verse number="38">Esav, “Sen yalnız bir kişiyi mi kutsayabilirsin baba?” dedi, “Beni de kutsa, baba, beni de!” Sonra hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı.</verse>
				<verse number="39">Babası şöyle yanıtladı: “Göklerin çiyinden, Zengin topraklardan Uzak yaşayacaksın.</verse>
				<verse number="40">Kılıcınla yaşayacak, Kardeşine hizmet edeceksin. Ama özgür olmak isteyince, Onun boyunduruğunu kırıp atacaksın.”</verse>
				<verse number="41">Babası Yakup’u kutsadığı için Esav kardeşi Yakup’a kin bağladı. “Nasıl olsa babamın ölümü yaklaştı” diye düşünüyordu, “O zaman kardeşim Yakup’u öldürürüm.”</verse>
				<verse number="42">Büyük oğlu Esav’ın ne düşündüğü Rebeka’ya bildirilince Rebeka küçük oğlu Yakup’u çağırttı. “Bak, ağabeyin Esav seni öldürmeyi düşünerek kendini avutuyor” dedi,</verse>
				<verse number="43">“Beni dinle, oğlum. Hemen Harran’a, kardeşim Lavan’ın yanına kaç.</verse>
				<verse number="44">Ağabeyinin öfkesi dinip sana kızgınlığı geçinceye, ona yaptığını unutuncaya kadar orada kal. Birini gönderir, seni getirtirim. Niçin bir günde ikinizden de yoksun kalayım?”</verse>
				<verse number="45">Ağabeyinin öfkesi dinip sana kızgınlığı geçinceye, ona yaptığını unutuncaya kadar orada kal. Birini gönderir, seni getirtirim. Niçin bir günde ikinizden de yoksun kalayım?”</verse>
				<verse number="46">Sonra İshak’a, “Bu Hititli kadınlar yüzünden canımdan bezdim” dedi, “Eğer Yakup da bu ülkenin kızlarıyla, Hitit kızlarıyla evlenirse, nasıl yaşarım?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">İshak Yakup’u çağırdı, onu kutsayarak, “Kenanlı kızlarla evlenme” diye buyurdu,</verse>
				<verse number="2">“Hemen Paddan-Aram’a, annenin babası Betuel’in evine git. Orada dayın Lavan’ın kızlarından biriyle evlen.</verse>
				<verse number="3">Her Şeye Gücü Yeten Tanrı seni kutsasın, verimli kılsın, soyunu çoğaltsın; soyundan halklar türesin.</verse>
				<verse number="4">İbrahim’i kutsadığı gibi seni ve soyunu da kutsasın. Öyle ki, Tanrı’nın İbrahim’e verdiği topraklara –üzerinde yabancı olarak yaşadığın bu topraklara– sahip olasın.”</verse>
				<verse number="5">İshak Yakup’u böyle uğurladı. Yakup Paddan-Aram’a, kendisinin ve Esav’ın annesi Rebeka’nın kardeşi Aramlı Betuel oğlu Lavan’ın yanına gitmek üzere yola çıktı.</verse>
				<verse number="6">Esav İshak’ın Yakup’u kutsadığını, evlenmek üzere Paddan-Aram’a gönderdiğini öğrendi. Ayrıca Yakup’u kutsarken, babasının, “Kenanlı kızlarla evlenme” diye buyurduğunu, Yakup’un da annesiyle babasını dinleyip Paddan-Aram’a gittiğini öğrendi.</verse>
				<verse number="7">Esav İshak’ın Yakup’u kutsadığını, evlenmek üzere Paddan-Aram’a gönderdiğini öğrendi. Ayrıca Yakup’u kutsarken, babasının, “Kenanlı kızlarla evlenme” diye buyurduğunu, Yakup’un da annesiyle babasını dinleyip Paddan-Aram’a gittiğini öğrendi.</verse>
				<verse number="8">Böylece babasının Kenanlı kızlardan hoşlanmadığını anladı.</verse>
				<verse number="9">İsmail’in yanına gitti. İbrahim oğlu İsmail’in kızı, Nevayot’un kızkardeşi Mahalat’la evlenerek onu karılarının üzerine getirdi.</verse>
				<verse number="10">Yakup Beer-Şeva’dan ayrılarak Harran’a doğru yola çıktı.</verse>
				<verse number="11">Bir yere varıp orada geceledi, çünkü güneş batmıştı. Oradaki taşlardan birini alıp başının altına koyarak yattı.</verse>
				<verse number="12">Düşte yeryüzüne bir merdiven dikildiğini, başının göklere eriştiğini gördü. Tanrı’nın melekleri merdivenden çıkıp iniyorlardı.</verse>
				<verse number="13">RAB yanıbaşında durup, “Atan İbrahim’in, İshak’ın Tanrısı RAB benim” dedi, “Üzerinde yattığın toprakları sana ve soyuna vereceğim.</verse>
				<verse number="14">Yeryüzünün tozu kadar sayısız bir soya sahip olacaksın. Doğuya, batıya, kuzeye, güneye doğru yayılacaksınız. Yeryüzündeki bütün halklar sen ve soyun aracılığıyla kutsanacak.</verse>
				<verse number="15">Seninle birlikteyim. Gideceğin her yerde seni koruyacak ve bu topraklara geri getireceğim. Verdiğim sözü yerine getirinceye kadar senden ayrılmayacağım.”</verse>
				<verse number="16">Yakup uyanınca, “RAB burada, ama ben farkına varamadım” diye düşündü.</verse>
				<verse number="17">Korktu ve, “Ne korkunç bir yer!” dedi, “Bu, Tanrı’nın evinden başka bir yer olamaz. Burası göklerin kapısı.”</verse>
				<verse number="18">Ertesi sabah erkenden kalkıp başının altına koyduğu taşı anıt olarak dikti, üzerine zeytinyağı döktü.</verse>
				<verse number="19">Oraya Beytel adını verdi. Kentin önceki adı Luz’du.</verse>
				<verse number="20">Sonra bir adak adayarak şöyle dedi: “Tanrı benimle olur, gittiğim yolda beni korur, bana yiyecek, giyecek sağlarsa,</verse>
				<verse number="21">babamın evine esenlik içinde dönersem, RAB benim Tanrım olacak.</verse>
				<verse number="22">Anıt olarak diktiğim bu taş Tanrı’nın evi olacak. Bana vereceğin her şeyin ondalığını sana vereceğim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Yakup yoluna devam ederek doğu halklarının ülkesine vardı.</verse>
				<verse number="2">Kırda bir kuyu gördü. Kuyunun yanıbaşında üç davar sürüsü yatıyordu. Sürülere o kuyudan su verilirdi. Kuyunun ağzında büyük bir taş vardı.</verse>
				<verse number="3">Bütün sürüler oraya toplanınca, çobanlar kuyunun ağzındaki taşı yuvarlar, davarlarını suvardıktan sonra taşı yine yerine, kuyunun ağzına koyarlardı.</verse>
				<verse number="4">Yakup çobanlara, “Kardeşler, nerelisiniz?” diye sordu. Çobanlar, “Harranlı’yız” diye yanıtladılar.</verse>
				<verse number="5">Yakup, “Nahor’un torunu Lavan’ı tanıyor musunuz?” diye sordu. “Tanıyoruz” dediler.</verse>
				<verse number="6">Yakup, “İyi midir?” diye sordu. “İyidir. İşte kızı Rahel davarlarla birlikte geliyor.”</verse>
				<verse number="7">Yakup, “Akşama daha çok var” dedi, “Sürülerin toplanma vakti değil. Davarlarınızı suvarın, götürüp otlatın.”</verse>
				<verse number="8">Çobanlar, “Bütün sürüler toplanmadan, kuyunun ağzındaki taşı yuvarlamadan olmaz” dediler, “Ancak o zaman davarları suvarabiliriz.”</verse>
				<verse number="9">Yakup onlarla konuşurken Rahel babasının davarlarını getirdi. Rahel çobanlık yapıyordu.</verse>
				<verse number="10">Yakup dayısı Lavan’ın kızı Rahel’i ve davarları görünce, gidip kuyunun ağzındaki taşı yuvarladı, dayısının davarlarını suvardı.</verse>
				<verse number="11">Rahel’i öperek hıçkıra hıçkıra ağladı.</verse>
				<verse number="12">Rahel’e baba tarafından akraba olduklarını, Rebeka’nın oğlu olduğunu anlattı. Rahel koşup babasına haber verdi.</verse>
				<verse number="13">Lavan, yeğeni Yakup’un geldiğini duyunca, onu karşılamaya koştu. Ona sarılıp öptü, evine getirdi. Yakup bütün olanları Lavan’a anlattı.</verse>
				<verse number="14">Lavan, “Sen benim etim, kemiğimsin” dedi. Yakup Lavan’ın yanında bir ay kaldıktan sonra,</verse>
				<verse number="15">Lavan, “Akrabamsın diye benim için bedava mı çalışacaksın?” dedi, “Söyle, ne kadar ücret istiyorsun?”</verse>
				<verse number="16">Lavan’ın iki kızı vardı. Büyüğünün adı Lea, küçüğünün adı Rahel’di.</verse>
				<verse number="17">Lea’nın gözleri alımlıydı, Rahel ise boyu bosu yerinde, güzel bir kızdı.</verse>
				<verse number="18">Yakup Rahel’e aşıktı. Lavan’a, “Küçük kızın Rahel için sana yedi yıl hizmet ederim” dedi.</verse>
				<verse number="19">Lavan, “Onu sana vermek başkasına vermekten daha iyidir” dedi, “Yanımda kal.”</verse>
				<verse number="20">Yakup Rahel için yedi yıl çalıştı. Rahel’i sevdiği için, yedi yıl ona birkaç gün gibi geldi.</verse>
				<verse number="21">Lavan’a, “Zaman doldu, kızını ver, evleneyim” dedi.</verse>
				<verse number="22">Lavan bütün yöre halkını toplayıp bir şölen verdi.</verse>
				<verse number="23">Gece kızı Lea’yı Yakup’a götürdü. Yakup onunla yattı.</verse>
				<verse number="24">Lavan cariyesi Zilpa’yı kızı Lea’nın hizmetine verdi.</verse>
				<verse number="25">Sabah olunca Yakup bir de baktı ki, yanındaki Lea! Lavan’a, “Nedir bana bu yaptığın?” dedi, “Ben Rahel için yanında çalışmadım mı? Niçin beni aldattın?”</verse>
				<verse number="26">Lavan, “Bizim buralarda adettir. Büyük kız dururken küçük kız evlendirilmez” dedi,</verse>
				<verse number="27">“Bu bir haftayı tamamla, Rahel’i de sana veririz. Yalnız ona karşılık yedi yıl daha yanımda çalışacaksın.”</verse>
				<verse number="28">Yakup kabul etti. Lea’yla bir hafta geçirdi. Sonra Lavan kızı Rahel’i de ona verdi.</verse>
				<verse number="29">Cariyesi Bilha’yı Rahel’in hizmetine verdi.</verse>
				<verse number="30">Yakup Rahel’le de yattı. Onu Lea’dan çok sevdi. Lavan’a yedi yıl daha hizmet etti.</verse>
				<verse number="31">RAB Lea’nın sevilmediğini görünce, çocuk sahibi olmasını sağladı. Oysa Rahel kısırdı.</verse>
				<verse number="32">Lea hamile kalıp bir erkek çocuk doğurdu. Adını Ruben koydu. “Çünkü RAB mutsuzluğumu gördü” dedi, “Kuşkusuz artık kocam beni sever.”</verse>
				<verse number="33">Yine hamile kaldı ve bir erkek çocuk daha doğurdu. “RAB sevilmediğimi duyduğu için bana bu çocuğu verdi” diyerek adını Şimon koydu.</verse>
				<verse number="34">Üçüncü kez hamile kalıp bir daha erkek çocuk doğurdu. “Artık kocam bana bağlanacak” dedi, “Çünkü ona üç erkek çocuk doğurdum.” Onun için çocuğa Levi adı verildi.</verse>
				<verse number="35">Dördüncü kez hamile kaldı ve bir erkek çocuk daha doğurdu. “Bu kez RAB’be övgüler sunacağım” dedi. Onun için çocuğa Yahuda adını verdi. Bir süre doğum yapmadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Rahel Yakup’a çocuk doğuramayınca, ablasını kıskanmaya başladı. Yakup’a, “Bana çocuk ver, yoksa öleceğim” dedi.</verse>
				<verse number="2">Yakup Rahel’e öfkelendi. “Çocuk sahibi olmanı Tanrı engelliyor. Ben Tanrı değilim ki!” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="3">Rahel, “İşte cariyem Bilha” dedi, “Onunla yat, benim için çocuk doğursun, ben de aile kurayım.”</verse>
				<verse number="4">Rahel cariyesi Bilha’yı eş olarak kocasına verdi. Yakup onunla yattı.</verse>
				<verse number="5">Bilha hamile kalıp Yakup’a bir erkek çocuk doğurdu.</verse>
				<verse number="6">Rahel, “Tanrı beni haklı çıkardı” dedi, “Yakarışımı duyup bana bir oğul verdi.” Bu yüzden çocuğa Dan adını verdi.</verse>
				<verse number="7">Rahel’in cariyesi Bilha yine hamile kaldı ve Yakup’a ikinci bir oğul doğurdu.</verse>
				<verse number="8">Rahel, “Ablama karşı büyük savaşım verdim ve onu yendim” diyerek çocuğa Naftali adını verdi.</verse>
				<verse number="9">Lea artık doğum yapamadığını görünce, cariyesi Zilpa’yı Yakup’a eş olarak verdi.</verse>
				<verse number="10">Zilpa Yakup’a bir erkek çocuk doğurdu.</verse>
				<verse number="11">Lea, “Uğurum!” diyerek çocuğa Gad adını verdi.</verse>
				<verse number="12">Lea’nın cariyesi Zilpa Yakup’a ikinci bir oğul doğurdu.</verse>
				<verse number="13">Lea, “Mutluyum!” dedi, “Kadınlar bana ‘Mutlu’ diyecek.” Ve çocuğa Aşer adını verdi.</verse>
				<verse number="14">Ruben hasat mevsimi tarlaya gitti. Orada adamotu bulup annesi Lea’ya getirdi. Rahel Lea’ya, “Lütfen oğlunun getirdiği adamotundan bana da ver” dedi.</verse>
				<verse number="15">Lea, “Kocamı aldığın yetmez mi? Bir de oğlumun adamotunu mu istiyorsun?” diye karşılık verdi. Rahel, “Öyle olsun” dedi, “Oğlunun adamotuna karşılık kocam bu gece seninle yatsın.”</verse>
				<verse number="16">Akşamleyin Yakup tarladan dönerken Lea onu karşılamaya gitti. Yakup’a, “Benimle yatacaksın” dedi, “Oğlumun adamotuna karşılık bu gece benimsin.” Yakup o gece onunla yattı.</verse>
				<verse number="17">Tanrı Lea’nın duasını işitti. Lea hamile kalıp Yakup’a beşinci oğlunu doğurdu.</verse>
				<verse number="18">“Cariyemi kocama verdiğim için Tanrı beni ödüllendirdi” diyerek çocuğa İssakar adını verdi.</verse>
				<verse number="19">Lea yine hamile kaldı ve Yakup’a altıncı oğlunu doğurdu.</verse>
				<verse number="20">“Tanrı bana iyi bir armağan verdi” dedi, “Artık kocam bana değer verir. Çünkü ona altı erkek çocuk doğurdum.” Ve çocuğa Zevulun adını verdi.</verse>
				<verse number="21">Bir süre sonra Lea bir kız doğurdu ve adını Dina koydu.</verse>
				<verse number="22">Tanrı Rahel’i anımsadı, onun duasını işiterek çocuk sahibi olmasını sağladı.</verse>
				<verse number="23">Rahel hamile kaldı ve bir erkek çocuk doğurdu. “Tanrı utancımı kaldırdı. RAB bana bir oğul daha versin!” diyerek çocuğa Yusuf adını verdi.</verse>
				<verse number="24">Rahel hamile kaldı ve bir erkek çocuk doğurdu. “Tanrı utancımı kaldırdı. RAB bana bir oğul daha versin!” diyerek çocuğa Yusuf adını verdi.</verse>
				<verse number="25">Rahel Yusuf’u doğurduktan sonra Yakup Lavan’a, “Beni gönder, evime, topraklarıma gideyim” dedi,</verse>
				<verse number="26">“Hizmetime karşılık karılarımı, çocuklarımı ver de gideyim. Sana nasıl hizmet ettiğimi biliyorsun.”</verse>
				<verse number="27">Lavan, “Eğer benden hoşnutsan, burada kal” dedi, “Çünkü fala bakarak anladım ki, RAB senin sayende beni kutsadı.</verse>
				<verse number="28">Alacağın neyse söyle, ödeyeyim.”</verse>
				<verse number="29">Yakup, “Sana nasıl hizmet ettiğimi, sürülerine nasıl baktığımı biliyorsun” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="30">“Ben gelmeden önce malın azdı. Sayemde RAB seni kutsadı, malın gitgide arttı. Ya kendi evim için ne zaman çalışacağım?”</verse>
				<verse number="31">Lavan, “Sana ne vereyim?” diye sordu. Yakup, “Bana bir şey verme” diye yanıtladı, “Eğer şu önerimi kabul edersen, yine sürünü güder, hayvanlarına bakarım:</verse>
				<verse number="32">Bugün bütün sürülerini yoklayıp noktalı veya benekli koyunları, kara kuzuları, benekli veya noktalı keçileri ayırayım. Ücretim bu olsun.</verse>
				<verse number="33">İleride bana verdiklerini denetlemeye geldiğinde, dürüst olup olmadığımı kolayca anlayabilirsin. Noktalı ve benekli olmayan keçilerim, kara olmayan kuzularım varsa, onları çalmışım demektir.”</verse>
				<verse number="34">Lavan, “Kabul, söylediğin gibi olsun” dedi.</verse>
				<verse number="35">Ama o gün çizgili ve benekli tekeleri, noktalı ve benekli keçileri, beyaz keçilerin hepsini, bütün kara kuzuları ayırıp oğullarına teslim etti.</verse>
				<verse number="36">Sonra Yakup’tan üç günlük yol kadar uzaklaştı. Yakup Lavan’ın kalan sürüsünü gütmeye devam etti.</verse>
				<verse number="37">Yakup aselbent, badem, çınar ağaçlarından taze dallar kesti. Dalları soyarak beyaz çentikler açtı.</verse>
				<verse number="38">Soyduğu çubukları koyunların önüne, su içtikleri yalaklara koydu. Koyunlar su içmeye gelince çiftleşiyorlardı.</verse>
				<verse number="39">Çubukların önünde çiftleşince çizgili, noktalı, benekli yavrular doğuruyorlardı.</verse>
				<verse number="40">Yakup kuzuları ayırıp sürülerin yüzünü Lavan’ın çizgili, kara hayvanlarına döndürüyordu. Kendi sürülerini ayrı tutuyor, Lavan’ınkilerle karıştırmıyordu.</verse>
				<verse number="41">Sürüdeki güçlü hayvanlar kızışınca, Yakup çubukları onların gözü önüne, yalaklara koyuyordu ki, çubukların yanında çiftleşsinler.</verse>
				<verse number="42">Sürünün zayıf hayvanlarının önüneyse çubuk koymuyordu. Böylece zayıf hayvanları Lavan, güçlüleri Yakup aldı.</verse>
				<verse number="43">Yakup alabildiğine zenginleşti. Çok sayıda sürü, erkek ve kadın köle, deve, eşek sahibi oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Lavan’ın oğulları, “Yakup babamızın sahip olduğu her şeyi aldı” dediler, “Bütün varlığını babamıza ait şeylerden kazandı.” Yakup bu sözleri duyunca,</verse>
				<verse number="2">Lavan’ın kendisine karşı tutumunun eskisi gibi olmadığını anladı.</verse>
				<verse number="3">RAB Yakup’a, “Atalarının topraklarına, akrabalarının yanına dön” dedi, “Seninle olacağım.”</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine Yakup Rahel’le Lea’yı sürüsünün bulunduğu kırlara çağırttı.</verse>
				<verse number="5">Onlara, “Bakıyorum, babanız bana eskisi gibi davranmıyor” dedi, “Ama babamın Tanrısı benimle birlikte.</verse>
				<verse number="6">Var gücümle babanıza hizmet ettiğimi bilirsiniz.</verse>
				<verse number="7">Ne yazık ki, babanız beni aldattı, ondan alacağımı on kez değiştirdi. Ama Tanrı bana kötülük etmesine izin vermedi.</verse>
				<verse number="8">Babanız, ‘Ücret olarak noktalı hayvanları al’ deyince, bütün sürü noktalı doğurdu. ‘Ücret olarak çizgili olanları al’ deyince de bütün sürü çizgili doğurdu.</verse>
				<verse number="9">Tanrı babanızın hayvanlarını aldı, bana verdi.</verse>
				<verse number="10">“Sürülerin çiftleştiği mevsimde bir düş gördüm. Çiftleşen tekeler çizgili, noktalı, kırçıldı.</verse>
				<verse number="11">Düşümde Tanrı’nın meleği bana, ‘Yakup!’ diye seslendi. ‘Buyur’ dedim.</verse>
				<verse number="12">Bana, ‘Bak, bütün çiftleşen tekeler çizgili, noktalı ve kırçıl’ dedi, ‘Çünkü Lavan’ın sana yaptıklarının hepsini gördüm.</verse>
				<verse number="13">Ben Beytel’in Tanrısı’yım. Hani orada bana anıt dikip meshetmiş, adak adamıştın. Kalk, bu ülkeden git, doğduğun ülkeye dön.’ ”</verse>
				<verse number="14">Rahel’le Lea, “Babamızın evinde hâlâ payımız, mirasımız var mı?” dediler,</verse>
				<verse number="15">“Onun gözünde artık yabancı değil miyiz? Çünkü bizi sattı. Bizim için ödenen bedelin hepsini yedi.</verse>
				<verse number="16">Tanrı’nın babamızdan aldığı varlığın tümü bize ve çocuklarımıza aittir. Tanrı sana ne dediyse öyle yap.”</verse>
				<verse number="17">Böylece Yakup çocuklarını, karılarını develere bindirdi.</verse>
				<verse number="18">Bütün hayvanları önüne kattı; topladığı mallarla, Paddan-Aram’da kazandığı hayvanlarla birlikte Kenan ülkesine, babası İshak’ın yanına gitmek üzere yola çıktı.</verse>
				<verse number="19">Lavan koyunlarını kırkmaya gidince, Rahel babasının putlarını çaldı.</verse>
				<verse number="20">Yakup da kaçacağını söylemeyerek Aramlı Lavan’ı kandırdı.</verse>
				<verse number="21">Böylece kendisine ait her şeyi alıp kaçtı. Fırat Irmağı’nı geçip Gilat dağlık bölgesine doğru gitti.</verse>
				<verse number="22">Üçüncü gün Yakup’un kaçtığını Lavan’a bildirdiler.</verse>
				<verse number="23">Lavan yakınlarını yanına alıp Yakup’un peşine düştü. Yedi gün sonra Gilat dağlık bölgesinde ona yetişti.</verse>
				<verse number="24">O gece Tanrı Aramlı Lavan’ın düşüne girerek ona, “Dikkatli ol!” dedi, “Yakup’a ne iyi, ne kötü bir şey söyle.”</verse>
				<verse number="25">Lavan Yakup’a yetişti. Yakup çadırını Gilat dağlık bölgesine kurmuştu. Lavan da yakınlarıyla birlikte çadırını aynı yere kurdu.</verse>
				<verse number="26">Yakup’a, “Nedir bu yaptığın?” dedi, “Beni aldattın. Kızlarımı alıp savaş tutsağı gibi götürdün.</verse>
				<verse number="27">Neden gizlice kaçtın? Neden beni aldattın? Niçin bana söylemedin? Seni sevinçle, ezgilerle, tefle, lirle yolcu ederdim.</verse>
				<verse number="28">Torunlarımla, kızlarımla öpüşüp vedalaşmama izin vermedin. Aptallık ettin.</verse>
				<verse number="29">Size kötülük yapacak güçteyim, ama babanın Tanrısı dün gece bana, ‘Dikkatli ol!’ dedi, ‘Yakup’a ne iyi, ne kötü hiçbir şey söyleme.’</verse>
				<verse number="30">Babanın evini çok özlediğin için bizden ayrıldın. Ama ilahlarımı niçin çaldın?”</verse>
				<verse number="31">Yakup, “Korktum” diye karşılık verdi, “Kızlarını zorla elimden alırsın diye düşündüm.</verse>
				<verse number="32">İlahlarını kimde bulursan, o öldürülecektir. Yakınlarımızın önünde kendin ara, eşyalarımın arasında sana ait ne bulursan al.” Yakup ilahları Rahel’in çaldığını bilmiyordu.</verse>
				<verse number="33">Lavan Yakup’un, Lea’nın ve iki cariyenin çadırına baktıysa da ilahları bulamadı. Lea’nın çadırından çıkıp Rahel’in çadırına girdi.</verse>
				<verse number="34">Rahel çaldığı putları devesinin semerine koymuş, üzerine oturmuştu. Lavan çadırını didik didik aradıysa da putları bulamadı.</verse>
				<verse number="35">Rahel babasına, “Efendim, huzurunda kalkamadığım için kızma, âdet görüyorum da” dedi. Lavan her yeri aradıysa da, putları bulamadı.</verse>
				<verse number="36">Yakup kendini tutamadı. Lavan’a çıkışarak, “Suçum ne?” diye sordu, “Ne günah işledim ki böyle öfkeyle peşime takıldın?</verse>
				<verse number="37">Bütün eşyalarımı aradın, kendine ait bir şey buldun mu? Varsa onu buraya, yakınlarımızın önüne koy. Onlar ikimiz hakkında karar versinler.</verse>
				<verse number="38">Yirmi yıl yanında kaldım. Koyunların, keçilerin hiç düşük yapmadı. Sürülerinin içinden bir tek koç yemedim.</verse>
				<verse number="39">Yabanıl hayvanların parçaladığını sana göstermedim, zararını ben çektim. Gece ya da gündüz çalınan her hayvanın karşılığını benden istedin.</verse>
				<verse number="40">Öyle bir durumdaydım ki, gündüz sıcak, gece kırağı yedi bitirdi beni. Gözüme uyku girmedi.</verse>
				<verse number="41">Yirmi yıl evinde böyle yaşadım. İki kızın için on dört yıl, sürün için altı yıl sana hizmet ettim. On kez alacağımı değiştirdin.</verse>
				<verse number="42">Babamın ve İbrahim’in Tanrısı, İshak’ın taptığı Tanrı benden yana olmasaydı, beni eli boş gönderecektin. Tanrı çektiğim zorluğu, verdiğim emeği gördü ve dün gece seni uyardı.”</verse>
				<verse number="43">Lavan, “Kadınlar benim kızlarım, çocuklar benim çocuklarım, sürüler benim sürülerim” diye karşılık verdi, “Burada gördüğün her şey bana ait. Kızlarıma ya da doğurdukları çocuklara bugün ne yapabilirim ki?</verse>
				<verse number="44">Gel anlaşalım. Aramıza tanık koyalım.”</verse>
				<verse number="45">Yakup bir taş alıp onu anıt olarak dikti.</verse>
				<verse number="46">Yakınlarına, “Taş toplayın” dedi. Adamlar topladıkları taşları bir yere yığdılar. Orada, yığının yanında yemek yediler.</verse>
				<verse number="47">Lavan taş yığınına Yegar-Sahaduta, Yakup ise Galet adını verdi.</verse>
				<verse number="48">Lavan, “Bu yığın bugün aramızda tanık olsun” dedi. Bu yüzden yığına Galet adı verildi.</verse>
				<verse number="49">Mispa diye de anılır. Çünkü Lavan, “Birbirimizden uzak olduğumuz zaman RAB aramızda gözcülük etsin” dedi,</verse>
				<verse number="50">“Eğer kızlarıma kötü davranır, başka kadınlarla evlenirsen, yanımızda kimse olmasa bile Tanrı tanık olacaktır.”</verse>
				<verse number="51">Sonra, “İşte taş yığını, işte aramıza diktiğim anıt” dedi,</verse>
				<verse number="52">“Bu yığın ve anıt birer tanık olsun. Bu yığının ötesine geçip sana kötülük etmeyeceğim. Sen de bu yığını ve anıtı geçip bana kötülük etmeyeceksin.</verse>
				<verse number="53">İbrahim’in, Nahor’un ve babalarının Tanrısı aramızda yargıç olsun.” Yakup babası İshak’ın taptığı Tanrı’nın adıyla ant içti.</verse>
				<verse number="54">Sonra dağda kurban kesip yakınlarını yemeğe çağırdı. Yemeği yiyip geceyi dağda geçirdiler.</verse>
				<verse number="55">Lavan sabah erkenden kalktı; torunlarını, kızlarını öpüp kutsadıktan sonra evine gitti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Yakup yoluna devam ederken, Tanrı’nın melekleriyle karşılaştı.</verse>
				<verse number="2">Onları görünce, “Tanrı’nın ordugahı bu” diyerek oraya Mahanayim adını verdi.</verse>
				<verse number="3">Yakup Edom topraklarında, Seir ülkesinde yaşayan ağabeyi Esav’a önceden haberciler gönderdi.</verse>
				<verse number="4">Onlara şu buyruğu verdi: “Efendim Esav’a şöyle deyin: Kulun Yakup diyor ki, ‘Şimdiye kadar Lavan’ın yanında konuk olarak kaldım.</verse>
				<verse number="5">Öküzlere, eşeklere, davarlara, erkek ve kadın kölelere sahip oldum. Efendimi hoşnut etmek için önceden haber gönderiyorum.’ ”</verse>
				<verse number="6">Haberciler geri dönüp Yakup’a, “Ağabeyin Esav’ın yanına gittik” dediler, “Dört yüz adamla seni karşılamaya geliyor.”</verse>
				<verse number="7">Yakup çok korktu, sıkıldı. Yanındaki adamları, davarları, sığırları, develeri iki gruba ayırdı.</verse>
				<verse number="8">“Esav gelir, bir gruba saldırırsa, hiç değilse öteki grup kurtulur” diye düşündü.</verse>
				<verse number="9">Sonra şöyle dua etti: “Ey atam İbrahim’in, babam İshak’ın Tanrısı RAB! Bana, ‘Ülkene, akrabalarının yanına dön, seni başarılı kılacağım’ diye söz verdin.</verse>
				<verse number="10">Bana gösterdiğin bunca iyiliğe, güvene layık değilim. Şeria Irmağı’nı geçtiğimde değneğimden başka bir şeyim yoktu. Şimdi iki orduyla döndüm.</verse>
				<verse number="11">Yalvarırım, beni ağabeyim Esav’dan koru. Gelip bana, çocuklarla annelerine saldırmasından korkuyorum.</verse>
				<verse number="12">‘Seni kesinlikle başarılı kılacağım, soyunu denizin kumu gibi sayılamayacak kadar çoğaltacağım’ diye söz vermiştin bana.”</verse>
				<verse number="13">Yakup geceyi orada geçirdi. Birlikte getirdiği hayvanlardan ağabeyi Esav’a armağan olarak iki yüz keçi, yirmi teke, iki yüz koyun, yirmi koç, yavrularıyla birlikte otuz dişi deve, kırk inek, on boğa, yirmi dişi, on erkek eşek ayırdı.</verse>
				<verse number="14">Yakup geceyi orada geçirdi. Birlikte getirdiği hayvanlardan ağabeyi Esav’a armağan olarak iki yüz keçi, yirmi teke, iki yüz koyun, yirmi koç, yavrularıyla birlikte otuz dişi deve, kırk inek, on boğa, yirmi dişi, on erkek eşek ayırdı.</verse>
				<verse number="15">Yakup geceyi orada geçirdi. Birlikte getirdiği hayvanlardan ağabeyi Esav’a armağan olarak iki yüz keçi, yirmi teke, iki yüz koyun, yirmi koç, yavrularıyla birlikte otuz dişi deve, kırk inek, on boğa, yirmi dişi, on erkek eşek ayırdı.</verse>
				<verse number="16">Bunları ayrı sürüler halinde kölelerine teslim ederek, “Önümden gidin, sürüler arasında boşluk bırakın” dedi.</verse>
				<verse number="17">Birinci köleye buyruk verdi: “Ağabeyim Esav’la karşılaştığında, ‘Sahibin kim, nereye gidiyorsun? Önündeki bu hayvanlar kimin?’ diye sorarsa,</verse>
				<verse number="18">‘Kulun Yakup’un’ diyeceksin, ‘Efendisi Esav’a armağan olarak gönderiyor. Kendisi de arkamızdan geliyor.’ ”</verse>
				<verse number="19">İkinci ve üçüncü köleye, sürülerin peşinden giden herkese aynı buyruğu verdi: “Esav’la karşılaştığınızda aynı şeyleri söyleyeceksiniz.</verse>
				<verse number="20">‘Kulun Yakup arkamızdan geliyor’ diyeceksiniz.” “Önden göndereceğim armağanla onu yatıştırır, sonra kendisini görürüm. Belki beni bağışlar” diye düşünüyordu.</verse>
				<verse number="21">Böylece armağanı önden gönderip geceyi konakladığı yerde geçirdi.</verse>
				<verse number="22">Yakup o gece kalktı; iki karısını, iki cariyesini, on bir oğlunu yanına alıp Yabbuk Irmağı’nın sığ yerinden karşıya geçti.</verse>
				<verse number="23">Onları geçirdikten sonra sahip olduğu her şeyi de karşıya geçirdi.</verse>
				<verse number="24">Böylece Yakup arkada yalnız kaldı. Bir adam gün ağarıncaya kadar onunla güreşti.</verse>
				<verse number="25">Yakup’u yenemeyeceğini anlayınca, onun uyluk kemiğinin başına çarptı. Öyle ki, güreşirken Yakup’un uyluk kemiği çıktı.</verse>
				<verse number="26">Adam, “Bırak beni, gün ağarıyor” dedi. Yakup, “Beni kutsamadıkça seni bırakmam” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="27">Adam, “Adın ne?” diye sordu. “Yakup.”</verse>
				<verse number="28">Adam, “Artık sana Yakup değil, İsrail denecek” dedi, “Çünkü Tanrı’yla, insanlarla güreşip yendin.”</verse>
				<verse number="29">Yakup, “Lütfen adını söyler misin?” diye sordu. Ama adam, “Neden adımı soruyorsun?” dedi. Sonra Yakup’u kutsadı.</verse>
				<verse number="30">Yakup, “Tanrı’yla yüzyüze görüştüm, ama canım bağışlandı” diyerek oraya Peniel adını verdi.</verse>
				<verse number="31">Yakup Peniel’den ayrılırken güneş doğdu. Uyluğundan ötürü aksıyordu.</verse>
				<verse number="32">Bu nedenle İsrailliler bugün bile uyluk kemiğinin üzerindeki siniri yemezler. Çünkü Yakup’un uyluk kemiğinin başındaki sinire çarpılmıştı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Yakup baktı, Esav dört yüz adamıyla birlikte geliyor. Çocukları Lea’yla Rahel’e ve iki cariyeye teslim etti.</verse>
				<verse number="2">Cariyelerle çocuklarını öne, Lea’yla çocuklarını arkaya, Rahel’le Yusuf’u da en arkaya dizdi.</verse>
				<verse number="3">Kendisi hepsinin önüne geçti. Ağabeyine yaklaşırken yedi kez yere kapandı.</verse>
				<verse number="4">Ne var ki Esav koşarak onu karşıladı, kucaklayıp boynuna sarıldı, öptü. İkisi de ağlamaya başladı.</verse>
				<verse number="5">Esav kadınlarla çocuklara baktı. “Kim bu yanındakiler?” diye sordu. Yakup, “Tanrı’nın kuluna lütfettiği çocuklar” dedi.</verse>
				<verse number="6">Cariyelerle yanlarındaki çocuklar yaklaşıp eğildiler.</verse>
				<verse number="7">Ardından Lea çocuklarıyla birlikte yaklaşıp eğildi. En son da Yusuf’la Rahel yaklaşıp eğildi.</verse>
				<verse number="8">Esav, “Karşılaştığım öbür topluluğun anlamı neydi?” diye sordu. Yakup, “Efendimi hoşnut etmek için” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="9">Esav, “Benim yeterince malım var, kardeşim” dedi, “Senin malın sana kalsın.”</verse>
				<verse number="10">Yakup, “Olmaz, eğer sevgini kazandımsa, lütfen armağanımı kabul et” diye karşılık verdi, “Senin yüzünü görmek Tanrı’nın yüzünü görmek gibi. Çünkü beni kabul ettin.</verse>
				<verse number="11">Lütfen sana gönderdiğim armağanı al. Tanrı bana öyle iyilik yaptı ki, her şeyim var.” Armağanı kabul ettirinceye kadar diretti.</verse>
				<verse number="12">Esav, “Haydi yolumuza devam edelim” dedi, “Ben önünsıra gideceğim.”</verse>
				<verse number="13">Yakup, “Efendim, bilirsin, çocuklar narindir” dedi, “Yanımdaki koyunların, sığırların yavruları var. Hayvanları bir gün daha yürümeye zorlarsak hepsi ölür.</verse>
				<verse number="14">Efendim, lütfen sen kulunun önünden git. Ben hayvanlarla çocuklara ayak uydurarak yavaş yavaş geleceğim. Seir’de efendime yetişirim.”</verse>
				<verse number="15">Esav, “Yanımdaki adamlardan birkaçını yanına vereyim” dedi. Yakup, “Niçin?” diye sordu, “Ben yalnızca seni hoşnut etmek istiyorum.”</verse>
				<verse number="16">Esav o gün Seir’e dönmek üzere yola koyuldu.</verse>
				<verse number="17">Yakup’sa Sukkot’a gitti. Orada kendine ev, hayvanlarına barınaklar yaptı. Bu yüzden oraya Sukkot adını verdi.</verse>
				<verse number="18">Yakup güvenlik içinde Paddan-Aram’dan Kenan ülkesine, Şekem Kenti’ne vardı. Kentin yakınında konakladı.</verse>
				<verse number="19">Çadırını kurduğu arsayı Şekem’in babası Hamor’un oğullarından yüz parça gümüşe aldı.</verse>
				<verse number="20">Orada bir sunak kurarak El-Elohe-İsrail adını verdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Lea’yla Yakup’un kızı Dina bir gün yöre kadınlarını ziyarete gitti.</verse>
				<verse number="2">O bölgenin beyi Hivli Hamor’un oğlu Şekem Dina’yı görünce tutup ırzına geçti.</verse>
				<verse number="3">Yakup’un kızına gönlünü kaptırdı. Dina’yı sevdi ve ona nazik davrandı.</verse>
				<verse number="4">Babası Hamor’a, “Bu kızı bana eş olarak al” dedi.</verse>
				<verse number="5">Yakup kızı Dina’nın kirletildiğini duyduğunda, oğulları kırda hayvanların başındaydı. Yakup onlar gelinceye kadar konuşmadı.</verse>
				<verse number="6">Bu arada Şekem’in babası Hamor konuşmak için Yakup’un yanına gitti.</verse>
				<verse number="7">Yakup’un oğulları olayı duyar duymaz kırdan döndüler. Üzüntülü ve çok öfkeliydiler. Çünkü Şekem Yakup’un kızıyla yatarak İsrail’in onurunu kırmıştı. Böyle bir şey olmamalıydı.</verse>
				<verse number="8">Hamor onlara, “Oğlum Şekem’in gönlü kızınızda” dedi, “Lütfen onu oğluma eş olarak verin.</verse>
				<verse number="9">Bizimle akraba olun. Birbirimize kız verip kız alalım.</verse>
				<verse number="10">Bizimle birlikte yaşayın. Ülke önünüzde, nereye isterseniz yerleşin, ticaret yapın, mülk edinin.”</verse>
				<verse number="11">Şekem de Dina’nın babasıyla kardeşlerine, “Bana bu iyiliği yapın, ne isterseniz veririm” dedi,</verse>
				<verse number="12">“Ne kadar başlık ve armağan isterseniz isteyin, dilediğiniz her şeyi vereceğim. Yeter ki, kızı bana eş olarak verin.”</verse>
				<verse number="13">Kızkardeşleri Dina’nın ırzına geçildiği için, Yakup’un oğulları Şekem’le babası Hamor’a aldatıcı bir yanıt verdiler.</verse>
				<verse number="14">“Olmaz, kızkardeşimizi sünnetsiz bir adama veremeyiz” dediler, “Bizim için utanç olur.</verse>
				<verse number="15">Ancak şu koşulla kabul ederiz: Bütün erkekleriniz bizim gibi sünnet olursa,</verse>
				<verse number="16">birbirimize kız verip kız alabiliriz. Sizinle birlikte yaşar, bir halk oluruz.</verse>
				<verse number="17">Eğer kabul etmez, sünnet olmazsanız, kızımızı alır gideriz.”</verse>
				<verse number="18">Bu öneri Hamor’la oğlu Şekem’e iyi göründü.</verse>
				<verse number="19">Ailesinde en saygın kişi olan genç Şekem öneriyi yerine getirmekte gecikmedi. Çünkü Yakup’un kızına aşıktı.</verse>
				<verse number="20">Hamor’la oğlu Şekem durumu kent halkına bildirmek için kentin kapısına gittiler.</verse>
				<verse number="21">“Bu adamlar bize dostluk gösteriyor” dediler, “Ülkemizde yaşasınlar, ticaret yapsınlar. Topraklarımız geniş, onlara da yeter, bize de. Birbirimize kız verip kız alabiliriz.</verse>
				<verse number="22">Yalnız, şu koşulla bizimle birleşmeyi, birlikte yaşamayı kabul ediyorlar: Bizim erkeklerin de kendileri gibi sünnet olmasını istiyorlar.</verse>
				<verse number="23">Böylece bütün sürüleri, malları, öbür hayvanları da bizim olur, değil mi? Gelin onlarla anlaşalım, bizimle birlikte yaşasınlar.”</verse>
				<verse number="24">Kent kapısından geçen herkes Hamor’la oğlu Şekem’in söylediklerini kabul etti ve kentteki bütün erkekler sünnet oldu.</verse>
				<verse number="25">Üçüncü gün erkekler daha sünnetin acısını çekerken, Yakup’un oğullarından ikisi –Dina’nın kardeşleri Şimon’la Levi– kılıçlarını kuşanıp kuşku uyandırmadan kente girip bütün erkekleri kılıçtan geçirdiler.</verse>
				<verse number="26">Hamor’la oğlu Şekem’i de öldürdüler. Dina’yı Şekem’in evinden alıp gittiler.</verse>
				<verse number="27">Sonra Yakup’un bütün oğulları cesetleri soyup kenti yağmaladılar. Çünkü kızkardeşlerini kirletmişlerdi.</verse>
				<verse number="28">Kentteki ve kırdaki davarları, sığırları, eşekleri ele geçirdiler.</verse>
				<verse number="29">Bütün mallarını, çocuklarını, kadınlarını aldılar, evlerindeki her şeyi yağmaladılar.</verse>
				<verse number="30">Yakup, Şimon’la Levi’ye, “Bu ülkede yaşayan Kenanlılar’la Perizliler’i bana düşman ettiniz, başımı belaya soktunuz” dedi, “Sayıca azız. Eğer birleşir, bana saldırırlarsa, ailemle birlikte yok olurum.”</verse>
				<verse number="31">Şimon’la Levi, “Kızkardeşimize bir fahişe gibi mi davranmalıydı?” diye karşılık verdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Tanrı Yakup’a, “Git, Beytel’e yerleş” dedi, “Ağabeyin Esav’dan kaçarken sana görünen Tanrı’ya orada bir sunak yap.”</verse>
				<verse number="2">Yakup ailesine ve yanındakilere, “Yabancı ilahlarınızı atın” dedi, “Kendinizi arındırıp giysilerinizi değiştirin.</verse>
				<verse number="3">Beytel’e gidelim. Sıkıntı çektiğim günlerde yakarışımı duyan, gittiğim her yerde benimle birlikte olan Tanrı’ya orada bir sunak yapacağım.”</verse>
				<verse number="4">Böylece herkes yabancı ilahlarını, kulaklarındaki küpeleri Yakup’a verdi. Yakup bunları Şekem yakınlarında bir yabanıl fıstık ağacının altına gömdü.</verse>
				<verse number="5">Sonra göçtüler. Çevre kentlerde yaşayan halk peşlerine düşmedi, çünkü hepsini Tanrı korkusu sarmıştı.</verse>
				<verse number="6">Yakup adamlarıyla birlikte Kenan ülkesindeki Luz –Beytel– Kenti’ne geldi.</verse>
				<verse number="7">Bir sunak yaparak oraya El-Beytel adını verdi. Çünkü ağabeyinden kaçarken Tanrı orada kendisine görünmüştü.</verse>
				<verse number="8">Rebeka’nın dadısı Debora ölünce Beytel’in güneyindeki meşe ağacının altına gömüldü. Bu yüzden ağaca Allon-Bakut adı verildi.</verse>
				<verse number="9">Yakup Paddan-Aram’dan dönünce, Tanrı ona yine görünerek onu kutsadı.</verse>
				<verse number="10">“Sana Yakup diyorlar, ama bundan böyle adın Yakup değil, İsrail olacak” diyerek onun adını İsrail koydu.</verse>
				<verse number="11">“Ben Her Şeye Gücü Yeten Tanrı’yım” dedi, “Verimli ol, çoğal. Senden bir ulus ve uluslar topluluğu doğacak. Kralların atası olacaksın.</verse>
				<verse number="12">İbrahim’e, İshak’a verdiğim toprakları sana verecek, senden sonra da soyuna bağışlayacağım.”</verse>
				<verse number="13">Sonra Tanrı Yakup’tan ayrılarak onunla konuştuğu yerden yukarı çekildi.</verse>
				<verse number="14">Yakup Tanrı’nın kendisiyle konuştuğu yere taş bir anıt dikti. Üzerine dökmelik sunu ve zeytinyağı döktü.</verse>
				<verse number="15">Oraya, Tanrı’nın kendisiyle konuştuğu yere Beytel adını verdi.</verse>
				<verse number="16">Sonra Beytel’den göçtüler. Efrat’a varmadan Rahel doğum yaptı. Doğum yaparken çok sancı çekti.</verse>
				<verse number="17">O sancı çekerken, ebesi, “Korkma!” dedi, “Bir oğlun daha oluyor.”</verse>
				<verse number="18">Ama Rahel ölmek üzereydi. Can verirken oğlunun adını Ben-Oni koydu. Babası ise çocuğa Benyamin adını verdi.</verse>
				<verse number="19">Rahel öldü ve Efrat –Beytlehem– yolunda gömüldü.</verse>
				<verse number="20">Yakup Rahel’in mezarına bir taş dikti. Bu mezar taşı bugüne kadar kaldı.</verse>
				<verse number="21">İsrail yine göçtü ve Eder Kulesi’nin ötesinde konakladı.</verse>
				<verse number="22">İsrail o bölgede yaşarken Ruben babasının cariyesi Bilha’yla yattı. İsrail bunu duyunca çok kızdı.</verse>
				<verse number="23">Yakup’un on iki oğlu vardı. Lea’nın oğulları: Ruben –Yakup’un ilk oğlu– Şimon, Levi, Yahuda, İssakar, Zevulun.</verse>
				<verse number="24">Rahel’in oğulları: Yusuf, Benyamin.</verse>
				<verse number="25">Rahel’in cariyesi Bilha’nın oğulları: Dan, Naftali.</verse>
				<verse number="26">Lea’nın cariyesi Zilpa’nın oğulları: Gad, Aşer. Yakup’un Paddan-Aram’da doğan oğulları bunlardır.</verse>
				<verse number="27">Yakup, İshak’la İbrahim’in de yabancı olarak kalmış olduğu, bugün Hevron denen Kiryat-Arba yakınlarındaki Mamre’ye, babası İshak’ın yanına gitti.</verse>
				<verse number="28">İshak yüz seksen yıl yaşadı.</verse>
				<verse number="29">Kocamış, yaşama doymuş olarak son soluğunu verdi. Ölüp halkına kavuştu. Oğulları Esav’la Yakup onu gömdüler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Esav’ın, yani Edom’un öyküsü:</verse>
				<verse number="2">Esav şu Kenanlı kızlarla evlendi: Hititli Elon’un kızı Âda; Hivli Sivon’un torunu, Âna’nın kızı Oholivama;</verse>
				<verse number="3">Nevayot’un kızkardeşi, İsmail’in kızı Basemat.</verse>
				<verse number="4">Âda Esav’a Elifaz’ı, Basemat Reuel’i,</verse>
				<verse number="5">Oholivama Yeuş, Yalam ve Korah’ı doğurdu. Esav’ın Kenan ülkesinde doğan oğulları bunlardı.</verse>
				<verse number="6">Esav karılarını, oğullarını, kızlarını, evindeki bütün adamlarını, hayvanlarının hepsini, Kenan ülkesinde kazandığı malların tümünü alıp kardeşi Yakup’tan ayrıldı, başka bir ülkeye gitti.</verse>
				<verse number="7">Birlikte yaşayamayacak kadar çok malları vardı. Yabancı olarak yaşadıkları bu topraklar davarlarına yetmiyordu.</verse>
				<verse number="8">Esav –Edom– Seir dağlık bölgesine yerleşti.</verse>
				<verse number="9">Seir dağlık bölgesine yerleşen Edomlular’ın atası Esav’ın soyu:</verse>
				<verse number="10">Esav’ın oğullarının adları şunlardır: Esav’ın karılarından Âda’nın oğlu Elifaz, Basemat’ın oğlu Reuel.</verse>
				<verse number="11">Elifaz’ın oğulları: Teman, Omar, Sefo, Gatam, Kenaz.</verse>
				<verse number="12">Timna Esav’ın oğlu Elifaz’ın cariyesiydi. Elifaz’a Amalek’i doğurdu. Bunlar Esav’ın karısı Âda’nın torunlarıdır.</verse>
				<verse number="13">Reuel’in oğulları: Nahat, Zerah, Şamma, Mizza. Bunlar Esav’ın karısı Basemat’ın torunlarıdır.</verse>
				<verse number="14">Sivon’un torunu ve Âna’nın kızı olan Esav’ın karısı Oholivama’nın Esav’a doğurduğu oğullar şunlardır: Yeuş, Yalam, Korah.</verse>
				<verse number="15">Esavoğulları’nın boy beyleri şunlardır: Esav’ın ilk oğlu Elifaz’ın oğulları: Teman, Omar, Sefo, Kenaz,</verse>
				<verse number="16">Korah, Gatam, Amalek. Bunlar Edom ülkesinde Elifaz’ın soyundan beylerdi ve Âda’nın torunlarıydı.</verse>
				<verse number="17">Esav oğlu Reuel’in oğulları şunlardır: Nahat, Zerah, Şamma, Mizza. Bunlar Edom ülkesinde Reuel’in soyundan gelen beylerdi ve Esav’ın karısı Basemat’ın torunlarıydı.</verse>
				<verse number="18">Esav’ın karısı Oholivama’nın oğulları şunlardır: Yeuş, Yalam, Korah. Bunlar Âna’nın kızı olan Esav’ın karısı Oholivama’nın soyundan gelen beylerdi.</verse>
				<verse number="19">Bunların hepsi Esav’ın –Edom’un– oğullarıdır. Yukardakiler de onların beyleridir.</verse>
				<verse number="20">Ülkede yaşayan Horlu Seir’in oğulları şunlardı: Lotan, Şoval, Sivon, Âna,</verse>
				<verse number="21">Dişon, Eser, Dişan. Seir’in Edom’da beylik eden Horlu oğulları bunlardı.</verse>
				<verse number="22">Lotan’ın oğulları: Hori, Hemam. Timna Lotan’ın kızkardeşiydi.</verse>
				<verse number="23">Şoval’ın oğulları: Alvan, Manahat, Eval, Şefo, Onam.</verse>
				<verse number="24">Sivon’un oğulları: Aya ve Âna. Babası Sivon’un eşeklerini güderken çölde sıcak su kaynakları bulan Âna’dır bu.</verse>
				<verse number="25">Âna’nın çocukları şunlardı: Dişon ve Âna’nın kızı Oholivama.</verse>
				<verse number="26">Dişon’un oğulları şunlardı: Hemdan, Eşban, Yitran, Keran.</verse>
				<verse number="27">Eser’in oğulları şunlardı: Bilhan, Zaavan, Akan.</verse>
				<verse number="28">Dişan’ın oğulları şunlardı: Ûs, Aran.</verse>
				<verse number="29">Horlu boy beyleri şunlardı: Lotan, Şoval, Sivon, Âna,</verse>
				<verse number="30">Dişon, Eser, Dişan. Seir ülkesindeki Horlu boy beyleri bunlardı.</verse>
				<verse number="31">İsrailliler’i yöneten bir kralın olmadığı dönemde, Edom’u şu krallar yönetti:</verse>
				<verse number="32">Beor oğlu Bala Edom Kralı oldu. Kentinin adı Dinhava’ydı.</verse>
				<verse number="33">Bala ölünce, yerine Bosralı Zerah oğlu Yovav geçti.</verse>
				<verse number="34">Yovav ölünce, Temanlılar ülkesinden Huşam kral oldu.</verse>
				<verse number="35">Huşam ölünce, Midyan’ı Moav kırlarında bozguna uğratan Bedat oğlu Hadat kral oldu. Kentinin adı Avit’ti.</verse>
				<verse number="36">Hadat ölünce, yerine Masrekalı Samla geçti.</verse>
				<verse number="37">Samla ölünce, yerine Rehovot-Hannaharlı Şaul geçti.</verse>
				<verse number="38">Şaul ölünce, yerine Akbor oğlu Baal-Hanan geçti.</verse>
				<verse number="39">Akbor oğlu Baal-Hanan ölünce, yerine Hadat geçti. Kentinin adı Pau’ydu. Karısı, Me-Zahav kızı Matret’in kızı Mehetavel’di.</verse>
				<verse number="40">Boylarına ve bölgelerine göre Esav’ın soyundan gelen beylerin adları şunlardı: Timna, Alva, Yetet,</verse>
				<verse number="41">Oholivama, Ela, Pinon,</verse>
				<verse number="42">Kenaz, Teman, Mivsar,</verse>
				<verse number="43">Magdiel, İram. Sahip oldukları ülkede yaşadıkları yerlere adlarını veren Edom beyleri bunlardı. Edomlular’ın atası Esav’dı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">Yakup babasının yabancı olarak kalmış olduğu Kenan ülkesinde yaşadı.</verse>
				<verse number="2">Yakup soyunun öyküsü: Yusuf on yedi yaşında bir gençti. Babasının karıları Bilha ve Zilpa’dan olan üvey kardeşleriyle birlikte sürü güdüyordu. Kardeşlerinin yaptığı kötülükleri babasına ulaştırırdı.</verse>
				<verse number="3">İsrail Yusuf’u öbür oğullarının hepsinden çok severdi. Çünkü Yusuf onun yaşlılığında doğmuştu. Yusuf’a uzun, renkli bir giysi yaptırmıştı.</verse>
				<verse number="4">Yusuf’un kardeşleri babalarının onu kendilerinden çok sevdiğini görünce, ondan nefret ettiler. Yusuf’a tatlı söz söylemez oldular.</verse>
				<verse number="5">Yusuf bir düş gördü. Bunu kardeşlerine anlatınca, ondan daha çok nefret ettiler.</verse>
				<verse number="6">Yusuf, “Lütfen gördüğüm düşü dinleyin!” dedi,</verse>
				<verse number="7">“Tarlada demet bağlıyorduk. Ansızın benim demetim kalkıp dikildi. Sizinkilerse, çevresine toplanıp önünde eğildiler.”</verse>
				<verse number="8">Kardeşleri, “Başımıza kral mı olacaksın? Bizi sen mi yöneteceksin?” dediler. Düşlerinden, söylediklerinden ötürü ondan büsbütün nefret ettiler.</verse>
				<verse number="9">Yusuf bir düş daha görüp kardeşlerine anlattı. “Dinleyin, bir düş daha gördüm” dedi, “Güneş, ay ve on bir yıldız önümde eğildiler.”</verse>
				<verse number="10">Yusuf babasıyla kardeşlerine bu düşü anlatınca, babası onu azarladı: “Ne biçim düş bu?” dedi, “Ben, annen, kardeşlerin gelip önünde yere mi eğileceğiz yani?”</verse>
				<verse number="11">Kardeşleri Yusuf’u kıskanıyordu, ama bu olay babasının aklına takıldı.</verse>
				<verse number="12">Bir gün Yusuf’un kardeşleri babalarının sürüsünü gütmek için Şekem’e gittiler.</verse>
				<verse number="13">İsrail Yusuf’a, “Kardeşlerin Şekem’de sürü güdüyorlar” dedi, “Gel seni de onların yanına göndereyim.” Yusuf, “Hazırım” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="14">Babası, “Git kardeşlerine ve sürüye bak” dedi, “Her şey yolunda mı, değil mi, bana haber getir.” Böylece onu Hevron Vadisi’nden gönderdi. Yusuf Şekem’e vardı.</verse>
				<verse number="15">Kırda dolaşırken bir adam onu görüp, “Ne arıyorsun?” diye sordu.</verse>
				<verse number="16">Yusuf, “Kardeşlerimi arıyorum” diye yanıtladı, “Buralarda sürü güdüyorlar. Nerede olduklarını biliyor musun?”</verse>
				<verse number="17">Adam, “Buradan ayrıldılar” dedi, “ ‘Dotan’a gidelim’ dediklerini duydum.” Böylece Yusuf kardeşlerinin peşinden gitti ve Dotan’da onları buldu.</verse>
				<verse number="18">Kardeşleri onu uzaktan gördüler. Yusuf yanlarına varmadan, onu öldürmek için düzen kurdular.</verse>
				<verse number="19">Birbirlerine, “İşte düş hastası geliyor” dediler,</verse>
				<verse number="20">“Hadi onu öldürüp kuyulardan birine atalım. Yabanıl bir hayvan yedi deriz. Bakalım o zaman düşleri ne olacak!”</verse>
				<verse number="21">Ruben bunu duyunca Yusuf’u kurtarmaya çalıştı: “Canına kıymayın” dedi,</verse>
				<verse number="22">“Kan dökmeyin. Onu şu ıssız yerdeki kuyuya atın, ama kendisine dokunmayın.” Amacı Yusuf’u kurtarıp babasına geri götürmekti.</verse>
				<verse number="23">Yusuf yanlarına varınca, kardeşleri sırtındaki renkli uzun giysiyi çekip çıkardılar</verse>
				<verse number="24">ve onu susuz, boş bir kuyuya attılar.</verse>
				<verse number="25">Yemek yemek için oturduklarında, Gilat yönünden bir İsmaili kervanının geldiğini gördüler. Develeri kitre, pelesenk, laden yüklüydü. Mısır’a gidiyorlardı.</verse>
				<verse number="26">Yahuda, kardeşlerine, “Kardeşimizi öldürür, suçumuzu gizlersek ne kazanırız?” dedi,</verse>
				<verse number="27">“Gelin onu İsmaililer’e satalım. Böylece canına dokunmamış oluruz. Çünkü o kardeşimizdir, aynı kanı taşıyoruz.” Kardeşleri kabul etti.</verse>
				<verse number="28">Midyanlı tüccarlar oradan geçerken, kardeşleri Yusuf’u kuyudan çekip çıkardılar, yirmi gümüşe İsmaililer’e sattılar. İsmaililer Yusuf’u Mısır’a götürdüler.</verse>
				<verse number="29">Kuyuya geri dönen Ruben Yusuf’u orada göremeyince üzüntüden giysilerini yırttı.</verse>
				<verse number="30">Kardeşlerinin yanına gidip, “Çocuk orada yok” dedi, “Ne yapacağım şimdi ben?”</verse>
				<verse number="31">Bunun üzerine bir teke keserek Yusuf’un renkli uzun giysisini kanına buladılar.</verse>
				<verse number="32">Giysiyi babalarına götürerek, “Bunu bulduk” dediler, “Bak, bakalım, oğlunun mu, değil mi?”</verse>
				<verse number="33">Yakup giysiyi tanıdı, “Evet, bu oğlumun giysisi” dedi, “Onu yabanıl bir hayvan yemiş olmalı. Yusuf’u parçalamış olsa gerek.”</verse>
				<verse number="34">Yakup üzüntüden giysilerini yırttı, beline çul sardı, oğlu için uzun süre yas tuttu.</verse>
				<verse number="35">Bütün oğulları, kızları onu avutmaya çalıştılarsa da o avunmak istemedi. “Oğlumun yanına, ölüler diyarına yas tutarak gideceğim” diyerek oğlu için ağlamaya devam etti.</verse>
				<verse number="36">Bu arada Midyanlılar da Yusuf’u Mısır’da firavunun bir görevlisine, muhafız birliği komutanı Potifar’a sattılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">O sıralarda Yahuda kardeşlerinden ayrılarak Adullamlı Hira adında bir adamın yanına gitti.</verse>
				<verse number="2">Orada Kenanlı bir kızla karşılaştı. Kızın babasının adı Şua’ydı. Yahuda kızla evlendi.</verse>
				<verse number="3">Kadın hamile kaldı ve bir erkek çocuk doğurdu. Yahuda ona Er adını verdi.</verse>
				<verse number="4">Kadın yine hamile kaldı, bir erkek çocuk daha doğurdu, adını Onan koydu.</verse>
				<verse number="5">Yine bir erkek çocuk doğurdu, adını Şela koydu. Şela doğduğu zaman Yahuda Keziv’deydi.</verse>
				<verse number="6">Yahuda ilk oğlu Er için bir kadın aldı. Kadının adı Tamar’dı.</verse>
				<verse number="7">Yahuda’nın ilk oğlu Er, RAB’bin gözünde kötüydü. Bu yüzden RAB onu öldürdü.</verse>
				<verse number="8">Yahuda Onan’a, “Kardeşinin karısıyla evlen” dedi, “Kayınbiraderlik görevini yap. Kardeşinin soyunu sürdür.”</verse>
				<verse number="9">Ama Onan doğacak çocukların kendisine ait olmayacağını biliyordu. Bu yüzden ne zaman kardeşinin karısıyla yatsa, kardeşine soy yetiştirmemek için menisini yere boşaltıyordu.</verse>
				<verse number="10">Bu yaptığı RAB’bin gözünde kötüydü. Bu yüzden RAB onu da öldürdü.</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine Yahuda, gelini Tamar’a, “Babanın evine dön” dedi, “Oğlum Şela büyüyünceye kadar orada dul olarak yaşa.” Yahuda, “Şela da kardeşleri gibi ölebilir” diye düşünüyordu. Böylece Tamar babasının evine döndü.</verse>
				<verse number="12">Uzun süre sonra Şua’nın kızı olan Yahuda’nın karısı öldü. Yahuda yası bittikten sonra arkadaşı Adullamlı Hira’yla birlikte Timna’ya, sürüsünü kırkanların yanına gitti.</verse>
				<verse number="13">Tamar’a, “Kayınbaban sürüsünü kırkmak için Timna’ya gidiyor” diye haber verdiler.</verse>
				<verse number="14">Tamar üzerindeki dul giysilerini çıkardı. Peçesini örttü, sarınıp Timna yolu üzerindeki Enayim Kapısı’nda oturdu. Çünkü Şela büyüdüğü halde onunla evlenmesine izin verilmediğini görmüştü.</verse>
				<verse number="15">Yahuda onu görünce fahişe sandı. Çünkü yüzü örtülüydü.</verse>
				<verse number="16">Yolun kenarına, ona doğru seğirterek, kendi gelini olduğunu bilmeden, “Hadi gel, seninle yatmak istiyorum” dedi. Tamar, “Seninle yatarsam, bana ne vereceksin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="17">Yahuda, “Sürümden sana bir oğlak göndereyim” dedi. Tamar, “Oğlağı gönderinceye kadar rehin olarak bana bir şey verebilir misin?” dedi.</verse>
				<verse number="18">Yahuda, “Ne vereyim?” diye sordu. Tamar, “Mührünü, kaytanını ve elindeki değneği” diye yanıtladı. Yahuda bunları verip onunla yattı. Tamar hamile kaldı.</verse>
				<verse number="19">Gidip peçesini çıkardı, yine dul giysilerini giydi.</verse>
				<verse number="20">Bu arada Yahuda rehin bıraktığı eşyaları geri almak için Adullamlı arkadaşıyla kadına bir oğlak gönderdi. Ne var ki arkadaşı kadını bulamadı.</verse>
				<verse number="21">O çevrede yaşayanlara, “Enayim’de, yol kenarında bir fahişe vardı, nerede o?” diye sordu. “Burada öyle bir kadın yok” diye karşılık verdiler.</verse>
				<verse number="22">Bunun üzerine Yahuda’nın yanına dönerek, “Kadını bulamadım” dedi, “O çevrede yaşayanlar da ‘Burada fahişe yok’ dediler.”</verse>
				<verse number="23">Yahuda, “Varsın eşyalar onun olsun” dedi, “Kimseyi kendimize güldürmeyelim. Ben oğlağı gönderdim, ama sen kadını bulamadın.”</verse>
				<verse number="24">Yaklaşık üç ay sonra Yahuda’ya, “Gelinin Tamar zina etmiş, şu anda hamile” diye haber verdiler. Yahuda, “Onu dışarıya çıkarıp yakın” dedi.</verse>
				<verse number="25">Tamar dışarı çıkarılınca, kayınbabasına, “Ben bu eşyaların sahibinden hamile kaldım” diye haber gönderdi, “Lütfen şunlara bak. Bu mühür, kaytan, değnek kime ait?”</verse>
				<verse number="26">Yahuda eşyaları tanıdı. “O benden daha doğru bir kişi” dedi, “Çünkü onu oğlum Şela’ya almadım.” Bir daha onunla yatmadı.</verse>
				<verse number="27">Doğum vakti gelince Tamar’ın rahminde ikiz olduğu anlaşıldı.</verse>
				<verse number="28">Doğum yaparken ikizlerden biri elini dışarı çıkardı. Ebe çocuğun elini yakalayıp bileğine kırmızı bir iplik bağladı, “Bu önce doğdu” dedi.</verse>
				<verse number="29">Ne var ki, çocuk elini içeri çekti, o sırada da kardeşi doğdu. Ebe, “Kendine böyle mi gedik açtın?” dedi. Bu yüzden çocuğa Peres adı kondu.</verse>
				<verse number="30">Sonra bileğine kırmızı iplik bağlı kardeşi doğdu. Ona da Zerah adı verildi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">İsmaililer Yusuf’u Mısır’a götürmüştü. Firavunun görevlisi, muhafız birliği komutanı Mısırlı Potifar onu İsmaililer’den satın almıştı.</verse>
				<verse number="2">RAB Yusuf’la birlikteydi ve onu başarılı kılıyordu. Yusuf Mısırlı efendisinin evinde kalıyordu.</verse>
				<verse number="3">Efendisi RAB’bin Yusuf’la birlikte olduğunu, yaptığı her işte onu başarılı kıldığını gördü.</verse>
				<verse number="4">Yusuf’tan hoşnut kalarak onu özel hizmetine aldı. Evinin ve sahip olduğu her şeyin sorumluluğunu ona verdi.</verse>
				<verse number="5">Yusuf’u evinin ve sahip olduğu her şeyin sorumlusu atadığı andan itibaren RAB Yusuf sayesinde Potifar’ın evini kutsadı. Evini, tarlasını, kendisine ait her şeyi bereketli kıldı.</verse>
				<verse number="6">Potifar sahip olduğu her şeyin sorumluluğunu Yusuf’a verdi; yediği yemek dışında hiçbir şeyle ilgilenmedi. Yusuf güzel yapılı, yakışıklıydı.</verse>
				<verse number="7">Bir süre sonra efendisinin karısı ona göz koyarak, “Benimle yat” dedi.</verse>
				<verse number="8">Ama Yusuf reddetti. “Ben burada olduğum için efendim evdeki hiçbir şeyle ilgilenme gereğini duymuyor” dedi, “Sahip olduğu her şeyin yönetimini bana verdi.</verse>
				<verse number="9">Bu evde ben de onun kadar yetkiliyim. Senin dışında hiçbir şeyi benden esirgemedi. Sen onun karısısın. Nasıl böyle bir kötülük yapar, Tanrı’ya karşı günah işlerim?”</verse>
				<verse number="10">Potifar’ın karısı her gün kendisiyle yatması ya da birlikte olması için direttiyse de, Yusuf onun isteğini kabul etmedi.</verse>
				<verse number="11">Bir gün Yusuf olağan işlerini yapmak üzere eve gitti. İçerde ev halkından hiç kimse yoktu.</verse>
				<verse number="12">Potifar’ın karısı Yusuf’un giysisini tutarak, “Benimle yat” dedi. Ama Yusuf giysisini onun elinde bırakıp evden dışarı kaçtı.</verse>
				<verse number="13">Kadın Yusuf’un giysisini bırakıp kaçtığını görünce,</verse>
				<verse number="14">uşaklarını çağırdı. “Bakın şuna!” dedi, “Kocamın getirdiği bu İbrani bizi rezil etti. Yanıma geldi, benimle yatmak istedi. Ben de bağırdım.</verse>
				<verse number="15">Bağırdığımı duyunca giysisini yanımda bırakıp dışarı kaçtı.”</verse>
				<verse number="16">Efendisi eve gelinceye kadar Yusuf’un giysisini yanında alıkoydu.</verse>
				<verse number="17">Ona da aynı şeyleri anlattı: “Buraya getirdiğin İbrani köle yanıma gelip beni aşağılamak istedi.</verse>
				<verse number="18">Ama ben bağırınca giysisini yanımda bırakıp kaçtı.”</verse>
				<verse number="19">Karısının, “Kölen bana böyle yaptı” diyerek anlattıklarını duyunca, Yusuf’un efendisinin öfkesi tepesine çıktı.</verse>
				<verse number="20">Yusuf’u yakalayıp zindana, kralın tutsaklarının bağlı olduğu yere attı. Ama Yusuf zindandayken</verse>
				<verse number="21">RAB onunla birlikteydi. Ona iyilik etti. Zindancıbaşı Yusuf’tan hoşnut kaldı.</verse>
				<verse number="22">Bütün tutsakların yönetimini ona verdi. Zindanda olup biten her şeyden Yusuf sorumluydu.</verse>
				<verse number="23">Zindancıbaşı Yusuf’un sorumlu olduğu işlerle hiç ilgilenmezdi. Çünkü RAB Yusuf’la birlikteydi ve yaptığı her işte onu başarılı kılıyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">Bir süre sonra Mısır Kralı’nın sakisiyle fırıncısı efendilerini gücendirdiler.</verse>
				<verse number="2">Firavun bu iki görevlisine, baş sakiyle fırıncıbaşına öfkelendi.</verse>
				<verse number="3">Onları muhafız birliği komutanının evinde, Yusuf’un tutsak olduğu zindanda göz altına aldı.</verse>
				<verse number="4">Muhafız birliği komutanı Yusuf’u onların hizmetine atadı. Bir süre zindanda kaldılar.</verse>
				<verse number="5">Firavunun sakisiyle fırıncısı tutsak oldukları zindanda aynı gece birer düş gördüler. Düşleri farklı anlamlar taşıyordu.</verse>
				<verse number="6">Sabah Yusuf yanlarına gittiğinde, onları tedirgin gördü.</verse>
				<verse number="7">Efendisinin evinde, kendisiyle birlikte zindanda kalan firavunun görevlilerine, “Niçin suratınız asık bugün?” diye sordu.</verse>
				<verse number="8">“Düş gördük ama yorumlayacak kimse yok” dediler. Yusuf, “Yorum Tanrı’ya özgü değil mi?” dedi, “Lütfen düşünüzü bana anlatın.”</verse>
				<verse number="9">Baş saki düşünü Yusuf’a anlattı: “Düşümde önümde bir asma gördüm.</verse>
				<verse number="10">Üç çubuğu vardı. Tomurcuklar açar açmaz çiçeklendi, salkım salkım üzüm verdi.</verse>
				<verse number="11">Firavunun kâsesi elimdeydi. Üzümleri alıp firavunun kâsesine sıktım. Sonra kâseyi ona verdim.”</verse>
				<verse number="12">Yusuf, “Bu şu anlama gelir” dedi, “Üç çubuk üç gün demektir.</verse>
				<verse number="13">Üç gün içinde firavun seni zindandan çıkaracak, yine eski görevine döneceksin. Geçmişte olduğu gibi yine ona sakilik yapacaksın.</verse>
				<verse number="14">Ama her şey yolunda giderse, lütfen beni anımsa. Bir iyilik yap, firavuna benden söz et. Çıkar beni bu zindandan.</verse>
				<verse number="15">Çünkü ben İbrani ülkesinden zorla kaçırıldım. Burada da zindana atılacak bir şey yapmadım.”</verse>
				<verse number="16">Fırıncıbaşı bu iyi yorumu duyunca, Yusuf’a, “Ben de bir düş gördüm” dedi, “Başımın üstünde üç sepet beyaz ekmek vardı.</verse>
				<verse number="17">En üstteki sepette firavun için pişirilmiş çeşitli pastalar vardı. Kuşlar başımın üstündeki sepetten pastaları yiyorlardı.”</verse>
				<verse number="18">Yusuf, “Bu şu anlama gelir” dedi, “Üç sepet üç gün demektir.</verse>
				<verse number="19">Üç gün içinde firavun seni zindandan çıkarıp ağaca asacak. Kuşlar etini yiyecekler.”</verse>
				<verse number="20">Üç gün sonra, firavun doğum gününde bütün görevlilerine bir şölen verdi. Görevlilerinin önünde baş sakisiyle fırıncıbaşını zindandan çıkardı.</verse>
				<verse number="21">Yusuf’un yaptığı yoruma uygun olarak baş sakisini eski görevine atadı. Baş saki firavuna şarap sunmaya başladı. Ama firavun fırıncıbaşını astırdı.</verse>
				<verse number="22">Yusuf’un yaptığı yoruma uygun olarak baş sakisini eski görevine atadı. Baş saki firavuna şarap sunmaya başladı. Ama firavun fırıncıbaşını astırdı.</verse>
				<verse number="23">Gelgelelim, baş saki Yusuf’u anımsamadı, unuttu gitti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="41">
				<verse number="1">Tam iki yıl sonra firavun bir düş gördü: Nil Irmağı’nın kıyısında duruyordu.</verse>
				<verse number="2">Irmaktan güzel ve semiz yedi inek çıktı. Sazlar arasında otlamaya başladılar.</verse>
				<verse number="3">Sonra yedi çirkin ve cılız inek çıktı. Irmağın kıyısında öbür ineklerin yanında durdular.</verse>
				<verse number="4">Çirkin ve cılız inekler güzel ve semiz yedi ineği yiyince, firavun uyandı.</verse>
				<verse number="5">Yine uykuya daldı, bu kez başka bir düş gördü: Bir sapta yedi güzel ve dolgun başak bitti.</verse>
				<verse number="6">Sonra, cılız ve doğu rüzgarıyla kavrulmuş yedi başak daha bitti.</verse>
				<verse number="7">Cılız başaklar, yedi güzel ve dolgun başağı yuttular. Firavun uyandı, düş gördüğünü anladı.</verse>
				<verse number="8">Sabah uyandığında kaygılıydı. Bütün Mısırlı büyücüleri, bilgeleri çağırttı. Onlara gördüğü düşleri anlattı. Ama hiçbiri firavunun düşlerini yorumlayamadı.</verse>
				<verse number="9">Bu arada baş saki firavuna, “Bugün suçumu itiraf etmeliyim” dedi,</verse>
				<verse number="10">“Kullarına –bana ve fırıncıbaşına– öfkelenince bizi zindana, muhafız birliği komutanının evine kapattın.</verse>
				<verse number="11">Bir gece ikimiz de düş gördük. Düşlerimiz farklı anlamlar taşıyordu.</verse>
				<verse number="12">Orada bizimle birlikte muhafız birliği komutanının kölesi İbrani bir genç vardı. Gördüğümüz düşleri ona anlattık. Bize bir bir yorumladı.</verse>
				<verse number="13">Her şey onun yorumladığı gibi çıktı: Ben görevime döndüm, fırıncıbaşıysa asıldı.”</verse>
				<verse number="14">Firavun Yusuf’u çağırttı. Hemen onu zindandan çıkardılar. Yusuf tıraş olup giysilerini değiştirdikten sonra firavunun huzuruna çıktı.</verse>
				<verse number="15">Firavun Yusuf’a, “Bir düş gördüm” dedi, “Ama kimse yorumlayamadı. Duyduğun her düşü yorumlayabildiğini işittim.”</verse>
				<verse number="16">Yusuf, “Ben yorumlayamam” dedi, “Firavuna en uygun yorumu Tanrı yapacaktır.”</verse>
				<verse number="17">Firavun Yusuf’a anlatmaya başladı: “Düşümde bir ırmak kıyısında duruyordum.</verse>
				<verse number="18">Irmaktan semiz ve güzel yedi inek çıktı. Sazlar arasında otlamaya başladılar.</verse>
				<verse number="19">Sonra arık, çirkin, cılız yedi inek daha çıktı. Mısır’da onlar kadar çirkin inek görmedim.</verse>
				<verse number="20">Cılız ve çirkin inekler ilk çıkan yedi semiz ineği yedi.</verse>
				<verse number="21">Ancak kötü görünüşleri değişmedi. Sanki bir şey yememiş gibi görünüyorlardı. Sonra uyandım.</verse>
				<verse number="22">“Bir de düşümde bir sapta dolgun ve güzel yedi başak bittiğini gördüm.</verse>
				<verse number="23">Sonra solgun, cılız, doğu rüzgarının kavurduğu yedi başak daha bitti.</verse>
				<verse number="24">Cılız başaklar yedi güzel başağı yuttular. Büyücülere bunu anlattım. Ama hiçbiri yorumlayamadı.”</verse>
				<verse number="25">Yusuf, “Efendim, iki düş de aynı anlamı taşıyor” dedi, “Tanrı ne yapacağını sana bildirmiş.</verse>
				<verse number="26">Yedi güzel inek yedi yıl demektir. Yedi güzel başak da yedi yıldır. Aynı anlama geliyor.</verse>
				<verse number="27">Daha sonra çıkan yedi cılız, çirkin inek ve doğu rüzgarının kavurduğu yedi solgun başaksa yedi yıl kıtlık olacağı anlamına gelir.</verse>
				<verse number="28">“Söylediğim gibi, Tanrı ne yapacağını sana göstermiş.</verse>
				<verse number="29">Mısır’da yedi yıl bolluk olacak.</verse>
				<verse number="30">Sonra yedi yıl öyle bir kıtlık olacak ki, bolluk yılları hiç anımsanmayacak. Çünkü kıtlık ülkeyi kasıp kavuracak.</verse>
				<verse number="31">Ardından gelen kıtlık bolluğu unutturacak, çünkü çok şiddetli olacak.</verse>
				<verse number="32">Bu konuda iki kez düş görmenin anlamı, Tanrı’nın kesin kararını verdiğini ve en kısa zamanda uygulayacağını gösteriyor.</verse>
				<verse number="33">“Şimdi firavunun akıllı, bilgili bir adam bulup onu Mısır’ın başına getirmesi gerekir.</verse>
				<verse number="34">Ülke çapında adamlar görevlendirmeli, bunlar yedi bolluk yılı boyunca ürünlerin beşte birini toplamalı.</verse>
				<verse number="35">Gelecek verimli yılların bütün yiyeceğini toplasınlar, firavunun yönetimi altında kentlerde depolayıp korusunlar.</verse>
				<verse number="36">Bu yiyecek, gelecek yedi kıtlık yılı boyunca Mısır’da ihtiyat olarak kullanılacak, ülke kıtlıktan kırılmayacak.”</verse>
				<verse number="37">Bu öneri firavunla görevlilerine iyi göründü.</verse>
				<verse number="38">Firavun görevlilerine, “Bu adam gibi Tanrı Ruhu’na sahip birini bulabilir miyiz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="39">Sonra Yusuf’a, “Madem Tanrı bütün bunları sana açıkladı, senden daha akıllısı, bilgilisi yoktur” dedi,</verse>
				<verse number="40">“Sarayımın yönetimini sana vereceğim. Bütün halkım buyruklarına uyacak. Tahttan başka senden üstünlüğüm olmayacak.</verse>
				<verse number="41">Seni bütün Mısır’a yönetici atıyorum.”</verse>
				<verse number="42">Sonra mührünü parmağından çıkarıp Yusuf’un parmağına taktı. Ona ince ketenden giysi giydirdi. Boynuna altın zincir taktı.</verse>
				<verse number="43">Onu kendi yardımcısının arabasına bindirdi. Yusuf’un önünde, “Yol açın!” diye bağırdılar. Böylece firavun ona bütün Mısır’ın yönetimini verdi.</verse>
				<verse number="44">Firavun Yusuf’a, “Firavun benim” dedi, “Ama Mısır’da senden izinsiz kimse elini ayağını oynatmayacak.”</verse>
				<verse number="45">Yusuf’un adını Safenat-Paneah koydu. On Kenti’nin kâhini Potifera’nın kızı Asenat’ı da ona karı olarak verdi. Yusuf ülkeyi boydan boya dolaştı.</verse>
				<verse number="46">Yusuf firavunun hizmetine girdiğinde otuz yaşındaydı. Firavunun huzurundan ayrıldıktan sonra bütün Mısır’ı dolaştı.</verse>
				<verse number="47">Yedi bolluk yılı boyunca toprak çok ürün verdi.</verse>
				<verse number="48">Yusuf Mısır’da yedi yıl içinde yetişen bütün ürünleri toplayıp kentlerde depoladı. Her kente o kentin çevresindeki tarlalarda yetişen ürünleri koydu.</verse>
				<verse number="49">Denizin kumu kadar çok buğday depoladı; öyle ki, ölçmekten vazgeçti. Çünkü buğday ölçülemeyecek kadar çoktu.</verse>
				<verse number="50">Kıtlık yılları başlamadan, On Kenti’nin kâhini Potifera’nın kızı Asenat Yusuf’a iki erkek çocuk doğurdu.</verse>
				<verse number="51">Yusuf ilk oğlunun adını Manaşşe koydu. “Tanrı bana bütün acılarımı ve babamın ailesini unutturdu” dedi.</verse>
				<verse number="52">“Tanrı sıkıntı çektiğim ülkede beni verimli kıldı” diyerek ikinci oğlunun adını Efrayim koydu.</verse>
				<verse number="53">Mısır’da yedi bolluk yılı sona erdi.</verse>
				<verse number="54">Yusuf’un söylemiş olduğu gibi yedi kıtlık yılı başgösterdi. Bütün ülkelerde kıtlık vardı, ama Mısır’ın her yanında yiyecek bulunuyordu.</verse>
				<verse number="55">Mısırlılar aç kalınca, yiyecek için firavuna yakardılar. Firavun, “Yusuf’a gidin” dedi, “O size ne derse öyle yapın.”</verse>
				<verse number="56">Kıtlık bütün ülkeyi sarınca, Yusuf depoları açıp Mısırlılar’a buğday satmaya başladı. Çünkü kıtlık Mısır’ı boydan boya kavuruyordu.</verse>
				<verse number="57">Bütün ülkelerden insanlar da buğday satın almak için Mısır’a, Yusuf’a geliyordu. Çünkü kıtlık bütün dünyayı sarmıştı ve şiddetliydi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="42">
				<verse number="1">Yakup Mısır’da buğday olduğunu öğrenince, oğullarına, “Neden birbirinize bakıp duruyorsunuz?” dedi,</verse>
				<verse number="2">“Mısır’da buğday olduğunu duydum. Gidin, satın alın ki, yaşayalım, yoksa öleceğiz.”</verse>
				<verse number="3">Böylece Yusuf’un on kardeşi buğday almak için Mısır’a gittiler.</verse>
				<verse number="4">Ancak Yakup Yusuf’un kardeşi Benyamin’i onlarla birlikte göndermedi, çünkü oğlunun başına bir şey gelmesinden korkuyordu.</verse>
				<verse number="5">Buğday satın almaya gelenler arasında İsrail’in oğulları da vardı. Çünkü Kenan ülkesinde de kıtlık hüküm sürüyordu.</verse>
				<verse number="6">Yusuf ülkenin yöneticisiydi, herkese o buğday satıyordu. Kardeşleri gelip onun önünde yere kapandılar.</verse>
				<verse number="7">Yusuf kardeşlerini görünce tanıdı. Ama onlara yabancı gibi davranarak sert konuştu: “Nereden geliyorsunuz?” “Kenan ülkesinden” diye yanıtladılar, “Yiyecek satın almaya geldik.”</verse>
				<verse number="8">Yusuf kardeşlerini tanıdıysa da kardeşleri onu tanımadılar.</verse>
				<verse number="9">Yusuf onlarla ilgili düşlerini anımsayarak, “Siz casussunuz” dedi, “Ülkenin zayıf noktalarını öğrenmeye geldiniz.”</verse>
				<verse number="10">“Aman, efendim” diye karşılık verdiler, “Biz kulların yalnızca yiyecek satın almaya geldik.</verse>
				<verse number="11">Hepimiz aynı babanın çocuklarıyız. Biz kulların dürüst insanlarız, casus değiliz.”</verse>
				<verse number="12">Yusuf, “Hayır!” dedi, “Siz ülkenin zayıf noktalarını öğrenmeye geldiniz.”</verse>
				<verse number="13">Kardeşleri, “Biz kulların on iki kardeşiz” dediler, “Hepimiz Kenan ülkesinde yaşayan aynı babanın çocuklarıyız. En küçüğümüz babamızın yanında kaldı, biri de kayboldu.”</verse>
				<verse number="14">Yusuf, “Söylediğim gibi” dedi, “Casussunuz siz.</verse>
				<verse number="15">Sizi sınayacağım. Firavunun başına ant içerim. Küçük kardeşiniz de gelmedikçe, buradan ayrılamazsınız.</verse>
				<verse number="16">Aranızdan birini gönderin, kardeşinizi getirsin. Geri kalanlarınız göz altına alınacak. Anlattıklarınız doğru mu, değil mi, sizi sınayacağız. Değilse, firavunun başına ant içerim ki casussunuz.”</verse>
				<verse number="17">Üç gün onları göz altında tuttu.</verse>
				<verse number="18">Üçüncü gün, “Bir koşulla canınızı bağışlarım” dedi, “Ben Tanrı’dan korkarım.</verse>
				<verse number="19">Dürüst olduğunuzu kanıtlamak için, içinizden biri göz altında tutulduğunuz evde kalsın, ötekiler gidip aç kalan ailenize buğday götürsün.</verse>
				<verse number="20">Sonra küçük kardeşinizi bana getirin. Böylece anlattıklarınızın doğru olup olmadığı ortaya çıkar, ölümden kurtulursunuz.” Kabul ettiler.</verse>
				<verse number="21">Birbirlerine, “Besbelli kardeşimize yaptığımızın cezasını çekiyoruz” dediler, “Bize yalvardığında nasıl sıkıntı çektiğini gördük, ama dinlemedik. Bu sıkıntı onun için başımıza geldi.”</verse>
				<verse number="22">Ruben, “Çocuğa zarar vermeyin diye sizi uyarmadım mı?” dedi, “Ama dinlemediniz. İşte şimdi kanının hesabı soruluyor.”</verse>
				<verse number="23">Yusuf’un konuştuklarını anladığını farketmediler, çünkü onunla çevirmen aracılığıyla konuşuyorlardı.</verse>
				<verse number="24">Yusuf kardeşlerinden ayrılıp ağlamaya başladı. Sonra dönüp onlarla konuştu. Aralarından Şimon’u alarak ötekilerin gözleri önünde bağladı.</verse>
				<verse number="25">Sonra torbalarına buğday doldurulmasını, paralarının torbalarına geri konulmasını, yol için kendilerine azık verilmesini buyurdu. Bunlar yapıldıktan sonra</verse>
				<verse number="26">buğdayları eşeklerine yükleyip oradan ayrıldılar.</verse>
				<verse number="27">Konakladıkları yerde içlerinden biri eşeğine yem vermek için torbasını açınca parasını gördü. Para torbanın ağzına konmuştu.</verse>
				<verse number="28">Kardeşlerine, “Paramı geri vermişler” diye seslendi, “İşte torbamda!” Yürekleri yerinden oynadı. Titreyerek birbirlerine, “Tanrı’nın bize bu yaptığı nedir?” dediler.</verse>
				<verse number="29">Kenan ülkesine, babaları Yakup’un yanına varınca, başlarına gelenleri ona anlattılar:</verse>
				<verse number="30">“Mısır’ın yöneticisi bizimle sert konuştu. Bize casusmuşuz gibi davrandı.</verse>
				<verse number="31">Ona, ‘Biz dürüst insanlarız’ dedik, ‘Casus değiliz.</verse>
				<verse number="32">Hepimiz aynı babanın çocuklarıyız. On iki kardeşiz; biri kayboldu, en küçüğü de Kenan ülkesinde, babamızın yanında.’</verse>
				<verse number="33">“Ülkenin yöneticisi, ‘Dürüst olduğunuzu şöyle anlayabilirim’ dedi, ‘Kardeşlerinizden birini yanımda bırakın, buğdayı alıp aç kalan ailelerinize götürün.</verse>
				<verse number="34">Küçük kardeşinizi de bana getirin. O zaman casus olmadığınızı, dürüst insanlar olduğunuzu anlar, kardeşinizi size geri veririm. Ülkede ticaret yapabilirsiniz.’ ”</verse>
				<verse number="35">Torbalarını boşaltınca, hepsi para kesesini torbasında buldu. Para keselerini görünce hem kendileri hem babaları korkuya kapıldı.</verse>
				<verse number="36">Yakup, “Beni çocuklarımdan yoksun bırakıyorsunuz” dedi, “Yusuf yok, Şimon yok. Şimdi de Benyamin’i götürmek istiyorsunuz. Sıkıntıyı çeken hep benim.”</verse>
				<verse number="37">Ruben babasına, “Benyamin’i geri getirmezsem, iki oğlumu öldür” dedi, “Onu bana teslim et, ben sana geri getireceğim.”</verse>
				<verse number="38">Ama Yakup, “Oğlumu sizinle göndermeyeceğim” dedi, “Çünkü kardeşi öldü, yalnız o kaldı. Yolda ona bir zarar gelirse, bu acıyla ak saçlı başımı ölüler diyarına götürürsünüz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="43">
				<verse number="1">Kenan ülkesinde kıtlık şiddetlenmişti.</verse>
				<verse number="2">Mısır’dan getirilen buğday tükenince Yakup, oğullarına, “Yine gidin, bize biraz yiyecek alın” dedi.</verse>
				<verse number="3">Yahuda, “Adam bizi sıkı sıkı uyardı” diye karşılık verdi, “ ‘Kardeşiniz sizinle birlikte gelmezse, yüzümü göremezsiniz’ dedi.</verse>
				<verse number="4">Kardeşimizi bizimle gönderirsen, gider sana yiyecek alırız.</verse>
				<verse number="5">Göndermezsen gitmeyiz. Çünkü o adam, ‘Kardeşinizi birlikte getirmezseniz, yüzümü göremezsiniz’ dedi.”</verse>
				<verse number="6">İsrail, “Niçin adama bir kardeşiniz daha olduğunu söyleyerek bana bu kötülüğü yaptınız?” dedi.</verse>
				<verse number="7">Şöyle yanıtladılar: “Adam, ‘Babanız hâlâ yaşıyor mu? Başka kardeşiniz var mı?’ diye sordu. Bizimle ve akrabalarımızla ilgili öyle sorular sordu ki, yanıt vermek zorunda kaldık. Kardeşinizi getirin diyeceğini nereden bilebilirdik?”</verse>
				<verse number="8">Yahuda, babası İsrail’e, “Çocuğu benimle gönder, gidelim” dedi, “Sen de biz de yavrularımız da ölmez, yaşarız.</verse>
				<verse number="9">Ona ben kefil oluyorum. Beni sorumlu say. Eğer onu geri getirmez, önüne çıkarmazsam, ömrümce sana karşı suçlu sayılayım.</verse>
				<verse number="10">Çünkü gecikmeseydik, şimdiye dek iki kez gidip gelmiş olurduk.”</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine İsrail, “Öyleyse gidin” dedi, “Yalnız, torbalarınıza bu ülkenin en iyi ürünlerinden biraz pelesenk, biraz bal, kitre, laden, fıstık, badem koyun, Mısır’ın yöneticisine armağan olarak götürün.</verse>
				<verse number="12">Yanınıza iki kat para alın. Torbalarınızın ağzına konan parayı geri götürün. Belki bir yanlışlık olmuştur.</verse>
				<verse number="13">Kardeşinizi alıp gidin, o adamın yanına dönün.</verse>
				<verse number="14">Her Şeye Gücü Yeten Tanrı, adamın yüreğine size karşı merhamet koysun da, adam öbür kardeşinizle Benyamin’i size geri versin. Bana gelince, çocuklarımdan yoksun kalacaksam kalayım.”</verse>
				<verse number="15">Böylece kardeşler yanlarına armağanlar, iki kat para ve Benyamin’i alarak hemen Mısır’a gidip Yusuf’un huzuruna çıktılar.</verse>
				<verse number="16">Yusuf Benyamin’i yanlarında görünce, kâhyasına, “Bu adamları eve götür” dedi, “Bir hayvan kesip hazırla. Çünkü öğlen benimle birlikte yemek yiyecekler.”</verse>
				<verse number="17">Kâhya Yusuf’un buyurduğu gibi onları Yusuf’un evine götürdü.</verse>
				<verse number="18">Ne var ki kardeşleri Yusuf’un evine götürüldükleri için korktular. “İlk gelişimizde torbalarımıza konan para yüzünden götürülüyoruz galiba!” dediler, “Bize saldırıp egemen olmak, bizi köle edip eşeklerimizi almak istiyor.”</verse>
				<verse number="19">Yusuf’un kâhyasına yaklaşıp evin kapısında onunla konuştular:</verse>
				<verse number="20">“Aman, efendim!” dediler, “Buraya ilk kez yiyecek satın almaya gelmiştik.</verse>
				<verse number="21">Konakladığımız yerde torbalarımızı açınca, bir de baktık ki, paramız eksiksiz olarak torbalarımızın ağzına konmuş. Onu size geri getirdik.</verse>
				<verse number="22">Ayrıca yeniden yiyecek almak için yanımıza başka para da aldık. Paraları torbalarımıza kimin koyduğunu bilmiyoruz.”</verse>
				<verse number="23">Kâhya, “Merak etmeyin” dedi, “Korkmanıza gerek yok. Parayı Tanrınız, babanızın Tanrısı torbalarınıza koydurmuş. Ben paranızı aldım.” Sonra Şimon’u onlara getirdi.</verse>
				<verse number="24">Kâhya onları Yusuf’un evine götürüp ayaklarını yıkamaları için su getirdi, eşeklerine yem verdi.</verse>
				<verse number="25">Kardeşler öğlene, Yusuf’un geleceği saate kadar armağanlarını hazırladılar. Çünkü orada yemek yiyeceklerini duymuşlardı.</verse>
				<verse number="26">Yusuf eve gelince, getirdikleri armağanları kendisine sunup önünde yere kapandılar.</verse>
				<verse number="27">Yusuf hatırlarını sorduktan sonra, “Bana sözünü ettiğiniz yaşlı babanız iyi mi?” dedi, “Hâlâ yaşıyor mu?”</verse>
				<verse number="28">Kardeşleri, “Babamız kulun iyi” diye yanıtladılar, “Hâlâ yaşıyor.” Sonra saygıyla eğilip yere kapandılar.</verse>
				<verse number="29">Yusuf göz gezdirirken kendisiyle aynı anneden olan kardeşi Benyamin’i gördü. “Bana sözünü ettiğiniz küçük kardeşiniz bu mu?” dedi, “Tanrı sana lütfetsin, oğlum.”</verse>
				<verse number="30">Sonra hemen oradan ayrıldı, çünkü kardeşini görünce yüreği sızlamıştı. Ağlayacak bir yer aradı. Odasına girip orada ağladı.</verse>
				<verse number="31">Yüzünü yıkadıktan sonra dışarı çıktı. Kendisini toparlayarak, “Yemeği getirin” dedi.</verse>
				<verse number="32">Yusuf’a ayrı, kardeşlerine ayrı, Yusuf’la yemek yiyen Mısırlılar’a ayrı hizmet edildi. Çünkü Mısırlılar İbraniler’le birlikte yemek yemez, bunu iğrenç sayarlardı.</verse>
				<verse number="33">Kardeşleri Yusuf’un önünde büyükten küçüğe doğru yaş sırasına göre oturdular. Şaşkın şaşkın birbirlerine baktılar.</verse>
				<verse number="34">Yusuf’un masasından onlara yemek dağıtıldı. Benyamin’in payı ötekilerden beş kat fazlaydı. İçtiler, birlikte hoş vakit geçirdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="44">
				<verse number="1">Yusuf kâhyasına, “Bu adamların torbalarına taşıyabilecekleri kadar yiyecek doldur” diye buyurdu, “Her birinin parasını torbasının ağzına koy.</verse>
				<verse number="2">En küçüğünün torbasına benim gümüş kâsemi ve buğdayının parasını koy.” Kâhya Yusuf’un buyruğunu yerine getirdi.</verse>
				<verse number="3">Sabah erkenden adamlar eşekleriyle yolcu edildi.</verse>
				<verse number="4">Onlar kentten pek uzaklaşmamıştı ki Yusuf kâhyasına, “Hemen o adamların peşine düş” dedi, “Onlara yetişince, ‘Niçin iyiliğe karşı kötülük yaptınız?’ de,</verse>
				<verse number="5">‘Efendimin şarap içmek, fala bakmak için kullandığı kâse değil mi bu? Bunu yapmakla kötülük ettiniz.’ ”</verse>
				<verse number="6">Kâhya onlara yetişip bu sözleri yineledi.</verse>
				<verse number="7">Adamlar, “Efendim, neden böyle konuşuyorsun?” dediler, “Bizden uzak olsun, biz kulların böyle şey yapmayız.</verse>
				<verse number="8">Torbalarımızın ağzında bulduğumuz paraları Kenan ülkesinden sana geri getirdik. Nasıl efendinin evinden altın ya da gümüş çalarız?</verse>
				<verse number="9">Kullarından birinde çıkarsa öldürülsün, geri kalanlar efendimin kölesi olsun.”</verse>
				<verse number="10">Kâhya, “Peki, dediğiniz gibi olsun” dedi, “Kimde çıkarsa kölem olacak, geri kalanlar suçsuz sayılacak.”</verse>
				<verse number="11">Hemen torbalarını indirip açtılar.</verse>
				<verse number="12">Kâhya büyükten küçüğe doğru hepsinin torbasını aradı. Kâse Benyamin’in torbasında çıktı.</verse>
				<verse number="13">Kardeşleri üzüntüden giysilerini yırttılar. Sonra torbalarını eşeklerine yükleyip kente geri döndüler.</verse>
				<verse number="14">Yahuda’yla kardeşleri Yusuf’un evine geldiğinde, Yusuf daha evdeydi. Önünde yere kapandılar.</verse>
				<verse number="15">Yusuf, “Nedir bu yaptığınız?” dedi, “Benim gibi birinin fala bakabileceği aklınıza gelmedi mi?”</verse>
				<verse number="16">Yahuda, “Ne diyelim, efendim?” diye karşılık verdi, “Nasıl anlatalım? Kendimizi nasıl temize çıkaralım? Tanrı suçumuzu ortaya çıkardı. Hepimiz köleniz artık, efendim; hem biz hem de kendisinde kâse bulunan kardeşimiz.”</verse>
				<verse number="17">Yusuf, “Benden uzak olsun!” dedi, “Yalnız kendisinde kâse bulunan kölem olacak. Siz esenlikle babanızın yanına dönün.”</verse>
				<verse number="18">Yahuda yaklaşıp, “Efendim, lütfen izin ver konuşayım” dedi, “Kuluna öfkelenme. Sen firavunla aynı yetkiye sahipsin.</verse>
				<verse number="19">Efendim, biz kullarına sormuştun: ‘Babanız ya da başka kardeşiniz var mı?’ diye.</verse>
				<verse number="20">Biz de, ‘Yaşlı bir babamız ve onun yaşlılığında doğan küçük bir kardeşimiz var’ demiştik, ‘O çocuğun kardeşi öldü, kendisi annesinin tek oğlu. Babamız onu çok sever.’</verse>
				<verse number="21">“Sen de biz kullarına, ‘O çocuğu bana getirin, gözümle göreyim’ demiştin.</verse>
				<verse number="22">Biz de, ‘Çocuk babasından ayrılamaz, ayrılırsa babası ölür’ diye karşılık vermiştik.</verse>
				<verse number="23">Sen de biz kullarına, ‘Eğer küçük kardeşiniz sizinle gelmezse, yüzümü bir daha göremezsiniz’ demiştin.</verse>
				<verse number="24">“Kulun babamızın yanına döndüğümüzde, söylediklerini ona anlattık.</verse>
				<verse number="25">Babamız, ‘Yine gidin, bize biraz yiyecek alın’ dedi.</verse>
				<verse number="26">Ama biz, ‘Gidemeyiz’ dedik, ‘Ancak küçük kardeşimiz bizimle gelirse gideriz. Küçük kardeşimiz bizimle olmazsa o adamın yüzünü göremeyiz.’</verse>
				<verse number="27">“Babam, biz kullarına, ‘Biliyorsunuz, karım bana iki erkek çocuk doğurdu’ dedi,</verse>
				<verse number="28">‘Biri yanımdan ayrıldı. Besbelli bir hayvan parçaladı, bir daha göremedim onu.</verse>
				<verse number="29">Bunu da götürürseniz ve ona bir zarar gelirse, bu acıyla ak saçlı başımı ölüler diyarına götürürsünüz.’</verse>
				<verse number="30">“Efendim, şimdi babam kulunun yanına döndüğümde çocuk yanımızda olmazsa, babam onu görmeyince ölür. Çünkü onu yaşama bağlayan bu çocuktur. Biz kulların da acı içinde babamızın ak saçlı başını ölüler diyarına indiririz.</verse>
				<verse number="31">“Efendim, şimdi babam kulunun yanına döndüğümde çocuk yanımızda olmazsa, babam onu görmeyince ölür. Çünkü onu yaşama bağlayan bu çocuktur. Biz kulların da acı içinde babamızın ak saçlı başını ölüler diyarına indiririz.</verse>
				<verse number="32">Ben kulun bu çocuğa kefil oldum. Babama, ‘Onu sana geri getirmezsem, ömrümce kendimi sana karşı suçlu sayarım’ dedim.</verse>
				<verse number="33">“Lütfen şimdi çocuğun yerine beni kölen kabul et. Çocuk kardeşleriyle birlikte geri dönsün.</verse>
				<verse number="34">O yanımda olmadan babamın yanına nasıl dönerim? Babamın başına gelecek kötülüğe dayanamam.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="45">
				<verse number="1">Yusuf adamlarının önünde kendini tutamayıp, “Herkesi çıkarın buradan!” diye bağırdı. Kendini kardeşlerine tanıttığında yanında kimse olmasın istiyordu.</verse>
				<verse number="2">O kadar yüksek sesle ağladı ki, Mısırlılar ağlayışını işitti. Bu haber firavunun ev halkına da ulaştı.</verse>
				<verse number="3">Yusuf kardeşlerine, “Ben Yusuf’um!” dedi, “Babam yaşıyor mu?” Kardeşleri donup kaldı, yanıt veremediler.</verse>
				<verse number="4">Yusuf, “Lütfen bana yaklaşın” dedi. Onlar yaklaşınca Yusuf şöyle devam etti: “Mısır’a sattığınız kardeşiniz Yusuf benim.</verse>
				<verse number="5">Beni buraya sattığınız için üzülmeyin. Kendinizi suçlamayın. Tanrı insanlığı korumak için beni önden gönderdi.</verse>
				<verse number="6">Çünkü iki yıldır ülkede kıtlık var, beş yıl daha sürecek. Kimse çift süremeyecek, ekin biçemeyecek.</verse>
				<verse number="7">Tanrı yeryüzünde soyunuzu korumak ve harika biçimde canınızı kurtarmak için beni önünüzden gönderdi.</verse>
				<verse number="8">Beni buraya gönderen siz değilsiniz, Tanrı’dır. Beni firavunun başdanışmanı, sarayının efendisi, bütün Mısır ülkesinin yöneticisi yaptı.</verse>
				<verse number="9">Hemen babamın yanına gidin, ona oğlun Yusuf şöyle diyor deyin: ‘Tanrı beni Mısır ülkesine yönetici yaptı. Durma, yanıma gel.</verse>
				<verse number="10">Goşen bölgesine yerleşirsin; çocukların, torunların, davarların, sığırların ve sahip olduğun her şeyle birlikte yakınımda olursun.</verse>
				<verse number="11">Orada sana bakarım, çünkü kıtlık beş yıl daha sürecek. Yoksa sen de ailen ve sana bağlı olan herkes de perişan olursunuz.’</verse>
				<verse number="12">“Hepiniz gözlerinizle görüyorsunuz, kardeşim Benyamin, sen de görüyorsun konuşanın gerçekten ben olduğumu.</verse>
				<verse number="13">Mısır’da ne denli güçlü olduğumu ve bütün gördüklerinizi babama anlatın. Babamı hemen buraya getirin.”</verse>
				<verse number="14">Sonra kardeşi Benyamin’in boynuna sarılıp ağladı. Benyamin de ağlayarak ona sarıldı.</verse>
				<verse number="15">Yusuf ağlayarak bütün kardeşlerini öptü. Sonra kardeşleri onunla konuşmaya başladı.</verse>
				<verse number="16">Yusuf’un kardeşlerinin geldiği haberi firavunun sarayına ulaşınca, firavunla görevlileri hoşnut oldu.</verse>
				<verse number="17">Firavun Yusuf’a şöyle dedi: “Kardeşlerine de ki, ‘Hayvanlarınızı yükleyip Kenan ülkesine gidin.</verse>
				<verse number="18">Babanızı ve ailelerinizi buraya getirin. Size Mısır’ın en iyi topraklarını vereceğim. Ülkenin kaymağını yiyeceksiniz.’</verse>
				<verse number="19">Onlara ayrıca şöyle demeni de buyuruyorum: ‘Çocuklarınızla karılarınız için Mısır’dan arabalar alın, babanızla birlikte buraya gelin.</verse>
				<verse number="20">Gözünüz arkada kalmasın, çünkü Mısır’da en iyi ne varsa sizin olacak.’ ”</verse>
				<verse number="21">İsrail’in oğulları söyleneni yaptı. Firavunun buyruğu üzerine Yusuf onlara araba ve yol için azık verdi.</verse>
				<verse number="22">Hepsine birer kat yedek giysi, Benyamin’e ise üç yüz parça gümüşle beş kat yedek giysi verdi.</verse>
				<verse number="23">Böylece babasına Mısır’da en iyi ne varsa hepsiyle yüklü on eşek, yolculuk için buğday, ekmek ve azık yüklü on dişi eşek gönderdi.</verse>
				<verse number="24">Kardeşlerini yolcu ederken onlara, “Yolda kavga etmeyin” dedi.</verse>
				<verse number="25">Yusuf’un kardeşleri Mısır’dan ayrılıp Kenan ülkesine, babaları Yakup’un yanına döndüler.</verse>
				<verse number="26">Ona, “Yusuf yaşıyor!” dediler, “Üstelik Mısır’ın yöneticisi olmuş.” Babaları donup kaldı, onlara inanmadı.</verse>
				<verse number="27">Yusuf’un kendilerine bütün söylediklerini anlattılar. Kendisini Mısır’a götürmek için Yusuf’un gönderdiği arabaları görünce, Yakup’un keyfi yerine geldi.</verse>
				<verse number="28">“Tamam!” dedi, “Oğlum Yusuf yaşıyor. Ölmeden önce gidip onu göreceğim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="46">
				<verse number="1">İsrail sahip olduğu her şeyle birlikte yola çıktı. Beer-Şeva’ya varınca, orada babası İshak’ın Tanrısı’na kurbanlar kesti.</verse>
				<verse number="2">O gece Tanrı bir görümde İsrail’e, “Yakup, Yakup!” diye seslendi. Yakup, “Buradayım” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="3">Tanrı, “Ben Tanrı’yım, babanın Tanrısı” dedi, “Mısır’a gitmekten çekinme. Soyunu orada büyük bir ulus yapacağım.</verse>
				<verse number="4">Seninle birlikte Mısır’a gelecek, soyunu bu ülkeye geri getireceğim. Senin gözlerini Yusuf’un elleri kapayacak.”</verse>
				<verse number="5">Yakup Beer-Şeva’dan ayrıldı. Oğulları Yakup’u –İsrail’i– götürmek üzere firavunun gönderdiği arabalara onu, kendi çocuklarıyla karılarını bindirdiler.</verse>
				<verse number="6">Yakup, bütün ailesini –oğullarını, kızlarını, torunlarını– hayvanlarını ve Kenan ülkesinde kazandığı malları yanına alarak Mısır’a gitti.</verse>
				<verse number="7">Yakup, bütün ailesini –oğullarını, kızlarını, torunlarını– hayvanlarını ve Kenan ülkesinde kazandığı malları yanına alarak Mısır’a gitti.</verse>
				<verse number="8">İsrail’in Mısır’a giden oğullarının –Yakup’la oğullarının– adları şunlardır: Yakup’un ilk oğlu Ruben.</verse>
				<verse number="9">Ruben’in oğulları: Hanok, Pallu, Hesron, Karmi.</verse>
				<verse number="10">Şimon’un oğulları: Yemuel, Yamin, Ohat, Yakin, Sohar ve Kenanlı bir kadının oğlu Şaul.</verse>
				<verse number="11">Levi’nin oğulları: Gerşon, Kehat, Merari.</verse>
				<verse number="12">Yahuda’nın oğulları: Er, Onan, Şela, Peres, Zerah. Ancak Er’le Onan Kenan ülkesinde ölmüştü. Peres’in oğulları: Hesron, Hamul.</verse>
				<verse number="13">İssakar’ın oğulları: Tola, Puvva, Yov, Şimron.</verse>
				<verse number="14">Zevulun’un oğulları: Seret, Elon, Yahleel.</verse>
				<verse number="15">Bunlar Lea’nın Yakup’a doğurduğu oğullardır. Lea onları ve kızı Dina’yı Paddan-Aram’da doğurmuştu. Yakup’un bu oğullarıyla kızları toplam otuz üç kişiydi.</verse>
				<verse number="16">Gad’ın oğulları: Sifyon, Hagi, Şuni, Esbon, Eri, Arodi, Areli.</verse>
				<verse number="17">Aşer’in çocukları: Yimna, Yişva, Yişvi, Beria; kızkardeşleri Serah. Beria’nın oğulları: Hever, Malkiel.</verse>
				<verse number="18">Bunlar Lavan’ın kızı Lea’ya verdiği Zilpa’nın Yakup’a doğurduğu çocuklardır. Toplam on altı kişiydiler.</verse>
				<verse number="19">Yakup’un karısı Rahel’in oğulları: Yusuf, Benyamin.</verse>
				<verse number="20">Yusuf’un Mısır’da On Kenti kâhini Potifera’nın kızı Asenat’tan Manaşşe ve Efrayim adında iki oğlu oldu.</verse>
				<verse number="21">Benyamin’in oğulları: Bala, Beker, Aşbel, Gera, Naaman, Ehi, Roş, Muppim, Huppim, Ard.</verse>
				<verse number="22">Bunlar Rahel’in Yakup’a doğurduğu çocuklardır. Toplam on dört kişiydiler.</verse>
				<verse number="23">Dan’ın oğlu: Huşim.</verse>
				<verse number="24">Naftali’nin oğulları: Yahseel, Guni, Yeser, Şillem.</verse>
				<verse number="25">Bunlar Lavan’ın, kızı Rahel’e verdiği Bilha’nın Yakup’a doğurduğu çocuklardır. Toplam yedi kişiydiler.</verse>
				<verse number="26">Oğullarının karıları dışında Yakup’un soyundan gelen ve onunla birlikte Mısır’a gidenler toplam altmış altı kişiydi. Bunların hepsi Yakup’tan olmuştu.</verse>
				<verse number="27">Yusuf’un Mısır’da doğan iki oğluyla birlikte Mısır’a göçen Yakup ailesi toplam yetmiş kişiydi.</verse>
				<verse number="28">Yakup Goşen yolunu göstermesi için Yahuda’yı önden Yusuf’a gönderdi. Onlar Goşen’e varınca,</verse>
				<verse number="29">Yusuf arabasını hazırlayıp babası İsrail’i karşılamak üzere Goşen’e gitti. Babasını görür görmez boynuna sarılıp uzun uzun ağladı.</verse>
				<verse number="30">İsrail Yusuf’a, “Yüzünü gördüm ya, artık ölsem de gam yemem” dedi, “Yaşıyorsun!”</verse>
				<verse number="31">Yusuf kardeşleriyle babasının ev halkına şöyle dedi: “Gidip firavuna haber vereyim, ‘Kenan ülkesinde yaşayan kardeşlerimle babamın ev halkı yanıma geldi’ diyeyim.</verse>
				<verse number="32">Çoban olduğunuzu, hayvancılık yaptığınızı, bu yüzden davarlarınızla sığırlarınızı ve her şeyinizi birlikte getirdiğinizi anlatayım.</verse>
				<verse number="33">Firavun sizi çağırıp da, ‘Ne iş yaparsınız?’ diye sorarsa,</verse>
				<verse number="34">‘Atalarımız gibi biz de çocukluktan beri hayvancılık yapıyoruz’ dersiniz. Öyle deyin ki, sizi Goşen bölgesine yerleştirsin. Çünkü Mısırlılar çobanlardan iğrenir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="47">
				<verse number="1">Yusuf gidip firavuna, “Babamla kardeşlerim davarları, sığırları ve bütün eşyalarıyla Kenan ülkesinden geldiler” diye haber verdi, “Şu anda Goşen bölgesindeler.”</verse>
				<verse number="2">Sonra kardeşlerinden beşini seçerek firavunun huzuruna çıkardı.</verse>
				<verse number="3">Firavun Yusuf’un kardeşlerine, “Ne iş yapıyorsunuz?” diye sordu. “Biz kulların atalarımız gibi çobanız” diye yanıtladılar,</verse>
				<verse number="4">“Bu ülkeye geçici bir süre için geldik. Çünkü Kenan ülkesinde şiddetli kıtlık var. Davarlarımız için otlak bulamıyoruz. İzin ver, Goşen bölgesine yerleşelim.”</verse>
				<verse number="5">Firavun Yusuf’a, “Babanla kardeşlerin yanına geldiler” dedi,</verse>
				<verse number="6">“Mısır ülkesi senin sayılır. Onları ülkenin en iyi yerine yerleştir. Goşen bölgesine yerleşsinler. Sence aralarında becerikli olanlar varsa, davarlarıma bakmakla görevlendir.”</verse>
				<verse number="7">Yusuf babası Yakup’u getirip firavunun huzuruna çıkardı. Yakup firavunu kutsadı.</verse>
				<verse number="8">Firavun, Yakup’a, “Kaç yaşındasın?” diye sordu.</verse>
				<verse number="9">Yakup, “Gurbet yıllarım yüz otuz yılı buldu” diye yanıtladı, “Ama yıllar çabuk ve zorlu geçti. Atalarımın gurbet yılları kadar uzun sürmedi.”</verse>
				<verse number="10">Sonra firavunu kutsayıp huzurundan ayrıldı.</verse>
				<verse number="11">Yusuf babasıyla kardeşlerini Mısır’a yerleştirdi; firavunun buyruğu uyarınca onlara ülkenin en iyi yerinde, Ramses bölgesinde mülk verdi.</verse>
				<verse number="12">Ayrıca babasıyla kardeşlerine ve babasının ev halkına, sahip oldukları çocukların sayısına göre yiyecek sağladı.</verse>
				<verse number="13">Kıtlık öyle şiddetlendi ki, hiçbir ülkede yiyecek bulunmaz oldu. Mısır ve Kenan ülkeleri kıtlıktan kırılıyordu.</verse>
				<verse number="14">Yusuf sattığı buğdaya karşılık Mısır ve Kenan’daki bütün paraları toplayıp firavunun sarayına götürdü.</verse>
				<verse number="15">Mısır ve Kenan’da para tükenince Mısırlılar Yusuf’a giderek, “Bize yiyecek ver” dediler, “Gözünün önünde ölelim mi? Paramız bitti.”</verse>
				<verse number="16">Yusuf, “Paranız bittiyse, davarlarınızı getirin” dedi, “Onlara karşılık size yiyecek vereyim.”</verse>
				<verse number="17">Böylece davarlarını Yusuf’a getirdiler. Yusuf atlara, davar ve sığır sürülerine, eşeklere karşılık onlara yiyecek verdi. Bir yıl boyunca hayvanlarına karşılık onlara yiyecek sağladı.</verse>
				<verse number="18">O yıl geçince, ikinci yıl yine geldiler. Yusuf’a, “Efendim, gerçeği senden saklayacak değiliz” dediler, “Paramız tükendi, davarlarımızı da sana verdik. Canımızdan ve toprağımızdan başka verecek bir şeyimiz kalmadı.</verse>
				<verse number="19">Gözünün önünde ölelim mi? Toprağımız çöle mi dönsün? Canımıza ve toprağımıza karşılık bize yiyecek sat. Toprağımızla birlikte firavunun kölesi olalım. Bize tohum ver ki ölmeyelim, yaşayalım; toprak da çöle dönmesin.”</verse>
				<verse number="20">Böylece Yusuf Mısır’daki bütün toprakları firavun için satın aldı. Mısırlılar’ın hepsi tarlalarını sattılar, çünkü kıtlık onları buna zorluyordu. Toprakların tümü firavunun oldu.</verse>
				<verse number="21">Yusuf Mısır’ın bir ucundan öbür ucuna kadar bütün halkı köleleştirdi.</verse>
				<verse number="22">Yalnız kâhinlerin toprağını satın almadı. Çünkü onlar firavundan aylık alıyor, firavunun bağladığı aylıkla geçiniyorlardı. Bu yüzden topraklarını satmadılar.</verse>
				<verse number="23">Yusuf halka, “Sizi de toprağınızı da firavun için satın aldım” dedi, “İşte size tohum, toprağı ekin.</verse>
				<verse number="24">Ürün devşirdiğinizde, beşte birini firavuna vereceksiniz. Beşte dördünü ise tohumluk olarak kullanacak ve ailelerinizle, çocuklarınızla yiyeceksiniz.”</verse>
				<verse number="25">“Canımızı kurtardın” diye karşılık verdiler, “Efendimizin gözünde lütuf bulalım. Firavunun kölesi oluruz.”</verse>
				<verse number="26">Yusuf ürünün beşte birinin firavuna verilmesini Mısır’da toprak yasası yaptı. Bu yasa bugün de yürürlüktedir. Yalnız kâhinlerin toprağı firavuna verilmedi.</verse>
				<verse number="27">İsrail Mısır’da Goşen bölgesine yerleşti. Orada mülk sahibi oldular, çoğalıp arttılar.</verse>
				<verse number="28">Yakup Mısır’da on yedi yıl yaşadı. Ömrü toplam yüz kırk yedi yıl sürdü.</verse>
				<verse number="29">Ölümü yaklaşınca, oğlu Yusuf’u çağırıp, “Eğer benden hoşnut kaldınsa, lütfen elini uyluğumun altına koy” dedi, “Bana sevgi ve sadakat göstereceğine söz ver. Lütfen beni Mısır’da gömme.</verse>
				<verse number="30">Atalarıma kavuştuğum zaman beni Mısır’dan çıkarıp onların yanına göm.” Yusuf, “Dediğin gibi yapacağım” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="31">İsrail, “Ant iç” dedi. Yusuf ant içti. İsrail yatağının başı ucunda eğilip RAB’be tapındı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="48">
				<verse number="1">Bir süre sonra, “Baban hasta” diye Yusuf’a haber geldi. Yusuf iki oğlu Manaşşe’yle Efrayim’i yanına alıp yola çıktı.</verse>
				<verse number="2">Yakup’a, “Oğlun Yusuf geliyor” diye haber verdiler. İsrail kendini toparlayıp yatağında oturdu.</verse>
				<verse number="3">Yusuf’a, “Her Şeye Gücü Yeten Tanrı Kenan ülkesinde, Luz’da bana görünerek beni kutsadı” dedi,</verse>
				<verse number="4">“Bana, ‘Seni verimli kılacak, çoğaltacağım’ dedi, ‘Soyundan birçok ulus doğuracağım. Senden sonra bu ülkeyi sonsuza dek mülk olarak senin soyuna vereceğim.’</verse>
				<verse number="5">“Ben Mısır’a gelmeden önce burada doğan iki oğlun benim sayılır. Efrayim’le Manaşşe benim için Ruben’le Şimon gibidir.</verse>
				<verse number="6">Onlardan sonra doğacak çocuklar senin olsun. Efrayim’le Manaşşe’den onlara miras geçecek.</verse>
				<verse number="7">Ben Paddan’dan dönerken Rahel Kenan ülkesinde, Efrat’a varmadan yolda yanımda öldü. Çok üzüldüm, onu orada Efrat’a –Beytlehem’e– giden yolun kenarına gömdüm.”</verse>
				<verse number="8">İsrail, Yusuf’un oğullarını görünce, “Bunlar kim?” diye sordu.</verse>
				<verse number="9">Yusuf, “Oğullarım” diye yanıtladı, “Tanrı onları bana Mısır’da verdi.” İsrail, “Lütfen onları yanıma getir, kutsayayım” dedi.</verse>
				<verse number="10">İsrail’in gözleri yaşlılıktan zayıflamıştı, göremiyordu. Yusuf oğullarını onun yanına götürdü. Babası onları öpüp kucakladı.</verse>
				<verse number="11">Sonra Yusuf’a, “Senin yüzünü göreceğimi hiç sanmıyordum” dedi, “Ama işte Tanrı bana soyunu bile gösterdi.”</verse>
				<verse number="12">Yusuf oğullarını babasının kucağından alıp onun önünde yere kapandı.</verse>
				<verse number="13">Sonra Efrayim’i sağına alarak İsrail’in sol eline, Manaşşe’yi soluna alarak İsrail’in sağ eline yaklaştırdı.</verse>
				<verse number="14">İsrail ellerini çapraz olarak uzattı, sağ elini küçük olan Efrayim’in, sol elini Manaşşe’nin başına koydu. Oysa ilkin Manaşşe doğmuştu.</verse>
				<verse number="15">Sonra Yusuf’u kutsayarak şöyle dedi: “Atalarım İbrahim’in, İshak’ın hizmet ettiği, Bugüne dek yaşamım boyunca bana çobanlık eden Tanrı,</verse>
				<verse number="16">Beni bütün kötülüklerden kurtaran melek bu gençleri kutsasın! Adım ve atalarım İbrahim’le İshak’ın adları bu gençlerle yaşasın! Yeryüzünde çoğaldıkça çoğalsınlar.”</verse>
				<verse number="17">Yusuf, babasının sağ elini Efrayim’in başına koyduğunu görünce, bundan hoşlanmadı. Babasının elini Efrayim’in başından kaldırıp Manaşşe’nin başına koymak istedi.</verse>
				<verse number="18">“Baba, öyle değil” dedi, “İlkin Manaşşe doğdu. Sağ elini onun başına koy.”</verse>
				<verse number="19">Ancak babası bunu istemedi. “Biliyorum oğlum, biliyorum” dedi, “Manaşşe de büyük bir halk olacak. Ama küçük kardeşi daha büyük bir halk olacak, soyundan birçok ulus doğacak.”</verse>
				<verse number="20">O gün onları kutsayarak şöyle dedi: “İsrailliler, ‘Tanrı seni Efrayim ve Manaşşe gibi yapsın’ Diyerek sizin adınızla kutsayacaklar.” Böylece Yakup Efrayim’i Manaşşe’nin önüne geçirdi.</verse>
				<verse number="21">İsrail Yusuf’a, “Ben ölmek üzereyim” dedi, “Tanrı sizinle olacak. Sizi atalarınızın toprağına geri götürecek.</verse>
				<verse number="22">Sana kardeşlerinden bir pay fazla veriyorum; onu Amorlular’dan kılıcımla, yayımla aldım.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="49">
				<verse number="1">Yakup oğullarını çağırarak, “Yanıma toplanın” dedi, “Gelecekte size neler olacağını anlatayım.</verse>
				<verse number="2">“Yakupoğulları, toplanın ve dinleyin, Babanız İsrail’e kulak verin.</verse>
				<verse number="3">“Ruben, sen benim ilk oğlum, gücümsün, Kudretimin ilk ürünüsün, Saygı ve güç bakımından en üstünsün.</verse>
				<verse number="4">Ama su gibi oynaksın, Üstün olmayacaksın artık. Çünkü babanın yatağına girip Onu kirlettin. Döşeğimi rezil ettin.</verse>
				<verse number="5">“Şimon’la Levi kardeştir, Kılıçları şiddet kusar.</verse>
				<verse number="6">Gizli tasarılarına ortak olmam, Toplantılarına katılmam. Çünkü öfkelenince adam öldürdüler, Canları istedikçe sığırları sakatladılar.</verse>
				<verse number="7">Lanet olsun öfkelerine, Çünkü şiddetlidir. Lanet olsun gazaplarına, Çünkü zalimcedir. Onları Yakup’ta bölecek Ve İsrail’de dağıtacağım.</verse>
				<verse number="8">“Yahuda, kardeşlerin seni övecek, Düşmanlarının ensesinde olacak elin. Kardeşlerin önünde eğilecek.</verse>
				<verse number="9">Yahuda bir aslan yavrusudur. Oğlum benim! Avından dönüp yere çömelir, Aslan gibi, dişi bir aslan gibi yatarsın. Kim onu uyandırmaya cesaret edebilir?</verse>
				<verse number="10">Sahibi gelene kadar Krallık asası Yahuda’nın elinden çıkmayacak, Yönetim hep onun soyunda kalacak, Uluslar onun sözünü dinleyecek.</verse>
				<verse number="11">Eşeğini bir asmaya, Sıpasını seçme bir dala bağlayacak; Giysilerini şarapta, Kaftanını üzümün kızıl kanında yıkayacak.</verse>
				<verse number="12">Gözleri şaraptan kızıl, Dişleri sütten beyaz olacak.</verse>
				<verse number="13">“Zevulun deniz kıyısında yaşayacak, Liman olacak gemilere, Sınırı Sayda’ya dek uzanacak.</verse>
				<verse number="14">“İssakar semerler arasında yatan güçlü eşek gibidir;</verse>
				<verse number="15">Ne zaman dinlenecek iyi bir yer, Hoşuna giden bir ülke görse, Yüklenmek için sırtını eğer, Angaryaya katlanır.</verse>
				<verse number="16">“Dan kendi halkını yönetecek, Bir İsrail oymağı gibi.</verse>
				<verse number="17">Yol kenarında bir yılan, Toprak yolda bir engerek olacak; Atın topuklarını ısırıp Atlıyı sırtüstü düşüren bir engerek.</verse>
				<verse number="18">“Ben senin kurtarışını bekliyorum, ya RAB.</verse>
				<verse number="19">“Gad akıncıların saldırısına uğrayacak, Ama onların topuklarına saldıracak.</verse>
				<verse number="20">“Zengin yemekler olacak Aşer’de, Krallara yaraşır lezzetli yiyecekler yetiştirecek Aşer.</verse>
				<verse number="21">“Naftali salıverilmiş geyiğe benzer, Sevimli yavrular doğurur.</verse>
				<verse number="22">“Yusuf meyveli bir dal gibidir, Kaynak kıyısında verimli bir dal gibi, Filizleri duvarların üzerinden aşar.</verse>
				<verse number="23">Okçular acımadan saldırdı ona. Düşmanca savurdular oklarını üzerine.</verse>
				<verse number="24">Ama onun yayı sağlam, Kolları esnek çıktı; Yakup’un güçlü Tanrısı, İsrail’in Kayası, Çobanı olan Tanrı sayesinde.</verse>
				<verse number="25">Sana yardım eden babanın Tanrısı’dır, Her Şeye Gücü Yeten Tanrı’dır seni kutsayan. Yukarıdaki göklerin Ve aşağıdaki denizlerin bereketiyle, Memelerin, rahimlerin bereketiyle O’dur seni kutsayan.</verse>
				<verse number="26">Babanın kutsamaları ebedi dağların nimetlerinden, Ebedi tepelerin bolluğundan daha yücedir; Yusuf’un başı üzerinde, Kardeşleri arasında önder olanın üstünde olacak.</verse>
				<verse number="27">“Benyamin aç kurda benzer; Sabah avını yer, Akşam ganimeti paylaşır.”</verse>
				<verse number="28">İsrail’in on iki oymağı bunlardır. Babaları onları kutsarken bunları söyledi. Her birini uygun biçimde kutsadı.</verse>
				<verse number="29">Sonra Yakup oğullarına şu buyrukları verdi: “Ben ölmek, halkıma kavuşmak üzereyim. Beni Kenan ülkesinde atalarımın yanına, Mamre yakınlarında Hititli Efron’un tarlasındaki mağaraya, Makpela Tarlası’ndaki mağaraya gömün. İbrahim o mağarayı mezar yapmak üzere Hititli Efron’dan tarlasıyla birlikte satın almıştı.</verse>
				<verse number="30">Sonra Yakup oğullarına şu buyrukları verdi: “Ben ölmek, halkıma kavuşmak üzereyim. Beni Kenan ülkesinde atalarımın yanına, Mamre yakınlarında Hititli Efron’un tarlasındaki mağaraya, Makpela Tarlası’ndaki mağaraya gömün. İbrahim o mağarayı mezar yapmak üzere Hititli Efron’dan tarlasıyla birlikte satın almıştı.</verse>
				<verse number="31">İbrahim’le karısı Sara, İshak’la karısı Rebeka oraya gömüldüler. Lea’yı da ben oraya gömdüm.</verse>
				<verse number="32">Tarla ile içindeki mağara Hititler’den satın alındı.”</verse>
				<verse number="33">Yakup oğullarına verdiği buyrukları bitirince, ayaklarını yatağın içine çekti, son soluğunu vererek halkına kavuştu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="50">
				<verse number="1">Yusuf kendini babasının üzerine attı, ağlayarak onu öptü.</verse>
				<verse number="2">Babasının cesedini mumyalamaları için özel hekimlerine buyruk verdi. Hekimler İsrail’i mumyaladılar.</verse>
				<verse number="3">Bu iş kırk gün sürdü. Mumyalama için bu süre gerekliydi. Mısırlılar İsrail için yetmiş gün yas tuttu.</verse>
				<verse number="4">Yas günleri geçince, Yusuf firavunun ev halkına, “Eğer benden hoşnut kaldınızsa, lütfen firavunla konuşun” dedi,</verse>
				<verse number="5">“Babam bana ant içirdi: ‘Ölmek üzereyim. Beni Kenan ülkesinde kendim için kazdırdığım mezara gömeceksin’ dedi. Şimdi lütfen firavuna bildirin, izin versin gideyim, babamı gömüp geleyim.”</verse>
				<verse number="6">Firavun, “Git, babanı göm, andını yerine getir” dedi.</verse>
				<verse number="7">Böylece Yusuf babasını gömmeye gitti. Firavunun bütün görevlileri, sarayın ve Mısır’ın ileri gelenleri ona eşlik etti.</verse>
				<verse number="8">Yusuf’un bütün ailesi, kardeşleri, babasının ev halkı da onunla birlikteydi. Yalnız çocukları, davarlarla sığırları Goşen’de bıraktılar.</verse>
				<verse number="9">Arabalarla atlılar da onları izledi. Büyük bir alay oluşturdular.</verse>
				<verse number="10">Şeria Irmağı’nın doğusunda Atat Harmanı’na varınca, yüksek sesle, acı acı ağıt yaktılar. Yusuf babası için yedi gün yas tuttu.</verse>
				<verse number="11">O bölgede yaşayan Kenanlılar, Atat Harmanı’ndaki yası görünce, “Mısırlılar ne kadar hüzünlü yas tutuyor!” dediler. Bu yüzden, Şeria Irmağı’nın doğusundaki bu yere Avel-Misrayim adı verildi.</verse>
				<verse number="12">Yakup’un oğulları, babalarının vermiş olduğu buyruğu tam tamına yerine getirdiler.</verse>
				<verse number="13">Onu Kenan ülkesine götürüp Mamre yakınlarında Makpela Tarlası’ndaki mağaraya gömdüler. O mağarayı mezar yapmak üzere tarlayla birlikte Hititli Efron’dan İbrahim satın almıştı.</verse>
				<verse number="14">Yusuf babasını gömdükten sonra, kendisi, kardeşleri ve onunla birlikte babasını gömmeye gelenlerin hepsi Mısır’a döndüler.</verse>
				<verse number="15">Babalarının ölümünden sonra Yusuf’un kardeşleri, “Belki Yusuf bize kin besliyordur” dediler, “Ya ona yaptığımız kötülüğe karşılık bizden öç almaya kalkarsa?”</verse>
				<verse number="16">Böylece Yusuf’a haber gönderdiler: “Babamız ölmeden önce Yusuf’a şöyle deyin diye buyurmuştu: ‘Kardeşlerin sana kötülük yaptılar, lütfen onların suçunu, günahını bağışla.’ Ne olur şimdi günahımızı bağışla. Biz babanın Tanrısı’nın kullarıyız.” Yusuf bu haberi alınca ağladı.</verse>
				<verse number="17">Böylece Yusuf’a haber gönderdiler: “Babamız ölmeden önce Yusuf’a şöyle deyin diye buyurmuştu: ‘Kardeşlerin sana kötülük yaptılar, lütfen onların suçunu, günahını bağışla.’ Ne olur şimdi günahımızı bağışla. Biz babanın Tanrısı’nın kullarıyız.” Yusuf bu haberi alınca ağladı.</verse>
				<verse number="18">Bunun üzerine kardeşleri gidip onun önünde yere kapanarak, “Senin köleniz” dediler.</verse>
				<verse number="19">Yusuf, “Korkmayın” dedi, “Ben Tanrı mıyım?</verse>
				<verse number="20">Siz bana kötülük düşündünüz, ama Tanrı bugün olduğu gibi birçok halkın yaşamını korumak için o kötülüğü iyiliğe çevirdi.</verse>
				<verse number="21">Korkmanıza gerek yok, size de çocuklarınıza da bakacağım.” Yüreklerine dokunacak güzel sözlerle onlara güven verdi.</verse>
				<verse number="22">Yusuf’la babasının ev halkı Mısır’a yerleştiler. Yusuf yüz on yıl yaşadı.</verse>
				<verse number="23">Efrayim’in üç göbek çocuklarını gördü. Manaşşe’nin oğlu Makir’in çocukları onun elinde doğdu.</verse>
				<verse number="24">Yusuf yakınlarına, “Ben ölmek üzereyim” dedi, “Ama Tanrı kesinlikle size yardım edecek; sizi İbrahim’e, İshak’a, Yakup’a ant içerek söz verdiği topraklara götürecek.”</verse>
				<verse number="25">Sonra onlara ant içirerek, “Tanrı kesinlikle size yardım edecek” dedi, “O zaman kemiklerimi buradan götürürsünüz.”</verse>
				<verse number="26">Yusuf yüz on yaşında öldü. Onu mumyalayıp Mısır’da bir tabuta koydular.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="2">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Yakup’la birlikte aileleriyle Mısır’a giden İsrailoğulları’nın adları şunlardır:</verse>
				<verse number="2">Ruben, Şimon, Levi, Yahuda,</verse>
				<verse number="3">İssakar, Zevulun, Benyamin,</verse>
				<verse number="4">Dan, Naftali, Gad, Aşer.</verse>
				<verse number="5">Yakup’un soyundan gelenler toplam yetmiş kişiydi. Yusuf zaten Mısır’daydı.</verse>
				<verse number="6">Zamanla Yusuf, kardeşleri ve o kuşağın hepsi öldü.</verse>
				<verse number="7">Ama soyları arttı; üreyip çoğaldılar, gittikçe büyüdüler, ülke onlarla dolup taştı.</verse>
				<verse number="8">Sonra Yusuf hakkında bilgisi olmayan yeni bir kral Mısır’da tahta çıktı.</verse>
				<verse number="9">Halkına, “Bakın, İsrailliler sayıca bizden daha çok” dedi,</verse>
				<verse number="10">“Gelin, onlara karşı aklımızı kullanalım, yoksa daha da çoğalırlar; bir savaş çıkarsa, düşmanlarımıza katılıp bize karşı savaşır, ülkeyi terk ederler.”</verse>
				<verse number="11">Böylece Mısırlılar İsrailliler’in başına onları ağır işlere koşacak angaryacılar atadılar. İsrailliler firavun için Pitom ve Ramses adında ambarlı kentler yaptılar.</verse>
				<verse number="12">Ama Mısırlılar baskı yaptıkça İsrailliler daha da çoğalarak bölgeye yayıldılar. Mısırlılar korkuya kapılarak</verse>
				<verse number="13">İsrailliler’i amansızca çalıştırdılar.</verse>
				<verse number="14">Her türlü tarla işi, harç ve kerpiç yapımı gibi ağır işlerle yaşamı onlara zehir ettiler. Bütün işlerinde onları amansızca kullandılar.</verse>
				<verse number="15">Mısır Kralı, Şifra ve Pua adındaki İbrani ebelere şöyle dedi:</verse>
				<verse number="16">“İbrani kadınlarını doğum sandalyesinde doğurturken iyi bakın; çocuk erkekse öldürün, kızsa dokunmayın.”</verse>
				<verse number="17">Ama ebeler Tanrı’dan korkan kimselerdi, Mısır Kralı’nın buyruğuna uymayarak erkek çocukları sağ bıraktılar.</verse>
				<verse number="18">Bunun üzerine Mısır Kralı ebeleri çağırtıp, “Niçin yaptınız bunu?” diye sordu, “Neden erkek çocukları sağ bıraktınız?”</verse>
				<verse number="19">Ebeler, “İbrani kadınlar Mısırlı kadınlara benzemiyor” diye yanıtladılar, “Çok güçlüler. Daha ebe gelmeden doğuruyorlar.”</verse>
				<verse number="20">Tanrı ebelere iyilik etti. Halk çoğaldıkça çoğaldı.</verse>
				<verse number="21">Ebeler kendisinden korktukları için Tanrı onları ev bark sahibi yaptı.</verse>
				<verse number="22">Bunun üzerine firavun bütün halkına buyruk verdi: “Doğan her İbrani erkek çocuk Nil’e atılacak, kızlar sağ bırakılacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Levili bir adam kendi oymağından bir kızla evlendi.</verse>
				<verse number="2">Kadın gebe kaldı ve bir erkek çocuk doğurdu. Güzel bir çocuk olduğunu görünce, onu üç ay gizledi.</verse>
				<verse number="3">Daha fazla gizleyemeyeceğini anlayınca, hasır bir sepet alıp katran ve ziftle sıvadı. İçine çocuğu yerleştirip Nil kıyısındaki sazlığa bıraktı.</verse>
				<verse number="4">Çocuğun ablası kardeşine ne olacağını görmek için uzaktan gözlüyordu.</verse>
				<verse number="5">O sırada firavunun kızı yıkanmak için ırmağa indi. Hizmetçileri ırmak kıyısında yürüyorlardı. Sazların arasındaki sepeti görünce, firavunun kızı onu getirmesi için hizmetçisini gönderdi.</verse>
				<verse number="6">Sepeti açınca ağlayan çocuğu gördü. Ona acıyarak, “Bu bir İbrani çocuğu” dedi.</verse>
				<verse number="7">Çocuğun ablası firavunun kızına, “Gidip bir İbrani sütnine çağırayım mı?” diye sordu, “Senin için bebeği emzirsin.”</verse>
				<verse number="8">Firavunun kızı, “Olur” diye yanıtladı. Kız gidip bebeğin annesini çağırdı.</verse>
				<verse number="9">Firavunun kızı kadına, “Bu bebeği al, benim için emzir, ücretin neyse veririm” dedi. Kadın bebeği alıp emzirdi.</verse>
				<verse number="10">Çocuk büyüyünce, onu geri getirdi. Firavunun kızı çocuğu evlat edindi. “Onu sudan çıkardım” diyerek adını Musa koydu.</verse>
				<verse number="11">Musa büyüdükten sonra bir gün soydaşlarının yanına gitti. Yaptıkları ağır işleri seyrederken bir Mısırlı’nın bir İbrani’yi dövdüğünü gördü.</verse>
				<verse number="12">Çevresine göz gezdirdi; kimse olmadığını anlayınca, Mısırlı’yı öldürüp kuma gizledi.</verse>
				<verse number="13">Ertesi gün gittiğinde, iki İbrani’nin kavga ettiğini gördü. Haksız olana, “Niçin kardeşini dövüyorsun?” diye sordu.</verse>
				<verse number="14">Adam, “Kim seni başımıza yönetici ve yargıç atadı?” diye yanıtladı, “Mısırlı’yı öldürdüğün gibi beni de mi öldürmek istiyorsun?” O zaman Musa korkarak, “Bu iş ortaya çıkmış!” diye düşündü.</verse>
				<verse number="15">Firavun olayı duyunca Musa’yı öldürtmek istedi. Ancak Musa ondan kaçıp Midyan yöresine gitti. Bir kuyunun başında otururken</verse>
				<verse number="16">Midyanlı bir kâhinin yedi kızı su çekmeye geldi. Babalarının sürüsünü suvarmak için yalakları dolduruyorlardı.</verse>
				<verse number="17">Ama bazı çobanlar gelip onları kovmak istedi. Musa kızların yardımına koşup hayvanlarını suvardı.</verse>
				<verse number="18">Sonra kızlar babaları Reuel’in yanına döndüler. Reuel, “Nasıl oldu da bugün böyle tez geldiniz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="19">Kızlar, “Mısırlı bir adam bizi çobanların elinden kurtardı” diye yanıtladılar, “Üstelik bizim için su çekip hayvanlara verdi.”</verse>
				<verse number="20">Babaları, “Nerede o?” diye sordu, “Niçin adamı dışarıda bıraktınız? Gidin onu yemeğe çağırın.”</verse>
				<verse number="21">Musa Reuel’in yanında kalmayı kabul etti. Reuel de kızı Sippora’yı onunla evlendirdi.</verse>
				<verse number="22">Sippora bir erkek çocuk doğurdu. Musa, “Garibim bu yabancı ülkede” diyerek çocuğa Gerşom adını verdi.</verse>
				<verse number="23">Aradan yıllar geçti, bu arada Mısır Kralı öldü. İsrailliler hâlâ kölelik altında inliyor, feryat ediyorlardı. Sonunda yakarışları Tanrı’ya erişti.</verse>
				<verse number="24">Tanrı iniltilerini duydu; İbrahim, İshak ve Yakup’la yaptığı antlaşmayı anımsadı.</verse>
				<verse number="25">İsrailliler’e baktı ve onlara ilgi gösterdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Musa kayınbabası Midyanlı Kâhin Yitro’nun sürüsünü güdüyordu. Sürüyü çölün batısına sürdü ve Tanrı Dağı’na, Horev’e vardı.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin meleği bir çalıdan yükselen alevlerin içinde ona göründü. Musa baktı, çalı yanıyor, ama tükenmiyor.</verse>
				<verse number="3">“Çok garip” diye düşündü, “Gidip bir bakayım, çalı neden tükenmiyor!”</verse>
				<verse number="4">RAB Tanrı Musa’nın yaklaştığını görünce, çalının içinden, “Musa, Musa!” diye seslendi. Musa, “Buyur!” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="5">Tanrı, “Fazla yaklaşma” dedi, “Çarıklarını çıkar. Çünkü bastığın yer kutsal topraktır.</verse>
				<verse number="6">Ben babanın Tanrısı, İbrahim’in Tanrısı, İshak’ın Tanrısı ve Yakup’un Tanrısı’yım.” Musa yüzünü kapadı, çünkü Tanrı’ya bakmaya korkuyordu.</verse>
				<verse number="7">RAB, “Halkımın Mısır’da çektiği sıkıntıyı yakından gördüm” dedi, “Angaryacılar yüzünden ettikleri feryadı duydum. Acılarını biliyorum.</verse>
				<verse number="8">Bu yüzden onları Mısırlılar’ın elinden kurtarmak için geldim. O ülkeden çıkarıp geniş ve verimli topraklara, süt ve bal akan ülkeye, Kenan, Hitit, Amor, Periz, Hiv ve Yevus topraklarına götüreceğim.</verse>
				<verse number="9">İsrailliler’in feryadı bana erişti. Mısırlılar’ın onlara yapmakta olduğu baskıyı görüyorum.</verse>
				<verse number="10">Şimdi gel, halkım İsrail’i Mısır’dan çıkarmak için seni firavuna göndereyim.”</verse>
				<verse number="11">Musa, “Ben kimim ki firavuna gidip İsrailliler’i Mısır’dan çıkarayım?” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="12">Tanrı, “Kuşkun olmasın, ben seninle olacağım” dedi, “Seni benim gönderdiğimin kanıtı şu olacak: Halkı Mısır’dan çıkardığın zaman bu dağda bana tapınacaksınız.”</verse>
				<verse number="13">Musa şöyle karşılık verdi: “İsrailliler’e gidip, ‘Beni size atalarınızın Tanrısı gönderdi’ dersem, ‘Adı nedir?’ diye sorabilirler. O zaman ne diyeyim?”</verse>
				<verse number="14">Tanrı, “Ben Ben’im” dedi, “İsrailliler’e de ki, ‘Beni size Ben Ben’im diyen gönderdi.’</verse>
				<verse number="15">“İsrailliler’e de ki, ‘Beni size atalarınızın Tanrısı, İbrahim’in Tanrısı, İshak’ın Tanrısı ve Yakup’un Tanrısı Yahve gönderdi.’ Sonsuza dek adım bu olacak. Kuşaklar boyunca böyle anılacağım.</verse>
				<verse number="16">Git, İsrail ileri gelenlerini topla, onlara şöyle de: ‘Atalarınız İbrahim’in, İshak’ın, Yakup’un Tanrısı Yahve bana görünerek şunları söyledi: Sizinle ve Mısır’da size yapılanlarla yakından ilgileniyorum.</verse>
				<verse number="17">Söz verdim, sizi Mısır’da çektiğiniz sıkıntıdan kurtaracağım; Kenan, Hitit, Amor, Periz, Hiv ve Yevus topraklarına, süt ve bal akan ülkeye götüreceğim.’</verse>
				<verse number="18">“İsrail ileri gelenleri seni dinleyecekler. Sonra birlikte Mısır Kralı’na gidip, ‘İbraniler’in Tanrısı Yahve bizimle görüştü’ diyeceksiniz, ‘Şimdi izin ver, Tanrımız Yahve’ye kurban kesmek için çölde üç gün yol alalım.’</verse>
				<verse number="19">Ama biliyorum, güçlü bir el zorlamadıkça Mısır Kralı gitmenize izin vermeyecek.</verse>
				<verse number="20">Elimi uzatacak ve aralarında şaşılası işler yaparak Mısır’ı cezalandıracağım. O zaman sizi salıverecek.</verse>
				<verse number="21">“Halkımın Mısırlılar’ın gözünde lütuf bulmasını sağlayacağım. Gittiğinizde eli boş gitmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="22">Her kadın Mısırlı komşusundan ya da konuğundan altın ve gümüş takılar, giysiler isteyecek. Oğullarınızı, kızlarınızı bunlarla süsleyeceksiniz. Mısırlılar’ı soyacaksınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Musa, “Ya bana inanmazlarsa?” dedi, “Sözümü dinlemez, ‘RAB sana görünmedi’ derlerse, ne olacak?”</verse>
				<verse number="2">RAB, “Elinde ne var?” diye sordu. Musa, “Değnek” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="3">RAB, “Onu yere at” dedi. Musa değneğini yere atınca, değnek yılan oldu. Musa yılandan kaçtı.</verse>
				<verse number="4">RAB, “Elini uzat, kuyruğundan tut” dedi. Musa elini uzatıp kuyruğunu tutunca yılan yine değnek oldu.</verse>
				<verse number="5">RAB, “Bunu yap ki, ataları İbrahim’in, İshak’ın, Yakup’un Tanrısı RAB’bin sana göründüğüne inansınlar” dedi.</verse>
				<verse number="6">Sonra, “Elini koynuna koy” dedi. Musa elini koynuna koydu. Çıkardığı zaman eli bir deri hastalığına yakalanmış, kar gibi bembeyaz olmuştu.</verse>
				<verse number="7">RAB, “Elini yine koynuna koy” dedi. Musa elini yine koynuna koydu. Çıkardığı zaman eli eski haline dönmüştü.</verse>
				<verse number="8">RAB, “Eğer sana inanmaz, ilk belirtiyi önemsemezlerse, ikinci belirtiye inanabilirler” dedi,</verse>
				<verse number="9">“Bu iki belirtiye de inanmaz, sözünü dinlemezlerse, Nil’den biraz su alıp kuru toprağa dök. Irmaktan aldığın su toprakta kana dönecek.”</verse>
				<verse number="10">Musa RAB’be, “Aman, ya Rab!” dedi, “Ben kulun ne geçmişte, ne de benimle konuşmaya başladığından bu yana iyi bir konuşmacı oldum. Çünkü dili ağır, tutuk biriyim.”</verse>
				<verse number="11">RAB, “Kim ağız verdi insana?” dedi, “İnsanı sağır, dilsiz, görür ya da görmez yapan kim? Ben değil miyim?</verse>
				<verse number="12">Şimdi git! Ben konuşmana yardımcı olacağım. Ne söylemen gerektiğini sana öğreteceğim.”</verse>
				<verse number="13">Musa, “Aman, ya Rab!” dedi, “Ne olur, benim yerime başkasını gönder.”</verse>
				<verse number="14">RAB Musa’ya öfkelendi ve, “Ağabeyin Levili Harun var ya!” dedi, “Bilirim, o iyi konuşur. Hem şu anda seni karşılamaya geliyor. Seni görünce sevinecek.</verse>
				<verse number="15">Onunla konuş, ne söylemesi gerektiğini anlat. İkinizin konuşmasına da yardımcı olacak, ne yapacağınızı size öğreteceğim.</verse>
				<verse number="16">O sana sözcülük edecek, senin yerine halkla konuşacak. Sen de onun için Tanrı gibi olacaksın.</verse>
				<verse number="17">Bu değneği eline al, çünkü belirtileri onunla gerçekleştireceksin.”</verse>
				<verse number="18">Musa kayınbabası Yitro’nun yanına döndü. Ona, “İzin ver, Mısır’daki soydaşlarımın yanına döneyim” dedi, “Bakayım, hâlâ yaşıyorlar mı?” Yitro, “Esenlikle git” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="19">RAB Midyan’da Musa’ya, “Mısır’a dön, çünkü canını almak isteyenlerin hepsi öldü” demişti.</verse>
				<verse number="20">Böylece Musa karısını, oğullarını eşeğe bindirdi; Tanrı’nın buyurduğu değneği de eline alıp Mısır’a doğru yola çıktı.</verse>
				<verse number="21">RAB Musa’ya, “Mısır’a döndüğünde, sana verdiğim güçle bütün şaşılası işleri firavunun önünde yapmaya bak” dedi, “Ama ben onu inatçı yapacağım. Halkı salıvermeyecek.</verse>
				<verse number="22">Sonra firavuna de ki, ‘RAB şöyle diyor: İsrail benim ilk oğlumdur.</verse>
				<verse number="23">Sana, bırak oğlum gitsin, bana tapsın, dedim. Ama sen onu salıvermeyi reddettin. Bu yüzden senin ilk oğlunu öldüreceğim.’ ”</verse>
				<verse number="24">RAB yolda, bir konaklama yerinde Musa’yla karşılaştı, onu öldürmek istedi.</verse>
				<verse number="25">O anda Sippora keskin bir taş alıp oğlunu sünnet etti, derisini Musa’nın ayaklarına dokundurdu. “Gerçekten sen bana kanlı güveysin” dedi.</verse>
				<verse number="26">Böylece RAB Musa’yı esirgedi. Sippora Musa’ya sünnetten ötürü “Kanlı güveysin” demişti.</verse>
				<verse number="27">RAB Harun’a, “Çöle, Musa’yı karşılamaya git” dedi. Harun gitti, onu Tanrı Dağı’nda karşılayıp öptü.</verse>
				<verse number="28">Musa duyurması için RAB’bin kendisine söylediği bütün sözleri ve gerçekleştirmesini buyurduğu bütün belirtileri Harun’a anlattı.</verse>
				<verse number="29">Musa’yla Harun varıp İsrail’in bütün ileri gelenlerini topladılar.</verse>
				<verse number="30">Harun RAB’bin Musa’ya söylemiş olduğu her şeyi onlara anlattı. Musa da halkın önünde belirtileri gerçekleştirdi.</verse>
				<verse number="31">Halk inandı; RAB’bin kendileriyle ilgilendiğini, çektikleri sıkıntıyı görmüş olduğunu duyunca, eğilip tapındılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Sonra Musa’yla Harun firavuna gidip şöyle dediler: “İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Halkımı bırak gitsin, çölde bana bayram yapsın.’ ”</verse>
				<verse number="2">Firavun, “RAB kim oluyor ki, O’nun sözünü dinleyip İsrail halkını salıvereyim?” dedi. “RAB’bi tanımıyorum. İsrailliler’in gitmesine izin vermeyeceğim.”</verse>
				<verse number="3">Musa’yla Harun, “İbraniler’in Tanrısı bizimle görüştü” diye yanıtladılar, “İzin ver, Tanrımız RAB’be kurban kesmek için çölde üç gün yol alalım. Yoksa bizi salgın hastalık ya da kılıçla cezalandırabilir.”</verse>
				<verse number="4">Mısır Firavunu, “Ey Musa ve Harun, niçin halkı işinden alıkoyuyorsunuz? Siz de işinizin başına dönün” dedi,</verse>
				<verse number="5">“Bakın, halkınız Mısırlılar’dan daha kalabalık, oysa siz onların işini engellemeye çalışıyorsunuz.”</verse>
				<verse number="6">Firavun o gün angaryacılara ve halkın başındaki görevlilere buyruk verdi:</verse>
				<verse number="7">“Kerpiç yapmak için artık halka saman vermeyeceksiniz. Gitsinler, kendi samanlarını kendileri toplasınlar.</verse>
				<verse number="8">Önceki gibi aynı sayıda kerpiç yapmalarını isteyin, kerpiç sayısını azaltmayın. Çünkü tembel insanlardır; bu yüzden, ‘Gidelim, Tanrımız’a kurban keselim’ diye bağrışıyorlar.</verse>
				<verse number="9">İşlerini ağırlaştırın ki, meşgul olsunlar, yalan sözlere kulak asmasınlar.”</verse>
				<verse number="10">Angaryacılarla görevliler gidip İsrailliler’e şöyle dediler: “Firavun diyor ki, ‘Artık size saman vermeyeceğim.</verse>
				<verse number="11">Gidin, nerede bulursanız oradan kendinize saman alın. Ancak işiniz hiç hafifletilmeyecek.’ ”</verse>
				<verse number="12">Böylece halk saman yerine anız toplamak üzere bütün Mısır’a dağıldı.</verse>
				<verse number="13">Angaryacılar, “Saman verildiği günlerdeki gibi gündelik görevlerinizi eksiksiz yerine getirin” diyerek onlara baskı yapıyordu.</verse>
				<verse number="14">Firavunun angaryacılarının atadığı İsrailli görevliler, “Niçin dün ve bugün daha önceki gibi gereken sayıda kerpiç yaptırmadınız?” diyerek dövüldüler.</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine İsrailli görevliler firavunun yanına varıp yakındılar: “Neden kullarına böyle davranıyorsun?</verse>
				<verse number="16">Neden bize saman verilmediği halde, ‘Kerpiç yapın!’ deniyor? İşte kulların dövülüyor, oysa suçlu senin kendi halkındır.”</verse>
				<verse number="17">Firavun, “Tembelsiniz siz, tembel!” diye karşılık verdi, “Bu yüzden ‘Gidip RAB’be kurban keselim’ diyorsunuz.</verse>
				<verse number="18">Haydi, işinizin başına dönün. Size saman verilmeyecek; yine de aynı sayıda kerpiç üreteceksiniz.”</verse>
				<verse number="19">Kendilerine, “Her gün üretmeniz gereken kerpiç sayısını azaltmayacaksınız” dendiğinde İsrailli görevliler zor durumda olduklarını anladılar.</verse>
				<verse number="20">Firavunun yanından ayrılınca, kendilerini bekleyen Musa’yla Harun’a çıkıştılar.</verse>
				<verse number="21">“RAB yaptığınızı görsün, cezanızı versin!” dediler, “Bizi firavunla görevlilerinin gözünde rezil ettiniz. Bizi öldürmeleri için ellerine bir kılıç verdiniz.”</verse>
				<verse number="22">Musa RAB’be döndü ve, “Ya Rab, niçin bu halka kötü davrandın?” dedi, “Beni bunun için mi gönderdin?</verse>
				<verse number="23">Senin adına firavunla konuşmaya gittim gideli firavun bu halka kötü davranıyor. Sen de kendi halkını kurtarmak için hiçbir şey yapmadın.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">RAB Musa’ya, “Firavuna ne yapacağımı şimdi göreceksin” dedi, “Güçlü elimden ötürü İsrail halkını salıverecek, güçlü elimden ötürü onları ülkesinden kovacak.”</verse>
				<verse number="2">Tanrı ayrıca Musa’ya, “Ben Yahve’yim ” dedi,</verse>
				<verse number="3">“İbrahim’e, İshak’a ve Yakup’a Her Şeye Gücü Yeten Tanrı olarak göründüm, ama onlara kendimi Yahve adıyla tanıtmadım.</verse>
				<verse number="4">Yabancı olarak yaşadıkları Kenan ülkesini kendilerine vermek üzere onlarla antlaşma yaptım.</verse>
				<verse number="5">Mısırlılar’ın köleleştirdiği İsrailliler’in iniltilerini duydum ve antlaşmamı hep andım.</verse>
				<verse number="6">“Onun için İsrailliler’e de ki, ‘Ben Yahve’yim. Sizi Mısırlılar’ın boyunduruğundan çıkaracak, onların kölesi olmaktan kurtaracağım. Onları ağır biçimde yargılayacak ve kudretli elimle sizi özgür kılacağım.</verse>
				<verse number="7">Sizi kendi halkım yapacak ve Tanrınız olacağım. O zaman sizi Mısırlılar’ın boyunduruğundan çıkaran Tanrınız Yahve’nin ben olduğumu bileceksiniz.</verse>
				<verse number="8">Sizi İbrahim’e, İshak’a ve Yakup’a vereceğime ant içtiğim topraklara götüreceğim. Orayı size mülk olarak vereceğim. Ben Yahve’yim.’ ”</verse>
				<verse number="9">Musa bunları İsrailliler’e anlattı, ama umutları kırıldığı ve ağır baskı altında oldukları için onu dinlemediler.</verse>
				<verse number="10">RAB Musa’ya, “Git, Mısır Firavunu’na İsrailliler’i ülkesinden salıvermesini söyle” dedi.</verse>
				<verse number="11">RAB Musa’ya, “Git, Mısır Firavunu’na İsrailliler’i ülkesinden salıvermesini söyle” dedi.</verse>
				<verse number="12">Ama Musa, “İsrailliler beni dinlemedikten sonra, firavun nasıl dinler?” diye karşılık verdi, “Zaten iyi konuşan biri değilim.”</verse>
				<verse number="13">RAB Musa ve Harun’la İsrailliler ve Mısır Firavunu hakkında konuştu. İsrailliler’i Mısır’dan çıkarmalarını buyurdu.</verse>
				<verse number="14">İsrailliler’in aile önderleri şunlardır: Yakup’un ilk oğlu Ruben’in oğulları: Hanok, Pallu, Hesron, Karmi. Ruben’in boyları bunlardır.</verse>
				<verse number="15">Şimon’un oğulları: Yemuel, Yamin, Ohat, Yakin, Sohar ve Kenanlı bir kadının oğlu Şaul. Şimon’un boyları bunlardır.</verse>
				<verse number="16">Kayıtlarına göre Levioğulları’nın adları şunlardır: Gerşon, Kehat, Merari. Levi 137 yıl yaşadı.</verse>
				<verse number="17">Gerşon’un oğulları boylarına göre şunlardır: Livni, Şimi.</verse>
				<verse number="18">Kehat’ın oğulları: Amram, Yishar, Hevron, Uzziel. Kehat 133 yıl yaşadı.</verse>
				<verse number="19">Merari’nin oğulları: Mahli, Muşi. Kayıtlarına göre Levi boyları bunlardır.</verse>
				<verse number="20">Amram halası Yokevet’le evlendi. Yokevet ona Harun’la Musa’yı doğurdu. Amram 137 yıl yaşadı.</verse>
				<verse number="21">Yishar’ın oğulları: Korah, Nefek, Zikri.</verse>
				<verse number="22">Uzziel’in oğulları: Mişael, Elsafan, Sitri.</verse>
				<verse number="23">Harun Nahşon’un kızkardeşi ve Amminadav’ın kızı Elişeva’yla evlendi. Elişeva ona Nadav, Avihu, Elazar ve İtamar’ı doğurdu.</verse>
				<verse number="24">Korah’ın oğulları: Assir, Elkana, Aviasaf. Korahlılar’ın boyları bunlardır.</verse>
				<verse number="25">Harun’un oğlu Elazar Putiel’in kızlarından biriyle evlendi. Karısı ona Pinehas’ı doğurdu. Boylarına göre Levili aile önderleri bunlardır.</verse>
				<verse number="26">RAB’bin, “İsrailliler’i ordular halinde Mısır’dan çıkarın” dediği Harun ve Musa bunlardır.</verse>
				<verse number="27">İsrailliler’i Mısır’dan çıkarmak için Mısır Firavunu ile konuşanlar da Musa’yla Harun’dur.</verse>
				<verse number="28">RAB Mısır’da Musa’yla konuştuğunda, ona, “Ben RAB’bim” dedi, “Sana söylediğim her şeyi Mısır Firavunu’na ilet.”</verse>
				<verse number="29">RAB Mısır’da Musa’yla konuştuğunda, ona, “Ben RAB’bim” dedi, “Sana söylediğim her şeyi Mısır Firavunu’na ilet.”</verse>
				<verse number="30">Musa RAB’bin huzurunda, “Ben iyi konuşan biri değilim” diye karşılık verdi, “Firavun beni nasıl dinler?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">RAB, “Bak, seni firavuna karşı Tanrı gibi yaptım” dedi, “Ağabeyin Harun senin peygamberin olacak.</verse>
				<verse number="2">Sana buyurduğum her şeyi ağabeyine anlat. O da firavuna İsrailliler’i ülkesinden salıvermesini söylesin.</verse>
				<verse number="3">Ben firavunu inatçı yapacağım ki, belirtilerimi ve şaşılası işlerimi Mısır’da artırabileyim.</verse>
				<verse number="4">Ama firavun sizi dinlemeyecek. O zaman elimi Mısır’ın üzerine koyacağım ve onları ağır biçimde cezalandırarak halkım İsrail’i ordular halinde Mısır’dan çıkaracağım.</verse>
				<verse number="5">Mısır’a karşı elimi kaldırdığım ve İsrailliler’i aralarından çıkardığım zaman Mısırlılar benim RAB olduğumu anlayacak.”</verse>
				<verse number="6">Musa’yla Harun RAB’bin buyurduğu gibi yaptılar.</verse>
				<verse number="7">Firavunla konuştuklarında Musa seksen, Harun seksen üç yaşındaydı.</verse>
				<verse number="8">RAB Musa’yla Harun’a şöyle dedi:</verse>
				<verse number="9">“Firavun size, ‘Bir mucize yapın’ dediğinde, söyle Harun’a, değneğini alıp firavunun önüne atsın. Değnek yılan olacak.”</verse>
				<verse number="10">Böylece Musa’yla Harun firavunun yanına gittiler ve RAB’bin buyurduğu gibi yaptılar. Harun değneğini firavunla görevlilerinin önüne attı. Değnek yılan oluverdi.</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine firavun kendi bilgelerini, büyücülerini çağırdı. Mısırlı büyücüler de büyüleriyle aynı şeyi yaptılar.</verse>
				<verse number="12">Her biri değneğini attı, değnekler yılan oldu. Ancak Harun’un değneği onların değneklerini yuttu.</verse>
				<verse number="13">Yine de, RAB’bin söylediği gibi firavun inat etti ve Musa’yla Harun’u dinlemedi.</verse>
				<verse number="14">RAB Musa’ya, “Firavun inat ediyor, halkı salıvermeyi reddediyor” dedi,</verse>
				<verse number="15">“Sabah git, firavun Nil’e inerken onu karşılamak için ırmak kıyısında bekle. Yılana dönüşen değneği eline al</verse>
				<verse number="16">ve ona de ki, ‘Halkımı salıver, çölde bana tapsınlar, demem için İbraniler’in Tanrısı RAB beni sana gönderdi. Ama sen şu ana kadar kulak asmadın.</verse>
				<verse number="17">Benim RAB olduğumu şundan anla, diyor RAB. İşte, elimdeki değneği ırmağın sularına vuracağım, sular kana dönecek.</verse>
				<verse number="18">Irmaktaki balıklar ölecek, ırmak leş gibi kokacak, Mısırlılar artık ırmağın suyunu içemeyecekler.’ ”</verse>
				<verse number="19">Sonra RAB Musa’ya şöyle buyurdu: “Harun’a de ki, ‘Değneğini al ve elini Mısır’ın suları üzerine –ırmakları, kanalları, havuzları, bütün su birikintileri üzerine– uzat, hepsi kana dönsün. Bütün Mısır’da tahta ve taş kaplardaki sular bile kana dönecek.’ ”</verse>
				<verse number="20">Musa’yla Harun RAB’bin buyurduğu gibi yaptılar. Harun firavunla görevlilerinin gözü önünde değneğini kaldırıp ırmağın sularına vurdu. Bütün sular kana dönüştü.</verse>
				<verse number="21">Irmaktaki balıklar öldü, ırmak kokmaya başladı. Mısırlılar ırmağın suyunu içemez oldular. Mısır’ın her yerinde kan vardı.</verse>
				<verse number="22">Mısırlı büyücüler de kendi büyüleriyle aynı şeyi yaptılar. RAB’bin söylediği gibi firavun inat etti ve Musa’yla Harun’u dinlemedi.</verse>
				<verse number="23">Olanlara aldırmadan sarayına döndü.</verse>
				<verse number="24">Mısırlılar içecek su bulmak için ırmak kıyısını kazmaya koyuldular. Çünkü ırmağın suyunu içemiyorlardı.</verse>
				<verse number="25">RAB’bin ırmağı vurmasının üzerinden yedi gün geçti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi: “Firavunun yanına git ve ona de ki, ‘RAB şöyle diyor: Halkımı salıver, bana tapsınlar.</verse>
				<verse number="2">Eğer halkımı salıvermeyi reddedersen, bütün ülkeni kurbağalarla cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="3">Irmak kurbağalarla dolup taşacak. Kurbağalar çıkıp sarayına, yatak odana, yatağına, görevlilerinin ve halkının evlerine, fırınlarına, hamur teknelerine girecekler.</verse>
				<verse number="4">Senin, halkının, bütün görevlilerinin üstüne sıçrayacaklar.’</verse>
				<verse number="5">“Harun’a de ki, ‘Elindeki değneği ırmakların, kanalların, havuzların üzerine uzatıp kurbağaları çıkart; Mısır’ı kurbağalar kaplasın.’ ”</verse>
				<verse number="6">Böylece Harun elini Mısır’ın suları üzerine uzattı; kurbağalar çıkıp Mısır’ı kapladı.</verse>
				<verse number="7">Ancak büyücüler de kendi büyüleriyle aynı şeyi yaptılar ve ülkeye kurbağaları saldılar.</verse>
				<verse number="8">Firavun Musa’yla Harun’u çağırtıp, “RAB’be dua edin, benim ve halkımın üzerinden kurbağaları uzaklaştırsın” dedi, “O zaman halkınızı RAB’be kurban kessinler diye salıvereceğim.”</verse>
				<verse number="9">Musa, “Sen karar ver” diye karşılık verdi, “Bunu sana bırakıyorum. Kurbağalar senden ve evlerinden uzak dursun, yalnız ırmakta kalsınlar diye senin, görevlilerin ve halkın için ne zaman dua edeyim?”</verse>
				<verse number="10">Firavun, “Yarın” dedi. Musa, “Peki, dediğin gibi olsun” diye karşılık verdi, “Böylece bileceksin ki, Tanrımız RAB gibisi yoktur.</verse>
				<verse number="11">Kurbağalar senden, evlerinden, görevlilerinden, halkından uzaklaşacak, yalnız ırmakta kalacaklar.”</verse>
				<verse number="12">Musa’yla Harun firavunun yanından ayrıldılar. Musa RAB’bin firavunun başına getirdiği kurbağa belası için RAB’be feryat etti.</verse>
				<verse number="13">RAB Musa’nın isteğini yerine getirdi. Kurbağalar evlerde, avlularda, tarlalarda öldüler.</verse>
				<verse number="14">Kurbağaları yığın yığın topladılar. Ülke kokudan geçilmez oldu.</verse>
				<verse number="15">Ancak firavun ülkenin rahatladığını görünce, RAB’bin söylediği gibi inatçılık etti ve Musa’yla Harun’u dinlemedi.</verse>
				<verse number="16">RAB Musa’ya şöyle dedi: “Harun’a de ki, ‘Değneğini uzatıp yere vur, yerdeki toz sivrisineğe dönüşsün, bütün Mısır’ı kaplasın.’ ”</verse>
				<verse number="17">Öyle yaptılar. Harun elindeki değneği uzatıp yere vurunca, insanlarla hayvanların üzerine sivrisinekler üşüştü. Mısır’da yerin bütün tozu sivrisineğe dönüştü.</verse>
				<verse number="18">Büyücüler de kendi büyüleriyle tozu sivrisineğe dönüştürmek istedilerse de başaramadılar. İnsanların, hayvanların üzerini sivrisinek kapladı.</verse>
				<verse number="19">Büyücüler firavuna, “Bu işte Tanrı’nın parmağı var” dediler. Ne var ki, RAB’bin söylediği gibi firavun inat etti, Musa’yla Harun’u dinlemedi.</verse>
				<verse number="20">RAB Musa’ya şöyle dedi: “Sabah erkenden kalk, firavun ırmağa inerken onu karşıla ve şöyle de: ‘RAB diyor ki, halkımı salıver, bana tapsınlar.</verse>
				<verse number="21">Halkımı salıvermezsen senin, görevlilerinin, halkının, evlerinin üzerine at sineği yağdıracağım. Mısırlılar’ın evleri ve üzerinde yaşadıkları topraklar at sinekleriyle dolup taşacak.</verse>
				<verse number="22">“ ‘Ama o gün halkımın yaşadığı Goşen bölgesinde farklı davranacağım. Orada at sineği olmayacak. Böylece bileceksin ki, bu ülkede RAB benim.</verse>
				<verse number="23">Kendi halkımla senin halkın arasına fark koyacağım. Yarın bu belirti gerçekleşecek.’ ”</verse>
				<verse number="24">RAB dediğini yaptı. Firavunun sarayına, görevlilerinin evlerine sürü sürü at sineği gönderdi. Mısır at sineği yüzünden baştan sona harap oldu.</verse>
				<verse number="25">Firavun Musa’yla Harun’u çağırtıp, “Gidin, bu ülkede Tanrınız’a kurban kesin” dedi.</verse>
				<verse number="26">Musa, “Bu doğru olmaz” diye karşılık verdi, “Çünkü Mısırlılar Tanrımız RAB’be kurban kesmeyi iğrenç sayıyorlar. İğrenç saydıkları bu şeyi gözlerinin önünde yaparsak bizi taşlamazlar mı?</verse>
				<verse number="27">Tanrımız RAB’be kurban kesmek için, bize buyurduğu gibi üç gün çölde yol almalıyız.”</verse>
				<verse number="28">Firavun, “Çölde Tanrınız RAB’be kurban kesmeniz için sizi salıveriyorum” dedi, “Yalnız çok uzağa gitmeyeceksiniz. Şimdi benim için dua edin.”</verse>
				<verse number="29">Musa, “Yarın at sineklerini firavunun, görevlilerinin, halkının üzerinden uzaklaştırsın diye, yanından ayrılır ayrılmaz RAB’be dua edeceğim” dedi, “Yalnız firavun RAB’be kurban kesmek için halkın gitmesini önleyerek bizi yine aldatmamalı.”</verse>
				<verse number="30">Musa firavunun yanından çıkıp RAB’be dua etti.</verse>
				<verse number="31">RAB Musa’nın isteğini yerine getirdi; firavunun, görevlilerinin, halkının üzerinden at sineklerini uzaklaştırdı. Tek sinek kalmadı.</verse>
				<verse number="32">Öyleyken, firavun bir kez daha inatçılık etti ve halkı salıvermedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi: “Firavunun yanına git ve ona de ki, ‘İbraniler’in Tanrısı RAB şöyle diyor: Halkımı salıver, bana tapsınlar.</verse>
				<verse number="2">Salıvermeyi reddeder, onları tutmakta diretirsen,</verse>
				<verse number="3">RAB’bin eli kırlardaki hayvanlarınızı –atları, eşekleri, develeri, sığırları, davarları– büyük kırıma uğratarak sizi cezalandıracak.</verse>
				<verse number="4">RAB İsrailliler’le Mısırlılar’ın hayvanlarına farklı davranacak. İsrailliler’in hayvanlarından hiçbiri ölmeyecek.’ ”</verse>
				<verse number="5">RAB zamanı da belirleyerek, “Yarın ülkede bunu yapacağım” dedi.</verse>
				<verse number="6">Ertesi gün RAB dediğini yaptı: Mısırlılar’ın hayvanları büyük çapta öldü. Ama İsrailliler’in hayvanlarından hiçbiri ölmedi.</verse>
				<verse number="7">Firavun adam gönderdi, İsrailliler’in bir tek hayvanının bile ölmediğini öğrendi. Öyleyken, inat etti ve halkı salıvermedi.</verse>
				<verse number="8">RAB Musa’yla Harun’a, “Yanınıza iki avuç dolusu ocak kurumu alın” dedi, “Musa kurumu firavunun önünde göğe doğru savursun.</verse>
				<verse number="9">Kurum bütün Mısır’ın üzerinde ince bir toza dönüşecek; ülkenin her yanındaki insanların, hayvanların bedenlerinde irinli çıbanlar çıkacak.”</verse>
				<verse number="10">Böylece Musa’yla Harun ocak kurumu alıp firavunun önünde durdular. Musa kurumu göğe doğru savurdu. İnsanlarda ve hayvanlarda irinli çıbanlar çıktı.</verse>
				<verse number="11">Büyücüler çıbandan ötürü Musa’nın karşısında duramaz oldular. Çünkü bütün Mısırlılar’da olduğu gibi onlarda da çıbanlar çıkmıştı.</verse>
				<verse number="12">RAB firavunu inatçı yaptı, RAB’bin Musa’ya söylediği gibi, firavun Musa’yla Harun’u dinlemedi.</verse>
				<verse number="13">RAB Musa’ya şöyle dedi: “Sabah erkenden kalkıp firavunun huzuruna çık, de ki, ‘İbraniler’in Tanrısı RAB şöyle diyor: Halkımı salıver, bana tapsınlar.</verse>
				<verse number="14">Yoksa bu kez senin, görevlilerinin, halkının üzerine bütün belalarımı yağdıracağım. Öyle ki, bu dünyada benim gibisi olmadığını öğrenesin.</verse>
				<verse number="15">Çünkü elimi kaldırıp seni ve halkını salgın hastalıkla vurmuş olsaydım, yeryüzünden silinmiş olurdun.</verse>
				<verse number="16">Gücümü sana göstermek, adımı bütün dünyaya tanıtmak için seni ayakta tuttum.</verse>
				<verse number="17">Hâlâ halkımı salıvermiyor, onlara üstünlük taslıyorsun.</verse>
				<verse number="18">Bu yüzden, yarın bu saatlerde Mısır’a tarihinde görülmemiş ağır bir dolu yağdıracağım.</verse>
				<verse number="19">Şimdi buyruk ver, hayvanların ve kırda neyin varsa hepsi sığınaklara konsun. Dolu yağınca, eve getirilmeyen, kırda kalan bütün insanlarla hayvanlar ölecek.’ ”</verse>
				<verse number="20">Firavunun görevlileri arasında RAB’bin uyarısından korkanlar köleleriyle hayvanlarını çabucak evlerine getirdiler.</verse>
				<verse number="21">RAB’bin uyarısını önemsemeyenler ise köleleriyle hayvanlarını tarlada bıraktı.</verse>
				<verse number="22">RAB Musa’ya, “Elini göğe doğru uzat” dedi, “Mısır’ın her yerine, insanların, hayvanların, kırdaki bütün bitkilerin üzerine dolu yağsın.”</verse>
				<verse number="23">Musa değneğini göğe doğru uzatınca RAB gök gürlemeleri ve dolu gönderdi. Yıldırım düştü. RAB Mısır’a dolu yağdırdı.</verse>
				<verse number="24">Şiddetli dolu yağıyor, sürekli şimşek çakıyordu. Mısır Mısır olalı böylesi bir dolu görmemişti.</verse>
				<verse number="25">Dolu Mısır’da insandan hayvana dek kırdaki her şeyi, bütün bitkileri mahvetti, bütün ağaçları kırdı.</verse>
				<verse number="26">Yalnız İsrailliler’in yaşadığı Goşen bölgesine dolu düşmedi.</verse>
				<verse number="27">Firavun Musa’yla Harun’u çağırtarak, “Bu kez günah işledim” dedi, “RAB haklı, ben ve halkım haksızız.</verse>
				<verse number="28">RAB’be dua edin, yeter bu gök gürlemeleri ve dolu. Sizi salıvereceğim, artık burada kalmayacaksınız.”</verse>
				<verse number="29">Musa, “Kentten çıkınca, ellerimi RAB’be uzatacağım” dedi, “Gök gürlemeleri duracak, artık dolu yağmayacak. Böylece dünyanın RAB’be ait olduğunu bileceksin.</verse>
				<verse number="30">Ama biliyorum, sen ve görevlilerin RAB Tanrı’dan hâlâ korkmuyorsunuz.”</verse>
				<verse number="31">Keten ve arpa mahvolmuştu; çünkü arpa başak vermiş, keten çiçek açmıştı.</verse>
				<verse number="32">Ama buğday ve kızıl buğday henüz bitmediği için zarar görmemişti.</verse>
				<verse number="33">Musa firavunun yanından ayrılıp kentten çıktı. Ellerini RAB’be uzattı. Gök gürlemesi ve dolu durdu, yağmur dindi.</verse>
				<verse number="34">Firavun yağmurun, dolunun, gök gürlemesinin kesildiğini görünce, yine günah işledi. Hem kendisi, hem görevlileri inat ettiler.</verse>
				<verse number="35">RAB’bin Musa aracılığıyla söylediği gibi, firavun inat ederek İsrailliler’i salıvermedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">RAB Musa’ya, “Firavunun yanına git” dedi, “Belirtilerimi aralarında göstermek için firavunla görevlilerini inatçı yaptım.</verse>
				<verse number="2">Mısır’la nasıl alay ettiğimi, aralarında gösterdiğim belirtileri sen de çocuklarına, torunlarına anlat ki, benim RAB olduğumu bilesiniz.”</verse>
				<verse number="3">Musa’yla Harun firavunun yanına varıp şöyle dediler: “İbraniler’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Ne zamana dek alçakgönüllü olmayı reddedeceksin? Halkımı salıver, bana tapsınlar.</verse>
				<verse number="4">Halkımı salıvermeyi reddedersen, yarın ülkene çekirgeler göndereceğim.</verse>
				<verse number="5">Yeryüzünü öylesine kaplayacaklar ki, toprak görünmez olacak. Doludan kurtulan ürünlerinizi, kırda biten bütün ağaçlarınızı yiyecekler.</verse>
				<verse number="6">Evlerine, bütün görevlilerinin, bütün Mısırlılar’ın evlerine çekirge dolacak. Ne babaların, ne ataların ömürlerince böylesini görmediler.’ ” Sonra Musa dönüp firavunun yanından ayrıldı.</verse>
				<verse number="7">Görevlileri firavuna, “Ne zamana dek bu adam bize tuzak kuracak?” dediler, “Bırak gitsinler, Tanrıları RAB’be tapsınlar. Mısır harap oldu, hâlâ anlamıyor musun?”</verse>
				<verse number="8">Böylece, Musa’yla Harun’u firavunun yanına geri getirdiler. Firavun, “Gidin, Tanrınız RAB’be tapın” dedi, “Ama kimler gidecek?”</verse>
				<verse number="9">Musa, “Genç, yaşlı hep birlikte gideceğiz” dedi, “Oğullarımızı, kızlarımızı, davarlarımızı, sığırlarımızı yanımıza alacağız. Çünkü RAB’be bayram yapmalıyız.”</verse>
				<verse number="10">Firavun, “Alın çoluk çocuğunuzu, gidin gidebilirseniz, RAB yardımcınız olsun!” dedi, “Bakın, kötü niyetiniz ne kadar açık.</verse>
				<verse number="11">Olmaz. Yalnız erkekler gidip RAB’be tapsın. Zaten istediğiniz de bu.” Sonra Musa’yla Harun firavunun yanından kovuldular.</verse>
				<verse number="12">RAB Musa’ya, “Elini Mısır’ın üzerine uzat” dedi, “Çekirge yağsın; ülkenin bütün bitkilerini, doludan kurtulan her şeyi yesinler.”</verse>
				<verse number="13">Musa değneğini Mısır’ın üzerine uzattı. Bütün o gün ve gece RAB ülkede doğu rüzgarı estirdi. Sabah olunca da doğu rüzgarı çekirgeleri getirdi.</verse>
				<verse number="14">Mısır’ın üzerinde uçuşan çekirgeler ülkeyi boydan boya kapladı. Öyle çoktular ki, böylesi hiçbir zaman görülmedi, kuşaklar boyu da görülmeyecek.</verse>
				<verse number="15">Toprağın üzerini öyle kapladılar ki, ülke kapkara kesildi. Bütün bitkileri, dolunun zarar vermediği ağaçlarda kalan meyvelerin hepsini yediler. Mısır’ın hiçbir yerinde, ne ağaçlarda, ne de kırdaki bitkilerde yeşillik kalmadı.</verse>
				<verse number="16">Firavun acele Musa’yla Harun’u çağırttı. “Tanrınız RAB’be ve size karşı günah işledim” dedi,</verse>
				<verse number="17">“Lütfen bir kez daha günahımı bağışlayın ve Tanrınız RAB’be dua edin; bu ölümcül belayı üzerimden uzaklaştırsın.”</verse>
				<verse number="18">Musa firavunun yanından çıkıp RAB’be dua etti.</verse>
				<verse number="19">RAB rüzgarı çok şiddetli batı rüzgarına döndürdü. Rüzgar çekirgeleri sürükleyip Kamış Denizi’ne döktü. Mısır’da tek çekirge kalmadı.</verse>
				<verse number="20">Ama RAB firavunu inatçı yaptı. Firavun İsrailliler’i salıvermedi.</verse>
				<verse number="21">RAB Musa’ya, “Elini göğe doğru uzat” dedi, “Mısır’ı hissedilebilir bir karanlık kaplasın.”</verse>
				<verse number="22">Musa elini göğe doğru uzattı, Mısır üç gün koyu karanlığa gömüldü.</verse>
				<verse number="23">Üç gün boyunca kimse kimseyi göremez, yerinden kımıldayamaz oldu. Yalnız İsrailliler’in yaşadığı yerler aydınlıktı.</verse>
				<verse number="24">Firavun Musa’yı çağırttı. “Gidin, RAB’be tapın” dedi, “Yalnız davarlarınızla sığırlarınız alıkonacak. Çoluk çocuğunuz sizinle birlikte gidebilir.”</verse>
				<verse number="25">Musa, “Ama Tanrımız RAB’be kurban kesmemiz için bize kurbanlık ve yakmalık sunular da vermelisin” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="26">“Hayvanlarımızı da yanımıza almalıyız. Bir tırnak bile kalmamalı burada. Çünkü Tanrımız RAB’be tapmak için bazı hayvanları kullanacağız. Oraya varmadıkça hangi hayvanları RAB’be sunacağımızı bilemeyiz.”</verse>
				<verse number="27">Ancak RAB firavunu inatçı yaptı, firavun İsrailliler’i salıvermeye yanaşmadı.</verse>
				<verse number="28">Musa’ya, “Git başımdan” dedi, “Sakın bir daha karşıma çıkma. Yüzümü gördüğün gün ölürsün.”</verse>
				<verse number="29">Musa, “Dediğin gibi olsun” diye karşılık verdi, “Bir daha yüzünü görmeyeceğim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">RAB Musa’ya, “Firavunun ve Mısır’ın başına bir bela daha getireceğim” dedi, “O zaman gitmenize izin verecek, sizi buradan adeta kovacak.</verse>
				<verse number="2">Halkına söyle, kadın erkek herkes komşusundan altın, gümüş eşya istesin.”</verse>
				<verse number="3">RAB İsrail halkının Mısırlılar’ın gözünde lütuf bulmasını sağladı. Musa da Mısır’da, firavunun görevlilerinin ve halkın gözünde çok büyüdü.</verse>
				<verse number="4">Musa firavuna şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Gece yarısı Mısır’ı boydan boya geçeceğim.</verse>
				<verse number="5">Tahtında oturan firavunun ilk çocuğundan, değirmendeki kadın kölenin ilk çocuğuna kadar, hayvanlar dahil Mısır’daki bütün ilk doğanlar ölecek.</verse>
				<verse number="6">Bütün Mısır’da benzeri ne görülmüş, ne de görülecek büyük bir feryat kopacak.</verse>
				<verse number="7">İsrailliler’e ya da hayvanlarına bir köpek bile havlamayacak.’ O zaman RAB’bin İsrailliler’le Mısırlılar’a nasıl farklı davrandığını anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="8">Bu görevlilerinin hepsi gelip önümde eğilecek, ‘Sen ve seni izleyenler, gidin!’ diyecekler. Ondan sonra gideceğim.” Musa firavunun yanından büyük bir öfkeyle ayrıldı.</verse>
				<verse number="9">RAB Musa’ya, “Mısır’da şaşılası işlerim çoğalsın diye firavun sizi dinlemeyecek” demişti.</verse>
				<verse number="10">Musa’yla Harun firavunun önünde bütün bu şaşılası işleri yaptılar. Ama RAB firavunu inatçı yaptı. Firavun İsrailliler’i ülkesinden salıvermedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">RAB Mısır’da Musa’yla Harun’a, “Bu ay sizin için ilk ay, yılın ilk ayı olacak” dedi,</verse>
				<verse number="2">RAB Mısır’da Musa’yla Harun’a, “Bu ay sizin için ilk ay, yılın ilk ayı olacak” dedi,</verse>
				<verse number="3">“Bütün İsrail topluluğuna bildirin: Bu ayın onunda herkes ailesine göre kendi ev halkına birer kuzu alacak.</verse>
				<verse number="4">Eğer bir kuzu bir aileye çok geliyorsa, aile bireylerinin sayısı ve herkesin yiyeceği miktar hesaplanacak ve aile kuzuyu en yakın komşusuyla paylaşabilecek.</verse>
				<verse number="5">Koyun ya da keçilerden seçeceğiniz hayvan kusursuz, erkek ve bir yaşında olmalı.</verse>
				<verse number="6">Ayın on dördüne kadar ona bakacaksınız. O akşamüstü bütün İsrail topluluğu hayvanları boğazlayacak.</verse>
				<verse number="7">Hayvanın kanını alıp, etin yeneceği evin yan ve üst kapı sövelerine sürecekler.</verse>
				<verse number="8">O gece ateşte kızartılmış et mayasız ekmek ve acı otlarla yenmelidir.</verse>
				<verse number="9">Eti çiğ veya haşlanmış olarak değil, başı, bacakları, bağırsakları ve işkembesiyle birlikte kızartarak yiyeceksiniz.</verse>
				<verse number="10">Sabaha kadar bitirmelisiniz. Artakalan olursa, sabah ateşte yakacaksınız.</verse>
				<verse number="11">Eti şöyle yemelisiniz: Beliniz kuşanmış, çarıklarınız ayağınızda, değneğiniz elinizde olmalı. Eti çabuk yemelisiniz. Bu RAB’bin Fısıh kurbanıdır.</verse>
				<verse number="12">“O gece Mısır’dan geçeceğim. Hem insanların hem de hayvanların bütün ilk doğanlarını öldüreceğim. Mısır’ın bütün ilahlarını yargılayacağım. Ben RAB’bim.</verse>
				<verse number="13">Bulunduğunuz evlerin üzerindeki kan sizin için belirti olacak. Kanı görünce üzerinizden geçeceğim. Mısır’ı cezalandırırken ölüm saçan size hiçbir zarar vermeyecek.</verse>
				<verse number="14">Bu gün sizin için anma günü olacak. Bu günü RAB’bin bayramı olarak kutlayacaksınız. Gelecek kuşaklarınız boyunca sürekli bir kural olarak bu günü kutlayacaksınız.”</verse>
				<verse number="15">“Yedi gün mayasız ekmek yiyeceksiniz. İlk gün evlerinizden mayayı kaldıracaksınız. Kim bu yedi gün içinde mayalı bir şey yerse, İsrail’den atılacaktır.</verse>
				<verse number="16">Birinci ve yedinci günler kutsal toplantı yapacaksınız. O günler hiçbir iş yapılmayacak. Herkes yalnız kendi yiyeceğini hazırlayacak.</verse>
				<verse number="17">Mayasız Ekmek Bayramı’nı kutlayacaksınız, çünkü sizi ordular halinde o gün Mısır’dan çıkardım. Bu günü kalıcı bir kural olarak kuşaklarınız boyunca kutlayacaksınız.</verse>
				<verse number="18">Birinci ayın on dördüncü gününün akşamından yirmi birinci gününün akşamına kadar mayasız ekmek yiyeceksiniz.</verse>
				<verse number="19">Evlerinizde yedi gün maya bulunmayacak. Mayalı bir şey yiyen yerli yabancı herkes İsrail topluluğundan atılacaktır.</verse>
				<verse number="20">Mayalı bir şey yemeyeceksiniz. Yaşadığınız her yerde mayasız ekmek yiyeceksiniz.”</verse>
				<verse number="21">Musa İsrail’in bütün ileri gelenlerini çağırtarak onlara şöyle dedi: “Hemen gidin, aileleriniz için kendinize davarlar seçip Fısıh kurbanı olarak boğazlayın.</verse>
				<verse number="22">Bir demet mercanköşkotu alın, leğendeki kana batırıp kanı kapılarınızın yan ve üst sövelerine sürün. Sabaha kadar kimse evinden çıkmasın.</verse>
				<verse number="23">RAB Mısırlılar’ı öldürmek için gelecek, kapılarınızın yan ve üst sövelerindeki kanı görünce üzerinden geçecek, ölüm saçanın evlerinize girip sizi öldürmesine izin vermeyecek.</verse>
				<verse number="24">“Sen ve çocukların kalıcı bir kural olarak bu olayı kutlayacaksınız.</verse>
				<verse number="25">RAB’bin size söz verdiği topraklara girdiğiniz zaman bu töreye uyacaksınız.</verse>
				<verse number="26">Çocuklarınız size, ‘Bu törenin anlamı nedir?’ diye sorduklarında,</verse>
				<verse number="27">‘Bu RAB’bin Fısıh kurbanıdır’ diyeceksiniz, ‘Çünkü RAB Mısırlılar’ı öldürürken evlerimizin üzerinden geçerek bizi bağışladı.’ ” İsrailliler eğilip tapındılar.</verse>
				<verse number="28">Sonra gidip RAB’bin Musa’yla Harun’a verdiği buyruğu eksiksiz uyguladılar.</verse>
				<verse number="29">Gece yarısı RAB tahtında oturan firavunun ilk çocuğundan zindandaki tutsağın ilk çocuğuna kadar Mısır’daki bütün insanların ve hayvanların ilk doğanlarını öldürdü.</verse>
				<verse number="30">O gece firavunla görevlileri ve bütün Mısırlılar uyandı. Büyük feryat koptu. Çünkü ölüsü olmayan ev yoktu.</verse>
				<verse number="31">Aynı gece firavun Musa’yla Harun’u çağırttı ve, “Kalkın!” dedi, “Siz ve İsrailliler halkımın arasından çıkıp gidin, istediğiniz gibi RAB’be tapın.</verse>
				<verse number="32">Dediğiniz gibi davarlarınızı, sığırlarınızı da alın götürün. Beni de kutsayın!”</verse>
				<verse number="33">İsrailliler’in ülkeyi hemen terk etmesi için Mısırlılar diretti. “Yoksa hepimiz öleceğiz!” diyorlardı.</verse>
				<verse number="34">Böylece halk mayası henüz katılmamış hamurunu aldı, giysilere sarılı hamur teknelerini omuzlarında taşıdı.</verse>
				<verse number="35">İsrailliler Musa’nın dediğini yapmış, Mısırlılar’dan altın, gümüş eşya ve giysi istemişlerdi.</verse>
				<verse number="36">RAB İsrailliler’in Mısırlılar’ın gözünde lütuf bulmasını sağladı. Mısırlılar onlara istediklerini verdiler. Böylece İsrailliler onları soydular.</verse>
				<verse number="37">İsrailliler kadın ve çocukların dışında altı yüz bin kadar erkekle yaya olarak Ramses’ten Sukkot’a doğru yola çıktılar.</verse>
				<verse number="38">Daha pek çok kişi de onlarla birlikte gitti. Yanlarında çok sayıda davar ve sığır vardı.</verse>
				<verse number="39">Mısır’dan getirdikleri hamurla mayasız pide pişirdiler. Maya yoktu. Çünkü Mısır’dan kovulmuşlar, kendilerine azık hazırlayacak zaman bulamamışlardı.</verse>
				<verse number="40">İsrailliler Mısır’da dört yüz otuz yıl yaşadı.</verse>
				<verse number="41">Dört yüz otuz yılın sonuncu günü RAB’bin halkı ordular halinde Mısır’ı terk etti.</verse>
				<verse number="42">O gece RAB İsrailliler’i Mısır’dan çıkarmak için sürekli bekledi. İsrailliler de kuşaklar boyunca aynı gece RAB’bi yüceltmek için uyanık olmalıdır.</verse>
				<verse number="43">RAB Musa’yla Harun’a şöyle dedi: “Fısıh Bayramı’nın kuralları şunlardır: Hiçbir yabancı Fısıh etini yemeyecek.</verse>
				<verse number="44">Ama satın aldığınız köleler sünnet edildikten sonra ondan yiyebilir.</verse>
				<verse number="45">Konuklar ve ücretli işçiler ondan yemeyecek.</verse>
				<verse number="46">Fısıh eti evde yenmeli, evin dışına çıkarılmamalı. Kemikleri kırmayacaksınız.</verse>
				<verse number="47">Bütün İsrail topluluğu Fısıh Bayramı’nı kutlayacak.</verse>
				<verse number="48">Yanınızdaki yabancı bir konuk RAB’bin Fısıh Bayramı’nı kutlamak isterse, önce evindeki bütün erkekler sünnet edilmeli; sonra yerel halktan biri gibi İsrail halkına katılıp bayramı kutlayabilir. Ama sünnetsiz biri Fısıh etini yemeyecektir.</verse>
				<verse number="49">Ülkede doğan için de, aranızda yaşayan yabancı için de aynı kural geçerlidir.”</verse>
				<verse number="50">İsrailliler RAB’bin Musa’yla Harun’a verdiği buyruğu eksiksiz yerine getirdiler.</verse>
				<verse number="51">O gün RAB İsrailliler’i ordular halinde Mısır’dan çıkardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">RAB Musa’ya, “Bütün ilk doğanları bana adayın” dedi, “İsrailliler arasında insan olsun, hayvan olsun her rahmin ilk ürünü bana aittir.”</verse>
				<verse number="2">RAB Musa’ya, “Bütün ilk doğanları bana adayın” dedi, “İsrailliler arasında insan olsun, hayvan olsun her rahmin ilk ürünü bana aittir.”</verse>
				<verse number="3">Musa halka, “Mısır’dan, köle olduğunuz ülkeden çıktığınız bugünü anımsayın” dedi, “Çünkü RAB güçlü eliyle sizi oradan çıkardı. Mayalı hiçbir şey yenmeyecek.</verse>
				<verse number="4">Bugün Aviv ayında buradan ayrılıyorsunuz.</verse>
				<verse number="5">RAB sizi Kenan, Hitit, Amor, Hiv ve Yevus topraklarına, atalarınıza vereceğine ant içtiği süt ve bal akan ülkeye götürdüğü zaman bu ay şu törelere uyacaksınız:</verse>
				<verse number="6">Yedi gün mayasız ekmek yiyecek, yedinci gün RAB’be bayram yapacaksınız.</verse>
				<verse number="7">O yedi gün içinde yalnız mayasız ekmek yiyeceksiniz. Aranızda ve ülkenizin hiçbir yerinde mayalı bir şey görülmeyecek.</verse>
				<verse number="8">O gün oğullarınıza, ‘Mısır’dan çıktığımızda RAB’bin bizim için yaptıklarından dolayı bunları yapıyoruz’ diye anlatacaksınız.</verse>
				<verse number="9">Bu elinizde bir belirti ve alnınızda bir anma işareti olacak; öyle ki, RAB’bin yasası hep ağzınızda olsun. Çünkü RAB güçlü eliyle sizi Mısır’dan çıkardı.</verse>
				<verse number="10">Siz de her yıl belirlenen tarihte bu kuralı uygulamalısınız.</verse>
				<verse number="11">“RAB size ve atalarınıza ant içerek söz verdiği gibi sizi Kenan topraklarına getirecektir. Orayı size verdiği zaman,</verse>
				<verse number="12">ilk doğan erkek çocuklarınızın ve hayvanlarınızın hepsini RAB’be adayacaksınız. Çünkü bunlar RAB’be aittir.</verse>
				<verse number="13">İlk doğan her sıpanın bedelini bir kuzuyla ödeyin. Bedelini ödemezseniz, boynunu kırın. Bütün ilk doğan erkek çocuklarınızın bedelini ödemelisiniz.</verse>
				<verse number="14">“İlerde oğullarınız size, ‘Bunun anlamı ne?’ diye sorduklarında, ‘RAB bizi güçlü eliyle Mısır’dan, köle olduğumuz ülkeden çıkardı’ diye yanıtlarsınız,</verse>
				<verse number="15">‘Firavun bizi salıvermemekte diretince, RAB Mısır’da insanların ve hayvanların bütün ilk doğanlarını öldürdü. İşte bunun için hayvanların ilk doğan erkek yavrularını RAB’be kurban ediyoruz. İlk doğan erkek çocuklarımızın bedelini ise bir hayvanla ödüyoruz.’</verse>
				<verse number="16">Bu uygulama elinizde bir belirti ve alnınızda bir anma işareti olacak; RAB’bin bizi Mısır’dan güçlü eliyle çıkardığını anımsatacak.”</verse>
				<verse number="17">Firavun İsrailliler’i salıverdiğinde, Filist yöresi yakın olmasına karşın, Tanrı onları oradan götürmedi. Çünkü, “Halk savaşla karşılaşınca, düşüncelerini değiştirip Mısır’a geri dönebilir” diye düşündü.</verse>
				<verse number="18">Halkı çöl yolundan Kamış Denizi’ne doğru dolaştırdı. İsrailliler Mısır’dan silahlı çıkmışlardı.</verse>
				<verse number="19">Musa Yusuf’un kemiklerini yanına almıştı. Çünkü Yusuf İsrail’in oğullarına, “Tanrı kesinlikle size yardım edecek, kemiklerimi buradan götüreceksiniz” diye sıkı sıkı ant içirmişti.</verse>
				<verse number="20">Sukkot’tan ayrılıp çöl kenarında, Etam’da konakladılar.</verse>
				<verse number="21">Gece gündüz ilerlemeleri için, RAB gündüzün bir bulut sütunu içinde yol göstererek, geceleyin bir ateş sütunu içinde ışık vererek onlara öncülük ediyordu.</verse>
				<verse number="22">Gündüz bulut sütunu, gece ateş sütunu halkın önünden eksik olmadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">RAB Musa’ya, “İsrailliler’e söyle, dönsünler” dedi, “Pi– Hahirot yakınlarında, Migdol ile deniz arasında, Baal-Sefon’un karşısında deniz kıyısında konaklasınlar.</verse>
				<verse number="2">RAB Musa’ya, “İsrailliler’e söyle, dönsünler” dedi, “Pi– Hahirot yakınlarında, Migdol ile deniz arasında, Baal-Sefon’un karşısında deniz kıyısında konaklasınlar.</verse>
				<verse number="3">Firavun şöyle düşünecek: ‘İsrailliler ülkede şaşkın şaşkın dolaşıyorlardır, çöl onları kuşatmıştır.’</verse>
				<verse number="4">Firavunu inatçı yapacağım. Onların peşine düşecek. Böylece firavunla ordusunu yenerek yücelik kazanacağım. Mısırlılar bilecek ki, ben RAB’bim.” İsrailliler söyleneni yaptılar.</verse>
				<verse number="5">Halkın kaçtığı Mısır Firavunu’na bildirilince, firavunla görevlileri onlara ilişkin düşüncelerini değiştirdiler: “Biz ne yaptık?” dediler, “İsrailliler’i salıvermekle kölelerimizi kaybetmiş olduk!”</verse>
				<verse number="6">Firavun savaş arabasını hazırlattı, ordusunu yanına aldı.</verse>
				<verse number="7">Seçme altı yüz savaş arabasının yanısıra, Mısır’ın bütün savaş arabalarını sorumlu sürücüleriyle birlikte yanına aldı.</verse>
				<verse number="8">RAB Mısır Firavunu’nu inatçı yaptı. Firavun zafer havası içinde ilerleyen İsrailliler’in peşine düştü.</verse>
				<verse number="9">Mısırlılar firavunun bütün atları, savaş arabaları, atlıları, askerleriyle onların ardına düştüler ve deniz kıyısında, Pi-Hahirot yakınlarında, Baal-Sefon’un karşısında konaklarken onlara yetiştiler.</verse>
				<verse number="10">Firavun yaklaşırken, İsrailliler Mısırlılar’ın arkalarından geldiğini görünce dehşete kapılarak RAB’be feryat ettiler.</verse>
				<verse number="11">Musa’ya, “Mısır’da mezar mı yoktu da bizi çöle ölmeye getirdin?” dediler, “Bak, Mısır’dan çıkarmakla bize ne yaptın!</verse>
				<verse number="12">Mısır’dayken sana, ‘Bırak bizi, Mısırlılar’a kulluk edelim’ demedik mi? Çölde ölmektense Mısırlılar’a kulluk etsek bizim için daha iyi olurdu.”</verse>
				<verse number="13">Musa, “Korkmayın!” dedi, “Yerinizde durup bekleyin, RAB bugün sizi nasıl kurtaracak görün. Bugün gördüğünüz Mısırlılar’ı bir daha hiç görmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="14">RAB sizin için savaşacak, siz sakin olun yeter.”</verse>
				<verse number="15">RAB Musa’ya, “Niçin bana feryat ediyorsun?” dedi, “İsrailliler’e söyle, ilerlesinler.</verse>
				<verse number="16">Sen değneğini kaldır, elini denizin üzerine uzat. Sular yarılacak ve İsrailliler kuru toprak üzerinde yürüyerek denizi geçecekler.</verse>
				<verse number="17">Ben Mısırlılar’ı inatçı yapacağım ki, artlarına düşsünler. Firavunu, bütün ordusunu, savaş arabalarını, atlılarını yenerek yücelik kazanacağım.</verse>
				<verse number="18">Firavun, savaş arabaları ve atlılarından ötürü yücelik kazandığım zaman, Mısırlılar bilecek ki, ben RAB’bim.”</verse>
				<verse number="19">İsrail ordusunun önünde yürüyen Tanrı’nın meleği yerini değiştirip arkaya geçti. Önlerindeki bulut sütunu da yerini değiştirip arkalarına, Mısır ve İsrail ordularının arasına geldi. Gece boyunca bulut bir yanı karartıyor, öbür yanı aydınlatıyordu. Bu yüzden, bütün gece iki taraf birbirine yaklaşamadı.</verse>
				<verse number="20">İsrail ordusunun önünde yürüyen Tanrı’nın meleği yerini değiştirip arkaya geçti. Önlerindeki bulut sütunu da yerini değiştirip arkalarına, Mısır ve İsrail ordularının arasına geldi. Gece boyunca bulut bir yanı karartıyor, öbür yanı aydınlatıyordu. Bu yüzden, bütün gece iki taraf birbirine yaklaşamadı.</verse>
				<verse number="21">Musa elini denizin üzerine uzattı. RAB bütün gece güçlü doğu rüzgarıyla suları geri itti, denizi karaya çevirdi. Sular ikiye bölündü,</verse>
				<verse number="22">İsrailliler kuru toprak üzerinde yürüyerek denizi geçtiler. Sular sağlarında, sollarında onlara duvar oluşturdu.</verse>
				<verse number="23">Mısırlılar artlarından geliyordu. Firavunun bütün atları, savaş arabaları, atlıları denizde onları izliyordu.</verse>
				<verse number="24">Sabah nöbetinde RAB ateş ve bulut sütunundan Mısır ordusuna baktı ve onları şaşkına çevirdi.</verse>
				<verse number="25">Arabalarının tekerleklerini çıkardı; öyle ki, arabalarını zorlukla sürdüler. Mısırlılar, “İsrailliler’den kaçalım!” dediler, “Çünkü RAB onlar için bizimle savaşıyor.”</verse>
				<verse number="26">RAB Musa’ya, “Elini denizin üzerine uzat” dedi, “Sular Mısırlılar’ın, savaş arabalarının, atlılarının üzerine dönsün.”</verse>
				<verse number="27">Musa elini denizin üzerine uzattı. Sabaha karşı deniz olağan haline döndü. Mısırlılar sulardan kaçarken RAB onları denizin ortasında silkip attı.</verse>
				<verse number="28">Geri dönen sular savaş arabalarını, atlıları, İsrailliler’in peşinden denize dalan firavunun bütün ordusunu yuttu. Onlardan bir kişi bile sağ kalmadı.</verse>
				<verse number="29">Ama İsrailliler denizi kuru toprakta yürüyerek geçmişlerdi. Sular sağlarında, sollarında onlara duvar oluşturmuştu.</verse>
				<verse number="30">RAB o gün İsrailliler’i Mısırlılar’ın elinden kurtardı. İsrailliler deniz kıyısında Mısırlılar’ın ölülerini gördüler.</verse>
				<verse number="31">RAB’bin Mısırlılar’a gösterdiği büyük gücü gören İsrail halkı RAB’den korkup O’na ve kulu Musa’ya güvendi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Musa’yla İsrailliler RAB’be şu ezgiyi söylediler: “Ezgiler sunacağım RAB’be, Çünkü yüceldikçe yüceldi; Atları da, atlıları da denize döktü.</verse>
				<verse number="2">Rab gücüm ve ezgimdir, O kurtardı beni. O’dur Tanrım, Övgüler sunacağım O’na. O’dur babamın Tanrısı, Yücelteceğim O’nu.</verse>
				<verse number="3">Savaş eridir RAB, Adı RAB’dir.</verse>
				<verse number="4">“Denize attı firavunun ordusunu, Savaş arabalarını. Kamış Denizi’nde boğuldu seçme subayları.</verse>
				<verse number="5">Derin sulara gömüldüler, Taş gibi dibe indiler.</verse>
				<verse number="6">“Senin sağ elin, ya RAB, Senin sağ elin korkunç güce sahiptir. Altında düşmanlar kırılır.</verse>
				<verse number="7">Devrilir sana başkaldıranlar büyük görkemin karşısında, Gönderir gazabını anız gibi tüketirsin onları.</verse>
				<verse number="8">Burnunun soluğu karşısında, Sular yığıldı bir araya. Kabaran sular duvarlara dönüştü, Denizin göbeğindeki derin sular dondu.</verse>
				<verse number="9">Düşman böbürlendi: ‘Peşlerine düşüp yakalayacağım onları’ dedi, ‘Bölüşeceğim çapulu, Dileğimce yağmalayacağım, Kılıcımı çekip yok edeceğim onları.’</verse>
				<verse number="10">Üfledin soluğunu, denize gömüldüler, Kurşun gibi engin sulara battılar.</verse>
				<verse number="11">“Var mı senin gibisi ilahlar arasında, ya RAB? Senin gibi kutsallıkta görkemli, heybetiyle övgüye değer, Harikalar yaratan var mı?</verse>
				<verse number="12">Sağ elini uzattın, Yer yuttu onları.</verse>
				<verse number="13">Öncülük edeceksin sevginle kurtardığın halka, Kutsal konutunun yolunu göstereceksin gücünle onlara.</verse>
				<verse number="14">Uluslar duyup titreyecekler, Filist halkını dehşet saracak.</verse>
				<verse number="15">Edom beyleri korkuya kapılacak, Moav önderlerini titreme alacak, Kenan’da yaşayanların tümü korkudan eriyecek.</verse>
				<verse number="16">Korku ve dehşet düşecek üzerlerine, Senin halkın geçinceye dek, ya RAB, Sahip olduğun bu halk geçinceye dek, Bileğinin gücü karşısında taş kesilecekler.</verse>
				<verse number="17">Ya RAB, halkını içeri alacaksın. Kendi dağına, yaşamak için seçtiğin yere, Ellerinle kurduğun kutsal yere dikeceksin, ya Rab!</verse>
				<verse number="18">RAB sonsuza dek egemen olacaktır.”</verse>
				<verse number="19">Firavunun atları, savaş arabaları, atlıları denize dalınca, RAB suları onların üzerine çevirdi. Ama İsrailliler denizi kuru toprakta yürüyerek geçtiler.</verse>
				<verse number="20">Harun’un kızkardeşi Peygamber Miryam tefini eline aldı, bütün kadınlar teflerle, oynayarak onu izlediler.</verse>
				<verse number="21">Miryam onlara şu ezgiyi söyledi: “Ezgiler sunun RAB’be, Çünkü yüceldikçe yüceldi, Atları, atlıları denize döktü.”</verse>
				<verse number="22">Musa İsrailliler’i Kamış Denizi’nin ötesine çıkardı. Şur Çölü’ne girdiler. Çölde üç gün yol aldılarsa da su bulamadılar.</verse>
				<verse number="23">Mara’ya vardılar. Ama Mara’nın suyunu içemediler, çünkü su acıydı. Bu yüzden oraya Mara adı verildi.</verse>
				<verse number="24">Halk, “Ne içeceğiz?” diye Musa’ya yakınmaya başladı.</verse>
				<verse number="25">Musa RAB’be yakardı. RAB ona bir ağaç parçası gösterdi. Musa onu suya atınca sular tatlı oldu. Orada RAB onlar için bir kural ve ilke koydu, hepsini sınadı.</verse>
				<verse number="26">“Ben, Tanrınız RAB’bin sözünü dikkatle dinler, gözümde doğru olanı yapar, buyruklarıma kulak verir, bütün kurallarıma uyarsanız, Mısırlılar’a verdiğim hastalıkların hiçbirini size vermeyeceğim” dedi, “Çünkü size şifa veren RAB benim.”</verse>
				<verse number="27">Sonra Elim’e gittiler. Orada on iki su kaynağı, yetmiş hurma ağacı vardı. Su kıyısında konakladılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Bütün İsrail topluluğu Elim’den ayrıldı. Mısır’dan çıktıktan sonra ikinci ayın on beşinci günü Elim ile Sina arasındaki Sin Çölü’ne vardılar.</verse>
				<verse number="2">Çölde hepsi Musa’yla Harun’a yakınmaya başladı.</verse>
				<verse number="3">“Keşke RAB bizi Mısır’dayken öldürseydi” dediler, “Hiç değilse orada et kazanlarının başına oturur, doyasıya yerdik. Ama siz bütün topluluğu açlıktan öldürmek için bizi bu çöle getirdiniz.”</verse>
				<verse number="4">RAB Musa’ya, “Size gökten ekmek yağdıracağım” dedi, “Halk her gün gidip günlük ekmeğini toplayacak. Böylece onları sınayacağım: Benim yasama göre yaşıyorlar mı, yaşamıyorlar mı, göreceğim.</verse>
				<verse number="5">Altıncı gün her gün topladıklarının iki katını toplayıp hazırlayacaklar.”</verse>
				<verse number="6">Musa’yla Harun İsrailliler’e, “Bu akşam sizi Mısır’dan RAB’bin çıkardığını bileceksiniz” dediler,</verse>
				<verse number="7">“Sabah da RAB’bin görkemini göreceksiniz. Çünkü RAB kendisine söylendiğinizi duydu. Biz kimiz ki, bize söyleniyorsunuz?”</verse>
				<verse number="8">Sonra Musa, “Akşam size yemek için et, sabah da dilediğiniz kadar ekmek verilince, RAB’bin görkemini göreceksiniz” dedi, “Çünkü RAB kendisine söylendiğinizi duydu. Biz kimiz ki? Siz bize değil, RAB’be söyleniyorsunuz.”</verse>
				<verse number="9">Musa Harun’a, “Bütün İsrail topluluğuna söyle, RAB’bin huzuruna gelsinler” dedi, “Çünkü RAB söylendiklerini duydu.”</verse>
				<verse number="10">Harun İsrail topluluğuna bunları anlatırken, çöle doğru baktılar. RAB’bin görkemi bulutta görünüyordu.</verse>
				<verse number="11">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="12">“İsrailliler’in yakınmalarını duydum. Onlara de ki, ‘Akşamüstü et yiyeceksiniz, sabah da ekmekle karnınızı doyuracaksınız. O zaman bileceksiniz ki, Tanrınız RAB benim.’ ”</verse>
				<verse number="13">Akşam bıldırcınlar geldi, ordugahı sardı. Sabah ordugahın çevresini çiy kaplamıştı.</verse>
				<verse number="14">Çiy eriyince, toprakta, çölün yüzeyinde kırağıya benzer ince pulcuklar göründü.</verse>
				<verse number="15">Bunu görünce İsrailliler birbirlerine, “Bu da ne?” diye sordular. Çünkü ne olduğunu anlayamamışlardı. Musa, “RAB’bin size yemek için verdiği ekmektir bu” dedi,</verse>
				<verse number="16">“RAB’bin buyruğu şudur: ‘Herkes yiyeceği kadar toplasın. Çadırınızdaki her kişi için birer omer alın.’ ”</verse>
				<verse number="17">İsrailliler söyleneni yaptılar. Kimi çok, kimi az topladı.</verse>
				<verse number="18">Omerle ölçtüklerinde, çok toplayanın fazlası, az toplayanın da eksiği yoktu. Herkes yiyeceği kadar toplamıştı.</verse>
				<verse number="19">Musa onlara, “Kimse sabaha bir parça bile bırakmasın” dedi.</verse>
				<verse number="20">Ama bazıları ona aldırmayıp sabaha bıraktılar. Bıraktıkları kurtlanıp kokmaya başlayınca Musa onlara öfkelendi.</verse>
				<verse number="21">Her sabah herkes yiyeceği kadar topluyordu. Güneş ortalığı ısıtınca, yerde kalanlar eriyordu.</verse>
				<verse number="22">Altıncı gün kişi başına iki omer, yani iki kat topladılar. Topluluğun önderleri gelip durumu Musa’ya bildirdiler.</verse>
				<verse number="23">Musa, “RAB’bin buyruğu şudur” dedi, “ ‘Yarın dinlenme günü, RAB için kutsal Şabat Günü’dür. Pişireceğinizi pişirin, haşlayacağınızı haşlayın. Artakalanı bir kenara koyun, sabaha kalsın.’ ”</verse>
				<verse number="24">Musa’nın buyurduğu gibi artakalanı sabaha bıraktılar. Ne koktu, ne kurtlandı.</verse>
				<verse number="25">Musa, “Artakalanı bugün yiyin” dedi, “Çünkü bugün RAB için Şabat Günü’dür. Bugün dışarda ekmek bulamayacaksınız.</verse>
				<verse number="26">Altı gün ekmek toplayacaksınız, ama yedinci gün olan Şabat Günü ekmek bulunmayacak.”</verse>
				<verse number="27">Yedinci gün bazıları ekmek toplamak için dışarı çıktı, ama hiçbir şey bulamadılar.</verse>
				<verse number="28">RAB Musa’ya, “Ne zamana dek buyruklarıma ve yasalarıma uymayı reddedeceksiniz?” dedi,</verse>
				<verse number="29">“Size Şabat Günü’nü verdim. Bunun için altıncı gün size iki günlük ekmek veriyorum. Yedinci gün herkes neredeyse orada kalsın, dışarı çıkmasın.”</verse>
				<verse number="30">Böylece halk yedinci gün dinlendi.</verse>
				<verse number="31">İsrailliler o ekmeğe man adını verdiler. Kişniş tohumu gibi beyazımsı, tadı ballı yufka gibiydi.</verse>
				<verse number="32">Musa, “RAB’bin buyruğu şudur” dedi, “ ‘Mısır’dan sizi çıkardığımda, gelecek kuşakların çölde size yedirdiğim ekmeği görmesi için, bir omer saklansın.’ ”</verse>
				<verse number="33">Musa Harun’a, “Bir testi al, içine bir omer man doldur” dedi, “Gelecek kuşaklar için saklanmak üzere onu RAB’bin huzuruna koy.”</verse>
				<verse number="34">RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi Harun manı saklanmak üzere Antlaşma Levhaları’nın önüne koydu.</verse>
				<verse number="35">İsrailliler yerleştikleri Kenan topraklarına varıncaya dek kırk yıl man yediler.</verse>
				<verse number="36">–Bir omer efanın onda biridir.–</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">RAB’bin buyruğu uyarınca, bütün İsrail topluluğu Sin Çölü’nden ayrıldı, bir yerden öbürüne göçerek Refidim’de konakladı. Ancak orada içecek su yoktu.</verse>
				<verse number="2">Musa’ya, “Bize içecek su ver” diye çıkıştılar. Musa, “Niçin bana çıkışıyorsunuz?” dedi, “Neden RAB’bi deniyorsunuz?”</verse>
				<verse number="3">Ama halk susamıştı. “Niçin bizi Mısır’dan çıkardın?” diye Musa’ya söylendiler, “Bizi, çocuklarımızı, hayvanlarımızı susuzluktan öldürmek için mi?”</verse>
				<verse number="4">Musa, “Bu halka ne yapayım?” diye RAB’be feryat etti, “Neredeyse beni taşlayacaklar.”</verse>
				<verse number="5">RAB Musa’ya, “Halkın önüne geç” dedi, “Birkaç İsrail ileri gelenini ve Nil’e vurduğun değneği de yanına alıp yürü.</verse>
				<verse number="6">Ben Horev Dağı’nda bir kayanın üzerinde, senin önünde duracağım. Kayaya vuracaksın, halk içsin diye su fışkıracak.” Musa İsrail ileri gelenlerinin önünde denileni yaptı.</verse>
				<verse number="7">Oraya Massa ve Meriva adı verildi. Çünkü İsrailliler orada Musa’ya çıkışmış ve, “Acaba RAB aramızda mı, değil mi?” diye RAB’bi denemişlerdi.</verse>
				<verse number="8">Amalekliler gelip Refidim’de İsrailliler’e savaş açtılar.</verse>
				<verse number="9">Musa Yeşu’ya, “Adam seç, git Amalekliler’le savaş” dedi, “Yarın ben elimde Tanrı’nın değneğiyle tepenin üzerinde duracağım.”</verse>
				<verse number="10">Yeşu Musa’nın buyurduğu gibi Amalekliler’le savaştı. Bu arada Musa, Harun ve Hur tepenin üzerine çıktılar.</verse>
				<verse number="11">Musa elini kaldırdıkça İsrailliler, indirdikçe Amalekliler kazanıyordu.</verse>
				<verse number="12">Ne var ki, Musa’nın elleri yoruldu. Bir taş getirip altına koydular. Musa üzerine oturdu. Bir yanda Harun, öbür yanda Hur Musa’nın ellerini yukarıda tuttular. Güneş batıncaya dek Musa’nın elleri yukarıda kaldı.</verse>
				<verse number="13">Böylece Yeşu Amalek ordusunu yenip kılıçtan geçirdi.</verse>
				<verse number="14">RAB Musa’ya, “Bunu anı olarak kayda geç” dedi, “Yeşu’ya da söyle, Amalekliler’in adını yeryüzünden büsbütün sileceğim.”</verse>
				<verse number="15">Musa bir sunak yaptı, adını “Yahve nissi ” koydu.</verse>
				<verse number="16">“Eller Rab’bin tahtına doğru kaldırıldı” dedi, “RAB kuşaklar boyunca Amalekliler’e karşı savaşacak!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Musa’nın kayınbabası Midyanlı Kâhin Yitro, Tanrı’nın Musa ve halkı İsrail için yaptığı her şeyi, RAB’bin İsrailliler’i Mısır’dan nasıl çıkardığını duydu.</verse>
				<verse number="2">Musa’nın kendisine göndermiş olduğu karısı Sippora’yı ve iki oğlunu yanına aldı. Musa, “Garibim bu yabancı diyarda” diyerek oğullarından birine Gerşom adını vermişti.</verse>
				<verse number="3">Musa’nın kendisine göndermiş olduğu karısı Sippora’yı ve iki oğlunu yanına aldı. Musa, “Garibim bu yabancı diyarda” diyerek oğullarından birine Gerşom adını vermişti.</verse>
				<verse number="4">Sonra, “Babamın Tanrısı bana yardım etti, beni firavunun kılıcından esirgedi” diyerek öbürüne de Eliezer adını koymuştu.</verse>
				<verse number="5">Yitro Musa’nın karısı ve oğullarıyla birlikte Tanrı Dağı’na, Musa’nın konakladığı çöle geldi.</verse>
				<verse number="6">Musa’ya şu haberi gönderdi: “Ben, kayınbaban Yitro, karın ve iki oğlunla birlikte sana geliyoruz.”</verse>
				<verse number="7">Musa kayınbabasını karşılamaya çıktı, önünde eğilip onu öptü. Birbirinin hatırını sorup çadıra girdiler.</verse>
				<verse number="8">Musa İsrailliler uğruna RAB’bin firavunla Mısırlılar’a bütün yaptıklarını, yolda çektikleri sıkıntıları, RAB’bin kendilerini nasıl kurtardığını kayınbabasına bir bir anlattı.</verse>
				<verse number="9">Yitro RAB’bin İsrailliler’e yaptığı iyiliklere, onları Mısırlılar’ın elinden kurtardığına sevindi.</verse>
				<verse number="10">“Sizi Mısırlılar’ın ve firavunun elinden kurtaran RAB’be övgüler olsun” dedi, “Halkı Mısır’ın boyunduruğundan O kurtardı.</verse>
				<verse number="11">Artık biliyorum ki, RAB bütün ilahlardan büyüktür. Çünkü onların gurur duyduğu şeylerin üstesinden geldi.”</verse>
				<verse number="12">Sonra Tanrı’ya yakmalık sunu ve kurbanlar getirdi. Harun’la bütün İsrail ileri gelenleri, Musa’nın kayınbabasıyla Tanrı’nın huzurunda yemek yemeye geldiler.</verse>
				<verse number="13">Ertesi gün Musa halkın davalarına bakmak için yargı kürsüsüne çıktı. Halk sabahtan akşama kadar çevresinde ayakta durdu.</verse>
				<verse number="14">Kayınbabası Musa’nın halk için yaptıklarını görünce, “Nedir bu, halka yaptığın?” dedi, “Neden sen tek başına yargıç olarak oturuyorsun da herkes sabahtan akşama kadar çevrende bekliyor?”</verse>
				<verse number="15">Musa, “Çünkü halk Tanrı’nın istemini bilmek için bana geliyor” diye yanıtladı,</verse>
				<verse number="16">“Ne zaman bir sorunları olsa, bana gelirler. Ben de taraflar arasında karar veririm; Tanrı’nın kurallarını, yasalarını onlara bildiririm.”</verse>
				<verse number="17">Kayınbabası, “Yaptığın iş iyi değil” dedi,</verse>
				<verse number="18">“Hem sen, hem de yanındaki halk tükeneceksiniz. Bu işi tek başına kaldıramazsın. Sana ağır gelir.</verse>
				<verse number="19">Beni dinle, sana öğüt vereyim. Tanrı seninle olsun. Tanrı’nın önünde halkı sen temsil etmeli, sorunlarını Tanrı’ya sen iletmelisin.</verse>
				<verse number="20">Kuralları, yasaları halka öğret, izlemeleri gereken yolu, yapacakları işi göster.</verse>
				<verse number="21">Bunun yanısıra halkın arasından Tanrı’dan korkan, yetenekli, haksız kazançtan nefret eden dürüst adamlar seç; onları biner, yüzer, ellişer, onar kişilik toplulukların başına önder ata.</verse>
				<verse number="22">Halka sürekli onlar yargıçlık etsin. Büyük davaları sana getirsinler, küçük davaları kendileri çözsünler. Böylece işini paylaşmış olurlar. Yükün hafifler.</verse>
				<verse number="23">Eğer böyle yaparsan, Tanrı da buyurursa, dayanabilirsin. Herkes esenlik içinde evine döner.”</verse>
				<verse number="24">Musa kayınbabasının sözünü dinledi. Söylediği her şeyi yerine getirdi.</verse>
				<verse number="25">İsrailliler arasından yetenekli adamlar seçti. Onları biner, yüzer, ellişer, onar kişilik toplulukların başına önder atadı.</verse>
				<verse number="26">Halka sürekli yargıçlık eden bu kişiler zor davaları Musa’ya getirdiler, küçük davaları ise kendileri çözdüler.</verse>
				<verse number="27">Sonra Musa kayınbabasını uğurladı. Yitro da ülkesine döndü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">İsrailliler Mısır’dan çıktıktan tam üç ay sonra Sina Çölü’ne vardılar.</verse>
				<verse number="2">Refidim’den yola çıkıp Sina Çölü’ne girdiler. Orada, Sina Dağı’nın karşısında konakladılar.</verse>
				<verse number="3">Musa Tanrı’nın huzuruna çıktı. RAB dağdan kendisine seslendi: “Yakup soyuna, İsrail halkına şöyle diyeceksin:</verse>
				<verse number="4">Mısırlılar’a ne yaptığımı, sizi nasıl kartal kanatları üzerinde taşıyarak yanıma getirdiğimi gördünüz.</verse>
				<verse number="5">Şimdi sözümü dikkatle dinler, antlaşmama uyarsanız, bütün uluslar içinde öz halkım olursunuz. Çünkü yeryüzünün tümü benimdir.</verse>
				<verse number="6">Siz benim için kâhinler krallığı, kutsal ulus olacaksınız. İsrailliler’e böyle söyleyeceksin.”</verse>
				<verse number="7">Musa gidip halkın ileri gelenlerini çağırdı ve RAB’bin kendisine buyurduğu her şeyi onlara anlattı.</verse>
				<verse number="8">Bütün halk bir ağızdan, “RAB’bin söylediği her şeyi yapacağız” diye yanıtladılar. Musa halkın yanıtını RAB’be iletti.</verse>
				<verse number="9">RAB Musa’ya, “Sana koyu bir bulut içinde geleceğim” dedi, “Öyle ki, seninle konuşurken halk işitsin ve her zaman sana güvensin.” Musa halkın söylediklerini RAB’be iletti.</verse>
				<verse number="10">RAB Musa’ya, “Git, bugün ve yarın halkı arındır” dedi, “Giysilerini yıkasınlar.</verse>
				<verse number="11">Üçüncü güne hazır olsunlar. Çünkü üçüncü gün bütün halkın gözü önünde ben, RAB Sina Dağı’na ineceğim.</verse>
				<verse number="12">Dağın çevresine sınır çiz ve halka de ki, ‘Sakın dağa çıkmayın, dağın eteğine de yaklaşmayın! Kim dağa dokunursa, kesinlikle öldürülecektir.</verse>
				<verse number="13">Ya taşlanacak, ya da okla vurulacak; ona insan eli değmeyecek. İster hayvan olsun ister insan, yaşamasına izin verilmeyecek.’ Ancak boru uzun uzun çalınınca dağa çıkabilirler.”</verse>
				<verse number="14">Sonra Musa dağdan halkın yanına inip onları arındırdı. Herkes giysilerini yıkadı.</verse>
				<verse number="15">Musa halka, “Üçüncü güne hazır olun” dedi, “Bu süre içinde cinsel ilişkide bulunmayın.”</verse>
				<verse number="16">Üçüncü günün sabahı gök gürledi, şimşekler çaktı. Dağın üzerinde koyu bir bulut vardı. Derken, çok güçlü bir boru sesi duyuldu. Ordugahta herkes titremeye başladı.</verse>
				<verse number="17">Musa halkın Tanrı’yla görüşmek üzere ordugahtan çıkmasına öncülük etti. Dağın eteğinde durdular.</verse>
				<verse number="18">Sina Dağı’nın her yanından duman tütüyordu. Çünkü RAB dağın üstüne ateş içinde inmişti. Dağdan ocak dumanı gibi duman çıkıyor, bütün dağ şiddetle sarsılıyordu.</verse>
				<verse number="19">Boru sesi gitgide yükselince, Musa konuştu ve Tanrı gök gürlemeleriyle onu yanıtladı.</verse>
				<verse number="20">RAB Sina Dağı’nın üzerine indi, Musa’yı dağın tepesine çağırdı. Musa tepeye çıktı.</verse>
				<verse number="21">RAB, “Aşağı inip halkı uyar” dedi, “Sakın beni görmek için sınırı geçmesinler, yoksa birçoğu ölür.</verse>
				<verse number="22">Bana yaklaşan kâhinler de kendilerini kutsasınlar, yoksa onları şiddetle cezalandırırım.”</verse>
				<verse number="23">Musa, “Halk Sina Dağı’na çıkamaz” diye karşılık verdi, “Çünkü sen, ‘Dağın çevresine sınır çiz, onu kutsal kıl’ diyerek bizi uyardın.”</verse>
				<verse number="24">RAB, “Aşağı inip Harun’u getir” dedi, “Ama kâhinlerle halk huzuruma gelmek için sınırı geçmesinler. Yoksa onları şiddetle cezalandırırım.”</verse>
				<verse number="25">Bunun üzerine Musa aşağı inip durumu halka anlattı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Tanrı şöyle konuştu:</verse>
				<verse number="2">“Seni Mısır’dan, köle olduğun ülkeden çıkaran Tanrın RAB benim.</verse>
				<verse number="3">“Benden başka tanrın olmayacak.</verse>
				<verse number="4">“Kendine yukarıda gökyüzünde, aşağıda yeryüzünde ya da yer altındaki sularda yaşayan herhangi bir canlıya benzer put yapmayacaksın.</verse>
				<verse number="5">Putların önünde eğilmeyecek, onlara tapmayacaksın. Çünkü ben, Tanrın RAB, kıskanç bir Tanrı’yım. Benden nefret edenin babasının işlediği suçun hesabını çocuklarından, üçüncü, dördüncü kuşaklardan sorarım.</verse>
				<verse number="6">Ama beni seven, buyruklarıma uyan binlerce kuşağa sevgi gösteririm.</verse>
				<verse number="7">“Tanrın RAB’bin adını boş yere ağzına almayacaksın. Çünkü RAB, adını boş yere ağzına alanları cezasız bırakmayacaktır.</verse>
				<verse number="8">“Şabat Günü’nü kutsal sayarak anımsa.</verse>
				<verse number="9">Altı gün çalışacak, bütün işlerini yapacaksın.</verse>
				<verse number="10">Ama yedinci gün bana, Tanrın RAB’be Şabat Günü olarak adanmıştır. O gün sen, oğlun, kızın, erkek ve kadın kölen, hayvanların, aranızdaki yabancılar dahil, hiçbir iş yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="11">Çünkü ben, RAB yeri göğü, denizi ve bütün canlıları altı günde yarattım, yedinci gün dinlendim. Bu yüzden Şabat Günü’nü kutsadım ve kutsal bir gün olarak belirledim.</verse>
				<verse number="12">“Annene babana saygı göster. Öyle ki, Tanrın RAB’bin sana vereceği ülkede ömrün uzun olsun.</verse>
				<verse number="13">“Adam öldürmeyeceksin.</verse>
				<verse number="14">“Zina etmeyeceksin.</verse>
				<verse number="15">“Çalmayacaksın.</verse>
				<verse number="16">“Komşuna karşı yalan yere tanıklık etmeyeceksin.</verse>
				<verse number="17">“Komşunun evine, karısına, erkek ve kadın kölesine, öküzüne, eşeğine, hiçbir şeyine göz dikmeyeceksin.”</verse>
				<verse number="18">Halk gök gürlemelerini, boru sesini duyup şimşekleri ve dağın başındaki dumanı görünce korkudan titremeye başladı. Uzakta durarak</verse>
				<verse number="19">Musa’ya, “Bizimle sen konuş, dinleyelim” dediler, “Ama Tanrı konuşmasın, yoksa ölürüz.”</verse>
				<verse number="20">Musa, “Korkmayın!” diye karşılık verdi, “Tanrı sizi denemek için geldi; Tanrı korkusu üzerinizde olsun, günah işlemeyesiniz diye.”</verse>
				<verse number="21">Musa Tanrı’nın içinde bulunduğu koyu karanlığa yaklaşırken halk uzakta durdu.</verse>
				<verse number="22">RAB Musa’ya şöyle dedi: “İsrailliler’e de ki, ‘Göklerden sizinle konuştuğumu gördünüz.</verse>
				<verse number="23">Benim yanımsıra başka ilahlar yapmayacaksınız, altın ya da gümüş ilahlar dökmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="24">Benim için toprak bir sunak yapacaksınız. Yakmalık ve esenlik sunularınızı, davarlarınızı, sığırlarınızı onun üzerinde sunacaksınız. Adımı anımsattığım her yere gelip sizi kutsayacağım.</verse>
				<verse number="25">Eğer bana taş sunak yaparsanız, yontma taş kullanmayın. Çünkü kullanacağınız alet sunağın kutsallığını bozar.</verse>
				<verse number="26">Sunağımın üzerine basamakla çıkmayacaksınız. Çünkü çıplak yeriniz görünebilir.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">“İsrailliler’e şu ilkeleri bildir:</verse>
				<verse number="2">“İbrani bir köle satın alırsan, altı yıl kölelik edecek, ama yedinci yıl karşılık ödemeden özgür olacak.</verse>
				<verse number="3">Bekâr geldiyse, yalnız kendisi özgür olacak; evli geldiyse, karısı da özgür olacak.</verse>
				<verse number="4">Efendisi kendisine bir kadın verir ve o kadından çocukları olursa, kadın ve çocuklar efendisinde kalacak, yalnız kendisi gidecek.</verse>
				<verse number="5">“Ama köle açıkça, ‘Ben efendimi, karımla çocuklarımı seviyorum, özgür olmak istemiyorum’ derse,</verse>
				<verse number="6">efendisi onu yargıç huzuruna çıkaracak. Kapıya ya da kapı sövesine yaklaştırıp kulağını bizle delecek. Böylece köle yaşam boyu efendisine hizmet edecek.</verse>
				<verse number="7">“Eğer bir adam kızını cariye olarak satarsa, kız erkek köleler gibi özgür bırakılmayacak.</verse>
				<verse number="8">Efendisi kızla nişanlanır, sonra kızdan hoşlanmazsa, kızın geri alınmasına izin vermelidir. Kızı aldattığı için onu yabancılara satamaz.</verse>
				<verse number="9">Eğer cariyeyi oğluna nişanlarsa, ona kendi kızı gibi davranmalıdır.</verse>
				<verse number="10">Eğer ikinci bir kadınla evlenirse, ilk karısını nafakadan, giysiden, karılık haklarından yoksun bırakmamalıdır.</verse>
				<verse number="11">Eğer bu üç hakkı ona vermezse, kadın karşılıksız özgür olacaktır.”</verse>
				<verse number="12">“Kim birini vurup öldürürse, kendisi de kesinlikle öldürülecektir.</verse>
				<verse number="13">Ama olayda kasıt yoksa, ona ben izin vermişsem, size adamın kaçacağı yeri bildireceğim.</verse>
				<verse number="14">Eğer bir adam komşusuna düzen kurar, kasıtlı olarak saldırıp onu öldürürse, sunağıma bile kaçmış olsa, onu çıkarıp öldüreceksiniz.</verse>
				<verse number="15">“Kim annesini ya da babasını döverse, kesinlikle öldürülecektir.</verse>
				<verse number="16">“Kim adam kaçırırsa, onu ister satmış olsun, ister elinde tutsun, kesinlikle öldürülecektir.</verse>
				<verse number="17">“Annesine ya da babasına lanet eden kesinlikle öldürülecektir.</verse>
				<verse number="18">“Kavga çıkar, bir adam komşusuna taşla ya da yumrukla vurur, vurulan adam ölmeyip yatağa düşer,</verse>
				<verse number="19">sonra kalkıp değnekle dışarıda gezebilirse, vuran adam suçsuz sayılacaktır. Yalnız yaralının kaybettiği zamanın karşılığını ödeyecek ve tümüyle iyileşmesini sağlayacaktır.</verse>
				<verse number="20">“Bir adam erkek ya da kadın kölesini değnekle döverken öldürürse, kesinlikle cezalandırılacaktır.</verse>
				<verse number="21">Ama köle hemen ölmez, bir iki gün sonra ölürse, köle sahibi ceza görmeyecektir. Çünkü köle onun malı sayılır.</verse>
				<verse number="22">“İki kişi kavga ederken gebe bir kadına çarpar, kadın erken doğum yapar ama başka bir zarar görmezse, saldırgan, kadının kocasının istediği ve yargıçların onayladığı miktarda para cezasına çarptırılacaktır.</verse>
				<verse number="23">Ama başka bir zarar varsa, cana karşılık can, göze karşılık göz, dişe karşılık diş, ele karşılık el, ayağa karşılık ayak, yanığa karşılık yanık, yaraya karşılık yara, bereye karşılık bere ödenecektir.</verse>
				<verse number="24">Ama başka bir zarar varsa, cana karşılık can, göze karşılık göz, dişe karşılık diş, ele karşılık el, ayağa karşılık ayak, yanığa karşılık yanık, yaraya karşılık yara, bereye karşılık bere ödenecektir.</verse>
				<verse number="25">Ama başka bir zarar varsa, cana karşılık can, göze karşılık göz, dişe karşılık diş, ele karşılık el, ayağa karşılık ayak, yanığa karşılık yanık, yaraya karşılık yara, bereye karşılık bere ödenecektir.</verse>
				<verse number="26">“Bir adam erkek ya da kadın kölesini gözüne vurarak kör ederse, gözüne karşılık onu özgür bırakacaktır.</verse>
				<verse number="27">Eğer erkek ya da kadın kölesinin dişini kırarsa, dişine karşılık onu özgür bırakacaktır.”</verse>
				<verse number="28">“Eğer bir boğa bir erkeği ya da kadını boynuzuyla vurup öldürürse, kesinlikle taşlanacak ve eti yenmeyecektir. Boğanın sahibi ise suçsuz sayılacaktır.</verse>
				<verse number="29">Ama saldırganlığı bilinen bir boğanın sahibi uyarılmasına karşın boğasına sahip çıkmazsa ve boğası bir erkeği ya da kadını öldürürse, hem boğa taşlanacak, hem de sahibi öldürülecektir.</verse>
				<verse number="30">Ancak, boğanın sahibinden para cezası istenirse, istenen miktarı ödeyerek canını kurtarabilir.</verse>
				<verse number="31">Boğa ister erkek, ister kız çocuğunu öldürsün, aynı kural uygulanacaktır.</verse>
				<verse number="32">Eğer boğa bir erkek ya da kadın köleyi öldürürse, kölenin efendisine otuz şekel gümüş verilecek ve boğa taşlanacaktır.</verse>
				<verse number="33">“Bir adam bir çukur açar ya da kazdığı çukurun üzerini örtmezse ve çukura bir boğa ya da bir eşek düşerse,</verse>
				<verse number="34">çukuru kazan hayvanın bedelini ödeyecektir. Parayı hayvanın sahibine verecek, ölü hayvan kendisinin olacaktır.</verse>
				<verse number="35">“Bir adamın boğası komşusunun boğasını yaralar, yaralı boğa ölürse, sağ boğayı satıp parasını paylaşacak, ölü hayvanı da bölüşeceklerdir.</verse>
				<verse number="36">Eğer boğanın saldırgan olduğu ve sahibinin ona sahip çıkmadığı biliniyorsa, boğaya karşılık boğa verecek ve ölü hayvan kendisine kalacaktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">“Bir adam öküz ya da davar çalıp boğazlar ya da satarsa, bir öküze karşılık beş öküz, bir koyuna karşılık dört koyun ödeyecektir.</verse>
				<verse number="2">“Bir hırsız bir eve girerken yakalanıp öldürülürse, öldüren kişi suçlu sayılmaz.</verse>
				<verse number="3">Ancak olay güneş doğduktan sonra olmuşsa, kan dökmekten sorumlu sayılır. “Hırsız çaldığının karşılığını kesinlikle ödemelidir. Hiçbir şeyi yoksa, hırsızlık yaptığı için köle olarak satılacaktır.</verse>
				<verse number="4">Çaldığı mal –öküz, eşek ya da koyun– sağ olarak elinde yakalanırsa, iki katını ödeyecektir.</verse>
				<verse number="5">“Tarlada ya da bağda hayvanlarını otlatan bir adam, hayvanlarının başkasının tarlasında otlamasına izin verirse, zararı kendi tarlasının ya da bağının en iyi ürünleriyle ödeyecektir.</verse>
				<verse number="6">“Birinin yaktığı ateş dikenlere sıçrar, ekin demetleri, tarladaki ekin ya da tarla yanarsa, yangın çıkaran kişi zararı ödeyecektir.</verse>
				<verse number="7">“Biri komşusuna saklasın diye parasını ya da eşyasını emanet eder ve bunlar komşusunun evinden çalınırsa, hırsız yakalandığında iki katını ödemelidir.</verse>
				<verse number="8">Ama hırsız yakalanmazsa, komşusunun eşyasına el uzatıp uzatmadığının anlaşılması için ev sahibi yargıç huzuruna çıkmalıdır.</verse>
				<verse number="9">Emanete ihanet edilen konularda, öküz, eşek, koyun, giysi, herhangi bir kayıp eşya için ‘Bu benimdir’ diyen her iki taraf sorunu yargıcın huzuruna getirmelidir. Yargıcın suçlu bulduğu kişi komşusuna iki kat ödeyecektir.</verse>
				<verse number="10">“Bir adam komşusuna korusun diye eşek, öküz, koyun ya da herhangi bir hayvan emanet ettiğinde, hayvan ölür, sakatlanır ya da kimse görmeden çalınırsa,</verse>
				<verse number="11">komşusu adamın malına el uzatmadığına ilişkin RAB’bin huzurunda ant içmelidir. Mal sahibi bunu kabul edecek ve komşusu bir şey ödemeyecektir.</verse>
				<verse number="12">Ama mal gerçekten ondan çalınmışsa, karşılığı sahibine ödenmelidir.</verse>
				<verse number="13">Emanet hayvan parçalanmışsa, adam parçalarını kanıt olarak göstermelidir. Parçalanan hayvan için bir şey ödemeyecektir.</verse>
				<verse number="14">“Biri komşusundan bir hayvan ödünç alır, sahibi yokken hayvan sakatlanır ya da ölürse, karşılığını ödemelidir.</verse>
				<verse number="15">Ama sahibi hayvanla birlikteyse, ödünç alan karşılığını ödemeyecektir. Hayvan kiralanmışsa, kayıp ödenen kiraya sayılmalıdır.”</verse>
				<verse number="16">“Eğer biri nişanlı olmayan bir kızı aldatıp onunla yatarsa, başlık parasını ödemeli ve onunla evlenmelidir.</verse>
				<verse number="17">Babası kızını ona vermeyi reddederse, adam normal başlık parası neyse onu ödemelidir.</verse>
				<verse number="18">“Büyücü kadını yaşatmayacaksınız.</verse>
				<verse number="19">“Hayvanlarla cinsel ilişki kuran herkes öldürülecektir.</verse>
				<verse number="20">“RAB’den başka bir ilaha kurban kesen ölüm cezasına çarptırılacaktır.</verse>
				<verse number="21">“Yabancıya haksızlık ve baskı yapmayacaksınız. Çünkü siz de Mısır’da yabancıydınız.</verse>
				<verse number="22">“Dul ve öksüzün hakkını yemeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="23">Yerseniz, bana feryat ettiklerinde onları kesinlikle işitirim.</verse>
				<verse number="24">Öfkem alevlenir, sizi kılıçtan geçirtirim. Kadınlarınız dul, çocuklarınız öksüz kalır.</verse>
				<verse number="25">“Halkıma, aranızda yaşayan bir yoksula ödünç para verirseniz, ona tefeci gibi davranmayacaksınız. Üzerine faiz eklemeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="26">Komşunuzun abasını rehin alırsanız, gün batmadan geri vereceksiniz.</verse>
				<verse number="27">Çünkü tek örtüsü abasıdır, ancak onunla örtünebilir. Onsuz nasıl yatar? Bana feryat ederse işiteceğim, çünkü ben iyilikseverim.</verse>
				<verse number="28">“Tanrı’ya sövmeyeceksiniz. Halkınızın önderine lanet etmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="29">“Ürününüzü ve şıranızı sunmakta gecikmeyeceksiniz. İlk doğan oğullarınızı bana vereceksiniz.</verse>
				<verse number="30">Öküzlerinize, davarlarınıza da aynı şeyi yapacaksınız. Yedi gün analarıyla kalacaklar, sekizinci gün onları bana vereceksiniz.</verse>
				<verse number="31">“Benim kutsal halkım olacaksınız. Bunun içindir ki, kırda parçalanmış hayvanların etini yemeyecek, köpeklerin önüne atacaksınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">“Yalan haber taşımayacaksınız. Haksız yere tanıklık ederek kötü kişiye yan çıkmayacaksınız.</verse>
				<verse number="2">“Kötülük yapan kalabalığı izlemeyeceksiniz. Bir davada çoğunluktan yana konuşarak adaleti saptırmayacaksınız.</verse>
				<verse number="3">Duruşmada yoksulu kayırmayacaksınız.</verse>
				<verse number="4">“Düşmanınızın yolunu şaşırmış öküzüne ya da eşeğine rastlarsanız, onu kendisine geri götüreceksiniz.</verse>
				<verse number="5">Sizden nefret eden kişinin eşeğini yük altında çökmüş görürseniz, kendi haline bırakıp gitmeyecek, ona yardımcı olacaksınız.</verse>
				<verse number="6">“Duruşmada yoksula karşı adaleti saptırmayacaksınız.</verse>
				<verse number="7">Yalandan uzak duracak, suçsuz ve doğru kişiyi öldürmeyeceksiniz. Çünkü ben kötü kişiyi aklamam.</verse>
				<verse number="8">“Rüşvet almayacaksınız. Çünkü rüşvet göreni kör eder, haklıyı haksız çıkarır.</verse>
				<verse number="9">“Yabancıya baskı yapmayacaksınız. Yabancılığın ne olduğunu bilirsiniz. Çünkü siz de Mısır’da yabancıydınız.</verse>
				<verse number="10">“Toprağınızı altı yıl ekecek, ürününü toplayacaksınız.</verse>
				<verse number="11">Ama yedinci yıl nadasa bırakacaksınız; öyle ki, halkınızın arasındaki yoksullar yiyecek bulabilsin, onlardan artakalanı da yabanıl hayvanlar yesin. Bağınıza ve zeytinliğinize de aynı şeyi yapın.</verse>
				<verse number="12">“Altı gün çalışacak, yedinci gün dinleneceksiniz. Böylece hem öküzünüz, eşeğiniz dinlenir, hem de kadın kölenizin oğulları ve yabancılar rahat eder.</verse>
				<verse number="13">“Söylediğim her şeyi yerine getirin. Başka ilahların adını anmayın, ağzınıza almayın.”</verse>
				<verse number="14">“Yılda üç kez bana bayram yapacaksınız.</verse>
				<verse number="15">Size buyurduğum gibi, Aviv ayının belirli günlerinde yedi gün mayasız ekmek yiyerek Mayasız Ekmek Bayramı’nı kutlayacaksınız. Çünkü Mısır’dan o ay çıktınız. “Kimse huzuruma eli boş çıkmasın.</verse>
				<verse number="16">“Tarlaya ektiğiniz ürünleri biçtiğinizde ilk ürünlerle Hasat Bayramı’nı kutlayacaksınız. “Yıl sonunda tarladan ürünlerinizi topladığınızda Ürün Devşirme Bayramı’nı kutlayacaksınız.</verse>
				<verse number="17">“Bütün erkekleriniz yılda üç kez ben Egemen RAB’bin huzuruna çıkacaklar.</verse>
				<verse number="18">“Evinizde maya bulunduğu sürece bana kurban kesmeyeceksiniz. “Bayramda bana kurban edilen hayvanın yağı sabaha bırakılmamalı.</verse>
				<verse number="19">“Toprağınızın seçme ilk ürünlerini Tanrınız RAB’bin Tapınağı’na getireceksiniz. “Oğlağı anasının sütünde haşlamayacaksınız.”</verse>
				<verse number="20">“Yolda sizi koruması, hazırladığım yere götürmesi için önünüzden bir melek gönderiyorum.</verse>
				<verse number="21">Ona dikkat edin, sözünü dinleyin, başkaldırmayın. Çünkü beni temsil ettiği için başkaldırınızı bağışlamaz.</verse>
				<verse number="22">Ama onun sözünü dikkatle dinler, bütün söylediklerimi yerine getirirseniz, düşmanlarınıza düşman, hasımlarınıza hasım olacağım.</verse>
				<verse number="23">Meleğim önünüzden gidecek, sizi Amor, Hitit, Periz, Kenan, Hiv ve Yevus topraklarına götürecek. Onları yok edeceğim.</verse>
				<verse number="24">Onların ilahları önünde eğilmeyecek, tapınmayacaksınız; törelerini izlemeyeceksiniz. Tersine, ilahlarını yok edecek, dikili taşlarını büsbütün parçalayacaksınız.</verse>
				<verse number="25">Tanrınız RAB’be tapacaksınız. Ekmeğinizi, suyunuzu bereketli kılacak, aranızdaki hastalıkları yok edeceğim.</verse>
				<verse number="26">Ülkenizde kısır ve çocuk düşüren kadın olmayacak. Size uzun ömür vereceğim.</verse>
				<verse number="27">“Dehşetimi önünüzden gönderecek, karşılaşacağınız bütün halkları şaşkına çevireceğim. Düşmanlarınız önünüzden kaçacak.</verse>
				<verse number="28">Hivliler’i, Kenanlılar’ı, Hititler’i önünüzden kovmaları için önünüzsıra eşekarısı göndereceğim.</verse>
				<verse number="29">Ama onları bir yıl içinde kovmayacağım. Yoksa ülke viran olur, yabanıl hayvanlar çoğaldıkça çoğalır, sayıları sizi aşar.</verse>
				<verse number="30">Siz çoğalıncaya, toprağı yurt edininceye dek onları azar azar kovacağım.</verse>
				<verse number="31">“Sınırlarınızı Kamış Denizi’nden Filist Denizi’ne, çölden Fırat Irmağı’na kadar genişleteceğim. Ülke halkını elinize teslim edeceğim. Onları önünüzden kovacaksınız.</verse>
				<verse number="32">Onlarla ya da ilahlarıyla antlaşma yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="33">Onları ülkenizde barındırmayacaksınız. Yoksa bana karşı günah işlemenize neden olurlar. İlahlarına taparsanız, size tuzak olur.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">RAB Musa’ya, “Sen, Harun, Nadav, Avihu ve İsrail ileri gelenlerinden yetmiş kişi bana gelin” dedi, “Bana uzaktan tapın.</verse>
				<verse number="2">Yalnız sen bana yaklaşacaksın. Ötekiler yaklaşmamalı. Halk seninle dağa çıkmamalı.”</verse>
				<verse number="3">Musa gidip RAB’bin bütün buyruklarını, ilkelerini halka anlattı. Herkes bir ağızdan, “RAB’bin her söylediğini yapacağız” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="4">Musa RAB’bin bütün buyruklarını yazdı. Sabah erkenden kalkıp dağın eteğinde bir sunak kurdu, İsrail’in on iki oymağını simgeleyen on iki taş sütun dikti.</verse>
				<verse number="5">Sonra İsrailli gençleri gönderdi. Onlar da RAB’be yakmalık sunular sundular, esenlik kurbanları olarak boğalar kestiler.</verse>
				<verse number="6">Musa kanın yarısını leğenlere doldurdu, öbür yarısını sunağın üzerine döktü.</verse>
				<verse number="7">Sonra antlaşma kitabını alıp halka okudu. Halk, “RAB’bin her söylediğini yapacağız, O’nu dinleyeceğiz” dedi.</verse>
				<verse number="8">Musa leğenlerdeki kanı halkın üzerine serpti ve, “Bütün bu sözler uyarınca, RAB’bin sizinle yaptığı antlaşmanın kanı budur” dedi.</verse>
				<verse number="9">Sonra Musa, Harun, Nadav, Avihu ve İsrail ileri gelenlerinden yetmiş kişi dağa çıkarak</verse>
				<verse number="10">İsrail’in Tanrısı’nı gördüler. Tanrı’nın ayakları altında laciverttaşını andıran bir döşeme vardı. Gök gibi duruydu.</verse>
				<verse number="11">Tanrı İsrail soylularına zarar vermedi. Tanrı’yı gördüler, sonra yiyip içtiler.</verse>
				<verse number="12">RAB Musa’ya, “Dağa, yanıma gel” dedi, “Burada bekle, halkın öğrenmesi için üzerine yasalarla buyrukları yazdığım taş levhaları sana vereceğim.”</verse>
				<verse number="13">Musa’yla yardımcısı Yeşu hazırlandılar. Musa Tanrı Dağı’na çıkarken,</verse>
				<verse number="14">İsrail ileri gelenlerine, “Geri dönünceye kadar bizi burada bekleyin” dedi, “Harun’la Hur aranızda; kimin sorunu olursa onlara başvursun.”</verse>
				<verse number="15">Musa dağa çıkınca, bulut dağı kapladı.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin görkemi Sina Dağı’nın üzerine indi. Bulut dağı altı gün örttü. Yedinci gün RAB bulutun içinden Musa’ya seslendi.</verse>
				<verse number="17">RAB’bin görkemi İsrailliler’e dağın doruğunda yakıcı bir ateş gibi görünüyordu.</verse>
				<verse number="18">Musa bulutun içinden dağa çıktı. Kırk gün kırk gece dağda kaldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrailliler’e söyle, bana armağan getirsinler. Gönülden veren herkesin armağanını alın.</verse>
				<verse number="3">Onlardan alacağınız armağanlar şunlardır: Altın, gümüş, tunç;</verse>
				<verse number="4">lacivert, mor, kırmızı iplik; ince keten, keçi kılı,</verse>
				<verse number="5">deri, kırmızı boyalı koç derisi, akasya ağacı,</verse>
				<verse number="6">kandil için zeytinyağı, mesh yağıyla güzel kokulu buhur için baharat,</verse>
				<verse number="7">başkâhinin efoduyla göğüslüğü için oniks ve öbür kakma taşlar.</verse>
				<verse number="8">“Aralarında yaşamam için bana kutsal bir yer yapsınlar.</verse>
				<verse number="9">Konutu ve eşyalarını sana göstereceğim örneğe tıpatıp uygun yapın.”</verse>
				<verse number="10">“Akasya ağacından bir sandık yapsınlar. Boyu iki buçuk, eni ve yüksekliği birer buçuk arşın olsun.</verse>
				<verse number="11">İçini de dışını da saf altınla kapla. Çevresine altın pervaz yap.</verse>
				<verse number="12">Dört altın halka döküp dört ayağına tak. İkisi bir yanda, ikisi öbür yanda olacak.</verse>
				<verse number="13">Akasya ağacından sırıklar yapıp altınla kapla.</verse>
				<verse number="14">Sandığın taşınması için sırıkları yanlardaki halkalara geçir.</verse>
				<verse number="15">Sırıklar sandığın halkalarında kalacak, çıkarılmayacak.</verse>
				<verse number="16">Antlaşmanın taş levhalarını sana vereceğim. Onları sandığın içine koy.</verse>
				<verse number="17">“Saf altından bir Bağışlanma Kapağı yap. Boyu iki buçuk, eni bir buçuk arşın olacak.</verse>
				<verse number="18">Kapağın iki kenarına dövme altından birer Keruv yap.</verse>
				<verse number="19">Keruvlar’dan birini bir kenara, öbürünü öteki kenara, kapakla tek parça halinde yap.</verse>
				<verse number="20">Keruvlar yukarı doğru açık kanatlarıyla kapağı örtecek. Yüzleri birbirine dönük olacak ve kapağa bakacak.</verse>
				<verse number="21">Kapağı sandığın üzerine, sana vereceğim taş levhaları ise sandığın içine koy.</verse>
				<verse number="22">Seninle orada, Levha Sandığı’nın üstündeki Keruvlar arasında, Bağışlanma Kapağı’nın üzerinde görüşeceğim ve İsrailliler için sana buyruklar vereceğim.”</verse>
				<verse number="23">“Akasya ağacından bir masa yap. Boyu iki, eni bir, yüksekliği bir buçuk arşın olacak.</verse>
				<verse number="24">Masayı saf altınla kapla. Çevresine altın pervaz yap.</verse>
				<verse number="25">Pervazın çevresine dört parmak eninde bir kenarlık yaparak altın pervazla çevir.</verse>
				<verse number="26">Masa için dört altın halka yap, dört ayak üzerindeki dört köşeye yerleştir.</verse>
				<verse number="27">Masanın taşınması için sırıkların içinden geçeceği halkalar kenarlığa yakın olmalı.</verse>
				<verse number="28">Sırıkları akasya ağacından yap, altınla kapla. Masa onlarla taşınacak.</verse>
				<verse number="29">Masa için saf altından tabaklar, sahanlar, dökmelik sunu testileri, tasları yap.</verse>
				<verse number="30">Ekmekleri sürekli olarak huzuruma, masanın üzerine koyacaksın.”</verse>
				<verse number="31">“Saf altından bir kandillik yap. Ayağı, gövdesi dövme altın olsun. Çanak, tomurcuk ve çiçek motifleri kendinden olsun.</verse>
				<verse number="32">Kandillik üç kolu bir yanda, üç kolu öteki yanda olmak üzere altı kollu olacak.</verse>
				<verse number="33">Her kolda badem çiçeğini andıran üç çanak, tomurcuk ve çiçek motifi bulunacak. Altı kol da aynı olacak.</verse>
				<verse number="34">Kandilliğin gövdesinde badem çiçeğini andıran dört çanak, tomurcuk ve çiçek motifi olacak.</verse>
				<verse number="35">Kandillikten yükselen ilk iki kolun, ikinci iki kolun, üçüncü iki kolun altında kendinden birer tomurcuk bulunacak. Toplam altı kol olacak.</verse>
				<verse number="36">Tomurcukları, kolları tek parça olan kandillik saf dövme altından olacak.</verse>
				<verse number="37">“Kandillik için yedi kandil yap; kandiller karşısını aydınlatacak biçimde yerleştirilsin.</verse>
				<verse number="38">Fitil maşaları, tablaları saf altından olacak.</verse>
				<verse number="39">Bütün takımları dahil kandilliğe bir talant saf altın harcanacak.</verse>
				<verse number="40">Her şeyi sana dağda gösterilen örneğe göre yapmaya dikkat et.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">“Tanrı’nın Konutu’nu on perdeden yap. Perdeler lacivert, mor, kırmızı iplikle özenle dokunmuş ince ketenden olsun, üzeri Keruvlar’la ustaca süslensin.</verse>
				<verse number="2">Her perdenin boyu yirmi sekiz, eni dört arşın olmalı. Bütün perdeler aynı ölçüde olacak.</verse>
				<verse number="3">Perdeler beşer beşer birbirine eklenerek iki takım perde yapılacak.</verse>
				<verse number="4">Birinci takımın kenarına lacivert ilmekler aç. Öbür takımın kenarına da aynı şeyi yap.</verse>
				<verse number="5">Birinci takımın ilk perdesiyle ikinci takımın son perdesine ellişer ilmek aç. İlmekler birbirine karşı olmalı.</verse>
				<verse number="6">Elli altın kopça yap, perdeleri kopçalayarak çadırı birleştir. Böylece konut tek parça haline gelecek.</verse>
				<verse number="7">“Konutun üstünü kaplayacak çadır için keçi kılından on bir perde yap.</verse>
				<verse number="8">Her perdenin boyu otuz, eni dört arşın olacak. On bir perde de aynı ölçüde olmalı.</verse>
				<verse number="9">Beş perde birbirine, altı perde birbirine birleştirilecek. Altıncı perdeyi çadırın önünde katla.</verse>
				<verse number="10">Her iki perde takımının kenarlarına ellişer ilmek aç.</verse>
				<verse number="11">Elli tunç kopça yap, kopçaları ilmeklere geçir ki, çadır tek parça haline gelsin.</verse>
				<verse number="12">Çadırın perdelerinden artan yarım perde konutun arkasından sarkacak.</verse>
				<verse number="13">Perdelerin uzun kenarlarından artan kumaş çadırın yanlarından birer arşın sarkarak konutu örtecek.</verse>
				<verse number="14">Çadır için kırmızı boyalı koç derilerinden bir örtü, onun üstüne de deriden başka bir örtü yap.</verse>
				<verse number="15">“Konut için akasya ağacından dikine çerçeveler yap.</verse>
				<verse number="16">Her çerçevenin boyu on, eni bir buçuk arşın olacak.</verse>
				<verse number="17">Çerçevelerin birbirine uyan iki paralel çıkıntısı olacak. Konutun bütün çerçevelerini aynı biçimde yapacaksın.</verse>
				<verse number="18">Konutun güneyi için yirmi çerçeve yap.</verse>
				<verse number="19">Her çerçevenin altında iki çıkıntı için birer taban olmak üzere, yirmi çerçevenin altında kırk gümüş taban yap.</verse>
				<verse number="20">Konutun öbür yanı, yani kuzeyi için de yirmi çerçeve ve her çerçevenin altında iki taban olmak üzere kırk gümüş taban yap.</verse>
				<verse number="21">Konutun öbür yanı, yani kuzeyi için de yirmi çerçeve ve her çerçevenin altında iki taban olmak üzere kırk gümüş taban yap.</verse>
				<verse number="22">Konutun batıya bakacak arka tarafı için altı çerçeve yap.</verse>
				<verse number="23">Arkada konutun köşeleri için iki çerçeve yap.</verse>
				<verse number="24">Bu köşe çerçevelerinin alt tarafı ayrı kalacak, üst tarafı ise birinci halkayla birleştirilecek. İki köşeyi oluşturan iki çerçeve aynı biçimde olacak.</verse>
				<verse number="25">Böylece sekiz çerçeve ve her çerçevenin altında iki taban olmak üzere on altı gümüş taban olacak.</verse>
				<verse number="26">“Konutun bir yanındaki çerçeveler için beş, öbür yanındaki çerçeveler için beş, batıya bakan arka tarafındaki çerçeveler için de beş olmak üzere akasya ağacından kirişler yap.</verse>
				<verse number="27">“Konutun bir yanındaki çerçeveler için beş, öbür yanındaki çerçeveler için beş, batıya bakan arka tarafındaki çerçeveler için de beş olmak üzere akasya ağacından kirişler yap.</verse>
				<verse number="28">Çerçevelerin ortasındaki kiriş çadırın bir ucundan öbür ucuna geçecek.</verse>
				<verse number="29">Çerçeveleri ve kirişleri altınla kapla, kirişlerin geçeceği halkaları da altından yap.</verse>
				<verse number="30">“Konutu dağda sana gösterilen plana göre yap.</verse>
				<verse number="31">“Lacivert, mor, kırmızı iplikle özenle dokunmuş ince ketenden bir perde yap; üzerini Keruvlar’la ustaca süsle.</verse>
				<verse number="32">Dört gümüş taban üstünde duran akasya ağacından altın kaplı dört direk üzerine as. Çengelleri altın olacak.</verse>
				<verse number="33">Perdeyi kopçaların altına asıp Levha Sandığı’nı perdenin arkasına koy. Perde Kutsal Yer’le En Kutsal Yer’i birbirinden ayıracak.</verse>
				<verse number="34">Bağışlanma Kapağı’nı En Kutsal Yer’de bulunan Levha Sandığı’nın üzerine koy.</verse>
				<verse number="35">Masayı perdenin öbür tarafına, konutun kuzeye bakan yanına yerleştir; kandilliği masanın karşısına, konutun güney tarafına koy.</verse>
				<verse number="36">“Çadırın giriş bölümüne lacivert, mor, kırmızı iplikle özenle dokunmuş ince ketenden nakışlı bir perde yap.</verse>
				<verse number="37">Perdeyi asmak için akasya ağacından beş direk yap, altınla kapla. Çengelleri de altın olacak. Direkler için tunçtan beş taban dök.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">“Sunağı akasya ağacından kare biçiminde yap. Eni ve boyu beşer arşın, yüksekliği üç arşın olacak.</verse>
				<verse number="2">Dört üst köşesine kendinden boynuzlar yaparak hepsini tunçla kapla.</verse>
				<verse number="3">Sunak için yağ ve kül kovaları, kürekler, çanaklar, büyük çatallar, ateş kapları yap. Tümü tunç olacak.</verse>
				<verse number="4">Ağ biçiminde tunç bir ızgara da yap, dört köşesine birer tunç halka tak.</verse>
				<verse number="5">Izgarayı sunağın kenarının altına koy. Öyle ki, aşağı doğru sunağın yarısına yetişsin.</verse>
				<verse number="6">Sunak için akasya ağacından sırıklar yap, tunçla kapla.</verse>
				<verse number="7">Sırıklar halkalara geçirilecek ve sunak taşınırken iki yanında olacak.</verse>
				<verse number="8">Sunağı tahtadan, içi boş yapacaksın. Tıpkı dağda sana gösterildiği gibi olacak.”</verse>
				<verse number="9">“Konuta bir avlu yap. Avlunun güney tarafı için yüz arşın boyunda, özenle dokunmuş ince keten perdeler yapacaksın.</verse>
				<verse number="10">Perdeler için yirmi direk yapılacak; direklerin tabanları tunç, çengelleri ve çengel çemberleri gümüş olacak.</verse>
				<verse number="11">Kuzey tarafı için yüz arşın boyunda perdeler, yirmi direk, direkler için yirmi tunç taban yapılacak. Direklerin çengelleriyle çemberleri gümüşten olacak.</verse>
				<verse number="12">“Avlunun batı tarafı için elli arşın boyunda perde, on direk, on taban yapılacak.</verse>
				<verse number="13">Doğuya bakan tarafta avlunun eni elli arşın olacak.</verse>
				<verse number="14">Girişin bir tarafında on beş arşın boyunda perde, üç direk ve üç taban olacak.</verse>
				<verse number="15">Girişin öbür tarafında da on beş arşın boyunda perde, üç direk ve üç taban olacak.</verse>
				<verse number="16">“Avlunun girişinde lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketenden yirmi arşın boyunda nakışlı bir perde olacak. Dört direği ve dört tabanı bulunacak.</verse>
				<verse number="17">Avlunun çevresindeki bütün direkler gümüş çemberlerle donatılacak. Çengelleri gümüş, tabanları tunç olacak.</verse>
				<verse number="18">Avlunun boyu yüz, eni elli, çevresindeki perdelerin yüksekliği beş arşın olacak. Perdeleri özenle dokunmuş ince ketenden, tabanları tunçtan olacak.</verse>
				<verse number="19">Konutta her türlü hizmet için kullanılacak bütün aletler, konutun ve avlunun bütün kazıkları da tunçtan olacak.”</verse>
				<verse number="20">“İsrail halkına buyruk ver, kandilin sürekli yanıp ışık vermesi için saf sıkma zeytinyağı getirsinler.</verse>
				<verse number="21">Harun’la oğulları kandilleri benim huzurumda, Buluşma Çadırı’nda, Levha Sandığı’nın önündeki perdenin dışında, akşamdan sabaha kadar yanar tutacaklar. İsrailliler için kuşaklar boyunca sürekli bir kural olacak bu.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">“Bana kâhinlik etmeleri için İsrailliler arasından ağabeyin Harun’u, oğulları Nadav, Avihu, Elazar ve İtamar’ı yanına al.</verse>
				<verse number="2">Ağabeyin Harun’a görkem ve saygınlık kazandırmak için kutsal giysiler yap.</verse>
				<verse number="3">Bilgelik verdiğim becerikli adamlara söyle, Harun’a giysi yapsınlar. Öyle ki, bana kâhinlik etmek için kutsal kılınmış olsun.</verse>
				<verse number="4">Yapacakları giysiler şunlardır: Göğüslük, efod, kaftan, nakışlı mintan, sarık, kuşak. Bana kâhinlik etmeleri için ağabeyin Harun’a ve oğullarına bu kutsal giysileri yapacaklar.</verse>
				<verse number="5">Altın sırma, lacivert, mor, kırmızı iplik, ince keten kullanacaklar.”</verse>
				<verse number="6">“Efodu altın sırmayla, lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketenden ustaca yapacaklar.</verse>
				<verse number="7">Bağlanabilmesi için iki köşesine takılmış ikişer omuzluğu olacak.</verse>
				<verse number="8">Efodun üzerinde efod gibi ustaca dokunmuş bir şerit olacak. Efodun bir parçası gibi lacivert, mor, kırmızı iplikle, altın sırmayla, özenle dokunmuş ince ketenden olacak.</verse>
				<verse number="9">İki oniks taşı alacak, İsrailoğulları’nın adlarını, doğuş sırasına göre altısını birinin, altısını ötekinin üzerine oyacaksın.</verse>
				<verse number="10">İki oniks taşı alacak, İsrailoğulları’nın adlarını, doğuş sırasına göre altısını birinin, altısını ötekinin üzerine oyacaksın.</verse>
				<verse number="11">İsrailoğulları’nın adlarını bu iki taşın üzerine usta oymacıların mühür oyduğu gibi oyacaksın. Taşları altın yuvalar içine koyduktan sonra İsrailliler’in anılması için efodun omuzluklarına tak. Harun, anılmaları için onların adlarını RAB’bin önünde iki omuzunda taşıyacak.</verse>
				<verse number="12">İsrailoğulları’nın adlarını bu iki taşın üzerine usta oymacıların mühür oyduğu gibi oyacaksın. Taşları altın yuvalar içine koyduktan sonra İsrailliler’in anılması için efodun omuzluklarına tak. Harun, anılmaları için onların adlarını RAB’bin önünde iki omuzunda taşıyacak.</verse>
				<verse number="13">Altın yuvalar ve saf altından iki zincir yap. Zincirleri örme kordon gibi yapıp yuvalara yerleştir.”</verse>
				<verse number="14">Altın yuvalar ve saf altından iki zincir yap. Zincirleri örme kordon gibi yapıp yuvalara yerleştir.”</verse>
				<verse number="15">“Usta işi bir karar göğüslüğü yap. Onu da efod gibi, altın sırmayla, lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketenden yap.</verse>
				<verse number="16">Dört köşe, eni ve boyu birer karış olacak; ikiye katlanacak.</verse>
				<verse number="17">Üzerine dört sıra taş yuvası kak. Birinci sırada yakut, topaz, zümrüt;</verse>
				<verse number="18">ikinci sırada firuze, laciverttaşı, aytaşı;</verse>
				<verse number="19">üçüncü sırada gökyakut, agat, ametist;</verse>
				<verse number="20">dördüncü sırada sarı yakut, oniks ve yeşim olacak. Taşlar altın yuvalara kakılacak.</verse>
				<verse number="21">On iki taş olacak. Üzerlerine mühür oyar gibi İsrailoğulları’nın adları bir bir oyulacak. Bu taşlar İsrail’in on iki oymağını simgeleyecek.</verse>
				<verse number="22">“Göğüslük için saf altından örme zincirler yap.</verse>
				<verse number="23">İki altın halka yap, göğüslüğün üst iki köşesine birer halka koy.</verse>
				<verse number="24">İki örme altın zinciri göğüslüğün köşelerindeki halkalara tak.</verse>
				<verse number="25">Zincirlerin öteki iki ucunu iki yuvanın üzerinden geçirerek efodun ön tarafına, omuzlukların üzerine bağla.</verse>
				<verse number="26">İki altın halka daha yap; her birini göğüslüğün alt iki köşesine, efoda bitişik iç kenarına tak.</verse>
				<verse number="27">İki altın halka daha yap; efodun önündeki omuzluklara alttan, dikişe yakın, ustaca dokunmuş şeridin yukarısına tak.</verse>
				<verse number="28">Göğüslüğün halkalarıyla efodun halkaları lacivert kordonla birbirine bağlanacak. Öyle ki, göğüslük efodun ustaca dokunmuş şeridinin yukarısında kalsın ve efoddan ayrılmasın.</verse>
				<verse number="29">“Harun Kutsal Yer’e girerken, İsrailoğulları’nın adlarının yazılı olduğu karar göğüslüğünü yüreğinin üzerinde taşıyacak. Öyle ki, ben, RAB halkımı sürekli anımsayayım.</verse>
				<verse number="30">Urim’le Tummim’i karar göğüslüğünün içine koy; öyle ki, Harun ne zaman huzuruma çıksa yüreğinin üzerinde olsunlar. Böylece Harun İsrailoğulları’nın karar vermek için kullandıkları Urim’le Tummim’i RAB’bin huzurunda sürekli yüreğinin üzerinde taşıyacak.”</verse>
				<verse number="31">“Efodun altına giyilen kaftanı salt lacivert iplikten yap.</verse>
				<verse number="32">Ortasında baş geçecek kadar bir boşluk bırak. Yırtılmaması için boşluğun kenarlarını yaka gibi dokuyarak çevir.</verse>
				<verse number="33">Kaftanın kenarını çepeçevre lacivert, mor, kırmızı iplikten nar motifleriyle beze, aralarına altın çıngıraklar tak.</verse>
				<verse number="34">Eteğin ucu bir altın çıngırak, bir nar, bir altın çıngırak, bir nar olmak üzere çepeçevre kaplanacak.</verse>
				<verse number="35">Harun hizmet ederken bu kaftanı giyecek. En Kutsal Yer’e, huzuruma girip çıkarken duyulan çıngırak sesi onun ölmediğini gösterecek.</verse>
				<verse number="36">“Saf altından bir levha yap ve üzerine mühür oyar gibi ‘RAB’be adanmıştır’ sözünü oy;</verse>
				<verse number="37">lacivert bir kordonla sarığın ön tarafına bağla.</verse>
				<verse number="38">Harun onu alnında taşıyacak. İsrailliler kutsal bağışlarını getirirken suç işlemişlerse, suçlarını Harun taşıyacak; onlar önümde kabul görsün diye levha sürekli Harun’un alnında bulunacak.</verse>
				<verse number="39">“İnce ketenden işlemeli bir mintan doku, ince ketenden bir sarık, bir de nakışlı kuşak yap.</verse>
				<verse number="40">“Harun’un oğullarına mintanlar, kuşaklar, görkem ve saygınlık kazandıracak başlıklar yap.</verse>
				<verse number="41">Bu giysileri ağabeyin Harun’a ve oğullarına giydir; sonra bana kâhinlik etmeleri için onları meshedip ata ve kutsal kıl.</verse>
				<verse number="42">“Edep yerlerini örtmek için onlara keten donlar yap. Boyu belden uyluğa kadar olacak.</verse>
				<verse number="43">Harun’la oğulları Buluşma Çadırı’na girdiklerinde ya da Kutsal Yer’de hizmet etmek üzere sunağa yaklaştıklarında, suç işleyip ölmemek için bu donları giyecekler. Harun ve soyundan gelenler için sürekli bir kural olacak bu.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">“Bana kâhinlik edebilmeleri için, Harun’la oğullarını kutsal kılmak üzere şunları yap: Bir boğa ile iki kusursuz koç al.</verse>
				<verse number="2">İnce buğday unundan mayasız ekmek, zeytinyağıyla yoğrulmuş mayasız pideler, üzerine yağ sürülmüş mayasız yufkalar yap.</verse>
				<verse number="3">Bunları bir sepete koyup boğa ve iki koçla birlikte bana getir.</verse>
				<verse number="4">Harun’la oğullarını Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne getirip yıka.</verse>
				<verse number="5">Giysileri al; mintanı, efodun altına giyilen kaftanı, efodu ve göğüslüğü Harun’a giydir. Efodun ustaca dokunmuş şeridini bağla.</verse>
				<verse number="6">Başına sarığı sar, üzerine de kutsal tacı koy.</verse>
				<verse number="7">Sonra mesh yağını al, başına dökerek onu meshet.</verse>
				<verse number="8">Harun’un oğullarını öne çıkarıp onlara mintan giydir.</verse>
				<verse number="9">Bellerine kuşak bağla, başlarına başlık koy. Kalıcı bir kural olarak kâhinlik onların işi olacak. Böylece Harun’la oğullarını atamış olacaksın.</verse>
				<verse number="10">“Boğayı Buluşma Çadırı’nın önüne getir, Harun’la oğulları ellerini boğanın başına koysunlar.</verse>
				<verse number="11">Boğayı huzurumda, Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde keseceksin.</verse>
				<verse number="12">Kanını parmağınla sunağın boynuzlarına sür, artan kanı sunağın dibine dök.</verse>
				<verse number="13">Hayvanın bağırsak ve işkembe yağlarını, karaciğer perdesini, böbreklerini ve böbrek yağlarını sunağın üzerinde yakacaksın.</verse>
				<verse number="14">Etini, derisini, gübresini de ordugahın dışında yak. Bu günah sunusudur.</verse>
				<verse number="15">“Bir koç getir, Harun’la oğulları ellerini koçun başına koysunlar.</verse>
				<verse number="16">Koçu sen kes. Kanını sunağın her yanına dök.</verse>
				<verse number="17">Koçu parçalara ayırıp bağırsaklarını, işkembesini, ayaklarını yıka, başla öteki parçaların yanına koy.</verse>
				<verse number="18">Sonra koçun tümünü sunağın üzerinde yak. Bu RAB’be sunulan yakmalık sunu, RAB’bi hoşnut eden koku, O’nun için yakılan sunudur.</verse>
				<verse number="19">“Öteki koçu getir, Harun’la oğulları ellerini koçun başına koysunlar.</verse>
				<verse number="20">Koçu sen kes. Kanını Harun’la oğullarının sağ kulak memelerine, sağ el ve ayaklarının baş parmaklarına sür. Artan kanı sunağın her yanına dök.</verse>
				<verse number="21">Sunağın üzerindeki kanı ve mesh yağını Harun’la oğullarının ve giysilerinin üzerine serp. Böylece Harun’la oğulları ve giysileri kutsal kılınmış olacak.</verse>
				<verse number="22">“Koçun yağını, kuyruk yağını, bağırsak ve işkembe yağlarını, karaciğer perdesini, böbreklerini, böbrek yağlarını ve sağ budunu al. –Çünkü bu, biri göreve atanırken kesilen koçtur.–</verse>
				<verse number="23">Huzurumdaki mayasız ekmek sepetinden bir somun, yağlı pide ve yufka al,</verse>
				<verse number="24">hepsini Harun’la oğullarının eline ver. Bunları benim huzurumda sallamalık sunu olarak salla,</verse>
				<verse number="25">sonra ellerinden alıp sunakta yakmalık sunuyla birlikte beni hoşnut eden koku olarak yak. Bu, RAB için yakılan sunudur.</verse>
				<verse number="26">“Harun’un atanması için sunulacak koçun döşünü huzurumda sallamalık sunu olarak salla. O döş senin payın olacak.</verse>
				<verse number="27">Harun’la oğullarının atanması için kesilen koçun sallanmış olan döşüyle bağış olarak sunulan budunu bana ayır.</verse>
				<verse number="28">İsrailliler bunları sürekli Harun’la oğullarının payına ayıracak. Bu, İsrailliler’in RAB’be sunduğu esenlik kurbanlarından biridir.</verse>
				<verse number="29">“Harun’un kutsal giysileri, kendinden sonra oğullarına kalacak. Meshedilip atanırlarken bu giysileri giyecekler.</verse>
				<verse number="30">Harun’un yerine kâhin olan oğlu, Kutsal Yer’de hizmet etmek üzere Buluşma Çadırı’na girdiğinde yedi gün bu giysileri giyecek.</verse>
				<verse number="31">“Harun’la oğulları göreve atanırken kesilen koçun etini kutsal bir yerde haşlayacaksın. Haşlanan eti ve sepetteki ekmeği Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde yiyecekler.</verse>
				<verse number="32">“Harun’la oğulları göreve atanırken kesilen koçun etini kutsal bir yerde haşlayacaksın. Haşlanan eti ve sepetteki ekmeği Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde yiyecekler.</verse>
				<verse number="33">Atanıp kutsal kılınmaları için günahları bağışlatan bu sunuları yalnız onlar yiyebilir. Yabancı biri yiyemez, çünkü bu sunular kutsaldır.</verse>
				<verse number="34">Atanmaları için kesilen kurbanın etinden ya da ekmekten sabaha artan olursa, yakacaksın. Bunlar yenmeyecek, çünkü kutsaldır.</verse>
				<verse number="35">“Harun’la oğulları için sana buyurduklarımın hepsini yap. Atanmaları yedi gün sürecek.</verse>
				<verse number="36">Günah bağışlatmak için günah sunusu olarak her gün bir boğa sunacaksın. Sunağı arındırmak için günah sunusu sun, kutsal kılmak için de meshet.</verse>
				<verse number="37">Yedi gün sunağı arındırarak kutsal kılacaksın. Böylece sunak çok kutsal olacak. Ona dokunan her şey de kutsal sayılacaktır.”</verse>
				<verse number="38">“Düzenli olarak her gün sunağın üzerinde bir yaşında iki erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="39">Kuzunun birini sabah, öbürünü akşamüstü sunun.</verse>
				<verse number="40">Kuzuyla birlikte dörtte bir hin sıkma zeytinyağıyla yoğrulmuş onda bir efa ince un ve dökmelik sunu olarak dörtte bir hin şarap sunacaksınız.</verse>
				<verse number="41">Öbür kuzuyu akşamüstü, beni hoşnut eden koku, yakılan sunu olarak, sabahki gibi tahıl sunusu ve dökmelik sunuyla birlikte bana sunacaksınız.</verse>
				<verse number="42">“Bu yakmalık sunu Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde, RAB’bin huzurunda, kuşaklar boyu sürekli sunulacaktır. Musa’yla konuşmak için İsrail halkıyla orada buluşacağım.</verse>
				<verse number="43">İsrailliler’le buluşurken çadır görkemimle kutsal kılınacak.</verse>
				<verse number="44">“Buluşma Çadırı’nı ve sunağı kutsal kılacak, Harun’la oğullarını bana kâhinlik etmeleri için görevlendireceğim.</verse>
				<verse number="45">İsrailliler arasında yaşayacak, onların Tanrısı olacağım.</verse>
				<verse number="46">Anlayacaklar ki, aralarında yaşamak için onları Mısır’dan çıkaran Tanrıları RAB benim. Tanrıları RAB benim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">“Üzerinde buhur yakmak için akasya ağacından bir sunak yap.</verse>
				<verse number="2">Kare biçiminde, boyu ve eni birer arşın, yüksekliği iki arşın, boynuzları kendinden olacak.</verse>
				<verse number="3">Üstünü, yanlarını, boynuzlarını saf altınla kapla. Çevresine altın pervaz yap.</verse>
				<verse number="4">İki yandaki pervazın altına iki altın halka yap. Bunlar sunağın taşınması için sırıkların geçmesine yarayacak.</verse>
				<verse number="5">Sırıkları akasya ağacından yap ve altınla kapla.</verse>
				<verse number="6">Sunağı Levha Sandığı’nın karşısındaki perdenin, sandığın üzerindeki Bağışlanma Kapağı’nın önüne, seninle buluşacağım yere koy.</verse>
				<verse number="7">“Harun her sabah kandillerin bakımını yaparken sunağın üzerinde güzel kokulu buhur yakacak.</verse>
				<verse number="8">Akşamüstü kandilleri yakarken yine buhur yakacak. Böylece huzurumda kuşaklar boyunca sürekli buhur yanacak.</verse>
				<verse number="9">Sunağın üzerinde başka buhur, yakmalık sunu ya da tahıl sunusu sunmayacaksınız; üzerine dökmelik sunu dökmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="10">Harun yılda bir kez sunağın boynuzlarını arındıracak. Kuşaklarınız boyunca yılda bir kez günahları bağışlatmak için sunulan sununun kanıyla sunağı arındıracak. Sunak ben RAB için çok kutsaldır.”</verse>
				<verse number="11">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="12">“İsrailliler’in sayımını yaptığın zaman, herkes canına karşılık bana bedel ödeyecektir. Öyle ki, sayım yapılırken başlarına bela gelmesin.</verse>
				<verse number="13">Sayılan herkes armağan olarak bana yarım kutsal yerin şekeli verecektir. –Bir şekel yirmi geradır.–</verse>
				<verse number="14">Sayılan yirmi yaşındaki ve daha yukarı yaştaki herkes bana armağan verecektir.</verse>
				<verse number="15">Canlarınızın bedeli olarak bu armağanı verdiğinizde, zengin yarım şekelden fazla, yoksul yarım şekelden eksik vermeyecek.</verse>
				<verse number="16">İsrailliler’den bedel olarak verilen paraları toplayacak, Buluşma Çadırı’nın hizmetinde kullanacaksın. Bu paralar canlarınızın bedeli olarak ben, RAB’be İsrailliler’i hep anımsatacak.”</verse>
				<verse number="17">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="18">“Yıkanmak için tunç bir kazan yap. Ayaklığı da tunçtan olacak. Buluşma Çadırı ile sunağın arasına koyup içine su doldur.</verse>
				<verse number="19">Harun’la oğulları ellerini, ayaklarını orada yıkayacaklar.</verse>
				<verse number="20">Buluşma Çadırı’na girmeden ya da RAB için yakılan sunuyu sunarak hizmet etmek üzere sunağa yaklaşmadan önce, ölmemek için ellerini, ayaklarını yıkamalılar. Harun’la soyunun bütün kuşakları boyunca sürekli bir kural olacak bu.”</verse>
				<verse number="21">Buluşma Çadırı’na girmeden ya da RAB için yakılan sunuyu sunarak hizmet etmek üzere sunağa yaklaşmadan önce, ölmemek için ellerini, ayaklarını yıkamalılar. Harun’la soyunun bütün kuşakları boyunca sürekli bir kural olacak bu.”</verse>
				<verse number="22">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="23">“Şu nadide baharatı al: 500 şekel sıvı mür, yarısı kadar, yani 250’şer şekel güzel kokulu tarçın ve kamış,</verse>
				<verse number="24">500 kutsal yerin şekeli hıyarşembe, bir hin de zeytinyağı.</verse>
				<verse number="25">Bunlardan ıtriyatçı ustalığıyla güzel kokulu kutsal bir mesh yağı yap. Ona kutsal mesh yağı denecek.</verse>
				<verse number="26">Buluşma Çadırı’nı, Levha Sandığı’nı, masayla takımlarını, kandillikle takımlarını, buhur sunağını, yakmalık sunu sunağıyla bütün takımlarını, kazanı ve kazan ayaklığını hep bu yağla meshet.</verse>
				<verse number="27">Buluşma Çadırı’nı, Levha Sandığı’nı, masayla takımlarını, kandillikle takımlarını, buhur sunağını, yakmalık sunu sunağıyla bütün takımlarını, kazanı ve kazan ayaklığını hep bu yağla meshet.</verse>
				<verse number="28">Buluşma Çadırı’nı, Levha Sandığı’nı, masayla takımlarını, kandillikle takımlarını, buhur sunağını, yakmalık sunu sunağıyla bütün takımlarını, kazanı ve kazan ayaklığını hep bu yağla meshet.</verse>
				<verse number="29">Onları kutsal kıl ki, çok kutsal olsunlar. Onlara değen her şey kutsal sayılacaktır.</verse>
				<verse number="30">“Bana kâhin olmaları için Harun’la oğullarını meshedip kutsal kıl.</verse>
				<verse number="31">İsrailliler’e de ki, ‘Kuşaklarınız boyunca bu kutsal mesh yağı yalnız benim için kullanılacak.</verse>
				<verse number="32">İnsan bedenine dökülmeyecek. Aynı reçeteyle benzeri yapılmayacak. O kutsaldır ve sizin için kutsal olacaktır.</verse>
				<verse number="33">Onun benzerini yapan ya da kâhin olmayan birinin üzerine döken herkes halkının arasından atılacaktır.’ ”</verse>
				<verse number="34">Sonra RAB Musa’ya şöyle dedi: “Güzel kokulu baharat –kara günnük, onika, kasnı ve saf günnük– al. Hepsi aynı ölçüde olsun.</verse>
				<verse number="35">Bir ıtriyatçı ustalığıyla bunlardan güzel kokulu bir buhur yap. Tuzlanmış, saf ve kutsal olacak.</verse>
				<verse number="36">Birazını çok ince döv, Buluşma Çadırı’nda seninle buluşacağım yere, Levha Sandığı’nın önüne koy. Sizin için çok kutsal olacaktır.</verse>
				<verse number="37">Aynı reçeteyle kendinize buhur yapmayacaksınız. Onu RAB için kutsal sayacaksınız.</verse>
				<verse number="38">Kim koklamak için aynısını yaparsa halkının arasından atılacaktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Bak, Yahuda oymağından özellikle Hur oğlu Uri oğlu Besalel’i seçtim.</verse>
				<verse number="3">Beceri, anlayış, bilgi ve her türlü ustalık vermek için onu ruhumla doldurdum.</verse>
				<verse number="4">Öyle ki, altın, gümüş, tunç işleyerek ustaca yapıtlar üretsin;</verse>
				<verse number="5">taş kesme ve kakmada, ağaç oymacılığında, her türlü sanat dalında çalışsın.</verse>
				<verse number="6">Ayrıca Dan oymağından Ahisamak oğlu Oholiav’ı onunla çalışması için görevlendirdim. Sana buyurduğum işlerin hepsini yapabilsinler diye öteki becerikli adamlara üstün yetenek verdim.</verse>
				<verse number="7">Buluşma Çadırı’nı, Levha Sandığı’nı, sandığın üzerindeki Bağışlanma Kapağı’nı, çadırın bütün takımlarını,</verse>
				<verse number="8">masayla takımlarını, saf altın kandillikle takımlarını, buhur sunağını,</verse>
				<verse number="9">yakmalık sunu sunağıyla takımlarını, kazanla kazan ayaklığını,</verse>
				<verse number="10">dokunmuş giysileri –Kâhin Harun’un kutsal giysileriyle oğullarının kâhin giysilerini–</verse>
				<verse number="11">mesh yağını, kutsal yer için güzel kokulu buhuru tam sana buyurduğum gibi yapsınlar.”</verse>
				<verse number="12">RAB Musa’ya şöyle buyurdu:</verse>
				<verse number="13">“İsrailliler’e de ki, ‘Şabat günlerimi kesinlikle tutmalısınız. Çünkü o sizinle benim aramda kuşaklar boyu sürecek bir belirtidir. Böylece anlayacaksınız ki, sizi kutsal kılan RAB benim.</verse>
				<verse number="14">“ ‘Şabat Günü’nü tutmalısınız, çünkü sizin için kutsaldır. Kim onun kutsallığını bozarsa, kesinlikle öldürülmeli. O gün çalışan herkes halkının arasından atılmalı.</verse>
				<verse number="15">Altı gün çalışılacak; ama yedinci gün RAB’be adanmış Şabat’tır, dinlenme günüdür. Şabat Günü çalışan herkes kesinlikle öldürülmelidir.</verse>
				<verse number="16">İsrailliler, sonsuza dek sürecek bir antlaşma gereği olarak, Şabat Günü’nü kuşaklar boyu kutlamaya özen gösterecekler.</verse>
				<verse number="17">Bu, İsrailliler’le benim aramda sürekli bir belirti olacaktır. Çünkü ben, RAB yeri göğü altı günde yarattım, yedinci gün işe son verip dinlendim.’ ”</verse>
				<verse number="18">Tanrı Sina Dağı’nda Musa’yla konuşmasını bitirince, üzerine eliyle antlaşma koşullarını yazdığı iki taş levhayı ona verdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Halk Musa’nın dağdan inmediğini, geciktiğini görünce, Harun’un çevresine toplandı. Ona, “Kalk, bize öncülük edecek bir ilah yap” dediler, “Bizi Mısır’dan çıkaran adama, Musa’ya ne oldu bilmiyoruz!”</verse>
				<verse number="2">Harun, “Karılarınızın, oğullarınızın, kızlarınızın kulağındaki altın küpeleri çıkarıp bana getirin” dedi.</verse>
				<verse number="3">Herkes kulağındaki küpeyi çıkarıp Harun’a getirdi.</verse>
				<verse number="4">Harun altınları topladı, oymacı aletiyle buzağı biçiminde dökme bir put yaptı. Halk, “Ey İsrailliler, sizi Mısır’dan çıkaran Tanrınız budur!” dedi.</verse>
				<verse number="5">Harun bunu görünce, buzağının önünde bir sunak yaptı ve, “Yarın RAB’bin onuruna bayram olacak” diye ilan etti.</verse>
				<verse number="6">Ertesi gün halk erkenden kalkıp yakmalık sunular sundu, esenlik sunuları getirdi. Yiyip içmeye oturdu, sonra kalkıp çılgınca eğlendi.</verse>
				<verse number="7">RAB Musa’ya, “Aşağı in” dedi, “Mısır’dan çıkardığın halkın baştan çıktı.</verse>
				<verse number="8">Buyurduğum yoldan hemen saptılar. Kendilerine dökme bir buzağı yaparak önünde tapındılar, kurban kestiler. ‘Ey İsrailliler, sizi Mısır’dan çıkaran ilahınız budur!’ dediler.”</verse>
				<verse number="9">RAB Musa’ya, “Bu halkın ne inatçı olduğunu biliyorum” dedi,</verse>
				<verse number="10">“Şimdi bana engel olma, bırak öfkem alevlensin, onları yok edeyim. Sonra seni büyük bir ulus yapacağım.”</verse>
				<verse number="11">Musa Tanrısı RAB’be yalvardı: “Ya RAB, niçin kendi halkına karşı öfken alevlensin? Onları Mısır’dan büyük kudretinle, güçlü elinle çıkardın.</verse>
				<verse number="12">Neden Mısırlılar, ‘Tanrı kötü amaçla, dağlarda öldürmek, yeryüzünden silmek için onları Mısır’dan çıkardı’ desinler? Öfkelenme, vazgeç halkına yapacağın kötülükten.</verse>
				<verse number="13">Kulların İbrahim’i, İshak’ı, İsrail’i anımsa. Onlara kendi üzerine ant içtin, ‘Soyunuzu gökteki yıldızlar kadar çoğaltacağım. Söz verdiğim bu ülkenin tümünü soyunuza vereceğim. Sonsuza dek onlara miras olacak’ dedin.”</verse>
				<verse number="14">Böylece RAB halkına yapacağını söylediği kötülükten vazgeçti.</verse>
				<verse number="15">Musa döndü, elinde antlaşma koşulları yazılı iki taş levhayla dağdan indi. Levhaların ön ve arka iki yüzü de yazılıydı.</verse>
				<verse number="16">Onları Tanrı yapmıştı, üzerlerindeki oyma yazılar O’nun yazısıydı.</verse>
				<verse number="17">Yeşu, bağrışan halkın sesini duyunca, Musa’ya, “Ordugahtan savaş sesi geliyor!” dedi.</verse>
				<verse number="18">Musa şöyle yanıtladı: “Ne yenenlerin, Ne de yenilenlerin sesidir bu; Ezgiler duyuyorum ben.”</verse>
				<verse number="19">Musa ordugaha yaklaşınca, buzağıyı ve oynayan insanları gördü; çok öfkelendi. Elindeki taş levhaları fırlatıp dağın eteğinde parçaladı.</verse>
				<verse number="20">Yaptıkları buzağıyı alıp yaktı, toz haline gelinceye dek ezdi, sonra suya serperek İsrailliler’e içirdi.</verse>
				<verse number="21">Harun’a, “Bu halk sana ne yaptı ki, onları bu korkunç günaha sürükledin?” dedi.</verse>
				<verse number="22">Harun, “Öfkelenme, efendim!” diye karşılık verdi, “Bilirsin, halk kötülüğe eğilimlidir.</verse>
				<verse number="23">Bana, ‘Bize öncülük edecek bir ilah yap. Bizi Mısır’dan çıkaran adama, Musa’ya ne oldu bilmiyoruz’ dediler.</verse>
				<verse number="24">Ben de, ‘Kimde altın varsa çıkarsın’ dedim. Altınlarını bana verdiler. Ateşe atınca, bu buzağı ortaya çıktı!”</verse>
				<verse number="25">Musa halkın başıboş hale geldiğini gördü. Çünkü Harun onları dizginlememiş, düşmanlarına alay konusu olmalarına neden olmuştu.</verse>
				<verse number="26">Musa ordugahın girişinde durdu, “RAB’den yana olanlar yanıma gelsin!” dedi. Bütün Levililer çevresine toplandı.</verse>
				<verse number="27">Musa şöyle dedi: “İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Herkes kılıcını kuşansın. Ordugahta kapı kapı dolaşarak kardeşini, komşusunu, yakınını öldürsün.’ ”</verse>
				<verse number="28">Levililer Musa’nın buyruğunu yerine getirdiler. O gün halktan üç bine yakın adam öldürüldü.</verse>
				<verse number="29">Musa, “Bugün kendinizi RAB’be adamış oldunuz” dedi, “Herkes öz oğluna, öz kardeşine düşman kesildiği için bugün RAB sizi kutsadı.”</verse>
				<verse number="30">Ertesi gün halka, “Korkunç bir günah işlediniz” dedi, “Şimdi RAB’bin huzuruna çıkacağım. Belki günahınızı bağışlatabilirim.”</verse>
				<verse number="31">Sonra RAB’be dönerek, “Çok yazık, bu halk korkunç bir günah işledi” dedi, “Kendilerine altın put yaptılar.</verse>
				<verse number="32">Lütfen günahlarını bağışla, yoksa yazdığın kitaptan adımı sil.”</verse>
				<verse number="33">RAB, “Kim bana karşı günah işlediyse onun adını sileceğim” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="34">“Şimdi git, halkı sana söylediğim yere götür. Meleğim sana öncülük edecek. Ama zamanı gelince günahlarından ötürü onları cezalandıracağım.”</verse>
				<verse number="35">RAB halkı cezalandırdı. Çünkü Harun’a buzağı yaptırmışlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">RAB Musa’ya, “Buradan git” dedi, “Sen ve Mısır’dan çıkardığın halk İbrahim’e, İshak’a, Yakup’a, ‘Orayı senin soyuna vereceğim’ diye ant içtiğim topraklara gidin.</verse>
				<verse number="2">Süt ve bal akan ülkeye senden önce bir melek gönderecek, Kenan, Amor, Hitit, Periz, Hiv ve Yevus halklarını oradan kovacağım. Ben sizinle gelmeyeceğim, çünkü inatçı insanlarsınız. Belki sizi yolda yok ederim.”</verse>
				<verse number="3">Süt ve bal akan ülkeye senden önce bir melek gönderecek, Kenan, Amor, Hitit, Periz, Hiv ve Yevus halklarını oradan kovacağım. Ben sizinle gelmeyeceğim, çünkü inatçı insanlarsınız. Belki sizi yolda yok ederim.”</verse>
				<verse number="4">Halk bu kötü haberi duyunca yasa büründü. Kimse takı takmadı.</verse>
				<verse number="5">Çünkü RAB Musa’ya şöyle demişti: “İsrailliler’e de ki, ‘Siz inatçı insanlarsınız. Bir an aranızda kalsam, sizi yok ederim. Şimdi üzerinizdeki takıları çıkarın, size ne yapacağıma karar vereyim.’ ”</verse>
				<verse number="6">Böylece Horev Dağı’ndan sonra İsrailliler takılarını çıkardı.</verse>
				<verse number="7">Musa bir çadır alır, ordugahın dışına, biraz öteye kurardı. Ona ‘Buluşma Çadırı’ derdi. Kim RAB’be danışmak istese, ordugahın dışındaki Buluşma Çadırı’na giderdi.</verse>
				<verse number="8">Musa ne zaman çadıra gitse, bütün halk kalkar, herkes çadırının girişinde durarak Musa içeri girinceye kadar arkasından bakardı.</verse>
				<verse number="9">Musa çadıra girince, bulut sütunu aşağı iner, RAB Musa’yla konuştuğu sürece girişi kapardı.</verse>
				<verse number="10">Bulut sütununun çadırın girişinde durduğunu gören herkes kalkar, kendi çadırının girişinde tapınırdı.</verse>
				<verse number="11">RAB Musa’yla iki arkadaş gibi yüz yüze konuşurdu. Sonra Musa ordugaha dönerdi. Ama genç yardımcısı Nun oğlu Yeşu çadırdan çıkmazdı.</verse>
				<verse number="12">Musa RAB’be şöyle dedi: “Bana, ‘Bu halka öncülük et’ diyorsun, ama kimi benimle göndereceğini söylemedin. Bana, ‘Seni adınla tanıyorum, senden hoşnudum’ demiştin.</verse>
				<verse number="13">Eğer benden hoşnutsan, lütfen şimdi bana yollarını göster ki, seni daha iyi tanıyıp hoşnut etmeye devam edeyim. Unutma, bu ulus senin halkındır.”</verse>
				<verse number="14">RAB, “Varlığım sana eşlik edecek” diye yanıtladı, “Seni rahata kavuşturacağım.”</verse>
				<verse number="15">Musa, “Eğer varlığın bize eşlik etmeyecekse, bizi buradan çıkarma” dedi,</verse>
				<verse number="16">“Yoksa benden ve halkından hoşnut kaldığın nereden bilinecek? Bize eşlik etmenden, değil mi? Ancak o zaman benimle halkın yeryüzünün öteki halklarından ayırt edilebiliriz.”</verse>
				<verse number="17">RAB, “Söylediğin gibi yapacağım” dedi, “Çünkü senden hoşnut kaldım, adınla tanıyorum seni.”</verse>
				<verse number="18">Musa, “Lütfen görkemini bana göster” dedi.</verse>
				<verse number="19">RAB, “Bütün iyiliğimi önünden geçireceğim” diye karşılık verdi, “Adımı, RAB adını senin önünde duyuracağım. Merhamet ettiğime merhamet edeceğim, acıdığıma acıyacağım.</verse>
				<verse number="20">Ancak, yüzümü görmene izin veremem. Çünkü yüzümü gören yaşayamaz.”</verse>
				<verse number="21">Sonra, “Yakınımda bir yer var” dedi, “Orada, kayanın üzerinde dur.</verse>
				<verse number="22">Görkemim oradan geçerken seni kayanın kovuğuna sokup geçinceye kadar elimle örteceğim.</verse>
				<verse number="23">Elimi kaldırdığımda, sırtımı göreceksin. Ama yüzüm görülmeyecek.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">RAB Musa’ya, “Öncekiler gibi iki taş levha kes” dedi, “Kırdığın levhaların üzerindeki sözleri onlara yazacağım.</verse>
				<verse number="2">Sabaha kadar hazırlan, sabah olunca Sina Dağı’na çık; dağın tepesinde, huzurumda dur.</verse>
				<verse number="3">Senden başka kimse dağa çıkmasın, dağın hiçbir yerinde kimse görülmesin. Dağın eteğinde davar ya da sığır da otlamasın.”</verse>
				<verse number="4">Musa öncekiler gibi iki taş levha kesti. RAB’bin buyurduğu gibi sabah erkenden kalktı, taş levhaları yanına alarak Sina Dağı’na çıktı.</verse>
				<verse number="5">RAB bulutun içinde oraya inip onunla birlikte durdu ve adını RAB olarak duyurdu.</verse>
				<verse number="6">Musa’nın önünden geçerek, “Ben RAB’bim” dedi, “RAB, acıyan, lütfeden, tez öfkelenmeyen, sevgisi engin ve sadık Tanrı.</verse>
				<verse number="7">Binlercesine sevgi gösterir, suçlarını, isyanlarını, günahlarını bağışlarım. Hiçbir suçu cezasız bırakmam. Babaların işlediği suçun hesabını oğullarından, torunlarından, üçüncü, dördüncü kuşaklardan sorarım.”</verse>
				<verse number="8">Musa hemen yere kapanıp tapındı.</verse>
				<verse number="9">“Ya Rab, eğer benden hoşnutsan, lütfen bizimle gel” dedi, “Bunlar inatçı insanlardır. Sen suçlarımızı, günahlarımızı bağışla. Bizi kendi mirasın olarak benimse.”</verse>
				<verse number="10">RAB, “Senin halkınla bir antlaşma yapıyorum” dedi, “Onların önünde dünyada ve öteki uluslar arasında görülmemiş harikalar yapacağım. Arasında yaşadığın halk neler yapabileceğimi görecek. Senin için korkunç şeyler yapacağım.</verse>
				<verse number="11">Bugün sana verdiğim buyruğu tut. Amor, Kenan, Hitit, Periz, Hiv ve Yevus halklarını senin önünden kovacağım.</verse>
				<verse number="12">Gideceğin ülkedeki insanlarla antlaşma yapmaktan kaçın. Çünkü bu senin için bir tuzak olur.</verse>
				<verse number="13">Onların sunaklarını yıkacak, dikili taşlarını parçalayacak, Aşera putlarını keseceksiniz.</verse>
				<verse number="14">Başka ilahlara tapmayacaksınız. Çünkü ben adı Kıskanç bir RAB’bim, kıskanç bir Tanrı’yım.</verse>
				<verse number="15">Ülke halkıyla herhangi bir antlaşma yapmayın. Yoksa onlar başka ilahlara gönül verir, kurban keserken sizi de çağırırlar; siz de gider yersiniz.</verse>
				<verse number="16">Kızlarını oğullarınıza alırsınız. Kızlar başka ilahlara gönül verirken oğullarınızı da artlarından sürükler.</verse>
				<verse number="17">“Dökme putlar yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="18">“Size buyurduğum gibi, Aviv ayının belirli günlerinde yedi gün mayasız ekmek yiyerek Mayasız Ekmek Bayramı’nı kutlayacaksınız. Çünkü Mısır’dan Aviv ayında çıktınız.</verse>
				<verse number="19">“Bütün ilk doğanlar benimdir; ister sığır, ister davar olsun, ilk doğan erkek hayvanlarınızın tümü bana aittir.</verse>
				<verse number="20">İlk doğan sıpanın bedelini bir kuzuyla ödeyin. Bedelini ödemeyecekseniz, sıpanın boynunu kıracaksınız. Bütün ilk doğan oğullarınızın bedelini ödemelisiniz. “Kimse huzuruma eli boş çıkmasın.</verse>
				<verse number="21">“Altı gün çalışacak, yedinci gün dinleneceksiniz. Ekim, biçim vakti bile olsa dinleneceksiniz.</verse>
				<verse number="22">“İlk buğday biçiminde Haftalar Bayramı, yıl sonunda da Ürün Devşirme Bayramı yapacaksınız.</verse>
				<verse number="23">Bütün erkekleriniz yılda üç kez İsrail’in Tanrısı ben Egemen RAB’bin huzuruna çıkacaklar.</verse>
				<verse number="24">Öteki ulusları önünüzden kovacak, sınırlarınızı genişleteceğim. Yılda üç kez Tanrınız RAB’bin önüne çıktığınız zaman, kimse ülkenize göz dikemeyecek.</verse>
				<verse number="25">“Evinizde maya bulunduğu sürece bana kurban kesmeyeceksiniz. Fısıh kurbanı sabaha bırakılmayacak.</verse>
				<verse number="26">“Toprağınızın seçme ilk ürünlerini Tanrınız RAB’bin Tapınağı’na getireceksiniz. “Oğlağı anasının sütünde haşlamayacaksınız.”</verse>
				<verse number="27">RAB Musa’ya, “Bunları yaz” dedi, “Çünkü seninle ve İsrailliler’le bu sözlere dayanarak antlaşma yaptım.”</verse>
				<verse number="28">Musa orada kırk gün kırk gece RAB’le birlikte kaldı. Ağzına ne ekmek koydu, ne de su. Antlaşma sözlerini, on buyruğu taş levhaların üzerine yazdı.</verse>
				<verse number="29">Musa elinde iki antlaşma levhasıyla Sina Dağı’ndan indi. RAB’le konuştuğu için yüzü ışıldıyordu, ama kendisi bunun farkında değildi.</verse>
				<verse number="30">Harun’la İsrailliler Musa’nın ışıldayan yüzünü görünce, ona yaklaşmaya korktular.</verse>
				<verse number="31">Musa onları yanına çağırdı. Harun’la İsrail topluluğunun bütün önderleri çevresine toplandılar. Musa onlarla konuştu.</verse>
				<verse number="32">Sonra herkes ona yaklaştı. Musa RAB’bin Sina Dağı’nda kendisine bildirdiği bütün buyrukları onlara verdi.</verse>
				<verse number="33">Konuşmasını bitirdikten sonra, yüzüne bir peçe taktı.</verse>
				<verse number="34">Ama ne zaman konuşmak için RAB’bin huzuruna çıksa, ayrılıncaya kadar peçeyi kaldırırdı. Dönünce de kendisine verilen buyrukları İsrailliler’e bildirir,</verse>
				<verse number="35">İsrailliler de onun ışıldayan yüzünü görürlerdi. Sonra Musa içeri girip RAB’le görüşünceye kadar yine peçeyi takardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Musa bütün İsrail topluluğunu çağırarak, “RAB’bin yapmanızı buyurduğu işler şunlardır” dedi,</verse>
				<verse number="2">“Altı gün çalışacaksınız. Ama yedinci gün sizin için kutsal Şabat, RAB’be adanmış dinlenme günü olacaktır. O gün çalışan herkes öldürülecektir.</verse>
				<verse number="3">Şabat Günü konutlarınızda ateş yakmayacaksınız.”</verse>
				<verse number="4">Musa bütün İsrail topluluğuna seslenerek şöyle dedi: “RAB’bin buyruğu şudur:</verse>
				<verse number="5">Aranızda armağanlar toplayıp RAB’be sunacaksınız. İstekli olan herkes RAB’be altın, gümüş, tunç; lacivert, mor, kırmızı iplik; ince keten, keçi kılı, deri, kırmızı boyalı koç derisi, akasya ağacı armağan etsin.</verse>
				<verse number="6">Aranızda armağanlar toplayıp RAB’be sunacaksınız. İstekli olan herkes RAB’be altın, gümüş, tunç; lacivert, mor, kırmızı iplik; ince keten, keçi kılı, deri, kırmızı boyalı koç derisi, akasya ağacı armağan etsin.</verse>
				<verse number="7">Aranızda armağanlar toplayıp RAB’be sunacaksınız. İstekli olan herkes RAB’be altın, gümüş, tunç; lacivert, mor, kırmızı iplik; ince keten, keçi kılı, deri, kırmızı boyalı koç derisi, akasya ağacı armağan etsin.</verse>
				<verse number="8">Kandil için zeytinyağı; mesh yağı ve güzel kokulu buhur için baharat;</verse>
				<verse number="9">başkâhinin efoduyla göğüslüğü için oniks ve öbür kakma taşları getirsin.</verse>
				<verse number="10">“Aranızdaki bütün becerikli kişiler gelip RAB’bin buyurduğu her şeyi yapsın.</verse>
				<verse number="11">Konutu, çadırın iç ve dış örtüsünü, kopçalarını, çerçevelerini, kirişlerini, direklerini, tabanlarını;</verse>
				<verse number="12">sandığı ve sırıklarını, Bağışlanma Kapağı’nı, bölme perdesini,</verse>
				<verse number="13">masayla sırıklarını, bütün masa takımlarını, huzura konan ekmekleri;</verse>
				<verse number="14">ışık için kandilliği ve takımlarını, kandilleri, kandiller için zeytinyağını;</verse>
				<verse number="15">buhur sunağını ve sırıklarını, mesh yağını, güzel kokulu buhuru; konutun giriş bölümündeki perdeyi;</verse>
				<verse number="16">yakmalık sunu sunağını ve tunç ızgarasını, sırıklarını, bütün takımlarını, kazanı ve kazan ayaklığını;</verse>
				<verse number="17">avlunun çevresindeki perdeleri, direkleri, direk tabanlarını, avlu kapısındaki perdeyi,</verse>
				<verse number="18">konutun ve avlunun kazıklarıyla iplerini;</verse>
				<verse number="19">kutsal yerde hizmet etmek için dokunmuş giysileri –Kâhin Harun’un giysileriyle oğullarının kâhin giysilerini– yapsınlar.”</verse>
				<verse number="20">İsrail topluluğu Musa’nın yanından ayrıldı.</verse>
				<verse number="21">Her istekli, hevesli kişi Buluşma Çadırı’nın yapımı, hizmeti ve kutsal giysiler için RAB’be armağan getirdi.</verse>
				<verse number="22">Kadın erkek herkes istekle geldi, RAB’be her çeşit altın takı, broş, küpe, yüzük, kolye getirdi. RAB’be armağan ettikleri bütün takılar altındı.</verse>
				<verse number="23">Ayrıca kimde lacivert, mor, kırmızı iplik; ince keten, keçi kılı, deri, kırmızı boyalı koç derisi varsa getirdi.</verse>
				<verse number="24">Gümüş ve tunç armağanlar sunan herkes onları RAB’be adadı. Herhangi bir işte kullanılmak üzere kimde akasya ağacı varsa getirdi.</verse>
				<verse number="25">Bütün becerikli kadınlar elleriyle eğirdikleri lacivert, mor, kırmızı ipliği, ince keteni getirdiler.</verse>
				<verse number="26">İstekli, becerikli kadınlar da keçi kılı eğirdiler.</verse>
				<verse number="27">Önderler efod ve göğüslük için oniks, kakma taşlar,</verse>
				<verse number="28">kandil, mesh yağı ve güzel kokulu buhur için baharat ve zeytinyağı getirdiler.</verse>
				<verse number="29">Kadın erkek bütün istekli İsrailliler RAB’bin Musa aracılığıyla yapmalarını buyurduğu işler için RAB’be gönülden verilen sunu sundular.</verse>
				<verse number="30">Musa İsrailliler’e, “Bakın!” dedi, “RAB Yahuda oymağından özellikle Hur oğlu Uri oğlu Besalel’i seçti.</verse>
				<verse number="31">Beceri, anlayış, bilgi ve her türlü ustalık vermek için onu kendi Ruhu’yla doldurdu.</verse>
				<verse number="32">Öyle ki, altın, gümüş, tunç işleyerek ustaca yapıtlar üretsin;</verse>
				<verse number="33">taş kesme ve kakmada, ağaç oymacılığında, her türlü sanat dalında çalışsın.</verse>
				<verse number="34">RAB ona ve Dan oymağından Ahisamak oğlu Oholiav’a öğretme yeteneği de verdi.</verse>
				<verse number="35">Onlara üstün beceri verdi. Öyle ki, ustalık isteyen her türlü işte, oymacılıkta, lacivert, mor, kırmızı iplik ve ince keten yapmada, dokuma ve nakış işlerinde, her sanat dalında yaratıcı olsunlar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">“Besalel, Oholiav ve kutsal yerin yapımında gereken işleri nasıl yapacaklarına ilişkin RAB’bin kendilerine bilgelik ve anlayış verdiği bütün becerikli kişiler her işi tam RAB’bin buyurduğu gibi yapacaklar.”</verse>
				<verse number="2">Musa Besalel’i, Oholiav’ı, RAB’bin kendilerine bilgelik verdiği becerikli adamları ve çalışmaya istekli herkesi iş başına çağırdı.</verse>
				<verse number="3">Gelenler kutsal yerin yapımında gereken işleri yapmak üzere İsrailliler’in getirmiş olduğu bütün armağanları Musa’dan aldılar. İsrailliler gönülden verdikleri sunuları her sabah Musa’ya getirmeye devam ettiler.</verse>
				<verse number="4">Öyle ki, kutsal yerdeki işleri yapmakta olan ustalar işlerini bırakıp bir bir Musa’nın yanına gelerek,</verse>
				<verse number="5">“Halk RAB’bin yapılmasını buyurduğu iş için gereğinden fazla getiriyor” dediler.</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine Musa buyruk verdi: “Ne erkek, ne kadın hiç kimse kutsal yere armağan olarak artık bir şey vermesin.” Buyruk ordugahta ilan edildi. Böylece halkın daha çok armağan getirmesine engel olundu.</verse>
				<verse number="7">Çünkü o ana kadar getirilenler işi bitirmek için yeter de artardı bile.</verse>
				<verse number="8">Çalışanlar arasındaki becerikli adamlar konutu on perdeden yaptılar. Besalel onları lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketenden yaptı, üzerini Keruvlar’la ustaca süsledi.</verse>
				<verse number="9">Her perdenin boyu yirmi sekiz, eni dört arşındı. Bütün perdeler aynı ölçüdeydi.</verse>
				<verse number="10">Perdeleri beşer beşer birbirine ekleyerek iki takım perde yaptı.</verse>
				<verse number="11">Birinci takımın kenarına lacivert ilmekler açtı. Öbür takımın kenarına da aynı şeyi yaptı.</verse>
				<verse number="12">Birinci takımın ilk perdesiyle ikinci takımın son perdesine ellişer ilmek açtı; ilmekler birbirine karşıydı.</verse>
				<verse number="13">Elli altın kopça yaptı, perdeleri kopçalayarak çadırı birleştirdi. Böylece konut tek parça haline geldi.</verse>
				<verse number="14">Konutun üstünü kaplayacak çadır için keçi kılından on bir perde yaptı.</verse>
				<verse number="15">Her perdenin boyu otuz, eni dört arşındı. On bir perde de aynı ölçüdeydi.</verse>
				<verse number="16">Beş perdeyi birbirine, altı perdeyi birbirine birleştirdi.</verse>
				<verse number="17">Her iki perde takımının kenarlarına ellişer ilmek açtı.</verse>
				<verse number="18">Çadırı birleştirip tek parça haline getirmek için elli tunç kopça yaptı.</verse>
				<verse number="19">Çadır için kırmızı boyalı koç derisinden bir örtü, onun üstüne de deriden başka bir örtü yaptı.</verse>
				<verse number="20">Konut için akasya ağacından dikine çerçeveler yaptı.</verse>
				<verse number="21">Her çerçevenin boyu on, eni bir buçuk arşındı.</verse>
				<verse number="22">Çerçevelerin birbirine uyan iki paralel çıkıntısı vardı. Konutun bütün çerçevelerini aynı biçimde yaptı.</verse>
				<verse number="23">Konutun güneyi için yirmi çerçeve yaptı.</verse>
				<verse number="24">Her çerçevenin altında iki çıkıntı için birer taban olmak üzere, yirmi çerçevenin altında kırk gümüş taban yaptı.</verse>
				<verse number="25">Konutun öbür yanı, yani kuzeyi için de yirmi çerçeve ve her çerçevenin altında iki taban olmak üzere kırk gümüş taban yaptı.</verse>
				<verse number="26">Konutun öbür yanı, yani kuzeyi için de yirmi çerçeve ve her çerçevenin altında iki taban olmak üzere kırk gümüş taban yaptı.</verse>
				<verse number="27">Konutun batıya bakacak arka tarafı için altı çerçeve yaptı.</verse>
				<verse number="28">Arkada konutun köşeleri için iki çerçeve yaptı.</verse>
				<verse number="29">Bu köşe çerçevelerinin alt tarafı ayrı kaldı, üst tarafı ise birinci halkayla birleştirildi. İki köşeyi oluşturan iki çerçeveyi aynı biçimde yaptı.</verse>
				<verse number="30">Böylece sekiz çerçeve ve her çerçevenin altında iki taban olmak üzere on altı gümüş taban yaptı.</verse>
				<verse number="31">Konutun bir yanındaki çerçeveler için beş, öbür yanındaki çerçeveler için beş, batıya bakan arka tarafındaki çerçeveler için de beş olmak üzere akasya ağacından kirişler yaptı.</verse>
				<verse number="32">Konutun bir yanındaki çerçeveler için beş, öbür yanındaki çerçeveler için beş, batıya bakan arka tarafındaki çerçeveler için de beş olmak üzere akasya ağacından kirişler yaptı.</verse>
				<verse number="33">Çerçevelerin ortasındaki kirişi konutun bir ucundan öbür ucuna geçirdi.</verse>
				<verse number="34">Çerçevelerle kirişleri altınla kapladı, kirişlerin geçeceği halkaları da altından yaptı.</verse>
				<verse number="35">Lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketenden bir perde yaptı, üzerini Keruvlar’la ustaca süsledi.</verse>
				<verse number="36">Perde için akasya ağacından dört direk yaparak altınla kapladı. Çengelleri de altındı. Direkler için dört gümüş taban döktü.</verse>
				<verse number="37">Çadırın giriş bölümüne lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketenden nakışlı bir perde yaptı.</verse>
				<verse number="38">Perdeyi asmak için çengelli beş direk yaparak başlıklarını, çemberlerini altınla kapladı. Direklere beş tunç taban yaptı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">Besalel Antlaşma Sandığı’nı akasya ağacından yaptı. Boyu iki buçuk, eni ve yüksekliği birer buçuk arşındı.</verse>
				<verse number="2">İçini de dışını da saf altınla kapladı. Çevresine altın pervaz yaptı.</verse>
				<verse number="3">İkisi bir yanda, ikisi öbür yanda olmak üzere sandığın dört köşesindeki ayaklara takmak için birer altın halka döktü.</verse>
				<verse number="4">Akasya ağacından sırıklar yapıp altınla kapladı.</verse>
				<verse number="5">Sandığın taşınması için sırıkları yanlardaki halkalara geçirdi.</verse>
				<verse number="6">Bağışlanma Kapağı’nı saf altından yaptı. Boyu iki buçuk, eni bir buçuk arşındı.</verse>
				<verse number="7">Kapağın iki kenarına dövme altından birer Keruv yaptı.</verse>
				<verse number="8">Keruvlar’dan birini bir kenara, öbürünü öteki kenara koyarak kapağı tek parça halinde yaptı.</verse>
				<verse number="9">Keruvlar yukarı doğru açık kanatlarıyla kapağı örtüyor, yüzleri birbirine dönük kapağa bakıyorlardı.</verse>
				<verse number="10">Besalel akasya ağacından bir masa yaptı. Boyu iki, eni bir, yüksekliği bir buçuk arşındı.</verse>
				<verse number="11">Masayı saf altınla kapladı. Çevresine altın pervaz yaptı.</verse>
				<verse number="12">Pervazın çevresine dört parmak eninde bir kenarlık yaparak altın pervazla çevirdi.</verse>
				<verse number="13">Masa için dört altın halka dökerek dört ayak üzerindeki dört köşeye yerleştirdi.</verse>
				<verse number="14">Masanın taşınması için sırıkların içinden geçeceği halkalar kenarlığa yakındı.</verse>
				<verse number="15">Sırıkları akasya ağacından yaptı, altınla kapladı.</verse>
				<verse number="16">Masa için saf altından tabaklar, sahanlar, dökmelik sunu testileri, tasları yaptı.</verse>
				<verse number="17">Saf altından bir kandillik yaptı. Ayağı, gövdesi dövme altındı. Çanak, tomurcuk ve çiçek motifleri kendindendi.</verse>
				<verse number="18">Üç kolu bir yanda, üç kolu öteki yanda olmak üzere altı kolluydu.</verse>
				<verse number="19">Her kolda badem çiçeğini andıran üç çanak, tomurcuk ve çiçek motifi vardı. Altı kol da aynıydı.</verse>
				<verse number="20">Kandilliğin gövdesinde badem çiçeğini andıran dört çanak, tomurcuk ve çiçek motifi bulunuyordu.</verse>
				<verse number="21">Kandillikten yükselen ilk iki kolun, ikinci iki kolun, üçüncü iki kolun altında kendinden birer tomurcuk vardı. Toplam altı koldu.</verse>
				<verse number="22">Tomurcukları, kolları tek parça olan kandillik saf dövme altındı.</verse>
				<verse number="23">Kandillik için saf altından yedi kandil, fitil maşaları, tablalar yaptı.</verse>
				<verse number="24">Bütün takımları dahil kandilliğe bir talant saf altın harcandı.</verse>
				<verse number="25">Akasya ağacından bir buhur sunağı yaptı. Kare biçiminde, boyu ve eni birer arşın, yüksekliği iki arşındı. Boynuzları kendindendi.</verse>
				<verse number="26">Üstünü, yanlarını, boynuzlarını saf altınla kapladı. Çevresine altın pervaz yaptı.</verse>
				<verse number="27">İki yandaki pervazın altına iki altın halka yaptı. Bunlar sunağın taşınması için sırıkların geçmesine yarıyordu.</verse>
				<verse number="28">Sırıkları akasya ağacından yaparak altınla kapladı.</verse>
				<verse number="29">Itriyatçı ustalığıyla kutsal mesh yağı ve güzel kokulu saf buhur yaptı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">Besalel yakmalık sunu sunağını akasya ağacından kare biçiminde yaptı. Eni ve boyu beşer arşın, yüksekliği üç arşındı.</verse>
				<verse number="2">Dört üst köşesine kendinden boynuzlar yaparak hepsini tunçla kapladı.</verse>
				<verse number="3">Sunağın bütün takımlarını –kovaları, kürekleri, çanakları, büyük çatalları, ateş kaplarını– tunçtan yaptı.</verse>
				<verse number="4">Kenarın altında aşağı doğru sunağın yarısına kadar ağ biçiminde tunç bir ızgara yaptı.</verse>
				<verse number="5">Tunç ızgaranın dört köşesine taşıma sırıklarını geçirmek için birer halka döktü.</verse>
				<verse number="6">Sırıkları akasya ağacından yaparak tunçla kapladı.</verse>
				<verse number="7">Sunağın taşınması için yan tarafındaki halkalara geçirdi. Sunağı tahtadan, içi boş yaptı.</verse>
				<verse number="8">Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde hizmet eden kadınların aynalarından tunç ayaklıklı tunç bir kazan yaptı.</verse>
				<verse number="9">Konuta bir avlu yaptı. Avlunun güney tarafı için yüz arşın boyunda özenle dokunmuş ince keten perdeler yaptı.</verse>
				<verse number="10">Perdeler için tabanları tunç, çengelleri ve çengel çemberleri gümüş yirmi direk yaptı.</verse>
				<verse number="11">Kuzey tarafı için yüz arşın boyunda perdeler, yirmi direk, direkler için yirmi tunç taban yapıldı. Direklerin çengelleriyle çemberleri gümüştü.</verse>
				<verse number="12">Avlunun batı tarafı için elli arşın boyunda perde, on direk, on taban yapıldı. Direklerin çengelleriyle çemberleri gümüştü.</verse>
				<verse number="13">Doğuya bakan tarafta avlunun eni elli arşındı.</verse>
				<verse number="14">Girişin bir tarafında on beş arşın boyunda perde, üç direk ve üç taban;</verse>
				<verse number="15">öbür tarafında da on beş arşın boyunda perde, üç direk ve üç taban vardı.</verse>
				<verse number="16">Avlunun çevresindeki bütün perdeler özenle dokunmuş ince ketendi.</verse>
				<verse number="17">Direklerin tabanları tunç, çengelleriyle çemberleri gümüştü. Başlıkları da gümüş kaplamaydı. Avlunun bütün direkleri gümüş çemberlerle donatılmıştı.</verse>
				<verse number="18">Avlunun girişindeki perde lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş nakışlı ince ketenden yapılmıştı. Boyu yirmi, yüksekliği avlunun perdeleri gibi beş arşındı.</verse>
				<verse number="19">Tunçtan dört direği ve dört tabanı vardı. Direklerin çengelleri, başlıklarının kaplaması ve çemberleri gümüştü.</verse>
				<verse number="20">Konutun ve konutu çevreleyen avlunun bütün kazıkları tunçtandı.</verse>
				<verse number="21">Antlaşma Levhaları’nın bulunduğu konut için kullanılan malzeme miktarının tümü Musa’nın buyruğu uyarınca, Kâhin Harun oğlu İtamar’ın yönetimindeki Levililer tarafından kaydedildi.</verse>
				<verse number="22">RAB’bin Musa’ya buyurduğu bütün işleri Yahuda oymağından Hur oğlu Uri oğlu Besalel yaptı.</verse>
				<verse number="23">Dan oymağından oymacı, yaratıcı, lacivert, mor, kırmızı iplik ve ince keten işlemede usta nakışçı Ahisamak oğlu Oholiav da ona yardım etti.</verse>
				<verse number="24">Kutsal yerdeki bütün işler için kullanılan adanmış altın miktarı kutsal yerin şekeliyle 29 talant 730 şekeldi.</verse>
				<verse number="25">Topluluğun sayımından elde edilen gümüş, kutsal yerin şekeliyle 100 talant 1 775 şekeldi.</verse>
				<verse number="26">Sayımı yapılan yirmi ve daha yukarı yaştaki 603 550 kişiden adam başına bir beka, yani yarım kutsal yerin şekeli düşüyordu.</verse>
				<verse number="27">Kutsal yer ve perde tabanlarının dökümü için 100 talant gümüş kullanıldı. Her tabana bir talant olmak üzere, 100 tabana 100 talant gümüş harcandı.</verse>
				<verse number="28">Direklerin çengelleri, başlıkların kaplanması ve çemberleri için 1 775 şekel harcandı.</verse>
				<verse number="29">Adanan tunç 70 talant 2 400 şekeldi.</verse>
				<verse number="30">Bununla Buluşma Çadırı’nın giriş bölümündeki tabanlar, sunakla ızgarası ve bütün takımları, avlu çevresindeki ve girişindeki tabanlar, bütün konut kazıklarıyla avlu çevresindeki kazıklar yapıldı.</verse>
				<verse number="31">Bununla Buluşma Çadırı’nın giriş bölümündeki tabanlar, sunakla ızgarası ve bütün takımları, avlu çevresindeki ve girişindeki tabanlar, bütün konut kazıklarıyla avlu çevresindeki kazıklar yapıldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">Kutsal yerde hizmet için lacivert, mor, kırmızı iplikten özenle dokunmuş giysiler yaptılar. Ayrıca RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi Harun’a kutsal giysiler yapıldı.</verse>
				<verse number="2">Efodu altın sırmayla lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketenden yaptılar.</verse>
				<verse number="3">Altını ince tabakalar halinde dövüp lacivert, mor, kırmızı iplik ve ince keten arasına ustaca işlemek için tel tel kestiler.</verse>
				<verse number="4">Efodun iki köşesine tutturulmuş omuzluklar yaparak birleştirdiler.</verse>
				<verse number="5">Efodun üzerindeki ustaca dokunmuş şerit efodun bir parçası gibi altın sırmayla lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketendendi; tıpkı RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibiydi.</verse>
				<verse number="6">Altın yuvalar içine kakılmış, üzerine İsrailoğulları’nın adları mühür gibi oyulmuş oniksi işleyip</verse>
				<verse number="7">İsrailliler’in anılması için efodun omuzluklarına taktılar. Tıpkı RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi yaptılar.</verse>
				<verse number="8">Efod gibi altın sırmayla lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketenden usta işi bir göğüslük yaptılar.</verse>
				<verse number="9">Dört köşe, eni ve boyu birer karıştı, ikiye katlanmıştı.</verse>
				<verse number="10">Üzerine dört sıra taş yuvası kaktılar. Birinci sırada yakut, topaz, zümrüt;</verse>
				<verse number="11">ikinci sırada firuze, laciverttaşı, aytaşı;</verse>
				<verse number="12">üçüncü sırada gökyakut, agat, ametist;</verse>
				<verse number="13">dördüncü sırada sarı yakut, oniks, yeşim vardı. Taşlar altın yuvalara kakılmıştı.</verse>
				<verse number="14">On iki taş vardı. Üzerlerine mühür oyar gibi İsrailoğulları’nın adları bir bir oyulmuştu. Bu taşlar İsrail’in on iki oymağını simgeliyordu.</verse>
				<verse number="15">Göğüslük için saf altından örme zincirler yaptılar.</verse>
				<verse number="16">İkişer tane altın yuva ve halka yaptılar. Göğüslüğün üst iki köşesine birer halka koydular.</verse>
				<verse number="17">İki örme altın zinciri göğüslüğün köşelerindeki halkalara taktılar.</verse>
				<verse number="18">Zincirlerin öteki iki ucunu iki yuvanın üzerinden geçirerek efodun ön tarafına, omuzlukların üzerine bağladılar.</verse>
				<verse number="19">İki altın halka yaparak göğüslüğün alt iki köşesine, efoda bitişik iç kenarına taktılar.</verse>
				<verse number="20">İki altın halka daha yaparak efodun önündeki omuzluklara alttan, dikişe yakın, ustaca dokunmuş şeridin yukarısına taktılar.</verse>
				<verse number="21">Göğüslüğün halkalarıyla efodun halkalarını lacivert kordonla birbirine bağladılar. Öyle ki, göğüslük efodun ustaca dokunmuş şeridinin yukarısında kalsın ve efoddan ayrılmasın. Tıpkı RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi yaptılar.</verse>
				<verse number="22">Efodun altına giyilen kaftanı ustaca dokunmuş salt lacivert iplikten yaptılar.</verse>
				<verse number="23">Ortasında baş geçecek kadar bir boşluk bıraktılar. Yırtılmaması için boşluğun kenarlarını yaka gibi dokuyarak çevirdiler.</verse>
				<verse number="24">Kaftanın kenarını lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketenden nar motifleriyle bezediler.</verse>
				<verse number="25">Saf altından çıngıraklar yaptılar ve hizmet için kullanılan kaftanın eteğinin ucundaki narların arasına, bir çıngırak bir nar, bir çıngırak bir nar olmak üzere çepeçevre koydular. Tıpkı RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi yaptılar.</verse>
				<verse number="26">Saf altından çıngıraklar yaptılar ve hizmet için kullanılan kaftanın eteğinin ucundaki narların arasına, bir çıngırak bir nar, bir çıngırak bir nar olmak üzere çepeçevre koydular. Tıpkı RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi yaptılar.</verse>
				<verse number="27">Harun’la oğulları için ince ketenden ustaca dokunmuş mintanlar, sarıklar, süslü başlıklar, ince keten donlar, lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketenden nakışlı kuşak yaptılar; tıpkı RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi.</verse>
				<verse number="28">Harun’la oğulları için ince ketenden ustaca dokunmuş mintanlar, sarıklar, süslü başlıklar, ince keten donlar, lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketenden nakışlı kuşak yaptılar; tıpkı RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi.</verse>
				<verse number="29">Harun’la oğulları için ince ketenden ustaca dokunmuş mintanlar, sarıklar, süslü başlıklar, ince keten donlar, lacivert, mor, kırmızı iplikle, özenle dokunmuş ince ketenden nakışlı kuşak yaptılar; tıpkı RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi.</verse>
				<verse number="30">Kutsal tacın levhasını saf altından yaparak üzerine mühür oyar gibi ‘RAB’be adanmıştır’ sözünü yazdılar.</verse>
				<verse number="31">Üstüne bağlanmak üzere sarığa lacivert bir kordon taktılar; tıpkı RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi.</verse>
				<verse number="32">Böylece konutun, yani Buluşma Çadırı’nın bütün işleri tamamlandı. İsrailliler her şeyi tıpkı RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi yaptılar.</verse>
				<verse number="33">Konutu, çadırla bütün takımlarını, kopçalarını, çerçevelerini, kirişlerini, direklerini, tabanlarını; kırmızı boyalı koç derisinden örtüyü, deri örtüyü, bölme perdesini; Levha Sandığı’yla sırıklarını, Bağışlanma Kapağı’nı; masayla takımlarını, Tanrı’nın huzuruna konan ekmekleri; saf altın kandilliği, üstüne dizilecek kandillerle takımlarını, kandil için zeytinyağını; altın sunağı, mesh yağını, güzel kokulu buhuru, çadırın giriş bölümünün perdesini; tunç sunakla ızgarasını, sırıklarını, bütün takımlarını, kazanı, kazan ayaklığını; avlunun perdelerini, direklerini, direk tabanlarını, avlu girişinin perdesini, iplerini, kazıklarını, konutta, yani Buluşma Çadırı’ndaki hizmet için gerekli bütün aletleri; kutsal yerdeki hizmet için dokunmuş giysileri, Kâhin Harun’un kutsal giysilerini, oğullarının kâhin giysilerini Musa’ya gösterdiler.</verse>
				<verse number="34">Konutu, çadırla bütün takımlarını, kopçalarını, çerçevelerini, kirişlerini, direklerini, tabanlarını; kırmızı boyalı koç derisinden örtüyü, deri örtüyü, bölme perdesini; Levha Sandığı’yla sırıklarını, Bağışlanma Kapağı’nı; masayla takımlarını, Tanrı’nın huzuruna konan ekmekleri; saf altın kandilliği, üstüne dizilecek kandillerle takımlarını, kandil için zeytinyağını; altın sunağı, mesh yağını, güzel kokulu buhuru, çadırın giriş bölümünün perdesini; tunç sunakla ızgarasını, sırıklarını, bütün takımlarını, kazanı, kazan ayaklığını; avlunun perdelerini, direklerini, direk tabanlarını, avlu girişinin perdesini, iplerini, kazıklarını, konutta, yani Buluşma Çadırı’ndaki hizmet için gerekli bütün aletleri; kutsal yerdeki hizmet için dokunmuş giysileri, Kâhin Harun’un kutsal giysilerini, oğullarının kâhin giysilerini Musa’ya gösterdiler.</verse>
				<verse number="35">Konutu, çadırla bütün takımlarını, kopçalarını, çerçevelerini, kirişlerini, direklerini, tabanlarını; kırmızı boyalı koç derisinden örtüyü, deri örtüyü, bölme perdesini; Levha Sandığı’yla sırıklarını, Bağışlanma Kapağı’nı; masayla takımlarını, Tanrı’nın huzuruna konan ekmekleri; saf altın kandilliği, üstüne dizilecek kandillerle takımlarını, kandil için zeytinyağını; altın sunağı, mesh yağını, güzel kokulu buhuru, çadırın giriş bölümünün perdesini; tunç sunakla ızgarasını, sırıklarını, bütün takımlarını, kazanı, kazan ayaklığını; avlunun perdelerini, direklerini, direk tabanlarını, avlu girişinin perdesini, iplerini, kazıklarını, konutta, yani Buluşma Çadırı’ndaki hizmet için gerekli bütün aletleri; kutsal yerdeki hizmet için dokunmuş giysileri, Kâhin Harun’un kutsal giysilerini, oğullarının kâhin giysilerini Musa’ya gösterdiler.</verse>
				<verse number="36">Konutu, çadırla bütün takımlarını, kopçalarını, çerçevelerini, kirişlerini, direklerini, tabanlarını; kırmızı boyalı koç derisinden örtüyü, deri örtüyü, bölme perdesini; Levha Sandığı’yla sırıklarını, Bağışlanma Kapağı’nı; masayla takımlarını, Tanrı’nın huzuruna konan ekmekleri; saf altın kandilliği, üstüne dizilecek kandillerle takımlarını, kandil için zeytinyağını; altın sunağı, mesh yağını, güzel kokulu buhuru, çadırın giriş bölümünün perdesini; tunç sunakla ızgarasını, sırıklarını, bütün takımlarını, kazanı, kazan ayaklığını; avlunun perdelerini, direklerini, direk tabanlarını, avlu girişinin perdesini, iplerini, kazıklarını, konutta, yani Buluşma Çadırı’ndaki hizmet için gerekli bütün aletleri; kutsal yerdeki hizmet için dokunmuş giysileri, Kâhin Harun’un kutsal giysilerini, oğullarının kâhin giysilerini Musa’ya gösterdiler.</verse>
				<verse number="37">Konutu, çadırla bütün takımlarını, kopçalarını, çerçevelerini, kirişlerini, direklerini, tabanlarını; kırmızı boyalı koç derisinden örtüyü, deri örtüyü, bölme perdesini; Levha Sandığı’yla sırıklarını, Bağışlanma Kapağı’nı; masayla takımlarını, Tanrı’nın huzuruna konan ekmekleri; saf altın kandilliği, üstüne dizilecek kandillerle takımlarını, kandil için zeytinyağını; altın sunağı, mesh yağını, güzel kokulu buhuru, çadırın giriş bölümünün perdesini; tunç sunakla ızgarasını, sırıklarını, bütün takımlarını, kazanı, kazan ayaklığını; avlunun perdelerini, direklerini, direk tabanlarını, avlu girişinin perdesini, iplerini, kazıklarını, konutta, yani Buluşma Çadırı’ndaki hizmet için gerekli bütün aletleri; kutsal yerdeki hizmet için dokunmuş giysileri, Kâhin Harun’un kutsal giysilerini, oğullarının kâhin giysilerini Musa’ya gösterdiler.</verse>
				<verse number="38">Konutu, çadırla bütün takımlarını, kopçalarını, çerçevelerini, kirişlerini, direklerini, tabanlarını; kırmızı boyalı koç derisinden örtüyü, deri örtüyü, bölme perdesini; Levha Sandığı’yla sırıklarını, Bağışlanma Kapağı’nı; masayla takımlarını, Tanrı’nın huzuruna konan ekmekleri; saf altın kandilliği, üstüne dizilecek kandillerle takımlarını, kandil için zeytinyağını; altın sunağı, mesh yağını, güzel kokulu buhuru, çadırın giriş bölümünün perdesini; tunç sunakla ızgarasını, sırıklarını, bütün takımlarını, kazanı, kazan ayaklığını; avlunun perdelerini, direklerini, direk tabanlarını, avlu girişinin perdesini, iplerini, kazıklarını, konutta, yani Buluşma Çadırı’ndaki hizmet için gerekli bütün aletleri; kutsal yerdeki hizmet için dokunmuş giysileri, Kâhin Harun’un kutsal giysilerini, oğullarının kâhin giysilerini Musa’ya gösterdiler.</verse>
				<verse number="39">Konutu, çadırla bütün takımlarını, kopçalarını, çerçevelerini, kirişlerini, direklerini, tabanlarını; kırmızı boyalı koç derisinden örtüyü, deri örtüyü, bölme perdesini; Levha Sandığı’yla sırıklarını, Bağışlanma Kapağı’nı; masayla takımlarını, Tanrı’nın huzuruna konan ekmekleri; saf altın kandilliği, üstüne dizilecek kandillerle takımlarını, kandil için zeytinyağını; altın sunağı, mesh yağını, güzel kokulu buhuru, çadırın giriş bölümünün perdesini; tunç sunakla ızgarasını, sırıklarını, bütün takımlarını, kazanı, kazan ayaklığını; avlunun perdelerini, direklerini, direk tabanlarını, avlu girişinin perdesini, iplerini, kazıklarını, konutta, yani Buluşma Çadırı’ndaki hizmet için gerekli bütün aletleri; kutsal yerdeki hizmet için dokunmuş giysileri, Kâhin Harun’un kutsal giysilerini, oğullarının kâhin giysilerini Musa’ya gösterdiler.</verse>
				<verse number="40">Konutu, çadırla bütün takımlarını, kopçalarını, çerçevelerini, kirişlerini, direklerini, tabanlarını; kırmızı boyalı koç derisinden örtüyü, deri örtüyü, bölme perdesini; Levha Sandığı’yla sırıklarını, Bağışlanma Kapağı’nı; masayla takımlarını, Tanrı’nın huzuruna konan ekmekleri; saf altın kandilliği, üstüne dizilecek kandillerle takımlarını, kandil için zeytinyağını; altın sunağı, mesh yağını, güzel kokulu buhuru, çadırın giriş bölümünün perdesini; tunç sunakla ızgarasını, sırıklarını, bütün takımlarını, kazanı, kazan ayaklığını; avlunun perdelerini, direklerini, direk tabanlarını, avlu girişinin perdesini, iplerini, kazıklarını, konutta, yani Buluşma Çadırı’ndaki hizmet için gerekli bütün aletleri; kutsal yerdeki hizmet için dokunmuş giysileri, Kâhin Harun’un kutsal giysilerini, oğullarının kâhin giysilerini Musa’ya gösterdiler.</verse>
				<verse number="41">Konutu, çadırla bütün takımlarını, kopçalarını, çerçevelerini, kirişlerini, direklerini, tabanlarını; kırmızı boyalı koç derisinden örtüyü, deri örtüyü, bölme perdesini; Levha Sandığı’yla sırıklarını, Bağışlanma Kapağı’nı; masayla takımlarını, Tanrı’nın huzuruna konan ekmekleri; saf altın kandilliği, üstüne dizilecek kandillerle takımlarını, kandil için zeytinyağını; altın sunağı, mesh yağını, güzel kokulu buhuru, çadırın giriş bölümünün perdesini; tunç sunakla ızgarasını, sırıklarını, bütün takımlarını, kazanı, kazan ayaklığını; avlunun perdelerini, direklerini, direk tabanlarını, avlu girişinin perdesini, iplerini, kazıklarını, konutta, yani Buluşma Çadırı’ndaki hizmet için gerekli bütün aletleri; kutsal yerdeki hizmet için dokunmuş giysileri, Kâhin Harun’un kutsal giysilerini, oğullarının kâhin giysilerini Musa’ya gösterdiler.</verse>
				<verse number="42">Her şeyi tıpkı RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi yaptılar.</verse>
				<verse number="43">Musa baktı, bütün işlerin RAB’bin buyurduğu gibi yapılmış olduğunu görünce onları kutsadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Konutu, yani Buluşma Çadırı’nı birinci ayın ilk günü kur.</verse>
				<verse number="3">Levha Sandığı’nı oraya getirip perdeyle gizle.</verse>
				<verse number="4">Masayı içeri getir, gereken her şeyi üzerine diz. Kandilliği getirip kandillerini yak.</verse>
				<verse number="5">Altın buhur sunağını Levha Sandığı’nın önüne koy, konutun giriş bölümüne perdesini tak.</verse>
				<verse number="6">Yakmalık sunu sunağını konutun –Buluşma Çadırı’nın– giriş bölümüne koy.</verse>
				<verse number="7">Kazanı çadırla sunak arasına koyup içine su doldur.</verse>
				<verse number="8">Çadırın çevresini avluyla kapat, avlunun girişine perdesini as.</verse>
				<verse number="9">“Sonra mesh yağıyla konutu ve içindeki bütün eşyaları meshederek kutsal kıl. Böylece konutla takımları kutsal olacak.</verse>
				<verse number="10">Yakmalık sunu sunağıyla takımlarını meshet, sunağı kutsal kıl. Sunak çok kutsal olacak.</verse>
				<verse number="11">Kazan ve kazan ayaklığını meshederek kutsal kıl.</verse>
				<verse number="12">“Harun’la oğullarını Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne getirip yıka.</verse>
				<verse number="13">Harun’a kutsal giysileri giydir, bana kâhinlik etmesi için onu meshederek kutsal kıl.</verse>
				<verse number="14">Oğullarını getirip mintanları giydir.</verse>
				<verse number="15">Bana kâhinlik etmeleri için babaları gibi onları da meshet. Bu mesh onların kuşaklar boyu sürekli kâhin olmalarını sağlayacak.”</verse>
				<verse number="16">Musa her şeyi RAB’bin kendisine buyurduğu gibi yaptı.</verse>
				<verse number="17">Böylece ikinci yılın birinci ayının birinci günü konut kuruldu.</verse>
				<verse number="18">Musa konutu kurdu, tabanlarını koydu, çerçevelerini yerleştirdi, kirişlerini taktı, direklerini dikti.</verse>
				<verse number="19">Çadırı tıpkı RAB’bin kendisine buyurduğu gibi konutun üzerine gerdi, çadır örtüsünü üzerine örttü.</verse>
				<verse number="20">Antlaşma Levhaları’nı sandığa koydu, sandık sırıklarını taktı, Bağışlanma Kapağı’nı sandığın üzerine yerleştirdi.</verse>
				<verse number="21">RAB’bin kendisine buyurduğu gibi Levha Sandığı’nı konuta getirdi, bölme perdesini asarak sandığı gizledi.</verse>
				<verse number="22">Masayı Buluşma Çadırı’na, konutun kuzeyine, perdenin dışına koydu.</verse>
				<verse number="23">RAB’bin huzurunda, RAB’bin kendisine buyurduğu gibi üzerine ekmekleri dizdi.</verse>
				<verse number="24">Kandilliği Buluşma Çadırı’na, masanın karşısına, konutun güneyine koydu.</verse>
				<verse number="25">RAB’bin kendisine buyurduğu gibi, RAB’bin huzurunda kandilleri yaktı.</verse>
				<verse number="26">Altın sunağı Buluşma Çadırı’na, perdenin önüne koydu.</verse>
				<verse number="27">RAB’bin kendisine buyurduğu gibi üzerinde güzel kokulu buhur yaktı.</verse>
				<verse number="28">Konutun giriş bölümünün perdesini taktı.</verse>
				<verse number="29">RAB’bin kendisine buyurduğu gibi yakmalık sunu sunağını Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne koydu, üzerinde yakmalık sunu ve tahıl sunusu sundu.</verse>
				<verse number="30">Kazanı Buluşma Çadırı ile sunak arasına koydu, yıkanmak için içine su doldurdu.</verse>
				<verse number="31">Musa, Harun ve Harun’un oğulları ellerini, ayaklarını orada yıkadılar.</verse>
				<verse number="32">Ne zaman Buluşma Çadırı’na girip sunağa yaklaşsalar RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi orada yıkandılar.</verse>
				<verse number="33">Musa konutla sunağı avluyla çevirdi. Avlunun girişine perdeyi asarak işi tamamladı.</verse>
				<verse number="34">O zaman bulut Buluşma Çadırı’nı kapladı ve RAB’bin görkemi konutu doldurdu.</verse>
				<verse number="35">Musa Buluşma Çadırı’na giremedi; çünkü bulut her yeri kaplamış, RAB’bin görkemi konutu doldurmuştu.</verse>
				<verse number="36">İsrailliler ancak bulut konutun üzerinden kalkınca göçerlerdi.</verse>
				<verse number="37">Bulut durdukça yerlerinden ayrılmaz, kalkacağı günü beklerlerdi.</verse>
				<verse number="38">Böylece bütün yolculuklarında konutun üzerinde gündüzün RAB’bin bulutu, gece de ateş İsrailliler’e yol gösterdi.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="3">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">RAB Musa’yı çağırıp Buluşma Çadırı’ndan ona şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkıyla konuş, onlara de ki, ‘İçinizden biri RAB’be sunu olarak bir hayvan sunacağı zaman, sığır ya da davar sunmalı.</verse>
				<verse number="3">“ ‘Eğer yakmalık sunu sığırsa, kusursuz ve erkek olmalı. RAB’bin sunuyu kabul etmesi için onu Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde sunmalı.</verse>
				<verse number="4">Elini yakmalık sununun başına koymalı. Sunu kişinin günahlarının bağışlanması için kabul edilecektir.</verse>
				<verse number="5">Boğayı RAB’bin önünde kesmeli. Harun soyundan gelen kâhinler boğanın kanını getirip Buluşma Çadırı’nın giriş bölümündeki sunağın her yanına dökecekler.</verse>
				<verse number="6">Sonra kişi yakmalık sunuyu yüzüp parçalara ayırmalı.</verse>
				<verse number="7">Kâhin Harun’un oğulları sunakta ateş yakıp üzerine odun dizecekler.</verse>
				<verse number="8">Hayvanın başını, iç yağını, parçalarını sunakta yanan odunların üzerine yerleştirecekler.</verse>
				<verse number="9">Kişi hayvanın işkembesini, bağırsaklarını ve ayaklarını yıkayacak. Kâhin de hepsini yakmalık sunu, yakılan sunu ve RAB’bi hoşnut eden koku olarak sunağın üzerinde yakacaktır.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Eğer kişi yakmalık sunu olarak davar, yani koyun ya da keçi sunmak istiyorsa, sunusu kusursuz ve erkek olmalı.</verse>
				<verse number="11">Onu sunağın kuzeyinde, RAB’bin önünde kesmeli. Harun soyundan gelen kâhinler kanı sunağın her yanına dökecekler.</verse>
				<verse number="12">Kişi başını, iç yağını kesip hayvanı parçalara ayırmalı. Kâhin bunları sunakta yanan odunların üzerine yerleştirecek.</verse>
				<verse number="13">Kişi hayvanın işkembesini, bağırsaklarını, ayaklarını yıkamalı. Kâhin bunları sunak üzerinde yakarak sunmalı. Bu yakmalık sunu, yakılan sunu ve RAB’bi hoşnut eden kokudur.</verse>
				<verse number="14">“ ‘Eğer kişi yakmalık sunu olarak RAB’be kuş sunmak istiyorsa, kumru ya da güvercin sunmalı.</verse>
				<verse number="15">Kâhin sunuyu sunağa getirecek, başını ayırıp sunağın üzerinde yakacak. Kuşun kanı sunağın yan tarafından akıtılacak.</verse>
				<verse number="16">Kâhin kuşun kursağını pisliğiyle birlikte çıkarıp sunağın doğusundaki küllüğe atacak.</verse>
				<verse number="17">Kanatlarını tutarak kuşu ikiye bölecek, ama tümüyle ayırmayacak. Sonra kuşu sunakta yanan odunların üstünde yakmalı. Bu yakmalık sunu, yakılan sunu ve RAB’bi hoşnut eden kokudur.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">“ ‘Biri RAB’be tahıl sunusu getirdiği zaman, sunusu ince undan olmalı. Üzerine zeytinyağı dökerek ve günnük koyarak</verse>
				<verse number="2">sunuyu Harun soyundan gelen kâhinlere götürmeli. Kâhin avuç dolusu ince un, zeytinyağı ve bütün günnüğü alıp sunağın üzerinde anma payı olarak yakacak. Bu yakılan sunu ve RAB’bi hoşnut eden kokudur.</verse>
				<verse number="3">Tahıl sunusundan artakalan Harun’la oğullarına bırakılmalı. RAB için yakılan bir sunu olduğundan çok kutsaldır.</verse>
				<verse number="4">“ ‘Eğer fırında pişirilmiş tahıl sunusu sunuyorsan, zeytinyağıyla yoğrulmuş ince undan yapılmış mayasız pideler ya da üzerine yağ sürülmüş mayasız yufkalar olmalı.</verse>
				<verse number="5">Eğer sunu sacda pişirilmiş tahıl sunusu ise, zeytinyağıyla yoğrulmuş mayasız ince undan yapılmalı.</verse>
				<verse number="6">Onu sunarken parçalara ayırıp üzerine zeytinyağı dökeceksin. Bu tahıl sunusudur.</verse>
				<verse number="7">Eğer sunu tavada pişirilmiş tahıl sunusu ise, ince un ve zeytinyağıyla yoğrulmuş olmalı.</verse>
				<verse number="8">Böyle yapılmış tahıl sunusunu RAB’be sunmak için getirip kâhine vereceksin. Kâhin de onu sunağa götürecek.</verse>
				<verse number="9">Anma payı olarak tahıl sunusundan bir parça alıp yakılan sunu ve RAB’bi hoşnut eden koku olarak sunak üzerinde yakacak.</verse>
				<verse number="10">Tahıl sunusundan artakalan Harun’la oğullarına bırakılmalı. RAB için yakılan bir sunu olduğundan çok kutsaldır.</verse>
				<verse number="11">“ ‘RAB’be sunacağınız tahıl sunularının hiçbirine maya katılmamalı. Çünkü RAB için yakılan sunu içinde hiçbir zaman maya ya da bal yakılmamalı.</verse>
				<verse number="12">Bunları ilk ürünlerinizin sunusu olarak RAB’be sunabilirsiniz. Ancak RAB’bi hoşnut eden koku olarak sunak üzerinde sunulmamaları gerekir.</verse>
				<verse number="13">Bütün tahıl sunularını tuzlayacaksınız. Tanrı’nın sizinle yaptığı antlaşmayı simgeleyen tuzu tahıl sunularından hiç eksik etmeyeceksiniz. Bütün sunulara tuz katacaksınız.</verse>
				<verse number="14">“ ‘Eğer RAB’be ilk ürünlerin tahıl sunusunu getiriyorsan, kavrulup dövülmüş, taze devşirilmiş buğday başakları sunacaksın.</verse>
				<verse number="15">Üzerine zeytinyağı ve günnük koyacaksın. Tahıl sunusudur bu.</verse>
				<verse number="16">Kâhin biraz dövülmüş buğday ve zeytinyağı alıp günnüğün tümüyle birlikte anma payı olarak yakacak. RAB için yakılan sunudur bu.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">“ ‘Eğer biri esenlik kurbanı olarak sığır sunmak istiyorsa, RAB’be erkek ya da dişi, kusursuz bir hayvan sunmalı.</verse>
				<verse number="2">Elini sununun başına koyup onu Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde kesmeli. Harun soyundan gelen kâhinler kanı sunağın her yanına dökecekler.</verse>
				<verse number="3">Kişi esenlik sunusunun bazı parçalarını RAB için yakılan sunu olarak sunmalı. Sununun bağırsak ve işkembe yağlarını,</verse>
				<verse number="4">böbreklerini, böbrek üstü yağlarını, karaciğerden böbreklere uzanan perdeyi ayıracak.</verse>
				<verse number="5">Harun’un oğulları sunakta yanan odunların üzerinde duran yakmalık sununun üzerinde bunları yakacak. Yakılan sunu, RAB’bi hoşnut eden kokudur.</verse>
				<verse number="6">“ ‘Eğer kişi esenlik kurbanı olarak RAB’be davar sunmak istiyorsa, erkek ya da dişi, sunusu kusursuz olmalı.</verse>
				<verse number="7">Eğer kuzu sunmak istiyorsa, RAB’bin önünde sunmalı.</verse>
				<verse number="8">Elini sununun başına koyup onu Buluşma Çadırı’nın önünde kesmeli. Harun’un oğulları kanı sunağın her yanına dökecekler.</verse>
				<verse number="9">Kişi esenlik kurbanının bazı parçalarını RAB için yakılan sunu olarak sunmalı. Yağını almalı, kuyruk sokumunun dibinden bütün kuyruk yağını kesmeli, bağırsak ve işkembe yağlarını,</verse>
				<verse number="10">böbreklerini, böbrek üstü yağlarını, karaciğerden böbreklere uzanan perdeyi ayırmalı.</verse>
				<verse number="11">Kâhin bunları sunağın üzerinde yakacak. RAB için yakılan yiyecek sunusudur bu.</verse>
				<verse number="12">“ ‘Eğer sunusu keçi ise, onu RAB’bin önünde sunmalı.</verse>
				<verse number="13">Elini sununun başına koyup onu Buluşma Çadırı’nın önünde kesmeli. Harun’un oğulları kanı sunağın her yanına dökecekler.</verse>
				<verse number="14">RAB için yakılan sunu olarak sunudan şunları ayırıp sunmalı: Bağırsak ve işkembe yağlarını, böbrekleri, böbrek üstü yağlarını, karaciğerden böbreklere uzanan perdeyi.</verse>
				<verse number="15">RAB için yakılan sunu olarak sunudan şunları ayırıp sunmalı: Bağırsak ve işkembe yağlarını, böbrekleri, böbrek üstü yağlarını, karaciğerden böbreklere uzanan perdeyi.</verse>
				<verse number="16">Kâhin bütün bunları sunağın üzerinde yakacak. Yakılan yiyecek sunusudur bu. Kokusu RAB’bi hoşnut eder. Yağın tümü RAB’be aittir.</verse>
				<verse number="17">Hayvan yağı ve kan yemeyeceksiniz. Yaşadığınız her yerde kuşaklar boyunca bu kural hep geçerli olacak.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına söyle: ‘Biri buyruklarımdan birinde yasakladığım bir şeyi yapar, bilmeden günah işlerse;</verse>
				<verse number="3">meshedilmiş kâhin günah işleyerek halkını da suçlu kılarsa, işlediği günahtan ötürü RAB’be günah sunusu olarak kusursuz bir boğa sunmalı.</verse>
				<verse number="4">Boğayı Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne, RAB’bin önüne getirip elini onun başına koymalı ve RAB’bin huzurunda onu kesmeli.</verse>
				<verse number="5">Meshedilmiş kâhin boğa kanının birazını Buluşma Çadırı’na götürecek.</verse>
				<verse number="6">Parmağını kana batırıp En Kutsal Yer’in perdesi önünde, RAB’bin huzurunda yedi kez serpecek.</verse>
				<verse number="7">Sonra çadırda, RAB’bin huzurunda, buhur sunağının boynuzlarına sürecek. Boğanın artakalan kanını çadırın giriş bölümündeki yakmalık sunu sunağının dibine dökecek.</verse>
				<verse number="8">Günah sunusu olarak adanan boğanın bütün yağını alacak. Bağırsak ve işkembe yağlarını,</verse>
				<verse number="9">böbrekleri, böbrek üstü yağlarını, karaciğerden böbreklere uzanan perdeyi,</verse>
				<verse number="10">esenlik kurbanı olarak sunulan sığırda olduğu gibi ayıracak. Bunları yakmalık sunu sunağı üzerinde yakacak.</verse>
				<verse number="11">Boğanın artakalan parçalarını; derisini, etinin tümünü, başını, ayaklarını, işkembesini, bağırsaklarını, gübresini ordugahın dışında küllerin döküldüğü temiz bir yere götürecek; küllerin üzerinde odun ateşiyle yakacak.</verse>
				<verse number="12">Boğanın artakalan parçalarını; derisini, etinin tümünü, başını, ayaklarını, işkembesini, bağırsaklarını, gübresini ordugahın dışında küllerin döküldüğü temiz bir yere götürecek; küllerin üzerinde odun ateşiyle yakacak.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Eğer bütün İsrail topluluğu bilmeden günah işler, RAB’bin buyruklarından birinde yasaklanmış olanı yaparsa durum gözden kaçsa bile suçlu sayılır.</verse>
				<verse number="14">İşlediği günah açığa çıkınca, topluluk günah sunusu olarak bir boğa sunmalı, onu Buluşma Çadırı’nın önüne getirmeli.</verse>
				<verse number="15">RAB’bin huzurunda topluluğun ileri gelenleri ellerini boğanın başına koyacak ve boğa RAB’bin huzurunda kesilecek.</verse>
				<verse number="16">Meshedilmiş kâhin boğanın kanını Buluşma Çadırı’na götürecek.</verse>
				<verse number="17">Parmağını kana batırıp RAB’bin huzurunda, perdenin önünde yedi kez serpecek.</verse>
				<verse number="18">Sonra çadırda RAB’bin huzurunda bulunan sunağın boynuzlarına sürecek. Boğanın artakalan kanını çadırın giriş bölümündeki yakmalık sunu sunağının dibine dökecek.</verse>
				<verse number="19">Boğanın bütün yağını alıp sunağın üzerinde yakacak.</verse>
				<verse number="20">Günah sunusu olarak sunulan boğaya yaptığının aynısını yapacak. Böylece kâhin halkın günahlarını bağışlatacak ve halk bağışlanacak.</verse>
				<verse number="21">İlk boğayı yaktığı gibi bunu da ordugahın dışına çıkarıp yakacak. Topluluğun günah sunusudur bu.</verse>
				<verse number="22">“ ‘Önderlerden biri günah işler, bilmeden Tanrısı RAB’bin buyruklarından birinde yasak olanı yaparsa, suçlu sayılır.</verse>
				<verse number="23">İşlediği günah kendisine açıklanırsa, sunu olarak kusursuz bir teke getirmeli.</verse>
				<verse number="24">Elini tekenin başına koymalı ve yakmalık sunuların kesildiği yerde RAB’bin huzurunda onu kesmeli. Bu bir günah sunusudur.</verse>
				<verse number="25">Kâhin günah sunusunun kanına parmağını batırıp yakmalık sunu sunağının boynuzlarına sürecek. Artakalan kanı yakmalık sunu sunağının dibine dökecek.</verse>
				<verse number="26">Tekenin bütün yağını esenlik kurbanının yağı gibi sunak üzerinde yakacak. Kâhin kişinin günahını bağışlatacak ve kişi bağışlanacak.</verse>
				<verse number="27">“ ‘Eğer halktan biri RAB’bin buyruklarından birinde yasak olanı yapar, bilmeden günah işlerse, suçlu sayılır.</verse>
				<verse number="28">İşlediği günah kendisine açıklanırsa, günahından ötürü sunu olarak kusursuz bir dişi keçi getirmeli.</verse>
				<verse number="29">Elini günah sunusunun başına koymalı ve yakmalık sunuların kesildiği yerde onu kesmeli.</verse>
				<verse number="30">Kâhin sununun kanına parmağını batırıp yakmalık sunu sunağının boynuzlarına sürecek. Artakalan kanı sunağın dibine dökecek.</verse>
				<verse number="31">Kişi keçinin bütün yağını, esenlik kurbanında olduğu gibi ayıracak. Kâhin RAB’bi hoşnut eden koku olarak onu sunakta yakacak, kişinin günahını bağışlatacak ve kişi bağışlanacak.</verse>
				<verse number="32">“ ‘Eğer biri günah sunusu olarak bir kuzu getirirse, kuzu dişi ve kusursuz olmalı.</verse>
				<verse number="33">Elini günah sunusunun başına koyacak ve yakmalık sunuların kesildiği yerde onu günah sunusu olarak kesecek.</verse>
				<verse number="34">Kâhin sununun kanına parmağını batırıp yakmalık sunu sunağının boynuzlarına sürecek. Artakalan kanı sunağın dibine dökecek.</verse>
				<verse number="35">Esenlik kurbanı kuzusunda olduğu gibi kişi sununun bütün yağını ayırmalı. Kâhin RAB için yakılan sunuların üzerinde hepsini sunakta yakacak. Kâhin kişinin günahını bağışlatacak ve kişi bağışlanacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">“ ‘Lanetleneceğini bile bile gördüğüne ya da bildiğine tanıklık etmeyen kişi günah işlemiş olur ve suçunun cezasını çekecektir.</verse>
				<verse number="2">“ ‘Biri bilmeden kirli sayılan herhangi bir şeye, yabanıl, evcil ya da küçük bir hayvan leşine dokunursa, kirlenmiş olur ve suçlu sayılır.</verse>
				<verse number="3">“ ‘Biri bilmeden kirli sayılan bir insana ya da insandan kaynaklanan kendisini kirletecek herhangi bir şeye dokunursa, ne yaptığını anladığı an suçlu sayılacaktır.</verse>
				<verse number="4">“ ‘Biri hangi konuda olursa olsun, kötülük ya da iyilik yapmak için, düşünmeden ve ne yaptığını bilmeden ant içerse, bunu anladığı an suçlu sayılacaktır.</verse>
				<verse number="5">“ ‘Kişi bu suçlardan birini işlediği zaman, günahını itiraf etmeli.</verse>
				<verse number="6">Günahının bedeli olarak RAB’be bir suç sunusu getirmeli. Bu sunu küçükbaş hayvanlardan olmalı. Dişi bir kuzu ya da keçi olabilir. Kâhin kişinin günahını bağışlatacaktır.</verse>
				<verse number="7">“ ‘Eğer kuzu alacak gücü yoksa, suçuna karşılık biri günah sunusu, öbürü yakmalık sunu olmak üzere RAB’be iki kumru ya da iki güvercin sunmalı.</verse>
				<verse number="8">Bunları kâhine getirmeli. Kâhin önce günah sunusunu sunacak. Kuşun boynunu kırmalı, ama başını koparmamalı.</verse>
				<verse number="9">Sununun kanından birazını sunağın yan yüzüne serpmeli. Artakalan kan sunağın dibine akıtılmalı. Bu günah sunusudur.</verse>
				<verse number="10">Kâhin bundan sonra ikinci kuşu yakmalık sunu olarak kurallara göre sunacak. Kâhin kişinin günahını bağışlatacak ve kişi bağışlanacak.</verse>
				<verse number="11">“ ‘Eğer iki kumru ya da iki güvercin alacak gücü yoksa, günahına karşılık günah sunusu olarak onda bir efa ince un getirmeli. Üzerine zeytinyağı dökmemeli, günnük de koymamalı; çünkü bu günah sunusudur.</verse>
				<verse number="12">Onu kâhine vermeli. Kâhin anma payı olarak bir avuç dolusu alıp sunakta, RAB için yakılan sunuların üzerinde yakacak. Bu günah sunusudur.</verse>
				<verse number="13">Kâhin kişinin günahını bağışlatacak ve kişi bağışlanacak. Tahıl sunusunda olduğu gibi, artakalan un kâhinin olacaktır.’ ”</verse>
				<verse number="14">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="15">“Eğer biri RAB’be adanmış nesnelere el uzatır, bilmeden günah işlerse, suç sunusu olarak RAB’be küçükbaş hayvanlardan kusursuz bir koç getirmeli. Değeri gümüş şekelle, kutsal yerin şekeliyle ölçülmeli.</verse>
				<verse number="16">Adanmış nesneler konusunda işlediği günahın karşılığını ödemeli ve beşte birini üzerine ekleyip kâhine vermeli. Kâhin suç sunusu olan koçla kişinin günahını bağışlatacak ve kişi bağışlanacak.</verse>
				<verse number="17">“Eğer biri günah işler, RAB’bin buyruklarından birinde yasak olanı yaparsa, bilmeden yapsa bile, suç işlemiş olur; suçunun cezasını çekecektir.</verse>
				<verse number="18">Kâhine suç sunusu olarak küçükbaş hayvanlardan belli değeri olan kusursuz bir koç getirmeli. Kâhin kişinin bilmeden işlediği günahı bağışlatacak ve kişi bağışlanacak.</verse>
				<verse number="19">Bu suç sunusudur. Kişi gerçekten RAB’be karşı suç işlemiştir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Eğer biri günah işler, RAB’be ihanet eder, kendisine emanet edilen, rehin bırakılan ya da çalıntı bir mal konusunda komşusunu aldatır ya da ona haksızlık ederse,</verse>
				<verse number="3">kayıp bir eşya bulup yalan söylerse, yalan yere ant içerse, yani insanların işleyebileceği bu suçlardan birini işlerse,</verse>
				<verse number="4">günah işlemiş olur ve suçlu sayılır. Çaldığı ya da haksızlıkla ele geçirdiği şeyi, kendisine emanet edilen ya da bulduğu kayıp eşyayı,</verse>
				<verse number="5">ya da hakkında yalan yere ant içtiği şeyi, üzerine beşte birini de ekleyerek, suç sunusunu getirdiği gün sahibine geri vermeli.</verse>
				<verse number="6">RAB’be suç sunusu olarak kâhine belli değeri olan kusursuz bir koç getirmeli.</verse>
				<verse number="7">Kâhin RAB’bin huzurunda onun günahını bağışlatacak; işlediği suç ne olursa olsun kişi bağışlanacak.”</verse>
				<verse number="8">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="9">“Harun’la oğullarına buyruk ver: ‘Yakmalık sunu yasası şudur: Yakmalık sunu bütün gece, sabaha kadar sunaktaki ateşin üzerinde kalacak. Sunağın üzerindeki ateş sönmeyecek.</verse>
				<verse number="10">Kâhin keten giysisini, donunu giyecek. Sunağın üzerindeki yakmalık sunudan kalan külü toplayıp sunağın yanına koyacak.</verse>
				<verse number="11">Giysilerini değiştirdikten sonra külü ordugahın dışında temiz bir yere götürecek.</verse>
				<verse number="12">Sunağın üzerindeki ateş sürekli yanacak, hiç sönmeyecek. Kâhin her sabah ateşe odun atacak, yakmalık sununun parçalarını odunların üzerine dizecek, onun üzerinde de esenlik sunularının yağını yakacak.</verse>
				<verse number="13">Sunağın üzerindeki ateş sürekli yanacak, hiç sönmeyecek.’ ”</verse>
				<verse number="14">“ ‘Tahıl sunusu yasası şudur: Harun’un oğulları onu sunağın önünde RAB’be sunacaklar.</verse>
				<verse number="15">Kâhin üzerindeki günnükle birlikte tahıl sunusunun ince unundan ve zeytinyağından bir avuç alıp anma payı ve RAB’bi hoşnut eden koku olarak sunakta yakacak.</verse>
				<verse number="16">Artakalanı Harun’la oğulları yiyecekler. Onu kutsal bir yerde, Buluşma Çadırı’nın avlusunda mayasız ekmek olarak yemeliler.</verse>
				<verse number="17">Mayayla pişirilmemeli. Bunu yakılan sunulardan, kâhinlerin payı olarak verdim. Suç sunusu, günah sunusu gibi bu da çok kutsaldır.</verse>
				<verse number="18">Harun soyundan gelen her erkek ondan yiyebilir. RAB için yakılan sunularda onların kuşaklar boyunca sonsuza dek payları olacak. Sunulara her dokunan kutsal sayılacak.’ ”</verse>
				<verse number="19">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="20">“Harun kâhin olarak meshedildiği gün, Harun’la oğulları tahıl sunusu olarak RAB’be yarısı sabah, yarısı akşam olmak üzere, onda bir efa ince un sunacaklar. Bu sürekli bir sunu olacak.</verse>
				<verse number="21">Zeytinyağıyla iyice yoğrulup sacda pişirilecek. Tahıl sunusunu getirip RAB’bi hoşnut eden koku olarak pişmiş parçalar halinde sunacaklar.</verse>
				<verse number="22">Bunu Harun soyundan gelen meshedilmiş kâhin RAB’be sunacak. Sürekli bir kural olacak bu. Sununun tümü yakılacak.</verse>
				<verse number="23">Kâhinin sunduğu her tahıl sunusu tümüyle yakılmalı, hiç yenmemeli.”</verse>
				<verse number="24">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="25">“Harun’la oğullarına de ki, ‘Günah sunusu yasası şudur: Günah sunusu yakmalık sununun kesildiği yerde, RAB’bin huzurunda kesilecek. Çok kutsaldır.</verse>
				<verse number="26">Hayvanı sunan kâhin onu kutsal bir yerde, Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde yiyecek.</verse>
				<verse number="27">Sununun etine her dokunan kutsal sayılacak. Kanı birinin giysisine sıçrarsa, giysi kutsal bir yerde yıkanmalı.</verse>
				<verse number="28">İçinde etin haşlandığı çömlek kırılmalı. Ancak tunç bir kapta haşlanmışsa, kap iyice ovulup suyla durulanmalı.</verse>
				<verse number="29">Kâhinler soyundan gelen her erkek bu sunuyu yiyebilir. Çok kutsaldır.</verse>
				<verse number="30">Ama kutsal yerde günah bağışlatmak için kanı Buluşma Çadırı’na getirilen günah sunusunun eti yenmeyecek, yakılacaktır.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">“ ‘Çok kutsal olan suç sunusunun yasası şudur:</verse>
				<verse number="2">Suç sunusu yakmalık sununun kesildiği yerde kesilecek ve kanı sunağın her yanına dökülecek.</verse>
				<verse number="3">Hayvanın bütün yağı alınacak, kuyruk yağı, bağırsak ve işkembe yağları, böbrekleri, böbrek üstü yağları, karaciğerden böbreklere uzanan perde ayrılacak.</verse>
				<verse number="4">Hayvanın bütün yağı alınacak, kuyruk yağı, bağırsak ve işkembe yağları, böbrekleri, böbrek üstü yağları, karaciğerden böbreklere uzanan perde ayrılacak.</verse>
				<verse number="5">Kâhin bunların hepsini sunak üzerinde, RAB için yakılan sunu olarak yakacak. Bu suç sunusudur.</verse>
				<verse number="6">Kâhinler soyundan gelen her erkek bu sunuyu yiyebilir. Sunu kutsal bir yerde yenecek, çünkü çok kutsaldır.</verse>
				<verse number="7">“ ‘Suç ve günah sunuları için aynı yasa geçerlidir. Et, sunuyu sunarak günahı bağışlatan kâhinindir.</verse>
				<verse number="8">Yakmalık sununun derisi de sunuyu sunan kâhinindir.</verse>
				<verse number="9">Fırında, tavada ya da sacda pişirilen her tahıl sunusu onu sunan kâhinin olacak.</verse>
				<verse number="10">Zeytinyağıyla yoğrulmuş ya da kuru tahıl sunuları da Harunoğulları’na aittir. Aralarında eşit olarak bölüşülecektir.’ ”</verse>
				<verse number="11">“ ‘RAB’be sunulacak esenlik kurbanının yasası şudur:</verse>
				<verse number="12">Eğer adam sunusunu RAB’be şükretmek için sunuyorsa, sunusunun yanısıra zeytinyağıyla yoğrulmuş mayasız pideler, üzerine zeytinyağı sürülmüş mayasız yufkalar ve iyice karıştırılmış ince undan yağla yoğrulmuş mayasız pideler de sunacak.</verse>
				<verse number="13">RAB’be şükretmek için, esenlik sunusunu mayalı ekmek pideleriyle birlikte sunacak.</verse>
				<verse number="14">Her sunudan birini RAB’be bağış sunusu olarak sunacak ve o sunu esenlik sunusunun kanını sunağa döken kâhinin olacak.</verse>
				<verse number="15">RAB’be şükretmek için sunulan esenlik kurbanının eti, sununun sunulduğu gün yenecek, sabaha bırakılmayacak.</verse>
				<verse number="16">“ ‘Biri gönülden verilen bir sunu ya da dilediği adağı sunmak istiyorsa, kurbanın eti sununun sunulduğu gün yenecek, artakalırsa ertesi güne bırakılabilecek.</verse>
				<verse number="17">Ancak üçüncü güne bırakılan kurban eti yakılacak.</verse>
				<verse number="18">Esenlik kurbanının eti üçüncü gün yenirse sunu kabul edilmeyecek, geçerli sayılmayacak. Çünkü et kirlenmiş sayılır ve her yiyen suçunun cezasını çekecektir.</verse>
				<verse number="19">“ ‘Kirli sayılan herhangi bir şeye dokunan et yenmemeli, yakılmalıdır. Öteki etlere gelince, temiz sayılan bir insan o etlerden yiyebilir.</verse>
				<verse number="20">Ama biri kirli sayıldığı sürece RAB’be sunulan esenlik kurbanının etini yerse, halkın arasından atılacak.</verse>
				<verse number="21">Ayrıca kirli sayılan herhangi bir şeye, insandan kaynaklanan bir kirliliğe, kirli bir hayvana ya da kirli ve iğrenç bir şeye dokunup da RAB’be sunulan esenlik kurbanının etinden yiyen biri halkın arasından atılacak.’ ”</verse>
				<verse number="22">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="23">“İsrail halkına de ki, ‘İster sığır, ister koyun ya da keçi yağı olsun, hayvan yağı yemeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="24">Kendiliğinden ölen ya da yabanıl hayvanların parçaladığı bir hayvanın yağı başka şeyler için kullanılabilir, ama hiçbir zaman yenmemeli.</verse>
				<verse number="25">Kim yakılan ve RAB’be sunulan hayvanlardan birinin yağını yerse, halkımın arasından atılacak.</verse>
				<verse number="26">Nerede yaşarsanız yaşayın, hiçbir kuşun ya da hayvanın kanını yemeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="27">Kan yiyen herkes halkımın arasından atılacak.’ ”</verse>
				<verse number="28">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="29">“İsrail halkına de ki, ‘RAB’be esenlik kurbanı sunmak isteyen biri, esenlik kurbanının bir parçasını RAB’be sunmalı.</verse>
				<verse number="30">RAB için yakılan sunusunu kendi eliyle getirmeli. Hayvanın yağını döşüyle birlikte getirecek ve döş RAB’bin huzurunda sallamalık bir sunu olarak sallanacak.</verse>
				<verse number="31">Kâhin yağı sunağın üzerinde yakacak, ama döş Harun’la oğullarının olacak.</verse>
				<verse number="32">Esenlik kurbanlarınızın sağ budunu bağış olarak kâhine vereceksiniz.</verse>
				<verse number="33">Harunoğulları arasında esenlik sunusunun kanını ve yağını kim sunuyorsa, sağ but onun payı olacak.</verse>
				<verse number="34">İsrail halkının sunduğu esenlik kurbanlarından sallamalık döşü ve bağış olarak sunulan budu aldım. İsrail halkının payı olarak bunları sonsuza dek Kâhin Harun’la oğullarına verdim.’ ”</verse>
				<verse number="35">Harun’la oğulları kâhin atandıkları gün RAB için yakılan sunulardan paylarına bu düştü.</verse>
				<verse number="36">RAB onları meshettiği gün İsrail halkına buyruk vermişti. Adağın bu parçaları gelecek kuşaklar boyunca onların payı olacaktı.</verse>
				<verse number="37">Yakmalık, tahıl, suç, günah, atanma sunularının ve esenlik kurbanlarının yasası budur.</verse>
				<verse number="38">RAB, bu buyruğu çölde, Sina Dağı’nda İsrail halkından kendisine sunu sunmalarını istediği gün Musa’ya vermişti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Harun’la oğullarını, kâhin giysilerini, mesh yağını, günah sunusu olarak sunulacak boğayı, iki koçu ve mayasız ekmek sepetini Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne getir. Bütün topluluğu da oraya çağır.”</verse>
				<verse number="3">“Harun’la oğullarını, kâhin giysilerini, mesh yağını, günah sunusu olarak sunulacak boğayı, iki koçu ve mayasız ekmek sepetini Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne getir. Bütün topluluğu da oraya çağır.”</verse>
				<verse number="4">Musa RAB’bin buyruğunu yerine getirdi. Herkes Buluşma Çadırı’nın önünde toplandı.</verse>
				<verse number="5">Musa topluluğa, “Şimdi RAB’bin buyruğunu yerine getireceğim” dedi.</verse>
				<verse number="6">Harun’la oğullarını öne çıkarıp yıkadı.</verse>
				<verse number="7">Harun’a mintanı giydirdi, beline kuşağı bağladı, üzerine kaftanı, onun üzerine de efodu giydirdi. Ustaca dokunmuş şeridiyle efodu bağladı.</verse>
				<verse number="8">Üzerine göğüslüğü taktı, göğüslüğün içine Urim ile Tummim’i koydu.</verse>
				<verse number="9">Başına sarığı sardı, ön kısmına kutsal tacı, altın levhayı koydu. Musa her şeyi RAB’bin buyurduğu gibi yaptı.</verse>
				<verse number="10">Sonra mesh yağını aldı, Tanrı’nın Konutu’nu ve içindeki her şeyi meshederek kutsal kıldı.</verse>
				<verse number="11">Yağı yedi kez sunağın üzerine serpti; sunağı, sunağın bütün aletlerini, kazanı ve ayaklıklarını kutsal kılmak için meshetti.</verse>
				<verse number="12">Harun’u kutsal kılmak için başına yağ dökerek meshetti.</verse>
				<verse number="13">Harun’un oğullarını öne çıkardı, onlara mintan giydirdi, bellerine kuşak bağladı, başlarına başlık koydu. Musa her şeyi RAB’bin buyurduğu gibi yaptı.</verse>
				<verse number="14">Sonra günah sunusu olarak sunulacak boğayı getirdi. Harun’la oğulları ellerini boğanın başına koydular.</verse>
				<verse number="15">Musa boğayı kesti. Sunağı pak kılmak için kanını parmağıyla sunağın boynuzlarına çepeçevre sürdü. Artan kanı sunağın dibine döktü. Böylece sunağı arındırıp kutsal kıldı.</verse>
				<verse number="16">Musa hayvanın bağırsak ve işkembe yağlarını, karaciğer perdesini, böbreklerini ve böbrek yağlarını sunağın üzerinde yaktı.</verse>
				<verse number="17">Boğanın geri kalan kısmını da –derisini, etini, gübresini– ordugahın dışında yaktı. Musa her şeyi RAB’bin buyurduğu gibi yaptı.</verse>
				<verse number="18">Sonra yakmalık sunu olarak sunulacak koçu getirdi. Harun’la oğulları ellerini koçun başına koydular.</verse>
				<verse number="19">Musa koçu kesti, kanını sunağın her yanına döktü.</verse>
				<verse number="20">Koçu parçalara ayırıp parçaları, başını ve iç yağını yaktı.</verse>
				<verse number="21">Bağırsaklarını, işkembesini, ayaklarını yıkadı ve koçun tümünü sunağın üzerinde yaktı. Bu bir yakmalık sunu, RAB’bi hoşnut eden koku, yakılan sunuydu. Musa her şeyi RAB’bin buyurduğu gibi yaptı.</verse>
				<verse number="22">Sonra öteki koçu, atanma sunusu olarak sunulacak koçu getirdi. Harun’la oğulları ellerini koçun başına koydular.</verse>
				<verse number="23">Musa koçu kesti. Kanını Harun’un sağ kulak memesine, sağ elinin ve sağ ayağının baş parmaklarına sürdü.</verse>
				<verse number="24">Sonra Harun’un oğullarını öne çıkardı. Onların da sağ kulak memelerine, sağ ellerinin ve ayaklarının baş parmaklarına kan sürdü. Artan kanı sunağın her yanına döktü.</verse>
				<verse number="25">Hayvanın yağını, kuyruk yağını, bağırsak ve işkembe yağlarını, karaciğer perdesini, böbreklerini, böbrek yağlarını ve sağ budunu aldı.</verse>
				<verse number="26">Sonra RAB’bin huzurunda bulunan mayasız ekmek sepetinden bir ekmek, yağlı pide ve yufka alıp hayvanın yağlarının ve sağ budunun üzerine koydu.</verse>
				<verse number="27">Hepsini Harun’la oğullarının eline verdi. Bunları RAB’bin huzurunda sallamalık sunu olarak salladı.</verse>
				<verse number="28">Sonra ellerinden alıp sunakta yakmalık sununun üzerinde yaktı. Bunlar atanma sunusu, RAB’bi hoşnut eden koku ve RAB için yakılan sunuydu.</verse>
				<verse number="29">Bundan sonra Musa döşü aldı ve sallamalık sunu olarak RAB’bin huzurunda salladı. Atanma sunusu olarak sunulan koçtan Musa’nın payına düşen buydu. Musa her şeyi RAB’bin buyurduğu gibi yaptı.</verse>
				<verse number="30">Musa mesh yağını ve sunağın üzerindeki kanı alıp Harun’la oğullarının ve giysilerinin üzerine serpti. Böylece Harun’u, oğullarını ve giysilerini kutsal kılmış oldu.</verse>
				<verse number="31">Sonra Harun’la oğullarına, “Eti Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde haşlayın” dedi, “ ‘Eti Harun’la oğulları yiyecek’ diye buyurmuştum. Atanma sunularının bulunduğu sepetteki ekmekle birlikte onu orada yiyin.</verse>
				<verse number="32">Etten ve ekmekten artanı yakın.</verse>
				<verse number="33">Atanma günleriniz doluncaya kadar, yedi gün boyunca Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünden ayrılmayın. Çünkü atanmanız yedi gün sürecek.</verse>
				<verse number="34">Bugün yapılan her şeyi günahlarınızı bağışlatmak için RAB buyurdu.</verse>
				<verse number="35">Yedi gün boyunca gece gündüz Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde bekleyecek, RAB’bin buyruğunu yerine getireceksiniz. Öyle ki, ölmeyesiniz. Bana böyle buyruk verildi.”</verse>
				<verse number="36">Böylece Harun’la oğulları RAB’bin Musa aracılığıyla verdiği bütün buyrukları yerine getirdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Sekizinci gün Musa Harun’la oğullarını ve İsrail ileri gelenlerini çağırdı.</verse>
				<verse number="2">Harun’a, “Kendin için günah sunusu olarak kusursuz bir erkek buzağı, yakmalık sunu olarak da kusursuz bir koç al, RAB’be sun” dedi,</verse>
				<verse number="3">“Sonra İsrail halkına de ki, ‘Günah sunusu olarak bir teke, yakmalık sunu olarak da bir yaşında kusursuz bir buzağı ile bir kuzu alın.</verse>
				<verse number="4">RAB’bin huzurunda esenlik sunusu olarak kurban edilmek üzere bir sığır ve bir koçla birlikte zeytinyağıyla yoğrulmuş tahıl sunusu getirin. Çünkü RAB bugün size görünecektir.’ ”</verse>
				<verse number="5">Musa’nın buyurdukları Buluşma Çadırı’nın önüne getirildi. Herkes yaklaşıp RAB’bin huzurunda toplandı.</verse>
				<verse number="6">Musa, “RAB şunları yapmanızı buyuruyor, o zaman RAB’bin yüceliği size görünecektir” dedi.</verse>
				<verse number="7">Sonra Harun’a, “Sunağa git, günah ve yakmalık sunularını sun” dedi, “Hem kendinin, hem de halkın günahlarını bağışlat. RAB’bin buyurduğu gibi halkın sunusunu sun, günahlarını bağışlat.”</verse>
				<verse number="8">Böylece Harun sunağa gidip kendisi için günah sunusu olarak sunulacak buzağıyı kesti.</verse>
				<verse number="9">Oğulları buzağının kanını ona getirdiler. Harun parmağını kana batırıp sunağın boynuzlarına sürdü. Artan kanı sunağın dibine döktü.</verse>
				<verse number="10">RAB’bin Musa’ya verdiği buyruğa uygun olarak günah sunusunun yağını, böbreklerini, karaciğerinin perdesini sunakta yaktı.</verse>
				<verse number="11">Etiyle derisini ise ordugahın dışında yaktı.</verse>
				<verse number="12">Sonra yakmalık sunuyu kesti. Oğulları sununun kanını kendisine verdiler. O da kanı sunağın her yanına döktü.</verse>
				<verse number="13">Sununun bütün parçalarını ve başını Harun’a verdiler. Harun hepsini sunağın üzerinde yaktı.</verse>
				<verse number="14">Sununun işkembesini, bağırsaklarını, ayaklarını yıkayıp sunakta yakmalık sununun üzerinde yaktı.</verse>
				<verse number="15">Bundan sonra Harun halkın sunusunu getirdi. Halkın günahları için sunulacak tekeyi kesti ve ilk sunu gibi bunu da günah sunusu olarak sundu.</verse>
				<verse number="16">Yakmalık sunuyu da kurallara uygun biçimde sundu.</verse>
				<verse number="17">Sonra tahıl sunusunu getirdi. Bir avuç alıp her sabah sunulan yakmalık sunuya ek olarak sunağın üzerinde yaktı.</verse>
				<verse number="18">Halk için esenlik kurbanları olarak sunulacak sığırla koçu da kesti. Oğulları sunuların kanını kendisine verdiler. O da kanı sunağın her yanına döktü.</verse>
				<verse number="19">Sığırla koçun yağlarını, kuyruk yağını, bağırsak ve işkembe yağlarını, böbreklerini ve karaciğerlerinin perdesini</verse>
				<verse number="20">döşlerin üzerine koydular. Harun yağları sunakta yaktı.</verse>
				<verse number="21">Musa’nın buyurduğu gibi döşleri ve sağ budu sallamalık sunu olarak RAB’bin huzurunda salladı.</verse>
				<verse number="22">Harun günah, yakmalık, esenlik sunularını sunduktan sonra ellerini halka doğru uzatarak onları kutsadı ve aşağıya indi.</verse>
				<verse number="23">Musa’yla Harun Buluşma Çadırı’na girdiler. Dışarı çıkınca halkı kutsadılar. O zaman RAB’bin yüceliği halka göründü.</verse>
				<verse number="24">RAB bir ateş gönderdi. Ateş sunağın üzerindeki yakmalık sunuyu, yağları yakıp küle çevirdi. Bunu gören halkın tümü sevinçle haykırarak yüzüstü yere kapandı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Harun’un oğulları Nadav’la Avihu buhurdanlarını alıp içlerine ateş, ateşin üstüne de buhur koydular. RAB’bin buyruklarına aykırı bir ateş sundular.</verse>
				<verse number="2">RAB bir ateş gönderdi. Ateş onları yakıp yok etti. RAB’bin huzurunda öldüler.</verse>
				<verse number="3">Musa Harun’a şöyle dedi: “RAB demişti ki, ‘Bana hizmet edenler kutsallığıma saygı duyacak Ve halkın tümü beni yüceltecek.’ ” Harun hiçbir şey söylemedi.</verse>
				<verse number="4">Musa Harun’un amcası Uzziel’in oğullarını, Mişael’le Elsafan’ı çağırdı, “Gelin, kardeşlerinizi kutsal yerin önünden kaldırıp ordugahın dışına çıkarın” dedi.</verse>
				<verse number="5">Geldiler ve Musa’nın buyurduğu gibi cesetleri üzerlerindeki mintanlarıyla ordugahın dışına çıkardılar.</verse>
				<verse number="6">Sonra Musa Harun’la oğulları Elazar’la İtamar’a, “Saçlarınızı dağıtmayın, giysilerinizi yırtmayın” dedi, “Yoksa ölürsünüz ve RAB bütün topluluğa öfkelenir. Ama kardeşleriniz, bütün İsrail halkı RAB’bin ateşle yok ettiği bu insanlar için yas tutsun.</verse>
				<verse number="7">Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünden ayrılmayın, yoksa ölürsünüz. Çünkü RAB’bin mesh yağıyla kutsandınız.” Harun’la oğulları Musa’nın dediğine uydular.</verse>
				<verse number="8">RAB Harun’a şöyle dedi:</verse>
				<verse number="9">“Sen ve oğulların Buluşma Çadırı’na şarap ya da herhangi bir içki içip girmeyin, yoksa ölürsünüz. Kuşaklar boyunca bir kural olsun bu.</verse>
				<verse number="10">Kutsalla bayağı olanı, kirliyle temizi birbirinden ayırt etmelisiniz.</verse>
				<verse number="11">RAB’bin Musa aracılığıyla İsrail halkına bildirdiği bütün kuralları onlara öğretmelisiniz.”</verse>
				<verse number="12">Musa Harun’a ve sağ kalan oğulları Elazar’la İtamar’a şöyle dedi: “RAB için yakılan sunulardan artan tahıl sunusunu alın, mayasız ekmek yapıp sunağın yanında yiyin. Çünkü çok kutsaldır.</verse>
				<verse number="13">Onu kutsal bir yerde yemelisiniz. Çünkü RAB için yakılan sunulardan senin ve oğullarının payıdır bu. Bana böyle buyruk verildi.</verse>
				<verse number="14">Sallamalık döşle bağış olarak sunulan budu ise oğulların ve kızlarınla birlikte temiz bir yerde yemelisin. Çünkü bunlar İsrail halkının sunduğu esenlik kurbanlarından senin ve çocuklarının payı olarak ayrıldı. Bağış olarak sunulan butla sallamalık döşü, yakılacak sunu yağlarıyla birlikte getirip RAB’bin önünde sallamalık sunu olarak sunacaklar. RAB’bin buyruğu uyarınca bunlar sonsuza dek senin ve çocuklarının payı olacak.”</verse>
				<verse number="15">Sallamalık döşle bağış olarak sunulan budu ise oğulların ve kızlarınla birlikte temiz bir yerde yemelisin. Çünkü bunlar İsrail halkının sunduğu esenlik kurbanlarından senin ve çocuklarının payı olarak ayrıldı. Bağış olarak sunulan butla sallamalık döşü, yakılacak sunu yağlarıyla birlikte getirip RAB’bin önünde sallamalık sunu olarak sunacaklar. RAB’bin buyruğu uyarınca bunlar sonsuza dek senin ve çocuklarının payı olacak.”</verse>
				<verse number="16">Musa günah sunusu olarak sunulacak tekeyi soruşturdu, yakılmış olduğunu öğrenince, Harun’un sağ kalan oğulları Elazar’la İtamar’a çok öfkelendi, “Neden günah sunusunu kutsal bir yerde yemediniz?” diye sordu, “O çok kutsaldır. Topluluğun suçunu üstlenmesi ve günahlarını bağışlatmanız için RAB onu size vermişti.</verse>
				<verse number="17">Musa günah sunusu olarak sunulacak tekeyi soruşturdu, yakılmış olduğunu öğrenince, Harun’un sağ kalan oğulları Elazar’la İtamar’a çok öfkelendi, “Neden günah sunusunu kutsal bir yerde yemediniz?” diye sordu, “O çok kutsaldır. Topluluğun suçunu üstlenmesi ve günahlarını bağışlatmanız için RAB onu size vermişti.</verse>
				<verse number="18">Tekenin kanı kutsal çadıra getirilmemiş. Buyurduğum gibi tekeyi kesinlikle kutsal yerde yemeniz gerekirdi.”</verse>
				<verse number="19">Harun, “Halk bugün RAB’be günah sunusu ve yakmalık sunu sundu” diye yanıtladı, “Benim başıma ise bunlar geldi. Günah sunusunu bugün yemiş olsaydım, RAB bundan hoşnut olur muydu?”</verse>
				<verse number="20">Musa yanıtı uygun buldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">RAB Musa’yla Harun’a şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına deyin ki, ‘Karada yaşayan hayvanlardan şunların etini yiyebilirsiniz:</verse>
				<verse number="3">Çatal ve yarık tırnaklı, geviş getiren hayvanların tümü.</verse>
				<verse number="4">Ancak geviş getiren ve çatal tırnaklı olan hayvanlardan etini yememeniz gerekenler şunlardır: Deve geviş getirir, ama çatal tırnaklı değildir. Sizin için kirli sayılır.</verse>
				<verse number="5">Kaya tavşanı geviş getirir, ama çatal tırnaklı değildir. Sizin için kirli sayılır.</verse>
				<verse number="6">Tavşan geviş getirir, ama çatal tırnaklı değildir. Sizin için kirli sayılır.</verse>
				<verse number="7">Domuz çatal ve yarık tırnaklıdır, ama geviş getirmez. Sizin için kirli sayılır.</verse>
				<verse number="8">Bu hayvanların etini yemeyecek, leşine dokunmayacaksınız, sizin için kirlidir.</verse>
				<verse number="9">“ ‘Suda yaşayan hayvanlardan şunların etini yiyebilirsiniz: Denizde, akarsularda yaşayan pullu ve yüzgeçli canlıların etini yiyebilirsiniz.</verse>
				<verse number="10">Denizdeki ve akarsulardaki bütün pulsuz ve yüzgeçsiz canlılar –suda toplu halde yaşayanlar ve ötekiler– sizin için iğrenç sayılır.</verse>
				<verse number="11">Bunlar sizin için iğrenç sayılacak. Etlerini yemeyecek, leşlerinden tiksineceksiniz.</verse>
				<verse number="12">Suda yaşayan bütün pulsuz ve yüzgeçsiz canlılar sizin için iğrenç sayılacak.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Tiksindirici kuşların etini yemeyecek, şunları iğrenç sayacaksınız: Kartal, kuzu kartalı, kara akbaba,</verse>
				<verse number="14">çaylak, doğan türleri,</verse>
				<verse number="15">bütün karga türleri,</verse>
				<verse number="16">baykuş, puhu, martı, atmaca türleri,</verse>
				<verse number="17">kukumav, karabatak, büyük baykuş,</verse>
				<verse number="18">peçeli baykuş, ishakkuşu, akbaba,</verse>
				<verse number="19">leylek, balıkçıl türleri, ibibik, yarasa.</verse>
				<verse number="20">“ ‘Dört ayaklı ve kanatlı böceklerin hepsi sizin için iğrençtir.</verse>
				<verse number="21">Ama dört ayaklı ve kanatlı olup ayaklarını sıçramak için kullanan bazılarının etini yiyebilirsiniz.</verse>
				<verse number="22">Şunları yiyeceksiniz: Bütün çekirge türleri, küçük çekirge, cırcırböceği, ağustosböceği.</verse>
				<verse number="23">Öbür dört ayaklı, kanatlı böceklerin hepsi sizin için iğrenç sayılır.</verse>
				<verse number="24">“ ‘Sizi kirletecek şeyler şunlardır: Aşağıdaki hayvanların leşine dokunan akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="25">Kim aşağıdaki hayvanların leşini taşırsa giysilerini yıkayacak ve akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="26">Çatal tırnaklı ama tırnağı yarık olmayan ve geviş getirmeyen her hayvan sizin için kirlidir. Bunlara dokunan da kirlenmiş sayılır.</verse>
				<verse number="27">Dört ayaklı hayvanlardan pençelerini yere basarak yürüyenler sizin için kirlidir. Bunların leşine dokunanlar akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="28">Bunların leşini taşıyanlar giysilerini yıkayacak ve akşama kadar kirli sayılacaktır. Çünkü bu hayvanlar sizin için kirlidir.</verse>
				<verse number="29">“ ‘Küçük kara hayvanları içinde sizin için kirli sayılanlar şunlardır: Gelincik, fare, bütün kertenkele türleri –geko, varan, duvar kertenkelesi, düz keler– bukalemun.</verse>
				<verse number="30">“ ‘Küçük kara hayvanları içinde sizin için kirli sayılanlar şunlardır: Gelincik, fare, bütün kertenkele türleri –geko, varan, duvar kertenkelesi, düz keler– bukalemun.</verse>
				<verse number="31">Sizin için kirli sayılan küçük kara hayvanları bunlardır. Bunların leşine dokunan akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="32">Bunlardan birinin leşi neyin üzerine düşerse onu da kirletir. İster tahta kap, ister giysi, ister deri, ister çul olsun suya konmalıdır. Akşama kadar kirli sayılacak ve akşam temizlenmiş olacaktır.</verse>
				<verse number="33">Bunlardan biri toprak kabın içine düşerse, kabın içindekiler kirli sayılacaktır. Toprak kap kırılmalıdır.</verse>
				<verse number="34">Toprak kaptaki sulu yiyecek ve her içecek kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="35">Bunlardan birinin leşi neyin üzerine düşerse onu da kirletir. Üzerine düştüğü ister fırın olsun, ister ocak, parçalanmalıdır. Çünkü onlar kirlidir ve sizin için kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="36">Ancak kaynak ya da su sarnıcı temiz sayılacaktır; ama bunların leşine dokunan kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="37">Eğer bu hayvanlardan birinin leşi ekin tohumunun üzerine düşerse, o tohum temiz sayılacaktır.</verse>
				<verse number="38">Ama suya konmuş tohumun içine düşerse, tohum sizin için kirlidir.</verse>
				<verse number="39">“ ‘Eti yenen hayvanlardan biri ölürse, leşine dokunan akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="40">Hayvanın leşinden yiyen giysilerini yıkayacak ve akşama kadar kirli sayılacaktır. Leşi taşıyan da giysilerini yıkayacak ve akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="41">“ ‘Bütün küçük kara hayvanları iğrençtir. Yenmeyecektir.</verse>
				<verse number="42">İster karnı üzerinde sürünen, ister dört ayaklı ya da çok ayaklı canlılar olsun, bunların hiçbirini yemeyeceksiniz. Çünkü bunlar iğrençtir.</verse>
				<verse number="43">Bunların hiçbiriyle kendinizi kirletmeyin, iğrenç duruma sokmayın, kirli duruma düşmeyin.</verse>
				<verse number="44">Tanrınız RAB benim. Kendinizi bana adayın ve kutsal olun. Çünkü ben kutsalım. Murdar küçük kara hayvanlarını yiyerek kendinizi kirletmeyin.</verse>
				<verse number="45">Tanrınız olmak için sizi Mısır’dan çıkaran RAB benim. Kutsal olun, çünkü ben kutsalım.</verse>
				<verse number="46">“ ‘Kirli olanı temizden, eti yeneni eti yenmeyenden ayırt edebilmeniz için hayvanlar, kuşlar, suda toplu halde yaşayan bütün canlılar ve küçük kara hayvanlarıyla ilgili yasa budur.’ ”</verse>
				<verse number="47">“ ‘Kirli olanı temizden, eti yeneni eti yenmeyenden ayırt edebilmeniz için hayvanlar, kuşlar, suda toplu halde yaşayan bütün canlılar ve küçük kara hayvanlarıyla ilgili yasa budur.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına de ki, ‘Bir kadın hamile kalıp erkek çocuk doğurursa, âdet gördüğü günlerde olduğu gibi yedi gün kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="3">Çocuk sekizinci gün sünnet edilmeli.</verse>
				<verse number="4">Kadın kanamasından paklanmak için otuz üç gün bekleyecek. Pak sayılması için geçmesi gereken bu günler doluncaya dek kutsal bir şeye dokunmayacak, tapınağa girmeyecek.</verse>
				<verse number="5">Ancak, kız çocuk doğurursa, âdet gördüğü günler gibi iki hafta kirli sayılacaktır. Kanamasından paklanmak için altmış altı gün bekleyecektir.</verse>
				<verse number="6">“ ‘Erkek ya da kız çocuk doğuran kadının temiz sayılması için geçmesi gereken günler dolunca, yakmalık sunu olarak bir yaşında bir kuzu, günah sunusu olarak bir güvercin ya da bir kumru getirip Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde kâhine verecektir.</verse>
				<verse number="7">Kâhin bunu RAB’bin huzurunda sunacak ve kadını arıtacak. Böylece kadın kanamasından temizlenmiş sayılacak. Erkek ya da kız doğuran kadınla ilgili yasa budur.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Eğer kadının kuzu alacak gücü yoksa, biri yakmalık sunu, öbürü günah sunusu olmak üzere, iki kumru ya da iki güvercin yavrusu getirecek. Kâhin kadını arıtacak ve kadın temiz sayılacaktır.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">RAB Musa’ya ve Kâhin Harun’a şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Bedeninde deri hastalığına dönüşebilecek şiş, kabuk ya da parlak leke bulunan kişi Harun’a, ya da Harun’un kâhin oğullarından birine götürülecek.</verse>
				<verse number="3">Kâhin derideki yaraya bakacak, yarada kıl ağarması varsa ve yara derine inmişse, kişi deri hastalığına yakalanmış demektir. Hastaya bakan kâhin onu kirli ilan edecektir.</verse>
				<verse number="4">Derideki parlak leke beyazsa, derine inmemişse, üzerindeki kıllar ağarmamışsa, kâhin hastayı yedi gün kapalı bir yerde tutacak.</verse>
				<verse number="5">Yedinci gün yaraya bakacak; yara ilerlememiş, deri yüzeyine yayılmamışsa, hastayı yedi gün daha kapalı bir yerde tutacak.</verse>
				<verse number="6">Yedinci gün hastaya bir daha bakacak; yara solmuş, deri yüzeyine yayılmamışsa, hastayı temiz ilan edecek. Yara yalnızca kabuktur. Hasta giysilerini yıkayıp temiz sayılacaktır.</verse>
				<verse number="7">Ancak temiz sayılmak için kâhine muayene olduktan sonra derisindeki kabuk yayılırsa, yine kâhine görünmelidir.</verse>
				<verse number="8">Kâhin kişiye bakacak, derisindeki kabuk yayılmışsa onu kirli ilan edecek. Kişi deri hastalığına yakalanmış demektir.</verse>
				<verse number="9">“Deri hastalığına yakalanan kişi kâhine götürülecek.</verse>
				<verse number="10">Kâhin ona bakacak. Derideki şiş beyazlaşmış, üzerindeki kıllar ağarmışsa, şişkin yarada kızıl et görünüyorsa,</verse>
				<verse number="11">bu müzmin bir deri hastalığıdır. Kâhin kişiyi kirli ilan edecek, ama kapalı yerde tutmayacaktır. Çünkü kişi zaten kirlenmiştir.</verse>
				<verse number="12">“Eğer deri hastalığı yayılıp kâhinin görebildiği kadarıyla tepeden tırnağa hastanın bütün bedenini kaplamışsa,</verse>
				<verse number="13">kâhin hastaya bakacak ve bedenini hastalık saran kişiyi temiz ilan edecektir. Yaralar beyazlaşmış ve temizdir.</verse>
				<verse number="14">Ama kızıl et görülüyorsa, kişi kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="15">Kâhin kızıl et görürse, kişiyi kirli ilan edecektir. Kızıl et kirlidir, deri hastalığıdır.</verse>
				<verse number="16">Eğer kızıl et iyileşir, beyazlaşırsa, hasta yine kâhine görünmelidir.</verse>
				<verse number="17">Kâhin hastaya bakacak, yara beyazlaşmışsa, yarayı temiz ilan edecek. Kişi temiz sayılacak.</verse>
				<verse number="18">“Derideki çıban iyileşmiş,</verse>
				<verse number="19">ama bir süre sonra çıbanın yerinde beyaz bir şiş, ya da kırmızımsı-beyaz parlak bir leke oluşmuşsa, kâhine göstermeli.</verse>
				<verse number="20">Kâhin hastaya bakacak, görünen yara derine inmiş, üzerindeki kıllar ağarmışsa, kişiyi kirli ilan edecektir. Çıbanda baş gösteren bir deri hastalığıdır bu.</verse>
				<verse number="21">Ama kâhin hastaya baktığında yarada beyaz kıl yoksa, yara derine inmemiş ve yara solmuşsa, kişiyi yedi gün kapalı bir yerde tutacaktır.</verse>
				<verse number="22">Eğer derideki yara yayılıyorsa, kâhin kişiyi kirli ilan edecektir; çünkü kişi hastalığa yakalanmış demektir.</verse>
				<verse number="23">Parlak leke geçmemiş ama yayılmamışsa, bu çıban kabuğudur. Kâhin kişiyi temiz ilan edecektir.</verse>
				<verse number="24">“Deride ateş yanığı varsa ve et kırmızımsı-beyaz ya da beyaz, parlak bir leke haline gelmişse,</verse>
				<verse number="25">kâhin yaraya bakmalı. Parlak lekenin üzerindeki kıllar ağarmış, leke derine inmişse, yanıkta deri hastalığı var demektir. Kâhin kişiyi kirli ilan edecektir, çünkü kişi deri hastalığına yakalanmıştır.</verse>
				<verse number="26">Ama parlak lekede kıl ağarması yoksa, leke derine inmemiş ve solmuşsa, kâhin hastayı yedi gün kapalı bir yerde tutacaktır.</verse>
				<verse number="27">Yedinci gün kişiye yine bakacak, eğer leke deriye yayılmışsa, onu kirli ilan edecek. Çünkü kişi deri hastalığına yakalanmıştır.</verse>
				<verse number="28">Eğer derideki parlak leke geçmemiş, ama yayılmamış ve solmuşsa, yanıktan doğan bir şişliktir. Kâhin kişiyi temiz ilan edecektir. Çünkü yanık yarasının kabuğudur bu.</verse>
				<verse number="29">“Bir erkeğin ya da kadının başında ya da çenesinde yara varsa,</verse>
				<verse number="30">kâhin yaraya bakmalı. Yara derine inmişse ve üzerinde ince sarı tüyler varsa, hastayı kirli ilan edecektir. Çünkü hasta uyuzdur. Baş ya da çenede görülen bir deri hastalığıdır.</verse>
				<verse number="31">Ancak kâhin bu tür bir yaraya baktığı zaman, yara derine inmemişse, üzerinde siyah kıl yoksa, hastayı yedi gün kapalı bir yerde tutacak.</verse>
				<verse number="32">Yedinci gün yaraya yine bakacak; uyuz deriye yayılmamışsa, üzerinde sarı kıl yoksa, uyuz derine inmemişse,</verse>
				<verse number="33">hasta tıraş olacak, ama uyuz olan yerlere dokunmayacaktır. Kâhin hastayı yedi gün daha kapalı bir yerde tutacak.</verse>
				<verse number="34">Yedinci gün uyuza yine bakacak; uyuz deriye yayılmamışsa, derine inmemişse, hastayı temiz ilan edecektir. Hasta giysilerini yıkayacak ve temiz sayılacaktır.</verse>
				<verse number="35">Ama hasta temiz ilan edildikten sonra uyuz derisine yayılırsa,</verse>
				<verse number="36">kâhin ona yeniden bakmalı. Uyuz yayılmışsa, yarada sarı kıl olup olmamasına bakılmaksızın kişi kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="37">Ama kâhine göre uyuz ilerlememiş, üzerinde siyah kıl bitmişse, hastalık geçmiş demektir. Kişi temizdir. Kâhin onu temiz ilan edecektir.</verse>
				<verse number="38">“Bir erkeğin ya da kadının derisinde beyaz parlak lekeler varsa,</verse>
				<verse number="39">kâhin ona bakmalı. Derideki lekeler beyaz ve solgunsa, sadece deride çıkan kırmızı lekelerdir. Kişi temizdir.</verse>
				<verse number="40">“Eğer adamın saçı dökülmüşse, sadece keldir. Temiz sayılır.</verse>
				<verse number="41">Saçının önü dökülmüşse alnı açılmış demektir. Temiz sayılır.</verse>
				<verse number="42">Ama saçı dökülmüş ya da alnı açılmış adamın başında veya alnında kırmızımsı-beyaz yaralar çıkmışsa, adam deri hastalığına yakalanmış demektir.</verse>
				<verse number="43">Kâhin adama bakacak. Saçı dökülmüş baş ya da alındaki şişler deri hastalığının yol açtığı yaralar gibi kırmızımsı-beyazsa,</verse>
				<verse number="44">adam deri hastalığına yakalanmıştır. Kirlidir. Başındaki yaradan ötürü kâhin kesinlikle onu kirli ilan edecektir.</verse>
				<verse number="45">“Böyle bir hastalığa yakalanan kişinin giysileri yırtık, saçları dağınık olmalı; kişi ağzını örtüp, ‘Kirliyim! Kirliyim!’ diye bağırmalı.</verse>
				<verse number="46">Hastalığı devam ettiği sürece kirli sayılacaktır, çünkü kirlenmiştir. Halktan uzak, ordugahın dışında yaşamalıdır.”</verse>
				<verse number="47">“Yün ya da keten bir giyside,</verse>
				<verse number="48">yün ya da keten bir kumaşta, deri ya da deri eşyada küf görülürse,</verse>
				<verse number="49">giyside, deride, deri eşyada, örgü ipinde, kumaşta görülen küf yeşilimsi ya da kırmızımsı bir renk almışsa, kâhine gösterilmelidir.</verse>
				<verse number="50">Kâhin ona bakacak ve yedi gün kapalı bir yerde tutacak.</verse>
				<verse number="51">Yedinci gün ona yine bakacak. Eğer kumaştaki, giysideki veya herhangi bir amaçla kullanılan deri eşyadaki küf yayılmışsa, bu tehlikeli bir küftür. Kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="52">Üzerinde küf bulunan yün ya da keten giysi, kumaş ya da her türlü deri eşya kâhin tarafından yakılacaktır. Çünkü önü alınamaz bir küftür ve yakılmalıdır.</verse>
				<verse number="53">“Kâhin giyside, kumaşta ya da herhangi bir deri eşyada bulunan küfün yayılmadığını görürse,</verse>
				<verse number="54">buyruk verecek ve küflü eşya yıkanacak. Kâhin onu yedi gün daha kapalı bir yerde tutacak.</verse>
				<verse number="55">Küflü eşya yıkandıktan sonra yeniden kâhine gösterilmeli. Küf yayılmasa bile rengi değişmemişse, kirli sayılacak. Yakılmalıdır. Gerek iç yüzünü, gerekse dış yüzünü küf kemirmiştir.</verse>
				<verse number="56">“Küflü eşya yıkandıktan sonra, küfte bir solma varsa, kâhin giysideki, derideki ya da kumaştaki küflü kısmı yırtacak.</verse>
				<verse number="57">Eğer kumaşta, giyside ya da herhangi bir deri eşyada yine küf görülürse, küf yayılıyor demektir; eşyayı yakacaksın.</verse>
				<verse number="58">Yıkanan giysiden, kumaştan ya da deri bir eşyadan küf geçmişse, yeniden yıkanacak. Sonra temiz sayılacaktır.”</verse>
				<verse number="59">Küfün bulaştığı yün ya da keten giysiyi, kumaşı veya deri eşyayı kirli ya da temiz ilan etmenin yasası budur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Deri hastasının temiz kılınacağı gün şu yasa geçerlidir: Hasta kâhine götürülecek.</verse>
				<verse number="3">Kâhin hastaya ordugahın dışında bakacak. Hastalık iyileşmişse,</verse>
				<verse number="4">pak kılınacak kişi için iki temiz, canlı kuş, sedir ağacı, kırmızı iplik ve mercanköşkotu getirilmesini buyuracak.</verse>
				<verse number="5">Kâhinin buyruğuyla kuşlardan biri toprak bir kapta, akarsuyun üzerinde kesilecek.</verse>
				<verse number="6">Sonra kâhin canlı kuşu, sedir ağacını, kırmızı ipliği ve mercanköşkotunu akarsuyun üzerinde kesilen kuşun kanına batıracak</verse>
				<verse number="7">ve pak kılınacak kişinin üzerine yedi kez serpecek, onu temiz ilan edip canlı kuşu kıra salacak.</verse>
				<verse number="8">Pak kılınacak kişi giysilerini yıkayacak, bütün kıllarını tıraş edecek ve yıkanacak. Bundan sonra pak sayılacak. Artık ordugaha girebilir, ama yedi gün çadırının dışında kalmalı.</verse>
				<verse number="9">Yedinci gün saçını, sakalını, kaşlarını, bedenindeki bütün kılları tıraş edecek. Giysilerini yıkayacak, kendisi de yıkandıktan sonra temiz sayılacak.</verse>
				<verse number="10">“Sekizinci gün kusursuz iki erkek kuzu, bir yaşında kusursuz bir dişi kuzu, tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda üç efa ince un ve bir log zeytinyağı getirecek.</verse>
				<verse number="11">Paklama işiyle görevli kâhin bütün bunları ve pak kılacağı kişiyi RAB’bin huzurunda, Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde bekletecek.</verse>
				<verse number="12">Sonra kâhin erkek kuzulardan birini alıp bir log zeytinyağıyla birlikte RAB’be suç sunusu olarak sunacak. Sallamalık sunu olarak bunları RAB’bin huzurunda sallayacak.</verse>
				<verse number="13">Erkek kuzuyu günah sunusunun ve yakmalık sununun kesildiği kutsal yerde kesecek. Çünkü günah sunusu gibi suç sunusu da kâhine aittir. Çok kutsaldır.</verse>
				<verse number="14">Kâhin pak kılınacak kişinin sağ kulak memesine, sağ elinin ve sağ ayağının baş parmağına suç sunusunun kanından sürecek.</verse>
				<verse number="15">Sonra bir log zeytinyağından biraz alarak kendi sol avucuna dökecek.</verse>
				<verse number="16">Sağ elinin parmağını zeytinyağına batırıp RAB’bin huzurunda yedi kez serpecek.</verse>
				<verse number="17">Pak kılınacak kişinin sağ kulak memesine, sağ elinin ve sağ ayağının baş parmağına, suç sunusunun kanı üzerine avucunda kalan yağdan sürecek.</verse>
				<verse number="18">Ayrıca pak kılınacak kişinin başına avucunda kalan yağı sürerek RAB’bin huzurunda onu arıtacak.</verse>
				<verse number="19">Sonra günah sunusunu sunarak pak kılınacak kişiyi kirliliğinden arıtacak ve yakmalık sunuyu kesecek.</verse>
				<verse number="20">Yakmalık sunuyla tahıl sunusunu sunakta sunacak. Böylece kâhin kişiyi arıtacak ve kişi temiz sayılacaktır.</verse>
				<verse number="21">“Eğer kişi yoksulsa ve bunları alacak gücü yoksa, arınmak üzere sallamalık suç sunusu olarak bir erkek kuzu, tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda bir efa ince un ve bir log zeytinyağı alacak.</verse>
				<verse number="22">Gücü oranında biri günah sunusu, öbürü yakmalık sunu olmak üzere iki kumru ya da iki güvercin sunacak.</verse>
				<verse number="23">Pak kılınmak için sekizinci gün hepsini RAB’bin huzuruna, Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne getirip kâhine verecek.</verse>
				<verse number="24">Kâhin suç sunusu olan erkek kuzuyla bir log zeytinyağını alıp sallamalık sunu olarak RAB’bin huzurunda sallayacak.</verse>
				<verse number="25">Suç sunusu olan kuzuyu kesecek. Sununun kanını pak kılınan kişinin sağ kulak memesine, sağ elinin ve sağ ayağının baş parmağına sürecek.</verse>
				<verse number="26">Sonra kendi sol avucuna biraz zeytinyağı dökecek.</verse>
				<verse number="27">Sağ parmağını sol avucundaki yağa batırarak RAB’bin huzurunda yedi kez serpecek.</verse>
				<verse number="28">Avucundaki yağdan pak kılınacak kişinin sağ kulak memesine, sağ elinin ve sağ ayağının baş parmağına, suç sunusunun kanını sürdüğü yerlere sürecek.</verse>
				<verse number="29">RAB’bin huzurunda pak kılınacak kişiyi arıtmak üzere avucunda kalan yağı başına sürecek.</verse>
				<verse number="30">Sonra kişinin gücü oranında aldığı kumrulardan ya da güvercinlerden birini günah sunusu, öbürünü yakmalık sunu olarak tahıl sunusuyla birlikte sunacak. Kâhin böylece pak kılınan kişiyi RAB’bin huzurunda arıtacak.”</verse>
				<verse number="31">Sonra kişinin gücü oranında aldığı kumrulardan ya da güvercinlerden birini günah sunusu, öbürünü yakmalık sunu olarak tahıl sunusuyla birlikte sunacak. Kâhin böylece pak kılınan kişiyi RAB’bin huzurunda arıtacak.”</verse>
				<verse number="32">Deri hastası olup da temiz kılınmaya parasal gücü yetmeyen kişiler için bu yasa geçerlidir.</verse>
				<verse number="33">RAB Musa’yla Harun’a şöyle dedi:</verse>
				<verse number="34">“Size mülk olarak vereceğim Kenan ülkesine gittiğiniz zaman, ülkenizdeki bir eve küf hastalığı gönderirsem,</verse>
				<verse number="35">ev sahibi gidip kâhine, ‘Evimde küfe benzer bir hastalık gördüm’ diye haber vermeli.</verse>
				<verse number="36">Kâhin küfe bakmaya gitmeden önce, evdeki her şeyin kirli sayılmaması için evin boşaltılmasını buyuracak. Sonra evi görmeye gidecek.</verse>
				<verse number="37">Duvarlara yayılan küfe bakacak. Eğer küf yeşilimsi ya da kırmızımsı lekeler halindeyse ve duvarın içine işlemişse,</verse>
				<verse number="38">kâhin evi terk edecek ve yedi gün süreyle kapalı tutacak.</verse>
				<verse number="39">Yedinci gün geri dönecek ve eve yine bakacak. Eğer küf duvarlara yayılmışsa,</verse>
				<verse number="40">küflü taşları söküp kentin dışına, kirli sayılan bir yere atmaları için buyruk verecek.</verse>
				<verse number="41">Evin içindeki bütün sıvayı kazdıracak. Moloz kentin dışına, kirli sayılan bir yere dökülecek.</verse>
				<verse number="42">Sökülen taşların yerine başka taşlar koyup evi yeniden sıvayacaklar.</verse>
				<verse number="43">“Taşları sökülüp sıvası kazınan evde yeni sıva yapıldıktan sonra küf yine ortaya çıkarsa,</verse>
				<verse number="44">kâhin gidip eve bakacak. Küf yayılmışsa, önü alınamaz demektir. Ev kirli sayılır.</verse>
				<verse number="45">Yıkılmalıdır. Taşları, keresteleri, bütün harcı kent dışına, kirli sayılan bir yere atılmalıdır.</verse>
				<verse number="46">Evin kapalı olduğu günlerde, eve giren biri akşama kadar kirli sayılacak.</verse>
				<verse number="47">O evde yatan ya da yemek yiyen biri giysilerini yıkamalı.</verse>
				<verse number="48">“Ev sıvandıktan sonra kâhin eve girip bakacak, küf yayılmamışsa evi temiz ilan edecek. Çünkü küf geçmiş demektir.</verse>
				<verse number="49">Evi paklamak için iki kuş, sedir ağacı, kırmızı iplik ve mercanköşkotu alacak.</verse>
				<verse number="50">Kuşlardan birini toprak bir kapta, akarsuyun üzerinde kesecek.</verse>
				<verse number="51">Sedir ağacını, mercanköşkotunu, kırmızı ipliği, canlı kuşu alıp kesilen kuşun kanına ve akarsuya batıracak. Yedi kez eve serpecek.</verse>
				<verse number="52">Böylece kuşun kanı, akarsu, canlı kuş, sedir ağacı, mercanköşkotu ve kırmızı iplikle evi paklamış olacak.</verse>
				<verse number="53">Sonra canlı kuşu kent dışına, kıra salacak. Böylece evin kirliliğini bağışlatacak ve ev temiz sayılacaktır.”</verse>
				<verse number="54">Her türlü deri hastalığı, uyuz, giysiye ya da eve bulaşan küf, şiş, kabuk ya da parlak lekelerle ilgili yasa budur.</verse>
				<verse number="55">Her türlü deri hastalığı, uyuz, giysiye ya da eve bulaşan küf, şiş, kabuk ya da parlak lekelerle ilgili yasa budur.</verse>
				<verse number="56">Her türlü deri hastalığı, uyuz, giysiye ya da eve bulaşan küf, şiş, kabuk ya da parlak lekelerle ilgili yasa budur.</verse>
				<verse number="57">Bunların ne zaman kirli, ne zaman temiz olduğu bu yasaya göre bilinebilir. Deri hastalığı yasası budur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">RAB Musa’yla Harun’a şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına deyin ki, ‘Adamın erkeklik organında akıntı varsa, akıntı kirlidir.</verse>
				<verse number="3">Akıntı ister devam etsin, ister kesilsin adamı kirletir. Akıntının neden olduğu kirlilikler şunlardır:</verse>
				<verse number="4">Üzerinde yattığı her yatak ve oturduğu her şey kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="5">Kim yatağına dokunursa, giysilerini yıkayacak, yıkanacak, akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="6">Adamın üzerine oturduğu bir eşyaya oturan da giysilerini yıkayacak, yıkanacak, akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="7">Kim akıntısı olan adamın bedenine dokunursa giysilerini yıkayacak, yıkanacak, akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="8">Eğer akıntısı olan adam temiz bir adama tükürürse, o kişi giysilerini yıkayacak, yıkanacak, akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="9">Akıntısı olan adamın bindiği her eyer kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="10">Adamın üzerine oturduğu ya da yattığı herhangi bir eşyaya dokunan, akşama kadar kirli sayılacaktır. Bu eşyaları taşıyan herkes giysilerini yıkayacak, yıkanacak, akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="11">Akıntısı olan adam ellerini yıkamadan kime dokunursa o kişi giysilerini yıkayacak, yıkanacak, akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="12">Akıntısı olan adamın dokunduğu toprak kap parçalanacak, tahta kap ise suyla çalkalanacaktır.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Eğer adamın akıntısı kesilirse, paklanmak için yedi gün bekleyecek. Sonra giysilerini yıkayacak, akarsuda yıkanacak ve temiz sayılacak.</verse>
				<verse number="14">Sekizinci gün iki kumru ya da iki güvercin alıp RAB’bin huzuruna, Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne gelecek ve bunları kâhine verecek.</verse>
				<verse number="15">Kâhin birini günah sunusu, ötekini yakmalık sunu olarak sunacak. Böylece akıntısı olan adamı RAB’bin huzurunda arıtacak.</verse>
				<verse number="16">“ ‘Eğer bir adamdan meni akarsa, bedeninin tümünü yıkayacak ve akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="17">Üzerine meni bulaşan her giysi ya da deri eşya yıkanacak, akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="18">Bir adam kadınla cinsel ilişkide bulunurken menisi akarsa, ikisi de yıkanacak ve akşama kadar kirli sayılacaklardır.</verse>
				<verse number="19">“ ‘Âdet gördüğü için kan kaybeden kadın yedi gün kirli sayılacak. Ona dokunan da akşama kadar kirli sayılacak.</verse>
				<verse number="20">Âdet gördüğü günlerde kadının üzerinde yattığı ya da oturduğu her şey kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="21">Kim kadının yatağına dokunursa, giysilerini yıkayacak, yıkanacak, akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="22">Kim kadının üzerine oturduğu herhangi bir şeye dokunursa, o da giysilerini yıkayacak, yıkanacak, akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="23">Kadının yatağındaki ya da oturduğu şeyin üzerindeki herhangi bir eşyaya dokunan herkes akşama kadar kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="24">Âdet gören kadının kirliliği onunla yatan adama da bulaşır. Adam yedi gün kirli kalır ve yattığı her yatak kirli sayılır.</verse>
				<verse number="25">“ ‘Eğer bir kadının âdet günleri dışında uzun süreli bir kanaması varsa, ya da kanaması âdet günlerinden sonra da devam ediyorsa, kanaması olduğu sürece âdet günlerinde olduğu gibi kirli sayılır.</verse>
				<verse number="26">Kanaması olduğu sürece, âdet günlerinde olduğu gibi, yattığı her yatak ve üzerine oturduğu her şey kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="27">Kim bunlara dokunursa kirli sayılacak. Giysilerini yıkayacak, yıkanacak, akşama kadar kirli kalacaktır.</verse>
				<verse number="28">“ ‘Ama kanama durursa, kadın yedi gün bekleyecek, sonra temiz sayılacaktır.</verse>
				<verse number="29">Sekizinci gün iki kumru ya da iki güvercin alıp Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne getirecek ve bunları kâhine verecek.</verse>
				<verse number="30">Kâhin birini günah sunusu, ötekini yakmalık sunu olarak sunacak. Böylece kadını kanamasından doğan kirlilikten RAB’bin huzurunda arıtacak.</verse>
				<verse number="31">“ ‘İsrail halkını kirliliğinden arındıracaksın. Öyle ki, aralarında bulunan konutumu kirletip kirlilik içinde ölmesinler.’ ”</verse>
				<verse number="32">Akıntısı olan, boşalarak kirlenen adam, âdet gören kadın, akıntısı olan erkek ya da kadın ve kirli sayılan kadınla yatan erkekle ilgili yasa budur.</verse>
				<verse number="33">Akıntısı olan, boşalarak kirlenen adam, âdet gören kadın, akıntısı olan erkek ya da kadın ve kirli sayılan kadınla yatan erkekle ilgili yasa budur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">RAB’bin huzuruna yaklaştıkları için ölen Harun’un iki oğlunun ölümünden sonra RAB Musa’ya şöyle dedi: “Ağabeyin Harun’a de ki, perdenin arkasındaki En Kutsal Yer’e ikide bir girmesin, Antlaşma Sandığı’nın üzerindeki Bağışlanma Kapağı’na yaklaşmasın. Yoksa ölür. Çünkü ben kapağın üstünde, bulut içinde görünüyorum.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin huzuruna yaklaştıkları için ölen Harun’un iki oğlunun ölümünden sonra RAB Musa’ya şöyle dedi: “Ağabeyin Harun’a de ki, perdenin arkasındaki En Kutsal Yer’e ikide bir girmesin, Antlaşma Sandığı’nın üzerindeki Bağışlanma Kapağı’na yaklaşmasın. Yoksa ölür. Çünkü ben kapağın üstünde, bulut içinde görünüyorum.</verse>
				<verse number="3">Harun En Kutsal Yer’e ancak günah sunusu olarak bir boğa, yakmalık sunu olarak da bir koç sunarak girebilir.</verse>
				<verse number="4">Kutsal keten mintan, keten don giyecek, keten kuşak bağlayacak, keten sarık saracak. Bunlar kutsal giysilerdir. Bunları giymeden önce yıkanacak.</verse>
				<verse number="5">İsrail topluluğu günah sunusu olarak Harun’a iki teke, yakmalık sunu olarak bir koç verecek.</verse>
				<verse number="6">“Harun boğayı kendisi için günah sunusu olarak sunacak. Böylece kendisinin ve ailesinin günahlarını bağışlatacak.</verse>
				<verse number="7">Sonra iki tekeyi alıp RAB’bin huzuruna, Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne götürecek.</verse>
				<verse number="8">İkisi üzerine kura çekecek. Biri RAB için, biri Azazel için.</verse>
				<verse number="9">Harun kurada RAB’be düşen tekeyi getirip günah sunusu olarak sunacak.</verse>
				<verse number="10">Azazel’e düşen tekeyi ise halkın günahlarını bağışlatmak için canlı olarak RAB’be sunacak. Onu çöle salıp Azazel’e gönderecek.</verse>
				<verse number="11">“Harun kendisi için günah sunusu olarak boğayı getirecek. Böylece kendisinin ve ailesinin günahlarını bağışlatacak. Bu günah sunusunu kendisi için kesecek.</verse>
				<verse number="12">RAB’bin huzurunda bulunan sunağın üzerindeki korları buhurdana koyup iki avuç dolusu ince öğütülmüş güzel kokulu buhurla perdenin arkasına geçecek.</verse>
				<verse number="13">Orada, RAB’bin huzurunda buhuru korların üzerine koyacak; buhurun dumanı Levha Sandığı’nın üzerindeki Bağışlanma Kapağı’nı kaplayacak. Öyle ki, Harun ölmesin.</verse>
				<verse number="14">Sonra boğanın kanını alıp parmağıyla kapağın üzerine, doğuya doğru serpecek. Kapağın önünde yedi kez bunu yineleyecek.</verse>
				<verse number="15">“Bundan sonra, halk için günah sunusu olarak tekeyi kesecek. Kanını perdenin arkasına götürecek. Boğanın kanıyla yaptığı gibi tekenin kanını da Bağışlanma Kapağı’nın üzerine ve önüne serpecek.</verse>
				<verse number="16">Böylece En Kutsal Yer’i İsrail halkının kirliliklerinden, isyanlarından, bütün günahlarından arındıracak. Buluşma Çadırı için de aynı şeyi yapacak. Çünkü kirli insanların arasında bulunuyor.</verse>
				<verse number="17">Harun kendisi, ailesi ve bütün İsrail topluluğunun günahlarını bağışlatmak için En Kutsal Yer’e girdiğinde, dışarı çıkıncaya kadar Buluşma Çadırı’nda hiç kimse bulunmayacak.</verse>
				<verse number="18">Harun RAB’bin huzurunda bulunan sunağa çıkıp sunağı arındıracak, boğanın ve tekenin kanını sunağın boynuzlarına çepeçevre sürecek.</verse>
				<verse number="19">Kanı parmağıyla yedi kez sunağa serpecek. Böylece sunağı İsrail halkının kirliliğinden arındırıp kutsal kılacak.</verse>
				<verse number="20">“Harun En Kutsal Yer’i, Buluşma Çadırı’nı, sunağı arındırdıktan sonra, canlı tekeyi sunacak.</verse>
				<verse number="21">İki elini tekenin başına koyacak, İsrail halkının bütün suçlarını, isyanlarını, günahlarını açıklayarak bunları tekenin başına aktaracak. Sonra bu iş için atanan bir adamla tekeyi çöle gönderecek.</verse>
				<verse number="22">Teke İsrail halkının bütün suçlarını yüklenerek ıssız bir ülkeye taşıyacak. Adam tekeyi çöle salacak.</verse>
				<verse number="23">“Sonra Harun Buluşma Çadırı’na girecek. En Kutsal Yer’e girerken giydiği keten giysileri çıkarıp orada bırakacak.</verse>
				<verse number="24">Kutsal bir yerde yıkanıp kendi giysilerini giyecek. Sonra çıkıp kendisi ve halk için getirilen yakmalık sunuları sunacak, kendisinin ve halkın günahlarını bağışlatacak.</verse>
				<verse number="25">Günah sunusunun yağını sunakta yakacak.</verse>
				<verse number="26">“Tekeyi Azazel’e gönderen adam giysilerini yıkayıp kendisi de yıkandıktan sonra ordugaha girecek.</verse>
				<verse number="27">Günah sunusu olarak sunulan ve kanları günahları bağışlatmak için En Kutsal Yer’e getirilen boğa ile teke ordugahın dışına çıkarılacak. Derileri, etleri, gübreleri yakılacak.</verse>
				<verse number="28">Bunları yakan kişi giysilerini yıkayıp kendisi de yıkandıktan sonra ordugaha girecek.</verse>
				<verse number="29">“Aşağıdakiler sizin için sürekli bir yasa olacak: Yedinci ayın onuncu günü isteklerinizi denetleyeceksiniz. Gerek İsrailliler’den, gerekse aranızda yaşayan yabancılardan hiç kimse çalışmayacak.</verse>
				<verse number="30">Çünkü o gün, Kâhin Harun sizi pak kılmak için günahlarınızı bağışlatacaktır. RAB’bin huzurunda bütün günahlarınızdan arınacaksınız.</verse>
				<verse number="31">O gün Şabat’tır, sizin için dinlenme günüdür. İsteklerinizi denetleyeceksiniz. Bu sürekli bir yasadır.</verse>
				<verse number="32">Babasının meshedip kendi yerine atadığı kâhin günahları bağışlatacak. Kutsal keten giysileri giyecek.</verse>
				<verse number="33">En Kutsal Yer’i, Buluşma Çadırı’nı, sunağı arındıracak; kâhinlerin ve bütün topluluğun günahlarını bağışlatacak.</verse>
				<verse number="34">“Bu sizin için sürekli bir yasadır: İsrail halkının bütün günahlarını yılda bir kez bağışlatmak için verildi.” Ve Harun RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi yaptı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Harun’la oğullarına ve bütün İsrail halkına de ki, ‘RAB’bin buyruğu şudur:</verse>
				<verse number="3">İsrailliler’den kim ordugahın içinde ya da dışında bir sığır, bir kuzu ya da keçi kurban eder</verse>
				<verse number="4">ve onu Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne, RAB’bin Konutu’nun önüne, RAB’be sunmak üzere getirmezse, kan dökmüş sayılacak ve halkın arasından atılacaktır.</verse>
				<verse number="5">Öyle ki, İsrailliler açık kırlarda kestikleri kurbanları RAB’bin huzuruna, Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne, kâhine getirsinler ve esenlik sunusu olarak RAB’be kurban etsinler.</verse>
				<verse number="6">Kâhin sununun kanını Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde RAB’bin sunağı üzerine dökecek, yağını da RAB’bi hoşnut eden koku olarak yakacak.</verse>
				<verse number="7">İsrail halkı taptığı teke ilahlara artık kurban kesmeyecek. Bu yasa kuşaklar boyunca geçerli olacak.’</verse>
				<verse number="8">“Onlara de ki, ‘İsrail halkından ya da aralarında yaşayan yabancılardan kim yakmalık sunu veya kurban sunar da,</verse>
				<verse number="9">onu RAB’be sunmak için Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne getirmezse, halkın arasından atılacaktır.</verse>
				<verse number="10">“ ‘İsrail halkından ya da aralarında yaşayan yabancılardan kim kan yerse, ona öfkeyle bakacağım ve halkımın arasından atacağım.</verse>
				<verse number="11">Çünkü canlılara yaşam veren kandır. Ben onu size sunakta kendinizi günahtan bağışlatmanız için verdim. Kan yaşam karşılığı günah bağışlatır.</verse>
				<verse number="12">Bundan dolayı İsrail halkına, Sizlerden ya da aranızda yaşayan yabancılardan hiç kimse kan yemeyecek, dedim.</verse>
				<verse number="13">“ ‘İsrail halkından ya da aralarında yaşayan yabancılardan kim eti yenen bir hayvan veya kuş avlarsa, kanını akıtıp toprakla örtecektir.</verse>
				<verse number="14">Çünkü canlılara yaşam veren kandır. Bundan dolayı İsrail halkına, Hiçbir etin kanını yemeyeceksiniz, dedim. Çünkü her canlıya yaşam veren kandır. Onu yiyen halkın arasından atılacaktır.</verse>
				<verse number="15">“ ‘Yerli olsun, yabancı olsun ölü bulduğu ya da yabanıl hayvanların parçaladığı bir hayvanın leşini yiyen herkes giysilerini yıkayacak, kendisi de yıkanacak, akşama kadar kirli sayılacaktır. Ancak bundan sonra temiz sayılacaktır.</verse>
				<verse number="16">Eğer giysilerini yıkamaz ve yıkanmazsa suçunun cezasını çekecektir.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına de ki, ‘Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="3">Mısır’da bir süre yaşadınız; onların törelerine göre yaşamayacaksınız. Sizleri Kenan ülkesine götürüyorum. Onlar gibi de yaşamayacaksınız. Onların kurallarına uymayacaksınız.</verse>
				<verse number="4">Benim kurallarımı yerine getirecek, ilkelerime göre yaşayacaksınız. Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="5">Kurallarıma, ilkelerime sarılın. Çünkü onları yerine getiren onlar sayesinde yaşayacaktır. RAB benim.</verse>
				<verse number="6">“ ‘Hiçbiriniz cinsel ilişkide bulunmak için yakın akrabasına yaklaşmayacak. RAB benim.</verse>
				<verse number="7">Annenle cinsel ilişkide bulunarak babanın namusuna dokunmayacaksın. O senin annendir. Onunla ilişki kurmayacaksın.</verse>
				<verse number="8">Babanın karısıyla cinsel ilişki kurmayacaksın. Babanın namusudur o.</verse>
				<verse number="9">Annenden ya da babandan olan, ister seninle aynı evde doğmuş olsun, ister olmasın üvey kızkardeşlerinden biriyle cinsel ilişki kurmayacaksın.</verse>
				<verse number="10">Kızının ya da oğlunun kızıyla cinsel ilişki kurmayacaksın. Çünkü onların namusu senin namusundur.</verse>
				<verse number="11">Babanın evlendiği kadından doğan kızla cinsel ilişki kurmayacaksın. Çünkü o babandan olmadır, senin kızkardeşin sayılır.</verse>
				<verse number="12">Halanla cinsel ilişki kurmayacaksın. Çünkü o babanın yakın akrabasıdır.</verse>
				<verse number="13">Teyzenle cinsel ilişki kurmayacaksın. Çünkü o annenin yakın akrabasıdır.</verse>
				<verse number="14">Amcanın namusuna dokunmayacaksın. Karısına yaklaşmayacaksın, çünkü o senin yengendir.</verse>
				<verse number="15">Gelininle cinsel ilişki kurmayacaksın. Çünkü oğlunun karısıdır. Onunla ilişki kurmayacaksın.</verse>
				<verse number="16">Kardeşinin karısıyla cinsel ilişki kurmayacaksın. Çünkü o kardeşinin namusudur.</verse>
				<verse number="17">Bir kadının hem kendisiyle, hem kızıyla cinsel ilişki kurmayacaksın. Kadının kızının ya da oğlunun kızıyla cinsel ilişki kurmayacaksın. Çünkü onlar kadının yakın akrabasıdır. Onlara yaklaşmak alçaklıktır.</verse>
				<verse number="18">Karın yaşadığı sürece onun kızkardeşini kuma olarak almayacak ve onunla cinsel ilişki kurmayacaksın.</verse>
				<verse number="19">“ ‘Âdet gördüğü için kirli sayılan bir kadınla cinsel ilişki kurmayacaksın.</verse>
				<verse number="20">Komşunun karısıyla cinsel ilişki kurarak kendini kirletmeyeceksin.</verse>
				<verse number="21">İlah Molek’e ateşte kurban edilmek üzere çocuklarından hiçbirini vermeyeceksin. Tanrın’ın adına leke getirmeyeceksin. RAB benim.</verse>
				<verse number="22">Kadınla yatar gibi bir erkekle yatma. Bu iğrençtir.</verse>
				<verse number="23">Bir hayvanla cinsel ilişki kurmayacaksın. Kendini kirletmiş olursun. Kadınlar cinsel ilişki kurmak amacıyla bir hayvana yaklaşmayacak. Sapıklıktır bu.</verse>
				<verse number="24">“ ‘Bu davranışların hiçbiriyle kendinizi kirletmeyin. Çünkü önünüzden kovacağım uluslar böyle kirlendiler.</verse>
				<verse number="25">Onların yüzünden ülke bile kirlendi. Günahından ötürü ülkeyi cezalandırdım. Ülke, üzerinde yaşayan halkı kusuyor.</verse>
				<verse number="26">İster yerli olsun, ister aranızda yaşayan yabancılar olsun kurallarıma ve ilkelerime göre yaşayacaksınız. Bu iğrençliklerin hiçbirini yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="27">Sizden önce bu ülkede yaşayan insanlar bütün bu iğrençlikleri yaparak ülkeyi kirlettiler.</verse>
				<verse number="28">Eğer siz de ülkeyi kirletirseniz, ülke sizden önceki uluslara yaptığı gibi sizi de kusar.</verse>
				<verse number="29">“ ‘Kim bu iğrençliklerden birini yaparsa halkın arasından atılacaktır.</verse>
				<verse number="30">Buyruklarımı yerine getirin, sizden önceki insanların iğrenç törelerine uyarak kendinizi kirletmeyin. Tanrınız RAB benim.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail topluluğuna de ki, ‘Kutsal olun, çünkü ben Tanrınız RAB kutsalım.</verse>
				<verse number="3">“ ‘Herkes annesine babasına saygı göstersin. Şabat günlerimi tutun. Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="4">“ ‘Putlara tapmayın. Kendinize dökme ilahlar yapmayın. Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="5">“ ‘RAB için esenlik kurbanı keseceğiniz zaman kabul edilecek biçimde kesin.</verse>
				<verse number="6">Kurban eti, kestiğiniz gün ya da ertesi gün yenecek. Üçüncü güne kalan et yakılacak.</verse>
				<verse number="7">Üçüncü gün yenirse iğrenç sayılır. Kabul olmayacaktır.</verse>
				<verse number="8">Onu yiyen suçunun cezasını çekecektir. Çünkü RAB’bin gözünde kutsal olanı bayağılaştırmıştır. Halkın arasından atılacaktır.</verse>
				<verse number="9">“ ‘Ülkenizdeki ekinleri biçerken tarlanızı sınırlarına kadar biçmeyeceksiniz. Artakalan başakları toplamayacaksınız.</verse>
				<verse number="10">Bağbozumunda bağınızı tümüyle devşirmeyecek, yere düşen üzümleri toplamayacaksınız. Onları yoksullara ve yabancılara bırakacaksınız. Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="11">“ ‘Çalmayacaksınız. Hile yapmayacaksınız. Birbirinize yalan söylemeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="12">Benim adımla yalan yere ant içmeyeceksiniz. Tanrınız’ın adını aşağılamış olursunuz. RAB benim.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Komşuna haksızlık etmeyecek, onu soymayacaksın. İşçinin alacağını sabaha bırakmayacaksın.</verse>
				<verse number="14">Sağıra lanet etmeyecek, körün önüne engel koymayacaksın. Tanrın’dan korkacaksın. RAB benim.</verse>
				<verse number="15">“ ‘Yargılarken haksızlık yapmayacaksın. Yoksula ayrıcalık göstermeyecek, güçlüyü kayırmayacaksın. Komşunu adaletle yargılayacaksın.</verse>
				<verse number="16">Halkının arasında onu bunu çekiştirerek dolaşmayacaksın. Komşunun canına zarar vermeyeceksin. RAB benim.</verse>
				<verse number="17">“ ‘Kardeşine yüreğinde nefret beslemeyeceksin. Komşun günah işlerse onu uyaracaksın. Yoksa sen de günah işlemiş olursun.</verse>
				<verse number="18">Öç almayacaksın. Halkından birine kin beslemeyeceksin. Komşunu kendin gibi seveceksin. RAB benim.</verse>
				<verse number="19">“ ‘Kurallarımı uygulayın. Farklı cinsten iki hayvanı çiftleştirme. Tarlana iki çeşit tohum ekme. Üzerine iki tür iplikle dokunmuş giysi giyme.</verse>
				<verse number="20">“ ‘Bir adam bir cariyeyle yatarsa, eğer kadın nişanlı, bedeli ödenmemiş ya da azat edilmemişse, ikisi de cezalandırılacak ama öldürülmeyecek. Çünkü kadın özgür değildir.</verse>
				<verse number="21">Adam RAB’be, Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne, suç sunusu olarak bir koç getirecek.</verse>
				<verse number="22">Kâhin bu koçla adamın işlediği günahı RAB’bin önünde bağışlatacak ve adam bağışlanacak.</verse>
				<verse number="23">“ ‘Kenan ülkesine girdiğinizde bir meyve ağacı dikerseniz, ilk üç yıl meyvesini kirli ve yasak sayın, yemeyin.</verse>
				<verse number="24">Dördüncü yıl ağacın bütün meyvesi şükran sunusu olarak RAB için kutsal sayılacak.</verse>
				<verse number="25">Beşinci yıl ağacın meyvesini yiyebilirsiniz. Böylece ağaç daha bol ürün verir. Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="26">“ ‘Kanlı et yemeyeceksiniz. Kehanette bulunmayacak, falcılık yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="27">Başınızın yan tarafındaki saçları kesmeyecek, sakalınızın kenarlarına dokunmayacaksınız.</verse>
				<verse number="28">Ölüler için bedeninizi yaralamayacak, dövme yaptırmayacaksınız. RAB benim.</verse>
				<verse number="29">“ ‘Kızını fahişeliğe sürükleyip rezil etme. Yoksa fahişelik yayılır ve ülke ahlaksızlıkla dolup taşar.</verse>
				<verse number="30">Şabat günlerimi tutacaksınız. Tapınağıma saygı göstereceksiniz. RAB benim.</verse>
				<verse number="31">“ ‘Cincilere, ruh çağıranlara yönelmeyin. Onlara danışmayın, kirlenirsiniz. Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="32">“ ‘Ak saçlı insanların önünde ayağa kalkacak, yaşlılara saygı göstereceksin. Tanrın’dan korkacaksın. RAB benim.</verse>
				<verse number="33">“ ‘Ülkenizde sizinle birlikte yaşayan bir yabancıya kötü davranmayın.</verse>
				<verse number="34">Ona sizden biriymiş gibi davranacak ve onu kendiniz kadar seveceksiniz. Çünkü siz de Mısır’da yabancıydınız. Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="35">“ ‘Yargılarken, uzunluk ve sıvı ölçerken, ağırlık tartarken haksızlık yapmayın.</verse>
				<verse number="36">Doğru terazi, ağırlık taşı, efa ve hin kullanın. Mısır’dan sizi çıkaran Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="37">Kurallarımın, ilkelerimin tümüne uyacak ve onları yerine getireceksiniz. RAB benim.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına de ki, ‘İsrailliler’den ya da aranızda yaşayan yabancılardan kim çocuklarından birini ilah Molek’e sunarsa, kesinlikle öldürülecek. Ülke halkı onu taşlayacak.</verse>
				<verse number="3">Kim çocuğunu Molek’e sunarak tapınağımı kirletir, kutsal adıma leke sürerse, ona öfkeyle bakacağım. Onu halkımın arasından atacağım.</verse>
				<verse number="4">Adam çocuğunu Molek’e sunar da, ülke halkı bunu görmezden gelir, onu öldürmezse,</verse>
				<verse number="5">adama ve ailesine öfkeyle bakacağım. Hem onu, hem de bana ihanet edip onu izleyerek Molek’e tapanların hepsini halkımın arasından atacağım.</verse>
				<verse number="6">“ ‘Kim cincilere, ruh çağıranlara danışır, bana ihanet ederse, ona öfkeyle bakacak, halkımın arasından atacağım.</verse>
				<verse number="7">Kendinizi bana adayın, kutsal olun. Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="8">Kurallarıma uyacak, onları yerine getireceksiniz. Sizi kutsal kılan RAB benim.</verse>
				<verse number="9">“ ‘Annesine ya da babasına lanet eden herkes kesinlikle öldürülecektir. Annesine ya da babasına lanet ettiği için ölümü hak etmiştir.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Biri başka birinin karısıyla, yani komşusunun karısıyla zina ederse, hem kendisi, hem de zina ettiği kadın kesinlikle öldürülecektir.</verse>
				<verse number="11">Babasının karısıyla yatan, babasının namusuna leke sürmüş olur. İkisi de kesinlikle öldürülecektir. Ölümü hak etmişlerdir.</verse>
				<verse number="12">Bir adam geliniyle yatarsa, ikisi de kesinlikle öldürülecektir. Rezillik etmişler, ölümü hak etmişlerdir.</verse>
				<verse number="13">Bir erkek başka bir erkekle cinsel ilişki kurarsa, ikisi de iğrençlik etmiş olur. Kesinlikle öldürülecekler. Ölümü hak etmişlerdir.</verse>
				<verse number="14">Bir adam hem bir kızla, hem de kızın annesiyle evlenirse, alçaklık etmiş olur. Aranızda böyle alçaklıklar olmasın diye üçü de yakılacaktır.</verse>
				<verse number="15">Bir hayvanla cinsel ilişki kuran adam kesinlikle öldürülecek, hayvansa kesilecektir.</verse>
				<verse number="16">Bir kadın cinsel ilişki kurmak amacıyla bir hayvana yaklaşırsa, kadını da hayvanı da kesinlikle öldüreceksiniz. Ölümü hak etmişlerdir.</verse>
				<verse number="17">“ ‘Bir adam anne ya da baba tarafından üvey olan kızkardeşiyle evlenir, cinsel ilişki kurarsa, utançtır. Açıkça aşağılanıp halkın arasından atılacaklardır. Adam kızkardeşiyle ilişki kurduğu için suçunun cezasını çekecektir.</verse>
				<verse number="18">Âdet gören bir kadınla yatıp cinsel ilişki kuran adam kadının akıntılı yerini açığa çıkarmış, kadın da buna katılmış olur. İkisi de halkın arasından atılacaktır.</verse>
				<verse number="19">“ ‘Teyzenle ya da halanla cinsel ilişki kurmayacaksın. Çünkü yakın akrabanın namusudur. İkiniz de suçunuzun cezasını çekeceksiniz.</verse>
				<verse number="20">“ ‘Amcasının karısıyla cinsel ilişki kuran adam, amcasının namusuna leke sürmüş olur. İkisi de günahlarının cezasını çekecek ve çocuk sahibi olmadan öleceklerdir.</verse>
				<verse number="21">Kardeşinin karısıyla evlenen adam rezillik etmiş olur. Kardeşinin namusunu lekelemiştir. Çocuk sahibi olmayacaklardır.</verse>
				<verse number="22">“ ‘Bütün kurallarıma, ilkelerime uyacak, onları yerine getireceksiniz. Öyle ki, yaşamak üzere sizi götüreceğim ülke sizi dışarı kusmasın.</verse>
				<verse number="23">Önünüzden kovacağım ulusların törelerine göre yaşamayacaksınız. Çünkü onlar bütün bu kötülükleri yaptılar. Bu yüzden onlardan nefret ettim.</verse>
				<verse number="24">Oysa, Siz onların topraklarını sahipleneceksiniz. Bal ve süt akan bu ülkeyi size mülk olarak vereceğim, dedim. Sizi öteki uluslardan ayrı tutan Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="25">“ ‘Temiz hayvanlarla kuşları kirli olanlardan ayırt edeceksiniz. Sizin için kirli ilan ettiğim hayvanlarla, kuşlarla, küçük kara hayvanlarıyla kendinizi kirletmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="26">Benim için kutsal olacaksınız. Çünkü ben RAB kutsalım. Bana ait olmanız için sizi öbür halklardan ayrı tuttum.</verse>
				<verse number="27">“ ‘Cincilik yapan ve ruh çağıran ister erkek olsun, ister kadın olsun kesinlikle öldürülecektir. Onları taşlayacaksınız. Ölümlerinden kendileri sorumludur.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi: “Harun soyundan gelen kâhinlere de ki, ‘Kâhinlerden hiçbiri yakın akrabası olan annesi, babası, oğlu, kızı ve kardeşi dışında, halkından birinin ölüsüyle kendini kirletmesin.</verse>
				<verse number="2">RAB Musa’ya şöyle dedi: “Harun soyundan gelen kâhinlere de ki, ‘Kâhinlerden hiçbiri yakın akrabası olan annesi, babası, oğlu, kızı ve kardeşi dışında, halkından birinin ölüsüyle kendini kirletmesin.</verse>
				<verse number="3">Yanında kalan evlenmemiş kızkardeşi için kendini kirletebilir.</verse>
				<verse number="4">Halkı arasında bir büyük olarak kendini kirletmemeli, adına leke getirmemeli.</verse>
				<verse number="5">“ ‘Kâhinler yas tutarken başlarını tıraş etmeyecek, sakallarının uçlarını kesmeyecek, bedenlerini yaralamayacaklar.</verse>
				<verse number="6">Tanrıları için kutsal olacaklar, Tanrıları’nın adını lekelemeyecekler. Çünkü onlar Tanrıları RAB’be yakılan sunu ve yiyecek sunusu sunuyorlar. Kutsal olmaları gerekir.</verse>
				<verse number="7">Kâhinler fahişelerle, kirletilmiş kadınlarla, boşanmış kadınlarla evlenmeyecek. Çünkü kâhin Tanrı için kutsal olmalıdır.</verse>
				<verse number="8">Onu kutsal sayın. Çünkü yiyecek sunusunu Tanrınız’a o sunuyor. Sizin için kutsaldır. Çünkü ben kutsalım, sizi kutsal kılan RAB benim.</verse>
				<verse number="9">Bir kâhinin kızı fahişelik yaparak kendini kirletirse, hem kendini hem de babasını rezil etmiş olur. Yakılmalıdır.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Öbür kâhinler arasından başına mesh yağı dökülen ve özel giysiler giymek üzere atanan başkâhin, saçlarını dağıtmayacak, giysilerini yırtmayacak.</verse>
				<verse number="11">Hiçbir ölüye yaklaşmayacak. Ölen annesi, babası bile olsa kendini kirletmeyecek.</verse>
				<verse number="12">Tapınak hizmetinden ayrılmayacak, Tanrısı’nın Tapınağı’nı kirletmeyecek. Çünkü Tanrı’nın buyurduğu mesh yağıyla Tanrısı’na adanmıştır. RAB benim.</verse>
				<verse number="13">Başkâhinin evleneceği kadın bakire olmalıdır.</verse>
				<verse number="14">Dul, boşanmış, kirletilmiş ya da fahişe bir kadınla evlenmeyecek. Yalnız kendi halkından bakire bir kızla evlenebilir.</verse>
				<verse number="15">Böylece halkının arasında çocuklarına leke sürmemiş olur. Onu kutsal kılan RAB benim.’ ”</verse>
				<verse number="16">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="17">“Harun’a de ki, ‘Soyundan gelecek kuşaklar boyunca kusurlu olan hiç kimse yiyecek sunusu sunmak üzere Tanrısı’na yaklaşmasın.</verse>
				<verse number="18">Kusurlu olan, sunağa yaklaşamaz: Kör, topal, yüzü arızalı, organlarından biri aşırı büyümüş,</verse>
				<verse number="19">kolu veya ayağı kırık,</verse>
				<verse number="20">kambur, cüce, gözü özürlü, uyuz, yarası kabuk bağlamış ya da hadım.</verse>
				<verse number="21">Kâhin Harun’un soyundan bu kusurlara sahip hiç kimse RAB için yakılan sunuyu sunmak üzere sunağa yaklaşmayacak. Çünkü kusurludur. Tanrısı’na yiyecek sunusu sunmak üzere sunağa yaklaşamaz.</verse>
				<verse number="22">Böyle bir adam Tanrısı’na sunulan kutsal ve en kutsal yiyecekleri yiyebilir.</verse>
				<verse number="23">Ancak perdeye ve sunağa yaklaşmayacaktır. Çünkü kusurludur. Tapınağımı kirletmesin. Onları kutsal kılan RAB benim.’ ”</verse>
				<verse number="24">Musa Harun’la oğullarına ve bütün İsrail halkına bunları anlattı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Harun’a ve oğullarına de ki, ‘İsrail halkının bana sunduğu kutsal sunulardan uzak dursunlar. Kutsal adıma leke sürmesinler. RAB benim.</verse>
				<verse number="3">Gelecek kuşaklar boyunca soyunuzdan biri İsrail halkının bana sunduğu kutsal sunulara kirli olarak yaklaşırsa, onu huzurumdan atacağım. RAB benim.</verse>
				<verse number="4">“ ‘Harun soyundan deri hastalığına yakalanmış ya da akıntısı olan biri temiz sayılıncaya kadar kutsal sunuları yemeyecektir. Bir cesede değdiği için kirli sayılan bir şeye dokunan, menisi akan,</verse>
				<verse number="5">insanı kirli kılacak küçük kara hayvanlarından birine ya da herhangi bir nedenle kirli sayılan bir insana dokunan,</verse>
				<verse number="6">akşama kadar kirli sayılacak, yıkanmadığı sürece kutsal sunulardan yemeyecektir.</verse>
				<verse number="7">Güneş battıktan sonra temiz sayılır, kutsal sunuları yiyebilir. Çünkü bu onun yiyeceğidir.</verse>
				<verse number="8">Ölü bulunmuş ya da yabanıl hayvanlar tarafından parçalanmış bir leşi yiyerek kendini kirletmeyecektir. RAB benim.</verse>
				<verse number="9">“ ‘Kâhinler buyruklarıma uymalıdır. Yoksa günahlarının cezasını çeker, buyruklarımı çiğnedikleri için ölürler. Onları kutsal kılan RAB benim.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Kâhin ailesi dışında hiç kimse kutsal sunuyu yemeyecek; kâhinin konuğu ve işçisi bile.</verse>
				<verse number="11">Ama kâhinin parayla satın aldığı ya da evinde doğan köle onun yemeğini yiyebilir.</verse>
				<verse number="12">Kâhinin kâhin olmayan bir erkekle evlenen kızı bağışlanan kutsal sunuları yemeyecek.</verse>
				<verse number="13">Ama dul kalmış ya da boşanmış, çocuğu olmamış ve gençliğinde kaldığı baba evine geri dönmüş kâhin kızı babasının ekmeğini yiyebilir. Aile dışından yabancı biri asla yiyemez.</verse>
				<verse number="14">“ ‘Bilmeden kutsal sunuyu yiyen biri, beşte birini üzerine katarak kâhine geri verecek.</verse>
				<verse number="15">Kâhinler İsrail halkının RAB’be sunduğu kutsal sunuları bayağılaştırmayacaklar.</verse>
				<verse number="16">Yoksa kutsal sunuları yiyen öbür insanlara büyük suç yüklemiş olurlar. Çünkü sunuları kutsal kılan RAB benim.’ ”</verse>
				<verse number="17">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="18">“Harun’la oğullarına ve bütün İsrail halkına de ki, ‘İster İsrailli olsun, ister İsrail’de yaşayan bir yabancı olsun, biriniz RAB’be dilek adağı ya da gönülden verilen sunu olarak yakmalık sunu sunmak istiyorsa,</verse>
				<verse number="19">sunusunun kabul edilmesi için kusursuz bir erkek sığır, koyun ya da keçi sunmalı.</verse>
				<verse number="20">Kusurlu olanı sunmayacaksınız. Çünkü kabul edilmeyecektir.</verse>
				<verse number="21">Kim gönülden verilen bir sunuyu ya da dilek adağını yerine getirmek için RAB’be esenlik kurbanı olarak sığır veya davar sunmak isterse, kabul edilmesi için hayvan kusursuz olmalı. Hiçbir eksiği bulunmamalı.</verse>
				<verse number="22">Kör, sakat, yaralı, yarası irinli, kabuklu ya da uyuz bir hayvanı RAB’be sunmayacaksınız. Yakılan sunu olarak sunak üzerinde RAB’be böyle bir hayvan sunmayacaksınız.</verse>
				<verse number="23">Organlarından biri aşırı büyümüş ya da yeterince gelişmemiş bir sığırı veya davarı dilek adağı olarak sunabilirsiniz. Ama gönülden verilen bir sunu olarak kabul edilmez.</verse>
				<verse number="24">Yumurtaları vurulmuş, ezilmiş, burulmuş ya da kesilmiş hayvanı RAB’be sunmayacak, ülkenizde buna yer vermeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="25">Böyle bir hayvanı bir yabancıdan alıp yiyecek sunusu olarak Tanrınız’a sunmayacaksınız. Çünkü sakat ve kusurludur. Kabul edilmeyecektir.’ ”</verse>
				<verse number="26">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="27">“Bir buzağı, kuzu ya da oğlak doğduğu zaman, yedi gün anasının yanında kalacaktır. Sekizinci günden itibaren yakılan sunu olarak RAB’be sunulabilir. Kabul edilecektir.</verse>
				<verse number="28">İster inek, ister davar olsun, hayvanla yavrusunu aynı gün kesmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="29">“RAB’be şükran kurbanı sunduğunuz zaman, kabul edilecek biçimde sunun.</verse>
				<verse number="30">Eti aynı gün yenecek, sabaha bırakılmayacak. RAB benim.</verse>
				<verse number="31">“Buyruklarıma uyacak, onları yerine getireceksiniz. RAB benim.</verse>
				<verse number="32">Kutsal adıma leke sürmeyeceksiniz. İsrail halkı arasında kutsal tanınacağım. Sizi kutsal kılan RAB benim.</verse>
				<verse number="33">Tanrınız olmak için sizi Mısır’dan çıkardım. RAB benim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına de ki, ‘Kutsal toplantılar olarak ilan edeceğiniz bayramlarım, RAB’bin bayramları şunlardır:’ ”</verse>
				<verse number="3">“ ‘Altı gün çalışacaksınız. Ama yedinci gün olan Şabat dinlenme ve kutsal toplantı günüdür. Hiçbir iş yapmayacaksınız. Yaşadığınız her yerde Şabat’ı RAB’be ayıracaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="4">“ ‘Belirli zamanlarda kutsal toplantılar olarak ilan edeceğiniz RAB’bin bayramları şunlardır:</verse>
				<verse number="5">Birinci ayın on dördüncü günü akşamüstü RAB’bin Fısıh Bayramı başlar.</verse>
				<verse number="6">On beşinci gün RAB’bin Mayasız Ekmek Bayramı’dır. Yedi gün mayasız ekmek yiyeceksiniz.</verse>
				<verse number="7">İlk gün kutsal toplantı düzenleyecek, gündelik işlerinizi yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="8">Yedi gün RAB için yakılan sunu sunacaksınız. Yedinci gün kutsal toplantı düzenleyecek, gündelik işlerinizi yapmayacaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="9">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="10">“İsrail halkına de ki, ‘Size vereceğim ülkeye girip ürününü biçtiğiniz zaman, ilk yetişen ürününüzden bir demet kâhine götüreceksiniz.</verse>
				<verse number="11">Kabul edilmeniz için, kâhin demeti RAB’bin huzurunda sallayacak. Demet Şabat’tan sonraki gün sallanacak.</verse>
				<verse number="12">Demetin sallandığı gün, yakmalık sunu olarak RAB’be bir yaşında kusursuz bir erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="13">Kuzuyla birlikte tahıl sunusu olarak yağla yoğrulmuş bir efa ince unun onda ikisi sunulacak. RAB için yakılan sunu ve O’nu hoşnut eden koku olacak bu. Yakmalık sunuyla birlikte dökmelik sunu olarak bir hin şarabın dörtte birini sunacaksınız.</verse>
				<verse number="14">Tanrınız’a bu sunuyu getireceğiniz güne kadar ekmek, kavrulmuş buğday, taze başak yemeyeceksiniz. Yaşadığınız her yerde kuşaklar boyunca sürekli bir yasa olacak bu.’ ”</verse>
				<verse number="15">“ ‘Şabat’tan sonraki gün sallamalık demeti götürdüğünüz günden başlayarak tam yedi hafta sayın.</verse>
				<verse number="16">Yedinci Şabat’tan sonraki güne kadar elli gün sayın: O gün RAB’be yeni tahıl sunusu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="17">Yaşadığınız yerden RAB’be sallamalık sunu olarak iki ekmek getirin. Ekmekler ilk ürünlerden, onda iki efa ince undan yapılacak. Mayayla pişirilip RAB’be öyle sunulacak.</verse>
				<verse number="18">Ekmekle birlikte yakmalık sunu olarak RAB’be bir yaşında kusursuz yedi kuzu, bir boğa ve iki koç sunacaksınız. Tahıl sunusu ve dökmelik sunuyla sunulan bu sunu, yakılan sunu ve RAB’bi hoşnut eden kokudur.</verse>
				<verse number="19">Günah sunusu olarak bir teke, esenlik kurbanı olarak bir yaşında iki kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="20">Kâhin iki kuzuyu ilk üründen yapılmış ekmekle birlikte sallamalık sunu olarak RAB’bin huzurunda sallayacak. RAB için kutsal olan bu sunular kâhinindir.</verse>
				<verse number="21">O gün kutsal toplantı ilan edecek ve gündelik işlerinizi yapmayacaksınız. Yaşadığınız her yerde kuşaklar boyunca sürekli bir yasa olacak bu.</verse>
				<verse number="22">“ ‘Ülkenizdeki ekinleri biçerken tarlalarınızı sınırlarına kadar biçmeyin. Artakalan başakları toplamayın. Onları yoksullara ve yabancılara bırakacaksınız. Tanrınız RAB benim.’ ”</verse>
				<verse number="23">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="24">“İsrail halkına de ki, ‘Yedinci ayın birinci günü dinlenme günüdür, boru çalınarak anma ve kutsal toplantı günü olacaktır.</verse>
				<verse number="25">O gün gündelik işlerinizi yapmayacak, RAB için yakılan sunu sunacaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="26">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="27">“Yedinci ayın onuncu günü günahların bağışlanma günüdür. Kutsal bir toplantı düzenleyeceksiniz. İsteklerinizi denetleyecek, RAB için yakılan sunu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="28">O gün hiç iş yapmayacaksınız. Çünkü Tanrınız RAB’bin huzurunda günahlarınızı bağışlatacağınız bağışlanma günüdür.</verse>
				<verse number="29">O gün isteklerini denetlemeyen herkes halkın arasından atılacaktır.</verse>
				<verse number="30">O gün herhangi bir iş yapanı halkın arasından yok edeceğim.</verse>
				<verse number="31">Hiç iş yapmayacaksınız. Yaşadığınız her yerde kuşaklar boyunca sürekli yasa olacak bu.</verse>
				<verse number="32">O gün sizin için Şabat, dinlenme günü olacak. İsteklerinizi denetleyeceksiniz. Ayın dokuzuncu günü, akşamdan ertesi akşama kadar Şabat’ı kutlayacaksınız.”</verse>
				<verse number="33">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="34">“İsrail halkına de ki, ‘Yedinci ayın on beşinci günü Çardak Bayramı başlar. Bu bayramı RAB’bin onuruna yedi gün kutlayacaksınız.</verse>
				<verse number="35">İlk gün kutsal bir toplantı düzenleyecek, gündelik işlerinizi yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="36">Yedi gün RAB için yakılan sunu sunacaksınız. Sekizinci gün kutsal bir toplantı düzenlemeli, RAB için yakılan sunu sunmalısınız. Bu bayramın son toplantısıdır. Gündelik işlerinizi yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="37">–“ ‘Kutsal toplantılar olarak ilan edeceğiniz RAB’bin bayramları bunlardır. Bayramlarda RAB için yakılan sunuyu, yakmalık sunuyu, tahıl sunusunu, kurbanı, dökmelik sunuları günün gereğine uygun biçimde sunacaksınız.</verse>
				<verse number="38">Bunlar RAB’bin kutlamanızı istediği Şabat günlerinin, RAB’be sunduğunuz armağanların, bütün dilek adaklarının ve gönülden verilen sunuların dışındadır.–</verse>
				<verse number="39">“ ‘Yedinci ayın on beşinci günü, topraklarınızın ürünlerini devşirdiğiniz zaman RAB için yedi gün bayram yapacaksınız. Birinci ve sekizinci gün dinlenme günleri olacak.</verse>
				<verse number="40">İlk gün meyve ağaçlarının güzel meyvelerini, hurma dallarını, sık yapraklı ağaç dallarını, vadi kavaklarını toplayıp Tanrınız RAB’bin önünde yedi gün şenlik yapacaksınız.</verse>
				<verse number="41">Bunu her yıl yedi gün RAB’bin bayramı olarak kutlayacaksınız. Kuşaklar boyunca sürekli bir yasa olacak bu. Bayramı yedinci ay kutlayacaksınız.</verse>
				<verse number="42">Yedi gün çardaklarda kalacaksınız. Bütün yerli İsrailliler çardaklarda yaşayacak.</verse>
				<verse number="43">Öyle ki, gelecek kuşaklar İsrail halkını Mısır’dan çıkardığım zaman çardaklarda barındırdığımı bilsinler. Tanrınız RAB benim.’ ”</verse>
				<verse number="44">Böylece Musa İsrail halkına RAB’bin bayramlarını bildirdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına buyruk ver, kandilin sürekli yanıp ışık vermesi için saf sıkma zeytinyağı getirsinler.</verse>
				<verse number="3">Harun kandilleri benim huzurumda, Buluşma Çadırı’nda, Levha Sandığı’nın önündeki perdenin dışında, akşamdan sabaha kadar sürekli yanar biçimde tutacak. Kuşaklar boyunca sürekli bir kural olacak bu.</verse>
				<verse number="4">RAB’bin huzurunda saf altın kandillikteki kandiller sürekli yanacaktır.”</verse>
				<verse number="5">“İnce undan on iki pide pişireceksin. Her biri efanın onda ikisi ağırlığında olacak.</verse>
				<verse number="6">Bunları RAB’bin huzurunda iki sıra halinde, altışar altışar saf altın masanın üzerine dizeceksin.</verse>
				<verse number="7">İki sıra ekmeğin yanına anma payı olarak saf günnük koyacaksın. Bu RAB için yakılan sunu olacak ve ekmeğin yerini alacak.</verse>
				<verse number="8">Bu ekmek, İsrail halkı adına sonsuza dek sürecek bir antlaşma olarak, her Şabat Günü aksatılmadan RAB’bin huzurunda dizilecek.</verse>
				<verse number="9">Ve Harun’la oğullarına ait olacak. Onu kutsal bir yerde yiyecekler. Çünkü çok kutsaldır. RAB için yakılan sunulardan onların sürekli bir payı olacak.”</verse>
				<verse number="10">İsrailliler arasında annesi İsrailli babası Mısırlı bir adam vardı. Ordugahta onunla bir İsrailli arasında kavga çıktı.</verse>
				<verse number="11">İsrailli kadının oğlu RAB’be sövdü, lanet etti. Onu Musa’ya getirdiler. Annesi Dan oymağından Divri’nin kızı Şelomit’ti.</verse>
				<verse number="12">Adamı göz altına alıp RAB’bin kararını beklediler.</verse>
				<verse number="13">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="14">“Onu ordugahın dışına çıkar. Ettiği laneti duyan herkes elini adamın başına koysun ve bütün topluluk onu taşlasın.</verse>
				<verse number="15">İsrail halkına de ki, ‘Kim Tanrısı’na lanet ederse günahının cezasını çekecektir.</verse>
				<verse number="16">RAB’be söven kesinlikle öldürülecektir. Bütün topluluk onu taşlayacak. İster yerli ister yabancı olsun, RAB’be söven herkes öldürülecektir.</verse>
				<verse number="17">“ ‘Adam öldüren kesinlikle öldürülecektir.</verse>
				<verse number="18">Başkasının hayvanını öldüren, yerine bir hayvan vererek aldığı canın karşılığını canla ödeyecektir.</verse>
				<verse number="19">Kim komşusunu yaralarsa, kendisine de aynı şey yapılacaktır.</verse>
				<verse number="20">Kırığa karşılık kırık, göze göz, dişe diş olmak üzere, ona ne yaptıysa kendisine de aynı şey yapılacaktır.</verse>
				<verse number="21">Hayvan öldüren yerine bir hayvan verecek, adam öldüren öldürülecektir.</verse>
				<verse number="22">Yerli yabancı herkes için tek bir yasanız olacak. Tanrınız RAB benim.’ ”</verse>
				<verse number="23">Musa bunları İsrail halkına bildirdikten sonra, halk RAB’be lanet eden adamı ordugahın dışına çıkardı ve taşlayarak öldürdü. Böylece İsrail halkı RAB’bin Musa’ya verdiği buyruğu yerine getirmiş oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">RAB Sina Dağı’nda Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına de ki, ‘Size vereceğim ülkeye girdiğiniz zaman, ülke RAB için Şabat’ı kutlamalı.</verse>
				<verse number="3">Altı yıl tarlanı ekeceksin, bağını budayacaksın, ürününü toplayacaksın.</verse>
				<verse number="4">Ama yedinci yıl toprak dinlenecek. O yıl Şabat Yılı olacak, RAB’be adanacak. Tarlanı ekmemeli, bağını budamamalısın.</verse>
				<verse number="5">Hasadının ardından süreni biçmeyecek, budanmamış asmanın üzümlerini toplamayacaksın. O yıl ülke için dinlenme yılı olacak.</verse>
				<verse number="6">Şabat Yılı’nda ülke ne ürün verirse, sizin için, köleleriniz, cariyeleriniz, yanınızda çalışan ücretliler ve aranızda yaşayan yabancılar için yiyecek olacak.</verse>
				<verse number="7">Ülkede yetişen ürünler kendi hayvanlarınızı da yabanıl hayvanları da doyuracak.’ ”</verse>
				<verse number="8">“ ‘Yedi yılda bir kutlanan Şabat yıllarının yedi kez geçmesini bekleyin. Yedi kez geçecek Şabat yıllarının toplamı kırk dokuz yıldır.</verse>
				<verse number="9">Sonra, yedinci ayın onuncu günü, yani günahları bağışlatma günü, bütün ülkede yüksek sesle boru çalınacak.</verse>
				<verse number="10">Ellinci yılı kutsal sayacak, bütün ülke halkı için özgürlük ilan edeceksiniz. O yıl sizin için özgürlük yılı olacak. Herkes kendi toprağına, ailesine dönecek.</verse>
				<verse number="11">Ellinci yıl sizin için özgürlük yılı olacak. O yıl ekmeyecek, ürünün ardından süreni biçmeyecek, budanmamış asmanın üzümlerini toplamayacaksınız.</verse>
				<verse number="12">Çünkü o yıl özgürlük yılıdır. Sizin için kutsaldır. Yalnız tarlalarda kendiliğinden yetişeni yiyebilirsiniz.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Özgürlük yılında herkes kendi toprağına dönecek.</verse>
				<verse number="14">Bir komşuna tarla satar ya da ondan tarla alırsan, birbirinize haksızlık yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="15">Eğer sen ondan alıyorsan, özgürlük yılından sonraki yılların sayısına göre ödeyeceksin, o da sana ürün yıllarının sayısına göre satacak.</verse>
				<verse number="16">Yılların sayısı çoksa fiyatı artıracak, azsa indireceksin. Çünkü sana yıllık ürünlerini satıyor.</verse>
				<verse number="17">Birbirinize haksızlık yapmayacak, Tanrınız’dan korkacaksınız. Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="18">“ ‘Kurallarıma uyacak, ilkelerimi özenle yerine getireceksiniz. Böylece ülkede güvenlik içinde yaşayacaksınız.</verse>
				<verse number="19">Ülke de ürün verecek, sizi doyuracak ve orada güvenlik içinde oturacaksınız.</verse>
				<verse number="20">Toprağımızı ekmez, ürünümüzü toplamazsak, yedinci yıl ne yiyeceğiz? diye sorarsanız,</verse>
				<verse number="21">altıncı yıl size öyle bir bereket göndereceğim ki, toprak üç yıllık ürün verecek.</verse>
				<verse number="22">Sekizinci yıl toprağınızı ekerken, dokuzuncu yıl ürün alıncaya kadar eski ürününüzü yiyeceksiniz.</verse>
				<verse number="23">“ ‘Tarlanız temelli olarak satılamaz. Çünkü bana aittir. Sizse yabancısınız, konuğumsunuz.</verse>
				<verse number="24">Miras alacağınız ülkenin her yerinde tarlanın asıl sahibine tarlasını geri alma hakkı tanımalısınız.</verse>
				<verse number="25">Kardeşlerinizden biri yoksullaşır, toprağının bir parçasını satmak zorunda kalırsa, en yakın akrabası gelip toprağı geri alabilir.</verse>
				<verse number="26">Toprağını satın alacak yakın bir akrabası yoksa, sonradan durumu düzelir, yeterli para bulursa,</verse>
				<verse number="27">satış yaptıktan sonra geçen yılları hesaplayacak ve geri kalan parayı toprağını sattığı adama ödeyip toprağına dönecek.</verse>
				<verse number="28">Ancak toprağını geri alacak parayı bulamazsa, toprak özgürlük yılına kadar onu satın alan adama ait olacak. O yıl toprağı elinden çıkaracak, satan adam da toprağına kavuşacak.</verse>
				<verse number="29">“ ‘Surlu bir kentte evini satan adamın evi sattıktan tam bir yıl sonrasına kadar onu geri alma hakkı olacaktır.</verse>
				<verse number="30">Eğer bir yıl içinde evini geri almazsa, ev temelli olarak alıcıya geçecek, kuşaklar boyunca yeni sahibinin olacaktır. Özgürlük yılında ev yeni sahibinin elinden alınmayacaktır.</verse>
				<verse number="31">Ama surlarla çevrilmemiş köylerdeki evler tarlalar gibi işlem görecektir. İlk sahibinin evi geri alma hakkı olacak, özgürlük yılında evi satın alan onu geri verecektir.</verse>
				<verse number="32">“ ‘Ancak Levililer kendilerine ait kentlerde sattıkları evleri her zaman geri alma hakkına sahiptirler.</verse>
				<verse number="33">Eğer bir Levili bu kentlerde sattığı evi geri alamazsa, özgürlük yılında ev kendisine geri verilecektir. Çünkü Levililer’in kentlerindeki evler onların İsrail halkının arasındaki mülkleridir.</verse>
				<verse number="34">Kentlerinin çevresindeki otlaklar ise satılamaz. Çünkü bunlar onların kalıcı mülküdür.</verse>
				<verse number="35">“ ‘Bir kardeşin yoksullaşır, muhtaç duruma düşerse, ona yardım etmelisin. Aranızda kalan bir yabancı ya da konuk gibi yaşayacak.</verse>
				<verse number="36">Ondan faiz ve kâr alma. Tanrın’dan kork ki, kardeşin yanında yaşamını sürdürebilsin.</verse>
				<verse number="37">Ona faizle para vermeyeceksin. Ödünç verdiğin yiyecekten kâr almayacaksın.</verse>
				<verse number="38">Ben Kenan ülkesini size vermek ve Tanrınız olmak için sizleri Mısır’dan çıkaran Tanrınız RAB’bim.</verse>
				<verse number="39">“ ‘Aranızda yaşayan bir kardeşin yoksullaşır, kendini köle olarak sana satarsa, onu bir köle gibi çalıştırmayacaksın.</verse>
				<verse number="40">Yanında çalışan bir işçi ya da yabancı gibi davranacaksın ona. Özgürlük yılına dek yanında çalışacak.</verse>
				<verse number="41">Sonra çocuklarıyla birlikte yanından ayrılıp ailesinin yanına, atalarının toprağına dönecek.</verse>
				<verse number="42">Çünkü İsrailliler benim Mısır’dan çıkardığım kullarımdır. Köle olarak satılamazlar.</verse>
				<verse number="43">Ona efendilik etmeyecek, sert davranmayacaksın. Tanrın’dan korkacaksın.</verse>
				<verse number="44">“ ‘Köleleriniz, cariyeleriniz çevrenizdeki uluslardan olmalı. Onlardan uşak ve cariye satın alabilirsiniz.</verse>
				<verse number="45">Ayrıca aranızda yaşayan yabancıların çocuklarını, ister ülkenizde doğmuş olsun ister olmasın, satın alıp onlara sahip olabilirsiniz.</verse>
				<verse number="46">Onları miras olarak çocuklarınıza bırakabilirsiniz. Yaşamları boyunca size kölelik edecekler. Ancak bir İsrailli kardeşine efendilik etmeyecek, sert davranmayacaksın.</verse>
				<verse number="47">“ ‘Aranızda yaşayan bir yabancı ya da geçici olarak kalan biri zenginleşir, buna karşılık bir İsrailli kardeşin yoksullaşıp kendini ona ya da ailesinin bir bireyine köle olarak satarsa,</verse>
				<verse number="48">satıldıktan sonra geri alınma hakkı vardır. Kardeşlerinden biri, amcası, amcasının oğlu veya yakın akrabalarından, ailesinden biri onu geri alabilir. Ya da yeterli para bulursa, kendisi özgürlüğünü geri alabilir.</verse>
				<verse number="49">satıldıktan sonra geri alınma hakkı vardır. Kardeşlerinden biri, amcası, amcasının oğlu veya yakın akrabalarından, ailesinden biri onu geri alabilir. Ya da yeterli para bulursa, kendisi özgürlüğünü geri alabilir.</verse>
				<verse number="50">Efendisiyle hesap görmeli. Kendisini sattığı yıldan özgürlük yılına kadar geçen yılları sayacaklar. Özgürlüğünün bedeli, kalan yılların sayısına göre bir işçinin gündelik ücreti üzerinden hesap edilecektir.</verse>
				<verse number="51">Eğer geriye çok yıl kalıyorsa, buna göre özgürlüğünün bedeli olarak satın alındığı fiyatın bir bölümünü ödeyecek.</verse>
				<verse number="52">Eğer özgürlük yılına yalnız birkaç yıl kalmışsa, ona göre hesap ederek özgürlüğünün bedelini ödemelidir.</verse>
				<verse number="53">Efendisinin yanında yıllık sözleşmeyle çalışan bir işçi gibi yaşamalıdır. Senin önünde efendisinin ona sert davranmamasını sağlayacaksın.</verse>
				<verse number="54">“ ‘Bu yollardan özgürlüğüne kavuşamasa bile, özgürlük yılında çocuklarıyla birlikte özgür olacaktır.</verse>
				<verse number="55">Çünkü İsrailliler benim kullarım, Mısır’dan çıkardığım kendi kullarımdır. Tanrınız RAB benim.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">“ ‘Put yapmayacaksınız. Oyma put ya da taş sütun dikmeyeceksiniz. Tapmak için ülkenize putları simgeleyen oyma taşlar koymayacaksınız. Çünkü Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="2">Şabat günlerimi tutacak, tapınağıma saygı göstereceksiniz. RAB benim.</verse>
				<verse number="3">“ ‘Kurallarıma göre yaşar, buyruklarımı dikkatle yerine getirirseniz,</verse>
				<verse number="4">yağmurları zamanında yağdıracağım. Toprak ürün, ağaçlar meyve verecek.</verse>
				<verse number="5">Bağbozumuna kadar harman dövecek, ekim zamanına kadar bağlarınızdan üzüm toplayacaksınız. Bol bol yiyecek, ülkenizde güvenlik içinde yaşayacaksınız.</verse>
				<verse number="6">“ ‘Ülkenize barış sağlayacağım. Korku içinde yatmayacaksınız. Tehlikeli hayvanları ülkenizden kovacağım. Savaş yüzü görmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="7">Düşmanlarınızı kovalayacaksınız. Kılıç darbeleriyle önünüzde yere serilecekler.</verse>
				<verse number="8">Beşiniz yüz kişinin, yüzünüz on bin kişinin hakkından gelecek. Düşmanlarınız kılıç darbeleriyle önünüzde yere serilecek.</verse>
				<verse number="9">Size iyilikle bakacağım. Sizi verimli kılıp çoğaltacağım. Sizinle yaptığım antlaşmayı sürdüreceğim.</verse>
				<verse number="10">Eski ürününüz yemekle tükenmeyecek. Yeni ürüne yer bulmak için eskisini boşaltmak zorunda kalacaksınız.</verse>
				<verse number="11">Konutumu aranızda kuracak, size sırt çevirmeyeceğim.</verse>
				<verse number="12">Aranızda yaşayacak, Tanrınız olacağım. Siz de benim halkım olacaksınız.</verse>
				<verse number="13">Ben sizi Mısır’da köle olmaktan kurtaran Tanrınız RAB’bim. Boyunduruğunuzu kırdım. Sizi başı dik yaşattım.’ ”</verse>
				<verse number="14">“ ‘Ama beni dinlemez, bütün bu buyrukları yerine getirmezseniz, cezalandırılacaksınız.</verse>
				<verse number="15">Kurallarımı çiğner, ilkelerimden nefret eder, buyruklarıma karşı çıkar, antlaşmamı bozarsanız,</verse>
				<verse number="16">sizi şöyle cezalandıracağım: Üzerinize dehşet salacağım. Verem ve sıtma gözlerinizin ferini söndürecek, canınızı kemirecek. Boşa tohum ekeceksiniz, çünkü ürünlerinizi düşmanlarınız yiyecek.</verse>
				<verse number="17">Size öfkeyle bakacağım. Düşmanlarınız sizi bozguna uğratacak. Sizden nefret edenler sizi yönetecek. Kovalayan yokken bile kaçacaksınız.</verse>
				<verse number="18">“ ‘Bütün bunlara karşın beni dinlemezseniz, günahlarınıza karşılık cezanızı yedi kat artıracağım.</verse>
				<verse number="19">İnatçı gururunuzu kıracağım. Gök demir, yer bakır olacak.</verse>
				<verse number="20">Gücünüz tükenecek. Topraklarınız ürün, ağaçlarınız meyve vermeyecek.</verse>
				<verse number="21">“ ‘Eğer karşı çıkmaya devam eder, beni dinlemek istemezseniz, günahlarınıza karşılık cezanızı yedi kat artıracağım.</verse>
				<verse number="22">Üzerinize yabanıl hayvanlar göndereceğim. Çocuklarınızı öldürecek, hayvanlarınızı yok edecekler. Sayınız azalacak, yollarınız ıssız kalacak.</verse>
				<verse number="23">“ ‘Bununla da yola gelmez, bana karşı çıkmaya devam ederseniz,</verse>
				<verse number="24">ben de size karşı çıkacağım, günahlarınıza karşılık sizi yedi kez cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="25">Bozduğunuz antlaşmamın öcünü almak için başınıza savaş getireceğim. Kentlerinize çekildiğinizde aranıza salgın hastalık göndereceğim. Düşman eline düşeceksiniz.</verse>
				<verse number="26">Ekmeğinizi kestiğim zaman, on kadın ekmeğinizi bir fırında pişirecek. Ekmeğiniz azar azar, tartıyla verilecek. Yiyecek ama doymayacaksınız.</verse>
				<verse number="27">“ ‘Bütün bunlardan sonra yine beni dinlemez, bana karşı çıkarsanız,</verse>
				<verse number="28">bu kez ben de öfkeyle size karşı çıkacağım ve günahlarınıza karşılık sizi yedi kat cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="29">Açlıktan çocuklarınızın etini yiyeceksiniz.</verse>
				<verse number="30">Tapınma yerlerinizi yıkacak, buhur sunaklarınızı yok edeceğim. Cesetlerinizi devrilen putların üzerine serecek, sizden nefret edeceğim.</verse>
				<verse number="31">Kentlerinizi viraneye çevirecek, tapınaklarınızı yıkacağım. Beni hoşnut etmek için sunduğunuz kokuları duymayacağım.</verse>
				<verse number="32">Ülkenizi viran edeceğim, oraya yerleşen düşmanlarınız bile şaşkına dönecek.</verse>
				<verse number="33">Sizi öteki ulusların arasına dağıtacak, kılıcımla peşinize düşeceğim. Ülkeniz viran olacak, kentleriniz harabeye dönecek.</verse>
				<verse number="34">Siz düşmanlarınızın ülkesinde yaşarken, ülke ıssız kaldığı yıllar boyunca Şabatlar’ın sevincini yaşayacak. Ancak o zaman dinlenip Şabatları’nın tadına varacak.</verse>
				<verse number="35">Üzerinde yaşadığınız Şabat yıllarında görmediği rahatı ıssız kaldığı yıllarda görecek.</verse>
				<verse number="36">“ ‘Düşman ülkelerinde sağ kalanlarınızın yüreğine öyle bir korku düşüreceğim ki, rüzgarın sürüklediği yaprakların sesinden bile kaçacaklar. Savaştan kaçarcasına kaçacaklar. Peşlerinde kovalayan olmadığı halde düşecekler.</verse>
				<verse number="37">Kovalayan yokken savaştan kaçarcasına birbirlerinin üzerine yıkılacaklar. Düşmanlarınızın karşısında ayakta duramayacaksınız.</verse>
				<verse number="38">Öteki ulusların arasında yok olacaksınız. Düşman ülkeler sizi yutacak.</verse>
				<verse number="39">Artakalanlarınız gerek kendi, gerekse atalarının suçlarından ötürü düşman ülkelerde eriyip gidecekler.</verse>
				<verse number="40">“ ‘Ama işledikleri suçları, atalarının suçlarını, bana karşı geldiklerini, ihanet ettiklerini itiraf eder</verse>
				<verse number="41">–bu yüzden onlara karşı çıkıp kendilerini düşman ülkelerine sürmüştüm– inadı bırakıp alçakgönüllü olur, suçlarının bedelini öderlerse,</verse>
				<verse number="42">ben de Yakup’la, İshak’la, İbrahim’le yaptığım antlaşmayı ve onlara söz verdiğim ülkeyi anımsayacağım.</verse>
				<verse number="43">Ülke önce ıssız bırakılacak ve ıssız kaldığı sürece Şabatlar’ın tadına varacak. Onlar da işledikleri suçların bedelini ödeyecekler; çünkü ilkelerimi reddettiler, kurallarımdan nefret ettiler.</verse>
				<verse number="44">Bütün bunlara karşın, düşman ülkelerindeyken yine de onları reddetmeyecek, onlardan nefret etmeyeceğim. Böylece hepsini yok etmeyecek, kendileriyle yaptığım antlaşmayı bozmayacağım. Çünkü ben onların Tanrısı RAB’bim.</verse>
				<verse number="45">Tanrıları olmak için öteki ulusların önünde Mısır’dan çıkardığım atalarıyla yaptığım antlaşmayı onlar için anımsayacağım. RAB benim.’ ”</verse>
				<verse number="46">RAB’bin Sina Dağı’nda Musa aracılığıyla kendisiyle İsrail halkı arasına koyduğu kurallar, ilkeler, yasalar bunlardır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına de ki, ‘Eğer bir kimse RAB’be birini adamışsa senin biçeceğin değeri ödeyerek adağını yerine getirebilir.</verse>
				<verse number="3">Bu değerler şöyle olacak: Yirmi yaşından altmış yaşına kadar erkekler için elli kutsal yerin şekeli gümüş,</verse>
				<verse number="4">kadınlar için otuz şekel.</verse>
				<verse number="5">Beş yaşından yirmi yaşına kadar erkekler için yirmi, kadınlar için on şekel.</verse>
				<verse number="6">Bir aylıktan beş yaşına kadar oğlanlar için beş, kızlar için üç şekel gümüş.</verse>
				<verse number="7">Eğer altmış ya da daha yukarı yaşta iseler, erkekler için on beş, kadınlar için on şekel.</verse>
				<verse number="8">Ancak adakta bulunan kişi belirtilen parayı ödeyemeyecek kadar yoksulsa, adadığı kişiyi kâhine götürecek; kâhin adakta bulunan kişinin ödeme gücüne göre ona değer biçecektir.</verse>
				<verse number="9">“ ‘RAB’be sunulacak adak O’na sunu olarak sunulabilecek hayvanlardan biriyse, kabul edilecektir. O’na böyle sunulan her hayvan kutsaldır.</verse>
				<verse number="10">Adakta bulunan kişi RAB’be sunacağı adağı değiştirmemeli. İyisinin yerine kötüsünü ya da kötüsünün yerine iyisini koymamalı. Eğer hayvanı değiştirirse, değiştirilen hayvanların ikisi de kutsal sayılacaktır.</verse>
				<verse number="11">Eğer adak RAB’be sunulamayacak kirli sayılan hayvanlardan biriyse, kâhine götürülecektir.</verse>
				<verse number="12">Hayvan iyi ya da kötü olsun, kâhin ona değer biçecek. Biçilen değer neyse o geçerli olacak.</verse>
				<verse number="13">Ama sahibi hayvanı geri almak isterse, kâhinin biçtiği değerin üzerine beşte bir fazlasını katarak ödemelidir.</verse>
				<verse number="14">“ ‘Bir kimse kutsal bir sunu olarak evini RAB’be adarsa, evin iyi ya da kötü olduğuna kâhin karar verecektir. Kâhinin biçtiği değer geçerli olacaktır.</verse>
				<verse number="15">Eğer kişi adadığı evi geri almak isterse, kâhinin biçtiği değerin üzerine beşte bir fazlasını katarak ödeyecek, böylece ev kendisine kalacaktır.</verse>
				<verse number="16">“ ‘Bir kimse ailesinden kalan tarlanın bir bölümünü RAB’be adamak isterse, tarlaya ekilecek tohum miktarına göre değer biçilecektir. Bir homer arpa tohumu ekilebilecek tarlanın değeri elli şekel gümüş olacaktır.</verse>
				<verse number="17">Eğer tarlasını özgürlük yılından hemen sonra adarsa, bu fiyat geçerli olacaktır.</verse>
				<verse number="18">Eğer özgürlük yılından daha sonra adarsa, kâhin bir sonraki özgürlük yılına kadar geçecek yılların sayısına göre tarlaya değer biçecektir. Tarlanın fiyatı daha düşük olacaktır.</verse>
				<verse number="19">Kişi tarlasını geri almak isterse, tarlaya biçilen değerin üzerine beşte bir fazlasını katarak ödeyecek, böylece tarla kendisine kalacaktır.</verse>
				<verse number="20">Ama tarlayı geri almadan başka birine satarsa, tarla geri alınamaz.</verse>
				<verse number="21">Tarla özgürlük yılında serbest kaldığı zaman, RAB’be koşulsuz adanmış bir tarla gibi kutsal sayılacak ve kâhinlere ait olacaktır.</verse>
				<verse number="22">“ ‘Bir kimse ailesinin mülkü olmayan, sonradan satın aldığı bir tarlayı RAB’be adarsa,</verse>
				<verse number="23">kâhin özgürlük yılına kadar geçecek yıllara göre ona bir değer biçecektir. O gün kişi biçilen değer üzerinden ödeme yapacak ve para RAB’be ait olacak, kutsal sayılacaktır.</verse>
				<verse number="24">Özgürlük yılında tarla ilk sahibine geri verilecektir.</verse>
				<verse number="25">Değer biçilirken kutsal yerin şekeli esas alınacaktır. Bir şekel yirmi geradır.</verse>
				<verse number="26">“ ‘İlk doğan hayvan RAB’be aittir. İster sığır, ister davar olsun, kimse onu RAB’be adayamaz. Çünkü o RAB’bindir.</verse>
				<verse number="27">Ama ilk doğan hayvan kirli sayılan hayvanlardan biriyse, kişi kâhinin biçeceği değerin beşte bir fazlasını ödeyerek hayvanı geri alabilir. Geri alınmazsa, hayvan biçilen değer üzerinden başka birine satılacaktır.</verse>
				<verse number="28">“ ‘İster insan, ister hayvan, ister aileden kalma tarla olsun, RAB’be koşulsuz adanan hiç bir şey satılmayacak ve geri alınmayacaktır. Çünkü RAB’be koşulsuz adanan her şey RAB için çok kutsaldır.</verse>
				<verse number="29">RAB’be koşulsuz adanan insan para karşılığında kurtarılamayacak, kesinlikle öldürülecektir.</verse>
				<verse number="30">“ ‘İster toprağın ürünü, ister ağacın meyvesi olsun, toprakta yetişen her şeyin ondalığı RAB’be aittir. RAB için kutsaldır.</verse>
				<verse number="31">Kim ondalığının bir bölümünü geri almak isterse, değerinin üzerine beşte bir fazlasını katarak ödemelidir.</verse>
				<verse number="32">Bütün sığırlarla davarların ondalığı, sayımda çoban değneğinin altından geçen her onuncu hayvan RAB için kutsal sayılacaktır.</verse>
				<verse number="33">Hayvan sahibi hayvanları iyi, kötü diye ayırmayacak, birini öbürüyle değiştirmeyecektir. Değiştirirse, değiştirilen hayvanların ikisi de kutsal sayılacak ve karşılığı ödenip geri alınamayacaktır.’ ”</verse>
				<verse number="34">RAB’bin Sina Dağı’nda İsrail halkı için Musa’ya bildirdiği buyruklar bunlardır.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="4">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">İsrailliler’in Mısır’dan çıkışının ikinci yılı, ikinci ayın birinci günü RAB Sina Çölü’nde, Buluşma Çadırı’nda Musa’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Sen ve Harun İsrail topluluğunun bütün boylarıyla ailelerinin sayımını yapın. Bütün erkekleri bir bir sayıp adlarını yazın. İsrailliler’den savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştaki bütün erkekleri sayıp bölüklere ayırın.</verse>
				<verse number="3">“Sen ve Harun İsrail topluluğunun bütün boylarıyla ailelerinin sayımını yapın. Bütün erkekleri bir bir sayıp adlarını yazın. İsrailliler’den savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştaki bütün erkekleri sayıp bölüklere ayırın.</verse>
				<verse number="4">Size yardım etmek için yanınızda her oymaktan birer adam bulunsun; bu kişiler aile başı olmalı.</verse>
				<verse number="5">Size yardımcı olacak adamların adları şunlardır: “Ruben oymağından: Şedeur oğlu Elisur,</verse>
				<verse number="6">Şimon oymağından: Surişadday oğlu Şelumiel,</verse>
				<verse number="7">Yahuda oymağından: Amminadav oğlu Nahşon,</verse>
				<verse number="8">İssakar oymağından: Suar oğlu Netanel,</verse>
				<verse number="9">Zevulun oymağından: Helon oğlu Eliav,</verse>
				<verse number="10">Yusufoğulları’ndan Efrayim oymağından: Ammihut oğlu Elişama, Manaşşe oymağından: Pedahsur oğlu Gamliel,</verse>
				<verse number="11">Benyamin oymağından: Gidoni oğlu Avidan,</verse>
				<verse number="12">Dan oymağından: Ammişadday oğlu Ahiezer,</verse>
				<verse number="13">Aşer oymağından: Okran oğlu Pagiel,</verse>
				<verse number="14">Gad oymağından: Deuel oğlu Elyasaf,</verse>
				<verse number="15">Naftali oymağından: Enan oğlu Ahira.”</verse>
				<verse number="16">Bunlar İsrail topluluğundan atanmış adamlardı; atalarının soyundan gelen oymak önderleri, İsrail’in boy başlarıydı.</verse>
				<verse number="17">Musa’yla Harun adları bildirilen bu adamları getirttiler.</verse>
				<verse number="18">RAB’bin buyruğu uyarınca ikinci ayın birinci günü bütün halkı topladılar. Yirmi ve daha yukarı yaştakileri boylarına, ailelerine göre birer birer sayıp adlarını yazdılar. Böylece Musa Sina Çölü’nde halkın sayımını yaptı.</verse>
				<verse number="19">RAB’bin buyruğu uyarınca ikinci ayın birinci günü bütün halkı topladılar. Yirmi ve daha yukarı yaştakileri boylarına, ailelerine göre birer birer sayıp adlarını yazdılar. Böylece Musa Sina Çölü’nde halkın sayımını yaptı.</verse>
				<verse number="20">İsrail’in ilk oğlu Ruben’in soyundan olanlar: Savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştaki bütün erkekler bağlı oldukları boy ve aileye göre adlarıyla birer birer kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="21">Ruben oymağından sayılanlar 46 500 kişiydi.</verse>
				<verse number="22">Şimon’un soyundan olanlar: Savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştaki bütün erkekler bağlı oldukları boy ve aileye göre adlarıyla birer birer belirlenip kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="23">Şimon oymağından sayılanlar 59 300 kişiydi.</verse>
				<verse number="24">Gad’ın soyundan olanlar: Savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştakiler bağlı oldukları boy ve aileye göre adlarıyla kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="25">Gad oymağından sayılanlar 45 650 kişiydi.</verse>
				<verse number="26">Yahuda’nın soyundan olanlar: Savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştakiler bağlı oldukları boy ve aileye göre adlarıyla kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="27">Yahuda oymağından sayılanlar 74 600 kişiydi.</verse>
				<verse number="28">İssakar’ın soyundan olanlar: Savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştakiler bağlı oldukları boy ve aileye göre adlarıyla kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="29">İssakar oymağından sayılanlar 54 400 kişiydi.</verse>
				<verse number="30">Zevulun’un soyundan olanlar: Savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştakiler bağlı oldukları boy ve aileye göre adlarıyla kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="31">Zevulun oymağından sayılanlar 57 400 kişiydi.</verse>
				<verse number="32">Yusufoğulları’ndan, Efrayim soyundan olanlar: Savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştakiler bağlı oldukları boy ve aileye göre adlarıyla kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="33">Efrayim oymağından sayılanlar 40 500 kişiydi.</verse>
				<verse number="34">Manaşşe’nin soyundan olanlar: Savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştakiler bağlı oldukları boy ve aileye göre adlarıyla kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="35">Manaşşe oymağından sayılanlar 32 200 kişiydi.</verse>
				<verse number="36">Benyamin’in soyundan olanlar: Savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştakiler bağlı oldukları boy ve aileye göre adlarıyla kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="37">Benyamin oymağından sayılanlar 35 400 kişiydi.</verse>
				<verse number="38">Dan’ın soyundan olanlar: Savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştakiler bağlı oldukları boy ve aileye göre adlarıyla kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="39">Dan oymağından sayılanlar 62 700 kişiydi.</verse>
				<verse number="40">Aşer’in soyundan olanlar: Savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştakiler bağlı oldukları boy ve aileye göre adlarıyla kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="41">Aşer oymağından sayılanlar 41 500 kişiydi.</verse>
				<verse number="42">Naftali’nin soyundan olanlar: Savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştakiler bağlı oldukları boy ve aileye göre adlarıyla kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="43">Naftali oymağından sayılanlar 53 400 kişiydi.</verse>
				<verse number="44">Musa, Harun ve İsrail’in on iki önderi tarafından sayılanlar bunlardı. Her önder bağlı olduğu aileyi temsil ediyordu.</verse>
				<verse number="45">İsrail’de savaşabilecek durumda yirmi ve daha yukarı yaştakilerin tümü bağlı oldukları aileye göre sayıldılar.</verse>
				<verse number="46">Sayılanların toplamı 603 550 kişiydi.</verse>
				<verse number="47">Ne var ki, Levi oymağından olanlar öbürleriyle birlikte sayılmadı.</verse>
				<verse number="48">Çünkü RAB Musa’ya şöyle demişti:</verse>
				<verse number="49">“Ancak Levi oymağını sayma, öbür İsrailliler arasında yaptığın sayıma onları katma.</verse>
				<verse number="50">Levililer’i Levha Sandığı’nın bulunduğu konuttan, eşyalardan ve konuta ait her şeyden sorumlu kıl. Konutu ve bütün eşyalarını onlar taşısın; konutun bakımını onlar yapsın, çevresinde ordugah kursun.</verse>
				<verse number="51">Konut taşınırken onu Levililer toplayacak; konaklanacağı zaman da onlar kuracak. Levililer dışında konuta yaklaşan ölüm cezasına çarptırılacak.</verse>
				<verse number="52">İsrailliler çadırlarını bölükler halinde kuracaklar. Herkes kendi ordugahında, kendi sancağının altında bulunacak.</verse>
				<verse number="53">Ancak İsrail topluluğunun gazabıma uğramaması için Levililer Levha Sandığı’nın bulunduğu konutun çevresinde konaklayacak ve konuta bekçilik edecekler.”</verse>
				<verse number="54">İsrailliler bütün bunları tam tamına RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi yaptılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">RAB Musa’yla Harun’a, “İsrailliler sancaklarının altında, aile bayraklarıyla Buluşma Çadırı’ndan biraz ötede çepeçevre konaklasın” dedi.</verse>
				<verse number="2">RAB Musa’yla Harun’a, “İsrailliler sancaklarının altında, aile bayraklarıyla Buluşma Çadırı’ndan biraz ötede çepeçevre konaklasın” dedi.</verse>
				<verse number="3">Doğuda, gündoğusunda konaklayan bölükler Yahuda ordugahının sancağına bağlı olacak. Yahudaoğulları’nın önderi Amminadav oğlu Nahşon olacak.</verse>
				<verse number="4">Bölüğünün sayısı 74 600 kişiydi.</verse>
				<verse number="5">İssakar oymağı onların bitişiğinde konaklayacak. İssakaroğulları’nın önderi Suar oğlu Netanel olacak.</verse>
				<verse number="6">Bölüğünün sayısı 54 400 kişiydi.</verse>
				<verse number="7">Sonra Zevulun oymağı konaklayacak. Zevulunoğulları’nın önderi Helon oğlu Eliav olacak.</verse>
				<verse number="8">Bölüğünün sayısı 57 400 kişiydi.</verse>
				<verse number="9">Yahuda ordugahına ayrılan bölüklerdeki adam sayısı 186 400 kişiydi. Yola ilk çıkacak olanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="10">Güneyde Ruben ordugahının sancağı dikilecek, Ruben’e bağlı bölükler orada konaklayacak. Rubenoğulları’nın önderi Şedeur oğlu Elisur olacak.</verse>
				<verse number="11">Bölüğünün sayısı 46 500 kişiydi.</verse>
				<verse number="12">Şimon oymağı onların bitişiğinde konaklayacak. Şimonoğulları’nın önderi Surişadday oğlu Şelumiel olacak.</verse>
				<verse number="13">Bölüğünün sayısı 59 300 kişiydi.</verse>
				<verse number="14">Sonra Gad oymağı konaklayacak. Gadoğulları’nın önderi Deuel oğlu Elyasaf olacak.</verse>
				<verse number="15">Bölüğünün sayısı 45 650 kişiydi.</verse>
				<verse number="16">Ruben ordugahına ayrılan bölüklerdeki adam sayısı 151 450 kişiydi. İkinci sırada yola çıkacak olanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="17">Buluşma Çadırı ve Levililer’in ordugahı göç sırasında öbür ordugahların ortasında yola çıkacak. Herkes konakladığı düzende kendi sancağı altında göç edecek.</verse>
				<verse number="18">Batıda Efrayim ordugahının sancağı dikilecek, Efrayim’e bağlı bölükler orada konaklayacak. Efrayimoğulları’nın önderi Ammihut oğlu Elişama olacak.</verse>
				<verse number="19">Bölüğünün sayısı 40 500 kişiydi.</verse>
				<verse number="20">Manaşşe oymağı onlara bitişik olacak. Manaşşeoğulları’nın önderi Pedahsur oğlu Gamliel olacak.</verse>
				<verse number="21">Bölüğünün sayısı 32 200 kişiydi.</verse>
				<verse number="22">Sonra Benyamin oymağı konaklayacak. Benyaminoğulları’nın önderi Gidoni oğlu Avidan olacak.</verse>
				<verse number="23">Bölüğünün sayısı 35 400 kişiydi.</verse>
				<verse number="24">Efrayim ordugahına ayrılan bölüklerdeki adam sayısı 108 100 kişiydi. Üçüncü olarak bunlar yola çıkacak.</verse>
				<verse number="25">Kuzeyde Dan ordugahının sancağı dikilecek, Dan’a bağlı bölükler orada konaklayacak. Danoğulları’nın önderi Ammişadday oğlu Ahiezer olacak.</verse>
				<verse number="26">Bölüğünün sayısı 62 700 kişiydi.</verse>
				<verse number="27">Aşer oymağı onların bitişiğinde konaklayacak. Aşeroğulları’nın önderi Okran oğlu Pagiel olacak.</verse>
				<verse number="28">Bölüğünün sayısı 41 500 kişiydi.</verse>
				<verse number="29">Sonra Naftali oymağı konaklayacak. Naftalioğulları’nın önderi Enan oğlu Ahira olacak.</verse>
				<verse number="30">Bölüğünün sayısı 53 400 kişiydi.</verse>
				<verse number="31">Dan ordugahına ayrılan adamların sayısı 157 600 kişiydi. Kendi sancakları altında en son onlar yola çıkacak.</verse>
				<verse number="32">Ailelerine göre sayılan İsrailliler bunlardı. Ordugahlardaki bütün bölüklerin toplamı 603 550 kişiydi.</verse>
				<verse number="33">RAB’bin Musa’ya verdiği buyruk uyarınca Levililer öbür İsrailliler’le birlikte sayılmadı.</verse>
				<verse number="34">Böylece İsrailliler RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi yaptılar. Sancakları altında ordugah kurdular. Göç ederken de herkes boyu ve ailesiyle birlikte yola çıktı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">RAB Sina Dağı’nda Musa’ya seslendiği sırada Harun’la Musa’nın çocukları şunlardı.</verse>
				<verse number="2">Harun’un oğulları: İlk oğlu Nadav, Avihu, Elazar, İtamar.</verse>
				<verse number="3">Harun’un kâhin atanıp meshedilen oğulları bunlardı.</verse>
				<verse number="4">Nadav’la Avihu Sina Çölü’nde RAB’bin önünde kurallara aykırı bir ateş sunarken öldüler. Oğulları yoktu. Elazar’la İtamar babaları Harun’un yanında kâhinlik ettiler.</verse>
				<verse number="5">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="6">“Kâhin Harun’a yardım etmek üzere Levi oymağını çağırıp görevlendir.</verse>
				<verse number="7">Buluşma Çadırı’nda Harun’la bütün topluluk adına konutla ilgili hizmeti yürütsünler.</verse>
				<verse number="8">Buluşma Çadırı’ndaki bütün eşyalardan sorumlu olacak, İsrailliler adına konuta ilişkin hizmeti yerine getirecekler.</verse>
				<verse number="9">Levililer’i Harun’la oğullarının hizmetine ver. İsrailliler arasında tümüyle onun hizmetine ayrılanlar onlardır.</verse>
				<verse number="10">Kâhinlik görevini sürdürmek üzere Harun’la oğullarını görevlendir. Kutsal yere onlardan başka her kim yaklaşırsa öldürülecektir.”</verse>
				<verse number="11">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="12">“İşte İsrailli kadınların doğurduğu ilk erkek çocukların yerine İsrailliler arasından Levililer’i seçtim. Onlar benim olacaktır.</verse>
				<verse number="13">Çünkü bütün ilk doğanlar benimdir. Mısır’da ilk doğanların hepsini yok ettiğim gün, İsrail’de insan olsun hayvan olsun bütün ilk doğanları kendime ayırdım. Onlar benim olacak. Ben RAB’bim.”</verse>
				<verse number="14">RAB Musa’ya Sina Çölü’nde şöyle dedi:</verse>
				<verse number="15">“Levioğulları’nı ailelerine ve boylarına göre say. Bir aylık ve daha yukarı yaştaki her erkeği sayacaksın.”</verse>
				<verse number="16">Böylece Musa RAB’bin buyruğu uyarınca onları saydı.</verse>
				<verse number="17">Levi’nin oğullarının adları şunlardı: Gerşon, Kehat, Merari.</verse>
				<verse number="18">Gerşon’un boy başı olan oğulları şunlardı: Livni, Şimi.</verse>
				<verse number="19">Kehat’ın boy başı olan oğulları: Amram, Yishar, Hevron, Uzziel.</verse>
				<verse number="20">Merari’nin boy başı olan oğulları: Mahli, Muşi. Ailelerine göre Levi boyları bunlardı.</verse>
				<verse number="21">Livni ve Şimi boyları Gerşon soyundandı. Gerşon boyları bunlardı.</verse>
				<verse number="22">Bir aylık ve daha yukarı yaştaki bütün erkeklerin sayısı 7 500’dü.</verse>
				<verse number="23">Gerşon boyları batıda konutun arkasında konaklayacaktı.</verse>
				<verse number="24">Gerşon’a bağlı ailelerin önderi Lael oğlu Elyasaf’tı.</verse>
				<verse number="25">Buluşma Çadırı’nda Gerşonoğulları konuttan, çadırın örtüsünden, Buluşma Çadırı’nın girişindeki perdeden,</verse>
				<verse number="26">konutla sunağı çevreleyen avlunun perdelerinden, avlunun girişindeki perdeyle iplerden ve bunların kullanımından sorumlu olacaktı.</verse>
				<verse number="27">Amram, Yishar, Hevron ve Uzziel boyları Kehat soyundandı. Kehat boyları bunlardı.</verse>
				<verse number="28">Bir aylık ve daha yukarı yaştaki bütün erkeklerin sayısı 8 600’dü. Bunlar kutsal yerden sorumluydular.</verse>
				<verse number="29">Kehat boyları konutun güney yanında konaklayacaktı.</verse>
				<verse number="30">Kehat boylarına bağlı ailelerin önderi Uzziel oğlu Elisafan’dı.</verse>
				<verse number="31">Kehatlılar Antlaşma Sandığı’ndan, masayla kandillikten, sunaklardan, kutsal yerin eşyalarından, perdeden ve bunların kullanımından sorumlu olacaktı.</verse>
				<verse number="32">Levili önderlerin başı Kâhin Harun’un oğlu Elazar olacak, kutsal yerden sorumlu olanları o yönetecekti.</verse>
				<verse number="33">Mahli ve Muşi boyları Merari soyundandı. Merari boyları bunlardı.</verse>
				<verse number="34">Bir aylık ve daha yukarı yaştaki bütün erkeklerin sayısı 6 200’dü.</verse>
				<verse number="35">Merari boylarına bağlı ailelerin önderi Avihayil oğlu Suriel’di. Merari boyları konutun kuzey yanında konaklayacaktı.</verse>
				<verse number="36">Merarioğulları konutun çerçevelerinden, kirişlerinden, direklerinden, tabanlarından, takımlarından ve bunların kullanımından,</verse>
				<verse number="37">konutu çevreleyen avlunun direkleriyle tabanlarından, kazıklarıyla iplerinden sorumlu olacaktı.</verse>
				<verse number="38">Musa, Harun ve oğulları konutun önünde, gündoğusu yönünde Buluşma Çadırı’nın önünde konaklayacaklardı. İsrailliler adına kutsal yerin bakımından sorumlu olacaklardı. Kutsal yere başka her kim yaklaşırsa öldürülecekti.</verse>
				<verse number="39">RAB’bin buyruğu uyarınca Musa’yla Harun’un Levili boylardan saydıkları bir aylık ve daha yukarı yaştaki bütün erkeklerin sayısı 22 000’di.</verse>
				<verse number="40">Sonra RAB Musa’ya, “İsrailliler’in bir aylık ve daha yukarı yaştaki ilk doğan bütün erkeklerini say, adlarını yaz” dedi,</verse>
				<verse number="41">“İsrailliler’in bütün ilk doğanlarının yerine Levililer’i, yine İsrailliler’in ilk doğan hayvanlarının yerine Levililer’in hayvanlarını bana ayır. Ben RAB’bim.”</verse>
				<verse number="42">Böylece Musa, RAB’bin buyurduğu gibi, İsrailliler arasında ilk doğanların tümünü saydı.</verse>
				<verse number="43">Adlarıyla yazılan, ilk doğan bir aylık ve daha yukarı yaştaki erkeklerin sayısı 22 273’tü.</verse>
				<verse number="44">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="45">“İsrailliler’in ilk doğanları yerine Levililer’i, hayvanları yerine de Levililer’in hayvanlarını ayır. Levililer benim olacak. Ben RAB’bim.</verse>
				<verse number="46">İsrailliler’in ilk doğanlarından olup Levililer’in sayısını aşan 273 kişi için bedel alacaksın.</verse>
				<verse number="47">Adam başına beşer şekel al. Kutsal yerin yirmi geradan oluşan şekelini ölçü tut.</verse>
				<verse number="48">Levililer’in sayısını aşanlardan bedel olarak alınan parayı Harun’la oğullarına ver.”</verse>
				<verse number="49">Böylece Musa, bedeli Levililer olanların sayısını aşan İsrailliler’den bedel parasını aldı.</verse>
				<verse number="50">İsrailliler’in ilk doğanlarından 1 365 kutsal yerin şekeli aldı.</verse>
				<verse number="51">RAB’bin sözü uyarınca, RAB’bin kendisine buyurduğu gibi, bedel parasını Harun’la oğullarına verdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">RAB Musa’yla Harun’a, “Levi oymağında Kehatoğulları’na bağlı boy ve aileler arasında sayım yapın” dedi,</verse>
				<verse number="2">RAB Musa’yla Harun’a, “Levi oymağında Kehatoğulları’na bağlı boy ve aileler arasında sayım yapın” dedi,</verse>
				<verse number="3">“Buluşma Çadırı’nda hizmet etmeye gelen otuz ile elli yaş arasındaki adamların hepsini sayın.</verse>
				<verse number="4">“Kehatoğulları’nın Buluşma Çadırı’ndaki görevi şudur: En kutsal eşyaları taşımak.</verse>
				<verse number="5">Ordugah taşınacağı zaman Harun’la oğulları gelip bölme perdesini indirecekler ve Levha Sandığı’nı bununla örtecekler.</verse>
				<verse number="6">Sonra üzerine deri bir örtü geçirecek, üstüne de salt lacivert bir bez serecek, sırıklarını yerine koyacaklar.</verse>
				<verse number="7">“Kutsal masanın üzerine lacivert bir bez serip üzerine tabakları, sahanları, tasları, dökmelik sunu testilerini koyacaklar. Masada sürekli ekmek bulunmasını sağlayacaklar.</verse>
				<verse number="8">Bunların üzerine kırmızı bir bez serip deri bir örtüyle örtecek, sırıklarını yerine koyacaklar.</verse>
				<verse number="9">“Işık veren kandilliği, kandillerini, fitil maşalarını, tablalarını ve zeytinyağı için kullanılan kaplarını lacivert bir bezle örtecekler.</verse>
				<verse number="10">Kandillikle takımlarını deri bir örtüye sarıp sedyenin üzerine koyacaklar.</verse>
				<verse number="11">“Altın sunağın üzerine lacivert bir bez serip üzerine deri bir örtü örtecek, sırıklarını yerine koyacaklar.</verse>
				<verse number="12">Kutsal yerde kullanılan bütün eşyaları lacivert bir beze sarıp deri bir örtüyle örtecek, sedyenin üzerine koyacaklar.</verse>
				<verse number="13">Sunaktan yağı, külü kaldıracak, sunağı mor bir bezle örtecekler.</verse>
				<verse number="14">Sonra üzerine hizmet için kullanılan bütün takımları, ateş kaplarını, büyük çatalları, kürekleri, çanakları yerleştirip deri bir örtüyle örtecek, sırıklarını yerine koyacaklar.</verse>
				<verse number="15">“Ordugah başka yere taşınırken Harun’la oğulları kutsal yere ait bütün eşyaları ve takımları örtmeyi bitirdikten sonra, Kehatoğulları onları taşımaya gelecekler. Ölmemek için kutsal eşyalara dokunmayacaklar. Buluşma Çadırı’ndaki bu eşyaların taşınması Kehatoğulları’nın sorumluluğu altındadır.</verse>
				<verse number="16">“Kâhin Harun oğlu Elazar ışık için zeytinyağından, güzel kokulu buhurdan, günlük tahıl sunusundan ve mesh yağından –konuttan ve içindeki her şeyden– kutsal yerle eşyalarından sorumlu olacaktır.”</verse>
				<verse number="17">RAB Musa’yla Harun’a şöyle dedi:</verse>
				<verse number="18">“Kehat boylarının Levililer’in arasından yok olmasına yol açmayın.</verse>
				<verse number="19">En kutsal eşyalara yaklaşınca ölmemeleri için şöyle yapın: Harun’la oğulları kutsal yere girecek, her adamı göreceği işe atayıp ne taşıyacağını bildirecek.</verse>
				<verse number="20">Ancak Kehatoğulları içeri girip bir an bile kutsal eşyalara bakmamalı, yoksa ölürler.”</verse>
				<verse number="21">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="22">“Gerşonoğulları’nı da boylarına, ailelerine göre say.</verse>
				<verse number="23">Buluşma Çadırı’ndaki işlerde çalışabilecek otuz ile elli yaş arasındaki bütün erkekleri say.</verse>
				<verse number="24">“Hizmet etmek ve yük taşımak konusunda Gerşon boylarının sorumluluğu şudur:</verse>
				<verse number="25">Konutun perdelerini, Buluşma Çadırı’nı ve örtüsünü, üzerindeki deri örtüyü, Buluşma Çadırı’nın girişindeki perdeyi, konutla sunağı çevreleyen avlunun perdelerini, girişindeki perdeyi, ipleri ve bu amaçla kullanılan bütün eşyaları taşıyacaklar. Bu konuda gereken her şeyi Gerşonoğulları yapacak.</verse>
				<verse number="26">Konutun perdelerini, Buluşma Çadırı’nı ve örtüsünü, üzerindeki deri örtüyü, Buluşma Çadırı’nın girişindeki perdeyi, konutla sunağı çevreleyen avlunun perdelerini, girişindeki perdeyi, ipleri ve bu amaçla kullanılan bütün eşyaları taşıyacaklar. Bu konuda gereken her şeyi Gerşonoğulları yapacak.</verse>
				<verse number="27">Yapacakları bütün hizmetler –yük taşıma ya da başka bir iş– Harun’la oğullarının yönetimi altında yapılacaktır. Taşıyacakları yükten Gerşonoğulları’nı sorumlu tutacaksınız.</verse>
				<verse number="28">Gerşon boylarının Buluşma Çadırı’yla ilgili görevi budur. Kâhin Harun oğlu İtamar’ın yönetimi altında hizmet edecekler.”</verse>
				<verse number="29">“Boylarına ve ailelerine göre Merarioğulları’nı say.</verse>
				<verse number="30">Buluşma Çadırı’ndaki işlerde çalışabilecek otuz ile elli yaş arasındaki bütün erkekleri say.</verse>
				<verse number="31">Buluşma Çadırı’nda hizmet ederken şunları yapacaklar: Konutun çerçevelerini, kirişlerini, direklerini, tabanlarını,</verse>
				<verse number="32">çadırı çevreleyen avlunun direkleriyle tabanlarını, kazıklarını, iplerini ve bunların kullanımıyla ilgili bütün eşyaları taşıyacaklar. Herkesi yapacağı belirli işe ata.</verse>
				<verse number="33">Merari boylarının Buluşma Çadırı’yla ilgili görevi budur. Kâhin Harun oğlu İtamar’ın yönetimi altında hizmet edecekler.”</verse>
				<verse number="34">Musa, Harun ve topluluğun önderleri, boylarına ve ailelerine göre Kehatoğulları’nı, Buluşma Çadırı’ndaki işlerde çalışabilecek otuz ile elli yaş arasındaki bütün erkekleri saydılar.</verse>
				<verse number="35">Musa, Harun ve topluluğun önderleri, boylarına ve ailelerine göre Kehatoğulları’nı, Buluşma Çadırı’ndaki işlerde çalışabilecek otuz ile elli yaş arasındaki bütün erkekleri saydılar.</verse>
				<verse number="36">Boylarına göre sayılanlar 2 750 kişiydi.</verse>
				<verse number="37">Buluşma Çadırı’nda hizmet gören Kehat boylarından sayılanlar bunlardı. RAB’bin Musa’ya verdiği buyruk uyarınca Musa’yla Harun onları saydılar.</verse>
				<verse number="38">Gerşonoğulları’ndan boylarına ve ailelerine göre Buluşma Çadırı’ndaki işlerde çalışabilecek otuz ile elli yaş arasındaki bütün erkekleri saydılar.</verse>
				<verse number="39">Gerşonoğulları’ndan boylarına ve ailelerine göre Buluşma Çadırı’ndaki işlerde çalışabilecek otuz ile elli yaş arasındaki bütün erkekleri saydılar.</verse>
				<verse number="40">Boylarına ve ailelerine göre sayılanlar 2 630 kişiydi.</verse>
				<verse number="41">Buluşma Çadırı’nda hizmet gören Gerşon boylarından sayılanlar bunlardı. RAB’bin buyruğu uyarınca Musa’yla Harun onları saydılar.</verse>
				<verse number="42">Merari boylarına ve ailelerine göre Buluşma Çadırı’ndaki işlerde çalışabilecek otuz ile elli yaş arasındaki bütün erkekleri saydılar.</verse>
				<verse number="43">Merari boylarına ve ailelerine göre Buluşma Çadırı’ndaki işlerde çalışabilecek otuz ile elli yaş arasındaki bütün erkekleri saydılar.</verse>
				<verse number="44">Boylarına göre sayılanlar 3 200 kişiydi.</verse>
				<verse number="45">Buluşma Çadırı’nda hizmet gören Merari boylarından sayılanlar bunlardı. RAB’bin Musa’ya verdiği buyruk uyarınca Musa’yla Harun onları saydılar.</verse>
				<verse number="46">Böylece Musa, Harun ve İsrail önderleri, boylarına ve ailelerine göre Levililer’i, Buluşma Çadırı’nda hizmet gören ve yük taşıma işini yapan otuz ile elli yaş arasındaki bütün erkekleri saydılar.</verse>
				<verse number="47">Böylece Musa, Harun ve İsrail önderleri, boylarına ve ailelerine göre Levililer’i, Buluşma Çadırı’nda hizmet gören ve yük taşıma işini yapan otuz ile elli yaş arasındaki bütün erkekleri saydılar.</verse>
				<verse number="48">Sayılanlar 8 580 kişiydi.</verse>
				<verse number="49">RAB’bin Musa’ya verdiği buyruk uyarınca, herkes yapacağı hizmete ve taşıyacağı yüke göre atandı. Böylece RAB’bin Musa’ya verdiği buyruk uyarınca yazıldılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına de ki, deri hastalığı veya akıntısı olan ya da ölüye dokunduğundan kirli sayılan herkesi ordugahın dışına çıkarsınlar.</verse>
				<verse number="3">Erkeği de kadını da çıkaracaksınız. Aralarında yaşadığım ordugahlarını kirletmemeleri için onları ordugahın dışına çıkaracaksınız.”</verse>
				<verse number="4">İsrail halkı denileni yaparak RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi onları ordugahın dışına çıkardı.</verse>
				<verse number="5">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="6">“İsrail halkına de ki, ‘Bir erkek ya da kadın, insanın işleyebileceği günahlardan birini işler, RAB’be ihanet ederse o kişi suçlu sayılır.</verse>
				<verse number="7">İşlediği günahı itiraf etmeli. Karşılığını, beşte birini üzerine ekleyerek suç işlediği kişiye ödeyecek.</verse>
				<verse number="8">Eğer kişinin işlenen suçun karşılığını alacak bir yakını yoksa, suçun karşılığı RAB’be ait olacak. Günahın bağışlanması için sunulan bağışlamalık koçla birlikte suçun karşılığı da kâhine verilecek.</verse>
				<verse number="9">İsrail halkının kâhine sunduğu kutsal armağanların bağış kısımları kâhinin olacak.</verse>
				<verse number="10">Herkesin kendine ayırdığı sunular kendinin, ama kâhine verdikleri kâhinin olacaktır.’ ”</verse>
				<verse number="11">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="12">“İsrail halkına de ki, ‘Eğer bir adamın karısı yoldan çıkar, ona ihanet eder,</verse>
				<verse number="13">başka bir adamla yatar, kirlendiği halde bu olayı kocasından gizlerse ve tanık olmadığı için kadının yaptığı ortaya çıkmazsa,</verse>
				<verse number="14">koca karısını kıskanır, ona karşı yüreğinde kuşku uyanırsa, kadın suçluysa ya da suçlu olmadığı halde kocası onu kıskanır, ona karşı yüreğinde kuşku uyanırsa,</verse>
				<verse number="15">adam karısını kâhine götürecek. Karısı için sunu olarak onda bir efa arpa unu alacak. Üzerine zeytinyağı dökmeyecek, günnük koymayacak. Çünkü bu kıskançlık sunusudur. Suçu anımsatan anımsatma sunusudur.</verse>
				<verse number="16">“ ‘Kâhin kadını öne çağırıp RAB’bin önünde durmasını sağlayacak.</verse>
				<verse number="17">Sonra, toprak bir kabın içine kutsal su koyacak. Konutun kurulu olduğu yerden biraz toprak alıp suya katacak.</verse>
				<verse number="18">Kadını RAB’bin önünde durdurduktan sonra onun saçını açacak, anımsatma sunusu, yani kıskançlık sunusunu eline verecek. Kendisi de lanet getiren acı suyu elinde tutacak.</verse>
				<verse number="19">Sonra kadına ant içirtip şöyle diyecek: Eğer başka bir adam seninle yatmadıysa, kocanla evliyken yoldan çıkıp günah işlemediysen, lanet getiren bu acı su sana zarar vermesin.</verse>
				<verse number="20">Ama kocanla evliyken yoldan çıkıp başka biriyle yatarak günah işlediysen</verse>
				<verse number="21">–kâhin kadına lanet andı içirtip şöyle diyecek– RAB sana eriyen kalça, şişen karın versin. RAB halkın arasında seni lanetli ve iğrenç duruma düşürsün.</verse>
				<verse number="22">Lanet getiren bu su karnına girince karnını şişirsin, kalçanı eritsin. “ ‘O zaman kadın, Amin, amin, diyecek.</verse>
				<verse number="23">“ ‘Kâhin bu lanetleri bir kitaba yazıp acı suda yıkayacak.</verse>
				<verse number="24">Lanet getiren acı suyu kadına içirecek. Su kadının içine girince acılık verecek.</verse>
				<verse number="25">Kâhin kadının elinden kıskançlık sunusunu alacak, RAB’bin huzurunda salladıktan sonra sunağa getirecek.</verse>
				<verse number="26">Kadının anma payı olarak sunudan bir avuç alıp sunakta yakacak. Sonra kadına suyu içirecek.</verse>
				<verse number="27">Eğer kadın kocasına ihanet etmiş, kendini kirletmişse, lanet getiren suyu içince acı duyacak; karnı şişip kalçası eriyecek. Halkı arasında lanetli olacak.</verse>
				<verse number="28">Ama kendini kirletmemişse, temizse, zarar görmeyecek, çocuk doğurabilecek.</verse>
				<verse number="29">“ ‘Kıskançlık yasası budur. Bir kadın yoldan çıkar, kocasıyla evliyken kendini kirletirse,</verse>
				<verse number="30">ya da bir koca karısını kıskanır, ona karşı yüreğinde kuşku uyanırsa, kâhin kadını RAB’bin önünde durduracak, bu yasayı ona uygulayacak.</verse>
				<verse number="31">Kocası herhangi bir suçtan suçsuz sayılacak, kadınsa suçunun cezasını çekecek.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına de ki, ‘Eğer bir erkek ya da kadın RAB’be adanmış kişi olarak RAB’be özel bir adak adamak, kendini RAB’be adamak isterse,</verse>
				<verse number="3">şaraptan ya da herhangi bir içkiden kaçınacak, şaraptan ya da başka içkilerden yapılmış sirke içmeyecek. Üzüm suyu da içmeyecek. Yaş ya da kuru üzüm yemeyecek.</verse>
				<verse number="4">RAB’be adanmışlığı süresince çekirdekten kabuğuna dek asmanın ürününden hiçbir şey yemeyecek.</verse>
				<verse number="5">“ ‘RAB’be adanmışlığı süresince başına ustura değmeyecek. Kendini RAB’be adadığı günler tamamlanıncaya dek kutsal olacak, saçını uzatacak.</verse>
				<verse number="6">Kendini RAB’be adadığı günler boyunca ölüye yaklaşmayacak.</verse>
				<verse number="7">Annesi, babası, erkek ya da kız kardeşi ölse bile onlar için kendini kirletmeyecek. Çünkü kendini Tanrısı’na adama simgesi başı üzerindedir.</verse>
				<verse number="8">Adanmışlığı süresince RAB için kutsal olacaktır.</verse>
				<verse number="9">“ ‘Eğer ansızın yanında biri ölür, adamış olduğu başını kirletirse, temizlendiği gün, yedinci gün saçını tıraş edecek.</verse>
				<verse number="10">Sekizinci gün Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde kâhine iki kumru ya da iki güvercin sunacak.</verse>
				<verse number="11">Kâhin birini günah sunusu, öbürünü yakmalık sunu olarak sunacak. Böylece ölünün yanında bulunmakla kirlenen adam arınacak. O gün başını yeniden adayacak.</verse>
				<verse number="12">Adanmışlığı süresince kendini RAB’be yeniden adayacak. Suç sunusu olarak bir yaşında bir erkek kuzu getirecek. Önceki günler sayılmayacak, çünkü adanmışlığı kirlenmiş sayıldı.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Adanmış kişi için yasa şudur: Kendini adamış olduğu günler tamamlanınca, Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne getirilecek.</verse>
				<verse number="14">Orada RAB’be sunularını sunacak: Yakmalık sunu için bir yaşında kusursuz bir erkek kuzu, günah sunusu olarak bir yaşında kusursuz bir dişi kuzu, esenlik sunusu için kusursuz bir koç,</verse>
				<verse number="15">tahıl sunusu ve dökmelik sunularla birlikte bir sepet mayasız ekmek, ince undan zeytinyağıyla yoğrulmuş pideler, üzerine yağ sürülmüş mayasız yufkalar.</verse>
				<verse number="16">“ ‘Kâhin bunları günah sunusu ve yakmalık sunu olarak RAB’bin önünde sunacak.</verse>
				<verse number="17">Esenlik kurbanı olarak da koçu mayasız ekmek sepetiyle birlikte RAB’be sunacak. İlgili tahıl ve dökmelik sunuları da sunacak.</verse>
				<verse number="18">“ ‘Sonra adanmış kişi Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde adadığı saçını tıraş edecek, saçını alıp esenlik kurbanının altındaki ateşe koyacak.</verse>
				<verse number="19">“ ‘Adanmış kişi adadığı saçını tıraş ettikten sonra, kâhin koçun haşlanmış budunu, sepetten alacağı mayasız pide ve mayasız yufkayla birlikte adanmış kişinin eline koyacak.</verse>
				<verse number="20">Sonra sallamalık sunu olarak RAB’bin huzurunda bunları sallayacak. Bunlar sallanan döş ve bağış olarak sunulan butla birlikte kutsaldır, kâhin için ayrılacaktır. Bundan sonra adanmış kişi şarap içebilir.</verse>
				<verse number="21">“ ‘Adak adayan adanmış kişiyle ilgili yasa budur. RAB’be sunacağı sunu adağı uyarınca olacak. Elinden geldiğince daha fazlasını verebilir. Adanmışlıkla ilgili yasa uyarınca adadığı adağı yerine getirmelidir.’ ”</verse>
				<verse number="22">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="23">“Harun’la oğullarına de ki, ‘İsrail halkını şöyle kutsayacaksınız. Onlara diyeceksiniz ki,</verse>
				<verse number="24">RAB sizi kutsasın Ve korusun;</verse>
				<verse number="25">RAB aydın yüzünü size göstersin Ve size lütfetsin;</verse>
				<verse number="26">RAB yüzünü size çevirsin Ve size esenlik versin.’</verse>
				<verse number="27">“Böylece kâhinler İsrail halkını adımı anarak kutsayacaklar. Ben de onları kutsayacağım.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Musa konutu bitirdiği gün onu meshetti. Onu ve içindeki bütün eşyaları, sunağı ve bütün takımlarını da meshedip adadı.</verse>
				<verse number="2">Sonra İsrail ileri gelenleri, sayılanlardan sorumlu olan aile ve oymak önderleri armağanlar sundular. RAB’be armağan olarak üstü kapalı altı araba ve on iki öküz getirdiler: Her iki önder için bir araba, her önder için bir öküz. Bu armağanları konutun önüne getirdiler.</verse>
				<verse number="3">Sonra İsrail ileri gelenleri, sayılanlardan sorumlu olan aile ve oymak önderleri armağanlar sundular. RAB’be armağan olarak üstü kapalı altı araba ve on iki öküz getirdiler: Her iki önder için bir araba, her önder için bir öküz. Bu armağanları konutun önüne getirdiler.</verse>
				<verse number="4">Sonra RAB Musa’ya, “Bunları Buluşma Çadırı’ndaki hizmetlerde kullanılmak üzere onlardan alıp yapacakları işe göre Levililer’e ver” dedi.</verse>
				<verse number="5">Sonra RAB Musa’ya, “Bunları Buluşma Çadırı’ndaki hizmetlerde kullanılmak üzere onlardan alıp yapacakları işe göre Levililer’e ver” dedi.</verse>
				<verse number="6">Musa arabaları, öküzleri alıp Levililer’e verdi.</verse>
				<verse number="7">Yapacakları işe göre Gerşonoğulları’na iki arabayla dört öküz,</verse>
				<verse number="8">Merarioğulları’na da dört arabayla sekiz öküz verdi. Bunlar Kâhin Harun oğlu İtamar’ın sorumluluğu altında yapıldı.</verse>
				<verse number="9">Kehatoğulları’na ise bir şey vermedi. Çünkü onların görevi kutsal eşyaları omuzlarında taşımaktı.</verse>
				<verse number="10">Meshedilen sunağın adanması için önderler armağanlarını sunağın önüne getirdiler.</verse>
				<verse number="11">Çünkü RAB Musa’ya, “Sunağın adanması için her gün bir önder kendi armağanını sunacak” demişti.</verse>
				<verse number="12">Birinci gün Yahuda oymağından Amminadav oğlu Nahşon armağanlarını sundu.</verse>
				<verse number="13">Getirdiği armağanlar şunlardı: 130 kutsal yerin şekeli ağırlığında gümüş bir tabak, yetmiş şekel ağırlığında gümüş bir çanak –ikisi de tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un doluydu–</verse>
				<verse number="14">buhur dolu on şekel ağırlığında altın bir tabak;</verse>
				<verse number="15">yakmalık sunu için bir boğa, bir koç, bir yaşında bir erkek kuzu;</verse>
				<verse number="16">günah sunusu için bir teke;</verse>
				<verse number="17">esenlik kurbanı için iki sığır, beş koç, beş teke, bir yaşında beş kuzu. Amminadav oğlu Nahşon’un getirdiği armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="18">İkinci gün İssakar oymağı önderi Suar oğlu Netanel armağanlarını sundu.</verse>
				<verse number="19">Getirdiği armağanlar şunlardı: 130 kutsal yerin şekeli ağırlığında gümüş bir tabak, yetmiş şekel ağırlığında gümüş bir çanak –ikisi de tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un doluydu–</verse>
				<verse number="20">buhur dolu on şekel ağırlığında altın bir tabak;</verse>
				<verse number="21">yakmalık sunu için bir boğa, bir koç, bir yaşında bir erkek kuzu;</verse>
				<verse number="22">günah sunusu için bir teke;</verse>
				<verse number="23">esenlik kurbanı için iki sığır, beş koç, beş teke, bir yaşında beş kuzu. Suar oğlu Netanel’in getirdiği armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="24">Üçüncü gün Zevulun oymağı önderi Helon oğlu Eliav armağanlarını sundu.</verse>
				<verse number="25">Getirdiği armağanlar şunlardı: 130 kutsal yerin şekeli ağırlığında gümüş bir tabak, yetmiş şekel ağırlığında gümüş bir çanak –ikisi de tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un doluydu–</verse>
				<verse number="26">buhur dolu on şekel ağırlığında altın bir tabak;</verse>
				<verse number="27">yakmalık sunu için bir boğa, bir koç, bir yaşında bir erkek kuzu;</verse>
				<verse number="28">günah sunusu için bir teke;</verse>
				<verse number="29">esenlik kurbanı için iki sığır, beş koç, beş teke, bir yaşında beş kuzu. Helon oğlu Eliav’ın getirdiği armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="30">Dördüncü gün Ruben oymağı önderi Şedeur oğlu Elisur armağanlarını sundu.</verse>
				<verse number="31">Getirdiği armağanlar şunlardı: 130 kutsal yerin şekeli ağırlığında gümüş bir tabak, yetmiş şekel ağırlığında gümüş bir çanak –ikisi de tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un doluydu–</verse>
				<verse number="32">buhur dolu on şekel ağırlığında altın bir tabak;</verse>
				<verse number="33">yakmalık sunu için bir boğa, bir koç, bir yaşında bir erkek kuzu;</verse>
				<verse number="34">günah sunusu için bir teke;</verse>
				<verse number="35">esenlik kurbanı için iki sığır, beş koç, beş teke, bir yaşında beş kuzu. Şedeur oğlu Elisur’un getirdiği armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="36">Beşinci gün Şimon oymağı önderi Surişadday oğlu Şelumiel armağanlarını sundu.</verse>
				<verse number="37">Getirdiği armağanlar şunlardı: 130 kutsal yerin şekeli ağırlığında gümüş bir tabak, yetmiş şekel ağırlığında gümüş bir çanak –ikisi de tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un doluydu–</verse>
				<verse number="38">buhur dolu on şekel ağırlığında altın bir tabak;</verse>
				<verse number="39">yakmalık sunu için bir boğa, bir koç, bir yaşında bir erkek kuzu;</verse>
				<verse number="40">günah sunusu için bir teke;</verse>
				<verse number="41">esenlik kurbanı için iki sığır, beş koç, beş teke, bir yaşında beş kuzu. Surişadday oğlu Şelumiel’in getirdiği armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="42">Altıncı gün Gad oymağı önderi Deuel oğlu Elyasaf armağanlarını sundu.</verse>
				<verse number="43">Getirdiği armağanlar şunlardı: 130 kutsal yerin şekeli ağırlığında gümüş bir tabak, yetmiş şekel ağırlığında gümüş bir çanak –ikisi de tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un doluydu–</verse>
				<verse number="44">buhur dolu on şekel ağırlığında altın bir tabak;</verse>
				<verse number="45">yakmalık sunu için bir boğa, bir koç, bir yaşında bir erkek kuzu;</verse>
				<verse number="46">günah sunusu için bir teke;</verse>
				<verse number="47">esenlik kurbanı için iki sığır, beş koç, beş teke, bir yaşında beş kuzu. Deuel oğlu Elyasaf’ın getirdiği armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="48">Yedinci gün Efrayim oymağı önderi Ammihut oğlu Elişama armağanlarını sundu.</verse>
				<verse number="49">Getirdiği armağanlar şunlardı: 130 kutsal yerin şekeli ağırlığında gümüş bir tabak, yetmiş şekel ağırlığında gümüş bir çanak –ikisi de tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un doluydu–</verse>
				<verse number="50">buhur dolu on şekel ağırlığında altın bir tabak;</verse>
				<verse number="51">yakmalık sunu için bir boğa, bir koç, bir yaşında bir erkek kuzu;</verse>
				<verse number="52">günah sunusu için bir teke;</verse>
				<verse number="53">esenlik kurbanı için iki sığır, beş koç, beş teke, bir yaşında beş kuzu. Ammihut oğlu Elişama’nın getirdiği armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="54">Sekizinci gün Manaşşe oymağı önderi Pedahsur oğlu Gamliel armağanlarını sundu.</verse>
				<verse number="55">Getirdiği armağanlar şunlardı: 130 kutsal yerin şekeli ağırlığında gümüş bir tabak, yetmiş şekel ağırlığında gümüş bir çanak –ikisi de tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un doluydu–</verse>
				<verse number="56">buhur dolu on şekel ağırlığında altın bir tabak;</verse>
				<verse number="57">yakmalık sunu için bir boğa, bir koç, bir yaşında bir erkek kuzu;</verse>
				<verse number="58">günah sunusu için bir teke;</verse>
				<verse number="59">esenlik kurbanı için iki sığır, beş koç, beş teke, bir yaşında beş kuzu. Pedahsur oğlu Gamliel’in getirdiği armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="60">Dokuzuncu gün Benyamin oymağı önderi Gidoni oğlu Avidan armağanlarını sundu.</verse>
				<verse number="61">Getirdiği armağanlar şunlardı: 130 kutsal yerin şekeli ağırlığında gümüş bir tabak, yetmiş şekel ağırlığında gümüş bir çanak –ikisi de tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un doluydu–</verse>
				<verse number="62">buhur dolu on şekel ağırlığında altın bir tabak;</verse>
				<verse number="63">yakmalık sunu için bir boğa, bir koç, bir yaşında bir erkek kuzu;</verse>
				<verse number="64">günah sunusu için bir teke;</verse>
				<verse number="65">esenlik kurbanı için iki sığır, beş koç, beş teke, bir yaşında beş kuzu. Gidoni oğlu Avidan’ın getirdiği armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="66">Onuncu gün Dan oymağı önderi Ammişadday oğlu Ahiezer armağanlarını sundu.</verse>
				<verse number="67">Getirdiği armağanlar şunlardı: 130 kutsal yerin şekeli ağırlığında gümüş bir tabak, yetmiş şekel ağırlığında gümüş bir çanak –ikisi de tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un doluydu–</verse>
				<verse number="68">buhur dolu on şekel ağırlığında altın bir tabak;</verse>
				<verse number="69">yakmalık sunu için bir boğa, bir koç, bir yaşında bir erkek kuzu;</verse>
				<verse number="70">günah sunusu için bir teke;</verse>
				<verse number="71">esenlik kurbanı için iki sığır, beş koç, beş teke, bir yaşında beş kuzu. Ammişadday oğlu Ahiezer’in getirdiği armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="72">On birinci gün Aşer oymağı önderi Okran oğlu Pagiel armağanlarını sundu.</verse>
				<verse number="73">Getirdiği armağanlar şunlardı: 130 kutsal yerin şekeli ağırlığında gümüş bir tabak, yetmiş şekel ağırlığında gümüş bir çanak –ikisi de tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un doluydu–</verse>
				<verse number="74">buhur dolu on şekel ağırlığında altın bir tabak;</verse>
				<verse number="75">yakmalık sunu için bir boğa, bir koç, bir yaşında bir erkek kuzu;</verse>
				<verse number="76">günah sunusu için bir teke;</verse>
				<verse number="77">esenlik kurbanı için iki sığır, beş koç, beş teke, bir yaşında beş kuzu. Okran oğlu Pagiel’in getirdiği armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="78">On ikinci gün Naftali oymağı önderi Enan oğlu Ahira armağanlarını sundu.</verse>
				<verse number="79">Getirdiği armağanlar şunlardı: 130 kutsal yerin şekeli ağırlığında gümüş bir tabak, yetmiş şekel ağırlığında gümüş bir çanak –ikisi de tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un doluydu–</verse>
				<verse number="80">buhur dolu on şekel ağırlığında altın bir tabak;</verse>
				<verse number="81">yakmalık sunu için bir boğa, bir koç, bir yaşında bir erkek kuzu;</verse>
				<verse number="82">günah sunusu için bir teke;</verse>
				<verse number="83">esenlik kurbanı için iki sığır, beş koç, beş teke, bir yaşında beş kuzu. Enan oğlu Ahira’nın getirdiği armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="84">Sunak meshedildiğinde İsrail önderlerinin adanması için sunduğu armağanlar şunlardı: On iki gümüş tabak, on iki gümüş çanak, on iki altın tabak;</verse>
				<verse number="85">her gümüş tabağın ağırlığı 130 şekel, her çanağın ağırlığı yetmiş şekeldi. Bütün gümüş eşyaların toplam ağırlığı 2 400 kutsal yerin şekeliydi.</verse>
				<verse number="86">Buhur dolu on iki altın tabağın her birinin ağırlığı on kutsal yerin şekeliydi. Bütün altın tabakların toplam ağırlığı 120 şekeldi.</verse>
				<verse number="87">Yakmalık sunu için tahıl sunularıyla birlikte sunulan hayvanların sayısı on iki boğa, on iki koç, bir yaşında on iki erkek kuzuydu; günah sunusu için de on iki teke sunuldu.</verse>
				<verse number="88">Esenlik kurbanı için sunulan hayvanların sayısı yirmi dört sığır, altmış koç, altmış teke, bir yaşında altmış kuzuydu. Sunak meshedildikten sonra, adanması için verilen armağanlar bunlardı.</verse>
				<verse number="89">Musa RAB’le konuşmak için Buluşma Çadırı’na girince, Levha Sandığı’nın Bağışlanma Kapağı’nın üstündeki iki Keruv arasından kendisine seslenen sesi duydu. RAB Musa’yla bu şekilde konuştu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Harun’a de ki, yedi kandili kandilliğin önünü aydınlatacak biçimde yerleştirsin.”</verse>
				<verse number="3">Harun söyleneni yaptı. RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi, kandilleri kandilliğin önüne yerleştirdi.</verse>
				<verse number="4">Kandillik, ayağından çiçek motiflerine dek dövme altından, RAB’bin Musa’ya gösterdiği örneğe göre yapıldı.</verse>
				<verse number="5">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="6">“Levililer’i İsrailliler’in arasından ayırıp dinsel açıdan arındır.</verse>
				<verse number="7">Onları arındırmak için şöyle yapacaksın: Günahtan arındırma suyunu üzerlerine serp; bedenlerindeki bütün kılları tıraş etmelerini, giysilerini yıkamalarını sağla. Böylece arınmış olurlar.</verse>
				<verse number="8">Sonra bir boğa ile tahıl sunusu için zeytinyağıyla yoğrulmuş ince un alsınlar; günah sunusu için sen de başka bir boğa alacaksın.</verse>
				<verse number="9">Levililer’i Buluşma Çadırı’nın önüne getir, bütün İsrail topluluğunu da topla.</verse>
				<verse number="10">Levililer’i RAB’bin huzuruna getireceksin, İsrailliler ellerini üzerlerine koyacaklar.</verse>
				<verse number="11">Harun, RAB’bin hizmetini yapabilmeleri için, İsrailliler’in arasından adak olarak Levililer’i RAB’be adayacak.</verse>
				<verse number="12">“Levililer ellerini boğaların başına koyacaklar; günahlarını bağışlatmak için boğalardan birini günah sunusu, öbürünü yakmalık sunu olarak RAB’be sunacaksın.</verse>
				<verse number="13">Levililer Harun’la oğullarının önünde duracaklar. Onları adak olarak RAB’be adayacaksın.</verse>
				<verse number="14">Levililer’i öbür İsrailliler’in arasından bu şekilde ayıracaksın. Levililer benim olacak.</verse>
				<verse number="15">“Sen onları arındırıp adak olarak adadıktan sonra, Levililer Buluşma Çadırı’ndaki hizmeti yerine getirmeye başlayacaklar.</verse>
				<verse number="16">Çünkü İsrailliler arasından Levililer tümüyle bana verilmiştir. İlk doğanların, İsrailli kadınların doğurdukları ilk erkek çocukların yerine onları kendime ayırdım.</verse>
				<verse number="17">İsrailliler arasında ilk doğan insan ya da hayvan benimdir. Mısır’da ilk doğanları yok ettiğim gün, onları kendime ayırdım.</verse>
				<verse number="18">İsrail’de ilk doğan erkek çocukların yerine Levililer’i seçtim.</verse>
				<verse number="19">İsrailliler kutsal yere yaklaştıklarında belaya uğramamaları için, onların adına Buluşma Çadırı’ndaki hizmeti yerine getirmek ve günahlarını bağışlatmak üzere, onların arasından Levililer’i Harun’la oğullarına armağan olarak verdim.”</verse>
				<verse number="20">Musa, Harun ve bütün İsrail topluluğu Levililer için söyleneni yaptılar. İsrailliler RAB’bin Musa’ya Levililer’le ilgili verdiği her buyruğu yerine getirdiler.</verse>
				<verse number="21">Levililer kendilerini günahtan arındırıp giysilerini yıkadılar. Sonra Harun onları RAB’bin huzurunda adak olarak adadı; onları arındırmak için günahlarını bağışlattı.</verse>
				<verse number="22">Bundan sonra Levililer Harun’la oğullarının sorumluluğu altında Buluşma Çadırı’ndaki hizmetlerini yapmaya geldiler. RAB’bin Levililer’e ilişkin Musa’ya verdiği buyrukları yerine getirdiler.</verse>
				<verse number="23">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="24">“Levililer’le ilgili kural şudur: Yirmi beş ve daha yukarı yaşta olanlar Buluşma Çadırı’nda hizmet edecekler.</verse>
				<verse number="25">Ancak elli yaşına gelince yaptıkları hizmetten ayrılıp bir daha çadırda çalışmayacaklar.</verse>
				<verse number="26">Buluşma Çadırı’nda görev yapan kardeşlerine yardımcı olacaklar, ama kendileri hizmet etmeyecekler. Levililer’in sorumluluklarını böyle düzenleyeceksin.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">İsrailliler’in Mısır’dan çıkışlarının ikinci yılının birinci ayında RAB Sina Çölü’nde Musa’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İsrailliler Fısıh kurbanını belirlenen zamanda kessinler.</verse>
				<verse number="3">Bütün kurallar, ilkeler uyarınca kurbanı belirlenen zamanda, bu ayın on dördüncü gününün akşamüstü keseceksiniz.”</verse>
				<verse number="4">Böylece Musa İsrailliler’e Fısıh kurbanını kesmelerini söyledi.</verse>
				<verse number="5">Onlar da Sina Çölü’nde birinci ayın on dördüncü gününün akşamüstü Fısıh kurbanını kestiler. Her şeyi RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi yaptılar.</verse>
				<verse number="6">Ancak, ölüye dokunduklarından kirli sayılan bazı kişiler o gün Fısıh kurbanını kesemediler. Aynı gün Musa’yla Harun’a gelip</verse>
				<verse number="7">Musa’ya, “Ölüye dokunduğumuzdan kirli sayılırız” dediler, “Ama öbür İsrailliler’le birlikte belirlenen zamanda RAB’bin sunusunu sunmamız neden engellensin?”</verse>
				<verse number="8">Musa, “RAB’bin sizinle ilgili bana neler söyleyeceğini duyuncaya dek bekleyin” dedi.</verse>
				<verse number="9">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="10">“İsrailliler’e de ki, ‘Sizlerden ya da soyunuzdan ölüye dokunduğu için kirli sayılan ya da uzak bir yolculukta bulunan biri RAB’bin Fısıh kurbanını kesebilir.</verse>
				<verse number="11">İkinci ayın on dördüncü gününün akşamüstü Fısıh kurbanını kesip mayasız ekmek ve acı otlarla yiyecek.</verse>
				<verse number="12">Sabaha dek kurbandan bir şey bırakmayacak, kemiklerini kırmayacak. Fısıh kurbanını bütün kuralları uyarınca kesmelidir.</verse>
				<verse number="13">Ancak, temiz sayılan ve yolculukta olmayan biri Fısıh kurbanını kesmeyi savsaklarsa, halkının arasından atılacaktır. Çünkü belirlenen zamanda RAB’bin sunusunu sunmamıştır. Günahının cezasını çekecektir.</verse>
				<verse number="14">“ ‘Aranızda yaşayan bir yabancı RAB’bin Fısıh kurbanını kesmek isterse, Fısıh’ın kuralları, ilkeleri uyarınca kesmelidir. Yerli ya da yabancı için aynı kuralı uygulamalısınız.’ ”</verse>
				<verse number="15">Konut, yani Levha Sandığı’nın bulunduğu çadır kurulduğu gün üstünü bulut kapladı. Konutun üstündeki bulut akşamdan sabaha dek ateşi andırdı.</verse>
				<verse number="16">Bu hep böyle sürüp gitti. Konutu kaplayan bulut gece ateşi andırıyordu.</verse>
				<verse number="17">İsrailliler ancak bulut çadırın üzerinden kalkınca göçer, bulut nerede durursa orada konaklarlardı.</verse>
				<verse number="18">RAB’bin buyruğu uyarınca göç eder, yine RAB’bin buyruğu uyarınca konaklarlardı. Bulut konutun üzerinde durdukça yerlerinden ayrılmazlardı.</verse>
				<verse number="19">Bulut konutun üzerinde uzun süre durduğu zaman RAB’bin buyruğuna uyar, yola çıkmazlardı.</verse>
				<verse number="20">Bazen bulut konutun üzerinde birkaç gün kalırdı. Halk da RAB’bin verdiği buyruğa göre ya konakladığı yerde kalır ya da göç ederdi.</verse>
				<verse number="21">Bazı günler bulut akşamdan sabaha dek kalır, sabah konutun üzerinden kalkar kalkmaz halk yola çıkardı. Gece olsun, gündüz olsun, bulut konutun üzerinden kalkar kalkmaz halk yola çıkardı.</verse>
				<verse number="22">Bulut konutun üzerinde iki gün, bir ay ya da uzun süre kalsa bile, İsrailliler konakladıkları yerde kalır, yola koyulmazlardı. Ama bulut kalkar kalkmaz yola çıkarlardı.</verse>
				<verse number="23">RAB’bin buyruğu uyarınca konaklar ya da yola çıkarlardı. Böylece RAB’bin Musa aracılığıyla verdiği buyruğa uydular.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Dövme gümüşten iki borazan yapacaksın; bunları topluluğu çağırmak ve halkın yola çıkması için kullanacaksın.</verse>
				<verse number="3">İki borazan birden çalınınca, bütün topluluk senin yanında, Buluşma Çadırı’nın girişi önünde toplanacak.</verse>
				<verse number="4">Yalnız biri çalınırsa, önderler, İsrail’in oymak başları senin yanında toplanacak.</verse>
				<verse number="5">Borazan kısa çalınınca, doğuda konaklayanlar yola çıkacak.</verse>
				<verse number="6">İkinci kez kısa çalınınca da güneyde konaklayanlar yola çıkacak. Borazanın kısa çalınması oymakların yola çıkması için bir işarettir.</verse>
				<verse number="7">Topluluğu toplamak için de borazan çaldırt, ama kısa olmasın.</verse>
				<verse number="8">“Borazanları kâhin olan Harunoğulları çalacak. Borazan çalınması sizler ve gelecek kuşaklar için kalıcı bir kural olacak.</verse>
				<verse number="9">Sizi sıkıştıran düşmana karşı ülkenizde savaşa çıktığınızda, borazan çalın. O zaman Tanrınız RAB sizi anımsayacak, sizi düşmanlarınızdan kurtaracak.</verse>
				<verse number="10">Sevinçli olduğunuz günler –kutladığınız bayramlar ve Yeni Ay Törenleri’nde– yakmalık sunular ve esenlik kurbanları üzerine borazan çalacaksınız. Böylelikle Tanrınız’ın önünde anımsanmış olacaksınız. Ben Tanrınız RAB’bim.”</verse>
				<verse number="11">İkinci yılın ikinci ayının yirminci günü bulut Levha Sandığı’nın bulunduğu konutun üzerinden kalktı.</verse>
				<verse number="12">İsrailliler de Sina Çölü’nden göç etmeye başladılar. Bulut Paran Çölü’nde durdu.</verse>
				<verse number="13">Bu, RAB’bin Musa aracılığıyla verdiği buyruk uyarınca ilk göç edişleriydi.</verse>
				<verse number="14">Önce Yahuda sancağı bölükleriyle yola çıktı. Yahuda bölüğüne Amminadav oğlu Nahşon komuta ediyordu.</verse>
				<verse number="15">İssakar oymağının bölüğüne Suar oğlu Netanel,</verse>
				<verse number="16">Zevulun oymağının bölüğüne de Helon oğlu Eliav komuta ediyordu.</verse>
				<verse number="17">Konut yere indirilince, onu taşıyan Gerşonoğulları’yla Merarioğulları yola koyuldular.</verse>
				<verse number="18">Sonra Ruben sancağı bölükleriyle yola çıktı. Ruben bölüğüne Şedeur oğlu Elisur komuta ediyordu.</verse>
				<verse number="19">Şimon oymağının bölüğüne Surişadday oğlu Şelumiel,</verse>
				<verse number="20">Gad oymağının bölüğüne de Deuel oğlu Elyasaf komuta ediyordu.</verse>
				<verse number="21">Kehatlılar kutsal eşyaları taşıyarak yola koyuldular. Bunlar varmadan konut kurulmuş olurdu.</verse>
				<verse number="22">Efrayim sancağı bölükleriyle yola çıktı. Efrayim bölüğüne Ammihut oğlu Elişama komuta ediyordu.</verse>
				<verse number="23">Manaşşe oymağının bölüğüne Pedahsur oğlu Gamliel,</verse>
				<verse number="24">Benyamin oymağının bölüğüne de Gidoni oğlu Avidan komuta ediyordu.</verse>
				<verse number="25">En sonunda Dan sancağı ordunun artçı kolu olan bölükleriyle yola çıktı. Dan bölüğüne Ammişadday oğlu Ahiezer komuta ediyordu.</verse>
				<verse number="26">Aşer oymağının bölüğüne Okran oğlu Pagiel,</verse>
				<verse number="27">Naftali oymağının bölüğüne de Enan oğlu Ahira komuta ediyordu.</verse>
				<verse number="28">Yola koyulduklarında İsrailli bölüklerin yürüyüş düzeni böyleydi.</verse>
				<verse number="29">Musa, kayınbabası Midyanlı Reuel oğlu Hovav’a, “RAB’bin, ‘Size vereceğim’ dediği yere gidiyoruz” dedi, “Bizimle gel, sana iyi davranırız. Çünkü RAB İsrail’e iyilik edeceğine söz verdi.”</verse>
				<verse number="30">Hovav, “Gelmem” diye yanıtladı, “Ülkeme, akrabalarımın yanına döneceğim.”</verse>
				<verse number="31">Musa, “Lütfen bizi bırakma” diye üsteledi, “Çünkü çölde konaklayacağımız yerleri sen biliyorsun. Sen bize göz olabilirsin.</verse>
				<verse number="32">Bizimle gelirsen, RAB’bin yapacağı bütün iyilikleri seninle paylaşırız.”</verse>
				<verse number="33">RAB’bin Dağı’ndan ayrılıp üç günlük yol aldılar. Konaklayacakları yeri bulmaları için RAB’bin Antlaşma Sandığı üç gün boyunca önleri sıra gitti.</verse>
				<verse number="34">Konakladıkları yerden ayrıldıklarında da RAB’bin bulutu gündüzün onların üzerinde duruyordu.</verse>
				<verse number="35">Sandık yola çıkınca Musa, “Ya RAB, kalk! Düşmanların dağılsın, Senden nefret edenler önünden kaçsın!” diyordu.</verse>
				<verse number="36">Sandık konaklayınca da, “Ya RAB, binlerce, on binlerce İsrailli’ye dön!” diyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Halk çektiği sıkıntılardan ötürü yakınmaya başladı. RAB bunu duyunca öfkelendi, aralarına ateşini göndererek ordugahın kenarlarını yakıp yok etti.</verse>
				<verse number="2">Halk Musa’ya yalvardı. Musa RAB’be yakarınca ateş söndü.</verse>
				<verse number="3">Bu nedenle oraya Tavera adı verildi. Çünkü RAB’bin gönderdiği ateş onların arasında yanmıştı.</verse>
				<verse number="4">Derken, halkın arasındaki yabancılar başka yiyeceklere özlem duymaya başladılar. İsrailliler de yine ağlayarak, “Keşke yiyecek biraz et olsaydı!” dediler,</verse>
				<verse number="5">“Mısır’da parasız yediğimiz balıkları, salatalıkları, karpuzları, pırasaları, soğanları, sarmısakları anımsıyoruz.</verse>
				<verse number="6">Şimdiyse yemek yeme isteğimizi yitirdik. Bu mandan başka hiçbir şey gördüğümüz yok.”</verse>
				<verse number="7">Man kişniş tohumuna benzerdi, görünüşü de reçine gibiydi.</verse>
				<verse number="8">Halk çıkıp onu toplar, değirmende öğütür ya da havanda döverdi. Çömlekte haşlayıp pide yaparlardı. Tadı zeytinyağında pişirilmiş yiyeceklere benzerdi.</verse>
				<verse number="9">Gece ordugaha çiy düşerken, man da birlikte düşerdi.</verse>
				<verse number="10">Musa herkesin, her ailenin çadırının önünde ağladığını duydu. RAB buna çok öfkelendi. Musa da üzüldü.</verse>
				<verse number="11">RAB’be, “Kuluna neden kötü davrandın?” dedi, “Seni hoşnut etmeyen ne yaptım ki, bu halkın yükünü bana yüklüyorsun?</verse>
				<verse number="12">Bütün bu halka ben mi gebe kaldım? Onları ben mi doğurdum? Öyleyse neden emzikteki çocuğu taşıyan bir dadı gibi, atalarına ant içerek söz verdiğin ülkeye onları kucağımda taşımamı istiyorsun?</verse>
				<verse number="13">Bütün bu halka verecek eti nereden bulayım? Bana, ‘Bize yiyecek et ver’ diye sızlanıp duruyorlar.</verse>
				<verse number="14">Bu halkı tek başıma taşıyamam, bunca yükü kaldıramam.</verse>
				<verse number="15">Bana böyle davranacaksan –eğer gözünde lütuf bulduysam– lütfen beni hemen öldür de kendi yıkımımı görmeyeyim.”</verse>
				<verse number="16">RAB Musa’ya, “Halk arasında önder ve yönetici bildiğin İsrail ileri gelenlerinden yetmiş kişi topla” dedi, “Onları Buluşma Çadırı’na getir, yanında dursunlar.</verse>
				<verse number="17">Ben inip seninle orada konuşacağım. Senin üzerindeki Ruh’tan alıp onlara vereceğim. Halkın yükünü tek başına taşımaman için sana yardım edecekler.</verse>
				<verse number="18">“Halka de ki, ‘Yarın için kendinizi kutsayın, et yiyeceksiniz. Keşke yiyecek biraz et olsaydı, Mısır’da durumumuz iyiydi diye ağladığınızı RAB duydu. Şimdi yemeniz için size et verecek.</verse>
				<verse number="19">Yalnız bir gün, iki gün, beş, on ya da yirmi gün değil,</verse>
				<verse number="20">bir ay boyunca, burnunuzdan gelinceye dek, tiksinene dek yiyeceksiniz. Çünkü aranızda olan RAB’bi reddettiniz. O’nun önünde, Mısır’dan neden çıktık diyerek ağladınız.’ ”</verse>
				<verse number="21">Musa, “Aralarında bulunduğum halkın 600 000’i yetişkin erkektir” diye karşılık verdi, “Oysa sen, ‘Bu halka bir ay boyunca yemesi için et vereceğim’ diyorsun.</verse>
				<verse number="22">Bütün davarlar, sığırlar kesilse, onları doyurur mu? Denizdeki bütün balıklar tutulsa, onları doyurur mu?”</verse>
				<verse number="23">RAB, “Elim kısaldı mı?” diye yanıtladı, “Sana söylediklerimin yerine gelip gelmeyeceğini şimdi göreceksin.”</verse>
				<verse number="24">Böylece Musa dışarı çıkıp RAB’bin kendisine söylediklerini halka bildirdi. Halkın ileri gelenlerinden yetmiş adam toplayıp çadırın çevresine yerleştirdi.</verse>
				<verse number="25">Sonra RAB bulutun içinde inip Musa’yla konuştu. Musa’nın üzerindeki Ruh’tan alıp yetmiş ileri gelene verdi. Ruh’u alınca peygamberlik ettilerse de, daha sonra hiç peygamberlik etmediler.</verse>
				<verse number="26">Eldat ve Medat adında iki kişi ordugahta kalmıştı. Seçilen yetmiş kişi arasındaydılar ama çadıra gitmemişlerdi. Ruh üzerlerine konunca ordugahta peygamberlik ettiler.</verse>
				<verse number="27">Bir genç koşup Musa’ya, “Eldat’la Medat ordugahta peygamberlik ediyor” diye haber verdi.</verse>
				<verse number="28">Gençliğinden beri Musa’nın yardımcısı olan Nun oğlu Yeşu, “Ey efendim Musa, onlara engel ol!” dedi.</verse>
				<verse number="29">Ama Musa, “Sen benim adıma mı kıskanıyorsun?” diye yanıtladı, “Keşke RAB’bin bütün halkı peygamber olsa da RAB üzerlerine Ruhu’nu gönderse!”</verse>
				<verse number="30">Sonra Musa’yla İsrail’in ileri gelenleri ordugaha döndüler.</verse>
				<verse number="31">RAB denizden bıldırcın getiren bir rüzgar gönderdi. Rüzgar bıldırcınları ordugahın her yönünden bir günlük yol kadar uzaklığa, yerden iki arşın yüksekliğe indirdi.</verse>
				<verse number="32">Halk bütün gün, bütün gece ve ertesi gün durmadan bıldırcın topladı. Kimse on homerden az toplamadı. Bıldırcınları ordugahın çevresine serdiler.</verse>
				<verse number="33">Et daha halkın dişleri arasındayken, çiğnemeye vakit kalmadan RAB öfkelendi, onları büyük bir yıkımla cezalandırdı.</verse>
				<verse number="34">Bu nedenle oraya Kivrot-Hattaava adı verildi. Başka yiyeceklere özlem duyanları oraya gömdüler.</verse>
				<verse number="35">Halk Kivrot-Hattaava’dan Haserot’a göç edip orada kaldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Musa Kûşlu bir kadınla evlenmişti. Bundan dolayı Miryam’la Harun onu yerdiler.</verse>
				<verse number="2">“RAB yalnız Musa aracılığıyla mı konuştu?” dediler, “Bizim aracılığımızla da konuşmadı mı?” RAB bu yakınmaları duydu.</verse>
				<verse number="3">Musa yeryüzünde yaşayan herkesten daha alçakgönüllüydü.</verse>
				<verse number="4">RAB ansızın Musa, Harun ve Miryam’a, “Üçünüz Buluşma Çadırı’na gelin” dedi. Üçü de gittiler.</verse>
				<verse number="5">RAB bulut sütununun içinde indi. Çadırın kapısında durup Harun’la Miryam’ı çağırdı. İkisi ilerlerken</verse>
				<verse number="6">RAB onlara seslendi: “Sözlerime kulak verin: Eğer aranızda bir peygamber varsa, Ben RAB görümde kendimi ona tanıtır, Onunla düşte konuşurum.</verse>
				<verse number="7">Ama kulum Musa öyle değildir. O bütün evimde sadıktır.</verse>
				<verse number="8">Onunla bilmecelerle değil, Açıkça, yüzyüze konuşurum. O RAB’bin suretini görüyor. Öyleyse kulum Musa’yı yermekten korkmadınız mı?”</verse>
				<verse number="9">RAB onlara öfkelenip oradan gitti.</verse>
				<verse number="10">Bulut çadırın üzerinden ayrıldığında Miryam deri hastalığına yakalanmış, kar gibi bembeyaz olmuştu. Harun Miryam’a baktı, deri hastalığına yakalandığını gördü.</verse>
				<verse number="11">Musa’ya, “Ey efendim, lütfen akılsızca işlediğimiz günahtan ötürü bizi cezalandırma” dedi,</verse>
				<verse number="12">“Miryam etinin yarısı yenmiş olarak ana rahminden çıkan ölü bir bebeğe benzemesin.”</verse>
				<verse number="13">Musa RAB’be, “Ey Tanrı, lütfen Miryam’ı iyileştir!” diye yakardı.</verse>
				<verse number="14">RAB, “Babası onun yüzüne tükürseydi, yedi gün utanç içinde kalmayacak mıydı?” diye karşılık verdi, “Onu yedi gün ordugahtan uzaklaştırın, sonra geri getirilsin.”</verse>
				<verse number="15">Böylece Miryam yedi gün ordugahtan uzaklaştırıldı, o geri getirilene dek halk yola çıkmadı.</verse>
				<verse number="16">Bundan sonra halk Haserot’tan ayrılıp Paran Çölü’nde konakladı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">RAB Musa’ya, “İsrail halkına vereceğim Kenan ülkesini araştırmak için bazı adamlar gönder” dedi, “Ataların her oymağından bir önder gönder.”</verse>
				<verse number="2">RAB Musa’ya, “İsrail halkına vereceğim Kenan ülkesini araştırmak için bazı adamlar gönder” dedi, “Ataların her oymağından bir önder gönder.”</verse>
				<verse number="3">Musa RAB’bin buyruğu uyarınca Paran Çölü’nden adamları gönderdi. Hepsi İsrail halkının önderlerindendi.</verse>
				<verse number="4">Adları şöyleydi: Ruben oymağından Zakkur oğlu Şammua;</verse>
				<verse number="5">Şimon oymağından Hori oğlu Şafat;</verse>
				<verse number="6">Yahuda oymağından Yefunne oğlu Kalev;</verse>
				<verse number="7">İssakar oymağından Yusuf oğlu Yigal;</verse>
				<verse number="8">Efrayim oymağından Nun oğlu Hoşea;</verse>
				<verse number="9">Benyamin oymağından Rafu oğlu Palti;</verse>
				<verse number="10">Zevulun oymağından Sodi oğlu Gaddiel;</verse>
				<verse number="11">Yusuf oymağından –Manaşşe oymağından– Susi oğlu Gaddi;</verse>
				<verse number="12">Dan oymağından Gemalli oğlu Ammiel;</verse>
				<verse number="13">Aşer oymağından Mikael oğlu Setur;</verse>
				<verse number="14">Naftali oymağından Vofsi oğlu Nahbi;</verse>
				<verse number="15">Gad oymağından Maki oğlu Geuel.</verse>
				<verse number="16">Ülkeyi araştırmak üzere Musa’nın gönderdiği adamlar bunlardı. Musa Nun oğlu Hoşea’ya Yeşu adını verdi.</verse>
				<verse number="17">Musa, Kenan ülkesini araştırmak üzere onları gönderirken, “Negev’e, dağlık bölgeye gidin” dedi,</verse>
				<verse number="18">“Nasıl bir ülke olduğunu, orada yaşayan halkın güçlü mü zayıf mı, çok mu az mı olduğunu öğrenin.</verse>
				<verse number="19">Yaşadıkları ülke iyi mi kötü mü, kentleri nasıl, surlu mu değil mi anlayın.</verse>
				<verse number="20">Toprak nasıl? Verimli mi, kıraç mı? Çevre ağaçlık mı, değil mi? Elinizden geleni yapıp orada yetişen meyvelerden getirin.” Mevsim üzümün olgunlaşmaya başladığı zamandı.</verse>
				<verse number="21">Böylece adamlar yola çıkıp ülkeyi Zin Çölü’nden Levo-Hamat’a doğru Rehov’a dek araştırdılar.</verse>
				<verse number="22">Negev’den geçip Anakoğulları’ndan Ahiman, Şeşay ve Talmay’ın yaşadığı Hevron’a vardılar. –Hevron Mısır’daki Soan Kenti’nden yedi yıl önce kurulmuştu.–</verse>
				<verse number="23">Eşkol Vadisi’ne varınca, üzerinde bir salkım üzüm olan bir asma dalı kestiler. Adamlardan ikisi dalı bir sırıkta taşıdılar. Yanlarına nar, incir de aldılar.</verse>
				<verse number="24">İsrailliler’in kestiği üzüm salkımından dolayı oraya Eşkol Vadisi adı verildi.</verse>
				<verse number="25">Kırk gün dolaştıktan sonra adamlar ülkeyi araştırmaktan döndüler.</verse>
				<verse number="26">Paran Çölü’ndeki Kadeş’e, Musa’yla Harun’un ve İsrail topluluğunun yanına geldiler. Onlara ve bütün topluluğa gördüklerini anlatıp ülkenin ürünlerini gösterdiler.</verse>
				<verse number="27">Musa’ya, “Bizi gönderdiğin ülkeye gittik” dediler, “Gerçekten süt ve bal akıyor orada! İşte ülkenin ürünleri!</verse>
				<verse number="28">Ancak orada yaşayan halk güçlü, kentler de surlu ve çok büyük. Orada Anak soyundan gelen insanları bile gördük.</verse>
				<verse number="29">Amalekliler Negev’de; Hititler, Yevuslular ve Amorlular dağlık bölgede; Kenanlılar da denizin yanında ve Şeria Irmağı’nın kıyısında yaşıyor.”</verse>
				<verse number="30">Kalev, Musa’nın önünde halkı susturup, “Oraya gidip ülkeyi ele geçirelim. Kesinlikle buna yetecek gücümüz var” dedi.</verse>
				<verse number="31">Ne var ki, kendisiyle oraya giden adamlar, “Bu halka saldıramayız, onlar bizden daha güçlü” dediler.</verse>
				<verse number="32">Araştırdıkları ülke hakkında İsrailliler arasında kötü haber yayarak, “Boydan boya araştırdığımız ülke, içinde yaşayanları yiyip bitiren bir ülkedir” dediler, “Üstelik orada gördüğümüz herkes uzun boyluydu.</verse>
				<verse number="33">Nefiller’i, Nefiller’in soyundan gelen Anaklılar’ı gördük. Onların yanında kendimizi çekirge gibi hissettik, onlara da öyle göründük.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">O gece bütün topluluk yüksek sesle bağrışıp ağladı.</verse>
				<verse number="2">Bütün İsrail halkı Musa’yla Harun’a karşı söylenmeye başladı. Onlara, “Keşke Mısır’da ya da bu çölde ölseydik!” dediler,</verse>
				<verse number="3">“RAB neden bizi bu ülkeye götürüyor? Kılıçtan geçirilelim diye mi? Karılarımız, çocuklarımız tutsak edilecek. Mısır’a dönmek bizim için daha iyi değil mi?”</verse>
				<verse number="4">Sonra birbirlerine, “Kendimize bir önder seçip Mısır’a dönelim” dediler.</verse>
				<verse number="5">Bunun üzerine Musa’yla Harun İsrail topluluğunun önünde yüzüstü yere kapandılar.</verse>
				<verse number="6">Ülkeyi araştıranlardan Nun oğlu Yeşu’yla Yefunne oğlu Kalev giysilerini yırttılar.</verse>
				<verse number="7">Sonra bütün İsrail topluluğuna şöyle dediler: “İçinden geçip araştırdığımız ülke çok iyi bir ülkedir.</verse>
				<verse number="8">Eğer RAB bizden hoşnut kalırsa, süt ve bal akan o ülkeye bizi götürecek ve orayı bize verecektir.</verse>
				<verse number="9">Ancak RAB’be karşı gelmeyin. Orada yaşayan halktan korkmayın. Onları ekmek yer gibi yiyip bitireceğiz. Koruyucuları onları bırakıp gitti. Ama RAB bizimledir. Onlardan korkmayın!”</verse>
				<verse number="10">Topluluk onları taşa tutmayı düşünürken, ansızın RAB’bin görkemi Buluşma Çadırı’nda bütün İsrail halkına göründü.</verse>
				<verse number="11">RAB Musa’ya şöyle dedi: “Ne zamana dek bu halk bana saygısızlık edecek? Onlara gösterdiğim bunca belirtiye karşın, ne zamana dek bana iman etmeyecekler?</verse>
				<verse number="12">Onları salgın hastalıkla cezalandıracağım, mirastan yoksun bırakacağım. Ama seni onlardan daha büyük, daha güçlü bir ulus kılacağım.”</verse>
				<verse number="13">Musa, “Mısırlılar bunu duyacak” diye karşılık verdi, “Çünkü bu halkı gücünle onların arasından sen çıkardın.</verse>
				<verse number="14">Kenan topraklarında yaşayan halka bunu anlatacaklar. Ya RAB, bu halkın arasında olduğunu, onlarla yüz yüze görüştüğünü, bulutunun onların üzerinde durduğunu, gündüz bulut sütunu, gece ateş sütunu içinde onlara yol gösterdiğini duymuşlar.</verse>
				<verse number="15">Eğer bu halkı bir insanmış gibi yok edersen, senin ününü duymuş olan bu uluslar, ‘RAB ant içerek söz verdiği ülkeye bu halkı götüremediği için onları çölde yok etti’ diyecekler.</verse>
				<verse number="16">Eğer bu halkı bir insanmış gibi yok edersen, senin ününü duymuş olan bu uluslar, ‘RAB ant içerek söz verdiği ülkeye bu halkı götüremediği için onları çölde yok etti’ diyecekler.</verse>
				<verse number="17">“Şimdi gücünü göster, ya Rab. Demiştin ki,</verse>
				<verse number="18">‘RAB tez öfkelenmez, sevgisi engindir, suçu ve isyanı bağışlar. Ancak suçluyu cezasız bırakmaz; babaların işlediği suçun hesabını üçüncü, dördüncü kuşak çocuklarından sorar.’</verse>
				<verse number="19">Mısır’dan çıkışlarından bugüne dek bu halkı nasıl bağışladıysan, büyük sevgin uyarınca onların suçunu bağışla.”</verse>
				<verse number="20">RAB, “Dileğin üzerine onları bağışladım” diye yanıtladı,</verse>
				<verse number="21">“Ne var ki, varlığım ve yeryüzünü dolduran yüceliğim adına ant içerim ki,</verse>
				<verse number="22">yüceliğimi, Mısır’da ve çölde gösterdiğim belirtileri görüp de beni on kez sınayan, sözümü dinlemeyen bu kişilerden hiçbiri</verse>
				<verse number="23">atalarına ant içerek söz verdiğim ülkeyi görmeyecek. Beni küçümseyenlerden hiçbiri orayı görmeyecek.</verse>
				<verse number="24">Ama kulum Kalev’de başka bir ruh var, o bütün yüreğiyle ardımca yürüdü. Araştırmak için gittiği ülkeye onu götüreceğim, onun soyu orayı miras alacak.</verse>
				<verse number="25">Amalekliler’le Kenanlılar ovada yaşıyorlar. Siz yarın geri dönün, Kamış Denizi yolundan çöle gidin.”</verse>
				<verse number="26">RAB Musa’yla Harun’a da, “Bu kötü topluluk ne zamana dek bana söylenecek?” dedi, “Bana söylenen İsrail halkının yakınmalarını duydum.</verse>
				<verse number="27">RAB Musa’yla Harun’a da, “Bu kötü topluluk ne zamana dek bana söylenecek?” dedi, “Bana söylenen İsrail halkının yakınmalarını duydum.</verse>
				<verse number="28">Onlara RAB şöyle diyor de: ‘Varlığım adına ant içerim ki, söylediklerinizin aynısını size yapacağım:</verse>
				<verse number="29">Cesetleriniz bu çöle serilecek. Bana söylenen, yirmi ve daha yukarı yaşta sayılan herkes çölde ölecek.</verse>
				<verse number="30">Sizi yerleştireceğime ant içtiğim ülkeye Yefunne oğlu Kalev’le Nun oğlu Yeşu’dan başkası girmeyecek.</verse>
				<verse number="31">Ama tutsak edilecek dediğiniz çocuklarınızı oraya, sizin reddettiğiniz ülkeye götüreceğim; orayı tanıyacaklar.</verse>
				<verse number="32">Size gelince, cesetleriniz bu çöle serilecek.</verse>
				<verse number="33">Çocuklarınız, hepiniz ölünceye dek kırk yıl çölde çobanlık edecek ve sizin sadakatsizliğiniz yüzünden sıkıntı çekecekler.</verse>
				<verse number="34">Ülkeyi araştırdığınız günler kadar –kırk gün, her gün için bir yıldan kırk yıl– suçunuzun cezasını çekeceksiniz. Sizden yüz çevirdiğimi bileceksiniz!’</verse>
				<verse number="35">Ben RAB söyledim; bana karşı toplanan bu kötü topluluğa bunları gerçekten yapacağım. Bu çölde yıkıma uğrayacak, burada ölecekler.”</verse>
				<verse number="36">Musa’nın ülkeyi araştırmak üzere gönderdiği adamlar geri dönüp ülke hakkında kötü haber yayarak bütün topluluğun RAB’be söylenmesine neden oldular.</verse>
				<verse number="37">Ülke hakkında kötü haber yayan bu adamlar RAB’bin önünde ölümcül hastalıktan öldüler.</verse>
				<verse number="38">Ülkeyi araştırmak üzere gidenlerden yalnız Nun oğlu Yeşu’yla Yefunne oğlu Kalev sağ kaldı.</verse>
				<verse number="39">Musa bu sözleri İsrail halkına bildirince, halk yasa büründü.</verse>
				<verse number="40">Sabah erkenden kalkıp dağın tepesine çıktılar. “Günah işledik” dediler, “Ama RAB’bin söz verdiği yere çıkmaya hazırız.”</verse>
				<verse number="41">Bunun üzerine Musa, “Neden RAB’bin buyruğuna karşı geliyorsunuz?” dedi, “Bunu başaramazsınız.</verse>
				<verse number="42">Savaşa gitmeyin, çünkü RAB sizinle olmayacak. Düşmanlarınızın önünde yenilgiye uğrayacaksınız.</verse>
				<verse number="43">Amalekliler’le Kenanlılar sizinle orada karşılaşacak ve sizi kılıçtan geçirecekler. Çünkü RAB’bin ardınca gitmekten vazgeçtiniz. RAB de sizinle olmayacak.”</verse>
				<verse number="44">Öyleyken, kendilerine güvenerek dağlık bölgenin tepesine çıktılar. RAB’bin Antlaşma Sandığı da Musa da ordugahta kaldı.</verse>
				<verse number="45">Dağlık bölgede yaşayan Amalekliler’le Kenanlılar üzerlerine saldırdılar, Horma Kenti’ne dek onları kovalayıp bozguna uğrattılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına de ki, ‘Yerleşmek için size vereceğim ülkeye girince,</verse>
				<verse number="3">RAB’bi hoşnut eden bir koku yapmak için yakmalık sunu, özel adak kurbanı, gönülden verilen sunu ya da bayram sunusu gibi yakılan sunu olarak RAB’be sığır ya da davar sunacaksınız.</verse>
				<verse number="4">Sunu sunan kişi RAB’be tahıl sunusu olarak dörtte bir hin zeytinyağıyla yoğrulmuş onda bir efa ince un sunacak.</verse>
				<verse number="5">Yakmalık sunu ya da kurban için, her kuzuya dökmelik sunu olarak dörtte bir hin şarap hazırla.</verse>
				<verse number="6">“ ‘Koç sunarken tahıl sunusu olarak üçte bir hin zeytinyağıyla yoğrulmuş onda iki efa ince un hazırla.</verse>
				<verse number="7">Dökmelik sunu olarak da üçte bir hin şarap sun. Bunları RAB’bi hoşnut eden koku olarak sunacaksın.</verse>
				<verse number="8">RAB’be yakmalık sunu, özel adak kurbanı ya da esenlik sunusu olarak bir boğa sunduğunda,</verse>
				<verse number="9">boğayla birlikte tahıl sunusu olarak yarım hin zeytinyağıyla yoğrulmuş onda üç efa ince un sun.</verse>
				<verse number="10">Ayrıca dökmelik sunu olarak yarım hin şarap sun. Yakılan bu sunu RAB’bi hoşnut eden bir koku olacak.</verse>
				<verse number="11">Sığır, koç, davar –kuzu ya da keçi– böyle hazırlanacak.</verse>
				<verse number="12">Kaç hayvan sunacaksan her biri için aynı şeyleri yapacaksın.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Her İsrail yerlisi RAB’bi hoşnut eden koku olarak yakılan bir sunu sunarken bunları aynen yapmalıdır.</verse>
				<verse number="14">Kuşaklar boyunca aranızda yaşayan bir yabancı ya da yerli olmayan bir konuk, RAB’bi hoşnut eden koku olarak yakılan bir sunu sunarken, sizin uyguladığınız kuralları uygulamalıdır.</verse>
				<verse number="15">Sizin ve aranızda yaşayan yabancılar için topluluk aynı kuralları uygulamalıdır. Kuşaklar boyunca kalıcı bir kural olacak bu. RAB’bin önünde siz nasılsanız, aranızda yaşayan yabancı da aynı olacak.</verse>
				<verse number="16">Size de aranızda yaşayan yabancıya da aynı yasalar ve kurallar uygulanacak.’ ”</verse>
				<verse number="17">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="18">“İsrail halkına de ki, ‘Sizi götüreceğim ülkeye girip</verse>
				<verse number="19">o ülkenin ekmeğinden yediğinizde, bir kısmını bana sunacaksınız.</verse>
				<verse number="20">İlk tahılınızdan sunu olarak bir pide sunacaksınız; bunu harmanınızdan bir sunu olarak sunacaksınız.</verse>
				<verse number="21">İlk tahılınızdan yapılmış bu sunuyu kuşaklar boyunca RAB’be sunacaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="22">“ ‘Eğer bilmeden günah işlediyseniz, RAB’bin Musa’ya verdiği buyruklardan herhangi birini –RAB’bin buyruk verdiği günden başlayarak Musa aracılığıyla size ve gelecek kuşaklara buyurduğu herhangi bir şeyi– yerine getirmediyseniz</verse>
				<verse number="23">“ ‘Eğer bilmeden günah işlediyseniz, RAB’bin Musa’ya verdiği buyruklardan herhangi birini –RAB’bin buyruk verdiği günden başlayarak Musa aracılığıyla size ve gelecek kuşaklara buyurduğu herhangi bir şeyi– yerine getirmediyseniz</verse>
				<verse number="24">ve bu günah bilmeden işlendiyse, bütün topluluk RAB’bi hoşnut eden koku sunmak için yakmalık sunu olarak istenilen tahıl ve dökmelik sunuyla birlikte bir boğa, günah sunusu olarak da bir teke sunacaktır.</verse>
				<verse number="25">Kâhin bütün İsrail topluluğunun günahını bağışlatacak, halk bağışlanacak. Çünkü bilmeyerek günah işlediler. İşledikleri günah yüzünden RAB için yakılan sunu olarak sunularını ve günah sunularını sundular.</verse>
				<verse number="26">Bütün İsrail topluluğu da aranızda yaşayan yabancılar da bağışlanacaktır. Çünkü halk bilmeyerek bu günahı işledi.</verse>
				<verse number="27">“ ‘Eğer biri bilmeden günah işlerse, günah sunusu olarak bir yaşında bir dişi keçi getirmeli.</verse>
				<verse number="28">Kâhin RAB’bin önünde, bilmeden günah işleyen kişinin günahını bağışlatacak. Bağışlatma yapılınca kişi bağışlanacak.</verse>
				<verse number="29">Bilmeden günah işleyen İsrail yerlisi için de aranızda yaşayan yabancı için de aynı yasayı uygulayacaksınız.</verse>
				<verse number="30">“ ‘Yerli ya da yabancı biri bilerek günah işlerse, RAB’be saygısızlık etmiştir. Bu kişi halkının arasından atılmalı.</verse>
				<verse number="31">RAB’bin sözünü küçümsemiş, buyruklarına karşı gelmiştir. Bu nedenle o kişi halkının arasından kesinlikle atılacak, suçunun cezasını çekecektir.’ ”</verse>
				<verse number="32">İsrailliler çöldeyken, Şabat Günü odun toplayan birini buldular.</verse>
				<verse number="33">Odun toplarken adamı bulanlar onu Musa’yla Harun’un ve bütün topluluğun önüne getirdiler.</verse>
				<verse number="34">Adama ne yapılacağı belirlenmediğinden onu gözaltında tuttular.</verse>
				<verse number="35">Derken RAB Musa’ya, “O adam öldürülmeli. Bütün topluluk ordugahın dışında onu taşa tutsun” dedi.</verse>
				<verse number="36">Böylece topluluk adamı ordugahın dışına çıkardı. RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi, onu taşlayarak öldürdüler.</verse>
				<verse number="37">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="38">“İsrail halkına de ki, ‘Kuşaklar boyunca giysinizin dört yanına püskül dikeceksiniz. Her püskülün üzerine lacivert bir kordon koyacaksınız.</verse>
				<verse number="39">Öyle ki, püskülleri gördükçe RAB’bin buyruklarını anımsayasınız. Böylelikle RAB’bin buyruklarına uyacak, yüreğinizin, gözünüzün istekleri ardınca gitmeyecek, hainlik etmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="40">Ta ki, bütün buyruklarımı anımsayıp tutasınız ve Tanrınız için kutsal olasınız.</verse>
				<verse number="41">Tanrınız olmak için sizi Mısır’dan çıkaran Tanrınız RAB benim. Tanrınız RAB benim.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Levi oğlu Kehat oğlu Yishar oğlu Korah, Ruben soyundan Eliavoğulları’ndan Datan, Aviram ve Pelet oğlu On toplulukça seçilen, tanınmış iki yüz elli İsrailli önderle birlikte Musa’ya başkaldırdı.</verse>
				<verse number="2">Levi oğlu Kehat oğlu Yishar oğlu Korah, Ruben soyundan Eliavoğulları’ndan Datan, Aviram ve Pelet oğlu On toplulukça seçilen, tanınmış iki yüz elli İsrailli önderle birlikte Musa’ya başkaldırdı.</verse>
				<verse number="3">Hep birlikte Musa’yla Harun’un yanına varıp, “Çok ileri gittiniz!” dediler, “Bütün topluluk, topluluğun her bireyi kutsaldır ve RAB onların arasındadır. Öyleyse neden kendinizi RAB’bin topluluğundan üstün görüyorsunuz?”</verse>
				<verse number="4">Bunu duyan Musa yüzüstü yere kapandı.</verse>
				<verse number="5">Sonra Korah’la yandaşlarına şöyle dedi: “Sabah RAB kimin kendisine ait olduğunu, kimin kutsal olduğunu açıklayacak ve o kişiyi huzuruna çağıracak. RAB seçeceği kişiyi huzuruna çağıracak.</verse>
				<verse number="6">Ey Korah ve yandaşları, kendinize buhurdanlar alın.</verse>
				<verse number="7">Yarın RAB’bin huzurunda buhurdanlarınızın içine ateş, ateşin üstüne de buhur koyun. RAB’bin seçeceği kişi, kutsal olan kişidir. Ey Levililer, çok ileri gittiniz!”</verse>
				<verse number="8">Musa Korah’la konuşmasını şöyle sürdürdü: “Ey Levililer, beni dinleyin!</verse>
				<verse number="9">İsrail’in Tanrısı sizi kendi huzuruna çıkarmak için ayırdı. RAB’bin Konutu’nun hizmetini yapmanız, topluluğun önünde durmanız, onlara hizmet etmeniz için sizi İsrail topluluğunun arasından seçti. Sizi ve bütün Levili kardeşlerinizi huzuruna çıkardı. Bu yetmiyormuş gibi kâhinliği de mi istiyorsunuz?</verse>
				<verse number="10">İsrail’in Tanrısı sizi kendi huzuruna çıkarmak için ayırdı. RAB’bin Konutu’nun hizmetini yapmanız, topluluğun önünde durmanız, onlara hizmet etmeniz için sizi İsrail topluluğunun arasından seçti. Sizi ve bütün Levili kardeşlerinizi huzuruna çıkardı. Bu yetmiyormuş gibi kâhinliği de mi istiyorsunuz?</verse>
				<verse number="11">Ey Korah, senin ve yandaşlarının böyle toplanması RAB’be karşı gelmektir. Harun kim ki, ona dil uzatıyorsunuz?”</verse>
				<verse number="12">Sonra Musa Eliavoğulları Datan’la Aviram’ı çağırttı. Ama onlar, “Gelmeyeceğiz” dediler,</verse>
				<verse number="13">“Bizi çölde öldürtmek için süt ve bal akan ülkeden çıkardın. Bu yetmiyormuş gibi başımıza geçmek istiyorsun.</verse>
				<verse number="14">Bizi süt ve bal akan ülkeye götürmediğin gibi mülk olarak bize tarlalar, bağlar da vermedin. Bu adamları kör mü sanıyorsun? Hayır, gelmeyeceğiz.”</verse>
				<verse number="15">Çok öfkelenen Musa RAB’be, “Onların sunularını önemseme. Onlardan bir eşek bile almadım, üstelik hiçbirine de haksızlık etmedim” dedi.</verse>
				<verse number="16">Sonra Korah’a, “Yarın sen ve bütün yandaşların –sen de, onlar da– RAB’bin önünde bulunmak için gelin” dedi, “Harun da gelsin.</verse>
				<verse number="17">Herkes kendi buhurdanını alıp içine buhur koysun. İki yüz elli kişi birer buhurdan alıp RAB’bin önüne getirsin. Harun’la sen de buhurdanlarınızı getirin.”</verse>
				<verse number="18">Böylece herkes buhurdanını alıp içine ateş, ateşin üstüne de buhur koydu. Sonra Musa ve Harun’la birlikte Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde durdular.</verse>
				<verse number="19">Korah bütün topluluğu Musa’yla Harun’un karşısında Buluşma Çadırı’nın giriş bölümünde toplayınca, RAB’bin görkemi bütün topluluğa göründü.</verse>
				<verse number="20">RAB, Musa’yla Harun’a, “Bu topluluğun arasından ayrılın da onları bir anda yok edeyim” dedi.</verse>
				<verse number="21">RAB, Musa’yla Harun’a, “Bu topluluğun arasından ayrılın da onları bir anda yok edeyim” dedi.</verse>
				<verse number="22">Musa’yla Harun yüzüstü yere kapanarak, “Ey Tanrı, bütün insan ruhlarının Tanrısı!” dediler, “Bir kişi günah işledi diye bütün topluluğa mı öfkeleneceksin?”</verse>
				<verse number="23">RAB Musa’ya, “Topluluğa söyle, Korah’ın, Datan’ın, Aviram’ın çadırlarından uzaklaşsınlar” dedi.</verse>
				<verse number="24">RAB Musa’ya, “Topluluğa söyle, Korah’ın, Datan’ın, Aviram’ın çadırlarından uzaklaşsınlar” dedi.</verse>
				<verse number="25">Musa Datan’la Aviram’a gitti. İsrail’in ileri gelenleri onu izledi.</verse>
				<verse number="26">Topluluğu uyararak, “Bu kötü adamların çadırlarından uzak durun!” dedi, “Onların hiçbir şeyine dokunmayın. Yoksa onların günahları yüzünden canınızdan olursunuz.”</verse>
				<verse number="27">Bunun üzerine topluluk Korah, Datan ve Aviram’ın çadırlarından uzaklaştı. Datan’la Aviram çıkıp karıları, küçük büyük çocuklarıyla birlikte çadırlarının önünde durdular.</verse>
				<verse number="28">Musa şöyle dedi: “Bütün bunları yapmam için RAB’bin beni gönderdiğini, kendiliğimden bir şey yapmadığımı şuradan anlayacaksınız:</verse>
				<verse number="29">Eğer bu adamlar herkes gibi doğal bir ölümle ölür, herkesin başına gelen bir olayla karşılaşırlarsa, bilin ki beni RAB göndermemiştir.</verse>
				<verse number="30">Ama RAB yepyeni bir olay yaratırsa, yer yarılıp onları ve onlara ait olan her şeyi yutarsa, ölüler diyarına diri diri inerlerse, bu adamların RAB’be saygısızlık ettiklerini anlayacaksınız.”</verse>
				<verse number="31">Musa konuşmasını bitirir bitirmez Korah, Datan ve Aviram’ın altındaki yer yarıldı.</verse>
				<verse number="32">Yer yarıldı, onları, ailelerini, Korah’ın adamlarıyla mallarını yuttu.</verse>
				<verse number="33">Sahip oldukları her şeyle birlikte diri diri ölüler diyarına indiler. Yer onların üzerine kapandı. Topluluğun arasından yok oldular.</verse>
				<verse number="34">Çığlıklarını duyan çevredeki İsrailliler, “Yer bizi de yutmasın!” diyerek kaçıştılar.</verse>
				<verse number="35">RAB’bin gönderdiği ateş buhur sunan iki yüz elli adamı yakıp yok etti.</verse>
				<verse number="36">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="37">“Kâhin Harun oğlu Elazar’a buhurdanları ateşin içinden çıkarmasını, ateş korlarını az öteye dağıtmasını söyle. Çünkü buhurdanlar kutsaldır.</verse>
				<verse number="38">İşledikleri günahtan ötürü öldürülen bu adamların buhurdanlarını levha haline getirip sunağı bunlarla kapla. Buhurdanlar RAB’be sunuldukları için kutsaldır. Bunlar İsrailliler için bir uyarı olsun.”</verse>
				<verse number="39">Böylece Kâhin Elazar, yanarak ölen adamların getirdiği tunç buhurdanları RAB’bin Musa aracılığıyla kendisine söylediği gibi alıp döverek sunağı kaplamak için levha haline getirdi. Bu, İsrailliler’e Harun’un soyundan gelenlerden başka hiç kimsenin RAB’bin önüne çıkıp buhur yakmaması gerektiğini anımsatacaktı. Yoksa o kişi Korah’la yandaşları gibi yok olacaktı.</verse>
				<verse number="40">Böylece Kâhin Elazar, yanarak ölen adamların getirdiği tunç buhurdanları RAB’bin Musa aracılığıyla kendisine söylediği gibi alıp döverek sunağı kaplamak için levha haline getirdi. Bu, İsrailliler’e Harun’un soyundan gelenlerden başka hiç kimsenin RAB’bin önüne çıkıp buhur yakmaması gerektiğini anımsatacaktı. Yoksa o kişi Korah’la yandaşları gibi yok olacaktı.</verse>
				<verse number="41">Ertesi gün bütün İsrail topluluğu Musa’yla Harun’a söylenmeye başladı. “RAB’bin halkını siz öldürdünüz” diyorlardı.</verse>
				<verse number="42">Topluluk Musa’yla Harun’a karşı toplanıp Buluşma Çadırı’na doğru yönelince, çadırı ansızın bulut kapladı ve RAB’bin görkemi göründü.</verse>
				<verse number="43">Musa’yla Harun Buluşma Çadırı’nın önüne geldiler.</verse>
				<verse number="44">RAB Musa’ya, “Bu topluluğun arasından ayrılın da onları birden yok edeyim” dedi. Musa’yla Harun yüzüstü yere kapandılar.</verse>
				<verse number="45">RAB Musa’ya, “Bu topluluğun arasından ayrılın da onları birden yok edeyim” dedi. Musa’yla Harun yüzüstü yere kapandılar.</verse>
				<verse number="46">Sonra Musa Harun’a, “Buhurdanını alıp içine sunaktan ateş koy, üstüne de buhur koy” dedi, “Günahlarını bağışlatmak için hemen topluluğa git. Çünkü RAB öfkesini yağdırdı. Öldürücü hastalık başladı.”</verse>
				<verse number="47">Harun Musa’nın dediğini yaparak buhurdanını alıp topluluğun ortasına koştu. Halkın arasında öldürücü hastalık başlamıştı. Harun buhur sunarak topluluğun günahını bağışlattı.</verse>
				<verse number="48">O ölülerle dirilerin arasında durunca, öldürücü hastalık da dindi.</verse>
				<verse number="49">Korah olayında ölenler dışında, öldürücü hastalıktan ölenlerin sayısı 14 700 kişiydi.</verse>
				<verse number="50">Öldürücü hastalık dindiğinden, Harun Musa’nın yanına, Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne döndü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail halkına her oymak önderi için bir tane olmak üzere on iki değnek getirmesini söyle. Her önderin adını kendi değneğinin üzerine yaz.</verse>
				<verse number="3">Levi oymağının değneği üzerine Harun’un adını yazacaksın. Her oymak önderi için bir değnek olacak.</verse>
				<verse number="4">Değnekleri Buluşma Çadırı’nda sizinle buluştuğum Levha Sandığı’nın önüne koy.</verse>
				<verse number="5">Seçeceğim kişinin değneği filiz verecek. İsrail halkının sizden sürekli yakınmasına son vereceğim.”</verse>
				<verse number="6">Musa İsrail halkıyla konuştu. Halkın önderleri, her oymak önderi için bir tane olmak üzere on iki değnek getirdiler. Harun’un değneği de aralarındaydı.</verse>
				<verse number="7">Musa değnekleri Levha Sandığı’nın bulunduğu çadırda RAB’bin önüne koydu.</verse>
				<verse number="8">Ertesi gün Musa Levha Sandığı’nın bulunduğu çadıra girdi. Baktı, Levi oymağını temsil eden Harun’un değneği filiz vermiş, tomurcuklanıp çiçek açmış, badem yetiştirmiş.</verse>
				<verse number="9">Musa bütün değnekleri RAB’bin önünden çıkarıp İsrail halkına gösterdi. Halk değneklere baktı, her biri kendi değneğini aldı.</verse>
				<verse number="10">RAB Musa’ya, “Başkaldıranlara bir uyarı olsun diye Harun’un değneğini saklanmak üzere Levha Sandığı’nın önüne koy” dedi, “Onların benden yakınmalarına son vereceksin; öyle ki, ölmesinler.”</verse>
				<verse number="11">Musa RAB’bin buyruğu uyarınca davrandı.</verse>
				<verse number="12">İsrailliler Musa’ya, “Yok olacağız! Öleceğiz! Hepimiz yok olacağız!” dediler,</verse>
				<verse number="13">“RAB’bin Konutu’na her yaklaşan ölüyor. Hepimiz mi yok olacağız?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">RAB Harun’a, “Sen, oğulların ve ailen kutsal yere ilişkin suçtan sorumlu tutulacaksınız” dedi, “Kâhinlik görevinizle ilgili suçtan da sen ve oğulların sorumlu tutulacaksınız.</verse>
				<verse number="2">Sen ve oğulların Levha Sandığı’nın bulunduğu çadırın önünde hizmet ederken, atanız Levi’nin oymağından kardeşlerinizin de size katılıp yardım etmelerini sağlayın.</verse>
				<verse number="3">Senin sorumluluğun altında çadırda hizmet etsinler. Ancak, siz de onlar da ölmeyesiniz diye kutsal yerin eşyalarına ya da sunağa yaklaşmasınlar.</verse>
				<verse number="4">Seninle çalışacak ve Buluşma Çadırı’yla ilgili bütün hizmetlerden sorumlu olacaklar. Levililer dışında hiç kimse bulunduğunuz yere yaklaşmayacak.</verse>
				<verse number="5">“Bundan sonra İsrail halkına öfkelenmemem için kutsal yerin ve sunağın hizmetinden sizler sorumlu olacaksınız.</verse>
				<verse number="6">Ben İsrailliler arasından Levili kardeşlerinizi size bir armağan olarak seçtim. Buluşma Çadırı’yla ilgili hizmeti yapmaları için onlar bana adanmıştır.</verse>
				<verse number="7">Ama sunaktaki ve perdenin ötesindeki kâhinlik görevini sen ve oğulların üstleneceksiniz. Kâhinlik görevini size armağan olarak veriyorum. Sizden başka kutsal yere kim yaklaşırsa öldürülecektir.”</verse>
				<verse number="8">RAB Harun’la konuşmasını şöyle sürdürdü: “Bana sunulan kutsal sunuların bağış kısımlarını sana veriyorum. Bunları sonsuza dek pay olarak sana ve oğullarına veriyorum.</verse>
				<verse number="9">Sunakta tümüyle yakılmayan, bana sunulan en kutsal sunulardan şunlar senin olacak: Tahıl, suç ve günah sunuları. En kutsal sunular senin ve oğullarının olacak.</verse>
				<verse number="10">Bunları en kutsal sunu olarak yiyeceksin. Her erkek onlardan yiyebilir. Onları kutsal sayacaksın.</verse>
				<verse number="11">“Ayrıca şunlar da senin olacak: İsrailliler’in sunduğu sallamalık sunuların bağış kısımlarını sonsuza dek pay olarak sana, oğullarına ve kızlarına veriyorum. Ailende dinsel açıdan temiz olan herkes onları yiyebilir.</verse>
				<verse number="12">“RAB’be verdikleri ilk ürünleri –zeytinyağının, yeni şarabın, tahılın en iyisini– sana veriyorum.</verse>
				<verse number="13">Ülkede yetişen ilk ürünlerden RAB’be getirdiklerinin tümü senin olacak. Ailende dinsel açıdan temiz olan herkes onları yiyebilir.</verse>
				<verse number="14">“İsrail’de RAB’be koşulsuz adanan her şey senin olacak.</verse>
				<verse number="15">İnsan olsun hayvan olsun RAB’be adanan her rahmin ilk ürünü senin olacak. Ancak ilk doğan her çocuk ve kirli sayılan hayvanların her ilk doğanı için kesinlikle bedel alacaksın.</verse>
				<verse number="16">İlk doğanlar bir aylıkken, kendi biçeceğin değer uyarınca, yirmi geradan oluşan kutsal yerin şekeline göre beş şekel gümüş bedel alacaksın.</verse>
				<verse number="17">“Ancak sığırın, koyunun ya da keçinin ilk doğanı için bedel almayacaksın. Onlar benim için ayrılmıştır. Kanlarını sunağın üzerine dökeceksin, yağlarını RAB’bi hoşnut eden koku olsun diye yakılan bir sunu olarak yakacaksın.</verse>
				<verse number="18">Sallamalık sununun göğsü ve sağ budu senin olduğu gibi eti de senin olacak.</verse>
				<verse number="19">İsrailliler’in bana sundukları kutsal sunuların bağış kısımlarını sonsuza dek pay olarak sana, oğullarına ve kızlarına veriyorum. Senin ve soyun için bu RAB’bin önünde sonsuza dek sürecek bozulmaz bir antlaşmadır.”</verse>
				<verse number="20">RAB Harun’la konuşmasını şöyle sürdürdü: “Onların ülkesinde mirasın olmayacak, aralarında hiçbir payın olmayacak. İsrailliler arasında payın ve mirasın benim.</verse>
				<verse number="21">“Buluşma Çadırı’yla ilgili yaptıkları hizmete karşılık, İsrail’de toplanan bütün ondalıkları pay olarak Levililer’e veriyorum.</verse>
				<verse number="22">Bundan böyle öbür İsrailliler Buluşma Çadırı’na yaklaşmamalı. Yoksa günahlarının bedelini canlarıyla öderler.</verse>
				<verse number="23">Buluşma Çadırı’yla ilgili hizmeti Levililer yapacak, çadıra karşı işlenen suçtan onlar sorumlu olacak. Gelecek kuşaklarınız boyunca kalıcı bir kural olacak bu. İsrailliler arasında onların payı olmayacak.</verse>
				<verse number="24">Bunun yerine İsrailliler’in RAB’be armağan olarak verdiği ondalığı miras olarak Levililer’e veriyorum. Bu yüzden Levililer için, ‘İsrailliler arasında onların mirası olmayacak’ dedim.”</verse>
				<verse number="25">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="26">“Levililer’e de ki, ‘Pay olarak size verdiğim ondalıkları İsrailliler’den alınca, aldığınız ondalığın ondalığını RAB’be armağan olarak sunacaksınız.</verse>
				<verse number="27">Armağanınız harmandan tahıl ya da üzüm sıkma çukurundan bir armağan sayılacaktır.</verse>
				<verse number="28">Böylelikle siz de İsrailliler’den aldığınız bütün ondalıklardan RAB’be armağan sunacaksınız. Bu ondalıklardan RAB’bin armağanını Kâhin Harun’a vereceksiniz.</verse>
				<verse number="29">Aldığınız bütün armağanlardan RAB için bir armağan ayıracaksınız; hepsinin en iyisini, en kutsalını ayıracaksınız.’</verse>
				<verse number="30">“Levililer’e şöyle de: ‘En iyisini sunduğunuzda, geri kalanı harman ya da asma ürünü olarak size sayılacaktır.</verse>
				<verse number="31">Siz ve aileniz her yerde ondan yiyebilirsiniz. Buluşma Çadırı’nda yaptığınız hizmete karşılık size verilen ücrettir bu.</verse>
				<verse number="32">En iyisini sunarsanız, bu konuda günah işlememiş olursunuz. Ölmemek için İsrailliler’in sunduğu kutsal sunuları kirletmeyeceksiniz.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">RAB Musa’yla Harun’a şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“RAB’bin buyurduğu yasanın kuralı şudur: İsrailliler’e size kusursuz, özürsüz, boyunduruk takmamış kızıl bir inek getirmelerini söyleyin.</verse>
				<verse number="3">İnek Kâhin Elazar’a verilsin; ordugahın dışına çıkarılıp onun önünde kesilecek.</verse>
				<verse number="4">Kâhin Elazar parmağıyla kanından alıp yedi kez Buluşma Çadırı’nın önüne doğru serpecek.</verse>
				<verse number="5">Sonra Elazar’ın gözü önünde inek, derisi, eti, kanı ve gübresiyle birlikte yakılacak.</verse>
				<verse number="6">Kâhin biraz sedir ağacı, mercanköşkotu ve kırmızı iplik alıp yanmakta olan ineğin üzerine atacak.</verse>
				<verse number="7">Sonra giysilerini yıkayacak, yıkanacak. Ancak o zaman ordugaha girebilir. Ama akşama dek kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="8">İneği yakan kişi de giysilerini yıkayacak, yıkanacak. O da akşama dek kirli sayılacak.</verse>
				<verse number="9">“Temiz sayılan bir kişi ineğin külünü toplayıp ordugahın dışında temiz sayılan bir yere koyacak. İsrail topluluğu temizlenme suyu için bu külü saklayacak; bu, günahtan arınmak içindir.</verse>
				<verse number="10">İneğin külünü toplayan adam giysilerini yıkayacak, akşama dek kirli sayılacak. Bu kural hem İsrailliler, hem de aralarında yaşayan yabancılar için kalıcı olacaktır.</verse>
				<verse number="11">“Herhangi bir insan ölüsüne dokunan kişi yedi gün kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="12">Üçüncü ve yedinci gün temizlenme suyuyla kendini arındıracak, böylece paklanmış olacak. Üçüncü ve yedinci gün kendini arındırmazsa, paklanmış sayılmayacak.</verse>
				<verse number="13">Herhangi bir insan ölüsüne dokunup da kendini arındırmayan kişi RAB’bin Konutu’nu kirletmiş olur. O kişi İsrail’den atılmalı. Temizlenme suyu üzerine dökülmediği için kirli sayılır, kirliliği üzerinde kalır.</verse>
				<verse number="14">“Çadırda biri öldüğü zaman uygulanacak kural şudur: Çadıra giren ve çadırda bulunan herkes yedi gün kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="15">Kapağı iple bağlanmamış, ağzı açık her kap kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="16">“Kırda kılıçla öldürülmüş ya da doğal ölümle ölmüş birine, insan kemiğine ya da mezara her dokunan yedi gün kirli sayılacaktır.</verse>
				<verse number="17">“Kirli sayılan kişi için bir kabın içine yakılan günah sunusunun külünden koyun, üstüne duru su dökeceksiniz.</verse>
				<verse number="18">Temiz sayılan bir adam mercanköşkotunu alıp suya batıracak. Sonra çadırın, bütün eşyaların ve orada bulunanların üzerine serpecek. Kemiğe, öldürülmüş ya da doğal ölümle ölmüş kişiye ya da mezara dokunanın üzerine de suyu serpecek.</verse>
				<verse number="19">Temiz sayılan adam, üçüncü ve yedinci gün kirli sayılanın üzerine suyu serpecek. Yedinci gün onu arındıracak. Arınan kişi giysilerini yıkayacak, yıkanacak ve akşam temiz sayılacak.</verse>
				<verse number="20">Ancak, kirli sayılan biri kendini arındırmazsa topluluğun arasından atılmalı. Çünkü RAB’bin Tapınağı’nı kirletmiştir. Temizlenme suyu üzerine dökülmediği için kirli sayılır.</verse>
				<verse number="21">Onlar için bu kural kalıcı olacaktır. Temizlenme suyunu serpen kişi de giysisini yıkamalı. Temizlenme suyuna dokunan kişi akşama dek kirli sayılacak.</verse>
				<verse number="22">Kirli sayılan birinin dokunduğu nesne kirli sayılır; o nesneye dokunan da akşama dek kirli sayılır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">İsrail topluluğu birinci ay Zin Çölü’ne vardı, halk Kadeş’te konakladı. Miryam orada öldü ve gömüldü.</verse>
				<verse number="2">Ancak topluluk için içecek su yoktu. Halk Musa’yla Harun’a karşı toplandı.</verse>
				<verse number="3">Musa’ya, “Keşke kardeşlerimiz RAB’bin önünde öldüğünde biz de ölseydik!” diye çıkıştılar,</verse>
				<verse number="4">“RAB’bin topluluğunu neden bu çöle getirdiniz? Biz de hayvanlarımız da ölelim diye mi?</verse>
				<verse number="5">Neden bizi bu korkunç yere getirmek için Mısır’dan çıkardınız? Ne tahıl, ne incir, ne üzüm ne de nar var. Üstelik içecek su da yok!”</verse>
				<verse number="6">Musa’yla Harun topluluktan ayrılıp Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne gittiler, yüzüstü yere kapandılar. RAB’bin görkemi onlara göründü.</verse>
				<verse number="7">RAB Musa’ya, “Değneği al” dedi, “Sen ve ağabeyin Harun topluluğu toplayın. Halkın gözü önünde su fışkırması için kayaya buyruk verin. Onlar da hayvanları da içsin diye kayadan onlara su çıkaracaksınız.”</verse>
				<verse number="8">RAB Musa’ya, “Değneği al” dedi, “Sen ve ağabeyin Harun topluluğu toplayın. Halkın gözü önünde su fışkırması için kayaya buyruk verin. Onlar da hayvanları da içsin diye kayadan onlara su çıkaracaksınız.”</verse>
				<verse number="9">Musa kendisine verilen buyruk uyarınca değneği RAB’bin önünden aldı.</verse>
				<verse number="10">Musa’yla Harun topluluğu kayanın önüne topladılar. Musa, “Ey siz, başkaldıranlar, beni dinleyin!” dedi, “Bu kayadan size su çıkaralım mı?”</verse>
				<verse number="11">Sonra kolunu kaldırıp değneğiyle kayaya iki kez vurdu. Kayadan bol su fışkırdı, topluluk da hayvanları da içti.</verse>
				<verse number="12">RAB Musa’yla Harun’a, “Madem İsrailliler’in gözü önünde benim kutsallığımı sayarak bana güvenmediniz” dedi, “Bu topluluğu kendilerine vereceğim ülkeye de götürmeyeceksiniz.”</verse>
				<verse number="13">Bu sulara Meriva suları denildi. Çünkü İsrail halkı orada RAB’be çıkışmış, RAB de aralarında kutsallığını göstermişti.</verse>
				<verse number="14">Musa Kadeş’ten Edom Kralı’na ulaklarla şu haberi gönderdi: “Kardeşin İsrail şöyle diyor: ‘Başımıza gelen güçlükleri biliyorsun.</verse>
				<verse number="15">Atalarımız Mısır’a gitmişler. Orada uzun yıllar yaşadık. Mısırlılar atalarımıza da bize de kötü davrandılar.</verse>
				<verse number="16">Ama biz RAB’be yakarınca, yakarışımızı işitti. Bir melek gönderip bizi Mısır’dan çıkardı. “ ‘Şimdi senin sınırına yakın bir kent olan Kadeş’teyiz.</verse>
				<verse number="17">İzin ver, ülkenden geçelim. Tarlalardan, bağlardan geçmeyeceğiz, hiçbir kuyudan da su içmeyeceğiz. Sınırından geçinceye dek, sağa sola sapmadan Kral yolundan yolumuza devam edeceğiz.’ ”</verse>
				<verse number="18">Ama Edom Kralı, “Ülkemden geçmeyeceksiniz!” diye yanıtladı, “Geçmeye kalkışırsanız kılıçla karşınıza çıkarım.”</verse>
				<verse number="19">İsrailliler, “Yol boyunca geçip gideceğiz” dediler, “Eğer biz ya da hayvanlarımız suyundan içersek karşılığını öderiz. Yürüyüp geçmek için senden izin istiyoruz, hepsi bu.”</verse>
				<verse number="20">Edom Kralı yine, “Geçmeyeceksiniz!” yanıtını verdi. Edomlular İsrailliler’e saldırmak üzere kalabalık ve güçlü bir orduyla yola çıktılar.</verse>
				<verse number="21">Edom Kralı ülkesinden geçmelerine izin vermeyince, İsrailliler dönüp ondan uzaklaştılar.</verse>
				<verse number="22">İsrail topluluğu Kadeş’ten ayrılıp Hor Dağı’na geldi.</verse>
				<verse number="23">RAB, Edom sınırındaki Hor Dağı’nda Musa’yla Harun’a şöyle dedi:</verse>
				<verse number="24">“Harun ölüp atalarına kavuşacak. İsrail halkına vereceğim ülkeye girmeyecek. Çünkü ikiniz Meriva sularında verdiğim buyruğa karşı geldiniz.</verse>
				<verse number="25">Harun’la oğlu Elazar’ı Hor Dağı’na çıkar.</verse>
				<verse number="26">Harun’un kâhinlik giysilerini üzerinden çıkarıp oğlu Elazar’a giydir. Harun orada ölüp atalarına kavuşacak.”</verse>
				<verse number="27">Musa RAB’bin buyurduğu gibi yaptı. Bütün topluluğun gözü önünde Hor Dağı’na çıktılar.</verse>
				<verse number="28">Musa Harun’un kâhinlik giysilerini üzerinden çıkarıp oğlu Elazar’a giydirdi. Harun orada, dağın tepesinde öldü. Sonra Musa’yla Elazar dağdan indiler.</verse>
				<verse number="29">Harun’un öldüğünü öğrenince bütün İsrail halkı onun için otuz gün yas tuttu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Negev’de yaşayan Kenanlı Arat Kralı, İsrailliler’in Atarim yolundan geldiğini duyunca, onlara saldırarak bazılarını tutsak aldı.</verse>
				<verse number="2">Bunun üzerine İsrailliler, “Eğer bu halkı tümüyle elimize teslim edersen, kentlerini büsbütün yok edeceğiz” diyerek RAB’be adak adadılar.</verse>
				<verse number="3">RAB İsrailliler’in yalvarışını işitti ve Kenanlılar’ı ellerine teslim etti. İsrailliler onları da kentlerini de büsbütün yok ettiler. Oraya Horma adı verildi.</verse>
				<verse number="4">Edom ülkesinin çevresinden geçmek için Kamış Denizi yoluyla Hor Dağı’ndan ayrıldılar. Ama yolda halk sabırsızlandı.</verse>
				<verse number="5">Tanrı’dan ve Musa’dan yakınarak, “Çölde ölelim diye mi bizi Mısır’dan çıkardınız?” dediler, “Burada ne ekmek var, ne de su. Ayrıca bu iğrenç yiyecekten de tiksiniyoruz!”</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine RAB halkın arasına zehirli yılanlar gönderdi. Yılanlar ısırınca İsrailliler’den birçok kişi öldü.</verse>
				<verse number="7">Halk Musa’ya gelip, “RAB’den ve senden yakınmakla günah işledik. Yalvar da, RAB aramızdan yılanları kaldırsın” dedi. Bunun üzerine Musa halk için yalvardı.</verse>
				<verse number="8">RAB Musa’ya, “Bir yılan yap ve onu bir direğin üzerine koy. Isırılan herkes ona bakınca yaşayacaktır” dedi.</verse>
				<verse number="9">Böylece Musa tunç bir yılan yaparak direğin üzerine koydu. Yılan tarafından ısırılan kişiler tunç yılana bakınca yaşadı.</verse>
				<verse number="10">İsrail halkı yola koyulup Ovot’ta konakladı.</verse>
				<verse number="11">Sonra Ovot’tan ayrılıp doğuda Moav’a bakan çölde, İye– Haavarim’de konakladı.</verse>
				<verse number="12">Oradan da ayrılıp Zeret Vadisi’nde konakladı.</verse>
				<verse number="13">Oradan da ayrılıp Amorlular’ın sınırına dek uzanan çölde, Arnon Vadisi’nin karşı yakasında konakladılar. Arnon Moav’la Amorlular’ın ülkesi arasındaki Moav sınırıdır.</verse>
				<verse number="14">RAB’bin Savaşları Kitabı’nda şöyle yazılıdır: “... Sufa topraklarında Vahev Kenti, vadiler, Arnon Vadisi,</verse>
				<verse number="15">Ar Kenti’ne dayanan ve Moav sınırı boyunca uzanan vadilerin yamaçları ...”</verse>
				<verse number="16">Oradan RAB’bin Musa’ya, “Halkı bir araya topla, onlara su vereceğim” dediği kuyuya, Beer’e doğru yol aldılar.</verse>
				<verse number="17">O zaman İsrailliler şu ezgiyi söylediler: “Suların fışkırsın, ey kuyu! Ezgi okuyun ona.</verse>
				<verse number="18">O kuyu ki, onu önderlerle Halkın soyluları Asayla, değnekle kazdılar.” Bundan sonra çölden Mattana’ya,</verse>
				<verse number="19">Mattana’dan Nahaliel’e, Nahaliel’den Bamot’a,</verse>
				<verse number="20">Bamot’tan Moav topraklarındaki vadiye, çöle bakan Pisga Dağı’nın eteklerine gittiler.</verse>
				<verse number="21">İsrailliler Amorlular’ın Kralı Sihon’a ulaklarla şu haberi gönderdi:</verse>
				<verse number="22">“İzin ver, ülkenden geçelim. Tarlalardan, bağlardan geçmeyeceğiz, hiçbir kuyudan su içmeyeceğiz. Sınırından geçinceye dek, Kral yolundan yolumuza devam edeceğiz.”</verse>
				<verse number="23">Ne var ki Sihon, ülkesinden İsrailliler’in geçmesine izin vermedi. İsrailliler’le savaşmak üzere bütün halkını toplayıp çöle çıktı. Yahesa’ya varınca, İsrailliler’e saldırdı.</verse>
				<verse number="24">İsrailliler onu kılıçtan geçirip Arnon’dan Yabbuk’a, Ammonlular’ın sınırına dek uzanan topraklarını aldılar. Az Kenti Ammon sınırını oluşturuyordu.</verse>
				<verse number="25">İsrailliler Heşbon ve çevresindeki köylerle birlikte Amorlular’ın bütün kentlerini ele geçirerek orada yaşamaya başladılar.</verse>
				<verse number="26">Heşbon Amorlular’ın Kralı Sihon’un kentiydi. Sihon eski Moav Kralı’na karşı savaşmış, Arnon’a dek uzanan topraklarını elinden almıştı.</verse>
				<verse number="27">Bunun için ozanlar şöyle diyor: “Heşbon’a gelin, Sihon’un kenti yeniden kurulsun Ve sağlamlaştırılsın.</verse>
				<verse number="28">Heşbon’dan ateş, Sihon’un kentinden alev çıktı; Moav’ın Ar Kenti’ni, Arnon tepelerinin efendilerini yakıp yok etti.</verse>
				<verse number="29">Vay sana, ey Moav! İlah Kemoş’un halkı, yok oldun! Kemoş senin oğullarının Amorlular’ın Kralı Sihon’a kaçmasını, Kızlarının ona tutsak olmasını önleyemedi.</verse>
				<verse number="30">Onları bozguna uğrattık; Heşbon Divon’a dek yıkıma uğradı. Medeva’ya uzanan Nofah’a dek onları yıkıma uğrattık.”</verse>
				<verse number="31">Böylece İsrail halkı Amorlular’ın ülkesinde yaşamaya başladı.</verse>
				<verse number="32">Musa Yazer’i araştırmak için adamlar gönderdi. Sonra İsrailliler Yazer çevresindeki köyleri ele geçirerek orada yaşayan Ammonlular’ı kovdular.</verse>
				<verse number="33">Bundan sonra dönüp Başan’a doğru ilerlediler. Başan Kralı Og’la ordusu onlarla savaşmak için Edrei’de karşılarına çıktı.</verse>
				<verse number="34">RAB Musa’ya, “Ondan korkma!” dedi, “Çünkü onu da ordusuyla ülkesini de senin eline teslim ettim. Amorlular’ın Heşbon’da yaşayan Kralı Sihon’a yaptığının aynısını ona da yapacaksın.”</verse>
				<verse number="35">Böylece İsrail halkı kimseyi sağ bırakmadan Og’la oğullarını ve ordusunu yok etti, ülkeyi ele geçirdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">İsrailliler yollarına devam ederek Moav ovalarında, Şeria Irmağı’nın doğusunda, Eriha karşısında konakladılar.</verse>
				<verse number="2">Sippor oğlu Balak İsrailliler’in Amorlular’a neler yaptığını duydu.</verse>
				<verse number="3">İsrail halkı kalabalık olduğundan, Moavlılar onlardan korkarak yılgıya düştü.</verse>
				<verse number="4">Midyan ileri gelenlerine, “Öküz kırda nasıl otu yiyip tüketirse, bu topluluk da çevremizdeki her şeyi yiyip bitirecek” dediler. O sırada Sippor oğlu Balak Moav Kralı’ydı.</verse>
				<verse number="5">Balak, Beor oğlu Balam’ı çağırmak için ulaklar gönderdi. Balam Fırat Irmağı kıyısında, Amav ülkesindeki Petor’da yaşıyordu. Balak şöyle dedi: “Mısır’dan çıkıp yeryüzünü kaplayan bir halk yanıbaşıma yerleşti.</verse>
				<verse number="6">Lütfen gel de benden daha güçlü olan bu halka benim için lanet oku. Olur ki, onları yener, ülkeden kovarız. Çünkü senin kutsadığın kişinin kutsanacağını, lanetlediğin kişinin lanetleneceğini biliyorum.”</verse>
				<verse number="7">Moav ve Midyan ileri gelenleri falcılık ücretini alıp gittiler. Balam’a varınca Balak’ın bildirisini ona ilettiler.</verse>
				<verse number="8">Balam onlara, “Geceyi burada geçirin” dedi, “RAB’bin bana söyleyecekleri uyarınca size yanıt vereceğim.” Bunun üzerine Moav önderleri geceyi Balam’ın yanında geçirdiler.</verse>
				<verse number="9">Tanrı Balam’a gelip, “Evinde kalan bu adamlar kim?” diye sordu.</verse>
				<verse number="10">Balam Tanrı’yı şöyle yanıtladı: “Sippor oğlu Moav Kralı Balak bana şu bildiriyi gönderdi:</verse>
				<verse number="11">‘Mısır’dan çıkan halk yeryüzünü kapladı. Gel de benim için onlara lanet oku. Olur ki, onlarla savaşmaya gücüm yeter, onları kovarım.’ ”</verse>
				<verse number="12">Ama Tanrı Balam’a, “Onlarla gitme! Bu halka lanet okuma, onlar kutsanmış halktır” dedi.</verse>
				<verse number="13">Sabah Balam kalktı, Balak’ın önderlerine, “Ülkenize dönün. Çünkü RAB sizinle gelmeme izin vermiyor” dedi.</verse>
				<verse number="14">Moav önderleri dönüp Balak’a, “Balam bizimle gelmedi” dediler.</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine Balak ilk gidenlerden daha çok ve daha saygın başka önderler gönderdi.</verse>
				<verse number="16">Balam’a gidip şöyle dediler: “Sippor oğlu Balak diyor ki, ‘Lütfen yanıma gelmene engel olan hiçbir şeye izin verme.</verse>
				<verse number="17">Çünkü seni fazlasıyla ödüllendireceğim, ne istersen yapacağım. Ne olur, gel, benim için bu halka lanet oku.’ ”</verse>
				<verse number="18">Balam Balak’ın ulaklarına şu yanıtı verdi: “Balak sarayını altınla, gümüşle doldurup bana verse bile, Tanrım RAB’bin buyruğundan öte küçük büyük hiçbir şey yapamam.</verse>
				<verse number="19">Lütfen siz de bu gece burada kalın, RAB’bin bana başka bir diyeceği var mı öğreneyim.”</verse>
				<verse number="20">O gece Tanrı Balam’a gelip, “Madem bu adamlar seni çağırmaya gelmiş, onlarla git; ancak sana ne söylersem onu yap” dedi.</verse>
				<verse number="21">Balam sabah kalkıp eşeğine palan vurdu, Moav önderleriyle birlikte gitti.</verse>
				<verse number="22">Tanrı onun gidişine öfkelendi. RAB’bin meleği engel olmak için yoluna dikildi. Balam eşeğine binmişti, yanında iki uşağı vardı.</verse>
				<verse number="23">Eşek, yalın kılıç yolda durmakta olan RAB’bin meleğini görünce, yoldan sapıp tarlaya girdi. Balam yola döndürmek için eşeği dövdü.</verse>
				<verse number="24">RAB’bin meleği iki bağın arasında iki yanı duvarlı dar bir yolda durdu.</verse>
				<verse number="25">Eşek RAB’bin meleğini görünce duvara sıkıştı, Balam’ın ayağını ezdi. Balam eşeği yine dövdü.</verse>
				<verse number="26">RAB’bin meleği ilerledi, sağa sola dönüşü olmayan dar bir yerde durdu.</verse>
				<verse number="27">Eşek RAB’bin meleğini görünce, Balam’ın altında yıkıldı. Balam öfkelendi, değneğiyle eşeği dövdü.</verse>
				<verse number="28">Bunun üzerine RAB eşeği konuşturdu. Eşek Balam’a, “Sana ne yaptım ki, üç kez beni böyle dövdün?” diye sordu.</verse>
				<verse number="29">Balam, “Benimle alay ediyorsun” diye yanıtladı, “Elimde kılıç olsaydı, seni hemen öldürürdüm.”</verse>
				<verse number="30">Eşek, “Bugüne dek hep üzerine bindiğin eşek değil miyim ben?” dedi, “Daha önce sana hiç böyle davrandım mı?” Balam, “Hayır” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="31">Bundan sonra RAB Balam’ın gözlerini açtı. Balam yalın kılıç yolda durmakta olan RAB’bin meleğini gördü, eğilip yüzüstü yere kapandı.</verse>
				<verse number="32">RAB’bin meleği, “Neden üç kez eşeğini dövdün?” diye sordu, “Ben seni engellemeye geldim. Çünkü gittiğin yol seni yıkıma götürüyor.</verse>
				<verse number="33">Eşek beni gördü, üç kez önümden saptı. Eğer yoldan sapmasaydı, seni öldürür, onu sağ bırakırdım.”</verse>
				<verse number="34">Balam RAB’bin meleğine, “Günah işledim” dedi, “Beni engellemek için yolda dikildiğini anlamadım. Uygun görmüyorsan şimdi evime döneyim.”</verse>
				<verse number="35">RAB’bin meleği, “Adamlarla git” dedi, “Ama yalnız sana söyleyeceklerimi söyleyeceksin.” Böylece Balam Balak’ın önderleriyle gitti.</verse>
				<verse number="36">Balak Balam’ın geldiğini duyunca, onu karşılamak için Arnon kıyısında, sınırın en uzak köşesindeki Moav Kenti’ne gitti.</verse>
				<verse number="37">Balam’a, “Seni çağırmak için adam gönderdiğimde neden gelmedin?” dedi, “Seni ödüllendirmeye gücüm yetmez mi?”</verse>
				<verse number="38">Balam, “İşte şimdi geldim” diye yanıtladı, “Ama ne diyebilirim ki? Ancak Tanrı’nın bana buyurduklarını söyleyeceğim.”</verse>
				<verse number="39">Bundan sonra Balam Balak’la yola çıkarak Kiryat-Husot’a gitti.</verse>
				<verse number="40">Balak sığırlar, davarlar kurban etti, Balam’la yanındaki önderlere et gönderdi.</verse>
				<verse number="41">Sabah Balak Balam’ı Bamot-Baal’a çıkardı. Balam oradan İsrail halkının bir kesimini görebildi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Balam Balak’a, “Burada benim için yedi sunak kur ve yedi boğayla yedi koç hazırla” dedi.</verse>
				<verse number="2">Balak onun dediğini yaptı. Balak’la Balam her sunağın üstünde birer boğayla koç sundular.</verse>
				<verse number="3">Sonra Balam Balak’a, “Ben az öteye gideceğim, sen yakmalık sununun yanında bekle” dedi, “Olur ki, RAB karşıma çıkar. Bana ne açıklarsa, sana bildiririm.” Sonra çıplak bir tepeye çıktı.</verse>
				<verse number="4">Tanrı Balam’a göründü. Balam Tanrı’ya, “Yedi sunak kurdum, her sunağın üstünde birer boğayla koç sundum” dedi.</verse>
				<verse number="5">RAB Balam’a ne söylemesi gerektiğini bildirerek, “Balak’a git, ona şu haberi ilet” dedi.</verse>
				<verse number="6">Böylece Balam Balak’ın yanına döndü. Onun Moav önderleriyle birlikte yakmalık sunusunun yanında durduğunu gördü.</verse>
				<verse number="7">Sonra şu bildiriyi iletti: “Balak beni Aram’dan, Moav Kralı beni doğu dağlarından getirdi. ‘Gel, benim için Yakup soyuna lanet oku’ dedi, ‘Gel, İsrail’in yıkımını dile.’</verse>
				<verse number="8">Tanrı’nın lanetlemediğini Ben nasıl lanetlerim? RAB’bin yıkımını istemediği kişinin yıkımını Ben nasıl isteyebilirim?</verse>
				<verse number="9">Kayaların doruğundan görüyorum onları, Tepelerden bakıyorum onlara. Tek başına yaşayan, Uluslardan kendini soyutlayan Bir halk görüyorum.</verse>
				<verse number="10">Kim Yakup soyunun tozunu Ve İsrail’in dörtte birini sayabilir? Doğru kişilerin ölümüyle öleyim, Sonum onlarınki gibi olsun!”</verse>
				<verse number="11">Balak Balam’a, “Bana ne yaptın?” dedi, “Düşmanlarıma lanet okuyasın diye seni getirdim. Oysa sen onları kutsadın!”</verse>
				<verse number="12">Balam, “Ben ancak RAB’bin söylememi istediği şeyleri söylemeliyim” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="13">Bunun üzerine Balak, “Ne olur, benimle gel” dedi, “Onları görebileceğin başka bir yere gidelim. Onların hepsini görmeyeceksin, bir kesimini göreceksin. Oradan onlara benim için lanet oku.”</verse>
				<verse number="14">Böylece Balak Balam’ı Pisga Dağı’ndaki Gözcüler Yaylası’na götürdü. Orada yedi sunak kurdu, her sunağın üstünde birer boğayla koç sundu.</verse>
				<verse number="15">Balam Balak’a, “Az ötede RAB’be danışacağım, sen burada yakmalık sununun yanında bekle” dedi.</verse>
				<verse number="16">RAB Balam’a göründü, ne söylemesi gerektiğini bildirerek, “Balak’a git, ona şu haberi ilet” dedi.</verse>
				<verse number="17">Böylece Balam Balak’ın yanına döndü, onun Moav önderleriyle birlikte yakmalık sunusunun yanında durduğunu gördü. Balak, “RAB ne dedi?” diye sordu.</verse>
				<verse number="18">Balam şu bildiriyi iletti: “Ey Balak, uyan ve dinle; Ey Sippor oğlu, bana kulak ver.</verse>
				<verse number="19">Tanrı insan değil ki, Yalan söylesin; İnsan soyundan değil ki, Düşüncesini değiştirsin. O söyler de yapmaz mı? Söz verir de yerine getirmez mi?</verse>
				<verse number="20">Kutsamak için bana buyruk verildi; O kutsadı, ben değiştiremem.</verse>
				<verse number="21">Yakup soyunda suç bulunmadı, Ne de İsrail’de kötülük. Tanrıları RAB aralarındadır, Aralarındaki kral olarak Adına sevinç çığlıkları atıyorlar.</verse>
				<verse number="22">Tanrı onları Mısır’dan çıkardı, O’nun yaban öküzü gibi gücü var.</verse>
				<verse number="23">Yakup soyuna yapılan büyü tutmaz; İsrail’e karşı falcılık etkili olmaz. Şimdi Yakup ve İsrail için, ‘Tanrı neler yaptı!’ denecek.</verse>
				<verse number="24">İşte halk bir dişi aslan gibi uyanıyor. Avını yiyip bitirmedikçe, Öldürülenlerin kanını içmedikçe rahat etmeyen aslan gibi kalkıyor.”</verse>
				<verse number="25">Bunun üzerine Balak, “Onlara ne lanet oku, ne de onları kutsa!” dedi.</verse>
				<verse number="26">Balam, “RAB ne derse onu yapmalıyım dememiş miydim sana?” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="27">Sonra Balak Balam’a, “Ne olur, gel, seni başka bir yere götüreyim” dedi, “Olur ki, Tanrı oradan benim için onlara lanet okumana izin verir.”</verse>
				<verse number="28">Böylece Balam’ı çöle bakan Peor Dağı’nın tepesine götürdü.</verse>
				<verse number="29">Balam, “Burada benim için yedi sunak kurup yedi boğayla yedi koç hazırla” dedi.</verse>
				<verse number="30">Balak onun dediğini yaptı, her sunağın üstünde birer boğayla koç sundu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Balam, RAB’bin İsrail halkını kutsamaktan hoşnut olduğunu anlayınca, önceden yaptığı gibi gidip fala başvurmadı, yüzünü çöle çevirdi.</verse>
				<verse number="2">Baktı, İsrail’in oymak oymak yerleştiğini gördü. Tanrı’nın Ruhu onun üzerine inince,</verse>
				<verse number="3">şu bildiriyi iletti: “Beor oğlu Balam, Gözü açılmış olan,</verse>
				<verse number="4">Tanrı’nın sözlerini duyan, Her Şeye Gücü Yeten’in görümlerini gören, Yere kapanan, Tanrı’nın gözlerini açtığı kişi bildiriyor:</verse>
				<verse number="5">‘Ey Yakup soyu, çadırların, Ey İsrail, konutların ne güzel!</verse>
				<verse number="6">Yayılıyorlar vadiler gibi, Irmak kıyısında bahçeler gibi, RAB’bin diktiği öd ağaçları gibi, Su kıyısındaki sedir ağaçları gibi.</verse>
				<verse number="7">Kovalarından sular akacak, Tohumları bol suyla sulanacak. Kralları Agak’tan büyük olacak, Krallığı yüceltilecek.</verse>
				<verse number="8">Tanrı onları Mısır’dan çıkardı, O’nun yaban öküzü gibi gücü var. Düşmanı olan ulusları yiyip bitirecek, Kemiklerini parçalayacak, Oklarıyla onları deşecekler.</verse>
				<verse number="9">Aslan gibi, dişi aslan gibi Yere çömelir, yatarlar, Kim onları uyandırmaya cesaret edebilir? Seni kutsayan kutsansın, Seni lanetleyen lanetlensin!’ ”</verse>
				<verse number="10">Balam’a öfkelenen Balak ellerini birbirine vurarak, “Düşmanlarıma lanet okuyasın diye seni çağırdım” dedi, “Oysa üç kez onları kutsadın.</verse>
				<verse number="11">Haydi, hemen evine dön! Seni ödüllendireceğimi söylemiştim. Ama RAB seni ödül almaktan yoksun bıraktı.”</verse>
				<verse number="12">Balam şöyle karşılık verdi: “Bana gönderdiğin ulaklara, ‘Balak sarayını altınla, gümüşle doldurup bana verse bile, RAB’bin buyruğundan öte iyi kötü hiçbir şey yapamam. Ancak RAB ne derse onu söylerim’ dememiş miydim?</verse>
				<verse number="13">Balam şöyle karşılık verdi: “Bana gönderdiğin ulaklara, ‘Balak sarayını altınla, gümüşle doldurup bana verse bile, RAB’bin buyruğundan öte iyi kötü hiçbir şey yapamam. Ancak RAB ne derse onu söylerim’ dememiş miydim?</verse>
				<verse number="14">İşte şimdi halkıma dönüyorum. Gel, bu halkın gelecekte halkına neler yapacağını sana bildireyim.”</verse>
				<verse number="15">Sonra Balam şu bildiriyi iletti: “Beor oğlu Balam, Gözü açılmış olan,</verse>
				<verse number="16">Tanrı’nın sözlerini duyan, Yüceler Yücesi’nin bilgisine kavuşan, Her Şeye Gücü Yeten’in görümlerini gören, Yere kapanan, Tanrı’nın gözlerini açtığı kişi bildiriyor:</verse>
				<verse number="17">‘Onu görüyorum, ama şimdilik değil, Ona bakıyorum, ama yakından değil. Yakup soyundan bir yıldız çıkacak, İsrail’den bir önder yükselecek. Moavlılar’ın alınlarını, Şetoğulları’nın başlarını ezecek.</verse>
				<verse number="18">Düşmanı olan Edom ele geçirilecek, Evet, Seir alınacak, Ama İsrail güçlenecek.</verse>
				<verse number="19">Yakup soyundan gelen kişi önderlik edecek, Kentte sağ kalanları yok edecek.’ ”</verse>
				<verse number="20">Balam Amalekliler’i görünce şu bildiriyi iletti: “Amalek halkı uluslar arasında birinciydi, Ama sonu yıkım olacak.”</verse>
				<verse number="21">Kenliler’i görünce de şu bildiriyi iletti: “Yaşadığınız yer güvenli, Yuvanız kayalarda kurulmuş;</verse>
				<verse number="22">Ama, ey Kenliler, Asurlular sizi tutsak edince, Yanıp yok olacaksınız.”</verse>
				<verse number="23">Balam bildirisini iletmeyi sürdürdü: “Ah, bunu yapan Tanrı’ysa, Kim sağ kalabilir?</verse>
				<verse number="24">Kittim kıyılarından gemiler gelecek, Asur’la Ever’i dize getirecekler, Kendileri de yıkıma uğrayacak.”</verse>
				<verse number="25">Bundan sonra Balam kalkıp evine döndü, Balak da kendi yoluna gitti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">İsrailliler Şittim’de yaşarken, erkekleri Moavlı kadınlarla zina etmeye başladı.</verse>
				<verse number="2">Bu kadınlar kendi ilahlarına kurban sunarken İsrailliler’i de çağırdılar. İsrail halkı yiyeceklerden yedi ve onların ilahlarına taptı.</verse>
				<verse number="3">Böylece Baal-Peor’a bağlandılar. RAB bu yüzden onlara öfkelendi.</verse>
				<verse number="4">Musa’ya, “Bu halkın bütün önderlerini gündüz benim önümde öldür” dedi, “Öyle ki, İsrail halkına öfkem yatışsın.”</verse>
				<verse number="5">Bunun üzerine Musa İsrail yargıçlarına, “Her biriniz kendi adamlarınız arasında Baal-Peor’a bağlanmış olanları öldürün” dedi.</verse>
				<verse number="6">O sırada İsrailli bir adam geldi, Musa’nın ve Buluşma Çadırı’nın girişinde ağlayan İsrail topluluğunun gözü önünde kardeşine Midyanlı bir kadın getirdi.</verse>
				<verse number="7">Bunu gören Kâhin Harun oğlu Elazar oğlu Pinehas topluluktan ayrılıp eline bir mızrak aldı.</verse>
				<verse number="8">İsrailli’nin ardına düşerek çadıra girdi ve mızrağı ikisine birden sapladı. Mızrak hem İsrailli’nin, hem de Midyanlı kadının karnını delip geçti. Böylece İsrail’i yok eden hastalık dindi.</verse>
				<verse number="9">Hastalıktan ölenlerin sayısı 24 000 kişiydi.</verse>
				<verse number="10">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="11">“Kâhin Harun oğlu Elazar oğlu Pinehas İsrail halkına öfkemin dinmesine neden oldu. Çünkü o, aralarında benim adıma büyük kıskançlık duydu. Bu yüzden onları kıskançlıktan büsbütün yok etmedim.</verse>
				<verse number="12">Ona de ki, ‘Onunla bir esenlik antlaşması yapacağım.</verse>
				<verse number="13">Kendisi ve soyundan gelenler için kalıcı bir kâhinlik antlaşması olacak bu. Çünkü o Tanrısı için kıskançlık duydu ve İsrail halkının günahlarını bağışlattı.’ ”</verse>
				<verse number="14">Midyanlı kadınla birlikte öldürülen İsrailli, Şimonoğulları’nın bir aile başıydı ve adı Salu oğlu Zimri’ydi.</verse>
				<verse number="15">Öldürülen kadın ise Midyanlı bir aile başı olan Sur’un kızı Kozbi’ydi.</verse>
				<verse number="16">RAB Musa’ya, “Midyanlılar’ı düşman say ve yok et” dedi,</verse>
				<verse number="17">RAB Musa’ya, “Midyanlılar’ı düşman say ve yok et” dedi,</verse>
				<verse number="18">“Çünkü Peor olayında ve bunun sonucunda ölümcül hastalık çıktığı gün öldürülen kızkardeşleri Midyanlı önderin kızı Kozbi olayında kurdukları tuzaklarla sizi aldatarak düşmanca davrandılar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Ölümcül hastalık son bulunca RAB, Musa’yla Kâhin Harun oğlu Elazar’a, “İsrail topluluğunun ailelerine göre sayımını yapın” dedi, “Savaşabilecek durumdaki yirmi ve daha yukarı yaştaki bütün erkekleri sayın.”</verse>
				<verse number="2">Ölümcül hastalık son bulunca RAB, Musa’yla Kâhin Harun oğlu Elazar’a, “İsrail topluluğunun ailelerine göre sayımını yapın” dedi, “Savaşabilecek durumdaki yirmi ve daha yukarı yaştaki bütün erkekleri sayın.”</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine Musa’yla Kâhin Elazar, Şeria Irmağı’nın yanında, Eriha karşısındaki Moav ovalarında halka, “RAB’bin Musa’ya verdiği buyruk uyarınca, yirmi ve daha yukarı yaştaki erkekleri sayın” dediler. Mısır’dan çıkan İsrailliler şunlardı:</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine Musa’yla Kâhin Elazar, Şeria Irmağı’nın yanında, Eriha karşısındaki Moav ovalarında halka, “RAB’bin Musa’ya verdiği buyruk uyarınca, yirmi ve daha yukarı yaştaki erkekleri sayın” dediler. Mısır’dan çıkan İsrailliler şunlardı:</verse>
				<verse number="5">İsrail’in ilk doğanı Ruben’in soyundan gelen Rubenoğulları: Hanok soyundan Hanok boyu, Pallu soyundan Pallu boyu,</verse>
				<verse number="6">Hesron soyundan Hesron boyu, Karmi soyundan Karmi boyu.</verse>
				<verse number="7">Ruben boyları bunlardı, sayıları 43 730 kişiydi.</verse>
				<verse number="8">Pallu’nun oğlu Eliav,</verse>
				<verse number="9">Eliav’ın oğulları Nemuel, Datan ve Aviram’dı. Bunlar topluluğun seçtiği, Musa’yla Harun’a, dolayısıyla RAB’be başkaldırarak Korah’ın yandaşlarına katılan Datan’la Aviram’dı.</verse>
				<verse number="10">Yer yarılıp onları Korah’la birlikte yutunca yok oldular. Ateş Korah’ın iki yüz elli yandaşını yakıp yok etti. Böylece başkalarına bir uyarı oldular.</verse>
				<verse number="11">Korah’ın oğulları ise ölmedi.</verse>
				<verse number="12">Boylarına göre Şimonoğulları şunlardı: Nemuel soyundan Nemuel boyu, Yamin soyundan Yamin boyu, Yakin soyundan Yakin boyu,</verse>
				<verse number="13">Zerah soyundan Zerah boyu, Şaul soyundan Şaul boyu.</verse>
				<verse number="14">Şimon boyları bunlardı, sayıları 22 200 kişiydi.</verse>
				<verse number="15">Boylarına göre Gadoğulları şunlardı: Sefon soyundan Sefon boyu, Hagi soyundan Hagi boyu, Şuni soyundan Şuni boyu,</verse>
				<verse number="16">Ozni soyundan Ozni boyu, Eri soyundan Eri boyu,</verse>
				<verse number="17">Arot soyundan Arot boyu, Areli soyundan Areli boyu.</verse>
				<verse number="18">Gad boyları bunlardı, sayıları 40 500 kişiydi.</verse>
				<verse number="19">Yahuda’nın iki oğlu Er’le Onan Kenan ülkesinde ölmüşlerdi.</verse>
				<verse number="20">Boylarına göre Yahudaoğulları şunlardı: Şela soyundan Şela boyu, Peres soyundan Peres boyu, Zerah soyundan Zerah boyu.</verse>
				<verse number="21">Peres soyundan gelenler şunlardı: Hesron soyundan Hesron boyu, Hamul soyundan Hamul boyu.</verse>
				<verse number="22">Yahuda boyları bunlardı, sayıları 76 500 kişiydi.</verse>
				<verse number="23">Boylarına göre İssakaroğulları şunlardı: Tola soyundan Tola boyu, Puvva soyundan Puvva boyu,</verse>
				<verse number="24">Yaşuv soyundan Yaşuv boyu, Şimron soyundan Şimron boyu.</verse>
				<verse number="25">İssakar boyları bunlardı, sayıları 64 300 kişiydi.</verse>
				<verse number="26">Boylarına göre Zevulunoğulları şunlardı: Seret soyundan Seret boyu, Elon soyundan Elon boyu, Yahleel soyundan Yahleel boyu.</verse>
				<verse number="27">Zevulun boyları bunlardı, sayıları 60 500 kişiydi.</verse>
				<verse number="28">Boylarına göre Yusuf’un oğulları: Manaşşe ve Efrayim.</verse>
				<verse number="29">Manaşşe soyundan gelenler: Makir soyundan Makir boyu –Makir Gilat’ın babasıydı– Gilat soyundan Gilat boyu.</verse>
				<verse number="30">Gilat soyundan gelenler şunlardı: İezer soyundan İezer boyu, Helek soyundan Helek boyu,</verse>
				<verse number="31">Asriel soyundan Asriel boyu, Şekem soyundan Şekem boyu,</verse>
				<verse number="32">Şemida soyundan Şemida boyu, Hefer soyundan Hefer boyu.</verse>
				<verse number="33">Hefer oğlu Selofhat’ın oğulları olmadı; yalnız Mahla, Noa, Hogla, Milka ve Tirsa adında kızları vardı.</verse>
				<verse number="34">Manaşşe boyları bunlardı, sayıları 52 700 kişiydi.</verse>
				<verse number="35">Boylarına göre Efrayim soyundan gelenler şunlardı: Şutelah soyundan Şutelah boyu, Beker soyundan Beker boyu, Tahan soyundan Tahan boyu.</verse>
				<verse number="36">Şutelah soyundan gelenler şunlardı: Eran soyundan Eran boyu.</verse>
				<verse number="37">Efrayim boyları bunlardı, sayıları 32 500 kişiydi. Boylarına göre Yusuf’un soyundan gelenler bunlardı.</verse>
				<verse number="38">Boylarına göre Benyamin soyundan gelenler: Bala soyundan Bala boyu, Aşbel soyundan Aşbel boyu, Ahiram soyundan Ahiram boyu,</verse>
				<verse number="39">Şufam soyundan Şufam boyu, Hufam soyundan Hufam boyu.</verse>
				<verse number="40">Bala’nın oğulları Ard’la Naaman’dı. Ard soyundan Ard boyu, Naaman soyundan Naaman boyu.</verse>
				<verse number="41">Boylarına göre Benyamin soyundan gelenler bunlardı, sayıları 45 600 kişiydi.</verse>
				<verse number="42">Boylarına göre Dan soyundan gelenler şunlardı: Şuham soyundan Şuham boyu. Dan boyu buydu.</verse>
				<verse number="43">Hepsi Şuham boyundandı, sayıları 64 400 kişiydi.</verse>
				<verse number="44">Boylarına göre Aşer soyundan gelenler: Yimna soyundan Yimna boyu, Yişvi soyundan Yişvi boyu, Beria soyundan Beria boyu.</verse>
				<verse number="45">Beria soyundan gelenler: Hever soyundan Hever boyu, Malkiel soyundan Malkiel boyu.</verse>
				<verse number="46">Aşer’in Serah adında bir kızı vardı.</verse>
				<verse number="47">Aşer boyları bunlardı, sayıları 53 400 kişiydi.</verse>
				<verse number="48">Boylarına göre Naftali soyundan gelenler: Yahseel soyundan Yahseel boyu, Guni soyundan Guni boyu,</verse>
				<verse number="49">Yeser soyundan Yeser boyu, Şillem soyundan Şillem boyu.</verse>
				<verse number="50">Boylarına göre Naftali boyları bunlardı, sayıları 45 400 kişiydi.</verse>
				<verse number="51">Sayılan İsrailliler’in toplamı 601 730 erkekti.</verse>
				<verse number="52">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="53">“Adlarının sayısına göre ülke bunlara pay olarak bölüştürülecek.</verse>
				<verse number="54">Sayıca çok olana büyük, sayıca az olana küçük pay vereceksin. Her oymağa kişi sayısına göre pay verilecek.</verse>
				<verse number="55">Ancak ülke kura ile dağıtılacak. Herkesin payı, ata oymağının adına göre olacak.</verse>
				<verse number="56">Küçük, büyük her oymağın payı kurayla dağıtılacak.”</verse>
				<verse number="57">Boylarına göre sayılan Levililer şunlardı: Gerşon soyundan Gerşon boyu, Kehat soyundan Kehat boyu, Merari soyundan Merari boyu.</verse>
				<verse number="58">Şunlar da Levili boylardı: Livni boyu, Hevron boyu, Mahli boyu, Muşi boyu, Korah boyu. Kehat Amram’ın babasıydı.</verse>
				<verse number="59">Amram’ın karısı Mısır’da doğan, Levi soyundan gelme Yokevet’ti. Amram’a Harun’u, Musa’yı ve kızkardeşleri Miryam’ı doğurdu.</verse>
				<verse number="60">Harun Nadav, Avihu, Elazar ve İtamar’ın babasıydı.</verse>
				<verse number="61">Nadav’la Avihu RAB’bin önünde kurallara aykırı bir ateş sunarken öldüler.</verse>
				<verse number="62">Levililer’den sayılan bir aylık ve daha yukarı yaştaki bütün erkekler 23 000 kişiydi. Bunlar öbür İsrailliler’le birlikte sayılmadılar. Çünkü öbür İsrailliler arasında onlara pay verilmemişti.</verse>
				<verse number="63">Şeria Irmağı yanında, Eriha karşısındaki Moav ovalarında Musa’yla Kâhin Elazar’ın saydıkları İsrailliler bunlardı.</verse>
				<verse number="64">Ancak, bu sayılanların arasında Musa’yla Kâhin Harun’un Sina Çölü’nde saymış olduğu İsrailliler’den kimse yoktu.</verse>
				<verse number="65">Çünkü RAB o dönemde sayımı yapılan İsrailliler’in kesinlikle çölde öleceğini söylemişti. Onlardan Yefunne oğlu Kalev’le Nun oğlu Yeşu’dan başka kimse sağ kalmamıştı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Yusuf oğlu Manaşşe’nin boylarından Manaşşe oğlu Makir oğlu Gilat oğlu Hefer oğlu Selofhat’ın Mahla, Noa, Hogla, Milka, Tirsa adındaki kızları, Buluşma Çadırı’nın girişinde Musa’nın, Kâhin Elazar’ın, önderlerin ve bütün topluluğun önüne gelip şöyle dediler:</verse>
				<verse number="2">Yusuf oğlu Manaşşe’nin boylarından Manaşşe oğlu Makir oğlu Gilat oğlu Hefer oğlu Selofhat’ın Mahla, Noa, Hogla, Milka, Tirsa adındaki kızları, Buluşma Çadırı’nın girişinde Musa’nın, Kâhin Elazar’ın, önderlerin ve bütün topluluğun önüne gelip şöyle dediler:</verse>
				<verse number="3">“Babamız çölde öldü. RAB’be başkaldıran Korah’ın yandaşları arasında değildi. İşlemiş olduğu günahtan ötürü öldü. Oğulları olmadı.</verse>
				<verse number="4">Erkek çocuğu olmadı diye babamızın adı kendi boyu arasından neden yok olsun? Babamızın kardeşleri arasında bize de mülk verin.”</verse>
				<verse number="5">Musa onların davasını RAB’be götürdü.</verse>
				<verse number="6">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="7">“Selofhat’ın kızları doğru söylüyor. Onlara amcalarıyla birlikte miras olarak mülk verecek, babalarının mirasını onlara aktaracaksın.</verse>
				<verse number="8">“İsrailliler’e de ki, ‘Bir adam erkek çocuğu olmadan ölürse, mirasını kızına vereceksiniz.</verse>
				<verse number="9">Kızı yoksa mirasını kardeşlerine,</verse>
				<verse number="10">kardeşleri yoksa amcalarına vereceksiniz.</verse>
				<verse number="11">Amcaları da yoksa, mirasını bağlı olduğu boyda kendisine en yakın akrabasına vereceksiniz. Yakını mirası mülk edinsin. Musa’ya verdiğim buyruk uyarınca, İsrailliler için kesin bir kural olacak bu.’ ”</verse>
				<verse number="12">Bundan sonra RAB Musa’ya, “Haavarim dağlık bölgesine çık, İsrailliler’e vereceğim ülkeye bak” dedi,</verse>
				<verse number="13">“Ülkeyi gördükten sonra, ağabeyin Harun gibi sen de ölüp atalarına kavuşacaksın.</verse>
				<verse number="14">Çünkü ikiniz de Zin Çölü’nde buyruğuma karşı çıktınız. Topluluk sularda bana başkaldırdığında, onların önünde kutsallığımı önemsemediniz.” –Bunlar Zin Çölü’ndeki Kadeş’te Meriva sularıdır.–</verse>
				<verse number="15">Musa, “Bütün insan ruhlarının Tanrısı RAB bu topluluğa bir önder atasın” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="16">Musa, “Bütün insan ruhlarının Tanrısı RAB bu topluluğa bir önder atasın” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="17">“O kişi topluluğun önünde yürüsün ve topluluğu yönetsin. Öyle ki, RAB’bin topluluğu çobansız koyunlar gibi kalmasın.”</verse>
				<verse number="18">Bunun üzerine RAB, “Kendisinde RAB’bin Ruhu bulunan Nun oğlu Yeşu’yu yanına al, üzerine elini koy” dedi,</verse>
				<verse number="19">“Onu Kâhin Elazar’la bütün topluluğun önüne çıkar ve hepsinin önünde görevlendir.</verse>
				<verse number="20">Bütün İsrail topluluğu sözünü dinlesin diye ona yetkinden ver.</verse>
				<verse number="21">Kâhin Elazar’ın önüne çıkacak; kâhin, Yeşu için Urim aracılığıyla RAB’be danışacak. Bu yöntemle Elazar Yeşu’yu ve bütün halkı yönlendirecek.”</verse>
				<verse number="22">Musa RAB’bin kendisine buyurduğu gibi yaptı. Yeşu’yu Kâhin Elazar’ın ve bütün topluluğun önüne götürdü.</verse>
				<verse number="23">RAB’bin buyruğu uyarınca ellerini üzerine koyarak onu görevlendirdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrailliler’e buyur ve de ki, ‘Bana sunacağınız sunuyu –yakılan sunu ve beni hoşnut eden koku olarak sunacağınız yiyeceği– belirlenen zamanda sunmaya dikkat edeceksiniz.’</verse>
				<verse number="3">Onlara de ki, ‘RAB’be sunacağınız yakılan sunu şudur: Günlük yakmalık sunu olarak her gün bir yaşında kusursuz iki erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="4">Kuzunun birini sabah, öbürünü akşamüstü sunun.</verse>
				<verse number="5">Kuzuyla birlikte tahıl sunusu olarak dörtte bir hin sıkma zeytinyağıyla yoğrulmuş onda bir efa ince un sunacaksınız.</verse>
				<verse number="6">Günlük yakmalık sunu, Sina Dağı’nda başlatılan, RAB’bi hoşnut eden koku olarak yakılan sunudur.</verse>
				<verse number="7">Kuzuyla birlikte dökmelik sunu olarak dörtte bir hin içki sunacaksınız. Dökmelik sunuyu RAB için kutsal yerde dökeceksiniz.</verse>
				<verse number="8">Öbür kuzuyu akşamüstü, yakılan sunu ve RAB’bi hoşnut eden koku olarak, sabahki gibi tahıl sunusu ve dökmelik sunuyla birlikte bana sunacaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="9">“ ‘Şabat Günü bir yaşında kusursuz iki erkek kuzuyla birlikte tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda iki efa ince un ve onun dökmelik sunusunu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="10">Günlük yakmalık sunuyla dökmelik sunusu dışında, her Şabat Günü sunulan yakmalık sunu budur.’ ”</verse>
				<verse number="11">“ ‘Her ayın ilk günü, RAB’be yakmalık sunu olarak iki boğa, bir koç ve bir yaşında kusursuz yedi erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="12">Her boğayla birlikte tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda üç efa ince un; koçla birlikte tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda iki efa ince un;</verse>
				<verse number="13">her kuzuyla da tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda bir efa ince un sunacaksınız. Bu, yakmalık sunu, RAB’bi hoşnut eden koku, yakılan sunu olacaktır.</verse>
				<verse number="14">Her boğayla dökmelik sunu olarak yarım hin, koçla üçte bir hin, her kuzuyla dörtte bir hin şarap sunacaksınız. Yıl boyunca her Yeni Ay’da yapılacak yakmalık sunu budur.</verse>
				<verse number="15">Günlük yakmalık sunuyla dökmelik sunusu dışında, RAB’be günah sunusu olarak bir teke sunulacak.’ ”</verse>
				<verse number="16">“ ‘RAB’bin Fısıh kurbanı birinci ayın on dördüncü günü kesilmelidir.</verse>
				<verse number="17">On beşinci gün bayram olacaktır; yedi gün mayasız ekmek yiyeceksiniz.</verse>
				<verse number="18">İlk gün kutsal toplantı düzenleyecek, gündelik işlerinizi yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="19">RAB için yakılan sunu, yakmalık sunu olarak iki boğa, bir koç ve bir yaşında yedi erkek kuzu sunacaksınız. Sunacağınız hayvanlar kusursuz olmalı.</verse>
				<verse number="20">Her boğayla birlikte tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda üç efa, koçla onda iki efa, her kuzuyla onda bir efa ince un sunacaksınız;</verse>
				<verse number="21">Her boğayla birlikte tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda üç efa, koçla onda iki efa, her kuzuyla onda bir efa ince un sunacaksınız;</verse>
				<verse number="22">günahlarınızı bağışlatmak için de günah sunusu olarak bir teke sunacaksınız.</verse>
				<verse number="23">Her sabah sunacağınız günlük yakmalık sunuya ek olarak bunları da sunacaksınız.</verse>
				<verse number="24">Böylece her gün RAB’bi hoşnut eden koku olarak yakılan yiyecek sunusunu yedi gün sunacaksınız. Bunu günlük yakmalık sunuyla dökmelik sunusuna ek olarak sunacaksınız.</verse>
				<verse number="25">Yedinci gün kutsal toplantı düzenleyecek, gündelik işlerinizi yapmayacaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="26">“ ‘İlk ürünleri kutlama günü, Haftalar Bayramı’nda RAB’be yeni tahıl sunusu sunduğunuzda kutsal toplantı düzenleyecek, gündelik işlerinizi yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="27">RAB’bi hoşnut eden koku, yakmalık sunu olarak iki boğa, bir koç ve bir yaşında yedi erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="28">Her boğayla birlikte tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda üç efa, koçla birlikte onda iki efa, her kuzuyla da onda bir efa ince un sunacaksınız;</verse>
				<verse number="29">Her boğayla birlikte tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda üç efa, koçla birlikte onda iki efa, her kuzuyla da onda bir efa ince un sunacaksınız;</verse>
				<verse number="30">günahlarınızı bağışlatmak için de bir teke sunacaksınız.</verse>
				<verse number="31">Günlük yakmalık sunuyla tahıl sunusuna ek olarak bunları dökmelik sunuyla birlikte sunacaksınız. Sunacağınız hayvanlar kusursuz olmalı.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">“ ‘Yedinci ayın birinci günü kutsal toplantı düzenleyecek, gündelik işlerinizi yapmayacaksınız. O gün sizin için boru çalma günü olacak.</verse>
				<verse number="2">RAB’bi hoşnut eden koku, yakmalık sunu olarak kusursuz bir boğa, bir koç ve bir yaşında yedi erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="3">Boğayla birlikte tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda üç efa, koçla birlikte onda iki efa, her kuzuyla da onda bir efa ince un sunacaksınız.</verse>
				<verse number="4">Boğayla birlikte tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda üç efa, koçla birlikte onda iki efa, her kuzuyla da onda bir efa ince un sunacaksınız.</verse>
				<verse number="5">Günahlarınızı bağışlatmak için de günah sunusu olarak bir teke sunacaksınız.</verse>
				<verse number="6">Kurala göre sunacağınız aylık ve günlük yakmalık sunuyla dökmelik sunulara, tahıl sunularına ek olarak bunları sunacaksınız. Bunlar RAB’bi hoşnut eden koku olarak yakılan sunulardır.’ ”</verse>
				<verse number="7">“ ‘Yedinci ayın onuncu günü kutsal bir toplantı düzenleyeceksiniz. O gün isteklerinizi denetleyecek, hiç iş yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="8">RAB’bi hoşnut eden koku, yakmalık sunu olarak bir boğa, bir koç ve bir yaşında yedi erkek kuzu sunacaksınız. Sunacağınız hayvanlar kusursuz olmalı.</verse>
				<verse number="9">Boğayla birlikte tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda üç efa, koçla birlikte onda iki efa,</verse>
				<verse number="10">her kuzuyla da onda bir efa ince un sunacaksınız.</verse>
				<verse number="11">Günah sunusu için bir teke sunacaksınız. Günahlarınızı bağışlatmak için sunulan günah sunusu, günlük yakmalık sunuyla dökmelik ve tahıl sunularına ek olarak bunları da sunacaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="12">“ ‘Yedinci ayın on beşinci günü kutsal bir toplantı düzenleyecek, gündelik işlerinizi yapmayacaksınız. Bu bayramı RAB’bin onuruna yedi gün kutlayacaksınız.</verse>
				<verse number="13">RAB’bi hoşnut eden koku olarak yakılan sunu, yakmalık sunu olarak on üç boğa, iki koç ve bir yaşında on dört erkek kuzu sunacaksınız. Bu hayvanlar kusursuz olmalı.</verse>
				<verse number="14">Her boğayla birlikte tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda üç efa, her koçla birlikte onda iki efa, her kuzuyla da onda bir efa ince un sunacaksınız.</verse>
				<verse number="15">Her boğayla birlikte tahıl sunusu olarak zeytinyağıyla yoğrulmuş onda üç efa, her koçla birlikte onda iki efa, her kuzuyla da onda bir efa ince un sunacaksınız.</verse>
				<verse number="16">Günah sunusu için bir teke sunacaksınız. Bu sunular günlük yakmalık sunuyla tahıl sunularına ve dökmelik sunulara ek olacak.</verse>
				<verse number="17">“ ‘İkinci gün kusursuz on iki boğa, iki koç ve bir yaşında on dört erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="18">Boğa, koç ve kuzularla sayısına göre istenilen tahıl sunularını ve dökmelik sunuları sunacaksınız.</verse>
				<verse number="19">Günah sunusu için bir teke sunacaksınız. Bu sunular günlük yakmalık sunuyla tahıl sunularına ve dökmelik sunulara ek olacak.</verse>
				<verse number="20">“ ‘Üçüncü gün kusursuz on bir boğa, iki koç ve bir yaşında on dört erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="21">Boğa, koç ve kuzularla sayısına göre istenilen tahıl sunularını ve dökmelik sunuları sunacaksınız.</verse>
				<verse number="22">Günah sunusu için bir teke sunacaksınız. Bu sunular günlük yakmalık sunuyla tahıl sunularına ve dökmelik sunulara ek olacak.</verse>
				<verse number="23">“ ‘Dördüncü gün kusursuz on boğa, iki koç ve bir yaşında on dört erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="24">Boğa, koç ve kuzularla sayısına göre istenilen tahıl sunularını ve dökmelik sunuları sunacaksınız.</verse>
				<verse number="25">Günah sunusu için bir teke sunacaksınız. Bu sunular günlük yakmalık sunuyla tahıl sunularına ve dökmelik sunulara ek olacak.</verse>
				<verse number="26">“ ‘Beşinci gün kusursuz dokuz boğa, iki koç ve bir yaşında on dört erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="27">Boğa, koç ve kuzularla sayısına göre istenilen tahıl sunularını ve dökmelik sunuları sunacaksınız.</verse>
				<verse number="28">Günah sunusu için bir teke sunacaksınız. Bu sunular günlük yakmalık sunuyla tahıl sunularına ve dökmelik sunulara ek olacak.</verse>
				<verse number="29">“ ‘Altıncı gün kusursuz sekiz boğa, iki koç ve bir yaşında on dört erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="30">Boğa, koç ve kuzularla sayısına göre istenilen tahıl sunularını ve dökmelik sunuları sunacaksınız.</verse>
				<verse number="31">Günah sunusu için bir teke sunacaksınız. Bu sunular günlük yakmalık sunuyla tahıl sunularına ve dökmelik sunulara ek olacak.</verse>
				<verse number="32">“ ‘Yedinci gün kusursuz yedi boğa, iki koç ve bir yaşında on dört erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="33">Boğa, koç ve kuzularla sayısına göre istenilen tahıl sunularını ve dökmelik sunuları sunacaksınız.</verse>
				<verse number="34">Günah sunusu için bir teke sunacaksınız. Bu sunular günlük yakmalık sunuyla tahıl sunularına ve dökmelik sunulara ek olacak.</verse>
				<verse number="35">“ ‘Sekizinci gün bir toplantı düzenleyecek, gündelik işlerinizi yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="36">Yakmalık sunu, yakılan sunu, RAB’bi hoşnut eden koku olarak kusursuz bir boğa, bir koç ve bir yaşında yedi erkek kuzu sunacaksınız.</verse>
				<verse number="37">Boğa, koç ve kuzularla sayısına göre istenilen tahıl sunularını ve dökmelik sunuları sunacaksınız.</verse>
				<verse number="38">Günah sunusu için bir teke sunacaksınız. Bu sunular günlük yakmalık sunuyla tahıl sunularına ve dökmelik sunulara ek olacak.</verse>
				<verse number="39">“ ‘Adadığınız adaklar ve gönülden verdiğiniz sunuların yanısıra, bayramlarınızda RAB’be yakmalık, tahıl, dökmelik ve esenlik sunularınız olarak bunları sunun.’ ”</verse>
				<verse number="40">Musa RAB’bin kendisine buyurduğu her şeyi İsrailliler’e anlattı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Musa İsrail’in oymak önderlerine şöyle dedi: “RAB şöyle buyurdu:</verse>
				<verse number="2">‘Eğer bir adam RAB’be adak adar ya da ant içerek kendini yükümlülük altına sokarsa, verdiği sözü bozmayacak, ağzından her çıkanı yerine getirecek.</verse>
				<verse number="3">“ ‘Genç bir kadın babasının evindeyken RAB’be adak adar ya da kendini yükümlülük altına sokarsa,</verse>
				<verse number="4">babası da onun RAB’be adadığı adağı ve kendini yükümlülük altına soktuğunu duyar, ona karşı çıkmazsa, kadının adadığı adaklar ve kendini altına soktuğu yükümlülük geçerli sayılacak.</verse>
				<verse number="5">Ama babası bunları duyduğu gün engel olursa, kadının adadığı adaklar ve kendini altına soktuğu yükümlülük geçerli sayılmayacak; RAB onu bağışlayacak, çünkü babası ona engel olmuştur.</verse>
				<verse number="6">“ ‘Eğer kadın adak adadıktan ya da düşünmeden kendini yükümlülük altına soktuktan sonra evlenirse,</verse>
				<verse number="7">kocası da bunu duyar ve aynı gün ona karşı çıkmazsa, adadığı adaklar ve kendini altına soktuğu yükümlülük geçerli sayılacak.</verse>
				<verse number="8">Ama kocası bunu duyduğu gün engel olur, kadının adadığı adağı ya da düşünmeden kendini altına soktuğu yükümlülüğü geçerli saymazsa, RAB kadını bağışlayacaktır.</verse>
				<verse number="9">“ ‘Dul ya da boşanmış bir kadının adadığı adak, kendini yükümlülük altına soktuğu her şey geçerli sayılacak.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Eğer bir kadın evliyken bir adak adar ya da ant içerek kendini yükümlülük altına sokarsa,</verse>
				<verse number="11">kocası da bunu duyar, karşı çıkmaz, ona engel olmazsa, kadının adadığı bütün adaklar ya da kendini altına soktuğu her yükümlülük geçerli sayılacak.</verse>
				<verse number="12">Ama kocası bunları duyduğu gün engel olursa, kadının adadığı bütün adaklar ve kendini altına soktuğu yükümlülük geçerli sayılmayacak. Kocası geçersiz kılmıştır, RAB kadını bağışlayacak.</verse>
				<verse number="13">Kocası, kadının kendi isteklerini denetlemesi için adadığı adağı ya da ant içerek kendini altına soktuğu yükümlülüğü onaylayabilir ya da geçersiz kılabilir.</verse>
				<verse number="14">Eğer kocası bir gün içinde bu konuda ona karşı çıkmazsa, bütün adaklarını ya da yükümlülüklerini onaylamış olur. Onları duyduğu gün kadına karşı çıkmamakla onaylamış sayılır.</verse>
				<verse number="15">Eğer onları duyduktan bir süre sonra engel olursa, kadının suçundan kocası sorumlu olacaktır.’ ”</verse>
				<verse number="16">Erkekle karısı, babayla evinde yaşayan genç kızı arasındaki ilişki konusunda RAB’bin Musa’ya buyurduğu kurallar bunlardır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">RAB Musa’ya, “Midyanlılar’dan İsrailliler’in öcünü al; sonra ölüp atalarına kavuşacaksın” dedi.</verse>
				<verse number="2">RAB Musa’ya, “Midyanlılar’dan İsrailliler’in öcünü al; sonra ölüp atalarına kavuşacaksın” dedi.</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine Musa halka, “Midyanlılar’a karşı savaşmak ve onlardan RAB’bin öcünü almak üzere aranızdan adamlar silahlandırın” dedi,</verse>
				<verse number="4">“Savaşa İsrail’in her oymağından bin kişi gönderin.”</verse>
				<verse number="5">Böylece İsrail’in her oymağından biner kişi olmak üzere 12 000 kişi seçilip savaşa hazırlandı.</verse>
				<verse number="6">Musa onları –her oymaktan biner kişiyi– ve Kâhin Elazar oğlu Pinehas’ı savaşa gönderdi. Pinehas yanına kutsal yere ait bazı eşyaları ve çağrı borazanlarını aldı.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin Musa’ya verdiği buyruk uyarınca, Midyanlılar’a savaş açıp bütün erkekleri öldürdüler.</verse>
				<verse number="8">Öldürdükleri arasında beş Midyan kralı –Evi, Rekem, Sur, Hur ve Reva– da vardı. Beor oğlu Balam’ı da kılıçla öldürdüler.</verse>
				<verse number="9">Midyanlı kadınlarla çocuklarını tutsak alıp bütün hayvanlarını, sürülerini, mallarını yağmaladılar.</verse>
				<verse number="10">Midyanlılar’ın yaşadığı bütün kentleri, obaları ateşe verdiler.</verse>
				<verse number="11">İnsanları, hayvanları, yağmalanmış bütün malları yanlarına aldılar.</verse>
				<verse number="12">Tutsaklarla yağmalanmış malları Şeria Irmağı’nın yanında, Eriha karşısında, Moav ovalarındaki ordugahta konaklayan Musa’yla Kâhin Elazar’a ve İsrail topluluğuna getirdiler.</verse>
				<verse number="13">Musa, Kâhin Elazar ve topluluğun önderleri onları karşılamak için ordugahın dışına çıktılar.</verse>
				<verse number="14">Musa savaştan dönen ordu komutanlarına –binbaşılara, yüzbaşılara– öfkelendi.</verse>
				<verse number="15">Onlara, “Bütün kadınları sağ mı bıraktınız?” diye çıkıştı,</verse>
				<verse number="16">“Bu kadınlar Balam’ın verdiği öğüde uyarak Peor olayında İsrailliler’in RAB’be ihanet etmesine neden oldular. Bu yüzden RAB’bin topluluğu arasında ölümcül hastalık başgösterdi.</verse>
				<verse number="17">Şimdi bütün erkek çocukları ve erkekle yatmış kadınları öldürün.</verse>
				<verse number="18">Yalnız erkekle yatmamış genç kızları kendiniz için sağ bırakın.</verse>
				<verse number="19">“Aranızda birini öldüren ya da öldürülen birine dokunan herkes yedi gün ordugahın dışında kalsın. Üçüncü ve yedinci gün kendinizi de tutsaklarınızı da günahtan arındıracaksınız.</verse>
				<verse number="20">Her giysiyi, deriden, keçi kılından, tahtadan yapılmış her nesneyi arındıracaksınız.”</verse>
				<verse number="21">Bundan sonra Kâhin Elazar, savaştan dönen askerlere, “RAB’bin Musa’ya buyurduğu yasanın kuralı şudur” dedi,</verse>
				<verse number="22">“Altını, gümüşü, tuncu, demiri, kalayı, kurşunu –ateşe dayanıklı her nesneyi– ateşten geçireceksiniz; ancak bundan sonra temiz sayılacak. Ayrıca temizlenme suyuyla da arındıracaksınız. Ateşe dayanıklı olmayan nesneleri sudan geçireceksiniz.</verse>
				<verse number="23">“Altını, gümüşü, tuncu, demiri, kalayı, kurşunu –ateşe dayanıklı her nesneyi– ateşten geçireceksiniz; ancak bundan sonra temiz sayılacak. Ayrıca temizlenme suyuyla da arındıracaksınız. Ateşe dayanıklı olmayan nesneleri sudan geçireceksiniz.</verse>
				<verse number="24">Yedinci gün giysilerinizi yıkayın. Böylece temiz sayılacaksınız. Sonra ordugaha girebilirsiniz.”</verse>
				<verse number="25">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="26">“Sen, Kâhin Elazar ve topluluğun aile başları ele geçirilen insanlarla hayvanları sayacaksınız.</verse>
				<verse number="27">Ele geçirilenleri savaşa katılan askerlerle topluluğun geri kalanı arasında paylaştıracaksınız.</verse>
				<verse number="28">Savaşa katılan askerlere düşen paydan –insan, sığır, eşek, davardan– vergi olarak RAB’be beş yüzde bir pay ayıracaksın.</verse>
				<verse number="29">Bu vergiyi askerlere düşen yarı paydan alacak, RAB’be armağan olarak Kâhin Elazar’a vereceksin.</verse>
				<verse number="30">Öbür İsrailliler’e düşen yarıdan, gerek insanlardan, gerek hayvanlardan –sığır, eşek, davardan– ellide birini alıp RAB’bin Konutu’nun hizmetinden sorumlu olan Levililer’e vereceksin.”</verse>
				<verse number="31">Musa’yla Kâhin Elazar RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi yaptılar.</verse>
				<verse number="32">Savaşa katılan askerlerin ele geçirdiklerinden kalanlar şunlardı: 675 000 davar,</verse>
				<verse number="33">72 000 sığır,</verse>
				<verse number="34">61 000 eşek,</verse>
				<verse number="35">erkekle yatmamış 32 000 kız.</verse>
				<verse number="36">Savaşa katılan askerlere düşen yarı pay da şuydu: 337 500 davar,</verse>
				<verse number="37">bunlardan RAB’be vergi olarak 675 davar verildi;</verse>
				<verse number="38">36 000 sığır, bunlardan RAB’be vergi olarak 72 sığır verildi;</verse>
				<verse number="39">30 500 eşek, bunlardan RAB’be vergi olarak 61 eşek verildi;</verse>
				<verse number="40">16 000 kişi, bunlardan RAB’be vergi olarak 32 kişi verildi.</verse>
				<verse number="41">Musa, RAB’bin kendisine buyurduğu gibi, RAB’be ayrılan vergiyi Kâhin Elazar’a verdi.</verse>
				<verse number="42">Musa’nın savaşa katılan askerlerden alıp İsrailliler’e ayırdığı yarı pay şuydu:</verse>
				<verse number="43">Topluluğa düşen yarı pay 337 500 davar,</verse>
				<verse number="44">36 000 sığır,</verse>
				<verse number="45">30 500 eşek,</verse>
				<verse number="46">16 000 kişi.</verse>
				<verse number="47">Musa, RAB’bin kendisine buyurduğu gibi, İsrailliler’e düşen yarı paydan her elli kişiden ve hayvandan birini alıp RAB’bin Konutu’nun hizmetinden sorumlu olan Levililer’e verdi.</verse>
				<verse number="48">Ordu komutanları –binbaşılar ve yüzbaşılar– Musa’ya gidip,</verse>
				<verse number="49">“Efendimiz, yönetimimiz altındaki askerleri saydık, eksik yok” dediler,</verse>
				<verse number="50">“İşte, ele geçirdiğimiz altın eşyaları –pazıbentleri, bilezikleri, yüzükleri, küpeleri, kolyeleri– getirdik. Günahlarımızı bağışlatmak için bunları RAB’be sunuyoruz.”</verse>
				<verse number="51">Musa’yla Kâhin Elazar altını, her tür işlenmiş altın eşyayı onlardan aldılar.</verse>
				<verse number="52">Binbaşı ve yüzbaşılardan alıp RAB’be armağan olarak sundukları altının toplam ağırlığı 16 750 şekeldi.</verse>
				<verse number="53">Savaşa katılan her asker kendine yağmalanmış maldan almıştı.</verse>
				<verse number="54">Musa’yla Kâhin Elazar binbaşı ve yüzbaşılardan aldıkları altını İsrailliler için RAB’bin önünde bir anımsatma sunusu olarak Buluşma Çadırı’na getirdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Çok sayıda hayvanı olan Rubenliler’le Gadlılar Yazer ve Gilat topraklarının hayvanlar için uygun bir yer olduğunu gördüler.</verse>
				<verse number="2">Musa’yla Kâhin Elazar’a ve topluluğun önderlerine giderek, “RAB’bin yardımıyla İsrail halkının ele geçirdiği Atarot, Divon, Yazer, Nimra, Heşbon, Elale, Sevam, Nevo, Beon kentlerini içeren bölge hayvanlar için uygun bir yer” dediler, “Kullarınızın da hayvanları var.</verse>
				<verse number="3">Musa’yla Kâhin Elazar’a ve topluluğun önderlerine giderek, “RAB’bin yardımıyla İsrail halkının ele geçirdiği Atarot, Divon, Yazer, Nimra, Heşbon, Elale, Sevam, Nevo, Beon kentlerini içeren bölge hayvanlar için uygun bir yer” dediler, “Kullarınızın da hayvanları var.</verse>
				<verse number="4">Musa’yla Kâhin Elazar’a ve topluluğun önderlerine giderek, “RAB’bin yardımıyla İsrail halkının ele geçirdiği Atarot, Divon, Yazer, Nimra, Heşbon, Elale, Sevam, Nevo, Beon kentlerini içeren bölge hayvanlar için uygun bir yer” dediler, “Kullarınızın da hayvanları var.</verse>
				<verse number="5">Bizden hoşnut kaldıysanız, bu ülkeyi mülk olarak bize verin ki, Şeria Irmağı’nın karşı yakasına geçmek zorunda kalmayalım.”</verse>
				<verse number="6">Musa, “İsrailli kardeşleriniz savaşa giderken siz burada mı kalacaksınız?” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="7">“RAB’bin kendilerine vereceği ülkeye giden İsrailliler’in neden cesaretini kırıyorsunuz?</verse>
				<verse number="8">Ülkeyi araştırsınlar diye Kadeş-Barnea’dan gönderdiğim babalarınız da aynı şeyi yaptılar.</verse>
				<verse number="9">Eşkol Vadisi’ne kadar gidip ülkeyi gördükten sonra, RAB’bin kendilerine vereceği ülkeye gitmemeleri için İsrailliler’in gözünü korkuttular.</verse>
				<verse number="10">O gün RAB öfkelenerek şöyle ant içti:</verse>
				<verse number="11">‘Madem bütün yürekleriyle ardımca yürümediler, Mısır’dan çıkanlardan yirmi ve daha yukarı yaştakilerin hiçbiri İbrahim’e, İshak’a, Yakup’a ant içerek söz verdiğim ülkeyi görmeyecek.</verse>
				<verse number="12">Kenaz soyundan Yefunne oğlu Kalev’le Nun oğlu Yeşu’dan başkası orayı görmeyecek. Çünkü onlar bütün yürekleriyle ardımca yürüdüler.’</verse>
				<verse number="13">İsrailliler’e öfkelenen RAB, gözünde kötülük yapan o kuşak büsbütün yok oluncaya dek kırk yıl onları çölde dolaştırdı.</verse>
				<verse number="14">“İşte, ey günahkârlar soyu, babalarınızın yerine siz geçtiniz ve RAB’bin İsrail’e daha çok öfkelenmesine neden oluyorsunuz.</verse>
				<verse number="15">Eğer O’nun ardınca yürümekten vazgeçerseniz, bütün bu halkı yine çölde bırakacak; siz de bu halkın yok olmasına neden olacaksınız.”</verse>
				<verse number="16">Gadlılar’la Rubenliler Musa’ya yaklaşıp, “Burada hayvanlarımız için ağıllar yapmamıza, çocuklarımız için yeniden kentler kurmamıza izin ver” dediler,</verse>
				<verse number="17">“Kendimiz de hemen silahlanıp İsrailliler’i kendilerinin olacak ülkeye götürünceye dek onlara öncülük edeceğiz. Ülke halkı yüzünden çocuklarımız surlu kentlerde yaşayacak.</verse>
				<verse number="18">Her İsrailli mülküne kavuşmadan evlerimize dönmeyeceğiz.</verse>
				<verse number="19">Şeria Irmağı’nın karşı yakasında onlarla birlikte mülk almayacağız, çünkü bizim payımız Şeria Irmağı’nın doğu yakasına düştü.”</verse>
				<verse number="20">Musa şöyle yanıtladı: “Bu söylediklerinizi yapar, RAB’bin önünde savaşa gitmek üzere silahlanıp</verse>
				<verse number="21">RAB düşmanlarını kovuncaya dek hepiniz O’nun önünde Şeria Irmağı’nın karşı yakasına silahlı olarak geçerseniz,</verse>
				<verse number="22">ülke ele geçirildiğinde dönebilir, RAB’be ve İsrail’e karşı yükümlülüğünüzden özgür olursunuz. RAB’bin önünde bu topraklar sizin olacaktır.</verse>
				<verse number="23">“Ama söylediklerinizi yapmazsanız, RAB’be karşı günah işlemiş olursunuz; günahınızın cezasını çekeceğinizi bilmelisiniz.</verse>
				<verse number="24">Çocuklarınız için yeniden kentler kurun, davarlarınız için ağıllar yapın. Yeter ki, verdiğiniz sözü yerine getirin.”</verse>
				<verse number="25">Gadlılar’la Rubenliler, “Efendimiz, bize buyurduğun gibi yapacağız” diye yanıtladılar,</verse>
				<verse number="26">“Çoluk çocuğumuz, sığırlarımızla öbür hayvanlarımız burada, Gilat kentlerinde kalacak.</verse>
				<verse number="27">Ama buyurduğun gibi, silahlanmış olan herkes RAB’bin önünde savaşmak üzere karşı yakaya geçecek.”</verse>
				<verse number="28">Musa Gadlılar’la Rubenliler hakkında Kâhin Elazar’a, Nun oğlu Yeşu’ya ve İsrail oymaklarının aile başlarına buyruk verdi.</verse>
				<verse number="29">Şöyle dedi: “Gadlılar’la Rubenliler’den silahlanmış olan herkes RAB’bin önünde sizinle birlikte Şeria Irmağı’nın karşı yakasına geçerse, ülkeyi de ele geçirirseniz, Gilat bölgesini miras olarak onlara vereceksiniz.</verse>
				<verse number="30">Ama silahlanmış olarak sizinle ırmağın karşı yakasına geçmezlerse, Kenan ülkesinde sizinle miras alacaklar.”</verse>
				<verse number="31">Gadlılar’la Rubenliler, “RAB’bin bize buyurduğunu yapacağız” dediler,</verse>
				<verse number="32">“Silahlanmış olarak RAB’bin önünde Kenan ülkesine gideceğiz. Ama alacağımız mülk Şeria Irmağı’nın doğu yakasında olacak.”</verse>
				<verse number="33">Böylece Musa Gadlılar’la Rubenliler’e ve Yusuf oğlu Manaşşe oymağının yarısına Amorlular’ın Kralı Sihon’un ülkesiyle Başan Kralı Og’un ülkesini ve çevrelerindeki topraklarla kentleri verdi.</verse>
				<verse number="34">Gadlılar surlu Divon, Atarot, Aroer, Atrot-Şofan, Yazer, Yogboha, Beytnimra ve Beytharan kentlerini yeniden kurdular, davarları için ağıllar yaptılar.</verse>
				<verse number="35">Gadlılar surlu Divon, Atarot, Aroer, Atrot-Şofan, Yazer, Yogboha, Beytnimra ve Beytharan kentlerini yeniden kurdular, davarları için ağıllar yaptılar.</verse>
				<verse number="36">Gadlılar surlu Divon, Atarot, Aroer, Atrot-Şofan, Yazer, Yogboha, Beytnimra ve Beytharan kentlerini yeniden kurdular, davarları için ağıllar yaptılar.</verse>
				<verse number="37">Rubenliler Heşbon, Elale, Kiryatayim, Nevo, Baal-Meon –bu son iki ad değiştirildi– ve Sivma kentlerini yeniden kurdular. Kurdukları kentlere yeni adlar verdiler.</verse>
				<verse number="38">Rubenliler Heşbon, Elale, Kiryatayim, Nevo, Baal-Meon –bu son iki ad değiştirildi– ve Sivma kentlerini yeniden kurdular. Kurdukları kentlere yeni adlar verdiler.</verse>
				<verse number="39">Manaşşe oğlu Makir’in soyundan gelenler gidip Gilat’ı ele geçirerek, orada yaşayan Amorlular’ı kovdular.</verse>
				<verse number="40">Böylece Musa Gilat’ı Manaşşe oğlu Makir’in soyundan gelenlere verdi; onlar da oraya yerleştiler.</verse>
				<verse number="41">Manaşşe soyundan Yair gidip Amorlular’ın yerleşim birimlerini ele geçirdi ve bunlara Havvot-Yair adını verdi.</verse>
				<verse number="42">Novah da Kenat’la çevresindeki köyleri ele geçirerek oraya kendi adını verdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Musa’yla Harun önderliğinde birlikler halinde Mısır’dan çıkan İsrailliler sırasıyla aşağıdaki yolculukları yaptılar.</verse>
				<verse number="2">Musa RAB’bin buyruğu uyarınca sırasıyla yapılan yolculukları kayda geçirdi. Yapılan yolculuklar şunlardır:</verse>
				<verse number="3">İsrailliler Fısıh kurbanının ertesi günü –birinci ayın on beşinci günü– Mısırlılar’ın gözü önünde zafer havası içinde Ramses’ten yola çıktılar.</verse>
				<verse number="4">O sırada Mısırlılar RAB’bin yok ettiği ilk doğan çocuklarını gömüyorlardı; RAB onların ilahlarını yargılamıştı.</verse>
				<verse number="5">İsrailliler Ramses’ten yola çıkıp Sukkot’ta konakladılar.</verse>
				<verse number="6">Sukkot’tan ayrılıp çöl kenarındaki Etam’da konakladılar.</verse>
				<verse number="7">Etam’dan ayrılıp Baal-Sefon’un doğusundaki Pi-Hahirot’a döndüler, Migdol yakınlarında konakladılar.</verse>
				<verse number="8">Pi-Hahirot’tan ayrılıp denizden çöle geçtiler. Etam Çölü’nde üç gün yürüdükten sonra Mara’da konakladılar.</verse>
				<verse number="9">Mara’dan ayrılıp on iki su kaynağı ve yetmiş hurma ağacı olan Elim’e giderek orada konakladılar.</verse>
				<verse number="10">Elim’den ayrılıp Kamış Denizi kıyısında konakladılar.</verse>
				<verse number="11">Kamış Denizi’nden ayrılıp Sin Çölü’nde konakladılar.</verse>
				<verse number="12">Sin Çölü’nden ayrılıp Dofka’da konakladılar.</verse>
				<verse number="13">Dofka’dan ayrılıp Aluş’ta konakladılar.</verse>
				<verse number="14">Aluş’tan ayrılıp Refidim’de konakladılar. Orada halk için içecek su yoktu.</verse>
				<verse number="15">Refidim’den ayrılıp Sina Çölü’nde konakladılar.</verse>
				<verse number="16">Sina Çölü’nden ayrılıp Kivrot-Hattaava’da konakladılar.</verse>
				<verse number="17">Kivrot-Hattaava’dan ayrılıp Haserot’ta konakladılar.</verse>
				<verse number="18">Haserot’tan ayrılıp Ritma’da konakladılar.</verse>
				<verse number="19">Ritma’dan ayrılıp Rimmon-Peres’te konakladılar.</verse>
				<verse number="20">Rimmon-Peres’ten ayrılıp Livna’da konakladılar.</verse>
				<verse number="21">Livna’dan ayrılıp Rissa’da konakladılar.</verse>
				<verse number="22">Rissa’dan ayrılıp Kehelata’da konakladılar.</verse>
				<verse number="23">Kehelata’dan ayrılıp Şefer Dağı’nda konakladılar.</verse>
				<verse number="24">Şefer Dağı’ndan ayrılıp Harada’da konakladılar.</verse>
				<verse number="25">Harada’dan ayrılıp Makhelot’ta konakladılar.</verse>
				<verse number="26">Makhelot’tan ayrılıp Tahat’ta konakladılar.</verse>
				<verse number="27">Tahat’tan ayrılıp Terah’ta konakladılar.</verse>
				<verse number="28">Terah’tan ayrılıp Mitka’da konakladılar.</verse>
				<verse number="29">Mitka’dan ayrılıp Haşmona’da konakladılar.</verse>
				<verse number="30">Haşmona’dan ayrılıp Moserot’ta konakladılar.</verse>
				<verse number="31">Moserot’tan ayrılıp Bene-Yaakan’da konakladılar.</verse>
				<verse number="32">Bene-Yaakan’dan ayrılıp Hor-Hagidgat’ta konakladılar.</verse>
				<verse number="33">Hor-Hagidgat’tan ayrılıp Yotvata’da konakladılar.</verse>
				<verse number="34">Yotvata’dan ayrılıp Avrona’da konakladılar.</verse>
				<verse number="35">Avrona’dan ayrılıp Esyon-Gever’de konakladılar.</verse>
				<verse number="36">Esyon-Gever’den ayrılıp Zin Çölü’nde –Kadeş’te– konakladılar.</verse>
				<verse number="37">Kadeş’ten ayrılıp Edom sınırındaki Hor Dağı’nda konakladılar.</verse>
				<verse number="38">Kâhin Harun RAB’bin buyruğu uyarınca Hor Dağı’na çıktı. İsrailliler’in Mısır’dan çıkışlarının kırkıncı yılı, beşinci ayın birinci günü orada öldü.</verse>
				<verse number="39">Hor Dağı’nda öldüğünde Harun 123 yaşındaydı.</verse>
				<verse number="40">Kenan ülkesinin Negev bölgesinde yaşayan Kenanlı Arat Kralı İsrailliler’in geldiğini duydu.</verse>
				<verse number="41">İsrailliler Hor Dağı’ndan ayrılıp Salmona’da konakladılar.</verse>
				<verse number="42">Salmona’dan ayrılıp Punon’da konakladılar.</verse>
				<verse number="43">Punon’dan ayrılıp Ovot’ta konakladılar.</verse>
				<verse number="44">Ovot’tan ayrılıp Moav sınırındaki İye-Haavarim’de konakladılar.</verse>
				<verse number="45">İyim’den ayrılıp Divon-Gad’da konakladılar.</verse>
				<verse number="46">Divon-Gad’dan ayrılıp Almon-Divlatayma’da konakladılar.</verse>
				<verse number="47">Almon-Divlatayma’dan ayrılıp Nevo yakınlarındaki Haavarim dağlık bölgesinde konakladılar.</verse>
				<verse number="48">Haavarim dağlık bölgesinden ayrılıp Şeria Irmağı yanında, Eriha karşısındaki Moav ovalarında konakladılar.</verse>
				<verse number="49">Şeria Irmağı boyunca Beythayeşimot’tan Avel-Haşşittim’e kadar Moav ovalarında konakladılar.</verse>
				<verse number="50">Orada, Şeria Irmağı yanında Eriha karşısındaki Moav ovalarında RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="51">“İsrailliler’e de ki, ‘Şeria Irmağı’ndan Kenan ülkesine geçince,</verse>
				<verse number="52">ülkede yaşayan bütün halkı kovacaksınız. Oyma ve dökme putlarını yok edecek, tapınma yerlerini yıkacaksınız.</verse>
				<verse number="53">Ülkeyi yurt edinecek, oraya yerleşeceksiniz; çünkü mülk edinesiniz diye orayı size verdim.</verse>
				<verse number="54">Ülkeyi boylarınız arasında kurayla paylaşacaksınız. Büyük boya büyük pay, küçük boya küçük pay vereceksiniz. Kurada kime ne çıkarsa, orası onun olacak. Dağıtımı atalarınızın oymaklarına göre yapacaksınız.</verse>
				<verse number="55">“ ‘Ama ülkede yaşayanları kovmazsanız, orada bıraktığınız halk gözlerinizde kanca, böğürlerinizde diken olacak. Yaşayacağınız ülkede size sıkıntı verecekler.</verse>
				<verse number="56">Ben de onlara yapmayı tasarladığımı size yapacağım.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrailliler’e de ki, ‘Mülk olarak size düşecek Kenan ülkesine girince, sınırlarınız şöyle olacak:</verse>
				<verse number="3">“ ‘Güney sınırınız Zin Çölü’nden Edom sınırı boyunca uzanacak. Doğuda, güney sınırınız Lut Gölü’nün ucundan başlayacak,</verse>
				<verse number="4">Akrep Geçidi’nin güneyinden Zin’e geçip Kadeş-Barnea’nın güneyine dek uzanacak. Oradan Hasar-Addar’a ve Asmon’a,</verse>
				<verse number="5">oradan da Mısır Vadisi’ne uzanarak Akdeniz’de son bulacak.</verse>
				<verse number="6">“ ‘Batı sınırınız Akdeniz ve kıyısı olacak. Batıda sınırınız bu olacak.</verse>
				<verse number="7">“ ‘Kuzey sınırınız Akdeniz’den Hor Dağı’na dek uzanacak.</verse>
				<verse number="8">Hor Dağı’ndan Levo-Hamat’a, oradan Sedat’a,</verse>
				<verse number="9">Zifron’a doğru uzanarak Hasar-Enan’da son bulacak. Kuzeyde sınırınız bu olacak.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Doğu sınırınız Hasar-Enan’dan Şefam’a dek uzanacak.</verse>
				<verse number="11">Sınırınız Şefam’dan Ayin’in doğusundaki Rivla’ya dek inecek. Oradan Kinneret Gölü’nün doğu kıyısındaki yamaçlara dek uzanacak.</verse>
				<verse number="12">Oradan Şeria Irmağı boyunca uzanacak ve Lut Gölü’nde son bulacak. “ ‘Her yandan ülkenizin sınırları bu olacaktır.’ ”</verse>
				<verse number="13">Musa İsrailliler’e, “Miras olarak kurayla paylaştıracağınız ülke budur” dedi, “RAB’bin buyruğu uyarınca ülke dokuz oymakla bir yarım oymak arasında paylaştırılacak.</verse>
				<verse number="14">Çünkü Ruben oymağına bağlı ailelerle Gad oymağına bağlı aileler ve Manaşşe oymağının öbür yarısı mülklerini aldılar.</verse>
				<verse number="15">Bu iki oymakla yarım oymak mülklerini Eriha’nın karşısındaki Şeria Irmağı’nın doğusunda aldılar.”</verse>
				<verse number="16">RAB Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="17">“Ülkeyi mülk olarak aranızda paylaştıracak adamlar şunlardır: Kâhin Elazar ve Nun oğlu Yeşu.</verse>
				<verse number="18">Ülkeyi mülk olarak paylaştırmaları için her oymaktan birer önder görevlendirin.</verse>
				<verse number="19">Şu adamları görevlendireceksiniz: “Yahuda oymağından Yefunne oğlu Kalev,</verse>
				<verse number="20">Şimon oymağından Ammihut oğlu Şemuel,</verse>
				<verse number="21">Benyamin oymağından Kislon oğlu Elidat,</verse>
				<verse number="22">Dan oymağından Yogli oğlu önder Bukki,</verse>
				<verse number="23">Yusufoğulları’ndan: Manaşşe oymağından Efot oğlu önder Hanniel,</verse>
				<verse number="24">Efrayim oymağından Şiftan oğlu önder Kemuel,</verse>
				<verse number="25">Zevulun oymağından Parnak oğlu önder Elisafan,</verse>
				<verse number="26">İssakar oymağından Azzan oğlu önder Paltiel,</verse>
				<verse number="27">Aşer oymağından Şelomi oğlu önder Ahihut,</verse>
				<verse number="28">Naftali oymağından Ammihut oğlu önder Pedahel.”</verse>
				<verse number="29">Kenan ülkesinde İsrailliler’e mülkü paylaştırmaları için RAB’bin görevlendirdiği adamlar bunlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">RAB Şeria Irmağı yanında Eriha karşısındaki Moav ovalarında Musa’ya şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrailliler’e buyruk ver, alacakları mülkten oturmaları için Levililer’e kentler versinler. Kentlerin çevresinde otlaklar da vereceksiniz.</verse>
				<verse number="3">Böylece yaşamak için Levililer’in kentleri olacak; sığırları, sürüleri, öbür hayvanları için otlakları da olacak.</verse>
				<verse number="4">“Levililer’e vereceğiniz kentlerin çevresindeki otlaklar kent surundan bin arşın uzaklıkta olacak.</verse>
				<verse number="5">Kent ortada olmak üzere, kent dışından doğuda iki bin arşın, güneyde iki bin arşın, batıda iki bin arşın, kuzeyde iki bin arşın ölçeceksiniz. Bu bölge kentler için otlak olacak.”</verse>
				<verse number="6">“Levililer’e vereceğiniz kentlerden altısı sığınak kent olacak; öyle ki, adam öldüren biri oraya kaçabilsin. Ayrıca Levililer’e kırk iki kent daha vereceksiniz.</verse>
				<verse number="7">Levililer’e otlaklarıyla birlikte toplam kırk sekiz kent vereceksiniz.</verse>
				<verse number="8">İsrailliler’in mülkünden Levililer’e vereceğiniz kentler her oymağa düşen pay oranında olsun. Çok kenti olan oymak çok, az kenti olan oymak az sayıda kent verecek.”</verse>
				<verse number="9">RAB Musa’yla konuşmasını şöyle sürdürdü:</verse>
				<verse number="10">“İsrailliler’e de ki, ‘Şeria Irmağı’ndan geçip Kenan ülkesine girince,</verse>
				<verse number="11">sığınak kentler olarak bazı kentler seçin. Öyle ki, istemeyerek birini öldüren kişi oraya kaçabilsin;</verse>
				<verse number="12">öç alacak kişiden kaçıp sığınacak bir yeriniz olsun. Böylece adam öldüren kişi topluluğun önünde yargılanmadan öldürülmesin.</verse>
				<verse number="13">Vereceğiniz bu altı kent sizin için sığınak kentler olacak.</verse>
				<verse number="14">Sığınak kentlerin üçünü Şeria Irmağı’nın doğusundan, üçünü de Kenan ülkesinden seçeceksiniz.</verse>
				<verse number="15">Bu altı kent İsrailliler ve aralarında yaşayan yabancılarla yerli olmayan konuklar için sığınak kentler olacak. Öyle ki, istemeyerek birini öldüren kişi oraya kaçabilsin.</verse>
				<verse number="16">“ ‘Eğer biri demir bir aletle başka birine vurur, o kişi de ölürse, adam katildir ve kesinlikle öldürülecektir.</verse>
				<verse number="17">Birinin elinde adam öldürebilecek bir taş varsa, bu taşla başka birine vurursa, o kişi de ölürse, adam katildir ve kesinlikle öldürülecektir.</verse>
				<verse number="18">Ya da elinde adam öldürebilecek tahtadan bir alet varsa, bununla birine vurursa, o kişi de ölürse, adam katildir ve kesinlikle öldürülecektir.</verse>
				<verse number="19">Ölenin öcünü alacak kişi, katili öldürecektir; onunla karşılaşınca onu öldürecektir.</verse>
				<verse number="20">Eğer biri başka birine beslediği kinden ötürü onu iter ya da bile bile ona bir nesne fırlatırsa, o kişi de ölürse,</verse>
				<verse number="21">ya da beslediği kinden ötürü onu yumruklar, o kişi de ölürse, vuran kişi kesinlikle öldürülecektir; katildir. Ölenin öcünü alacak kişi katille karşılaşınca onu öldürecektir.</verse>
				<verse number="22">“ ‘Eğer biri bir başkasına kin beslemediği halde ansızın onu iter ya da istemeyerek ona bir nesne fırlatırsa,</verse>
				<verse number="23">ya da onu görmeden üzerine öldürebilecek bir taş düşürürse, o kişi de ölürse, öldüren ölene kin beslemediğinden ve ona zarar vermek istemediğinden,</verse>
				<verse number="24">topluluk adam öldürenle kan öcünü alacak kişi arasında şu kurallar uyarınca karar verecek:</verse>
				<verse number="25">Topluluk adam öldüreni kan öcü alacak kişinin elinden korumalı ve kaçmış olduğu sığınak kente geri göndermeli. Kişi kutsal yağla meshedilmiş başkâhinin ölümüne dek orada kalmalıdır.</verse>
				<verse number="26">“ ‘Ama adam öldüren kaçmış olduğu sığınak kentin sınırını geçer,</verse>
				<verse number="27">kan öcü alacak kişi de onu sığınak kentin sınırı dışında görür, kan öcü alacak kişi öldüreni öldürürse suçlu sayılmayacaktır.</verse>
				<verse number="28">Çünkü adam öldüren, başkâhinin ölümüne dek sığınak kentte kalmalı. Ancak onun ölümünden sonra kendi toprağına dönebilir.</verse>
				<verse number="29">“ ‘Bunlar kuşaklar boyunca yaşadığınız her yerde sizin için kesin kural olacaktır.</verse>
				<verse number="30">“ ‘Adam öldüren, tanıkların tanıklığıyla öldürülecek, bir tek kişinin tanıklığıyla öldürülmeyecektir.</verse>
				<verse number="31">“ ‘Ölümü hak etmiş katilin canı için bedel almayacaksınız; o kesinlikle öldürülecektir.</verse>
				<verse number="32">“ ‘Sığınak kente kaçmış olan birinin başkâhinin ölümünden önce toprağına dönüp yaşaması için bedel almayacaksınız.</verse>
				<verse number="33">“ ‘İçinde yaşadığınız ülkeyi kirletmeyeceksiniz. Kan dökmek ülkeyi kirletir. İçinde kan dökülen ülke ancak kan dökenin kanıyla bağışlanır.</verse>
				<verse number="34">“ ‘İçinde oturduğunuz, benim de içinde yaşadığım ülkeyi kirletmeyeceksiniz; çünkü ben İsrailliler’in arasında yaşayan RAB’bim.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Yusufoğulları boylarından Manaşşe oğlu Makir oğlu Gilat’ın boyunun aile başları gelip Musa’ya ve İsrail’in aile başı olan önderlerine şöyle dediler:</verse>
				<verse number="2">“RAB ülkeyi mülk olarak kurayla İsrailliler arasında paylaştırması için efendimiz Musa’ya buyruk verdi. Kardeşimiz Selofhat’ın mirasının kızlarına verilmesi için de buyruk verildi.</verse>
				<verse number="3">Eğer Selofhat’ın kızları başka bir İsrail oymağına bağlı erkeklerle evlenirlerse, mirasları bizim ailelerimizden alınıp kocalarının bağlı oldukları oymağın mirasına eklenecek. Böylece kurayla bize düşen pay eksilecek.</verse>
				<verse number="4">İsrailliler’in özgürlük yılı kutlandığında, kızların mirası kocalarının bağlı olduğu oymağa eklenecek. Böylece onların mirası atalarımızın oymağına düşen mirastan alınacak.”</verse>
				<verse number="5">Musa, RAB’bin buyruğu uyarınca, İsrailliler’e şöyle buyurdu: “Yusuf soyundan gelenlerin söyledikleri doğrudur.</verse>
				<verse number="6">RAB Selofhat’ın kızları için şöyle diyor: Selofhat’ın kızları babalarının bağlı olduğu oymak ve boydan herhangi bir erkekle evlenmekte özgürdürler.</verse>
				<verse number="7">İsrail’de miras bir oymaktan öbür oymağa geçmeyecek. Her İsrailli atalarının bağlı olduğu oymağın mirasına bağlı kalacak.</verse>
				<verse number="8">Herhangi bir İsrail oymağında miras alan kız, babasının bağlı olduğu oymak ve boydan biriyle evlenmelidir. Öyle ki, her İsrailli atalarının mirasını sahiplenebilsin.</verse>
				<verse number="9">Miras bir oymaktan öbür oymağa geçmeyecek. Her İsrail oymağı aldığı mirasa bağlı kalacak.”</verse>
				<verse number="10">Selofhat’ın kızları Mahla, Tirsa, Hogla, Milka, Noa, RAB’bin Musa’ya verdiği buyruk uyarınca davranarak amcalarının oğullarıyla evlendiler.</verse>
				<verse number="11">Selofhat’ın kızları Mahla, Tirsa, Hogla, Milka, Noa, RAB’bin Musa’ya verdiği buyruk uyarınca davranarak amcalarının oğullarıyla evlendiler.</verse>
				<verse number="12">Böylece Yusuf oğlu Manaşşe boylarından erkeklerle evlendiler, dolayısıyla mirasları da babalarının bağlı olduğu boy ve oymakta kaldı.</verse>
				<verse number="13">RAB’bin Musa aracılığıyla Şeria Irmağı yanında Eriha karşısındaki Moav ovalarında İsrailliler’e verdiği buyruklar ve ilkeler bunlardı.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="5">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Şeria Irmağı’nın doğu yakasındaki çölde, Suf’un karşısında Arava’da, Paran ile Tofel, Lavan, Haserot, Di-Zahav arasında Musa İsrailliler’e şunları anlattı.</verse>
				<verse number="2">Horev’den Seir Dağı yoluyla Kadeş-Barnea’ya gitmek on bir gün sürer.</verse>
				<verse number="3">Mısır’dan çıktıktan sonra kırkıncı yılın on birinci ayının birinci günü, Musa RAB’bin, kendisi aracılığıyla İsrailliler’e neler buyurduğunu anlattı.</verse>
				<verse number="4">Bu olay Musa Heşbon’da yaşayan Amorlular’ın Kralı Sihon’u, Aştarot’ta ve Edrei’de yaşayan Başan Kralı Og’u bozguna uğrattıktan sonra oldu.</verse>
				<verse number="5">Musa Şeria Irmağı’nın doğu yakasındaki Moav topraklarında bu yasayı şöyle açıklamaya başladı:</verse>
				<verse number="6">“Tanrımız RAB Horev’de bize, ‘Bu dağda yeteri kadar kaldınız’ dedi,</verse>
				<verse number="7">‘Haydi kalkın, Arava’da, dağlık bölgede, Şefela’da, Negev’de ve Akdeniz kıyısında yaşayan bütün komşu halklara, Amorlular’ın dağlık bölgesine, büyük Fırat Irmağı’na kadar uzanan Kenanlılar ülkesine ve Lübnan’a gidin.</verse>
				<verse number="8">Bu toprakları size verdim. Gidin, atalarınıza, İbrahim’e, İshak’a, Yakup’a ve soylarına ant içerek söz verdiğim toprakları mülk edinin.’ ”</verse>
				<verse number="9">“O sırada size, ‘Tek başıma yükünüzü taşıyamam’ dedim,</verse>
				<verse number="10">‘Tanrınız RAB sizi çoğalttı. Bugün göklerdeki yıldızlar kadar çoğaldınız.</verse>
				<verse number="11">Atalarınızın Tanrısı RAB sizi bin kat daha çoğaltsın ve söz verdiği gibi kutsasın!</verse>
				<verse number="12">Sorunlarınıza, yükünüze, davalarınıza ben tek başıma nasıl katlanabilirim?</verse>
				<verse number="13">Kendinize her oymaktan bilge, anlayışlı, deneyimli adamlar seçin. Onları size önder atayacağım.’</verse>
				<verse number="14">“Siz de bunun iyi olduğunu onayladınız.</verse>
				<verse number="15">Böylece oymaklarınızın bilge ve deneyimli kişiler olan ileri gelenlerini size önder atadım. Onlara biner, yüzer, ellişer, onar kişilik toplulukların sorumluluğunu verdim. Oymaklarınız için de yöneticiler görevlendirdim.</verse>
				<verse number="16">Ayrıca yargıçlarınıza, ‘Kardeşleriniz arasındaki sorunları dinleyin’ dedim, ‘Bir adamla İsrailli kardeşi ya da bir yabancı arasındaki davalarda adaletle karar verin.</verse>
				<verse number="17">Yargılarken kimseyi kayırmayın; küçüğe de, büyüğe de aynı gözle bakın. Hiç kimseden korkmayın. Yargı Tanrı’ya özgüdür. Çözemeyeceğiniz bir sorun olursa bana getirin, ben gerekeni yaparım.’</verse>
				<verse number="18">O sırada yapmanız gereken her şeyi size buyurmuştum.”</verse>
				<verse number="19">“Sonra Tanrımız RAB’bin bize buyurduğu gibi Horev’den ayrıldık, Amorlular’ın dağlık bölgesine giden yoldan geçerek gördüğünüz o geniş ve korkunç çölü aşıp Kadeş-Barnea’ya vardık.</verse>
				<verse number="20">Size, ‘Tanrımız RAB’bin bize vereceği Amorlular’ın dağlık bölgesine vardınız’ dedim,</verse>
				<verse number="21">‘İşte, Tanrınız RAB size ülkeyi verdi. Haydi, atalarınızın Tanrısı RAB’bin size söylediği gibi, gidip orayı mülk edinin. Korkmayın, yılmayın.’</verse>
				<verse number="22">“O zaman hepiniz bana gelip, ‘Ülkeyi araştırmak için önümüzden adamlar gönderelim’ dediniz, ‘Hangi yoldan gideceğiz, hangi kentlere uğrayacağız? Bilgi versinler.’</verse>
				<verse number="23">“Bu düşünceyi benimsedim. Her oymaktan birer kişi olmak üzere aranızdan on iki kişi seçtim.</verse>
				<verse number="24">Bunlar dağlık bölgeye çıkarak Eşkol Vadisi’ne varıp ülkeyi araştırdılar.</verse>
				<verse number="25">Dönüşte orada yetişen meyvelerden getirdiler ve, ‘Tanrımız RAB’bin bize vereceği ülke verimlidir’ diye haber verdiler.</verse>
				<verse number="26">“Ne var ki, siz oraya gitmek istemediniz. Tanrınız RAB’bin buyruğuna karşı geldiniz.</verse>
				<verse number="27">Çadırlarınızda söylenerek, ‘RAB bizden nefret ediyor’ dediniz, ‘Bizi Amorlular’ın eline verip yok etmek için Mısır’dan çıkardı.</verse>
				<verse number="28">Oraya niye gidelim? Kardeşlerimiz yöre halkının bizden daha güçlü, daha uzun boylu olduğunu söyleyerek cesaretimizi kırdılar. Kentler büyükmüş, göğe dek yükselen surlarla çevriliymiş. Orada Anaklılar’ı da görmüşler.’</verse>
				<verse number="29">“Oysa ben size, ‘Onlardan korkmayın, yılmayın’ dedim,</verse>
				<verse number="30">‘Önünüzden giden Tanrınız RAB sizin için savaşacak. Gözünüzün önünde Mısır’da ve çölde sizler için yaptıklarının aynısını yapacak. Tanrınız RAB’bin buraya varıncaya dek, çocuğunu taşıyan bir adam gibi sizi nasıl yol boyunca taşıdığını gördünüz.’</verse>
				<verse number="31">‘Önünüzden giden Tanrınız RAB sizin için savaşacak. Gözünüzün önünde Mısır’da ve çölde sizler için yaptıklarının aynısını yapacak. Tanrınız RAB’bin buraya varıncaya dek, çocuğunu taşıyan bir adam gibi sizi nasıl yol boyunca taşıdığını gördünüz.’</verse>
				<verse number="32">Bütün bunlara karşın Tanrınız RAB’be güvenmediniz.</verse>
				<verse number="33">O RAB ki, çadırlarınızı kurmanız için size yer aramak, gideceğiniz yolu göstermek için geceleyin ateşte, gündüzün bulutta önünüzsıra gitti.”</verse>
				<verse number="34">“RAB yakınmalarınızı duyunca öfkelendi ve şöyle ant içti:</verse>
				<verse number="35">‘Atalarınıza ant içerek söz verdiğim o verimli ülkeyi, bu kötü kuşaktan Yefunne oğlu Kalev dışında hiç kimse görmeyecek. Yalnız o görecek, ayak bastığı toprakları ona ve soyuna vereceğim. Çünkü o bütün yüreğiyle RAB’bin yolunda yürüdü.’</verse>
				<verse number="36">‘Atalarınıza ant içerek söz verdiğim o verimli ülkeyi, bu kötü kuşaktan Yefunne oğlu Kalev dışında hiç kimse görmeyecek. Yalnız o görecek, ayak bastığı toprakları ona ve soyuna vereceğim. Çünkü o bütün yüreğiyle RAB’bin yolunda yürüdü.’</verse>
				<verse number="37">“Sizin yüzünüzden RAB bana da öfkelenerek, ‘Sen de o ülkeye girmeyeceksin’ dedi,</verse>
				<verse number="38">‘Ama yardımcın Nun oğlu Yeşu oraya girecek. Onu yüreklendir. İsrailliler’in ülkeyi mülk edinmesini o sağlayacak.</verse>
				<verse number="39">Tutsak olacak dediğiniz küçükleriniz, bugün iyiyle kötüyü ayırt edemeyen çocuklarınız oraya girecekler. Ülkeyi onlara vereceğim, orayı onlar mülk edinecekler.</verse>
				<verse number="40">Ama siz geri dönün, Kamış Denizi yolundan çöle gidin.’ ”</verse>
				<verse number="41">“Bunun üzerine bana, ‘RAB’be karşı günah işledik’ dediniz, ‘Tanrımız RAB’bin buyruğu uyarınca gidip savaşacağız.’ Sonra dağlık bölgede savaşmanın kolay olacağını düşünerek her biriniz silahınızı kuşandınız.</verse>
				<verse number="42">“Ama RAB bana şöyle dedi: ‘Söyle onlara, savaşa gitmesinler. Çünkü sizinle olmayacağım. Düşmanlarınızın önünde yenilgiye uğrayacaksınız.’</verse>
				<verse number="43">“Sizi uyardım, ama dinlemediniz. RAB’bin buyruğuna karşı geldiniz. Kendinize güvenerek dağlık bölgeye çıktınız.</verse>
				<verse number="44">Dağlık bölgede yaşayan Amorlular size karşı çıktılar. Arılar gibi sizi kovaladılar. Seir’den Horma Kenti’ne dek sizi bozguna uğrattılar.</verse>
				<verse number="45">Geri döndünüz ve RAB’bin önünde ağladınız. Ama RAB ne ağlayışınızı duydu, ne de size kulak astı.</verse>
				<verse number="46">Uzun süre Kadeş’te kaldınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">“Sonunda geri dönüp RAB’bin bana buyurduğu gibi Kamış Denizi yolundan çöle gittik. Uzun süre Seir dağlık bölgesinde dolanıp durduk.</verse>
				<verse number="2">“RAB bana, ‘Bu dağlık bölgenin çevresinde yeterince dolaştınız’ dedi, ‘Şimdi kuzeye gidin.’</verse>
				<verse number="3">“RAB bana, ‘Bu dağlık bölgenin çevresinde yeterince dolaştınız’ dedi, ‘Şimdi kuzeye gidin.’</verse>
				<verse number="4">Sonra halka şu buyrukları vermemi söyledi: ‘Seir’de yaşayan kardeşlerinizin, Esavoğulları’nın ülkesinden geçeceksiniz. Sizden korkacaklar. Çok dikkatli davranın.</verse>
				<verse number="5">Onları savaşa kışkırtmayın. Size onların ülkesinden hiçbir toprak parçası, ayağınızı basacak bir yer bile vermeyeceğim. Çünkü Seir dağlık bölgesini mülk olarak Esav’a verdim.</verse>
				<verse number="6">Yiyeceklerinizi, içeceklerinizi onlardan para karşılığında alacaksınız.’</verse>
				<verse number="7">“Tanrınız RAB el attığınız her işte sizi kutsadı. Bu geniş çölde dolanıp durduğunuz sürece sizi korudu. Tanrınız RAB geçirdiğiniz bu kırk yıl boyunca sizlerleydi ve hiçbir eksiğiniz olmadı.</verse>
				<verse number="8">“Böylece Seir’de yaşayan kardeşlerimizin, Esavoğulları’nın yanından geçtik. Eylat ve Esyon-Gever’den Arava’ya giden yoldan saparak yolculuğumuzu Moav Çölü yolundan sürdürdük.</verse>
				<verse number="9">“RAB bana, ‘Moavlılar’a düşman gözüyle bakma, onları savaşa kışkırtma’ dedi, ‘Onların ülkesinden hiçbir toprak parçasını sana mülk olarak vermeyeceğim. Çünkü Ar Kenti’ni Lut soyuna verdim.’ ”</verse>
				<verse number="10">–Daha önce orada Anaklılar kadar uzun boylu, güçlü ve kalabalık olan Emliler yaşıyordu.</verse>
				<verse number="11">Emliler Anaklılar gibi Refalılar’dan sayılırdı. Ama Moavlılar onlara Emliler adını takmıştı.</verse>
				<verse number="12">Daha önce Seir’de Horlular yaşardı. Esavoğulları orayı onların elinden aldı. İsrailliler’in RAB’bin mülk edinmek için kendilerine verdiği ülkede yaptıkları gibi, Esavoğulları da Horlular’ı yok edip yerlerine yerleştiler.–</verse>
				<verse number="13">“RAB, ‘Haydi kalkın, Zeret Vadisi’nden geçin’ dedi. Biz de Zeret Vadisi’nden geçtik.</verse>
				<verse number="14">Kadeş-Barnea’dan yola çıkıp Zeret Vadisi’nden geçinceye dek otuz sekiz yıl yol aldık. RAB’bin içtiği ant uyarınca, İsrail halkından o kuşağın bütün savaşçıları yok olmuştu.</verse>
				<verse number="15">RAB, ordugahtaki bütün savaşçıları ortadan kaldırıncaya dek onları cezalandırmıştı.</verse>
				<verse number="16">“Topluluktaki bütün savaşçılar öldükten sonra,</verse>
				<verse number="17">RAB bana şöyle dedi:</verse>
				<verse number="18">‘Bugün Moav topraklarından ve Ar Kenti’nden geçeceksin.</verse>
				<verse number="19">Ammonlular’a yaklaştığında onlara düşman gözüyle bakma, onları savaşa kışkırtma. Çünkü mülk edinmen için Ammonlular’ın ülkesinden sana hiçbir toprak parçası vermeyeceğim. O ülkeyi mülk olarak Lut soyuna verdim.’ ”</verse>
				<verse number="20">–Bu bölge Refalılar ülkesi diye bilinir. Refalılar önceden orada yaşıyordu. Ammonlular onlara Zamzumlular adını takmıştı.</verse>
				<verse number="21">Zamzumlular Anaklılar kadar uzun boylu, güçlü ve kalabalıktılar. Ama RAB onları Ammonlular’ın önünde yok etti. Ammonlular Zamzumlular’ın topraklarını alıp yerlerine yerleştiler.</verse>
				<verse number="22">RAB Seir’de yaşayan Esavoğulları için de aynısını yapmış, Horlular’ı onların önünde yok etmişti. Esavoğulları Horlular’ın topraklarını almış, yerlerine yerleşmişlerdi. Bugün de orada yaşıyorlar.</verse>
				<verse number="23">Gazze’ye kadar uzanan köylerde yaşayan Avvalılar’ı da Kaftor’dan gelen Kaftorlular yok edip yerlerine yerleştiler.–</verse>
				<verse number="24">“ ‘Haydi kalkın! Arnon Vadisi’nden geçin! İşte Heşbon Kralı Amorlu Sihon’u ve ülkesini elinize teslim ettim. Ona saldırın ve ülkesini mülk edinmeye başlayın.</verse>
				<verse number="25">Bugünden başlayarak göğün altındaki uluslara korkunuzu, dehşetinizi salacağım. Haberinizi duyunca korkuyla titreyecekler.’ ”</verse>
				<verse number="26">“Bundan sonra Kedemot Çölü’nden Heşbon Kralı Sihon’a barış önerileriyle ulaklar gönderdim. Öneriler şöyleydi:</verse>
				<verse number="27">‘İzin ver, ülkenden geçelim. Dosdoğru ana yoldan, sağa sola sapmadan geçeceğiz.</verse>
				<verse number="28">Yiyeceğimizi, içeceğimizi para karşılığında bize vereceksin. Yeter ki ülkenden geçelim. Seir’de yaşayan Esavoğulları ile Ar Kenti’nde yaşayan Moavlılar sınırlarından geçmemize izin verdiler. Şeria Irmağı’ndan geçip Tanrımız RAB’bin bize vereceği ülkeye gitmemize sen de izin ver.’</verse>
				<verse number="29">Yiyeceğimizi, içeceğimizi para karşılığında bize vereceksin. Yeter ki ülkenden geçelim. Seir’de yaşayan Esavoğulları ile Ar Kenti’nde yaşayan Moavlılar sınırlarından geçmemize izin verdiler. Şeria Irmağı’ndan geçip Tanrımız RAB’bin bize vereceği ülkeye gitmemize sen de izin ver.’</verse>
				<verse number="30">Ne var ki, Heşbon Kralı Sihon ülkesinden geçmemize izin vermek istemedi. Tanrınız RAB, şimdi olduğu gibi, Sihon’u elinize teslim etmek için yüreğini duygusuzlaştırıp onu inatçı yaptı.</verse>
				<verse number="31">“RAB bana, ‘İşte Sihon’u ve ülkesini senin eline teslim etmeye başladım. Haydi, ülkeyi ele geçir ve mülk edinmeye başla’ dedi.</verse>
				<verse number="32">Sihon bizimle savaşmak için Yahesa’da bütün halkıyla karşımıza çıktı.</verse>
				<verse number="33">Tanrımız RAB onu elimize teslim etti. Onu, oğullarını ve bütün halkını yok ettik.</verse>
				<verse number="34">Bütün kentlerini ele geçirdik, hepsini yok ettik. Kadın, erkek, çocuk, kimseyi sağ bırakmadık.</verse>
				<verse number="35">Hayvanlara ve ele geçirdiğimiz kentlerdeki mallara ise el koyduk.</verse>
				<verse number="36">Arnon Vadisi kıyısında Aroer’den ve vadideki kentten Gilat’a dek, ele geçirmediğimiz hiçbir kent kalmadı. Tanrımız RAB hepsini elimize teslim etti.</verse>
				<verse number="37">Ama Tanrımız RAB’bin buyruğu uyarınca, Ammonlular’ın ülkesine –Yabbuk Irmağı kıyılarına, dağlık bölgedeki kentlere– yaklaşmadınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">“Bundan sonra dönüp Başan’a doğru ilerledik. Başan Kralı Og’la ordusu bizimle savaşmak için Edrei’de karşımıza çıktı.</verse>
				<verse number="2">RAB bana, ‘Ondan korkma!’ dedi, ‘Çünkü onu da ordusuyla ülkesini de senin eline teslim ettim. Amorlular’ın Heşbon’da yaşayan Kralı Sihon’a yaptığının aynısını ona da yapacaksın.’</verse>
				<verse number="3">“Böylece Tanrımız RAB, Başan Kralı Og’u ve halkını da elimize teslim etti. Hiçbirini sağ bırakmadan hepsini yok ettik.</verse>
				<verse number="4">Bütün kentlerini ele geçirdik. Ele geçirmediğimiz tek kent kalmadı. Hepsi altmış kentti: Başan’da Og’un ülkesi olan bütün Argov bölgesi.</verse>
				<verse number="5">Bütün bu kentler yüksek surlarla, kapılarla, sürgülerle sağlamlaştırılmıştı. Bunlardan başka surla çevrilmemiş birçok köy de vardı.</verse>
				<verse number="6">Heşbon Kralı Sihon’a yaptığımız gibi hepsini yok ettik. Her kenti, kadın, erkek ve çocuklarla birlikte, tümüyle yok ettik.</verse>
				<verse number="7">Hayvanlara ve kentlerdeki mallara ise el koyduk.</verse>
				<verse number="8">“Arnon Vadisi’nden Hermon Dağı’na kadar Şeria Irmağı’nın doğu yakasındaki toprakları iki Amorlu kralın elinden aldık.</verse>
				<verse number="9">–Saydalılar Hermon’a Siryon, Amorlular’sa Senir derler.–</verse>
				<verse number="10">Ovadaki bütün kentleri, bütün Gilat’ı, Og’un ülkesine ait kentler olan Salka ve Edrei’ye uzanan bütün Başan’ı ele geçirdik.”</verse>
				<verse number="11">–Refalılar’dan yalnız Başan Kralı Og sağ kalmıştı. Og’un Ammonlular’ın Rabba Kenti’ndeki yatağı demirdendi. O gün kullanılan arşın ölçüsüne göre uzunluğu dokuz, eni dört arşındı.–</verse>
				<verse number="12">“O sırada ele geçirdiğimiz topraklardan Arnon Vadisi yakınındaki Aroer Kenti’nin kuzeyini, Gilat dağlık bölgesinin yarısıyla oradaki kentleri Ruben ve Gad oymaklarına verdim.</verse>
				<verse number="13">Gilat’ın geri kalan bölümünü ve Og’un ülkesi Başan’ı Manaşşe oymağının yarısına verdim. Başan’daki Argov bölgesi Refalılar ülkesi diye bilinirdi.</verse>
				<verse number="14">Manaşşe soyundan Yair, Geşur ile Maaka sınırına dek uzanan bütün Argov bölgesini aldı. Başan denilen bölgeye kendi adını verdi. Orası bugün de Havvot-Yair diye anılıyor.</verse>
				<verse number="15">Makir’e Gilat’ı verdim.</verse>
				<verse number="16">Gilat’la Arnon Vadisi arasında kalan toprakları Ruben ve Gad oymaklarına verdim. Vadinin ortası onların sınırıydı; Ammonlular’la sınırları ise Yabbuk Irmağı’ydı.</verse>
				<verse number="17">Arava’da da sınır Şeria Irmağı’ydı; Kinneret’ten Arava –Lut– Gölü’ne, doğuda Pisga yamaçlarının aşağısına kadar uzanıyordu.</verse>
				<verse number="18">“O zaman size şöyle buyruk verdim: ‘Tanrınız RAB mülk edinmek için bu ülkeyi size verdi. Bütün savaşçılarınız silahlı olarak İsrailli kardeşlerinizin önüsıra gitsin.</verse>
				<verse number="19">Ancak RAB sizi rahata erdirdiği gibi onları da rahata erdirene ve onlar Tanrınız RAB’bin Şeria Irmağı’nın karşı yakasında kendilerine vereceği toprakları ele geçirene kadar, kadınlarınız, çocuklarınız ve hayvanlarınız –biliyorum, birçok hayvanınız var– size verdiğim kentlerde kalsın. Ondan sonra, her biriniz size verdiğim toprağa dönebilir.’ ”</verse>
				<verse number="20">Ancak RAB sizi rahata erdirdiği gibi onları da rahata erdirene ve onlar Tanrınız RAB’bin Şeria Irmağı’nın karşı yakasında kendilerine vereceği toprakları ele geçirene kadar, kadınlarınız, çocuklarınız ve hayvanlarınız –biliyorum, birçok hayvanınız var– size verdiğim kentlerde kalsın. Ondan sonra, her biriniz size verdiğim toprağa dönebilir.’ ”</verse>
				<verse number="21">“O zaman Yeşu’ya, ‘Tanrın RAB’bin bu iki krala neler yaptığını gözlerinle gördün’ dedim, ‘RAB gideceğin bütün ülkelere aynısını yapacak.</verse>
				<verse number="22">Onlardan korkmayın! Tanrınız RAB sizin için savaşacak.’</verse>
				<verse number="23">“Sonra RAB’be yalvardım:</verse>
				<verse number="24">‘Ey Egemen RAB, büyüklüğünü ve güçlü elini bana göstermeye başladın. Gökte ve yerde senin yaptığın yüce işleri yapabilecek başka bir tanrı yok!</verse>
				<verse number="25">İzin ver de Şeria Irmağı’ndan geçip karşı yakadaki o verimli ülkeyi, o güzel dağlık bölgeyi ve Lübnan’ı göreyim.’</verse>
				<verse number="26">“Ama RAB sizin yüzünüzden bana öfkelendi, yalvarışıma kulak asmadı. Bana, ‘Yeter artık!’ dedi, ‘Bir daha bu konudan söz etme bana.</verse>
				<verse number="27">Pisga Dağı’na çık. Batıya, kuzeye, güneye, doğuya bak. Gözlerinle gör. Çünkü Şeria Irmağı’ndan geçmeyeceksin.</verse>
				<verse number="28">Yeşu’ya görev ver. Onu güçlendir ve yüreklendir. Çünkü bu halk Şeria Irmağı’ndan onun önderliğinde geçecek. Göreceğin toprakları halka o miras olarak verecek.’</verse>
				<verse number="29">Böylece Beytpeor’un karşısındaki vadide kaldık.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">“Şimdi, ey İsrail, size öğrettiğim kurallara, ilkelere kulak verin. Yaşamak, ülkeye girmek ve atalarınızın Tanrısı RAB’bin size vereceği toprakları mülk edinmek için bunlara uyun.</verse>
				<verse number="2">Size verdiğim buyruklara hiçbir şey eklemeyin, hiçbir şey çıkarmayın. Ama size bildirdiğim Tanrınız RAB’bin buyruklarına uyun.</verse>
				<verse number="3">“RAB’bin Baal-Peor’da neler yaptığını kendi gözlerinizle gördünüz. Tanrınız RAB, Baal-Peor’a tapan herkesi aranızdan yok etti.</verse>
				<verse number="4">RAB’be bağlı kalan sizler ise hâlâ yaşamaktasınız.</verse>
				<verse number="5">“İşte, Tanrım RAB’bin buyruğu uyarınca size kurallar, ilkeler verdim. Öyle ki, mülk edinmek için gideceğiniz ülkede bunlara uyasınız.</verse>
				<verse number="6">Onlara sımsıkı bağlanın. Çünkü ne denli bilge ve anlayışlı olduğunuzu uluslara bunlar gösterecek. Bu kuralları duyunca, uluslar, ‘Bu büyük ulus gerçekten bilge ve anlayışlı bir halk!’ diyecek.</verse>
				<verse number="7">Tanrımız RAB her çağırdığımızda bize yakın olur. Tanrısı kendisine böylesine yakın olan başka bir büyük ulus var mı?</verse>
				<verse number="8">Bugün size verdiğim bu yasa gibi adil kuralları, ilkeleri olan başka bir büyük ulus var mı?</verse>
				<verse number="9">“Ancak gördüklerinizi unutmamaya, yaşamınız boyunca aklınızdan çıkarmamaya dikkat edin ve uyanık olun. Bunları çocuklarınıza, torunlarınıza anlatın.</verse>
				<verse number="10">Horev’de Tanrınız RAB’bin önünde durduğunuz günü anımsayın. RAB bana şöyle dedi: ‘Sözlerimi dinlemesi için halkı topla. Öyle ki, yaşamları boyunca benden korkmayı öğrensinler, çocuklarına da öğretsinler.’</verse>
				<verse number="11">“Yaklaşıp dağın eteğinde durdunuz. Dağ göklere dek yükselen alevle tutuşmuştu. Kara bulutlar ve koyu bir karanlık vardı.</verse>
				<verse number="12">RAB size ateşin içinden seslendi. Siz konuşulanı duydunuz, ama konuşanı görmediniz. Yalnız bir ses duydunuz.</verse>
				<verse number="13">RAB uymanızı buyurduğu antlaşmayı, yani On Buyruk’u size açıkladı. Onları iki taş levha üstüne yazdı.</verse>
				<verse number="14">Mülk edinmek için gideceğiniz ülkede uymanız gereken kuralları, ilkeleri size öğretmemi buyurdu.”</verse>
				<verse number="15">“RAB Horev’de ateşin içinden size seslendiği gün hiçbir suret görmediniz. Bu nedenle kendinize çok dikkat edin.</verse>
				<verse number="16">Öyle ki, kendiniz için erkek ya da kadın, yerde yaşayan hayvan ya da gökte uçan kuş, küçük kara hayvanı ya da aşağıda suda yaşayan balık suretinde, heykel biçiminde put yaparak yoldan sapmayasınız.</verse>
				<verse number="17">Öyle ki, kendiniz için erkek ya da kadın, yerde yaşayan hayvan ya da gökte uçan kuş, küçük kara hayvanı ya da aşağıda suda yaşayan balık suretinde, heykel biçiminde put yaparak yoldan sapmayasınız.</verse>
				<verse number="18">Öyle ki, kendiniz için erkek ya da kadın, yerde yaşayan hayvan ya da gökte uçan kuş, küçük kara hayvanı ya da aşağıda suda yaşayan balık suretinde, heykel biçiminde put yaparak yoldan sapmayasınız.</verse>
				<verse number="19">Gözlerinizi göklere kaldırıp güneşi, ayı, yıldızları –gök cisimlerini– görünce sakın aldanmayın; eğilip onlara tapmayın. Tanrınız RAB bunları göğün altındaki halklara pay olarak vermiştir.</verse>
				<verse number="20">Size gelince, RAB, bugün olduğu gibi kendi halkı olmanız için, sizi alıp demir eritme ocağından, Mısır’dan çıkardı.</verse>
				<verse number="21">“RAB sizin yüzünüzden bana öfkelendi. Şeria Irmağı’nın karşı yakasına geçmemem ve Tanrınız RAB’bin size mülk olarak vereceği o verimli ülkeye girmemem için ant içti.</verse>
				<verse number="22">Ben bu toprakta öleceğim. Şeria Irmağı’ndan geçmeyeceğim. Ama siz karşıya geçecek ve o verimli ülkeyi mülk edineceksiniz.</verse>
				<verse number="23">Tanrınız RAB’bin sizinle yaptığı antlaşmayı unutmamaya, kendinize Tanrınız RAB’bin yasakladığı herhangi bir şeyin suretinde put yapmamaya dikkat edin.</verse>
				<verse number="24">Çünkü Tanrınız RAB yakıp yok eden bir ateştir; kıskanç bir Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="25">“Ülkede uzun zaman oturduktan, çocuk ve torun sahibi olduktan sonra yoldan sapar, kendinize herhangi bir şeyin suretinde put yapar, Tanrınız RAB’bin gözünde kötü olanı yaparak onu öfkelendirirseniz,</verse>
				<verse number="26">bugün size karşı yeri göğü tanık gösteririm ki, mülk edinmek için Şeria Irmağı’ndan geçip gideceğiniz ülkede kesinlikle ve çabucak öleceksiniz. Orada uzun süre yaşamayacak, büsbütün yok olacaksınız.</verse>
				<verse number="27">RAB sizi başka halkların arasına dağıtacak. RAB’bin sizi süreceği ulusların arasında sayıca az olacaksınız.</verse>
				<verse number="28">Orada görmeyen, duymayan, yemeyen, koku almayan, insan eliyle yapılmış, ağaçtan, taştan tanrılara tapacaksınız.</verse>
				<verse number="29">Ama Tanrınız RAB’bi arayacaksınız. Bütün yüreğinizle, bütün canınızla ararsanız, O’nu bulacaksınız.</verse>
				<verse number="30">Sıkıntıya düştüğünüzde ve bütün bu olaylar başınıza geldiğinde, sonunda Tanrınız RAB’be dönecek, O’nun sözüne kulak vereceksiniz.</verse>
				<verse number="31">Çünkü Tanrınız RAB acıyan bir Tanrı’dır. Sizi bırakmaz, yok etmez ve atalarınıza ant içerek yaptığı antlaşmayı unutmaz.</verse>
				<verse number="32">“Siz doğmadan önceki geçmiş günleri, Tanrı’nın yeryüzünde insanı yarattığı günden bu yana geçen zamanı soruşturun. Göklerin bir ucundan öbür ucuna sorun. Bu kadar önemli bir olay hiç oldu mu, ya da buna benzer bir olay duyuldu mu?</verse>
				<verse number="33">Ateşin içinden seslenen Tanrı’nın sesini sizin gibi duyup da sağ kalan başka bir ulus var mı?</verse>
				<verse number="34">Hiçbir tanrı Tanrınız RAB’bin Mısır’da gözlerinizin önünde sizin için yaptığı gibi denemelerle, belirtilerle, şaşılası işlerle, savaşla, güçlü ve kudretli elle, büyük ve ürkütücü olaylarla gidip başka bir ulustan kendine bir ulus almaya kalkıştı mı?</verse>
				<verse number="35">“Bu olaylar RAB’bin Tanrı olduğunu ve O’ndan başkası olmadığını bilesiniz diye size gösterildi.</verse>
				<verse number="36">O sizi yola getirmek için gökten size sesini duyurdu. Yeryüzünde size büyük ateşini gösterdi. Ateşin içinden size sözlerini duyurdu.</verse>
				<verse number="37">Atalarınızı sevdiği ve onların soyunu seçtiği için sizi büyük gücüyle Mısır’dan kendisi çıkardı.</verse>
				<verse number="38">Amacı sizden daha büyük, daha güçlü ulusları önünüzden kovmak, onların ülkelerine girmenizi sağlamak, bugün olduğu gibi mülk edinmeniz için ülkelerini size vermekti.</verse>
				<verse number="39">“Bunun için, bugün RAB’bin yukarıda göklerde, aşağıda yeryüzünde Tanrı olduğunu, O’ndan başkası olmadığını bilin ve bunu aklınızdan çıkarmayın.</verse>
				<verse number="40">Size ve sizden sonra gelen çocuklarınıza iyilik sağlaması ve Tanrınız RAB’bin sonsuza dek size vereceği bu topraklarda uzun yıllar yaşamanız için bugün size bildirdiğim RAB’bin kurallarına, buyruklarına uyun.”</verse>
				<verse number="41">Bundan sonra Musa Şeria Irmağı’nın doğusunda üç kent ayırdı.</verse>
				<verse number="42">Öyle ki, önceden kin beslemediği bir komşusunu istemeyerek öldüren biri bu kentlerden birine kaçıp canını kurtarabilsin.</verse>
				<verse number="43">Bu kentler şunlardı: Rubenliler için ovadaki kırsal bölgede Beser, Gadlılar için Gilat’taki Ramot, Manaşşeliler için Başan’daki Golan.</verse>
				<verse number="44">Musa’nın İsrailliler’e anlattığı yasa budur.</verse>
				<verse number="45">Mısır’dan çıktıktan sonra Musa’nın İsrailliler’e bildirdiği yasalar, kurallar, ilkeler bunlardır.</verse>
				<verse number="46">Musa bunları Şeria Irmağı’nın doğu yakasında, Beytpeor karşısındaki vadide bildirdi. Burası daha önce Heşbon’da oturan Amorlular’ın Kralı Sihon’a ait topraklardı. Musa ile İsrailliler Mısır’dan çıktıklarında Sihon’u bozguna uğratmışlardı.</verse>
				<verse number="47">Onun ve Başan Kralı Og’un ülkesini, yani Şeria Irmağı’nın doğusunda yaşayan iki Amorlu kralın ülkesini ele geçirmişlerdi.</verse>
				<verse number="48">Bu topraklar, Arnon Vadisi kıyısındaki Aroer Kenti’nden Sion, yani Hermon Dağı’na kadar uzanıyor,</verse>
				<verse number="49">Pisga Dağı’nın eteğindeki Arava Gölü’ne dek uzanan, Şeria Irmağı’nın doğu yakasındaki bütün Arava’yı kapsıyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Musa bütün İsrailliler’i bir araya toplayarak şöyle dedi: “Ey İsrail, bugün size bildireceğim kurallara, ilkelere kulak verin! Onları öğrenin ve onlara uymaya dikkat edin!</verse>
				<verse number="2">Tanrımız RAB Horev Dağı’nda bizimle bir antlaşma yaptı.</verse>
				<verse number="3">RAB bu antlaşmayı atalarımızla değil, bizimle, bugün burada sağ kalan hepimizle yaptı.</verse>
				<verse number="4">RAB dağda ateşin içinden sizinle yüz yüze konuştu.</verse>
				<verse number="5">O zaman RAB’bin sözünü size bildirmek için RAB ile sizin aranızda durdum. Çünkü siz ateşten korkup dağa çıkmadınız. RAB şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="6">“ ‘Seni Mısır’dan, köle olduğun ülkeden çıkaran Tanrın RAB benim.</verse>
				<verse number="7">“ ‘Benden başka tanrın olmayacak.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Kendine yukarıda gökyüzünde, aşağıda yeryüzünde ya da yer altındaki sularda yaşayan herhangi bir canlıya benzer put yapmayacaksın.</verse>
				<verse number="9">Putların önünde eğilmeyecek, onlara tapmayacaksın. Çünkü ben, Tanrın RAB, kıskanç bir Tanrı’yım. Benden nefret edenin babasının işlediği suçun hesabını çocuklarından, üçüncü, dördüncü kuşaklardan sorarım.</verse>
				<verse number="10">Ama beni seven, buyruklarıma uyan binlerce kuşağa sevgi gösteririm.</verse>
				<verse number="11">“ ‘Tanrın RAB’bin adını boş yere ağzına almayacaksın. Çünkü RAB, adını boş yere ağzına alanları cezasız bırakmayacaktır.</verse>
				<verse number="12">“ ‘Tanrın RAB’bin buyruğu uyarınca Şabat Günü’nü tut ve kutsal say.</verse>
				<verse number="13">Altı gün çalışacak, bütün işlerini yapacaksın.</verse>
				<verse number="14">Ama yedinci gün bana, Tanrın RAB’be Şabat Günü olarak adanmıştır. O gün sen, oğlun, kızın, erkek ve kadın kölen, öküzün, eşeğin ya da herhangi bir hayvanın, aranızdaki yabancılar dahil, hiçbir iş yapmayacaksınız. Öyle ki, senin gibi erkek ve kadın kölelerin de dinlensinler.</verse>
				<verse number="15">Mısır’da köle olduğunu ve Tanrın RAB’bin seni oradan güçlü ve kudretli eliyle çıkardığını anımsayacaksın. Tanrın RAB bu yüzden Şabat Günü’nü tutmanı buyurdu.</verse>
				<verse number="16">“ ‘Tanrın RAB’bin buyruğu uyarınca annene babana saygı göster. Öyle ki, ömrün uzun olsun ve Tanrın RAB’bin sana vereceği ülkede üzerine iyilik gelsin.</verse>
				<verse number="17">“ ‘Adam öldürmeyeceksin.</verse>
				<verse number="18">“ ‘Zina etmeyeceksin.</verse>
				<verse number="19">“ ‘Çalmayacaksın.</verse>
				<verse number="20">“ ‘Komşuna karşı yalan yere tanıklık etmeyeceksin.</verse>
				<verse number="21">“ ‘Komşunun karısına kötü gözle bakmayacaksın. Komşunun evine, tarlasına, erkek ve kadın kölesine, öküzüne, eşeğine, hiçbir şeyine göz dikmeyeceksin.’</verse>
				<verse number="22">“RAB bu sözleri dağda ateşin, bulutun, koyu karanlığın içinden bütün topluluğunuza yüksek sesle söyledi. Başka bir şey eklemedi. Sonra bunları iki taş levha üstüne yazıp bana verdi.</verse>
				<verse number="23">“Dağ alev alev yanarken karanlığın içinden sesi duyduğunuzda bütün oymak başlarınız ve ileri gelenlerinizle bana yaklaştınız.</verse>
				<verse number="24">‘Tanrımız RAB bize yüceliğini ve büyüklüğünü gösterdi’ dediniz, ‘Ateşin içinden sesini duyduk. Bugün Tanrı’nın insanla konuştuğunu ve insanın ölmediğini gördük.</verse>
				<verse number="25">Neden şimdi ölelim? Bu büyük ateş bizi yakıp yok edecek. Tanrımız RAB’bin sesini bir daha duyarsak öleceğiz.</verse>
				<verse number="26">Ateşin içinden seslenen, yaşayan Tanrı’nın sesini bizim gibi duyup da sağ kalan var mı?</verse>
				<verse number="27">Sen git, Tanrımız RAB’bin söyleyeceklerini dinle. Sonra Tanrımız RAB’bin bütün söylediklerini bize anlat. Biz de kulak verip uyacağız.’</verse>
				<verse number="28">“RAB benimle yaptığınız konuşmayı duyunca, şöyle dedi: ‘Bu halkın sana neler söylediğini duydum. Bütün söyledikleri doğrudur.</verse>
				<verse number="29">Keşke benden korksalardı ve bütün buyruklarıma uymak için her zaman yürekten istekli olsalardı! O zaman kendilerine ve çocuklarına sürekli iyilik gelirdi.</verse>
				<verse number="30">“ ‘Git, çadırlarına dönmelerini söyle.</verse>
				<verse number="31">Ama sen burada yanımda dur. Sana bütün buyrukları, kuralları, ilkeleri vereceğim. Bunları halka sen öğreteceksin. Öyle ki, mülk edinmek için kendilerine vereceğim ülkede hepsine uysunlar.’</verse>
				<verse number="32">“Tanrınız RAB’bin size buyurduklarına uymaya özen gösterin. Onlardan sağa sola sapmayın.</verse>
				<verse number="33">Tanrınız RAB’bin size buyurduğu yollarda yürüyün. Öyle ki, mülk edineceğiniz ülkede sağ kalasınız, başarılı ve uzun ömürlü olasınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">“Tanrınız RAB’bin size öğretmek için bana verdiği buyruklar, kurallar, ilkeler bunlardır. Mülk edinmek için gideceğiniz ülkede onlara uyun.</verse>
				<verse number="2">Yaşamınız boyunca siz, çocuklarınız ve torunlarınız, size verdiğim bütün kurallara, buyruklara uyarak Tanrınız RAB’den korkun ki, ömrünüz uzun olsun.</verse>
				<verse number="3">Kulak ver, ey İsrail! Söz dinleyin ki, üzerinize iyilik gelsin, atalarınızın Tanrısı RAB’bin size verdiği söz uyarınca süt ve bal akan ülkede bol bol çoğalasınız.</verse>
				<verse number="4">“Dinle, ey İsrail! Tanrımız RAB tek RAB’dir.</verse>
				<verse number="5">Tanrınız RAB’bi bütün yüreğinizle, bütün canınızla, bütün gücünüzle seveceksiniz.</verse>
				<verse number="6">Bugün size verdiğim bu buyrukları aklınızda tutun.</verse>
				<verse number="7">Onları çocuklarınıza belletin. Evinizde otururken, yolda yürürken, yatarken, kalkarken onlardan söz edin.</verse>
				<verse number="8">Bir belirti olarak onları ellerinize bağlayın, alın sargısı olarak takın.</verse>
				<verse number="9">Evlerinizin kapı sövelerine, kentlerinizin kapılarına yazın.”</verse>
				<verse number="10">“Tanrınız RAB atalarınıza, İbrahim’e, İshak’a, Yakup’a içtiği ant uyarınca, sizi vereceği ülkeye –inşa etmediğiniz büyük ve güzel kentleri, biriktirmediğiniz iyi eşyalarla dolu evleri, siz emek vermeden kazılmış sarnıçları, dikmediğiniz bağları, zeytinlikleri olan ülkeye– götürecek. Orada yiyip doyacaksınız.</verse>
				<verse number="11">“Tanrınız RAB atalarınıza, İbrahim’e, İshak’a, Yakup’a içtiği ant uyarınca, sizi vereceği ülkeye –inşa etmediğiniz büyük ve güzel kentleri, biriktirmediğiniz iyi eşyalarla dolu evleri, siz emek vermeden kazılmış sarnıçları, dikmediğiniz bağları, zeytinlikleri olan ülkeye– götürecek. Orada yiyip doyacaksınız.</verse>
				<verse number="12">O zaman dikkat edin! Sizi Mısır’dan, köle olduğunuz ülkeden çıkaran RAB’bi unutmayın.</verse>
				<verse number="13">“Tanrınız RAB’den korkacaksınız; O’na kulluk edecek ve O’nun adıyla ant içeceksiniz.</verse>
				<verse number="14">Başka ilahların, çevrenizdeki ulusların taptığı hiçbir ilahın ardınca gitmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="15">Çünkü aranızda olan Tanrınız RAB kıskanç bir Tanrı’dır. Öfkelenirse sizi yeryüzünden yok eder.</verse>
				<verse number="16">Massa’da olduğu gibi, Tanrınız RAB’bi denemeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="17">Tanrınız RAB’bin buyruklarına, size verdiği yasalara, kurallara uymaya dikkat edeceksiniz.</verse>
				<verse number="18">RAB’bin gözünde iyi ve doğru olanı yapacaksınız. Öyle ki, üzerinize iyilik gelsin, RAB’bin atalarınıza ant içerek söz verdiği verimli ülkeyi mülk edinesiniz.</verse>
				<verse number="19">RAB de sözü uyarınca bütün düşmanlarınızı önünüzden kovacak.</verse>
				<verse number="20">“Gelecekte çocuklarınız size, ‘Tanrımız RAB’bin size verdiği yasaların, kuralların, ilkelerin anlamı nedir?’ diye sorunca,</verse>
				<verse number="21">onlara şöyle diyeceksiniz: ‘Mısır’da firavunun köleleriydik. RAB bizi güçlü eliyle oradan çıkardı.</verse>
				<verse number="22">Gözlerimizin önünde Mısır’a, firavuna, ailesine karşı belirtiler, büyük ve korkunç işler yaptı.</verse>
				<verse number="23">Atalarımıza ant içerek söz verdiği ülkeye götürmek ve orayı bize vermek için bizi Mısır’dan çıkardı.</verse>
				<verse number="24">Sürekli üzerimize iyilik gelmesi ve bugün olduğu gibi sağ kalmamız için Tanrımız RAB bütün bu kurallara uymamızı ve kendisinden korkmamızı buyurdu.</verse>
				<verse number="25">Tanrımız RAB’bin önünde, verdiği bu buyruklara uymaya dikkat edersek, bunu bize doğruluk sayacaktır.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">“Tanrınız RAB mülk edinmek üzere gideceğiniz ülkeye sizi götürdüğünde, önünüzden birçok ulusu –Hititler’i, Girgaşlılar’ı, Amorlular’ı, Kenanlılar’ı, Perizliler’i, Hivliler’i, Yevuslular’ı, sizden daha büyük ve daha güçlü yedi ulusu– kovacak.</verse>
				<verse number="2">Tanrınız RAB bu ulusları elinize teslim ettiğinde, onları bozguna uğrattığınızda, tümünü yok etmelisiniz. Bu uluslarla antlaşma yapmayacaksınız, onlara acımayacaksınız.</verse>
				<verse number="3">Kız alıp vermeyeceksiniz. Kızlarınızı oğullarına vermeyeceksiniz; oğullarınıza da onlardan kız almayacaksınız.</verse>
				<verse number="4">Çünkü onlar oğullarınızı beni izlemekten saptıracak, başka ilahlara tapmalarına neden olacaklardır. O zaman RAB size öfkelenecek ve sizi çabucak yok edecek.</verse>
				<verse number="5">Onlara şöyle yapacaksınız: Sunaklarını yıkacak, dikili taşlarını parçalayacak, Aşera putlarını devirecek, öbür putlarını yakacaksınız.</verse>
				<verse number="6">“Siz Tanrınız RAB için kutsal bir halksınız. Tanrınız RAB, öz halkı olmanız için, yeryüzündeki bütün halkların arasından sizi seçti.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin sizi sevmesinin ve seçmesinin nedeni öbür halklardan daha kalabalık olduğunuzdan değil. Siz sayıca öbür halklardan azdınız.</verse>
				<verse number="8">RAB size sevgisini göstermek ve atalarınıza ant içerek verdiği sözü yerine getirmek için güçlü eliyle sizi Mısır’dan çıkardı; köle olduğunuz ülkeden, Mısır Firavunu’nun elinden sizi kurtardı.</verse>
				<verse number="9">Tanrınız RAB’bin Tanrı olduğunu bilin. O güvenilir Tanrı’dır. Kendisini sevenlerin, buyruklarına uyanların bininci kuşağına kadar antlaşmasına bağlı kalır.</verse>
				<verse number="10">Kendisinden nefret edenlere ise üzerlerine yıkım göndererek karşılık verir. RAB kendisinden nefret edene karşılık vermekte gecikmeyecek.</verse>
				<verse number="11">Onun için, bugün size bildirdiğim buyruklara, kurallara, ilkelere uymaya dikkat edin.”</verse>
				<verse number="12">“Bu ilkeleri dinler, onlara özenle uyarsanız, Tanrınız RAB atalarınıza ant içerek verdiği söz uyarınca sizinle yaptığı antlaşmaya bağlı kalacak.</verse>
				<verse number="13">Sizi sevecek, kutsayacak, çoğaltacak. Atalarınıza ant içerek size söz verdiği ülkede rahminizin meyvesini, toprağınızın ürününü –tahılını, yeni şarabını, zeytinyağını– sığırlarınızın buzağılarını, sürülerinizin kuzularını bereketli kılacak.</verse>
				<verse number="14">Öbür halklardan daha çok kutsanmış olacaksınız. Erkekleriniz, kadınlarınız, hayvanlarınız arasında döl vermeyen olmayacak.</verse>
				<verse number="15">RAB her türlü hastalığı sizden uzaklaştıracak. Mısır’da gördüğünüz korkunç hastalıklardan hiçbirini size vermeyecek. Bütün bu hastalıkları sizden nefret edenlere verecek.</verse>
				<verse number="16">Tanrınız RAB’bin elinize teslim edeceği halkların tümünü yok edeceksiniz. Onlara acımayacaksınız. İlahlarına tapmayacaksınız. Çünkü bu sizin için tuzak olacaktır.</verse>
				<verse number="17">“ ‘Bu uluslar bizden daha güçlü. Onları nasıl kovabiliriz?’ diye düşünebilirsiniz.</verse>
				<verse number="18">Onlardan korkmayacaksınız. Tanrınız RAB’bin firavuna ve bütün Mısır’a yaptıklarını her zaman anımsayın.</verse>
				<verse number="19">Tanrınız RAB’bin sizi Mısır’dan çıkarmak için yaptığı büyük denemeleri, belirtileri, şaşılası işleri, güçlü ve kudretli elini gözlerinizle gördünüz. Tanrınız RAB şimdi korktuğunuz bütün bu halklara aynısını yapacaktır.</verse>
				<verse number="20">Sizden gizlenerek sağ kalmış olanların üzerine, hepsi yok olana dek eşekarısı gönderecek.</verse>
				<verse number="21">Onlardan yılmayacaksınız. Aranızda olan Tanrınız RAB ulu ve heybetli bir Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="22">Bu ulusları önünüzden azar azar kovacak. Onları birden ortadan kaldıramazsınız. Yoksa çevrenizde yabanıl hayvanlar çoğalır.</verse>
				<verse number="23">Tanrınız RAB onları elinize teslim edecek ve hepsi yok oluncaya dek onları şaşkına çevirecek.</verse>
				<verse number="24">Krallarını elinize teslim edecek; adlarını göğün altından sileceksiniz. Onları yok edene dek kimse size karşı duramayacak.</verse>
				<verse number="25">İlahlarını simgeleyen putları yakacaksınız; üzerlerindeki altına, gümüşe göz dikmeyecek, bunları kendinize ayırmayacaksınız. Öyle ki, tuzağa düşmeyesiniz. Bu putlar Tanrınız RAB’bin gözünde iğrençtir.</verse>
				<verse number="26">Bu iğrenç şeyleri evinize getirmeyeceksiniz, yoksa siz de onlar gibi yok olursunuz. Onlardan çok nefret edecek, tiksineceksiniz; çünkü onlar yok olmaya mahkûmdur.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">“Bugün size bildirdiğim buyruklara tam tamına uyun ki, yaşayasınız, çoğalasınız ve gidip RAB’bin atalarınıza ant içerek söz verdiği ülkeyi mülk edinesiniz.</verse>
				<verse number="2">Tanrınız RAB’bin sizi kırk yıl boyunca çölde dolaştırdığı uzun yolculuğu anımsayın! Buyruklarına uyup uymayacağınızı, amacınızın ne olduğunu öğrenmek için sizi sıkıntılara sokarak sınadı.</verse>
				<verse number="3">Sizi aç bırakarak sıkıntıya soktu. Sonra sizin de atalarınızın da bilmediği man ile sizi doyurdu. İnsanın yalnız ekmekle yaşamadığını, RAB’bin ağzından çıkan her sözle yaşadığını size öğretmek için yaptı bunu.</verse>
				<verse number="4">Kırk yıl ne giysileriniz eskidi, ne de ayaklarınız şişti.</verse>
				<verse number="5">Tanrınız RAB’bin, çocuğunu eğiten bir baba gibi, sizi nasıl eğittiğini anlayın.</verse>
				<verse number="6">“Onun için, Tanrınız RAB’bin buyruklarına uyun. Yollarında yürüyün, O’ndan korkun.</verse>
				<verse number="7">Tanrınız RAB sizi verimli bir ülkeye götürüyor. Öyle bir ülke ki, ırmakları, pınarları, derelerden tepelerden çıkan su kaynakları vardır;</verse>
				<verse number="8">buğdayı, arpası, üzümü, inciri, narı, zeytinyağı, balı vardır.</verse>
				<verse number="9">Sıkıntısız ekmek yiyebileceğiniz, hiçbir şeye gereksinim duymayacağınız bir ülkedir. Öyle bir ülke ki, kayaları demirdir, dağlarından bakır çıkarabilirsiniz.</verse>
				<verse number="10">“Yiyip doyunca, size verdiği verimli ülke için Tanrınız RAB’be övgüler sunun.</verse>
				<verse number="11">Tanrınız RAB’bi unutmamaya dikkat edin. Bugün size bildirdiğim buyruklarını, ilkelerini, kurallarını savsaklamayın.</verse>
				<verse number="12">Yiyip doyduğunuzda, güzel evler yapıp yerleştiğinizde,</verse>
				<verse number="13">sığırlarınız, davarlarınız çoğaldığında, altınınız, gümüşünüz ve her şeyiniz arttığında,</verse>
				<verse number="14">böbürlenmemeye ve sizi Mısır’dan, köle olduğunuz ülkeden çıkaran Tanrınız RAB’bi unutmamaya dikkat edin.</verse>
				<verse number="15">RAB o büyük ve korkunç çölde, zehirli yılanlarla, akreplerle dolu o kurak, susuz toprakta sizi yürüttü. Size sert kayadan su çıkardı.</verse>
				<verse number="16">Atalarınızın bilmediği man ile sizi çölde doyurdu. Sizi sıkıntıya soktu, sınadı. Öyle ki, sonunda üzerinize iyilik gelsin.</verse>
				<verse number="17">‘Bu serveti toplayan kendi yeteneğimiz, güçlü elimizdir’ diye düşünebilirsiniz.</verse>
				<verse number="18">Ancak bu serveti toplama yeteneğini size verenin Tanrınız RAB olduğunu anımsayın. Atalarınıza ant içerek yaptığı antlaşmayı sürdürmek amacıyla bugün de bunu yapıyor.</verse>
				<verse number="19">“Tanrınız RAB’bi unutur, başka ilahların ardınca giderseniz, onlara tapar, önlerinde yere kapanırsanız, bugün size açıkça belirtirim ki, tamamen yok olacaksınız.</verse>
				<verse number="20">Tanrınız RAB önünüzden ulusları yok ettiği gibi, sözüne kulak vermediğiniz için sizi de yok edecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">“Ey İsrail, kulak ver! Bugün sizden daha büyük, daha güçlü ulusların topraklarını mülk edinmek için Şeria Irmağı’ndan geçeceksiniz. Onların kentleri büyük, surları göğe dek yükseliyor.</verse>
				<verse number="2">Bu güçlü, uzun boylu halk Anaklılar’dır. Onları biliyorsunuz. ‘Kim Anaklılar’a karşı durabilir?’ deyişini duydunuz.</verse>
				<verse number="3">Bilin ki, yakıp yok eden ateş olan Tanrınız RAB önünüzden gidecek. Onları ortadan kaldıracak, size boyun eğmelerini sağlayacak. Onları kovacaksınız, RAB’bin verdiği söz uyarınca bir çırpıda yok edeceksiniz.”</verse>
				<verse number="4">“Tanrınız RAB bu ulusları önünüzden kovunca, ‘RAB doğruluğumuzdan ötürü bu ülkeyi mülk edinelim diye bizi buraya getirdi’ diye düşünmeyin. Çünkü RAB, bu ulusları yaptıkları kötülükler yüzünden önünüzden kovuyor.</verse>
				<verse number="5">Onların topraklarını mülk edinmeye gitmenizin nedeni doğruluğunuz, erdeminiz değildir. Tanrınız RAB bu ulusları kötülükleri yüzünden ve atalarınız İbrahim’e, İshak’a, Yakup’a ant içerek verdiği sözü yerine getirmek için önünüzden kovacak.</verse>
				<verse number="6">Şunu anlayın ki, Tanrınız RAB’bin bu verimli toprakları mülk edinesiniz diye size vermesinin nedeni doğruluğunuz değildir. Çünkü siz dikbaşlı bir halksınız.</verse>
				<verse number="7">“Tanrınız RAB’bi çölde nasıl kızdırdığınızı anımsayın, hiç unutmayın. Mısır’dan çıktığınız günden buraya varıncaya dek, RAB’be sürekli karşı geldiniz.</verse>
				<verse number="8">Horev Dağı’nda RAB’bi öyle kızdırdınız ki, sizi yok edecek kadar öfkelendi.</verse>
				<verse number="9">Daha önce taş levhaları –RAB’bin sizinle yaptığı antlaşmanın levhalarını– almak için dağa çıkmıştım; orada kırk gün, kırk gece kaldım. Ne yedim, ne içtim.</verse>
				<verse number="10">RAB Tanrı parmağıyla yazmış olduğu iki taş levhayı bana verdi. Bu levhalar, dağda toplandığınız gün RAB’bin ateşin içinden size bildirdiği bütün buyrukları içermekteydi.</verse>
				<verse number="11">Kırk gün, kırk gece sonra RAB bana iki taş levhayı, antlaşma levhalarını verdi.</verse>
				<verse number="12">“ ‘Haydi, buradan hemen in’ dedi, ‘Çünkü Mısır’dan çıkardığın halkın yoldan çıktı. Onlara buyurduğum yoldan hemen saptılar. Kendilerine dökme bir put yaptılar.’</verse>
				<verse number="13">Sonra RAB bana, ‘Bu halkı gördüm’ dedi, ‘İşte dikbaşlı bir halk!</verse>
				<verse number="14">Bırak da onları yok edeyim; adlarını da göğün altından sileyim. Seni onlardan daha güçlü, daha büyük bir ulus kılayım.’</verse>
				<verse number="15">“Dönüp dağdan aşağıya indim. Dağ alev alev yanıyordu. Antlaşmanın iki levhası iki elimdeydi.</verse>
				<verse number="16">Tanrınız RAB’be karşı günah işlediğinizi gördüm. Kendinize buzağıya benzer bir dökme put yapmıştınız. RAB’bin size buyurduğu yoldan hemen sapmıştınız.</verse>
				<verse number="17">Bu yüzden iki levhayı fırlatıp attım, gözünüzün önünde parçaladım.</verse>
				<verse number="18">Bir kez daha RAB’bin huzurunda bir şey yemeden, içmeden kırk gün kırk gece yere kapanıp kaldım. Çünkü günah işlemiştiniz; RAB’bin gözünde kötü olanı yaparak O’nu öfkelendirmiştiniz.</verse>
				<verse number="19">RAB’bin kızgın öfkesi karşısında korktum. Öfkesi sizi yok edecek kadar alevlenmişti. Ama RAB yakarışımı yine duydu.</verse>
				<verse number="20">RAB Harun’a da onu yok edecek kadar öfkelenmişti. O sırada Harun için de yakardım.</verse>
				<verse number="21">Yaptığınız günahlı nesneyi, o buzağıya benzer dökme putu alıp yaktım. Parçalayıp ince toz haline getirinceye dek ezdim. Sonra tozu dağdan akan dereye attım.</verse>
				<verse number="22">“Tavera’da, Massa’da, Kivrot-Hattaava’da da RAB’bi öfkelendirdiniz.</verse>
				<verse number="23">RAB sizi Kadeş-Barnea’dan gönderirken, ‘Gidin, size vereceğim ülkeyi mülk edinin’ diye buyurmuştu. Sizse Tanrınız RAB’bin buyruğuna karşı geldiniz. O’na güvenmediniz, sözüne kulak vermediniz.</verse>
				<verse number="24">Sizi tanıdığım günden bu yana RAB’be sürekli karşı geldiniz.</verse>
				<verse number="25">“RAB sizi yok edeceğini söylediği için, kırk gün kırk gece O’nun önünde yere kapanıp kaldım.</verse>
				<verse number="26">RAB’be şöyle yakardım: ‘Ey Egemen RAB, büyük kudretinle kurtarıp güçlü elinle Mısır’dan çıkardığın halkını, kendi mirasını yok etme.</verse>
				<verse number="27">Kulların İbrahim’i, İshak’ı, Yakup’u anımsa. Bu halkın dikbaşlılığını, kötülüğünü, günahını dikkate alma.</verse>
				<verse number="28">Yoksa bizi çıkardığın ülkenin halkı, ‘RAB söz verdiği ülkeye götüremediği, onlardan nefret ettiği için çölde yok etmek amacıyla onları Mısır’dan çıkardı’ diyecek.</verse>
				<verse number="29">Oysa onlar, büyük güçle ve kudretli elinle Mısır’dan çıkardığın kendi halkın ve mirasındır.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">“O zaman RAB bana, ‘Öncekiler gibi iki taş levha kes ve dağa, yanıma çık’ dedi, ‘Ağaçtan bir sandık yap.</verse>
				<verse number="2">Parçaladığın önceki levhalara yazılı buyrukları yeni levhalara yazacağım. Sonra onları sandığa koyacaksın.’</verse>
				<verse number="3">“Böylece akasya ağacından bir sandık yaptım. Öncekiler gibi iki taş levha kestim. İki levhayı da alıp dağa çıktım.</verse>
				<verse number="4">RAB dağda toplandığınız gün ateşin içinden size bildirdiği On Buyruk’u, daha önce yaptığı gibi, bu levhalara yazdı ve bana verdi.</verse>
				<verse number="5">Sonra dönüp dağdan indim. RAB’bin buyruğu uyarınca, levhaları yaptığım sandığa koydum. Orada duruyorlar.”</verse>
				<verse number="6">–İsrailliler Yaakanoğulları’na ait kuyulardan ayrılıp Mosera’ya gittiler. Harun orada öldü ve gömüldü. Yerine oğlu Elazar kâhin oldu.</verse>
				<verse number="7">İsrailliler oradan Gudgoda’ya, sonra da akarsular bölgesi olan Yotvata’ya göç ettiler.</verse>
				<verse number="8">O zaman RAB, kendi Antlaşma Sandığı’nı taşıması, kendisine hizmet etmek üzere önünde durması ve O’nun adıyla kutsaması için Levililer oymağını ayırdı. Bugün de aynı görevi yapıyorlar.</verse>
				<verse number="9">Bu yüzden Levililer kardeşleri olan öbür oymaklar gibi pay ve mülk almadılar. Tanrınız RAB’bin onlara verdiği söz uyarınca onların mirası RAB’dir.–</verse>
				<verse number="10">“Daha önce yaptığım gibi dağda kırk gün, kırk gece kaldım. RAB yine yakarışımı duydu ve sizi yok etmek istemedi.</verse>
				<verse number="11">Sonra, ‘Kalk, git’ dedi, ‘Onları atalarına ant içerek söz verdiğim ülkeye götür. Gidip orayı mülk edinsinler.’ ”</verse>
				<verse number="12">“Şimdi, ey İsrail halkı, Tanrınız RAB sizden ne istiyor? Yalnız şunu istiyor: Tanrınız RAB’den korkun, O’nun yollarında yürüyün, O’nu sevin; bütün yüreğinizle, bütün canınızla O’na kulluk edin;</verse>
				<verse number="13">üzerinize iyilik gelsin diye bugün size bildirdiğim buyruklarına, kurallarına uyun.</verse>
				<verse number="14">Gökler de, göklerin gökleri de, yeryüzü ve içindeki her şey Tanrınız RAB’bindir.</verse>
				<verse number="15">Öyleyken RAB atalarınızı sevdi, onlara bağlandı. Bugün olduğu gibi, onların soyu olan sizleri bütün halkların arasından seçti.</verse>
				<verse number="16">Yüreklerinizi RAB’be adayın, bundan böyle dikbaşlı olmayın.</verse>
				<verse number="17">Çünkü Tanrınız RAB, tanrıların Tanrısı, rablerin Rabbi’dir. O kimseyi kayırmayan, rüşvet almayan, ulu, güçlü, heybetli Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="18">Öksüzlerin, dul kadınların hakkını gözetir. Yabancıları sever, onlara yiyecek, giyecek sağlar.</verse>
				<verse number="19">Siz de yabancıları seveceksiniz. Çünkü Mısır’da siz de yabancıydınız.</verse>
				<verse number="20">Tanrınız RAB’den korkun, O’na kulluk edin. O’na bağlı kalın ve O’nun adıyla ant için.</verse>
				<verse number="21">O övgünüzdür. Gözlerinizle gördüğünüz o büyük, heybetli belirtileri sizin için gerçekleştiren Tanrınız’dır.</verse>
				<verse number="22">Mısır’a giden atalarınız yetmiş kişiydi. Şimdiyse Tanrınız RAB sizi göklerdeki yıldızlar kadar çoğalttı.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">“Tanrınız RAB’bi sevin. Uyarılarına, kurallarına, ilkelerine, buyruklarına her zaman uyun.</verse>
				<verse number="2">Unutmayın ki, Tanrınız RAB’bin tedibini görüp yaşayanlar çocuklarınız değil, sizsiniz: Büyüklüğünü, güçlü elini, kudretini,</verse>
				<verse number="3">belirtilerini, Mısır’da firavuna ve bütün ülkesine yaptıklarını;</verse>
				<verse number="4">Mısır ordusuna, atlarına, savaş arabalarına neler yaptığını; Mısırlılar sizi kovalarken onları nasıl Kamış Denizi’nin suları altında bıraktığını, onları nasıl yok ettiğini gördünüz.</verse>
				<verse number="5">Buraya varıncaya dek RAB’bin çölde sizin için neler yaptığını;</verse>
				<verse number="6">Rubenoğulları’ndan Eliav’ın oğulları Datan’la Aviram’a neler ettiğini; bütün İsrail’in gözü önünde yerin nasıl yarıldığını, onları, ailelerini, çadırlarını ve onlara ait her canlıyı nasıl yuttuğunu gören çocuklarınız değil, sizsiniz.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin yaptığı bu büyük işlerin tümünü gören sizsiniz.</verse>
				<verse number="8">“Bugün size bildirdiğim buyrukların tümüne uyun ki, güçlü olasınız, mülk edinmek üzere Şeria Irmağı’ndan geçip ülkeyi ele geçiresiniz.</verse>
				<verse number="9">RAB’bin ant içerek atalarınıza ve soylarına söz verdiği süt ve bal akan ülkede ömrünüz uzun olsun.</verse>
				<verse number="10">Mülk edinmek için gideceğiniz ülke, çıkmış olduğunuz Mısır gibi değildir. Orada tohumunuzu eker, sebze bahçesi gibi zorlukla sulardınız.</verse>
				<verse number="11">Mülk edinmek üzere gideceğiniz ülkenin ise dağları, dereleri vardır. Toprağı gökten yağan yağmurla sulanır.</verse>
				<verse number="12">Orası Tanrınız RAB’bin kayırdığı bir ülkedir. Tanrınız RAB orayı bütün yıl sürekli gözetir.</verse>
				<verse number="13">“Tanrınız RAB’bi sevmek, bütün yüreğinizle, bütün canınızla O’na kulluk etmek için bugün size bildirdiğim buyruklara iyice kulak verirseniz,</verse>
				<verse number="14">RAB ülkenize ilk ve son yağmuru vaktinde yağdıracak. Öyle ki, tahılınızı, yeni şarabınızı, zeytinyağınızı toplayasınız.</verse>
				<verse number="15">RAB tarlalarda hayvanlarınız için ot sağlayacak, siz de yiyip doyacaksınız.</verse>
				<verse number="16">Sakının, ayartılıp yoldan çıkmayasınız; başka ilahlara tapmayasınız, önlerinde eğilmeyesiniz.</verse>
				<verse number="17">Öyle ki, RAB size öfkelenmesin; yağmur yağmasın, toprak ürün vermesin diye gökleri kapamasın; size vereceği verimli ülkede çabucak yok olmayasınız.</verse>
				<verse number="18">“Bu sözlerimi aklınızda ve yüreğinizde tutun. Bir belirti olarak ellerinize bağlayın, alın sargısı olarak takın.</verse>
				<verse number="19">Onları çocuklarınıza öğretin. Evinizde otururken, yolda yürürken, yatarken, kalkarken onlardan söz edin.</verse>
				<verse number="20">Evlerinizin kapı sövelerine, kentlerinizin kapılarına yazın.</verse>
				<verse number="21">Öyle ki, RAB’bin atalarınıza vermeye söz verdiği topraklar üzerinde sizin de, çocuklarınızın da ömrü uzun olsun ve yeryüzünün üstünde gökler olduğu sürece orada yaşayasınız.</verse>
				<verse number="22">“Uymanız için size bildirdiğim bu buyrukları eksiksiz yerine getirir, Tanrınız RAB’bi sever, yollarında yürür, O’na bağlı kalırsanız,</verse>
				<verse number="23">RAB bu ulusların tümünü önünüzden kovacak. Sizden daha büyük, daha güçlü ulusların topraklarını mülk edineceksiniz.</verse>
				<verse number="24">Ayak basacağınız her yer sizin olacak. Sınırlarınız çölden Lübnan’a, Fırat Irmağı’ndan Akdeniz’e kadar uzanacak.</verse>
				<verse number="25">Hiç kimse size karşı koyamayacak. Tanrınız RAB, size verdiği söz uyarınca, ayak basacağınız her yere dehşetinizi, korkunuzu saçacaktır.</verse>
				<verse number="26">“Bakın, bugün önünüze kutsamayı ve laneti koyuyorum:</verse>
				<verse number="27">Bugün size bildirdiğim Tanrınız RAB’bin buyruklarına uyarsanız kutsanacaksınız.</verse>
				<verse number="28">Ama Tanrınız RAB’bin buyruklarını dinlemez, bilmediğiniz başka ilahların ardınca giderek bugün size buyurduğum yoldan saparsanız, lanete uğrayacaksınız.</verse>
				<verse number="29">Tanrınız RAB mülk edinmek için gideceğiniz ülkeye sizi götürdüğünde, Gerizim Dağı’nda kutsama yapacak, Eval Dağı’nda lanet okuyacaksınız.</verse>
				<verse number="30">Bu iki dağ Şeria Irmağı’nın karşı yakasında, yolun batısında, Arava’da oturan Kenanlılar ülkesinde, Gilgal karşısında, More meşeliği yanındadır.</verse>
				<verse number="31">Tanrınız RAB’bin size vereceği ülkeyi mülk edinmek için Şeria Irmağı’ndan geçmek üzeresiniz. Orayı ele geçirip yerleştiğinizde,</verse>
				<verse number="32">bugün size bildirdiğim bütün kurallara, ilkelere uymaya dikkat edin.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">“Atalarınızın Tanrısı RAB’bin mülk edinmek için size verdiği ülkede yaşamınız boyunca uymanız gereken kurallar, ilkeler şunlardır:</verse>
				<verse number="2">Topraklarını alacağınız ulusların ilahlarına taptıkları yüksek dağlardaki, tepelerdeki, bol yapraklı her ağacın altındaki yerleri tümüyle yıkacaksınız.</verse>
				<verse number="3">Sunaklarını yıkacak, dikili taşlarını parçalayacak, Aşera putlarını yakacak, öbür putlarını parça parça edeceksiniz. İlahlarının adlarını oradan sileceksiniz.</verse>
				<verse number="4">“Siz Tanrınız RAB’be bu biçimde tapmamalısınız.</verse>
				<verse number="5">Tanrınız RAB’bin adını yerleştirmek için bütün oymaklarınız arasından seçeceği yere, konutuna yönelmeli, oraya gitmelisiniz.</verse>
				<verse number="6">Yakmalık sunularınızı, kurbanlarınızı, ondalıklarınızı, bağışlarınızı, dilek adaklarınızı, gönülden verdiğiniz sunuları, sığırlarınızın ve davarlarınızın ilk doğanlarını oraya götüreceksiniz.</verse>
				<verse number="7">Orada, sizi kutsayan Tanrınız RAB’bin huzurunda, siz de aileleriniz de yiyeceksiniz ve el attığınız her işte sevinç bulacaksınız.</verse>
				<verse number="8">“Bugün burada yaptığımızı yapmayın; herkes kendi gözünde doğru olanı yapıyor.</verse>
				<verse number="9">Çünkü Tanrınız RAB’bin size vereceği dinlenme yerine, mülke daha ulaşmadınız.</verse>
				<verse number="10">Ama Şeria Irmağı’ndan geçip Tanrınız RAB’bin mülk olarak size vereceği ülkeye yerleşeceksiniz. RAB sizi çevrenizdeki bütün düşmanlarınızdan kurtarıp rahata kavuşturacak. Güvenlik içinde yaşayacaksınız.</verse>
				<verse number="11">Tanrınız RAB adını yerleştirmek için bir yer seçecek. Size buyurduğum her şeyi oraya götüreceksiniz: Yakmalık sunularınızı, kurbanlarınızı, ondalıklarınızı, bağışlarınızı, RAB’be adadığınız bütün özel adaklarınızı.</verse>
				<verse number="12">Siz, oğullarınız, kızlarınız, erkek ve kadın köleleriniz, kentlerinizde yaşayan Levililer Tanrınız RAB’bin huzurunda sevineceksiniz. Çünkü Levililer’in sizin gibi kendilerine ait payları ve mülkleri yoktur.</verse>
				<verse number="13">Yakmalık sunularınızı herhangi bir yerde sunmamaya dikkat edin.</verse>
				<verse number="14">Yakmalık sunularınızı RAB’bin oymaklarınızın birinde seçeceği yerde sunacaksınız. Size buyurduğum her şeyi orada yapacaksınız.</verse>
				<verse number="15">“Tanrınız RAB’bin sizi kutsadığı ölçüde, yaşadığınız kentlerde dilediğiniz kadar hayvan kesip etini yiyebilirsiniz. Dinsel açıdan temiz ya da kirli kişi, bu eti ceylan ya da geyik eti yer gibi yiyebilir.</verse>
				<verse number="16">Ancak kan yemeyeceksiniz. Kanı su gibi toprağa akıtacaksınız.</verse>
				<verse number="17">Tahılınızın, yeni şarabınızın, zeytinyağınızın ondalığını, sığırlarınızın, davarlarınızın ilk doğanlarını, adadıklarınızın tümünü, gönülden verdiğiniz sunuları, bağışlarınızı yaşadığınız kentlerde yememelisiniz.</verse>
				<verse number="18">Siz, oğullarınız, kızlarınız, erkek ve kadın köleleriniz, kentlerinizde oturan Levililer bunları Tanrınız RAB’bin huzurunda, O’nun seçeceği yerde yiyeceksiniz. Tanrınız RAB’bin huzurunda el attığınız her işte sevinç bulacaksınız.</verse>
				<verse number="19">Ülkede yaşadığınız sürece Levililer’i yüzüstü bırakmamaya dikkat edin.</verse>
				<verse number="20">“Tanrınız RAB size verdiği söz uyarınca sınırınızı genişlettiğinde, et yemeye istek duyup, ‘Et yiyeceğiz’ derseniz, dilediğiniz kadar et yiyebilirsiniz.</verse>
				<verse number="21">Tanrınız RAB’bin adını yerleştirmek için seçeceği yer sizden uzaksa, buyruğum uyarınca RAB’bin size verdiği sığırlardan, davarlardan kesebilirsiniz. Kentlerinizde dilediğiniz kadar et yiyebilirsiniz.</verse>
				<verse number="22">Dinsel açıdan temiz ya da kirli kişi bu eti ceylan ya da geyik eti yer gibi yiyebilir.</verse>
				<verse number="23">Ama kan yememeye dikkat edin. Çünkü ete can veren kandır. Etle birlikte canı yememelisiniz.</verse>
				<verse number="24">Kan yememelisiniz; kanı su gibi toprağa akıtacaksınız.</verse>
				<verse number="25">Kan yemeyeceksiniz. Öyle ki, size ve sizden sonra gelen çocuklarınıza iyilik gelsin. Böylece RAB’bin gözünde doğru olanı yapmış olursunuz.</verse>
				<verse number="26">“Kutsal sunularınızı, dilek adaklarınızı alıp RAB’bin seçeceği yere gideceksiniz.</verse>
				<verse number="27">Yakmalık sunularınızı, eti ve kanı Tanrınız RAB’bin sunağında sunacaksınız. Kurbanınızın kanı Tanrınız RAB’bin sunağına akacak. Ama eti yiyebilirsiniz.</verse>
				<verse number="28">Size bildirdiğim bütün bu buyruklara iyice uyun ki, size ve sizden sonra gelen çocuklarınıza sürekli iyilik gelsin. Böylece Tanrınız RAB’bin gözünde iyi ve doğru olanı yapmış olacaksınız.”</verse>
				<verse number="29">“Tanrınız RAB topraklarını alacağınız ulusları önünüzden yok edecek. Topraklarını miras alıp orada yaşadığınızda</verse>
				<verse number="30">ve onları yok ettiğinizde, onların tuzaklarına düşmekten sakının. İlahlarına yönelip, ‘Bu uluslar ilahlarına nasıl tapıyorlardı? Biz de aynısını yapalım’ demeyin.</verse>
				<verse number="31">Tanrınız RAB’be bu biçimde tapınmayacaksınız. Onlar ilahlarına RAB’bin tiksindiği iğrenç şeyler sunuyorlar. Oğullarını, kızlarını bile yakarak ilahlarına kurban ediyorlar.</verse>
				<verse number="32">“Size bildirdiğim bütün buyruklara iyice uyun. Bunlara hiçbir şey eklemeyin, hiçbir şey çıkarmayın.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">“Aranızdan bir peygamber ya da düş gören biri çıkarsa, bir belirtiyi ya da şaşılası bir olayı önceden bildirirse,</verse>
				<verse number="2">‘Bilmediğiniz başka ilahlara yönelip tapınalım’ derse, söz ettiği belirti, şaşılası olay gerçekleşse bile,</verse>
				<verse number="3">o peygamberi ya da düş göreni dinlememelisiniz. Tanrınız RAB kendisini bütün yüreğinizle, bütün canınızla sevip sevmediğinizi anlamak için sizi sınamaktadır.</verse>
				<verse number="4">Tanrınız RAB’bin ardınca yürüyün, O’ndan korkun. Buyruklarına uyun, O’nun sözüne kulak verin. O’na kulluk edin, O’na bağlı kalın.</verse>
				<verse number="5">O peygamber ya da düş gören öldürülecek. O, sizi Mısır’dan çıkaran, köle olduğunuz ülkeden kurtaran Tanrınız RAB’be karşı gelmeye kışkırttı. Tanrınız RAB’bin yürümenizi buyurduğu yoldan sizi saptırmaya çalıştı. Aranızdaki kötülüğü ortadan kaldırmalısınız.</verse>
				<verse number="6">“Öz kardeşin, oğlun, kızın, sevdiğin karın ya da en yakın dostun seni gizlice ayartmaya çalışır, senin ve atalarının önceden bilmediğiniz, dünyanın bir ucundan öbür ucuna dek uzakta, yakında, çevrenizde yaşayan halkların ilahları için, ‘Haydi gidelim, bu ilahlara tapalım’ derse,</verse>
				<verse number="7">“Öz kardeşin, oğlun, kızın, sevdiğin karın ya da en yakın dostun seni gizlice ayartmaya çalışır, senin ve atalarının önceden bilmediğiniz, dünyanın bir ucundan öbür ucuna dek uzakta, yakında, çevrenizde yaşayan halkların ilahları için, ‘Haydi gidelim, bu ilahlara tapalım’ derse,</verse>
				<verse number="8">ona uymayacak, onu dinlemeyeceksin. Ona acımayacak, sevecenlik göstermeyecek, onu korumayacaksın.</verse>
				<verse number="9">Onu kesinlikle öldüreceksin. Onu önce sen, sonra bütün halk taşa tutsun.</verse>
				<verse number="10">Taşlayarak öldürün onu. Çünkü Mısır’dan, köle olduğunuz ülkeden sizi çıkaran Tanrınız RAB’den sizi saptırmaya çalıştı.</verse>
				<verse number="11">Böylece bütün İsrail bunu duyup korkacak. Bir daha aranızda buna benzer kötü bir şey yapmayacaklar.</verse>
				<verse number="12">“Tanrınız RAB’bin yaşamanız için size vereceği kentlerin birinde, içinizden kötü kişiler çıktığını ve, ‘Haydi, bilmediğiniz başka ilahlara tapalım’ diyerek kentlerinde yaşayan halkı saptırdıklarını duyarsanız,</verse>
				<verse number="13">“Tanrınız RAB’bin yaşamanız için size vereceği kentlerin birinde, içinizden kötü kişiler çıktığını ve, ‘Haydi, bilmediğiniz başka ilahlara tapalım’ diyerek kentlerinde yaşayan halkı saptırdıklarını duyarsanız,</verse>
				<verse number="14">araştıracak, inceleyecek, iyice soruşturacaksınız. Duyduklarınız gerçekse ve bu iğrenç olayın aranızda yapıldığı kanıtlanırsa,</verse>
				<verse number="15">o kentte yaşayanları kesinlikle kılıçtan geçireceksiniz. Kenti yok edip orada yaşayan bütün halkı ve hayvanları kılıçtan geçireceksiniz.</verse>
				<verse number="16">Yağmalanan malların tümünü toplayıp meydanın ortasına yığın. Kenti ve malları Tanrınız RAB’be tümüyle yakmalık sunu olarak yakın. Kent sonsuza dek yıkıntı halinde bırakılacak. Yeniden onarılmayacak.</verse>
				<verse number="17">Yok edilecek mallardan hiçbir şey almayın. Böylece RAB’bin kızgın öfkesi yatışacak ve RAB atalarınıza içtiği ant uyarınca size acıyacak, sevecenlik gösterecek, sizi çoğaltacaktır.</verse>
				<verse number="18">Çünkü Tanrınız RAB’bin sözünü dinleyeceksiniz. Böylece bugün size bildirdiğim buyruklara uyup O’nun gözünde doğru olanı yapmış olacaksınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">“Siz Tanrınız RAB’bin çocuklarısınız. Ölülere ağıt yakmak için bedenlerinizi yaralamayacaksınız. İki kaş arasındaki tüyleri almayacaksınız.</verse>
				<verse number="2">Tanrınız RAB için kutsal bir halksınız. RAB öz halkı olmanız için yeryüzündeki bütün halkların arasından sizi seçti.</verse>
				<verse number="3">“İğrenç sayılan hiçbir şey yemeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="4">Şu hayvanların etini yiyebilirsiniz: Sığır, koyun, keçi,</verse>
				<verse number="5">geyik, ceylan, karaca, yaban keçisi, gazal, ahu, dağ koyunu.</verse>
				<verse number="6">Çatal ve yarık tırnaklı, geviş getiren her hayvanın etini yiyebilirsiniz.</verse>
				<verse number="7">Ancak geviş getiren, çatal ve yarık tırnaklı hayvanlardan etini yememeniz gerekenler şunlardır: Deve, tavşan, kaya tavşanı. Bunlar geviş getirir, ama çatal tırnaklı değildir. Sizin için kirli sayılırlar.</verse>
				<verse number="8">Domuz çatal tırnaklıdır, ama geviş getirmez. Sizin için kirli sayılır. Bu hayvanların etini yemeyecek, leşine dokunmayacaksınız.</verse>
				<verse number="9">“Suda yaşayan hayvanlardan şunların etini yiyebilirsiniz: Pullu ve yüzgeçli canlıların etini yiyebilirsiniz.</verse>
				<verse number="10">Ama pulsuz ve yüzgeçsiz canlıların hiçbirini yemeyeceksiniz. Bunlar sizin için kirli sayılır.</verse>
				<verse number="11">“Temiz sayılan bütün kuşları yiyebilirsiniz.</verse>
				<verse number="12">Etini yemeyeceğiniz kuşlar şunlardır: Kartal, kuzu kartalı, kara akbaba,</verse>
				<verse number="13">çaylak, doğan türleri,</verse>
				<verse number="14">bütün karga türleri,</verse>
				<verse number="15">baykuş, puhu, martı, atmaca türleri,</verse>
				<verse number="16">kukumav, büyük baykuş, peçeli baykuş,</verse>
				<verse number="17">ishakkuşu, akbaba, karabatak,</verse>
				<verse number="18">leylek, balıkçıl türleri, ibibik, yarasa.</verse>
				<verse number="19">Bütün kanatlı böcekler sizin için kirli sayılır. Hiçbirini yemeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="20">Ama temiz sayılan kanatlı yaratıkların tümünü yiyebilirsiniz.</verse>
				<verse number="21">“Kendiliğinden ölen hiçbir hayvanın etini yemeyeceksiniz. Ölü hayvanı yemesi için kentlerinizde yaşayan bir yabancıya verebilir ya da öteki yabancılara satabilirsiniz. Siz Tanrınız RAB için kutsal bir halksınız. “Oğlağı anasının sütünde haşlamayın.”</verse>
				<verse number="22">“Her yıl tarlalarınızda yetişen ürünlerin ondalığını bir yana ayıracaksınız.</verse>
				<verse number="23">Tahılınızın, yeni şarabınızın, zeytinyağınızın ondalığını, sığırlarınızın ve davarlarınızın ilk doğanlarını, Tanrınız RAB’bin adını yerleştirmek için seçeceği yerde O’nun önünde yiyeceksiniz. Bunu yapın ki, her zaman O’ndan korkmayı öğrenesiniz.</verse>
				<verse number="24">Tanrınız RAB’bin adını yerleştirmek için seçeceği yer uzaksa, yol Tanrınız RAB’bin size verimli kıldığı ürünlerin ondalığını oraya taşıyamayacak kadar uzunsa,</verse>
				<verse number="25">ondalığınızı gümüşe çevirin. Gümüşü alıp Tanrınız RAB’bin seçeceği yere gidin.</verse>
				<verse number="26">Gümüşü dilediğiniz şekilde kullanın: Sığır, davar, şarap, içki ya da canınızın istediği başka bir şey alın. Siz ve aileniz orada, Tanrınız RAB’bin önünde yiyecek ve sevineceksiniz.</verse>
				<verse number="27">“Kentlerinizde yaşayan Levililer’i yüzüstü bırakmayın. Onların sizin gibi payları ve mülkleri yoktur.</verse>
				<verse number="28">Her üç yılın sonunda, o yılın ürününün bütün ondalığını getirip kentlerinizde toplayın.</verse>
				<verse number="29">Öyle ki, sizin gibi payları ve mülkleri olmayan Levililer, kentlerinizde yaşayan yabancılar, öksüzler, dul kadınlar gelsinler, yiyip doysunlar. Bunu yaparsanız, Tanrınız RAB el attığınız her işte sizi kutsayacaktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">“Her yedi yılın sonunda size borçlu olanları bağışlayacaksınız.</verse>
				<verse number="2">Borçları bağışlama işini şöyle yapacaksınız: Her alacaklı, komşusunun borcunu bağışlayacak. Borcun ödenmesi için komşusunu ya da kardeşini zorlamayacak. Çünkü RAB’bin borçları bağışlama yılı duyurulmuştur.</verse>
				<verse number="3">Yabancıdan borcunu alabilirsin. Ama İsrailli kardeşinin borcunu bağışlayacaksın.</verse>
				<verse number="4">“Aranızda yoksul kimse olmayacak. Tanrınız RAB’bin mülk edinmek için size vereceği ülkede Tanrınız RAB’bin sözünü can kulağıyla dinler, bugün size bildirdiğim bütün bu buyruklara özenle uyarsanız, O sizi kesinlikle kutsayacaktır.</verse>
				<verse number="5">“Aranızda yoksul kimse olmayacak. Tanrınız RAB’bin mülk edinmek için size vereceği ülkede Tanrınız RAB’bin sözünü can kulağıyla dinler, bugün size bildirdiğim bütün bu buyruklara özenle uyarsanız, O sizi kesinlikle kutsayacaktır.</verse>
				<verse number="6">Tanrınız RAB verdiği söz uyarınca sizi kutsayacak. Siz birçok ulusa ödünç vereceksiniz, ama siz ödünç almayacaksınız. Siz birçok ulusu yöneteceksiniz, ama onlar sizi yönetmeyecek.</verse>
				<verse number="7">“Tanrınız RAB’bin size vereceği ülkenin herhangi bir kentinde yaşayan kardeşlerinizden biri yoksulsa, yüreğinizi katılaştırmayın, yoksul kardeşinize elisıkı davranmayın.</verse>
				<verse number="8">Tersine, eliniz açık olsun; gereksinimlerini karşılayacak kadar ona ödünç verin.</verse>
				<verse number="9">‘Yedinci yıl, borçları bağışlama yılı yakındır’ diyerek yüreğinizde kötü düşünce barındırmaktan sakının. Öyle ki, yoksul kardeşinize karşı elisıkı davranıp ona yardım etmekten kaçınmayasınız. Yoksul kardeşiniz sizden RAB’be yakınabilir, siz de günah işlemiş olursunuz.</verse>
				<verse number="10">Ona bol bol verin, verirken yüreğinizde isteksizlik olmasın. Bundan ötürü Tanrınız RAB bütün işlerinizde ve el attığınız her şeyde sizi kutsayacaktır.</verse>
				<verse number="11">Ülkede her zaman yoksullar olacak. Bunun için, ülkenizde yaşayan kardeşlerinize, yoksullara, gereksinimi olanlara eliaçık davranmanızı buyuruyorum.”</verse>
				<verse number="12">“Eğer İbrani kardeşlerinizden bir erkek ya da kadın size satılırsa, altı yıl size kölelik edecek, yedinci yıl onu özgür bırakacaksınız.</verse>
				<verse number="13">Onu özgür bırakırken, eli boş göndermeyin.</verse>
				<verse number="14">Ona davarlarınızdan, tahılınızdan, şarabınızdan bol bol verin. Tanrınız RAB’bin sizi kutsadığı oranda ona vereceksiniz.</verse>
				<verse number="15">Mısır’da köle olduğunuzu, Tanrınız RAB’bin sizi kurtardığını anımsayın. Bu buyruğu bugün size bunun için veriyorum.</verse>
				<verse number="16">“Eğer köleniz sizi ve ailenizi seviyorsa, sizden hoşnutsa, ‘Yanınızdan ayrılmak istemiyorum’ derse,</verse>
				<verse number="17">bir biz alıp kölenin kulak memesinden sokarak kapıya geçirin; o zaman yaşam boyu köleniz olarak kalacaktır. Kadın kölelerinize de aynı şeyi yapın.</verse>
				<verse number="18">Kölenizi özgür bırakınca üzülmemelisiniz. Size hizmet ettiği bu altı yıl boyunca ücretli bir işçiden iki kat fazla iş görmüştür. Tanrınız RAB yaptığınız her işte sizi kutsayacaktır.”</verse>
				<verse number="19">“Sığır ve davarlarınızın içinde ilk doğan her erkek hayvanı Tanrınız RAB’be ayıracaksınız. Sığırınızın ilk doğan öküzüyle iş yapmayacak, sürünüzün ilk doğan koyununu kırkmayacaksınız.</verse>
				<verse number="20">Siz ve aileniz her yıl Tanrınız RAB’bin önünde, O’nun seçeceği yerde onları yiyeceksiniz.</verse>
				<verse number="21">Bir hayvanın özürü varsa, topal ya da körse, herhangi bir ciddi sakatlığı varsa, onu Tanrınız RAB’be kurban etmeyin.</verse>
				<verse number="22">Bu durumdaki hayvanları kentlerinizde yiyebilirsiniz. Dinsel açıdan temiz ya da kirli kişi bunların etini ceylan ya da geyik eti yer gibi yiyebilir.</verse>
				<verse number="23">Ancak kan yemeyeceksiniz. Kanı su gibi toprağa akıtacaksınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">“Aviv ayını tutun ve Tanrınız RAB’bin Fısıh Bayramı’nı kutlayın. Tanrınız RAB Aviv ayında geceleyin sizi Mısır’dan çıkardı.</verse>
				<verse number="2">Tanrınız RAB’bin adını yerleştirmek için seçeceği yerde davarlardan, sığırlardan Fısıh kurbanlarını keseceksiniz.</verse>
				<verse number="3">Kurban etiyle birlikte mayalı ekmek yemeyeceksiniz. Yedi gün mayasız ekmek –sıkıntıda yenilen ekmek– yiyeceksiniz. Siz Mısır’dan aceleyle çıktınız. Öyle ki, yaşadığınız sürece Mısır’dan çıktığınız günü anımsayasınız.</verse>
				<verse number="4">Yedi gün ülkenizin hiçbir yerinde maya bulunmasın. Akşam kurban edeceğiniz hayvanların etinden ilk günün sabahına bir şey bırakmayacaksınız.</verse>
				<verse number="5">“Fısıh kurbanlarını Tanrınız RAB’bin size vereceği kentlerden birinde kesmeyeceksiniz;</verse>
				<verse number="6">ancak Tanrınız RAB’bin adını yerleştirmek için seçeceği yerde keseceksiniz. Kurbanı orada akşam gün batınca, Mısır’dan çıktığınız saatlerde keseceksiniz.</verse>
				<verse number="7">Eti Tanrınız RAB’bin seçeceği yerde pişirip yiyeceksiniz. Sabah dönüp çadırlarınıza gideceksiniz.</verse>
				<verse number="8">Altı gün mayasız ekmek yiyeceksiniz. Yedinci gün Tanrınız RAB için bir toplantı düzenleyecek ve iş yapmayacaksınız.”</verse>
				<verse number="9">“Ekin biçme zamanından başlayarak yedi hafta sayacaksınız.</verse>
				<verse number="10">Sonra Tanrınız RAB’bin sizi kutsadığı oranda vereceğiniz gönülden sunularla O’nun için Haftalar Bayramı’nı kutlayacaksınız.</verse>
				<verse number="11">Tanrınız RAB’bin adını yerleştirmek için seçeceği yerde, O’nun önünde, siz, oğullarınız, kızlarınız, erkek ve kadın köleleriniz, kentlerinizde yaşayan Levililer, aranızdaki yabancılar, öksüzler, dullar hep birlikte sevineceksiniz.</verse>
				<verse number="12">Mısır’da köle olduğunuzu anımsayın ve bu kurallara uymaya dikkat edin.”</verse>
				<verse number="13">“Tahılınızı ve asmanızın ürününü topladıktan sonra yedi gün Çardak Bayramı’nı kutlayacaksınız.</verse>
				<verse number="14">Siz, oğullarınız, kızlarınız, erkek ve kadın köleleriniz, kentlerinizde yaşayan Levililer, yabancılar, öksüzler, dullar bu bayramda hep birlikte sevineceksiniz.</verse>
				<verse number="15">Tanrınız RAB’bin seçeceği yerde O’nun için yedi gün bayramı kutlayacaksınız. Tanrınız RAB ürününüzün tümünü ve el attığınız her işi kutsayacak. Böylece sevinciniz tam olacak.</verse>
				<verse number="16">“Bütün erkekleriniz yılda üç kez –Mayasız Ekmek Bayramı’nda, Haftalar Bayramı’nda ve Çardak Bayramı’nda– Tanrınız RAB’bin önünde bulunmak üzere O’nun seçeceği yere gitmeli. Kimse RAB’bin önüne eli boş gitmemeli.</verse>
				<verse number="17">Her biriniz Tanrınız RAB’bin sizi kutsadığı oranda armağanlar götürmeli.”</verse>
				<verse number="18">“Tanrınız RAB’bin size vereceği kentlerde her oymağınız için yargıçlar, yöneticiler atayacaksınız. Onlar halkı gerçek adaletle yargılayacaklar.</verse>
				<verse number="19">Yargılarken haksızlık yapmayacak, kimseyi kayırmayacaksınız. Rüşvet almayacaksınız. Çünkü rüşvet bilge kişinin gözlerini kör eder, haklıyı haksız çıkarır.</verse>
				<verse number="20">Yaşamak ve Tanrınız RAB’bin size vereceği ülkeyi miras almak için doğruluğun, yalnız doğruluğun ardınca gidin.</verse>
				<verse number="21">“Tanrınız RAB için yapacağınız sunağın yanına ağaçtan bir Aşera putu dikmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="22">Tanrınız RAB’bin nefret ettiği dikili taş dikmeyeceksiniz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">“Tanrınız RAB’be herhangi bir özürü, kusuru olan sığır ya da koyun kurban etmeyeceksiniz. Tanrınız RAB bundan tiksinir.</verse>
				<verse number="2">“Tanrınız RAB’bin size vereceği kentlerin birinde aranızdan O’nun antlaşmasını çiğneyip gözünde kötü olanı yapan bir erkek ya da kadın çıkar</verse>
				<verse number="3">ve buyruklarıma aykırı olarak gidip başka ilahlara tapar, onların, güneşin, ayın ya da gök cisimlerinin önünde eğilirse</verse>
				<verse number="4">ve bu olay size bildirilirse, duyduklarınızı iyice araştırın. Duyduklarınız doğruysa ve bu iğrenç olayın İsrail’de yapıldığı kanıtlanırsa,</verse>
				<verse number="5">bu kötülüğü yapan erkeği ya da kadını kentinizin kapısına çıkarın ve taşa tutarak öldürün.</verse>
				<verse number="6">Ölmesi gereken, iki ya da üç kişinin tanıklığıyla öldürülecek; bir kişinin tanıklığıyla öldürülmeyecek.</verse>
				<verse number="7">O kişiyi önce tanıklar, sonra bütün halk taşa tutsun. Aranızdaki kötülüğü ortadan kaldırmalısınız.</verse>
				<verse number="8">“Eğer kentlerinizde adam öldürme, dava, saldırı konusunda yargılamada sizi aşan sorunlarla karşılaşırsanız, Tanrınız RAB’bin seçeceği yere gidin.</verse>
				<verse number="9">Sorunlarınızı Levili kâhinlere ve o dönemde görevli yargıca götürüp soruşturun. Yargı kararını onlar size bildirecekler.</verse>
				<verse number="10">RAB’bin seçeceği yerden size bildirilen karara uymalı, size verilen öğüdü tutmaya dikkat etmelisiniz.</verse>
				<verse number="11">Size öğretilen yasa ve verilen karar uyarınca davranın. Size bildirilenin dışına çıkmayın.</verse>
				<verse number="12">Orada, Tanrınız RAB’bin önünde görev yapan kâhini ya da yargıcı kim dinlemeyip saygısızlık ederse öldürülmeli. İsrail’den kötülüğü atmalısınız.</verse>
				<verse number="13">Bütün halk bunu duyup korkacak, bir daha saygısızlık etmeye kalkışmayacaktır.”</verse>
				<verse number="14">“Tanrınız RAB’bin size vereceği ülkeye girip orayı mülk edinerek yerleştiğinizde ve, ‘Çevremizdeki ulusların tümü gibi biz de başımıza bir kral atayalım’ dediğinizde,</verse>
				<verse number="15">atayacağınız kral Tanrınız RAB’bin seçtiği kişi olmalıdır. Atayacağınız kral kendi kardeşlerinizden biri olmalı. Soydaşlarınızdan olmayan birini, bir yabancıyı kral seçmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="16">Kral çok sayıda at edinmemeli, daha çok at satın almak için halkı Mısır’a göndermemeli. Çünkü RAB size, ‘Bir daha o yoldan dönmeyeceksiniz’ dedi.</verse>
				<verse number="17">Atayacağınız kral yüreğinin RAB’den sapmaması için çok kadın edinmemeli, büyük ölçüde altın, gümüş biriktirmemeli.</verse>
				<verse number="18">“Kral tahtına oturunca, Levili kâhinlerin koruması altındaki Kutsal Yasa’nın bir örneğini kendisi bir kitaba yazacak.</verse>
				<verse number="19">Bu yasa örneğini yanında bulunduracak, yaşamı boyunca her gün onu okuyacak. Öyle ki, Tanrısı RAB’den korkmayı, bu yasanın bütün sözlerine ve kurallarına uymayı öğrensin;</verse>
				<verse number="20">kendini kardeşlerinden üstün saymasın, yasanın dışına çıkmasın; kendinin ve soyunun krallığı İsrail’de uzun yıllar sürsün.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">“Levili kâhinlerin, bütün Levi oymağının öbür İsrailliler gibi payı ve mülkü olmayacak. RAB için yakılan sunularla, RAB’be düşen payla geçinecekler.</verse>
				<verse number="2">Kardeşleri arasında mülkleri olmayacak. RAB’bin onlara verdiği söz uyarınca, RAB’bin kendisi onların mirası olacak.</verse>
				<verse number="3">“Halktan sığır ya da koyun kurban edenlerin kâhinlere vereceği pay şu olacak: Kol, çene, işkembe.</verse>
				<verse number="4">Tahılınızın, yeni şarabınızın, zeytinyağınızın ilk ürününü ve koyunlarınızdan kırktığınız ilk yünü kâhine vereceksiniz.</verse>
				<verse number="5">Çünkü Tanrınız RAB, önünde dursunlar, her zaman adıyla hizmet etsinler diye bütün oymaklarınız arasından onu ve oğullarını seçti.</verse>
				<verse number="6">“Eğer bir Levili, yaşadığı herhangi bir İsrail kentinden RAB’bin seçeceği yere kendi isteğiyle gelirse,</verse>
				<verse number="7">orada Tanrısı RAB’bin önünde duran Levili kardeşleri gibi RAB’bin adıyla hizmet edebilir.</verse>
				<verse number="8">Aile mülkünün satışından eline geçen para dışında, eşit pay olarak bölüşecekler.”</verse>
				<verse number="9">“Tanrınız RAB’bin size vereceği ülkeye girdiğinizde, oradaki ulusların iğrenç törelerini öğrenip uygulamayın.</verse>
				<verse number="10">Aranızda oğlunu ya da kızını ateşte kurban eden, falcı, büyücü, muskacı, medyum, ruh çağıran ya da ölülerin ruhlarına danışan kimse olmasın.</verse>
				<verse number="11">Aranızda oğlunu ya da kızını ateşte kurban eden, falcı, büyücü, muskacı, medyum, ruh çağıran ya da ölülerin ruhlarına danışan kimse olmasın.</verse>
				<verse number="12">Çünkü RAB bunları yapanlardan tiksinir. Tanrınız RAB, bu iğrenç töreleri yüzünden bu ulusları önünüzden kovacaktır.</verse>
				<verse number="13">Tanrınız RAB’bin önünde yetkin olun.”</verse>
				<verse number="14">“Ülkelerini alacağınız uluslar büyücülerin, falcıların öğüdüne kulak verirler. Ama Tanrınız RAB buna izin vermiyor.</verse>
				<verse number="15">Tanrınız RAB size aranızdan, kendi kardeşlerinizden benim gibi bir peygamber çıkaracak. Onu dinleyin.</verse>
				<verse number="16">Horev’de toplandığınız gün Tanrınız RAB’den şunu dilemiştiniz: ‘Bir daha ne Tanrımız RAB’bin sesini duyalım, ne de o büyük ateşi görelim, yoksa ölürüz.’</verse>
				<verse number="17">RAB bana, ‘Söyledikleri doğrudur’ dedi.</verse>
				<verse number="18">‘Onlara kardeşleri arasından senin gibi bir peygamber çıkaracağım. Sözlerimi onun ağzından işiteceksiniz. Kendisine buyurduklarımın tümünü onlara bildirecek.</verse>
				<verse number="19">Adıma konuşan peygamberin ilettiği sözleri dinlemeyeni ben cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="20">Ancak, kendisine buyurmadığım bir sözü benim adıma söylemeye kalkışan ya da başka ilahlar adına konuşan peygamber öldürülecektir.’</verse>
				<verse number="21">“ ‘Bir sözün RAB’den olup olmadığını nasıl bilebiliriz?’ diye düşünebilirsiniz.</verse>
				<verse number="22">Eğer bir peygamber RAB’bin adına konuşur, ama konuştuğu söz yerine gelmez ya da gerçekleşmezse, o söz RAB’den değildir. Peygamber saygısızca konuşmuştur. Ondan korkmayın.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">“Tanrınız RAB ülkelerini size vereceği ulusları yok ettiğinde ve siz bu ülkeleri mülk edinip kentlerine ve evlerine yerleştiğinizde,</verse>
				<verse number="2">Tanrınız RAB’bin mülk edinmek için size vereceği ülkenin ortasında kendiniz için üç kent ayıracaksınız.</verse>
				<verse number="3">Bu kentlere giden yollar yapacak, Tanrınız RAB’bin mülk olarak size vereceği ülkeyi üç bölgeye ayıracaksınız. Öyle ki, birini öldüren bu kentlerden birine kaçabilsin.</verse>
				<verse number="4">“Birini öldürüp de canını kurtarmak için oraya kaçan kişiyle ilgili kural şudur: Biri, önceden kin beslemediği komşusunu istemeyerek öldürürse,</verse>
				<verse number="5">örneğin odun kesmek üzere komşusuyla ormana gidip ağacı kesmek için baltayı vurduğunda balta demiri saptan çıkar, komşusuna çarpar, komşusu ölürse, ölüme neden olan kişi bu kentlerden birine kaçıp canını kurtarsın.</verse>
				<verse number="6">Yoksa ölenin öcünü almak isteyen, öfkeyle öldürenin peşine düşebilir, yol uzunsa yetişip onu öldürebilir. Oysa öldüren kişi, öldürdüğü kişiye karşı önceden bir kini olmadığından, ölümü hak etmemiştir.</verse>
				<verse number="7">Kendinize üç kent ayırın dememin nedeni budur.</verse>
				<verse number="8">“Tanrınız RAB’bi sevmek, her zaman O’nun yollarında yürümek için bugün size bildirdiğim bütün bu buyruklara uyarsanız, Tanrınız RAB atalarınıza içtiği ant uyarınca sınırınızı genişletir ve onlara söz verdiği bütün ülkeyi size verirse, kendinize üç kent daha ayırın.</verse>
				<verse number="9">“Tanrınız RAB’bi sevmek, her zaman O’nun yollarında yürümek için bugün size bildirdiğim bütün bu buyruklara uyarsanız, Tanrınız RAB atalarınıza içtiği ant uyarınca sınırınızı genişletir ve onlara söz verdiği bütün ülkeyi size verirse, kendinize üç kent daha ayırın.</verse>
				<verse number="10">Öyle ki, Tanrınız RAB’bin mülk olarak size vereceği ülkede suçsuz kanı dökülmesin ve siz de kan dökmekten suçlu olmayasınız.</verse>
				<verse number="11">“Komşusuna kin besleyen biri pusuya yatar, saldırıp onu öldürür, sonra da bu kentlerden birine kaçarsa,</verse>
				<verse number="12">kentinin ileri gelenleri peşinden adam gönderip onu kaçtığı kentten geri getirecekler. Öldürülmesi için, ölenin öcünü almak isteyen kişiye teslim edecekler.</verse>
				<verse number="13">Ona acımayacaksınız. İsrail’i suçsuz kanı dökme günahından arındırmalısınız ki, üzerinize iyilik gelsin.</verse>
				<verse number="14">“Tanrınız RAB’bin mülk edinmek için size vereceği ülkede payınıza düşen mirasta komşunuzun önceden belirlenen sınırını değiştirmeyeceksiniz.”</verse>
				<verse number="15">“Herhangi bir suç ya da günah konusunda birini suçlu çıkarmak için bir tanık yetmez. Her sorun iki ya da üç tanığın tanıklığıyla açıklığa kavuşturulacaktır.</verse>
				<verse number="16">“Eğer yalancı bir tanık kötü amaçla birini suçlarsa,</verse>
				<verse number="17">aralarında sorun olan iki kişi RAB’bin önünde kâhinlerin ve o dönemde görevli yargıçların önüne çıkarılmalı.</verse>
				<verse number="18">Yargıçlar sorunu iyice araştıracaklar. Eğer tanığın kardeşine karşı yalancı tanıklık yaptığı ortaya çıkarsa,</verse>
				<verse number="19">kardeşine yapmayı tasarladığını kendisine yapacaksınız. Aranızdaki kötülüğü ortadan kaldırmalısınız.</verse>
				<verse number="20">Geri kalanlar olup bitenleri duyup korkacaklar; bir daha aranızda buna benzer kötü bir şey yapmayacaklar.</verse>
				<verse number="21">Acımayacaksınız: Cana can, göze göz, dişe diş, ele el, ayağa ayak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">“Düşmanlarınızla savaşmaya gittiğinizde, atlar, savaş arabaları ve sizden daha kalabalık bir ordu görürseniz onlardan korkmayın. Sizi Mısır’dan çıkaran Tanrınız RAB sizinledir.</verse>
				<verse number="2">Savaşa başlamadan önce kâhin gelip askerlere seslenecek.</verse>
				<verse number="3">Onlara şöyle diyecek: ‘Ey İsrailliler, dinleyin! Bugün düşmanlarınızla savaşmaya gidiyorsunuz. Cesaretinizi yitirmeyin, korkmayın. Onlardan yılmayın, ürkmeyin.</verse>
				<verse number="4">Çünkü sizi zafere kavuşturmak üzere sizinle birlikte düşmanlarınıza karşı savaşmaya gelen Tanrınız RAB’dir.’</verse>
				<verse number="5">“Görevliler askerlere şöyle diyecekler: ‘Yeni ev yapıp da içinde oturmayan biri var mı? Evine geri dönsün. Yoksa savaşta ölebilir, evine bir başkası yerleşir.</verse>
				<verse number="6">Bağ dikip de üzümünü toplamayan var mı? Evine dönsün. Olur ya, savaşta ölür, üzümü bir başkası toplar.</verse>
				<verse number="7">Bir kızla nişanlanıp da evlenmeyen var mı? Evine dönsün. Belki savaşta ölür, kızı başka biri alır.’</verse>
				<verse number="8">“Görevliler konuşmalarını şöyle sürdürecekler: ‘Aranızda korkan, cesaretini yitiren var mı? Evine dönsün. Öyle ki, kardeşlerinin yürekleri onunki gibi ürpermesin.’</verse>
				<verse number="9">Görevliler askerlere seslenmeyi bitirince, orduya komutanlar atayacaklar.</verse>
				<verse number="10">“Bir kente saldırmadan önce, kent halkına barış önerin.</verse>
				<verse number="11">Barış önerinizi benimser, kapılarını size açarlarsa, kentte yaşayanların tümü sizin için angaryasına çalışacak, size hizmet edecekler.</verse>
				<verse number="12">Ama barış önerinizi geri çevirir, sizinle savaşmak isterlerse, kenti kuşatın.</verse>
				<verse number="13">Tanrınız RAB kenti elinize teslim edince, orada yaşayan bütün erkekleri kılıçtan geçirin.</verse>
				<verse number="14">Kadınları, çocukları, hayvanları ve kentteki her şeyi yağmalayabilirsiniz. Tanrınız RAB’bin size verdiği düşman malını kullanabilirsiniz.</verse>
				<verse number="15">Yakınınızdaki uluslara ait olmayan sizden çok uzak kentlerin tümüne böyle davranacaksınız.</verse>
				<verse number="16">“Ancak Tanrınız RAB’bin miras olarak size vereceği bu halkların kentlerinde soluk alan hiçbir canlıyı yaşatmayacaksınız.</verse>
				<verse number="17">Tanrınız RAB’bin size buyurduğu gibi, onları –Hitit, Amor, Kenan, Periz, Hiv ve Yevus halklarını– tümüyle yok edeceksiniz.</verse>
				<verse number="18">Öyle ki, ilahlarına taparken yaptıkları iğrençliklere uymayı size öğretemesinler, siz de Tanrınız RAB’be karşı günah işlemeyesiniz.</verse>
				<verse number="19">“Bir kentle savaşırken, kenti ele geçirmek için kuşatma uzun sürerse, ağaçlarına balta vurup yok etmeyeceksiniz. Ağaçların ürünlerini yiyebilirsiniz, ama onları kesmeyeceksiniz. Çünkü kırdaki ağaçlar insan değil ki kuşatma altına alasınız.</verse>
				<verse number="20">Yalnız ürün vermediğini bildiğiniz ağaçları kesip yok edebilirsiniz. Sizinle savaşan kenti ele geçirene dek kesilen ağaçları kuşatma işinde kullanabilirsiniz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">“Tanrınız RAB’bin mülk edinmek için size vereceği ülkede, kırda yere düşmüş, kimin öldürdüğü bilinmeyen birini görürseniz,</verse>
				<verse number="2">ileri gelenleriniz ve yargıçlarınız gidip ölünün çevredeki kentlere olan uzaklığını ölçsünler.</verse>
				<verse number="3">Ölüye en yakın kentin ileri gelenleri işe koşulmamış, boyunduruk takmamış bir düve alacaklar.</verse>
				<verse number="4">Düveyi toprağı sürülmemiş, ekilmemiş ve içinde sürekli akan bir dere olan bir vadiye getirecekler. Orada, derede düvenin boynunu kıracaklar.</verse>
				<verse number="5">Levili kâhinler de oraya gidecek. Çünkü Tanrınız RAB, onları kendisine hizmet etsinler, O’nun adıyla kutsasınlar diye seçti. Kavga, saldırı davalarına da onlar bakacak.</verse>
				<verse number="6">Ölüye en yakın kentin ileri gelenleri, derede boynu kırılan düvenin üzerinde ellerini yıkayacaklar.</verse>
				<verse number="7">Sonra şöyle bir açıklama yapacaklar: ‘Bu kanı ellerimiz dökmedi, kimin yaptığını gözlerimiz de görmedi.</verse>
				<verse number="8">Ya RAB, kurtardığın halkın İsrailliler’i bağışla. Halkını dökülen suçsuz kanından sorumlu tutma.’ Böylece kan dökme günahından bağışlanacaklar.</verse>
				<verse number="9">RAB’bin gözünde doğru olanı yapmakla, suçsuz kanı dökme günahından arınacaksınız.”</verse>
				<verse number="10">“Düşmanlarınızla savaşmaya çıktığınızda ve Tanrınız RAB onları elinize teslim ettiğinde, tutsaklar alır ve</verse>
				<verse number="11">aralarında sevdiğiniz güzel bir kadın görürseniz, onu kendinize eş olarak alabilirsiniz.</verse>
				<verse number="12">Onu evinize götürün. Başını tıraş etsin, tırnaklarını kessin.</verse>
				<verse number="13">Üzerinden tutsaklık giysilerini çıkarsın. Evinizde otursun. Anne babası için bir ay yas tutsun. Sonra kadını alan kişi onunla yatabilir. Erkek ona koca, kadın da ona karı olacak.</verse>
				<verse number="14">Kadından hoşnut kalmazsa, onu özgür bıraksın. Kadınla yattığı için onu parayla satmasın, ona köle gibi davranmasın.”</verse>
				<verse number="15">“Eğer bir adamın iki karısı varsa, birini seviyor, öbüründen hoşlanmıyorsa; iki kadın da kendisine oğullar doğurmuşsa; ilk oğul hoşlanmadığı kadının oğluysa;</verse>
				<verse number="16">adam malını miras olarak oğullarına bölüştürdüğü gün sevdiği kadının oğlunu kayırıp ona ilk oğulluk hakkını veremez.</verse>
				<verse number="17">Hoşlanmadığı kadının oğlunu ilk doğan oğul olarak tanıyacak ve ona bütün malından iki pay verecektir. Çünkü bu oğul babasının gücünün ilk ürünüdür. İlk oğulluk hakkı onun olacak.”</verse>
				<verse number="18">“Eğer bir adamın dikbaşlı, başkaldıran, annesinin ve babasının sözünü dinlemeyen, onların tedibine aldırmayan bir oğlu varsa,</verse>
				<verse number="19">annesiyle babası onu tutup kent kapısında görev yapan kent ileri gelenlerine götürecekler.</verse>
				<verse number="20">Onlara şöyle diyecekler: ‘Oğlumuz dikbaşlı, başkaldıran bir çocuktur. Sözümüzü dinlemiyor. Savurgan ve içkicidir.’</verse>
				<verse number="21">Bunun üzerine kentin bütün erkekleri onu taşlayarak öldürecekler. Aranızdaki kötülüğü ortadan kaldıracaksınız. Bütün İsrailliler bunu duyup korkacaklar.”</verse>
				<verse number="22">“Eğer bir adam bir günahtan ötürü ölüm cezasına çarptırılıp öldürülür ve ölüsü ağaca asılırsa,</verse>
				<verse number="23">ölüyü gece ağaçta asılı bırakmamalısınız. O gün kesinlikle gömmelisiniz. Asılan kişi Tanrı tarafından lanetlenmiştir. Tanrınız RAB’bin mülk olarak size vereceği ülkeyi kirletmeyeceksiniz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">“Kardeşinin yolunu yitirmiş sığırını ya da koyununu görünce, onları görmezlikten gelme. Sığırı ya da koyunu kesinlikle kardeşine geri götüreceksin.</verse>
				<verse number="2">Kardeşin sana uzaksa ya da hayvanın kime ait olduğunu bilmiyorsan evine götür. Kardeşin sığırını ya da koyununu aramaya çıkıncaya dek hayvan evinde kalsın. Sonra ona geri verirsin.</verse>
				<verse number="3">Kardeşinin eşeğini, giysisini ya da yitirdiği başka bir şeyini gördüğünde, aynı biçimde davranacaksın. Görmezlikten gelmeyeceksin.</verse>
				<verse number="4">“Kardeşinin eşeğini ya da sığırını yolda düşmüş gördüğünde, görmezlikten gelme. Hayvanı ayağa kaldırması için kesinlikle kardeşine yardım edeceksin.</verse>
				<verse number="5">“Kadınlar erkek giysisi, erkekler de kadın giysisi giymesin. Tanrınız RAB bu gibi şeyleri yapanlardan tiksinir.</verse>
				<verse number="6">“Yolda rastlantıyla ağaçta ya da yerde bir kuş yuvası görürseniz, ana kuş yavruların ya da yumurtaların üzerinde oturuyorsa, anayı yavrularıyla birlikte almayacaksınız.</verse>
				<verse number="7">Yavruları kendiniz için alabilirsiniz, ama anayı kesinlikle özgür bırakacaksınız. Öyle ki, üzerinize iyilik gelsin ve ömrünüz uzun olsun.</verse>
				<verse number="8">“Yeni bir ev yaparken, dama korkuluk yapacaksın. Öyle ki, biri damdan düşüp ölürse ailen sorumlu sayılmasın.</verse>
				<verse number="9">“Bağına iki çeşit tohum ekmeyeceksin. Yoksa ektiğin tohumun da bağın da ürününü kullanamazsın.</verse>
				<verse number="10">“Çift sürmek için eşeği öküzle birlikte koşmayacaksın.</verse>
				<verse number="11">“Yünle ketenden dokunmuş karışık kumaştan giysi giymeyeceksin.</verse>
				<verse number="12">“Giysinin dört yerine püskül dikeceksin.”</verse>
				<verse number="13">“Bir adam bir kadın alır, yattıktan sonra ondan hoşlanmazsa,</verse>
				<verse number="14">ona suç yükler, adını kötüler, ‘Bu kadınla evlendim ama onunla yatınca erden olmadığını gördüm’ derse,</verse>
				<verse number="15">kadının annesiyle babası kızlarının erden olduğuna ilişkin kanıtı alıp kapıda görevli kent ileri gelenlerine getirecekler.</verse>
				<verse number="16">Kadının babası ileri gelenlere, ‘Kızımı bu adamla evlendirdim ama o kızımdan hoşlanmıyor’ diyecek, ‘Şimdi kızımı suçluyor, onun erden olmadığını söylüyor. İşte kızımın erden olduğunun kanıtı!’ Sonra anne-baba kızlarının erden olduğunu kanıtlayan yatak çarşafını ileri gelenlerin önüne serip gösterecekler.</verse>
				<verse number="17">Kadının babası ileri gelenlere, ‘Kızımı bu adamla evlendirdim ama o kızımdan hoşlanmıyor’ diyecek, ‘Şimdi kızımı suçluyor, onun erden olmadığını söylüyor. İşte kızımın erden olduğunun kanıtı!’ Sonra anne-baba kızlarının erden olduğunu kanıtlayan yatak çarşafını ileri gelenlerin önüne serip gösterecekler.</verse>
				<verse number="18">Kent ileri gelenleri de adamı cezalandıracaklar.</verse>
				<verse number="19">Ceza olarak ondan yüz gümüş alıp kadının babasına verecekler. Çünkü adam İsrailli bir erden kızın adını kötülemiştir. Kadın adamın karısı kalacak ve adam yaşamı boyunca onu boşayamayacaktır.</verse>
				<verse number="20">“Ancak bu sav doğruysa, kızın erden olduğuna ilişkin bir kanıt bulunamazsa,</verse>
				<verse number="21">kızı baba evinin kapısına çıkaracaklar. Kent halkı taşlayarak kızı öldürecek. Babasının evindeyken fuhuş yapmakla İsrail’de iğrençlik yapmıştır. Aranızdaki kötülüğü ortadan kaldıracaksınız.</verse>
				<verse number="22">“Eğer bir adam başka birinin karısıyla yatarken yakalanırsa, hem kadınla yatan adam, hem kadın, ikisi de öldürülecek. İsrail’den kötülüğü atacaksınız.</verse>
				<verse number="23">“Eğer bir adam kentte başka biriyle nişanlı erden bir kızla karşılaşır ve onunla yatarsa,</verse>
				<verse number="24">ikisini de kentin kapısına götürecek, taşlayarak öldüreceksiniz. Çünkü kız kentte olduğu halde yardım istemek için bağırmadı; adam da komşusunun karısıyla ilişki kurdu. Aranızdaki kötülüğü ortadan kaldıracaksınız.</verse>
				<verse number="25">“Eğer bir adam kırda nişanlı bir kızla karşılaşır, onu yakalayıp tecavüz ederse, yalnız tecavüz eden adam öldürülecek.</verse>
				<verse number="26">Kıza hiçbir şey yapmayacaksınız. Çünkü kızın ölümü hak edecek bir günahı yoktur. Bu, komşusuna saldırıp onu öldüren adamın davasına benzer.</verse>
				<verse number="27">Adam kızı kırda gördüğünde nişanlı kız bağırmışsa da onu kurtaran olmamıştır.</verse>
				<verse number="28">“Eğer bir adam nişanlı olmayan erden bir kızla karşılaşır, tutup onunla yatarsa ve bu ortaya çıkarsa,</verse>
				<verse number="29">kızla yatan adam kızın babasına elli gümüş verecek. Kıza tecavüz ettiği için onu karı olarak alacak ve yaşamı boyunca onu boşayamayacaktır.</verse>
				<verse number="30">“Kimse babasının karısını almayacak, babasının evlilik yatağına leke sürmeyecektir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">“Erkeklik bezi ezilmiş ya da erkeklik organı kesilmiş kişi RAB’bin topluluğuna girmeyecek.</verse>
				<verse number="2">“Yasa dışı doğan biri RAB’bin topluluğuna girmeyecek. Soyundan gelenler de onuncu kuşağa dek RAB’bin topluluğuna girmeyecektir.</verse>
				<verse number="3">“Ammonlu ya da Moavlı biri RAB’bin topluluğuna girmeyecek. Onların soyundan gelenler de onuncu kuşağa dek asla RAB’bin topluluğuna girmeyecek.</verse>
				<verse number="4">Mısır’dan çıktığınızda yolda sizi ekmek ve suyla karşılamadılar. Aram-Naharayim’deki Petor Kenti’nden Beor oğlu Balam’ı size lanet okuması için ücretle tuttular.</verse>
				<verse number="5">Ne var ki Tanrınız RAB Balam’ı dinlemek istemedi. Sizin için laneti kutsamaya çevirdi. Çünkü Tanrınız RAB sizi seviyor.</verse>
				<verse number="6">Kuşaklar boyunca onların esenliği ve iyiliği için çalışmayın.</verse>
				<verse number="7">“Edomlular’dan iğrenmeyeceksiniz. Onlar kardeşinizdir. Mısırlılar’dan da iğrenmeyeceksiniz. Çünkü onların ülkesinde yabancı olarak yaşadınız.</verse>
				<verse number="8">Onlardan doğan üçüncü kuşak çocuklar RAB’bin topluluğuna girebilir.”</verse>
				<verse number="9">“Düşmanlarınızla savaşmak üzere ordugah kurduğunuzda, her kötülükten sakınacaksınız.</verse>
				<verse number="10">Aranızda gece menisi boşaldığı için dinsel açıdan kirli biri varsa, ordugahın dışına çıkıp orada kalsın.</verse>
				<verse number="11">Akşama doğru yıkansın, gün batımında ordugaha dönsün.</verse>
				<verse number="12">“İhtiyaçlarınızı gidermek için ordugahın dışında bir yeriniz olmalı.</verse>
				<verse number="13">Donatımınız arasında yeri kazmak için bir gereç bulunsun. İhtiyacınızı gidereceğiniz zaman bir çukur kazın, sonra da dışkınızı örtün.</verse>
				<verse number="14">Tanrınız RAB sizi kurtarmak ve düşmanlarınızı elinize teslim etmek için ordugahın ortasında dolaşır. Ordugahınız kutsal olsun ki, RAB aranızda yakışıksız bir şey görüp sizden ayrılmasın.”</verse>
				<verse number="15">“Efendisinden kaçıp size sığınan köleyi efendisine teslim etmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="16">Bırakın kendi seçeceği yerde, beğendiği bir kentte aranızda yaşasın. Ona baskı yapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="17">“Putperest törenlerinde fuhuş yapan İsrailli bir kadın ya da erkek olmasın.</verse>
				<verse number="18">Fuhuş yapan kadın ya da erkeğin kazancını adak olarak Tanrınız RAB’bin Tapınağı’na götürmeyeceksiniz. İkisi de Tanrınız RAB’bin gözünde iğrençtir.</verse>
				<verse number="19">“Kardeşinize para, yiyecek ya da faiz getiren başka bir şey ödünç verdiğinizde, ondan faiz almayacaksınız.</verse>
				<verse number="20">Yabancıdan faiz alabilirsiniz ama kardeşinizden almayacaksınız. Böyle yapın ki, mülk edinmek için gideceğiniz ülkede el attığınız her işte Tanrınız RAB sizi kutsasın.</verse>
				<verse number="21">“Tanrınız RAB’be bir dilek adağı adadığınızda yerine getirmeyi savsaklamayın. Tanrınız RAB sizden kesinlikle bunu isteyecektir. Yerine getirmezseniz size günah sayılacaktır.</verse>
				<verse number="22">Ama adak adamaktan çekinirsen günah sayılmaz.</verse>
				<verse number="23">Ağzınızdan çıkanı yapmaya dikkat edin. Çünkü Tanrınız RAB’be adağı gönülden adadınız.</verse>
				<verse number="24">“Komşunuzun bağına girdiğinizde doyuncaya dek üzüm yiyebilirsiniz, ama torbanıza koymayacaksınız.</verse>
				<verse number="25">Komşunuzun ekin tarlasına girdiğinizde elinizle başak koparabilirsiniz, ama ekinlere orak salmayacaksınız.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">“Eğer bir adam evlendiği kadında yakışıksız bir şey bulur, bundan ötürü ondan hoşlanmaz, boşanma belgesi yazıp ona verir ve onu evinden kovarsa,</verse>
				<verse number="2">kadın adamın evinden ayrıldıktan sonra başka biriyle evlenirse,</verse>
				<verse number="3">ikinci kocası da ondan hoşlanmaz, boşanma belgesi yazıp verir, onu evinden kovarsa ya da ikinci adam ölürse,</verse>
				<verse number="4">kadını boşayan ilk kocası onunla yeniden evlenemez. Çünkü kadın kirlenmiştir. Bu RAB’bin gözünde iğrençtir. Tanrınız RAB’bin mülk olarak size vereceği ülkeyi günaha sürüklemeyin.</verse>
				<verse number="5">“Yeni evli bir adam savaşa gitmeyecek, ona herhangi bir görev verilmeyecek. Bir yıl özgürce evinde kalıp karısını mutlu edecek.</verse>
				<verse number="6">“Rehin olarak ne değirmeni, ne de üst taşını alın. Bunu yapmakla adamın yaşamını rehin almış olursunuz.</verse>
				<verse number="7">“İsrailli kardeşlerinden birini kaçırıp ona kötü davranan ya da onu satan adam yakalanırsa ölmeli. Aranızdaki kötülüğü ortadan kaldıracaksınız.</verse>
				<verse number="8">“Deri hastalığı konusunda, Levili kâhinlerin size bütün öğrettiklerini yapmaya çok dikkat edin. Onlara verdiğim buyruklara özenle uyun.</verse>
				<verse number="9">Siz Mısır’dan çıktıktan sonra Tanrınız RAB’bin yolda Miryam’a neler yaptığını anımsayın.</verse>
				<verse number="10">“Komşuna herhangi bir şey ödünç verdiğinde, vereceği rehini almak için onun evine girmeyeceksin.</verse>
				<verse number="11">Dışarıda bekleyeceksin. Ödünç verdiğin kişi rehini kendisi sana getirsin.</verse>
				<verse number="12">Eğer yoksul biriyse, onun rehini elinde olduğu sürece yatağa girmeyeceksin.</verse>
				<verse number="13">Ondan aldığın giysiyi gün batımında ona kesinlikle geri vereceksin ki, onunla yatabilsin. O da seni kutsayacak. Bu yaptığın, Tanrın RAB’bin önünde sana doğruluk sayılacak.</verse>
				<verse number="14">“Ücretle çalışan, gereksinimi olan, yoksul bir soydaşınızı ya da kentlerinizin birinde yaşayan bir yabancıyı sömürmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="15">Ücretini her gün, güneş batmadan ödeyeceksiniz. Yoksul olduğu için güvencesi odur. Yoksa sana karşı RAB’be haykırır ve sen de günah işlemiş sayılırsın.</verse>
				<verse number="16">“Ne babalar çocuklarının günahından ötürü öldürülecek, ne de çocuklar babalarının. Herkes kendi günahı için öldürülecek.</verse>
				<verse number="17">“Yabancıya ya da öksüze haksızlık etmeyeceksiniz. Dul kadının giysisini rehin almayacaksınız.</verse>
				<verse number="18">Mısır’da köle olduğunuzu, Tanrınız RAB’bin sizi oradan kurtardığını anımsayın. Bunun için böyle davranmanızı buyuruyorum.</verse>
				<verse number="19">“Tarlanızdaki ekini biçtiğinizde, gözden kaçan bir demet olursa, almak için geri dönmeyin. Onu yabancıya, öksüze, dul kadına bırakın. Öyle ki, Tanrınız RAB el attığınız her işte sizi kutsasın.</verse>
				<verse number="20">Zeytin ağaçlarınızı dövüp ürününü topladığınızda, dallarda kalanı toplamak için geri dönmeyeceksiniz. Kalanları yabancıya, öksüze, dul kadına bırakacaksınız.</verse>
				<verse number="21">Bağbozumunda artakalan üzümleri toplamak için geri dönmeyeceksiniz. Yabancıya, öksüze, dul kadına bırakacaksınız.</verse>
				<verse number="22">Mısır’da köle olduğunuzu anımsayın. Bunun için böyle davranmanızı buyuruyorum.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">“Kişiler arasında bir sorun çıktığında, taraflar mahkemeye gittiğinde, yargıçlar davaya bakacak; suçsuzu aklayacak, suçluyu cezaya çarptıracaklar.</verse>
				<verse number="2">Eğer suçlu kişi kamçılanmayı hak ettiyse, yargıç onu yere yatırtacak ve önünde suçu oranında sayıyla kamçılatacak.</verse>
				<verse number="3">Suçluya kırk kırbaçtan fazla vurulmamalı. Kırbaç sayısı kırkı aşarsa, kardeşiniz gözünüzde aşağılanabilir.</verse>
				<verse number="4">“Harman döven öküzün ağzını bağlamayacaksın.</verse>
				<verse number="5">“Birlikte oturan kardeşlerden biri oğlu olmadan ölürse, ölenin dulu aile dışından biriyle evlenmemeli. Ölenin kardeşi dul kalan kadına gidecek. Onu kendine karı olarak alacak, ona kayınbiraderlik görevini yapacak.</verse>
				<verse number="6">Kadının doğuracağı ilk oğul, ölen kardeşin adını sürdürsün. Öyle ki, ölenin adı İsrail’den silinmesin.</verse>
				<verse number="7">Ama adam kardeşinin dul karısıyla evlenmek istemiyorsa, dul kadın kent kapısında görev yapan ileri gelenlere gidip şöyle diyecek: ‘Kayınbiraderim İsrail’de kardeşinin adını yaşatmayı kabul etmiyor. Bana kayınbiraderlik görevini yapmak istemiyor.’</verse>
				<verse number="8">Kentin ileri gelenleri adamı çağırıp onunla konuşacaklar. Eğer adam, ‘Onunla evlenmek istemiyorum’ diye üstelerse,</verse>
				<verse number="9">kardeşinin dul karısı ileri gelenlerin önünde adamın yanına gidecek, onun ayağındaki çarığı çıkaracak, yüzüne tükürecek ve, ‘Kardeşine soy yetiştirmek istemeyen adama böyle yapılır’ diyecek.</verse>
				<verse number="10">Adamın soyu İsrail’de ‘Çarığı çıkarılanın soyu’ diye bilinecek.</verse>
				<verse number="11">“Eğer iki adam kavgaya tutuşur da birinin karısı kocasını dövenin elinden kurtarmak için gelip elini uzatır, öbür adamın erkeklik organını tutarsa,</verse>
				<verse number="12">kadının elini keseceksiniz; ona acımayacaksınız.</verse>
				<verse number="13">“Torbanızda biri ağır, öbürü hafif iki türlü tartı olmayacak.</verse>
				<verse number="14">Evinizde biri büyük, öbürü küçük iki türlü ölçü olmayacak.</verse>
				<verse number="15">Tartınız da ölçünüz de eksiksiz ve doğru olacak. Öyle ki, Tanrınız RAB’bin size vereceği ülkede ömrünüz uzun olsun.</verse>
				<verse number="16">Tanrınız RAB bunları yapandan da, haksızlık edenden de tiksinir.</verse>
				<verse number="17">“Siz Mısır’dan çıktıktan sonra Amalekliler’in yolda size neler yaptığını anımsayın.</verse>
				<verse number="18">Siz yorgun ve bitkinken yolda size saldırdılar; geride kalan bütün güçsüzleri öldürdüler. Tanrı’dan korkmadılar.</verse>
				<verse number="19">Tanrınız RAB mülk edinmek için miras olarak size vereceği ülkede sizi çevrenizdeki bütün düşmanlardan kurtarıp rahata kavuşturunca, Amalekliler’in anısını gökler altından sileceksiniz. Bunu unutmayın!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">“Tanrınız RAB’bin miras olarak size vereceği ülkeye girip orayı mülk edinerek yerleştiğinizde,</verse>
				<verse number="2">Tanrınız RAB’bin size vereceği ülkenin topraklarından topladığınız bütün ürünlerin ilk yetişenlerini alıp sepete koyacaksınız. Sonra Tanrınız RAB’bin adını yerleştirmek için seçeceği yere gideceksiniz.</verse>
				<verse number="3">O dönemde görevli kâhine gidip, ‘RAB’bin bize ant içerek atalarımıza söz verdiği ülkeye geldiğimi Tanrın RAB’be bugün bildiriyorum’ diyeceksiniz.</verse>
				<verse number="4">Kâhin sepeti elinizden alıp Tanrınız RAB’bin sunağının önüne koyacak.</verse>
				<verse number="5">Sonra Tanrınız RAB’bin önünde şu açıklamayı yapacaksınız: ‘Atam göçebe bir Aramlı’ydı. Sayıca az kişiyle Mısır’a gidip orada yaşamaya başladı. Orada büyük, güçlü, kalabalık bir ulus oldu.</verse>
				<verse number="6">Mısırlılar bize kötü davranarak baskı yaptılar. Bizi ağır işlere zorladılar.</verse>
				<verse number="7">Atalarımızın Tanrısı RAB’be yakardık. RAB yakarışımızı duydu; çektiğimiz sıkıntıyı, emeği, bize yapılan baskıyı gördü.</verse>
				<verse number="8">Bunun üzerine güçlü elle, kudretle, büyük ve ürkütücü olaylarla, belirtilerle, şaşılası işlerle bizi Mısır’dan çıkardı.</verse>
				<verse number="9">Bizi buraya getirdi; bu toprakları, süt ve bal akan ülkeyi bize verdi.</verse>
				<verse number="10">Şimdi, ya RAB, bize verdiğin toprağın ürününün ilk yetişenini getiriyorum.’ Sonra sepeti Tanrınız RAB’bin önüne koyup O’nun önünde yere kapanacaksınız.</verse>
				<verse number="11">Sizler, Levililer ve aranızda yaşayan yabancılar Tanrınız RAB’bin size ve ailenize verdiği bütün iyi şeyler için sevineceksiniz.</verse>
				<verse number="12">“Üçüncü yıl, ondalığı verme yılı, bütün ürününüzün ondalığını bir yana ayırın. Ayırma işini bitirdiğinizde, ondalığı Levililer’e, yabancılara, öksüzlere ve dul kadınlara vereceksiniz. Öyle ki, onlar da kentlerinizde yiyip doysunlar.</verse>
				<verse number="13">Sonra Tanrınız RAB’be, ‘Bana buyurduğun gibi, RAB’be ayırdıklarımı evden çıkarıp Levililer’e, yabancılara, öksüzlere ve dul kadınlara verdim’ diyeceksiniz, ‘Buyruklarından ayrılmadım, hiç birini unutmadım.</verse>
				<verse number="14">Ne yas tutarken ayırdıklarımdan yedim, ne dinsel açıdan kirliyken onlara dokundum, ne de ölülere sundum. Tanrım RAB’bin sözüne kulak verdim. Bana bütün buyurduklarını yaptım.</verse>
				<verse number="15">Kutsal konutundan, göklerden aşağıya bak! Halkın İsrail’i ve atalarımıza içtiğin ant uyarınca bize verdiğin ülkeyi, süt ve bal akan ülkeyi kutsa.’ ”</verse>
				<verse number="16">“Bugün Tanrınız RAB bu kurallara, ilkelere uymanızı buyuruyor. Onlara bütün yüreğinizle, canınızla uymaya dikkat edin.</verse>
				<verse number="17">Bugün RAB’bin Tanrınız olduğunu, O’nun yollarında yürüyeceğinizi, kurallarına, buyruklarına, ilkelerine uyacağınızı, O’nun sözünü dinleyeceğinizi açıkladınız.</verse>
				<verse number="18">Bugün RAB, size verdiği söz uyarınca, öz halkı olduğunuzu açıkladı. Bütün buyruklarına uyacaksınız.</verse>
				<verse number="19">Tanrınız RAB sizi övgüde, ünde, onurda yarattığı bütün uluslardan üstün kılacağını, verdiği söz uyarınca kendisi için kutsal bir halk olacağınızı açıkladı.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Musa ile İsrail ileri gelenleri halka şöyle dediler: “Bugün size ilettiğim bütün buyruklara uyun.</verse>
				<verse number="2">Şeria Irmağı’ndan Tanrınız RAB’bin size vereceği ülkeye geçince, büyük taşlar dikip kireçleyeceksiniz.</verse>
				<verse number="3">Atalarınızın Tanrısı RAB’bin size verdiği söz uyarınca O’nun size vereceği ülkeye, süt ve bal akan ülkeye girince, bu yasanın bütün sözlerini taşlara yazacaksınız.</verse>
				<verse number="4">Şeria Irmağı’ndan geçince, bugün size buyurduğum gibi, bu taşları Eval Dağı’na dikip kireçleyeceksiniz.</verse>
				<verse number="5">Orada Tanrınız RAB’be taşlardan bir sunak yapacaksınız. Bu taşlara demir alet uygulamayacaksınız.</verse>
				<verse number="6">Tanrınız RAB’bin sunağını yontulmamış taşlardan yapacak, üzerinde Tanrınız RAB’be yakmalık sunular sunacaksınız.</verse>
				<verse number="7">Esenlik sunularını orada kesip yiyecek ve Tanrınız RAB’bin önünde sevineceksiniz.</verse>
				<verse number="8">Taşlara bu yasanın bütün sözlerini okunaklı bir biçimde yazacaksınız.”</verse>
				<verse number="9">Sonra Musa ile Levili kâhinler bütün İsrailliler’e, “Ey İsrail, sus ve kulak ver!” diye seslendiler, “Bugün Tanrınız RAB’bin halkı oldunuz.</verse>
				<verse number="10">Tanrınız RAB’bin sözüne kulak verin, bugün size ilettiğim buyruklarına, kurallarına uyun.”</verse>
				<verse number="11">O gün Musa halka şöyle dedi:</verse>
				<verse number="12">“Şeria Irmağı’ndan geçince, halkı kutsamak için Gerizim Dağı’nda duracak oymaklar şunlardır: Şimon, Levi, Yahuda, İssakar, Yusuf, Benyamin.</verse>
				<verse number="13">Lanetlemek için Eval Dağı’nda şu oymaklar duracak: Ruben, Gad, Aşer, Zevulun, Dan, Naftali.</verse>
				<verse number="14">Levililer bütün İsrail halkına yüksek sesle şöyle diyecekler:</verse>
				<verse number="15">“ ‘RAB’bin tiksindiği el işi oyma ya da dökme put yapana ve onu gizlice dikene lanet olsun!’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diye karşılık verecek.</verse>
				<verse number="16">“ ‘Annesine, babasına saygısızca davranana lanet olsun!’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diyecek.</verse>
				<verse number="17">“ ‘Komşusunun sınırını değiştirene lanet olsun!’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diyecek.</verse>
				<verse number="18">“ ‘Kör olanı yoldan saptırana lanet olsun!’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diyecek.</verse>
				<verse number="19">“ ‘Yabancıya, öksüze, dul kadına haksızlık edene lanet olsun!’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diyecek.</verse>
				<verse number="20">“ ‘Babasının karısıyla yatana lanet olsun! Çünkü o babasının evlilik yatağına leke sürmüştür.’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diyecek.</verse>
				<verse number="21">“ ‘Herhangi bir hayvanla cinsel ilişki kurana lanet olsun!’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diyecek.</verse>
				<verse number="22">“ ‘Annesinden ya da babasından olan kızkardeşiyle yatana lanet olsun!’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diyecek.</verse>
				<verse number="23">“ ‘Kaynanasıyla yatana lanet olsun!’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diyecek.</verse>
				<verse number="24">“ ‘Komşusunu gizlice öldürene lanet olsun!’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diyecek.</verse>
				<verse number="25">“ ‘Suçsuz birini öldürmek için rüşvet alana lanet olsun!’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diyecek.</verse>
				<verse number="26">“ ‘Bu yasanın sözlerine uymayan ve onları onaylamayana lanet olsun!’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diyecek.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">“Eğer Tanrınız RAB’bin sözünü iyice dinler ve bugün size ilettiğim bütün buyruklarına uyarsanız, Tanrınız RAB sizi yeryüzündeki bütün uluslardan üstün kılacaktır.</verse>
				<verse number="2">Tanrınız RAB’bin sözünü dinlerseniz, şu bereketler üzerinize gelecek ve sizinle olacak:</verse>
				<verse number="3">“Kentte de tarlada da kutsanacaksınız.</verse>
				<verse number="4">“Rahminizin meyvesi kutsanacak. Toprağınızın ürünü, hayvanlarınızın dölü –sığırlarınızın buzağıları, sürülerinizin kuzuları– bereketli olacak.</verse>
				<verse number="5">“Sepetiniz ve hamur tekneniz bereketli olacak.</verse>
				<verse number="6">“İçeri girdiğinizde de dışarı çıktığınızda da kutsanacaksınız.</verse>
				<verse number="7">“RAB size saldıran düşmanlarınızı önünüzde bozguna uğratacak. Onlar size bir yoldan saldıracak, ama önünüzden yedi yoldan kaçacaklar.</verse>
				<verse number="8">“RAB’bin buyruğuyla ambarlarınız dolu olacak. El attığınız her işte RAB sizi kutsayacak. Tanrınız RAB size vereceği ülkede sizi kutsayacak.</verse>
				<verse number="9">“Tanrınız RAB’bin buyruklarına uyar, O’nun yollarında yürürseniz, RAB size içtiği ant uyarınca sizi kendisi için kutsal bir halk olarak koruyacaktır.</verse>
				<verse number="10">Yeryüzündeki bütün uluslar RAB’be ait olduğunuzu görecek, sizden korkacaklar.</verse>
				<verse number="11">RAB atalarınıza ant içerek size söz verdiği ülkede bolluk içinde yaşamanızı sağlayacak: Rahminizin meyvesi kutsanacak; hayvanlarınızın yavruları, toprağınızın ürünü verimli olacak.</verse>
				<verse number="12">RAB ülkenize yağmuru zamanında yağdırmak ve bütün emeğinizi verimli kılmak için göklerdeki zengin hazinesini açacak. Birçok ulusa ödünç vereceksiniz; siz ödünç almayacaksınız.</verse>
				<verse number="13">RAB sizi kuyruk değil baş yapacak. Eğer bugün size ilettiğim Tanrınız RAB’bin buyruklarını dinler, onlara iyice uyarsanız, altta değil, her zaman üstte olacaksınız.</verse>
				<verse number="14">Bugün size ilettiğim buyrukların dışına çıkmayacak, başka ilahların ardınca gitmeyecek, onlara tapmayacaksınız.”</verse>
				<verse number="15">“Ama Tanrınız RAB’bin sözünü dinlemez, bugün size ilettiğim buyrukların, kuralların hepsine uymazsanız, şu lanetler üzerinize gelecek ve size ulaşacak:</verse>
				<verse number="16">“Kentte de tarlada da lanetli olacaksınız.</verse>
				<verse number="17">“Sepetiniz ve hamur tekneniz lanetli olacak.</verse>
				<verse number="18">“Rahminizin meyvesi, toprağınızın ürünü, sığırlarınızın buzağıları, sürülerinizin kuzuları lanetli olacak.</verse>
				<verse number="19">“İçeri girdiğinizde lanetli olacaksınız; dışarı çıktığınızda da lanetli olacaksınız.</verse>
				<verse number="20">“RAB’be sırt çevirmekle yaptığınız kötülükler yüzünden el attığınız her işte O sizi lanete uğratacak, şaşkına çevirecek, paylayacak. Sonunda üzerinize yıkım gelecek ve çabucak yok olacaksınız.</verse>
				<verse number="21">RAB, mülk edinmek için gideceğiniz ülkede sizi yok edinceye dek salgın hastalıkla cezalandıracak.</verse>
				<verse number="22">Veremle, sıtmayla, iltihapla, yakıcı sıcaklıkla, kuraklıkla, samyeliyle, küfle cezalandıracak. Siz yok oluncaya dek bunlar sizi kovalayacak.</verse>
				<verse number="23">Başınızın üstündeki gök tunç, ayağınızın altındaki yer demir olacak.</verse>
				<verse number="24">RAB siz yok oluncaya dek gökten yağmur yerine ülkenize toz ve kum yağdıracak.</verse>
				<verse number="25">“RAB sizi düşmanlarınızın önünde bozguna uğratacak. Onlara bir yoldan saldıracak, ama önlerinden yedi yoldan kaçacaksınız. Yeryüzündeki bütün uluslar için dehşet verici bir örnek olacaksınız.</verse>
				<verse number="26">Ölüleriniz bütün kuşlara, yabanıl hayvanlara yem olacak; onları korkutup kaçıran kimse olmayacak.</verse>
				<verse number="27">RAB sizi iyileşemeyeceğiniz Mısır çıbanıyla, urlarla, kaşıntıyla, uyuzla vuracak.</verse>
				<verse number="28">RAB sizi delilikle, körlükle, şaşkınlıkla cezalandıracak.</verse>
				<verse number="29">Öğle vakti körlerin karanlıkta el yordamıyla yürüdüğü gibi yürüyeceksiniz. Yaptığınız her şeyde başarısız olacak, sürekli sıkıştırılacak, yağmalanacaksınız. Sizi kurtaran olmayacak.</verse>
				<verse number="30">“Bir kızla nişanlanacaksınız, ama başka biri onunla yatacak. Ev yapacak ama içinde oturmayacaksınız. Bağ dikecek ama üzümünü toplamayacaksınız.</verse>
				<verse number="31">Öküzünüz gözünüzün önünde kesilecek ama etini yemeyeceksiniz. Eşeğiniz zorla sizden alınacak, geri getirilmeyecek. Davarlarınız düşmanlarınıza verilecek. Sizi kurtaran olmayacak.</verse>
				<verse number="32">Oğullarınız, kızlarınız gözlerinizin önünde başka bir ulusa verilecek. Her gün onları gözlemekten gözlerinizin gücü tükenecek. Elinizden bir şey gelmeyecek.</verse>
				<verse number="33">Tanımadığınız bir halk toprağınızın ürününü ve bütün emeğinizi yiyecek. Sürekli sıkıştırılacak, ezileceksiniz.</verse>
				<verse number="34">Gözlerinizle gördükleriniz sizi çıldırtacak.</verse>
				<verse number="35">RAB dizlerinizi, bacaklarınızı tepeden tırnağa iyileşmeyen ağrılı çıbanlarla vuracak.</verse>
				<verse number="36">“RAB sizi ve başınıza atayacağınız kralı sizin de atalarınızın da bilmediği bir ulusa sürecek. Orada ağaçtan, taştan yapılmış başka ilahlara tapacaksınız.</verse>
				<verse number="37">RAB’bin sizi süreceği bütün uluslar başınıza gelenlerden dehşete düşecek; sizi aşağılayacak, sizinle eğlenecekler.</verse>
				<verse number="38">“Çok tohum ekecek, ama az toplayacaksınız. Çünkü ürününüzü çekirge yiyecek.</verse>
				<verse number="39">Bağlar dikecek, bakımını yapacak, ama şarap içmeyecek, üzüm toplamayacaksınız. Onları kurt yiyecek.</verse>
				<verse number="40">Ülkenizin her yerinde zeytinlikleriniz olacak, ama zeytinyağı sürünmeyeceksiniz. Zeytin ağaçlarınız ürününü yere dökecek.</verse>
				<verse number="41">Oğullarınız, kızlarınız olacak, ama sizinle kalmayacaklar, sürgüne gönderilecekler.</verse>
				<verse number="42">Bütün ağaçlarınızı, toprağınızın ürününü çekirgeler yiyecek.</verse>
				<verse number="43">“Aranızdaki yabancılar yükseldikçe yükselecek, sizse alçaldıkça alçalacaksınız.</verse>
				<verse number="44">O sana ödünç verecek, ama sen ona ödünç vermeyeceksin. O baş, sen kuyruk olacaksın.</verse>
				<verse number="45">“Bütün bu lanetler başınıza yağacak. Yok oluncaya dek sizi kovalayacak ve size erişecek. Çünkü Tanrınız RAB’bin sözünü dinlemediniz, size verdiği buyrukları, kuralları yerine getirmediniz.</verse>
				<verse number="46">Bu lanetler siz ve soyunuz için sonsuza dek bir belirti, şaşılası bir olay olarak kalacak.</verse>
				<verse number="47">Madem bolluk zamanında Tanrınız RAB’be sevinçle, hoşnutlukla kulluk etmediniz,</verse>
				<verse number="48">RAB’bin üzerinize göndereceği düşmanlara kölelik edeceksiniz. Aç, susuz, çıplak kalacaksınız; her şeye gereksinim duyacaksınız. RAB sizi yok edinceye dek boynunuza demir boyunduruk vuracak.</verse>
				<verse number="49">“RAB uzaktan, dünyanın öbür ucundan bir ulusu –dilini bilmediğiniz bir ulusu, yaşlılara saygı, küçüklere sevgi beslemeyen acımasız bir ulusu– birden çullanan bir kartal gibi başınıza getirecek.</verse>
				<verse number="50">“RAB uzaktan, dünyanın öbür ucundan bir ulusu –dilini bilmediğiniz bir ulusu, yaşlılara saygı, küçüklere sevgi beslemeyen acımasız bir ulusu– birden çullanan bir kartal gibi başınıza getirecek.</verse>
				<verse number="51">Siz yok oluncaya dek hayvanlarınızın yavrularını, toprağınızın ürününü yiyip bitirecekler. Size ne tahıl, ne şarap, ne zeytinyağı, ne sığırlarınızın buzağılarını, ne de sürülerinizin kuzularını bırakacaklar; ta ki, siz ortadan kalkıncaya dek.</verse>
				<verse number="52">Güvendiğiniz yüksek, dayanıklı surlar yerle bir oluncaya dek ülkenizdeki bütün kentlerde sizi kuşatacaklar. Tanrınız RAB’bin size verdiği ülkedeki bütün kentleri kuşatacaklar.</verse>
				<verse number="53">“Kuşatma sırasında düşmanınızın vereceği sıkıntıdan rahminizin meyvesini, Tanrınız RAB’bin size verdiği oğulların, kızların etini yiyeceksiniz.</verse>
				<verse number="54">Aranızdaki en yumuşak, en duyarlı adam bile öz kardeşine, sevdiği karısına, sağ kalan çocuklarına acımayacak;</verse>
				<verse number="55">yediği çocuklarının etini onların hiçbiriyle paylaşmayacak. Çünkü düşmanın kuşatma sırasında sizi sıkıştırması yüzünden kentlerinizde hiç yiyecek kalmayacak.</verse>
				<verse number="56">Aranızda en yumuşak, en duyarlı kadın –yumuşaklığından ve duyarlılığından ayağının tabanını yere basmak istemeyen kadın– bile sevdiği kocasından, öz oğlundan, kızından, plasentayı ve doğuracağı çocukları esirgeyecek. Çünkü kuşatma sırasında düşmanın kentlerinizde size vereceği sıkıntıdan, yokluktan onları gizlice yiyecek.</verse>
				<verse number="57">Aranızda en yumuşak, en duyarlı kadın –yumuşaklığından ve duyarlılığından ayağının tabanını yere basmak istemeyen kadın– bile sevdiği kocasından, öz oğlundan, kızından, plasentayı ve doğuracağı çocukları esirgeyecek. Çünkü kuşatma sırasında düşmanın kentlerinizde size vereceği sıkıntıdan, yokluktan onları gizlice yiyecek.</verse>
				<verse number="58">“Bu kitapta yazılı yasanın bütün sözlerine uymaz, Tanrınız RAB’bin yüce ve heybetli adından korkmazsanız,</verse>
				<verse number="59">RAB sizi ve soyunuzu korkunç belalarla, büyük ve sürekli belalarla, ağır, iyileşmez hastalıklarla vuracak.</verse>
				<verse number="60">Sizi ürküten Mısır’ın bütün hastalıklarını yeniden başınıza getirecek; size yapışacaklar.</verse>
				<verse number="61">Siz yok oluncaya dek RAB bu Yasa Kitabı’nda yazılmamış her türlü hastalığı ve belayı da başınıza getirecek.</verse>
				<verse number="62">Gökteki yıldızlar kadar çok olan sizler, sayıca az bırakılacaksınız. Çünkü Tanrınız RAB’bin sözüne kulak vermediniz.</verse>
				<verse number="63">Size iyilik yapmak, sizi çoğaltmak RAB’bi nasıl sevindirdiyse, sizi yıkmak ve yok etmek de öyle sevindirecektir. Mülk edinmek için gideceğiniz ülkeden sökülüp atılacaksınız.</verse>
				<verse number="64">“RAB sizi dünyanın bir ucundan öbür ucuna, bütün halklar arasına dağıtacak. Orada sizin de atalarınızın da tanımadığı, ağaçtan ve taştan yapılmış başka ilahlara tapacaksınız.</verse>
				<verse number="65">Bu uluslar arasında ne esenliğiniz ne de dinlenecek bir yeriniz olacak. Orada RAB size titreyen yürekler, umutsuzluk ve bakmaktan yorulmuş gözler verecek.</verse>
				<verse number="66">Sürekli can kaygısı içinde yaşayacaksınız. Gece gündüz dehşet içinde olacaksınız. Yaşamınızın güvenliği olmayacak.</verse>
				<verse number="67">Yüreğinizi kaplayan dehşet ve gözlerinizin gördüğü olaylar yüzünden, sabah, ‘Keşke akşam olsa!’, akşam, ‘Keşke sabah olsa!’ diyeceksiniz.</verse>
				<verse number="68">Bir daha görmeyeceksiniz dediğim yoldan RAB sizi gemilerle Mısır’a geri gönderecek. Orada erkek ve kadın köle olarak kendinizi düşmanlarınıza satmaya kalkışacaksınız; ama satın alan olmayacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">RAB’bin İsrailliler’le Horev Dağı’nda yaptığı antlaşmaya ek olarak, Moav’da Musa’ya onlarla yapmayı buyurduğu antlaşmanın sözleri bunlardır.</verse>
				<verse number="2">Musa bütün İsrailliler’i bir araya toplayarak şöyle dedi: “RAB’bin Mısır’da gözlerinizin önünde firavuna, görevlilerine, ülkesine yaptıklarını gördünüz.</verse>
				<verse number="3">Büyük denemeleri, belirtileri, o büyük ve şaşılası işleri gözlerinizle gördünüz.</verse>
				<verse number="4">Ne var ki, RAB bugüne dek size kavrayan yürek, gören göz, duyan kulak vermedi.</verse>
				<verse number="5">RAB, ‘Sizi kırk yıl çölde dolaştırdım; ne üzerinizdeki giysi eskidi, ne ayağınızdaki çarık.</verse>
				<verse number="6">Ekmek yemediniz, şarap ya da başka içki içmediniz. Bütün bunları Tanrınız RAB’bin ben olduğumu anlayasınız diye yaptım’ diyor.</verse>
				<verse number="7">“Buraya ulaştığınızda, Heşbon Kralı Sihon ile Başan Kralı Og bizimle savaşa tutuştular. Ama onları bozguna uğrattık.</verse>
				<verse number="8">Ülkelerini ele geçirerek mülk olarak Rubenliler’e, Gadlılar’a, Manaşşe oymağının yarısına verdik.</verse>
				<verse number="9">El attığınız her işte başarılı olmak için bu antlaşmanın sözlerini yerine getirmeye dikkat edin.</verse>
				<verse number="10">“Bugün hepiniz –önderleriniz, oymak başlarınız, ileri gelenleriniz, görevlileriniz, bütün öbür İsrailli erkekler, çocuklarınız, karılarınız, aranızda yaşayan ve odununuzu kesen, suyunuzu taşıyan yabancılar– Tanrınız RAB’bin önünde duruyorsunuz.</verse>
				<verse number="11">“Bugün hepiniz –önderleriniz, oymak başlarınız, ileri gelenleriniz, görevlileriniz, bütün öbür İsrailli erkekler, çocuklarınız, karılarınız, aranızda yaşayan ve odununuzu kesen, suyunuzu taşıyan yabancılar– Tanrınız RAB’bin önünde duruyorsunuz.</verse>
				<verse number="12">Bugün Tanrınız RAB’bin ant içerek sizinle yaptığı bu antlaşmayı geçerli kılmak için burada duruyorsunuz.</verse>
				<verse number="13">Öyle ki, bugün sizi kendi halkı olarak belirlesin ve size söylediği gibi, atalarınız İbrahim’e, İshak’a, Yakup’a içtiği ant uyarınca Tanrınız olsun.</verse>
				<verse number="14">Antla yapılan bu antlaşmayı yalnız sizinle, bugün burada bizimle birlikte Tanrımız RAB’bin önünde duranlarla değil, yanımızda olmayanlarla da yapıyorum.</verse>
				<verse number="15">Antla yapılan bu antlaşmayı yalnız sizinle, bugün burada bizimle birlikte Tanrımız RAB’bin önünde duranlarla değil, yanımızda olmayanlarla da yapıyorum.</verse>
				<verse number="16">“Mısır’da nasıl yaşadığımızı, öteki ulusların ortasından geçerek buraya nasıl geldiğimizi kendiniz de biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="17">Onların arasında iğrenç suretleri, ağaçtan, taştan, altından, gümüşten yapılmış putları gördünüz.</verse>
				<verse number="18">Dikkat edin, bugün aranızda bu ulusların ilahlarına tapmak için Tanrımız RAB’den sapan erkek ya da kadın, boy ya da oymak olmasın; aranızda acılık, zehir veren kök olmasın.</verse>
				<verse number="19">“Bu andın sözlerini duyup da kimse kendi kendini kutlamasın ve, ‘Kendi isteklerim uyarınca yaşasam da güvenlikte olurum’ diye düşünmesin. Bu herkese yıkım getirir.</verse>
				<verse number="20">RAB böyle birini bağışlamak istemez. RAB’bin öfkesi ve kıskançlığı o kişiye karşı alevlenecek. Bu kitapta yazılı bütün lanetler başına yağacak ve RAB onun adını göğün altından silecektir.</verse>
				<verse number="21">Bu Yasa Kitabı’nda yazılı antlaşmada yer alan bütün lanetler uyarınca, RAB onu felakete uğraması için İsrail’in bütün oymakları arasından ayıracaktır.</verse>
				<verse number="22">“Sizden sonraki kuşak, çocuklarınız ve uzak ülkeden gelen yabancılar ülkenizin uğradığı belaları, RAB’bin ülkeye gönderdiği hastalıkları görecekler.</verse>
				<verse number="23">Bütün ülke yanacak, tuz ve kükürtle örtülecek; tohum ekilmeyecek, filiz sürmeyecek, ot bitmeyecek. Ülke RAB’bin kızgın öfkesiyle yerle bir ettiği Sodom, Gomora, Adma ve Sevoyim gibi yıkıma uğrayacak.</verse>
				<verse number="24">Bütün uluslar, ‘RAB bu ülkeye neden bunu yaptı?’ diye soracaklar, ‘Bu büyük öfke neden alevlendi?’</verse>
				<verse number="25">“Yanıt şöyle olacak: ‘Atalarının Tanrısı RAB kendilerini Mısır’dan çıkardığında onlarla yaptığı antlaşmayı bıraktılar.</verse>
				<verse number="26">Tanımadıkları, RAB’bin kendilerine pay olarak vermediği başka ilahlara yöneldiler; onlara tapıp önlerinde eğildiler.</verse>
				<verse number="27">İşte bu yüzden RAB’bin öfkesi bu ülkeye karşı alevlendi; bu kitapta yazılı bütün lanetleri oraya yağdırdı.</verse>
				<verse number="28">RAB büyük kızgınlıkla, şiddetli öfkeyle onları ülkelerinden söküp attı; bugün olduğu gibi başka ülkeye sürdü.’</verse>
				<verse number="29">“Gizlilik Tanrımız RAB’be özgüdür. Ama bu yasanın bütün sözlerine uymamız için açığa çıkarılanlar sonsuza dek bize ve çocuklarımıza aittir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">“Bütün bu olaylar –önünüze serdiğim kutsama ve lanetler– başınıza geldiğinde, Tanrınız RAB’bin sizi dağıttığı uluslar arasında bunları anımsayacaksınız.</verse>
				<verse number="2">Bugün size ilettiğim buyruklar uyarınca siz ve çocuklarınız Tanrınız RAB’be döner, bütün yüreğinizle, bütün canınızla O’na uyarsanız,</verse>
				<verse number="3">Tanrınız RAB size acıyacak, sizi sürgünden geri getirecek. Sizi dağıttığı ulusların arasından yeniden toplayacak.</verse>
				<verse number="4">Dünyanın öbür ucuna sürülmüş olsanız bile, Tanrınız RAB sizleri toplayıp geri getirecek.</verse>
				<verse number="5">Sizi atalarınızın mülk edindiği ülkeye ulaştıracak. Orayı miras alacaksınız. Tanrınız RAB üzerinize iyilik getirecek ve sizi atalarınızdan daha çok çoğaltacak.</verse>
				<verse number="6">Sizin ve çocuklarınızın yüreğini değiştirecek. Öyle ki, O’nu bütün yüreğinizle, bütün canınızla sevesiniz ve yaşayasınız.</verse>
				<verse number="7">Tanrınız RAB bütün bu lanetleri sizden nefret edenlerin, size baskı yapan düşmanlarınızın üzerine yağdıracak.</verse>
				<verse number="8">Siz yine RAB’bin sözüne kulak verecek, bugün size ilettiğim buyrukların hepsine uyacaksınız.</verse>
				<verse number="9">Tanrınız RAB el attığınız her işte sizi başarılı kılacak; çok sayıda çocuğunuz olacak, hayvanlarınızın yavruları, toprağınızın ürünü bol olacak. RAB atalarınızdan nasıl hoşnut kaldıysa, sizden de öyle hoşnut kalacak ve sizi başarılı kılacak.</verse>
				<verse number="10">Yeter ki, Tanrınız RAB’bin sözünü dinleyin, bu Yasa Kitabı’nda yazılı buyruklarına, kurallarına uyun ve bütün yüreğinizle, bütün canınızla O’na dönün.</verse>
				<verse number="11">“Bugün size ilettiğim bu buyruk ne tutamayacağınız kadar zor, ne de ulaşamayacağınız kadar uzaktır.</verse>
				<verse number="12">O göklerde değil ki, ‘Kim bizim için göğe çıkacak? Kim yerine getirmemiz için onu alıp yayacak?’ diyesiniz.</verse>
				<verse number="13">Denizin ötesinde değil ki, ‘Kim bizim için denizin ötesine gidecek? Kim yerine getirmemiz için onu alıp yayacak?’ diyesiniz.</verse>
				<verse number="14">Tanrı sözü size çok yakındır; uymanız için ağzınızda ve yüreğinizdedir.</verse>
				<verse number="15">“İşte bugün önünüze yaşamla iyiliği, ölümle kötülüğü koyuyorum.</verse>
				<verse number="16">Bugün size Tanrınız RAB’bi sevmeyi, yollarında yürümeyi, buyruklarına, kurallarına, ilkelerine uymayı buyuruyorum. Öyle ki, yaşayasınız, çoğalasınız ve mülk edinmek için gideceğiniz ülkede Tanrınız RAB tarafından kutsanasınız.</verse>
				<verse number="17">“Eğer yoldan döner, kulak vermezseniz, ayartılır, başka ilahlara eğilip taparsanız,</verse>
				<verse number="18">bugün size kesinlikle yok olacağınızı bildiriyorum. Şeria Irmağı’ndan geçip mülk edinmek için gideceğiniz ülkede uzun yaşamayacaksınız.</verse>
				<verse number="19">“Önünüze yaşamla ölümü, kutsamayla laneti koyduğuma bugün yeri göğü size karşı tanık gösteriyorum. Yaşamı seçin ki, siz de çocuklarınız da yaşayasınız.</verse>
				<verse number="20">Tanrınız RAB’bi sevin, sözüne uyup O’na bağlanın. RAB yaşamınızdır; kendilerine vereceğine ilişkin atalarınız İbrahim’e, İshak’a, Yakup’a söz verdiği ülkede uzun yaşamanızı sağlayacaktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Musa İsrailliler’e şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Yüz yirmi yaşındayım. Bundan böyle size önderlik edemem. Üstelik RAB bana, ‘Şeria Irmağı’nın karşı yakasına geçmeyeceksin’ dedi.</verse>
				<verse number="3">Tanrınız RAB önünüzden geçecek. Bu ulusları önünüzden yok edecek. Ülkelerini mülk edineceksiniz. RAB’bin sözü uyarınca Yeşu size önderlik edecek.</verse>
				<verse number="4">RAB Amorlular’ın kralları Sihon’u ve Og’u yok edip ülkelerine yaptığının aynısını bu uluslara da yapacak.</verse>
				<verse number="5">RAB onları size teslim edecek. Onlara size verdiğim buyruklar uyarınca davranmalısınız.</verse>
				<verse number="6">Güçlü ve yürekli olun! Onlardan korkmayın, yılmayın. Çünkü sizinle birlikte giden Tanrınız RAB’dir. O sizi terk etmeyecek, sizi yüzüstü bırakmayacaktır.”</verse>
				<verse number="7">Sonra Musa Yeşu’yu çağırıp bütün İsrailliler’in gözü önünde ona şöyle dedi: “Güçlü ve yürekli ol! Çünkü RAB’bin, atalarına ant içerek söz verdiği ülkeye bu halkla birlikte sen gideceksin. Ülkeyi miras olarak onlara sen vereceksin.</verse>
				<verse number="8">RAB’bin kendisi sana öncülük edecek, seninle birlikte olacak. Seni terk etmeyecek, seni yüzüstü bırakmayacak. Korkma, yılma.”</verse>
				<verse number="9">Musa bu yasayı yazıp RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı taşıyan Levili kâhinlere ve bütün İsrail ileri gelenlerine verdi.</verse>
				<verse number="10">Sonra onlara şöyle buyurdu: “Her yedi yılın sonunda, borçları bağışlama yılında, Çardak Bayramı’nda,</verse>
				<verse number="11">bütün İsrailliler Tanrınız RAB’bin önünde bulunmak üzere seçeceği yere geldiğinde, bu yasayı onlara okuyacaksınız.</verse>
				<verse number="12">Halkı –erkekleri, kadınları, çocukları ve kentlerinizde yaşayan yabancıları– toplayın. Öyle ki, herkes duyup öğrensin, Tanrınız RAB’den korksun. Bu yasanın bütün sözlerine uymaya dikkat etsin.</verse>
				<verse number="13">Yasayı bilmeyen çocuklar da duysunlar, mülk edinmek için Şeria Irmağı’ndan geçip gideceğiniz ülkede yaşadığınız sürece Tanrınız RAB’den korkmayı öğrensinler.”</verse>
				<verse number="14">RAB Musa’ya, “Ölümüne az kaldı” dedi, “Yeşu’yu çağır. Ona buyruklarımı bildirmem için Buluşma Çadırı’nda hazır olun.” Böylece Musa ile Yeşu gidip Buluşma Çadırı’nda beklediler.</verse>
				<verse number="15">Sonra RAB çadırda bulut sütununun içinde göründü; bulut çadırın kapısı üzerinde durdu.</verse>
				<verse number="16">RAB Musa’ya şöyle seslendi: “Yakında ölüp atalarına kavuşacaksın. Bu halk da gideceği ülkenin ilahlarına bağlanıp bana hainlik edecek. Beni bırakacak, kendileriyle yaptığım antlaşmayı bozacaklar.</verse>
				<verse number="17">O gün onlara öfkeleneceğim, onları terk edeceğim. Yüzümü onlardan çevireceğim. Başkalarına yem olacaklar, başlarına sayısız kötülükler, sıkıntılar gelecek. O gün, ‘Tanrımız bizimle olmadığı için bu kötülükler başımıza geldi’ diyecekler.</verse>
				<verse number="18">Başka ilahlara yönelmekle yaptıkları kötülük yüzünden o gün kesinlikle onlardan yüzümü çevireceğim.</verse>
				<verse number="19">“Şimdi kendiniz için şu ezgiyi yazın ve İsrailliler’e öğretin; onu okusunlar. Öyle ki, bu ezgi İsrailliler’e karşı benim tanığım olsun.</verse>
				<verse number="20">Onları atalarına ant içerek söz verdiğim süt ve bal akan ülkeye getirdiğimde yiyip doyacaklar; semirince başka ilahlara yönelip onlara tapacaklar. Beni tepecek, antlaşmamı bozacaklar.</verse>
				<verse number="21">Başlarına sayısız kötülükler, sıkıntılar geldiğinde, bu ezgi onlara karşı tanıklık edecek. Çünkü çocukları bu ezgiyi unutmayacak. Ant içerek söz verdiğim ülkeye onları getirmeden önce neler tasarladıklarını biliyorum.”</verse>
				<verse number="22">O gün Musa bu ezgiyi yazıp İsrailliler’e öğretti.</verse>
				<verse number="23">RAB Nun oğlu Yeşu’ya şu buyruğu verdi: “Güçlü ve yürekli ol! Çünkü İsrailliler’i, ant içerek söz verdiğim ülkeye sen götüreceksin ve ben seninle birlikte olacağım.”</verse>
				<verse number="24">Musa yasanın sözlerini eksiksiz olarak kitaba yazmayı bitirince,</verse>
				<verse number="25">RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı taşıyan Levililer’e şu buyruğu verdi:</verse>
				<verse number="26">“Bu Yasa Kitabı’nı alın, Tanrınız RAB’bin Antlaşma Sandığı’nın yanına koyun. Orada size karşı bir tanık olarak kalsın.</verse>
				<verse number="27">Çünkü sizin başkaldıran, dikbaşlı kişiler olduğunuzu biliyorum. Bugün ben sağken, aranızdayken bile RAB’be karşı geliyorsunuz; ölümümden sonra daha ne kadar çok başkaldıracaksınız.</verse>
				<verse number="28">Oymaklarınızın bütün ileri gelenlerini, görevlilerinizi bana getirin. Bu sözleri onlara duyuracağım. Yeri göğü onlara karşı tanık tutacağım.</verse>
				<verse number="29">Ölümümden sonra büsbütün yozlaşacağınızı, size buyurduğum yoldan sapacağınızı biliyorum. Son günlerde kötülüklerle karşılaşacaksınız. Çünkü RAB’bin gözünde kötü olanı yapacak ve yaptıklarınızla O’nu öfkelendireceksiniz.”</verse>
				<verse number="30">Musa şu ezginin sözlerini eksiksiz olarak bütün İsrail topluluğuna okudu:</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">“Ey gökler, kulak verin, sesleneyim; Ey dünya, ağzımdan çıkan sözleri işit!</verse>
				<verse number="2">Öğretişim yağmur gibi damlasın; Sözlerim çiy gibi düşsün, Çimen üzerine çiseleyen yağmur gibi, Bitkilere yağan sağanak gibi.</verse>
				<verse number="3">RAB’bin adını duyuracağım. Ululuğu için Tanrımız’ı övün!</verse>
				<verse number="4">O Kaya’dır, işleri kusursuzdur, Bütün yolları doğrudur. O haksızlık etmeyen güvenilir Tanrı’dır. Doğru ve adildir.</verse>
				<verse number="5">Bu eğri ve sapık kuşak, O’na bağlı kalmadı. O’nun çocukları değiller. Bu onların utancıdır.</verse>
				<verse number="6">RAB’be böyle mi karşılık verilir, Ey akılsız ve bilgelikten yoksun halk? Sizi yaratan, size biçim veren, Babanız, Yaratıcınız O değil mi?</verse>
				<verse number="7">“Eski günleri anımsayın; Çoktan geçmiş çağları düşünün. Babanıza sorun, size anlatsın, Yaşlılarınız size açıklasın.</verse>
				<verse number="8">Yüceler Yücesi uluslara paylarına düşeni verip İnsanları böldüğünde, Ulusların sınırlarını İsrailoğulları’nın sayısına göre belirledi.</verse>
				<verse number="9">Çünkü RAB’bin payı kendi halkıdır Ve Yakup soyu O’nun payına düşen mirastır.</verse>
				<verse number="10">“Onu kurak bir ülkede, Issız, uluyan bir çölde buldu, Onu kuşattı, kayırdı, Gözbebeği gibi korudu.</verse>
				<verse number="11">Yuvasında yavrularını uçmaya kışkırtan, Onların üzerinde kanat çırpan bir kartal gibi, Kanatlarını gerip onları aldı Ve kanatları üzerinde taşıdı.</verse>
				<verse number="12">Ona yalnız RAB yol gösterdi, Yanında yabancı ilah yoktu.</verse>
				<verse number="13">“Onu yeryüzünün yüksekliklerinde gezdirdi, Tarlada yetişen ürünlerle doyurdu. Onu kayadan akan balla, Çakmaktaşından çıkardığı yağla besledi.</verse>
				<verse number="14">İneklerin yağıyla, Koyunların sütüyle, Besili kuzularla, Başan cinsi en iyi koçlarla, tekelerle, En iyi buğdayla onu besledi. Halk üzümün kırmızı kanını içti.</verse>
				<verse number="15">“Yeşurun semirdi ve sahibini tepti; Doyunca yağ bağlayıp ağırlaştı, Kendisini yaratan Tanrı’ya sırt çevirdi, Kurtarıcısını, Kaya’yı küçümsedi.</verse>
				<verse number="16">Yabancı ilahlarla Tanrı’yı kıskandırıp İğrençlikleriyle O’nu öfkelendirdiler.</verse>
				<verse number="17">Tanrı olmayan cinlere, Tanımadıkları ilahlara, Atalarınızın korkmadıkları, Son zamanlarda ortaya çıkan Yeni ilahlara kurban kestiler.</verse>
				<verse number="18">Seni oluşturan Kaya’yı savsakladın, Seni yaratan Tanrı’yı unuttun.</verse>
				<verse number="19">“RAB bunu görünce onları reddetti; Çünkü oğulları, kızları O’nu öfkelendirmişlerdi.</verse>
				<verse number="20">‘Yüzümü onlardan çevirecek Ve sonlarının ne olacağını göreceğim’ dedi, ‘Çünkü onlar sapık bir kuşak Ve güvenilmez çocuklardır.</verse>
				<verse number="21">Tanrı olmayan ilahlarla Beni kıskandırdılar; Değersiz putlarıyla beni öfkelendirdiler. Ben de halk olmayan bir halkla Onları kıskandıracağım. Anlayışsız bir ulusla Onları öfkelendireceğim.</verse>
				<verse number="22">Çünkü size karşı öfkem ateş gibi tutuşup Ölüler diyarının derinliklerine dek yanacak. Yeryüzünü ve ürününü yutup yok edecek Ve dağların temellerini tutuşturacak.</verse>
				<verse number="23">“ ‘Üzerlerine kötülükler yığacağım, Oklarımı onlara karşı kullanacağım.</verse>
				<verse number="24">Kavurucu kıtlık, tüketici hastalık, Öldürücü salgın vuracak onları. Gönderdiğim canavarlar dişleriyle onlara saldıracak, Toprakta sürünen zehirli yılanlar onları ısıracak.</verse>
				<verse number="25">Sokakta kılıç onları çocuksuz bırakacak; Evlerinde dehşet egemen olacak. Delikanlısı, genç kızı, Emzikteki çocuğu, aksaçlısı ölecek.</verse>
				<verse number="26">Onları darmadağın etmeyi, İnsanlar arasından anılarını silmeyi düşündüm.</verse>
				<verse number="27">Ama düşmanın alay etmesinden çekindim. Öyle ki, düşman yanlış anlayıp da, Bütün bunları yapan RAB değil, Başarı kazanan biziz, demesin.’</verse>
				<verse number="28">“Onlar anlayışsız bir ulustur, Onlarda sezgi yoktur.</verse>
				<verse number="29">Keşke bilge kişiler olsalardı, anlasalardı, Sonlarının ne olacağını düşünselerdi!</verse>
				<verse number="30">Onların Kayası kendilerini satmamış Ve RAB onları ele vermemiş olsaydı, Nasıl bir kişi bin kişiyi kovar, İki kişi on bin kişiyi kaçırtırdı?</verse>
				<verse number="31">Çünkü bizim Kayamız onların kayasına benzemez, Düşmanlarımız bu konuda yargıç olabilir.</verse>
				<verse number="32">Onların asması Sodom asmasından, Gomora bağlarındandır. Üzümleri zehirle dolu, Salkımları acıdır.</verse>
				<verse number="33">Şarapları yılan zehiri, Kobraların öldürücü zehiridir.</verse>
				<verse number="34">“ ‘Bu kötülükleri yazmadım mı? Hazinelerimde mühürlemedim mi?</verse>
				<verse number="35">Öç benimdir, karşılığını ben vereceğim, Zamanı gelince ayakları kayacak, Onların yıkım günü yakındır, Ceza günü hızla yaklaşıyor.’</verse>
				<verse number="36">“RAB kendi halkının hakkını koruyacak, Onların gücünün tükendiğini, Ülkede genç yaşlı kimsenin kalmadığını görünce, Kullarına acıyacaktır.</verse>
				<verse number="37">‘Hani sığındığınız kaya, Hani ilahlarınız nerede?’ diyecek,</verse>
				<verse number="38">‘Kurbanlarınızın yağını yiyen, Dökmelik sununuzu içen İlahlarınız hani nerede? Kalksınlar da size yardım etsinler! Size barınak olsunlar!</verse>
				<verse number="39">“ ‘Artık anlayın ki, ben, evet ben O’yum, Benden başka tanrı yoktur! Öldüren de, yaşatan da, Yaralayan da, iyileştiren de benim. Kimse elimden kurtaramaz.</verse>
				<verse number="40">Elimi göğe kaldırır Ve sonsuzluk boyunca varlığım hakkı için derim ki,</verse>
				<verse number="41">Parlayan kılıcımı bileyip Yargılamak için elime alınca, Düşmanlarımdan öç alacağım, Benden nefret edenlere karşılığını vereceğim.</verse>
				<verse number="42">Oklarımı kanla sarhoş edeceğim, Kılıcım vurulanların, tutsakların kanıyla, Düşman önderlerinin başlarıyla Ve etle beslenecek.’</verse>
				<verse number="43">“Ey uluslar, O’nun halkını kutlayın, Çünkü O kullarının kanının öcünü alacak, Düşmanlarından öç alacak, Ülkesinin ve halkının günahını bağışlayacak.”</verse>
				<verse number="44">Musa, Nun oğlu Hoşea ile birlikte gelip bu ezginin sözlerini halka okudu.</verse>
				<verse number="45">Musa sözlerini bitirince, İsrailliler’e şöyle dedi: “Bugün size bildirdiğim bu uyarıcı sözlerin tümünü benimseyin. Bu yasanın bütün sözlerine dikkat etmeleri ve yerine getirmeleri için çocuklarınıza buyruk verin.</verse>
				<verse number="46">Musa sözlerini bitirince, İsrailliler’e şöyle dedi: “Bugün size bildirdiğim bu uyarıcı sözlerin tümünü benimseyin. Bu yasanın bütün sözlerine dikkat etmeleri ve yerine getirmeleri için çocuklarınıza buyruk verin.</verse>
				<verse number="47">Bunlar sizin için boş sözler değildir, sizin yaşamınızdır. Şeria Irmağı’ndan geçerek mülk edineceğiniz ülkede ömrünüz bu sözler sayesinde uzun olacaktır.”</verse>
				<verse number="48">RAB aynı gün Musa’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="49">“Haavarim dağlık bölgesine, Eriha karşısında Moav ülkesindeki Nevo Dağı’na çık. Mülk olarak İsrailliler’e vereceğim Kenan ülkesine bak.</verse>
				<verse number="50">Ağabeyin Harun Hor Dağı’nda ölüp atalarına kavuştuğu gibi, sen de çıkacağın dağda ölüp atalarına kavuşacaksın.</verse>
				<verse number="51">Çünkü ikiniz de Zin Çölü’nde, Meriva-Kadeş sularında, İsrailliler’in önünde bana ihanet ettiniz, kutsallığımı önemsemediniz.</verse>
				<verse number="52">Bu nedenle ülkeyi ancak uzaktan göreceksin. Ama oraya, İsrail halkına vereceğim ülkeye girmeyeceksin.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Tanrı adamı Musa, ölümünden önce İsrailliler’i kutsadı.</verse>
				<verse number="2">Şöyle dedi: “RAB Sina Dağı’ndan geldi, Halkına Seir’den doğdu Ve Paran Dağı’ndan parladı. On binlerce kutsalıyla birlikte geldi, Sağ elinde halkı için alev alev yanan ateş vardı.</verse>
				<verse number="3">Ya RAB, halkları gerçekten seversin, Bütün kutsallar elinin altındadır. Ayaklarına kapanır, Sözlerini dinlerler.</verse>
				<verse number="4">Yakup’un topluluğuna miras olarak, Musa bize yasayı verdi.</verse>
				<verse number="5">İsrail’in oymaklarıyla Halkın önderleri bir araya geldiğinde RAB Yeşurun’un kralı oldu.</verse>
				<verse number="6">“Ruben yaşasın, ölmesin, Halkının sayısı az olmasın.”</verse>
				<verse number="7">Musa Yahuda için de şunları söyledi: “Ya RAB, Yahuda’nın yakarışını duy Ve onu kendi halkına getir. Kendisi için elleriyle savaştı. Düşmanlarına karşı ona yardımcı ol.”</verse>
				<verse number="8">Levi için de şöyle dedi: “Ya RAB, senin Tummim’in ve Urim’in Sadık kulun içindir. Onu Massa’da denedin, Meriva sularında onunla tartıştın.</verse>
				<verse number="9">O annesi ve babası için, ‘Onları saymıyorum’ dedi. Kardeşlerini tanımadı, Çocuklarını bilmedi. Ama senin sözünü tuttu Ve antlaşmana bağlı kaldı.</verse>
				<verse number="10">İlkelerini Yakup soyuna, Yasanı İsrail’e öğretecekler. Senin önünde buhur, Sunağında tümüyle yakmalık sunular sunacaklar.</verse>
				<verse number="11">Ya RAB, onları el attıkları her işte kutsa, Yaptıklarından hoşnut ol. Ona karşı ayaklananların Ve ondan nefret edenlerin belini kır, Bir daha ayağa kalkmasınlar!”</verse>
				<verse number="12">Benyamin için de şöyle dedi: “RAB’bin sevgilisi, O’nun yanında güvenlikte yaşasın; RAB bütün gün onu korur, O da RAB’bin kucağında oturur.”</verse>
				<verse number="13">Yusuf için de şöyle dedi: “RAB onun ülkesini Gökten yağan değerli çiyle Ve yeraltındaki derin su kaynaklarıyla kutsasın.</verse>
				<verse number="14">Ülkesi güneş altında yetişen ürünlerin en iyisiyle, Her ay yetişen en iyi meyvelerle,</verse>
				<verse number="15">Yaşlı dağların en seçkin armağanlarıyla, Kalıcı tepelerin bolluğuyla,</verse>
				<verse number="16">Yerin en değerli ürünü ve doluluğuyla, Çalıda oturanın lütfuyla bereketli olsun. Yusuf’un başı üzerine, Kardeşlerinden ayrı olanın başı üzerine bereket yağsın.</verse>
				<verse number="17">İlk doğan bir boğa kadar Görkemlidir o; Boynuzları yaban öküzünün boynuzları gibidir. Bu boynuzlarla ulusları, Yeryüzünün dört bucağındaki ulusları yaralayacak. İşte böyledir Efrayim’in on binleri, İşte bunlardır Manaşşe’nin binleri.”</verse>
				<verse number="18">Zevulun için de şöyle dedi: “Ey Zevulun, sevinç duy yola çıkışınla, Ve sen, İssakar, çadırlarında sevin!</verse>
				<verse number="19">Ulusları dağa çağıracak, Orada doğruluk kurbanları kesecekler. Denizlerin bolluğuyla Ve kumlarda saklı hazinelerle doyacaklar.”</verse>
				<verse number="20">Gad için de şöyle dedi: “Gad’ın sınırını genişleten kutsansın; Gad orada kol ve baş parçalayan Bir aslan gibi oturuyor.</verse>
				<verse number="21">Kendine ilk toprağı seçti; Önderlik payı ona verilmiştir. Halkın önderleri bir araya geldiğinde, RAB’bin doğru isteğini Ve İsrail’e ilişkin ilkelerini, O yerine getirdi.”</verse>
				<verse number="22">Dan için de şöyle dedi: “Dan Başan’dan sıçrayan Aslan yavrusudur.”</verse>
				<verse number="23">Naftali için de şöyle dedi: “Ey sen, RAB’bin lütfu ve Kutsamasıyla dolu olan Naftali! Sen batıyı ve güneyi mülk edineceksin.”</verse>
				<verse number="24">Aşer için de şöyle dedi: “Oğullar arasında en çok kutsanan Aşer olsun, Kardeşlerinin beğenisini kazanan o olsun. Ayağını zeytinyağına batırsın.</verse>
				<verse number="25">Kapı sürgülerin demir ve tunç olacak Ve gücün yaşamın boyunca sürecektir.”</verse>
				<verse number="26">“Ey Yeşurun, sana yardım için Göklere ve bulutlara görkemle binen, Tanrı’ya benzer biri yok.</verse>
				<verse number="27">Sığınağın çağlar boyu var olan Tanrı’dır, Seni taşıyan O’nun yorulmaz kollarıdır. Düşmanı önünden kovacak Ve sana, ‘Onu yok et!’ diyecek.</verse>
				<verse number="28">Böylece İsrail güvenlik içinde yaşayacak; Tahıl ve yeni şarap ülkesinde, Yakup’un pınarı güvenlikte kalacak. Gökler oraya çiy damlatacak.</verse>
				<verse number="29">Ne mutlu sana, ey İsrail! Var mı senin gibisi? Sen RAB’bin kurtardığı bir halksın. RAB seni koruyan kalkan Ve şanlı kılıcındır. Düşmanların senin önünde küçülecek Ve sen onları çiğneyeceksin.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Bundan sonra Musa Moav ovalarından Nevo Dağı’na giderek Eriha Kenti karşısındaki Pisga Dağı’na çıktı. RAB ona bütün ülkeyi gösterdi:</verse>
				<verse number="2">Dan’a kadar uzanan Gilat’ı, bütün Naftali’yi, Efrayim ve Manaşşe bölgelerini, Akdeniz’e kadar uzanan bütün Yahuda bölgesini,</verse>
				<verse number="3">Negev’i, hurma kenti Eriha Vadisi’nin Soar’a kadar uzanan ovasını.</verse>
				<verse number="4">Sonra Musa’ya şöyle dedi: “İbrahim’e, İshak’a, Yakup’a, ‘Senin soyuna vereceğim’ diye ant içtiğim ülke budur. Ülkeyi sana gösterdim, ama oraya gitmeyeceksin.”</verse>
				<verse number="5">Böylece RAB’bin sözü uyarınca RAB’bin kulu Musa orada, Moav ülkesinde öldü.</verse>
				<verse number="6">RAB onu Moav ülkesinde, Beytpeor karşısındaki vadide gömdü. Bugün de mezarının nerede olduğunu kimse bilmiyor.</verse>
				<verse number="7">Musa öldüğünde yüz yirmi yaşındaydı; ne gözleri zayıflamıştı, ne de gücü tükenmişti.</verse>
				<verse number="8">İsrailliler Moav ovalarında Musa için otuz gün yas tuttular. Sonra Musa için ağlama ve yas tutma günleri sona erdi.</verse>
				<verse number="9">Nun oğlu Yeşu bilgelik ruhuyla doluydu. Çünkü Musa ellerini üzerine koymuştu. İsrailliler onu dinliyor ve RAB’bin Musa’ya verdiği buyruklar uyarınca davranıyorlardı.</verse>
				<verse number="10">O günden bu yana İsrail’de Musa gibi RAB’bin yüz yüze görüştüğü bir peygamber çıkmadı.</verse>
				<verse number="11">RAB onu Mısır’da firavuna, görevlilerine ve bütün ülkesine bir sürü belirtiler, şaşılası işler yapması için göndermişti.</verse>
				<verse number="12">Musa İsrailliler’in gözleri önünde güçlü, büyük ve ürkütücü işler yapmıştı.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="6">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">RAB, kulu Musa’nın ölümünden sonra onun yardımcısı Nun oğlu Yeşu’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Kulum Musa öldü. Şimdi kalk, bütün halkla birlikte Şeria Irmağı’nı geç. Size, İsrail halkına vereceğim ülkeye girin.</verse>
				<verse number="3">Musa’ya söylediğim gibi, ayak basacağınız her yeri size veriyorum.</verse>
				<verse number="4">Sınırlarınız çölden Lübnan’a, büyük Fırat Irmağı’ndan –bütün Hitit ülkesi dahil– batıdaki Akdeniz’e kadar uzanacak.</verse>
				<verse number="5">Yaşamın boyunca hiç kimse sana karşı koyamayacak; nasıl Musa ile birlikte oldumsa, seninle de birlikte olacağım. Seni terk etmeyeceğim, seni yüzüstü bırakmayacağım.</verse>
				<verse number="6">“Güçlü ve yürekli ol. Çünkü halkı, atalarına vereceğime ant içtiğim ülkeyi miras almaya sen götüreceksin.</verse>
				<verse number="7">Yeter ki, güçlü ve yürekli ol. Kulum Musa’nın sana buyurduğu Kutsal Yasa’nın tümünü yerine getirmeye dikkat et. Gittiğin her yerde başarılı olmak için bu yasadan ayrılma, sağa sola sapma.</verse>
				<verse number="8">Yasa Kitabı’nda yazılanları dilinden düşürme. Tümünü özenle yerine getirmek için gece gündüz onu düşün. O zaman başarılı olacak ve amacına ulaşacaksın.</verse>
				<verse number="9">Sana güçlü ve yürekli ol demedim mi? Korkma, yılma. Çünkü Tanrın RAB gideceğin her yerde seninle birlikte olacak.”</verse>
				<verse number="10">Bunun üzerine Yeşu, halkın görevlilerine şöyle buyurdu:</verse>
				<verse number="11">“Ordugahın ortasından geçip halka şu buyruğu verin: ‘Kendinize kumanya hazırlayın. Çünkü Tanrınız RAB’bin size vereceği ülkeye girip orayı mülk edinmek için üç gün sonra Şeria Irmağı’nı geçeceksiniz.’ ”</verse>
				<verse number="12">Yeşu, Ruben ve Gad oymaklarına ve Manaşşe oymağının yarısına da şöyle dedi:</verse>
				<verse number="13">“RAB’bin kulu Musa’nın, ‘Tanrınız RAB bu ülkeyi size verip sizi rahata erdirecek’ dediğini anımsayın.</verse>
				<verse number="14">Kadınlarınız, çocuklarınız ve hayvanlarınız Şeria Irmağı’nın doğusunda, Musa’nın size verdiği topraklarda kalsın. Ama sizler, bütün yiğit savaşçılar, silahlı olarak kardeşlerinizden önce ırmağı geçip onlara yardım edin.</verse>
				<verse number="15">RAB sizi rahata erdirdiği gibi, onları da rahata erdirecek. Onlar Tanrınız RAB’bin vereceği ülkeyi mülk edindikten sonra siz de mülk edindiğiniz topraklara, RAB’bin kulu Musa’nın Şeria Irmağı’nın doğusunda size verdiği topraklara dönüp oraya yerleşin.”</verse>
				<verse number="16">Önderler Yeşu’ya, “Bize ne buyurduysan yapacağız” diye karşılık verdiler, “Bizi nereye gönderirsen gideceğiz.</verse>
				<verse number="17">Her durumda Musa’nın sözünü dinlediğimiz gibi, senin sözünü de dinleyeceğiz. Yeter ki, Musa’yla birlikte olmuş olan Tanrın RAB seninle de birlikte olsun.</verse>
				<verse number="18">Sözünü dinlemeyen, buyruklarına karşı gelip başkaldıran ölümle cezalandırılacaktır. Yeter ki, sen güçlü ve yürekli ol.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Nun oğlu Yeşu Şittim’den gizlice iki casus gönderdi. “Gidip ülkeyi, özellikle de Eriha’yı araştırın” dedi. Böylece yola çıkan casuslar, Rahav adında bir fahişenin evine gidip geceyi orada geçirdiler.</verse>
				<verse number="2">Bu arada Eriha Kralı’na, “Ülkemizi araştırmak üzere bu gece İsrail halkından buraya adamlar geldi” diye haber verildi.</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine Eriha Kralı, Rahav’a, “Sana gelip evinde kalan o adamları dışarı çıkar” diye haber gönderdi, “Çünkü onlar ülkemizi araştırmak için geldiler.”</verse>
				<verse number="4">İki adamı saklamış olan Rahav, “Adamların bana geldikleri doğru” dedi, “Ama ben nereli olduklarını bilmiyordum.</verse>
				<verse number="5">Karanlık basar basmaz, kentin kapısı kapanmak üzereyken çıktılar. Nereye gittiklerini bilmiyorum. Hemen peşlerinden giderseniz yetişirsiniz.”</verse>
				<verse number="6">Aslında kadın onları dama çıkarmış, oraya sermiş olduğu keten saplarının altına gizlemişti.</verse>
				<verse number="7">Kralın adamlarıysa casusları Şeria Irmağı’nın geçitlerine giden yol boyunca kovaladılar. Onlar kentten çıkar çıkmaz kapı sürgülenmişti.</verse>
				<verse number="8">Damdaki adamlar yatmadan önce kadın yanlarına çıktı.</verse>
				<verse number="9">“RAB’bin bu ülkeyi size verdiğini biliyorum” dedi, “Sizden ötürü dehşete kapıldık; ülkede yaşayan herkesin korkudan dizlerinin bağı çözüldü.</verse>
				<verse number="10">Çünkü Mısır’dan çıktığınızda RAB’bin Kamış Denizi’ni önünüzde nasıl kuruttuğunu, Şeria Irmağı’nın ötesindeki Amorlu iki krala –Sihon ve Og’a– neler yaptığınızı, onları nasıl yok ettiğinizi duyduk.</verse>
				<verse number="11">Bunları duyduğumuzda korkudan dizlerimizin bağı çözüldü. Sizin korkunuzdan kimsede derman kalmadı. Çünkü Tanrınız RAB hem yukarıda göklerde, hem de aşağıda yeryüzünde Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="12">Size iyilik ettiğim gibi, siz de aileme iyilik edeceğinize lütfen RAB adına ant için. Annemi, babamı, erkek ve kız kardeşlerimle ailelerini ölümden kurtarıp hepimizi sağ bırakacağınıza ilişkin bana güvenilir bir işaret verin.”</verse>
				<verse number="13">Size iyilik ettiğim gibi, siz de aileme iyilik edeceğinize lütfen RAB adına ant için. Annemi, babamı, erkek ve kız kardeşlerimle ailelerini ölümden kurtarıp hepimizi sağ bırakacağınıza ilişkin bana güvenilir bir işaret verin.”</verse>
				<verse number="14">Adamlar, “Eğer bu yaptıklarımızı açığa vurmazsanız, yerinize ölmeye hazırız” dediler, “RAB bu ülkeyi bize verdiğinde sana iyilik edip sözümüzü tutacağız.”</verse>
				<verse number="15">Kent surlarında bir evde oturan Rahav, adamları iple pencereden aşağı indirdi.</verse>
				<verse number="16">Onlara, “Dağa çıkın, yoksa sizi kovalayanlarla karşılaşabilirsiniz” dedi, “Onlar dönene kadar üç gün orada saklanın. Sonra yolunuza devam edersiniz.”</verse>
				<verse number="17">Adamlar Rahav’a, “Bize içirdiğin andı tutmasına tutarız” dediler,</verse>
				<verse number="18">“Ama ülkeye girdiğimizde şu kırmızı ipi bizi indirdiğin pencereye bağla. Anneni, babanı, kardeşlerinle babanın bütün ev halkını yanına, kendi evine topla.</verse>
				<verse number="19">Evinin kapısından dışarıya çıkan, kendi kanından sorumlu olacak; böyle biri için sorumluluk kabul etmeyiz. Ama seninle birlikte evinde olan herhangi birine gelecek zarardan biz sorumluyuz.</verse>
				<verse number="20">Ancak bu yaptıklarımızı açığa vurursan, içirdiğin ant bizi bağlamaz.”</verse>
				<verse number="21">Kadın, “Dediğiniz gibi olsun” diye karşılık verdi. Onları yola çıkarıp uğurladıktan sonra kırmızı ipi pencereye bağladı.</verse>
				<verse number="22">Adamlar ayrılıp dağa çıktılar; kendilerini kovalayanlar dönünceye dek üç gün orada kaldılar. Kovalayanlar yol boyu onları aradılarsa da bulamadılar.</verse>
				<verse number="23">İki adam geri dönmek üzere dağdan indi. Irmağı geçip Nun oğlu Yeşu’nun yanına vardılar ve başlarından geçen her şeyi ona anlattılar.</verse>
				<verse number="24">Yeşu’ya, “RAB gerçekten bütün ülkeyi elimize teslim etti” dediler, “Orada yaşayan herkesin korkudan dizlerinin bağı çözüldü.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Sabah erkenden kalkan Yeşu, bütün İsrail halkıyla birlikte Şittim’den yola çıkıp Şeria Irmağı’na kadar geldi. Irmağı geçmeden orada konakladılar.</verse>
				<verse number="2">Üçüncü günün sonunda ordugahı baştan başa geçen görevliler</verse>
				<verse number="3">halka, “Levili kâhinlerin Tanrınız RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı yüklendiklerini gördüğünüzde siz de yerinizden kalkıp sandığı izleyin” diye buyurdular,</verse>
				<verse number="4">“Böylece hangi yöne gideceğinizi bileceksiniz. Çünkü daha önce bu yoldan hiç geçmediniz. Ama Antlaşma Sandığı’na yaklaşmayın; sandıkla aranızda iki bin arşın kadar bir aralık kalsın.”</verse>
				<verse number="5">Yeşu halka, “Kendinizi kutsayın” dedi, “Çünkü RAB yarın aranızda mucizeler yaratacak.”</verse>
				<verse number="6">Yeşu kâhinlere, “Antlaşma Sandığı’nı yüklenip halkın önüne geçin” dedi. Böylece kâhinler sandığı yüklenip halkın önünde yürümeye başladılar.</verse>
				<verse number="7">Bu arada RAB Yeşu’ya şöyle dedi: “Musa’yla birlikte olduğum gibi, seninle de birlikte olduğumu anlamaları için bugün seni bütün İsrail halkının gözünde yüceltmeye başlayacağım.</verse>
				<verse number="8">Antlaşma Sandığı’nı taşıyan kâhinlere, ‘Şeria Irmağı’nın kıyısına varınca suda biraz ilerleyip durun’ diye buyruk ver.”</verse>
				<verse number="9">Yeşu İsrail halkına, “Yaklaşın, Tanrınız RAB’bin söylediklerini dinleyin” dedikten sonra ekledi:</verse>
				<verse number="10">“Yaşayan Tanrı’nın aranızda olduğunu, Kenan, Hitit, Hiv, Periz, Girgaş, Amor ve Yevus halklarını kesinlikle önünüzden süreceğini şundan anlayacaksınız:</verse>
				<verse number="11">Bütün yeryüzünün Egemeni’ne ait olan Antlaşma Sandığı, sizden önce Şeria Irmağı’nı geçecek.</verse>
				<verse number="12">Şimdi her oymaktan birer kişi olmak üzere İsrail oymaklarından kendinize on iki adam seçin.</verse>
				<verse number="13">Bütün yeryüzünün Egemeni RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı taşıyan kâhinlerin ayakları Şeria Irmağı’nın sularına değer değmez, yukarıdan aşağıya akan sular kesilip bir yığın halinde birikecek.”</verse>
				<verse number="14">Halk Şeria Irmağı’nı geçmek üzere konakladığı yerden yola çıktı. Antlaşma Sandığı’nı taşıyan kâhinler önden gidiyorlardı.</verse>
				<verse number="15">Sandığı taşıyan kâhinler ırmağın kıyısına varıp suya ayak bastıklarında –Şeria Irmağı, ekin biçme zamanında kabarır, kıyılarını basar–</verse>
				<verse number="16">ta yukarıdan gelen sular durdu, çok uzaklarda, Saretan yakınında bulunan Adam Kenti’nde bir yığın halinde yükselmeye başladı. Öyle ki, Arava –Lut– Gölü’ne akan sular tümüyle kesildi. Halk Eriha’nın karşısından ırmağı geçti.</verse>
				<verse number="17">RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı taşıyan kâhinler, halkın tamamı ırmağı geçinceye dek kurumuş ırmak yatağının ortasında kıpırdamadan durdular. Böylece bütün İsrail halkı kurumuş ırmak yatağından geçti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Halkın tümü Şeria Irmağı’nı geçtikten sonra RAB Yeşu’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Her oymaktan birer kişi olmak üzere halktan on iki adam seçin.</verse>
				<verse number="3">Onlara şunu buyurun: ‘Buradan, Şeria Irmağı’nın ortasından, kâhinlerin ayaklarını sağlam biçimde bastıkları yerden birer taş alın. Bu taşları yanınızda götürüp geceyi geçireceğiniz yere koyun.’ ”</verse>
				<verse number="4">Böylece Yeşu İsrail’in her oymağından birer kişi olmak üzere seçtiği on iki adamı çağırdı.</verse>
				<verse number="5">Onlara, “Irmağın ortasına, Tanrınız RAB’bin Antlaşma Sandığı’na kadar gidin” diye buyurdu, “İsrail halkının oymak sayısına göre her biriniz omuzuna birer taş alsın.</verse>
				<verse number="6">Bunlar sizin için bir anı olacak. Çocuklarınız ilerde, ‘Bu taşların sizin için anlamı ne?’ diye sorduklarında,</verse>
				<verse number="7">onlara diyeceksiniz ki, ‘Şeria Irmağı’nın suları RAB’bin Antlaşma Sandığı’nın önünde kesildi. Antlaşma Sandığı ırmaktan geçerken akan sular durdu. Bu taşlar sonsuza dek İsrail halkı için bu olayın anısı olacak.’ ”</verse>
				<verse number="8">İsrailliler Yeşu’nun buyruğunu yerine getirdiler. RAB’bin Yeşu’ya söylediği gibi, İsrail oymaklarının sayısına göre Şeria Irmağı’nın ortasından aldıkları on iki taşı konaklayacakları yere götürüp bir araya yığdılar.</verse>
				<verse number="9">Yeşu ayrıca Şeria Irmağı’nın ortasına, Antlaşma Sandığı’nı taşıyan kâhinlerin durduğu yere on iki taş diktirdi. Bu taşlar bugün de oradadır.</verse>
				<verse number="10">Böylece RAB’bin Yeşu’ya, halka iletilmek üzere buyurduğu her şey yerine getirilinceye dek, sandığı taşıyan kâhinler Şeria Irmağı’nın ortasında durdular. Her şey Musa’nın Yeşu’ya buyurduğu gibi yapıldı. Halk da çabucak ırmağı geçti.</verse>
				<verse number="11">Halkın tümü geçtikten sonra kâhinler RAB’bin Antlaşma Sandığı’yla birlikte halkın önüne geçtiler.</verse>
				<verse number="12">Ruben ve Gad oymaklarıyla Manaşşe oymağının yarısı, Musa’nın kendilerine buyurduğu gibi, silahlı olarak İsrail halkının önüne geçtiler.</verse>
				<verse number="13">Böylece kırk bin kadar silahlı adam savaşmak üzere RAB’bin önünde Eriha ovalarına girdi.</verse>
				<verse number="14">RAB o gün Yeşu’yu bütün İsrail halkının gözünde yüceltti. Musa’ya yaşamı boyunca nasıl saygı gösterdilerse, Yeşu’ya da öyle saygı göstermeye başladılar.</verse>
				<verse number="15">RAB Yeşu’ya, “Levha Sandığı’nı taşıyan kâhinlerin Şeria Irmağı’ndan çıkmalarını buyur” dedi.</verse>
				<verse number="16">RAB Yeşu’ya, “Levha Sandığı’nı taşıyan kâhinlerin Şeria Irmağı’ndan çıkmalarını buyur” dedi.</verse>
				<verse number="17">Yeşu da kâhinlere, “Şeria Irmağı’ndan çıkın” diye buyurdu.</verse>
				<verse number="18">RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı taşıyan kâhinler Şeria Irmağı’nın ortasından ayrılıp karaya ayak basar basmaz ırmağın suları eskisi gibi akmaya ve kıyıları basmaya başladı.</verse>
				<verse number="19">Halk Şeria Irmağı’nı birinci ayın onuncu günü geçip Gilgal’da, Eriha’nın doğu sınırında konakladı.</verse>
				<verse number="20">Yeşu ırmaktan alınan on iki taşı Gilgal’a dikti.</verse>
				<verse number="21">Sonra İsrail halkına şöyle dedi: “Çocuklarınız bir gün size, ‘Bu taşların anlamı nedir?’ diye soracak olurlarsa,</verse>
				<verse number="22">onlara, ‘İsrail halkı Şeria Irmağı’nın kurumuş yatağından geçti’ diyeceksiniz.</verse>
				<verse number="23">‘Tanrınız RAB Kamış Denizi’ni geçişimiz boyunca önümüzde nasıl kuruttuysa, Şeria Irmağı’nı da geçişiniz boyunca önünüzde kuruttu.</verse>
				<verse number="24">Öyle ki, yeryüzünün bütün halkları RAB’bin ne denli güçlü olduğunu anlasın; siz de Tanrınız RAB’den her zaman korkasınız!’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">RAB’bin Şeria Irmağı’nın sularını İsrailliler’in önünde, halkın geçişi boyunca nasıl kuruttuğunu duyan batı yakasındaki Amorlu krallarla Akdeniz kıyısındaki Kenanlı krallar, İsrailliler’den ötürü can derdine düştüler; korkudan dizlerinin bağı çözüldü.</verse>
				<verse number="2">Bu arada RAB, Yeşu’ya şöyle seslendi: “Kendine taştan bıçaklar yap ve İsrailliler’i eskisi gibi sünnet et.”</verse>
				<verse number="3">Böylece Yeşu taştan yaptığı bıçaklarla İsrailliler’i Givat-Haaralot’ta sünnet etti.</verse>
				<verse number="4">Bunu yapmasının nedeni şuydu: İsrailliler Mısır’dan çıktıklarında savaşabilecek yaştaki bütün erkekler, Mısır’dan çıktıktan sonra çölden geçerken ölmüşlerdi.</verse>
				<verse number="5">Mısır’dan çıkan erkeklerin hepsi sünnetliydi. Ama Mısır’dan çıktıktan sonra yolda, çölde doğan erkeklerin hiçbiri sünnet olmamıştı.</verse>
				<verse number="6">İsrailliler Mısır’dan çıktıklarında savaşacak yaşta olanların tümü ölünceye dek çölde kırk yıl dolaştılar. Çünkü RAB’bin sözünü dinlememişlerdi. RAB bize verilmek üzere atalarımıza söz verdiği süt ve bal akan ülkeyi onlara göstermeyeceğine ant içmişti.</verse>
				<verse number="7">RAB onların yerine çocuklarını yaşattı. Sünnetsiz olan bu çocukları Yeşu sünnet etti. Çünkü yolda sünnet olmamışlardı.</verse>
				<verse number="8">Bütün erkekler sünnet edildikten sonra yaraları iyileşinceye dek ordugahta kaldılar.</verse>
				<verse number="9">RAB Yeşu’ya, “Mısır’da uğradığınız utancı bugün üzerinizden kaldırdım” dedi. Bugün de oraya Gilgal denmesinin nedeni budur.</verse>
				<verse number="10">Gilgal’da, Eriha ovalarında konaklamış olan İsrail halkı, ayın on dördüncü gününün akşamı Fısıh Bayramı’nı kutladı.</verse>
				<verse number="11">Bayramın ertesi günü, tam o gün, ülkenin ürününden mayasız ekmek yaptılar ve kavrulmuş başak yediler.</verse>
				<verse number="12">Ülkenin ürününden yemeleri üzerine ertesi gün man kesildi. Man kesilince İsrailliler o yıl Kenan topraklarının ürünüyle beslendiler.</verse>
				<verse number="13">Yeşu Eriha’nın yakınındaydı. Başını kaldırınca önünde, kılıcını çekmiş bir adam gördü. Ona yaklaşarak, “Sen bizden misin, karşı taraftan mı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="14">Adam, “Hiçbiri” dedi, “Ben RAB’bin ordusunun komutanıyım. Şimdi geldim.” O zaman Yeşu yüzüstü yere kapanıp ona tapındı. “Efendimin kuluna buyruğu nedir?” diye sordu.</verse>
				<verse number="15">RAB’bin ordusunun komutanı, “Çarığını çıkar” dedi, “Çünkü bastığın yer kutsaldır.” Yeşu söyleneni yaptı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Eriha Kenti’nin kapıları İsrailliler yüzünden sımsıkı kapatılmıştı. Ne giren vardı, ne de çıkan.</verse>
				<verse number="2">RAB Yeşu’ya, “İşte Eriha’yı, kralını ve yiğit savaşçılarını senin eline teslim ediyorum” dedi,</verse>
				<verse number="3">“Siz savaşçılar, kentin çevresini günde bir kez olmak üzere altı gün dolanacaksınız.</verse>
				<verse number="4">Koç boynuzundan yapılmış birer boru taşıyan yedi kâhin sandığın önünden gitsin. Yedinci gün kentin çevresini yedi kez dolanın; bu arada kâhinler borularını çalsınlar.</verse>
				<verse number="5">Kâhinlerin koç boynuzu borularını uzun uzun çaldıklarını işittiğinizde, bütün halk yüksek sesle bağırsın. O zaman kentin surları çökecek ve herkes bulunduğu yerden dosdoğru kente girecek.”</verse>
				<verse number="6">Nun oğlu Yeşu kâhinleri çağırıp, “RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı alın” dedi, “Yedi kâhin, ellerinde koç boynuzu borularla sandığın önünde yürüsün.”</verse>
				<verse number="7">Sonra halka, “Kalkın, kentin çevresini dolanmaya başlayın” dedi, “Silahlı öncüler RAB’bin Sandığı’nın önünden gitsin.”</verse>
				<verse number="8">Yeşu’nun bunları halka söylemesinden sonra, koç boynuzu birer boru taşıyan yedi kâhin borularını çalarak RAB’bin önünde ilerlemeye başladılar. Onları RAB’bin Antlaşma Sandığı izliyordu.</verse>
				<verse number="9">Silahlı öncüler boru çalan kâhinlerin önünden, artçılar da sandığın arkasından ilerliyor, bu arada borular çalınıyordu.</verse>
				<verse number="10">Yeşu halka şu buyruğu verdi: “Savaş naraları atmayın, sesinizi yükseltmeyin. ‘Bağırın’ diyeceğim güne dek ağzınızdan tek bir söz çıkmasın. Buyruğumu duyunca bağırın.”</verse>
				<verse number="11">Halk RAB’bin Sandığı’yla birlikte kentin çevresini bir kez dolandı, sonra ordugaha dönüp geceyi orada geçirdi.</verse>
				<verse number="12">Ertesi sabah Yeşu erkenden kalktı. Kâhinler de RAB’bin Sandığı’nı yüklendiler.</verse>
				<verse number="13">Koç boynuzu borular taşıyan yedi kâhin RAB’bin Sandığı’nın önünde ilerliyor, bir yandan da borularını çalıyorlardı. Silahlı öncüler onların önünden gidiyor, artçılar da RAB’bin Sandığı’nı izliyordu. Bu arada borular sürekli çalınıyordu.</verse>
				<verse number="14">Böylece ikinci gün de kentin çevresini bir kez dolanıp ordugaha döndüler. Aynı şeyi altı gün yinelediler.</verse>
				<verse number="15">Yedinci gün erkenden, şafak sökerken kalkıp kentin çevresini aynı şekilde yedi kez dolandılar. Kentin çevresini yalnız o gün yedi kez dolandılar.</verse>
				<verse number="16">Kâhinler yedinci turda borularını çalınca, Yeşu halka, “Bağırın! RAB kenti size verdi” dedi,</verse>
				<verse number="17">“Kent, içindeki her şeyle birlikte, RAB’be koşulsuz adanmıştır. Yalnız gönderdiğimiz ulakları saklamış olan fahişe Rahav’la evindekiler sağ bırakılacak.</verse>
				<verse number="18">Sakın RAB’be adanan herhangi bir şeye el sürmeyin. Adadığınız şeyleri alırsanız İsrail’in ordugahını felakete ve yıkıma sürüklersiniz.</verse>
				<verse number="19">Bütün altınla gümüş, tunç ve demir eşya RAB’be ayrılmıştır. Bunlar RAB’bin hazinesine girecek.”</verse>
				<verse number="20">Halk bağırmaya başladı, kâhinler de borularını çaldılar. Boru sesini işiten halk daha yüksek sesle bağırdı. Kentin surları çöktü. Herkes bulunduğu yerden dosdoğru kente girdi. Böylece kenti ele geçirdiler.</verse>
				<verse number="21">Kadın erkek, genç yaşlı, küçük ve büyük baş hayvanlardan eşeklere dek, kentte ne kadar canlı varsa, hepsini kılıçtan geçirip yok ettiler.</verse>
				<verse number="22">Yeşu ülkeye casus olarak gönderdiği iki adama, “O fahişenin evine gidin, ant içtiğiniz gibi, kadını ve bütün yakınlarını dışarı çıkarın” dedi.</verse>
				<verse number="23">Eve giren genç casuslar Rahav’ı, annesini, babasını, erkek kardeşleriyle bütün akrabalarını ve kendisine ait olan her şeyi alıp İsrail ordugahının yakınına getirdiler.</verse>
				<verse number="24">Sonra kenti içindekilerle birlikte ateşe verdiler. Ancak altını ve gümüşü, tunç ve demir eşyayı RAB’bin Tapınağı’nın hazinesine koydular.</verse>
				<verse number="25">Yeşu fahişe Rahav’a, babasının ev halkıyla yakınlarına dokunmadı. Yeşu’nun Eriha’yı araştırmak için gönderdiği ulakları saklayan Rahav, bugün de İsrailliler’in arasında yaşıyor.</verse>
				<verse number="26">Bundan sonra Yeşu şöyle ant içti: “Bu kenti, Eriha’yı yeniden kurmaya kalkışan, RAB’bin lanetine uğrasın. Buna kalkışan kişi büyük oğlunu kaybetme pahasına temel atacak, en küçük oğlunu kaybetme pahasına da kentin kapılarını yerine takacak.”</verse>
				<verse number="27">RAB Yeşu’yla birlikteydi. Yeşu’nun ünü ülkenin her yanına yayıldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Ne var ki, İsrailliler adanan eşyalar konusunda RAB’be ihanet ettiler. Yahuda oymağından Zerah oğlu, Zavdi oğlu, Karmi oğlu Akan adanmış eşyaların bazılarını alınca, RAB İsrailliler’e öfkelendi.</verse>
				<verse number="2">Yeşu, Eriha’dan Beytel’in doğusunda, Beytaven yakınındaki Ay Kenti’ne adamlar göndererek, “Gidip ülkeyi araştırın” dedi. Adamlar da gidip Ay Kenti’ni araştırdılar.</verse>
				<verse number="3">Sonra Yeşu’nun yanına dönerek ona, “Bütün halkın oraya gidip yorulmasına gerek yok” dediler, “Sayısı az olan Ay halkını yenmeye iki üç bin kişi yeter.”</verse>
				<verse number="4">Kentin üzerine yürüyen üç bin kadar İsrailli, Ay halkının önünde kaçmaya başladı.</verse>
				<verse number="5">Ay halkı onlardan otuz altı kadarını öldürdü, sağ kalanları da kentin kapısından Şevarim’e dek kovaladı. Bayırdan aşağı kaçanları öldürdü. Korkudan İsrailliler’in dizlerinin bağı çözüldü.</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine Yeşu giysilerini yırtarak İsrail’in ileri gelenleriyle birlikte başından aşağı toprak döküp RAB’bin Sandığı’nın önünde yüzüstü yere kapandı ve akşama dek bu durumda kaldı.</verse>
				<verse number="7">Ardından şöyle dedi: “Ey Egemen RAB, bizi Amorlular’ın eline teslim edip yok etmek için mi Şeria Irmağı’ndan geçirdin? Keşke halimize razı olup ırmağın ötesinde kalsaydık.</verse>
				<verse number="8">Ya Rab, İsrail halkı dönüp düşmanlarının önünden kaçtıktan sonra ben ne diyebilirim!</verse>
				<verse number="9">Kenanlılar ve ülkede yaşayan öbür halklar bunu duyunca çevremizi kuşatacak, adımızı yeryüzünden silecekler. Ya sen, ya Rab, kendi yüce adın için ne yapacaksın?”</verse>
				<verse number="10">RAB Yeşu’ya şöyle karşılık verdi: “Ayağa kalk! Neden böyle yüzüstü yere kapanıyorsun?</verse>
				<verse number="11">İsrailliler günah işlediler. Onlarla yaptığım ve yerine getirmelerini buyurduğum antlaşmayı bozdular. Koşulsuz adanmış eşyaların bir kısmını çalıp kendi eşyaları arasına gizlediler ve yalan söylediler.</verse>
				<verse number="12">İşte bu yüzden İsrailliler düşmana karşı tutunamıyor, arkalarını dönüp düşmanlarının önünden kaçıyor. Çünkü lanete uğradılar. Sizde bulunan adanmış eşyaları yok etmezseniz, artık sizinle birlikte olmayacağım.</verse>
				<verse number="13">Kalk, halkı kutsa ve onlara de ki, ‘Kendinizi yarın için kutsayın. Çünkü İsrail’in Tanrısı RAB şöyle diyor: Ey İsrail, adanmış eşyaların bir kısmını aldınız. Bunları yok etmedikçe düşmanlarınızın karşısında dayanamazsınız.’</verse>
				<verse number="14">Sabah olunca oymak oymak dizilip sırayla öne çıkacaksınız. RAB’bin belirleyeceği oymak, boy boy öne çıkacak. RAB’bin belirleyeceği boy, aile aile öne çıkacak. Yine RAB’bin belirleyeceği ailenin erkekleri teker teker öne çıkacak.</verse>
				<verse number="15">Adanmış eşyaları aldığı belirlenen kişi, kendisine ait her şeyle birlikte ateşe atılacak. Çünkü RAB’bin Antlaşması’nı bozup İsrail’de iğrenç bir günah işledi.”</verse>
				<verse number="16">Sabah erkenden kalkan Yeşu, İsrail halkını oymak oymak öne çıkardı. Bunlardan Yahuda oymağı belirlendi.</verse>
				<verse number="17">Yahuda boylarını teker teker öne çıkardığında, Zerah boyu belirlendi. Zerahlılar aile aile öne çıkarıldığında Zavdi ailesi belirlendi.</verse>
				<verse number="18">Zavdi ailesinin erkekleri teker teker öne çıkarıldığında Yahuda oymağından Zerah oğlu, Zavdi oğlu, Karmi oğlu Akan belirlendi.</verse>
				<verse number="19">O zaman Yeşu Akan’a, “Oğlum” dedi, “İsrail’in Tanrısı RAB’bin hakkı için doğruyu söyle, ne yaptın, söyle bana, benden gizleme.”</verse>
				<verse number="20">Akan, “Doğru” diye karşılık verdi, “İsrail’in Tanrısı RAB’be karşı günah işledim. Yaptığım şu:</verse>
				<verse number="21">Ganimetin içinde Şinar işi güzel bir kaftan, iki yüz şekel gümüş, elli şekel ağırlığında bir külçe altın görünce dayanamayıp aldım. En altta gümüş olmak üzere, tümünü çadırımın ortasında toprağa gömdüm.”</verse>
				<verse number="22">Yeşu’nun görevlendirdiği adamlar hemen çadıra koştular. Gömülmüş eşyaları orada buldular. Gümüş en alttaydı.</verse>
				<verse number="23">Tümünü çadırdan çıkardılar, Yeşu’ya ve İsrail halkına getirip RAB’bin önünde yere serdiler.</verse>
				<verse number="24">Yeşu ile İsrail halkı, Zerah oğlu Akan’ı, gümüşü, altın külçeyi, kaftanı, Akan’ın oğullarıyla kızlarını, sığır ve davarlarıyla eşeğini, çadırıyla bütün eşyalarını alıp Akor Vadisi’ne götürdüler.</verse>
				<verse number="25">Yeşu Akan’a, “Bizi neden bu felakete sürükledin?” dedi, “RAB de bugün seni felakete sürükleyecek.” Ardından bütün İsrail halkı Akan’ı taşa tuttu; kendisine ait ne varsa taşlayıp yaktı.</verse>
				<verse number="26">Akan’ın üzerine taşlardan büyük bir yığın yaptılar. Bu yığın bugün de duruyor. Bunun üzerine RAB’bin öfkesi dindi. Oranın bugün de Akor Vadisi diye anılmasının nedeni budur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">RAB Yeşu’ya, “Korkma, yılma” dedi, “Bütün savaşçılarını yanına alıp Ay Kenti’nin üzerine yürü. Ay Kralı’nı, halkını ve kenti bütün topraklarıyla birlikte sana teslim ediyorum.</verse>
				<verse number="2">Eriha’ya ve kralına ne yaptıysan, Ay Kenti’ne ve kralına da aynısını yap. Ama mal ve hayvanlardan oluşan ganimeti kendinize ayırın. Kentin gerisinde pusu kur.”</verse>
				<verse number="3">Böylece Yeşu bütün savaşçılarıyla birlikte Ay Kenti’nin üzerine yürümeye hazırlandı. Seçtiği otuz bin yiğit savaşçıyı geceleyin yola çıkarırken</verse>
				<verse number="4">onlara şöyle buyurdu: “Gidip kentin gerisinde pusuya yatın. Kentin çok uzağında durmayın. Hepiniz her an hazır olun.</verse>
				<verse number="5">Ben yanımdaki halkla birlikte kente yaklaşacağım. Bir önceki gibi, düşman kentten çıkıp üzerimize gelince, önlerinde kaçar gibi yapıp</verse>
				<verse number="6">onları kentten uzaklaştırıncaya dek ardımızdan sürükleyeceğiz. Önceki gibi onlardan kaçtığımızı sanacaklar. Biz kaçar gibi yaparken,</verse>
				<verse number="7">siz de pusu kurduğunuz yerden çıkıp kenti ele geçirirsiniz. Tanrımız RAB orayı elinize teslim edecek.</verse>
				<verse number="8">Kenti ele geçirince ateşe verin. RAB’bin buyruğuna göre hareket edin. İşte buyruğum budur.”</verse>
				<verse number="9">Ardından Yeşu onları yolcu etti. Adamlar gidip Beytel ile Ay Kenti arasında, Ay Kenti’nin batısında pusuya yattılar. Yeşu ise geceyi halkla birlikte geçirdi.</verse>
				<verse number="10">Yeşu sabah erkenden kalkarak halkı topladı. Sonra kendisi ve İsrail’in ileri gelenleri önde olmak üzere Ay Kenti’ne doğru yola çıktılar.</verse>
				<verse number="11">Yeşu, yanındaki bütün savaşçılarla kentin üzerine yürüdü. Yaklaşıp kentin kuzeyinde ordugah kurdular. Kentle aralarında bir vadi vardı.</verse>
				<verse number="12">Yeşu beş bin kişi kadar bir güçle Beytel ile Ay Kenti arasında, kentin batısında pusu kurdurdu.</verse>
				<verse number="13">Ardından hem kuzeyde ordugah kuranlar, hem batıda pusuya yatanlar savaş düzenine girdiler. Yeşu o gece vadide ilerledi.</verse>
				<verse number="14">Bunu gören Ay Kralı, kent halkıyla birlikte sabah erkenden kalktı. Zaman yitirmeden, İsrailliler’e karşı savaşmak üzere Arava bölgesinin karşısında belirlenen yere çıktı. Ne var ki, kentin gerisinde kendisine karşı kurulan pusudan habersizdi.</verse>
				<verse number="15">Yeşu ile yanındaki İsrailliler, kent halkı önünde bozguna uğramış gibi, çöle doğru kaçmaya başladılar.</verse>
				<verse number="16">Kentteki bütün halk İsrailliler’i kovalamaya çağrıldı. Ama Yeşu’yu kovalarken kentten uzaklaştılar.</verse>
				<verse number="17">Ay Kenti’yle Beytel’den İsrailliler’i kovalamaya çıkmayan tek kişi kalmamıştı. İsrailliler’i kovalamaya çıkarlarken kent kapılarını açık bıraktılar.</verse>
				<verse number="18">RAB Yeşu’ya, “Elindeki palayı Ay Kenti’ne doğru uzat; orayı senin eline teslim ediyorum” dedi. Yeşu elindeki palayı kente doğru uzattı.</verse>
				<verse number="19">Elini uzatır uzatmaz, pusudakiler yerlerinden fırlayıp kente girdiler; kenti ele geçirip hemen ateşe verdiler.</verse>
				<verse number="20">Kentliler arkalarına dönüp bakınca, yanan kentten göklere yükselen dumanı gördüler. Çöle doğru kaçan İsrailliler de geri dönüp onlara saldırınca artık kaçacak hiçbir yerleri kalmadı.</verse>
				<verse number="21">Pusuya yatmış olanların kenti ele geçirdiğini, kentten dumanlar yükseldiğini gören Yeşu ile yanındaki İsrailliler, geri dönüp Ay halkına saldırdılar.</verse>
				<verse number="22">Kenti ele geçirenler de çıkıp saldırıya katılınca, kent halkı iki yönden gelen İsrailliler’in ortasında kaldı. İsrailliler tek canlı bırakmadan hepsini öldürdüler.</verse>
				<verse number="23">Sağ olarak tutsak aldıkları Ay Kralı’nı Yeşu’nun önüne çıkardılar.</verse>
				<verse number="24">İsrailliler Ay Kenti’nden çıkıp kendilerini kırsal alanlarda ve çölde kovalayanların hepsini kılıçtan geçirdikten sonra kente dönüp geri kalanları da kılıçtan geçirdiler.</verse>
				<verse number="25">O gün Ay halkının tümü öldürüldü. Öldürülenlerin toplamı, kadın erkek, on iki bin kişiydi.</verse>
				<verse number="26">Yeşu kentte yaşayanların tümü yok edilinceye dek pala tutan elini indirmedi.</verse>
				<verse number="27">İsrailliler, RAB’bin Yeşu’ya verdiği buyruk uyarınca, kentin yalnız hayvanlarıyla mallarını yağmaladılar.</verse>
				<verse number="28">Ardından Yeşu Ay Kenti’ni ateşe verdi, yakıp yıkıp viraneye çevirdi. Yıkıntıları bugün de duruyor.</verse>
				<verse number="29">Ay Kralı’nı ağaca asıp akşama dek orada bırakan Yeşu, güneş batarken cesedi ağaçtan indirerek kent kapısının dışına attırdı. Cesedin üzerine taşlardan büyük bir yığın yaptılar. Bu yığın bugün de duruyor.</verse>
				<verse number="30">Bundan sonra Yeşu Eval Dağı’nda İsrail’in Tanrısı RAB’be bir sunak yaptı.</verse>
				<verse number="31">Sunak, RAB’bin kulu Musa’nın İsrail halkına verdiği buyruk uyarınca, Musa’nın Yasa Kitabı’nda yazıldığı gibi yontulmamış, demir alet değmemiş taşlardan yapıldı. RAB’be orada yakmalık sunular sundular, esenlik kurbanları kestiler.</verse>
				<verse number="32">Yeşu Musa’nın İsrail halkının önünde yazmış olduğu Kutsal Yasa’nın kopyasını orada taş levhalara yazdı.</verse>
				<verse number="33">Bütün İsrailliler, ileri gelenleriyle, görevlileriyle ve hakimleriyle birlikte –yabancılar dahil– RAB’bin Antlaşma Sandığı’nın iki yanında, yüzleri, sandığı taşıyan Levili kâhinlere dönük olarak dizildiler. Halkın yarısı sırtını Gerizim Dağı’na, öbür yarısı da Eval Dağı’na verdi. Çünkü RAB’bin kulu Musa kutsanmaları için bu şekilde durmalarını daha önce buyurmuştu.</verse>
				<verse number="34">Ardından Yeşu yasanın tümünü, kutsama ve lanetle ilgili bölümleri Yasa Kitabı’nda yazılı olduğu gibi okudu.</verse>
				<verse number="35">Böylece Yeşu’nun, yabancıların da aralarında bulunduğu kadınlı, çocuklu bütün İsrail topluluğuna, Musa’nın buyruklarından okumadığı tek bir söz kalmadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Şeria Irmağı’nın ötesinde, dağlık bölgede, Şefela’da ve Lübnan’a kadar uzanan Akdeniz kıyısındaki bütün krallar –Hitit, Amor, Kenan, Periz, Hiv ve Yevus kralları– olup bitenleri duyunca,</verse>
				<verse number="2">Yeşu’ya ve İsrail halkına karşı hep birlikte savaşmak için bir araya geldiler.</verse>
				<verse number="3">Givon halkı ise Yeşu’nun Eriha ve Ay kentlerine yaptıklarını duyunca</verse>
				<verse number="4">hileye başvurdu. Kendilerine elçi süsü vererek eşeklerinin sırtına yıpranmış heybeler, eski, yırtık ve yamalı şarap tulumları yüklediler.</verse>
				<verse number="5">Ayaklarında yıpranmış, yamalı çarıklar, sırtlarında da eski püskü giysiler vardı. Azık torbalarındaki bütün ekmekler kurumuş, küflenmişti.</verse>
				<verse number="6">Adamlar Gilgal’daki ordugaha, Yeşu’nun yanına gittiler. Ona ve İsrail halkına, “Uzak bir ülkeden geldik” dediler, “Bizimle bir barış antlaşması yapmanızı istiyoruz.”</verse>
				<verse number="7">Ama İsrailliler Hivliler’e, “Sizinle neden antlaşma yapalım?” diye karşılık verdiler, “Belki de yakınımızda yaşıyorsunuz.”</verse>
				<verse number="8">Givonlular Yeşu’ya, “Biz senin kullarınız” dediler. Yeşu, “Kimsiniz, nereden geliyorsunuz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="9">Onlar da, “Çok uzak bir ülkeden kalkıp geldik” dediler. “Çünkü Tanrın RAB’bin ününü duyduk. Tanrın’la ilgili haberleri, Mısır’da yaptığı her şeyi,</verse>
				<verse number="10">Şeria Irmağı’nın ötesindeki Amorlu iki krala, Heşbon Kralı Sihon’a ve Aştarot’ta egemenlik süren Başan Kralı Og’a neler yaptığını da duyduk.</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine önderlerimiz ve ülkemizin bütün halkı bize şöyle dediler: ‘Onları karşılamak için yanınıza yiyecek alıp yola çıkın ve onlara, biz sizin kullarınızız; bunun için bizimle bir barış antlaşması yapmanızı istiyoruz deyin.’</verse>
				<verse number="12">Size gelmek için yola çıktığımız gün azık olarak evden aldığımız şu ekmekler sıcacıktı. Bakın şimdi, kurumuş, küflenmişler.</verse>
				<verse number="13">Şarap doldurduğumuz şu tulumlar yeniydi, bakın nasıl sıyrılıp yırtılmış. Bunca yol geldiğimiz için giysilerimiz ve çarıklarımız yıprandı.”</verse>
				<verse number="14">İsrailliler, RAB’be danışmadan Givonlular’ın sunduğu yiyecekleri aldılar.</verse>
				<verse number="15">Yeşu da onları sağ bırakacağına söz verip onlarla bir barış antlaşması yaptı. Topluluğun önderleri de antlaşmaya bağlı kalacaklarına ant içtiler.</verse>
				<verse number="16">Ne var ki, antlaşmadan üç gün sonra Givonlular’ın yakında, komşu topraklarda yaşadıklarını öğrendiler.</verse>
				<verse number="17">Bunun üzerine yola çıkıp üç gün sonra onların kentlerine vardılar. Bu kentler Givon, Kefira, Beerot ve Kiryat-Yearim’di.</verse>
				<verse number="18">Ancak İsrailliler bunlara dokunmadılar. Çünkü topluluğun önderleri, İsrail’in Tanrısı RAB adına ant içmişlerdi. Bu yüzden topluluk önderlere karşı söylenmeye başladı.</verse>
				<verse number="19">Önderler ise, “Biz İsrail’in Tanrısı RAB adına ant içtik; bu yüzden onlara el süremeyiz” diye karşılık verdiler,</verse>
				<verse number="20">“Ant içtiğimiz için onları sağ bırakacağız; yoksa Tanrı’nın gazabına uğrarız.”</verse>
				<verse number="21">Sonra halka, “Onları sağ bırakalım” dediler, “Ama bütün topluluk için odun kesip su çekmekle görevlendirilsinler.” Böylece önderler vermiş oldukları sözü tuttular.</verse>
				<verse number="22">Ardından Yeşu Givonlular’ı çağırıp, “Yakınımızda yaşadığınız halde neden çok uzaktan geldiğinizi söyleyip bizi aldattınız?” dedi,</verse>
				<verse number="23">“Bunun için artık lanetlisiniz. Hep köle kalacaksınız. Tanrım’ın Tapınağı için odun kesip su çekeceksiniz.”</verse>
				<verse number="24">Givonlular, “Efendimiz, Tanrın RAB’bin kulu Musa’ya verdiği buyruğu duyduk” diye karşılık verdiler, “Musa’ya bütün ülkeyi size vermesini, ülkede yaşayanların hepsini yok etmenizi buyurduğunu duyduk. Sizden çok korktuk, can korkusuyla böyle davrandık.</verse>
				<verse number="25">Şimdi senin elindeyiz. Sana göre adil ve doğru olanı yap.”</verse>
				<verse number="26">Bunun üzerine Yeşu onları İsrailliler’in elinden kurtardı, öldürülmelerine izin vermedi.</verse>
				<verse number="27">O gün onları topluluk için ve gelecekte RAB’bin seçeceği yerde yapılacak RAB’bin sunağı için odun kesip su çekmekle görevlendirdi. Bugün de bu işi yapıyorlar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Yeruşalim Kralı Adoni-Sedek, Yeşu’nun Eriha’yı ele geçirip kralını ortadan kaldırdığı gibi, Ay Kenti’ni de ele geçirip tümüyle yıktığını, kralını öldürdüğünü, Givon halkının da İsrailliler’le bir barış antlaşması yapıp onlarla birlikte yaşadığını duyunca,</verse>
				<verse number="2">büyük korkuya kapıldı. Çünkü Givon, kralların yaşadığı kentler gibi büyük bir kentti; Ay Kenti’nden de büyüktü ve yiğit bir halkı vardı.</verse>
				<verse number="3">Bu yüzden Yeruşalim Kralı Adoni-Sedek, Hevron Kralı Hoham, Yarmut Kralı Piram, Lakiş Kralı Yafia ve Eglon Kralı Devir’e şu haberi gönderdi:</verse>
				<verse number="4">“Gelin bana yardım edin, Givon’a saldıralım. Çünkü Givon halkı Yeşu ve İsrail halkıyla bir barış antlaşması yaptı.”</verse>
				<verse number="5">Böylece Amorlu beş kral –Yeruşalim, Hevron, Yarmut, Lakiş ve Eglon kralları– ordularını topladılar, hep birlikte gidip Givon’un karşısında ordugah kurdular; sonra saldırıya geçtiler.</verse>
				<verse number="6">Givonlular Gilgal’da ordugahta bulunan Yeşu’ya şu haberi gönderdiler: “Biz kullarını yalnız bırakma. Elini çabuk tutup yardımımıza gel, bizi kurtar. Çünkü dağlık bölgedeki bütün Amorlu krallar bize karşı birleşti.”</verse>
				<verse number="7">Bunun üzerine Yeşu bütün savaşçıları ve yiğit adamlarıyla birlikte Gilgal’dan yola çıktı.</verse>
				<verse number="8">Bu arada RAB Yeşu’ya, “Onlardan korkma” dedi, “Onları eline teslim ediyorum. Hiçbiri sana karşı koyamayacak.”</verse>
				<verse number="9">Gilgal’dan çıkıp bütün gece yol alan Yeşu, Amorlular’a ansızın saldırdı.</verse>
				<verse number="10">RAB Amorlular’ı İsrailliler’in önünde şaşkına çevirdi. İsrailliler de onları Givon’da büyük bir bozguna uğrattılar; Beythoron’a çıkan yol boyunca, Azeka ve Makkeda’ya dek kovalayıp öldürdüler.</verse>
				<verse number="11">RAB İsrailliler’den kaçan Amorlular’ın üzerine Beythoron’dan Azeka’ya inen yol boyunca gökten iri iri dolu yağdırdı. Yağan dolunun altında can verenler, İsrailliler’in kılıçla öldürdüklerinden daha çoktu.</verse>
				<verse number="12">RAB’bin Amorlular’ı İsrailliler’in karşısında bozguna uğrattığı gün Yeşu halkın önünde RAB’be şöyle seslendi: “Dur, ey güneş, Givon üzerinde Ve ay, sen de Ayalon Vadisi’nde.”</verse>
				<verse number="13">Halk, düşmanlarından öcünü alıncaya dek güneş durdu, ay da yerinde kaldı. Bu olay Yaşar Kitabı’nda da yazılıdır. Güneş, yaklaşık bir gün boyunca göğün ortasında durdu, batmakta gecikti.</verse>
				<verse number="14">Ne bundan önce, ne de sonra RAB’bin bir insanın dileğini işittiği o günkü gibi bir gün olmamıştır. Çünkü RAB İsrail’den yana savaştı.</verse>
				<verse number="15">Yeşu bundan sonra İsrail halkıyla birlikte Gilgal’daki ordugaha döndü.</verse>
				<verse number="16">Amorlu beş kral kaçıp Makkeda’daki bir mağarada gizlenmişlerdi.</verse>
				<verse number="17">Yeşu’ya, “Beş kral Makkeda’daki bir mağarada gizlenirken bulundu” diye haber verildi.</verse>
				<verse number="18">Yeşu, “Mağaranın ağzına büyük taşlar yuvarlayın, orayı korumak için adamlar görevlendirin” dedi,</verse>
				<verse number="19">“Ama siz durmayın, düşmanı kovalayın; arkadan saldırıp kentlere ulaşmalarına engel olun. Tanrınız RAB onları elinize teslim etmiştir.”</verse>
				<verse number="20">Yeşu ve İsrailliler düşmanı çok ağır bir yenilgiye uğratıp tamamını yok ettiler. Kurtulabilenler surlu kentlere sığındı.</verse>
				<verse number="21">Sonra bütün halk güvenlik içinde Makkeda’daki ordugaha, Yeşu’nun yanına döndü. Hiç kimse ağzını açıp İsrailliler’e karşı bir şey söyleyemedi.</verse>
				<verse number="22">Sonra Yeşu adamlarına, “Mağaranın ağzını açın, beş kralı çıkarıp bana getirin” dedi.</verse>
				<verse number="23">Onlar da beş kralı –Yeruşalim, Hevron, Yarmut, Lakiş ve Eglon krallarını– mağaradan çıkarıp Yeşu’ya getirdiler.</verse>
				<verse number="24">Krallar getirilince, Yeşu bütün İsrail halkını topladı. Savaşta kendisine eşlik etmiş olan komutanlara, “Yaklaşın, ayaklarınızı bu kralların boyunları üzerine koyun” dedi. Komutanlar yaklaşıp ayaklarını kralların boyunları üzerine koydular.</verse>
				<verse number="25">Yeşu onlara, “Korkmayın, yılmayın; güçlü ve yürekli olun” dedi, “RAB savaşacağınız düşmanların hepsini bu duruma getirecek.”</verse>
				<verse number="26">Ardından beş kralı vurup öldürdü ve her birini bir ağaca astı. Akşama dek öylece ağaçlara asılı kaldılar.</verse>
				<verse number="27">Yeşu’nun buyruğu üzerine gün batımında kralların cesetlerini ağaçlardan indirdiler, gizlendikleri mağaraya atıp mağaranın ağzını büyük taşlarla kapadılar. Bu taşlar bugün de orada duruyor.</verse>
				<verse number="28">Yeşu aynı gün Makkeda’yı aldı, kralını ve halkını kılıçtan geçirdi. Kentte tek canlı bırakmadı, hepsini öldürdü. Makkeda Kralı’na da Eriha Kralı’na yaptığının aynısını yaptı.</verse>
				<verse number="29">Yeşu İsrail halkıyla birlikte Makkeda’dan Livna’nın üzerine yürüyüp kente saldırdı.</verse>
				<verse number="30">RAB kenti ve kralını İsrailliler’in eline teslim etti. Yeşu kentin bütün halkını kılıçtan geçirdi. Tek canlı bırakmadı. Kentin kralına da Eriha Kralı’na yaptığının aynısını yaptı.</verse>
				<verse number="31">Bundan sonra Yeşu İsrail halkıyla birlikte Livna’dan Lakiş üzerine yürüdü. Kentin karşısında ordugah kurup saldırıya geçti.</verse>
				<verse number="32">RAB Lakiş’i İsrailliler’in eline teslim etti. Yeşu ertesi gün kenti aldı. Livna’da yaptığı gibi, halkı ve kentteki bütün canlıları kılıçtan geçirdi.</verse>
				<verse number="33">Bu arada Gezer Kralı Horam Lakiş’e yardıma geldi. Yeşu onu ve ordusunu yenilgiye uğrattı; kimseyi sağ bırakmaksızın hepsini öldürdü.</verse>
				<verse number="34">İsrail halkıyla birlikte Lakiş’ten Eglon üzerine yürüyen Yeşu, kentin karşısında ordugah kurup saldırıya geçti.</verse>
				<verse number="35">Kenti aynı gün ele geçirdiler. Lakiş’te yaptığı gibi, halkı ve kentteki bütün canlıları o gün kılıçtan geçirip yok ettiler.</verse>
				<verse number="36">Ardından Yeşu İsrail halkıyla birlikte Eglon’dan Hevron üzerine yürüyüp saldırıya geçti.</verse>
				<verse number="37">Kenti aldılar, kralını, halkını ve köylerindeki bütün canlıları kılıçtan geçirdiler. Eglon’da yaptıkları gibi, herkesi öldürdüler; kimseyi sağ bırakmadılar.</verse>
				<verse number="38">Bundan sonra Yeşu İsrail halkıyla birlikte geri dönüp Devir’e saldırdı.</verse>
				<verse number="39">Kralıyla birlikte Devir’i ve köylerini alıp bütün halkı kılıçtan geçirdi; tek canlı bırakmadı, hepsini öldürdü. Hevron’a, Livna’ya ve kralına ne yaptıysa, Devir’e ve kralına da aynısını yaptı.</verse>
				<verse number="40">Böylece Yeşu dağlık bölge, Negev, Şefela ve dağ yamaçları dahil, bütün ülkeyi ele geçirip buralardaki kralların tümünü yenilgiye uğrattı. Hiç kimseyi esirgemedi. İsrail’in Tanrısı RAB’bin buyruğu uyarınca kimseyi sağ bırakmadı, hepsini öldürdü.</verse>
				<verse number="41">Kadeş-Barnea’dan Gazze’ye kadar, Givon’a kadar uzanan bütün Goşen bölgesini egemenliği altına aldı.</verse>
				<verse number="42">Bütün bu kralları ve topraklarını tek bir savaşta ele geçirdi. Çünkü İsrail’in Tanrısı RAB İsrail’den yana savaşmıştı.</verse>
				<verse number="43">Ardından Yeşu İsrail halkıyla birlikte Gilgal’daki ordugaha döndü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Olup bitenleri duyan Hasor Kralı Yavin, Madon Kralı Yovav’a, Şimron ve Akşaf krallarına,</verse>
				<verse number="2">dağlık kuzey bölgesinde, Kinneret Gölü’nün güneyindeki Arava’da, Şefela’da ve batıda Dor Kenti sırtlarındaki krallara,</verse>
				<verse number="3">doğu ve batı bölgelerindeki Kenan, Amor, Hitit, Periz halklarına ve dağlık bölgedeki Yevuslular’la Hermon Dağı’nın eteğindeki Mispa bölgesinde yaşayan Hivliler’e haber gönderdi.</verse>
				<verse number="4">Bu krallar bütün ordularıyla, kıyıların kumu kadar sayısız askerleriyle, çok sayıdaki at ve savaş arabalarıyla yola çıktılar.</verse>
				<verse number="5">Bütün bu krallar İsrailliler’e karşı savaşmak üzere birleşerek Merom suları kıyısına gelip hep birlikte ordugah kurdular.</verse>
				<verse number="6">Bu arada RAB Yeşu’ya, “Onlardan korkma” diye seslendi, “Onların hepsini yarın bu saatlerde İsrail’in önünde yere sereceğim. Atlarını sakatlayıp savaş arabalarını ateşe ver.”</verse>
				<verse number="7">Böylece Yeşu bütün ordusuyla birlikte Merom suları kıyısındaki kralların üzerine beklenmedik bir anda yürüdü ve onlara saldırdı.</verse>
				<verse number="8">RAB onları İsrailliler’in eline teslim etti. Onları bozguna uğratan İsrailliler, kaçanları Büyük Sayda’ya, Misrefot-Mayim’e ve doğuda Mispe Vadisi’ne kadar kovalayıp öldürdüler; kimseyi sağ bırakmadılar.</verse>
				<verse number="9">Yeşu, RAB’bin kendisine buyurduğu gibi yaptı, atlarını sakatladı, savaş arabalarını ateşe verdi.</verse>
				<verse number="10">Yeşu bundan sonra geri dönüp Hasor’u ele geçirdi, Hasor Kralı’nı kılıçla öldürdü. Çünkü Hasor eskiden bütün bu krallıkların başıydı.</verse>
				<verse number="11">İsrailliler kentteki bütün canlıları kılıçtan geçirip yok ettiler. Soluk alan bir tek kişiyi esirgemediler. Ardından Yeşu Hasor’u ateşe verdi.</verse>
				<verse number="12">Böylece bütün bu kentlerle krallarını ele geçirdi. RAB’bin kulu Musa’nın buyruğu uyarınca hepsini kılıçtan geçirip yok etti.</verse>
				<verse number="13">Ancak, İsrailliler, Yeşu’nun ateşe verdiği Hasor dışında, tepe üzerinde kurulu kentlerden hiçbirini ateşe vermediler.</verse>
				<verse number="14">Bu kentlerdeki bütün mal ve hayvanları ganimet olarak aldılar, insanların tümünü ise kılıçtan geçirip öldürdüler; soluk alan bir tek kişiyi esirgemediler.</verse>
				<verse number="15">RAB’bin kulu Musa RAB’den aldığı buyrukları Yeşu’ya aktarmıştı. Yeşu bunlara uydu ve RAB’bin Musa’ya buyurduklarını eksiksiz yerine getirdi.</verse>
				<verse number="16">Böylece Yeşu, dağlık bölge, bütün Negev ve Goşen bölgesi, Şefela, Arava ve İsrail dağlarıyla bu dağların etekleri, Seir yönünde yükselen Halak Dağı’ndan Hermon Dağı’nın altındaki Lübnan Vadisi’nde bulunan Baal-Gat’a varıncaya dek bütün toprakları ele geçirdi. Buraların krallarını yakalayıp öldürdü.</verse>
				<verse number="17">Böylece Yeşu, dağlık bölge, bütün Negev ve Goşen bölgesi, Şefela, Arava ve İsrail dağlarıyla bu dağların etekleri, Seir yönünde yükselen Halak Dağı’ndan Hermon Dağı’nın altındaki Lübnan Vadisi’nde bulunan Baal-Gat’a varıncaya dek bütün toprakları ele geçirdi. Buraların krallarını yakalayıp öldürdü.</verse>
				<verse number="18">Yeşu bu krallarla uzun süre savaştı.</verse>
				<verse number="19">Givon’da yaşayan Hivliler dışında, İsrailliler’le barış antlaşması yapan bir kent olmadı. İsrailliler öbür kentlerin hepsini savaşarak aldılar.</verse>
				<verse number="20">Çünkü onları İsrail’e karşı savaşmaya kararlı yapan RAB’bin kendisiydi. Böylece RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi, İsrailliler onlara acımadı, hepsini öldürüp yok ettiler.</verse>
				<verse number="21">Yeşu bundan sonra Anaklılar’ın üzerine yürüdü. Onları dağlık bölgeden, Hevron, Devir ve Anav’dan, Yahuda ve İsrail’in bütün dağlık bölgelerinden söküp attı. Kentleriyle birlikte onları tümüyle yok etti.</verse>
				<verse number="22">İsrailliler’in elindeki topraklarda hiç Anaklı kalmadı. Yalnız Gazze, Gat ve Aşdot’ta sağ kalanlar oldu.</verse>
				<verse number="23">RAB’bin Musa’ya söylediği gibi, Yeşu bütün ülkeyi ele geçirdi ve İsrail oymakları arasında mülk olarak bölüştürdü. Böylece savaş sona erdi, ülke barışa kavuştu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">İsrailliler’in bozguna uğrattığı, Şeria Irmağı’nın doğusunda, Arava’nın bütün doğusu ile Arnon Vadisi’nden Hermon Dağı’na kadar topraklarını ele geçirdiği krallar şunlardır:</verse>
				<verse number="2">Heşbon’da oturan Amorlular’ın Kralı Sihon: Krallığı Arnon Vadisi kıyısındaki Aroer’den –vadinin ortasından– başlıyor, Ammonlular’ın sınırı olan Yabbuk Irmağı’na dek uzanıyor, Gilat’ın yarısını içine alıyordu. Arava bölgesinin doğusu da ona aitti. Burası Kinneret Gölü’nden Arava –Lut– Gölü’ne uzanıyor, doğuda Beytyeşimot’a, güneyde de Pisga Dağı’nın yamaçlarına varıyordu.</verse>
				<verse number="3">Heşbon’da oturan Amorlular’ın Kralı Sihon: Krallığı Arnon Vadisi kıyısındaki Aroer’den –vadinin ortasından– başlıyor, Ammonlular’ın sınırı olan Yabbuk Irmağı’na dek uzanıyor, Gilat’ın yarısını içine alıyordu. Arava bölgesinin doğusu da ona aitti. Burası Kinneret Gölü’nden Arava –Lut– Gölü’ne uzanıyor, doğuda Beytyeşimot’a, güneyde de Pisga Dağı’nın yamaçlarına varıyordu.</verse>
				<verse number="4">Sağ kalan Refalılar’dan, Aştarot ve Edrei’de oturan Başan Kralı Og:</verse>
				<verse number="5">Kral Og, Hermon Dağı, Salka, Geşurlular’la Maakalılar’ın sınırına kadar bütün Başan’ı ve Heşbon Kralı Sihon’un sınırına kadar uzanan Gilat’ın yarısını yönetiyordu.</verse>
				<verse number="6">RAB’bin kulu Musa’nın ve İsrailliler’in yenilgiye uğrattığı krallar bunlardı. RAB’bin kulu Musa bunların topraklarını Ruben ve Gad oymaklarıyla Manaşşe oymağının yarısına mülk olarak verdi.</verse>
				<verse number="7">Lübnan Vadisi’ndeki Baal-Gat’tan, Seir yönünde yükselen Halak Dağı’na kadar Şeria Irmağı’nın batısında bulunan toprakların kralları –Yeşu ve İsrailliler’in yenilgiye uğrattığı kralları– şunlardır: –Yeşu, Hitit, Amor, Kenan, Periz, Hiv ve Yevus halklarına ait dağlık bölgeyi, Şefela’yı, Arava bölgesini, dağ yamaçlarını, çölü ve Negev’i İsrail oymakları arasında mülk olarak bölüştürdü.–</verse>
				<verse number="8">Lübnan Vadisi’ndeki Baal-Gat’tan, Seir yönünde yükselen Halak Dağı’na kadar Şeria Irmağı’nın batısında bulunan toprakların kralları –Yeşu ve İsrailliler’in yenilgiye uğrattığı kralları– şunlardır: –Yeşu, Hitit, Amor, Kenan, Periz, Hiv ve Yevus halklarına ait dağlık bölgeyi, Şefela’yı, Arava bölgesini, dağ yamaçlarını, çölü ve Negev’i İsrail oymakları arasında mülk olarak bölüştürdü.–</verse>
				<verse number="9">Eriha Kralı, Beytel yakınındaki Ay Kenti’nin Kralı,</verse>
				<verse number="10">Yeruşalim Kralı, Hevron Kralı,</verse>
				<verse number="11">Yarmut Kralı, Lakiş Kralı,</verse>
				<verse number="12">Eglon Kralı, Gezer Kralı,</verse>
				<verse number="13">Devir Kralı, Geder Kralı,</verse>
				<verse number="14">Horma Kralı, Arat Kralı,</verse>
				<verse number="15">Livna Kralı, Adullam Kralı,</verse>
				<verse number="16">Makkeda Kralı, Beytel Kralı,</verse>
				<verse number="17">Tappuah Kralı, Hefer Kralı,</verse>
				<verse number="18">Afek Kralı, Şaron Kralı,</verse>
				<verse number="19">Madon Kralı, Hasor Kralı,</verse>
				<verse number="20">Şimron-Meron Kralı, Akşaf Kralı,</verse>
				<verse number="21">Taanak Kralı, Megiddo Kralı,</verse>
				<verse number="22">Kedeş Kralı, Karmel’deki Yokneam Kralı,</verse>
				<verse number="23">Dor sırtlarındaki Dor Kralı, Gilgal’daki Goyim Kralı</verse>
				<verse number="24">ve Tirsa Kralı. Toplam otuz bir kral.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Yeşu kocamış, yaşı hayli ilerlemişti. RAB ona, “Artık yaşlandın, yaşın hayli ilerledi” dedi, “Ama mülk olarak alınacak daha çok toprak var.</verse>
				<verse number="2">“Alınacak topraklar şunlardır: Bütün Filist ve Geşur bölgeleri;</verse>
				<verse number="3">–Mısır’ın doğusundaki Şihor Irmağı’ndan, kuzeyde Ekron sınırlarına kadar uzanan bölge Kenanlılar’a ait sayılırdı.– Gazze, Aşdot, Aşkelon, Gat ve Ekron adlı beş Filist beyliği ve Avlılar’ın toprakları;</verse>
				<verse number="4">güneyde bütün Kenan toprakları; Afek’e, yani Amor sınırına kadar, Saydalılar’a ait olan Meara;</verse>
				<verse number="5">Gevallılar’ın toprakları; Hermon Dağı eteğindeki Baal-Gat’tan Levo-Hamat’a kadar doğu yönündeki bütün Lübnan toprakları.</verse>
				<verse number="6">Lübnan’dan Misrefot-Mayim’e dek uzanan dağlık bölgede yaşayanları, bütün Saydalılar’ı İsrailliler’in önünden söküp atacağım. Sana buyurduğum gibi, buraları kura ile İsrailliler arasında mülk olarak bölüştür.</verse>
				<verse number="7">“Bu toprakları şimdiden dokuz oymakla Manaşşe oymağının yarısı arasında mülk olarak bölüştür.”</verse>
				<verse number="8">Manaşşe oymağının öbür yarısı ile Ruben ve Gad oymakları, RAB’bin kulu Musa’nın Şeria Irmağı’nın doğusundaki toprakları kendilerine vermesiyle mülkten paylarını almışlardı.</verse>
				<verse number="9">Bu topraklar şunlardır: Arnon Vadisi kıyısında Aroer’den vadinin ortasındaki kentle Divon’a kadar uzanan Medeva Yaylası;</verse>
				<verse number="10">Heşbon’da egemenlik sürmüş olan Amor Kralı Sihon’un Ammon sınırına kadar uzanan bütün kentleri;</verse>
				<verse number="11">Gilat, Geşur ve Maaka toprakları, Hermon Dağı’yla Salka’ya kadar bütün Başan;</verse>
				<verse number="12">sağ kalan Refalılar’dan biri olup Aştarot ve Edrei’de egemenlik sürmüş olan Kral Og’un Başan’da kalan topraklarının tümü. Musa’nın, krallarını yenilgiye uğratıp ele geçirdiği topraklar bunlardı.</verse>
				<verse number="13">İsrailliler Geşurlular’ı ve Maakalılar’ı topraklarından sürmediler; bunlar bugün de İsrailliler arasında yaşıyorlar.</verse>
				<verse number="14">Musa, yalnız Levi oymağına topraktan pay vermedi. RAB’den aldığı buyruğa göre, Levililer’in payı İsrail’in Tanrısı RAB için yakılan sunulardı.</verse>
				<verse number="15">Musa’nın boy sayısına göre Ruben oymağına verdiği topraklar şunlardır:</verse>
				<verse number="16">Arnon Vadisi kıyısında Aroer’den vadinin ortasındaki kente kadar uzanan bölgeyle Medeva’nın çevresindeki yaylanın tümü;</verse>
				<verse number="17">Heşbon ve buna bağlı yayladaki bütün kentler; Divon, Bamot-Baal, Beytbaal-Meon,</verse>
				<verse number="18">Yahsa, Kedemot, Mefaat,</verse>
				<verse number="19">Kiryatayim ve Sivma, vadideki tepede kurulu Seret-Şahar,</verse>
				<verse number="20">Beytpeor, Pisga yamaçları, Beytyeşimot,</verse>
				<verse number="21">yayladaki kentlerle Heşbon’da egemenlik sürmüş olan Amor Kralı Sihon’un bütün ülkesi. Musa Sihon’u ve Sihon’un egemenliği altındaki topraklarda yaşayan Midyan beylerini –Evi, Rekem, Sur, Hur ve Reva’yı– yenilgiye uğratmıştı.</verse>
				<verse number="22">Öldürülenler arasında İsrailliler’in kılıçtan geçirdiği Beor oğlu falcı Balam da vardı.</verse>
				<verse number="23">Rubenoğulları’nın sınırı Şeria Irmağı’na dayanıyordu. Rubenoğulları’na, boy sayısına göre köyleriyle birlikte mülk olarak verilen kentler bunlardı.</verse>
				<verse number="24">Musa Gad oymağına da boy sayısına göre miras verdi.</verse>
				<verse number="25">Verdiği topraklar şunlardı: Yazer bölgesi, bütün Gilat kentleri, Rabba yakınındaki Aroer’e kadar uzanan Ammonlular’a ait toprakların yarısı;</verse>
				<verse number="26">Heşbon’dan Ramat-Mispe’ye ve Betonim’e, Mahanayim’den Devir sınırına kadarki bölge;</verse>
				<verse number="27">Şeria Ovası’ndaki Beytharam, Beytnimra, Sukkot, Safon, Heşbon Kralı Sihon’un topraklarından geri kalan bölüm, Kinneret Gölü’nün güney ucuna kadar uzanan Şeria Irmağı’nın doğu yakası.</verse>
				<verse number="28">Gadoğulları’na, boy sayısına göre köyleriyle birlikte mülk olarak verilen kentler bunlardı.</verse>
				<verse number="29">Musa, Manaşşe oymağının yarısına boy sayısına göre topraktan miras vermişti.</verse>
				<verse number="30">Bu topraklar Mahanayim’den başlıyor, Başan Kralı Og’un ülkesini –bütün Başan’ı– ve Yair’in Başan’daki yerleşim birimlerinin tümünü, yani toplam altmış kenti,</verse>
				<verse number="31">Gilat’ın yarısını, Başan Kralı Og’un egemenliğindeki Aştarot ve Edrei kentlerini içine alıyordu. Buralar, Manaşşe oğlu Makir’in soyuna, boy sayısına göre Makiroğulları’nın yarısına ayrılmıştı.</verse>
				<verse number="32">Musa’nın, Eriha’nın doğusunda, Şeria Irmağı’nın ötesinde kalan Moav ovalarındayken bölüştürdüğü topraklar bunlardır.</verse>
				<verse number="33">Ama Levi oymağına topraktan pay vermedi. Söz verdiği gibi, onların mirası İsrail’in Tanrısı RAB’bin kendisidir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">İsrailliler’in Kenan’da mülk edindiği topraklara gelince, bu topraklar Kâhin Elazar, Nun oğlu Yeşu ve İsrail oymaklarının boy başları tarafından miras olarak İsrailliler arasında bölüştürülmüştür.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin Musa aracılığıyla buyurduğu gibi, paylar dokuz oymakla bir oymağın yarısı arasında kura ile bölüştürüldü.</verse>
				<verse number="3">Çünkü Musa iki oymakla yarım oymağın payını Şeria Irmağı’nın doğusunda vermişti. Ama onlarla birlikte Levililer’e mülkten pay vermemişti.</verse>
				<verse number="4">Yusuf’un soyundan gelenler, Manaşşe ve Efrayim diye iki oymak oluşturuyordu. Levililer’e de yerleşecekleri kentler ve bu kentlerin çevresinde büyük ve küçük baş hayvanlarına ayrılan otlaklar dışında topraktan pay verilmedi.</verse>
				<verse number="5">İsrailliler, RAB’bin Musa’ya verdiği buyruğa göre hareket edip ülkeyi paylaştılar.</verse>
				<verse number="6">Bu arada Yahudaoğulları Gilgal’da bulunan Yeşu’nun yanına geldiler. Kenizli Yefunne oğlu Kalev Yeşu’ya şöyle dedi: “RAB’bin Kadeş-Barnea’da Tanrı adamı Musa’ya senin ve benim hakkımda neler söylediğini biliyorsun.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin kulu Musa ülkeyi araştırmak üzere beni Kadeş-Barnea’dan gönderdiğinde kırk yaşındaydım. Gördüklerimi ona açık yüreklilikle ilettim.</verse>
				<verse number="8">Ne var ki, benimle gelmiş olan soydaşlarım halkı korkuya düşürdüler. Ama ben tümüyle Tanrım RAB’bin yolundan gittim.</verse>
				<verse number="9">Bu nedenle Musa o gün, ‘Tümüyle Tanrım RAB’bin yolundan gittiğin için ayak bastığın topraklar sonsuza dek sana ve oğullarına mülk olacak’ diye ant içti.</verse>
				<verse number="10">RAB sözünü tuttu, beni yaşattı. İsrailliler çölden geçerken RAB’bin Musa’ya bu sözleri söylediği günden bu yana kırk beş yıl geçti. Şimdi seksen beş yaşındayım.</verse>
				<verse number="11">Bugün de Musa’nın beni gönderdiği günkü kadar güçlüyüm. O günkü gibi hâlâ savaşa gidip gelecek güçteyim.</verse>
				<verse number="12">RAB’bin o gün söz verdiği gibi, bu dağlık bölgeyi şimdi bana ver. Orada Anaklılar’ın yaşadığını ve surlarla çevrili büyük kentleri olduğunu o gün sen de duymuştun. Belki RAB bana yardım eder de, O’nun dediği gibi, onları oradan sürerim.”</verse>
				<verse number="13">Yeşu Yefunne oğlu Kalev’i kutsadı ve Hevron’u ona mülk olarak verdi.</verse>
				<verse number="14">Böylece Hevron bugün de Kenizli Yefunne oğlu Kalev’in mülküdür. Çünkü o, tümüyle İsrail’in Tanrısı RAB’bin yolundan gitti.</verse>
				<verse number="15">Hevron’un eski adı Kiryat-Arba’ydı. Arba, Anaklılar’ın en güçlü adamının adıydı. Böylece savaş sona erdi ve ülke barışa kavuştu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Boy sayısına göre Yahuda oymağına verilen bölge, güneyde Edom sınırına, en güneyde de Zin Çölü’ne kadar uzanıyordu.</verse>
				<verse number="2">Güney sınırları, Lut Gölü’nün güney ucundaki körfezden başlayıp</verse>
				<verse number="3">Akrep Geçidi’nin güneyine, oradan da Zin Çölü’ne geçiyor, Kadeş-Barnea’nın güneyinden Hesron’a ve Addar’a çıkıyor, oradan da Karka’ya kıvrılıyor,</verse>
				<verse number="4">Asmon’u aşıp Mısır Vadisi’ne uzanıyor ve Akdeniz’de son buluyordu. Güney sınırları buydu.</verse>
				<verse number="5">Doğu sınırı, Lut Gölü kıyısı boyunca Şeria Irmağı’nın ağzına kadar uzanıyordu. Kuzey sınırı, Şeria Irmağı’nın göl ağzındaki körfezden başlıyor,</verse>
				<verse number="6">Beythogla’ya ulaşıp Beytarava’nın kuzeyinden geçiyor, Ruben oğlu Bohan’ın taşına varıyordu.</verse>
				<verse number="7">Sınır, Akor Vadisi’nden Devir’e çıkıyor, vadinin güneyinde Adummim Yokuşu karşısındaki Gilgal’a doğru kuzeye yöneliyor, buradan Eyn-Şemeş sularına uzanarak Eyn-Rogel’e dayanıyordu.</verse>
				<verse number="8">Sonra Ben-Hinnom Vadisi’nden geçerek Yevus Kenti’nin –Yeruşalim’in– güney sırtlarına çıkıyor, buradan Refaim Vadisi’nin kuzey ucunda bulunan Hinnom Vadisi’nin batısındaki dağın doruğuna yükseliyor,</verse>
				<verse number="9">oradan da Neftoah sularının kaynağına kıvrılıyor, Efron Dağı’ndaki kentlere uzanarak Baala’ya –Kiryat-Yearim’e– dönüyordu.</verse>
				<verse number="10">Baala’dan batıya, Seir Dağı’na yönelen sınır, Yearim –Kesalon– Dağı’nın kuzey sırtları boyunca uzanarak Beytşemeş’e iniyor, Timna’ya varıyordu.</verse>
				<verse number="11">Sonra Ekron’un kuzey sırtlarına uzanıyor, Şikeron’a doğru kıvrılarak Baala Dağı’na ulaştıktan sonra Yavneel’e çıkıyor, Akdeniz’de son buluyordu.</verse>
				<verse number="12">Batı sınırı Akdeniz’in kıyılarıydı. Yahudaoğulları’ndan gelen boyların çepeçevre sınırları buydu.</verse>
				<verse number="13">Yeşu, RAB’den aldığı buyruk uyarınca, Yahuda bölgesindeki Kiryat-Arba’yı –Hevron’u– Yefunne oğlu Kalev’e miras olarak verdi. Arba, Anaklılar’ın atasıydı.</verse>
				<verse number="14">Kalev, Anak’ın üç torununu, onun soyundan gelen Şeşay, Ahiman ve Talmay’ı oradan sürdü.</verse>
				<verse number="15">Oradan eski adı Kiryat-Sefer olan Devir Kenti halkının üzerine yürüdü.</verse>
				<verse number="16">Kalev, “Kiryat-Sefer halkını yenip orayı ele geçirene kızım Aksa’yı eş olarak vereceğim” dedi.</verse>
				<verse number="17">Kenti Kalev’in kardeşi Kenaz’ın oğlu Otniel ele geçirdi. Bunun üzerine Kalev kızı Aksa’yı ona eş olarak verdi.</verse>
				<verse number="18">Kız Otniel’in yanına varınca, onu babasından bir tarla istemeye zorladı. Kalev, eşeğinden inen kızına, “Bir isteğin mi var?” diye sordu.</verse>
				<verse number="19">Kız, “Bana bir armağan ver” dedi, “Madem Negev’deki toprakları bana verdin, su kaynaklarını da ver.” Böylece Kalev yukarı ve aşağı su kaynaklarını ona verdi.</verse>
				<verse number="20">Boy sayısına göre Yahudaoğulları oymağının payı buydu.</verse>
				<verse number="21">Yahudaoğulları oymağının Edom sınırlarına doğru en güneyde kalan kentleri şunlardı: Kavseel, Eder, Yagur,</verse>
				<verse number="22">Kina, Dimona, Adada,</verse>
				<verse number="23">Kedeş, Hasor, Yitnan,</verse>
				<verse number="24">Zif, Telem, Bealot,</verse>
				<verse number="25">Hasor-Hadatta, Keriyot-Hesron –Hasor–</verse>
				<verse number="26">Amam, Şema, Molada,</verse>
				<verse number="27">Hasar-Gadda, Heşmon, Beytpelet,</verse>
				<verse number="28">Hasar-Şual, Beer-Şeva, Bizyotya,</verse>
				<verse number="29">Baala, İyim, Esem,</verse>
				<verse number="30">Eltolat, Kesil, Horma,</verse>
				<verse number="31">Ziklak, Madmanna, Sansanna,</verse>
				<verse number="32">Levaot, Şilhim, Ayin ve Rimmon; köyleriyle birlikte yirmi dokuz kent.</verse>
				<verse number="33">Şefela’dakiler, Eştaol, Sora, Aşna,</verse>
				<verse number="34">Zanoah, Eyn-Gannim, Tappuah, Enam,</verse>
				<verse number="35">Yarmut, Adullam, Soko, Azeka,</verse>
				<verse number="36">Şaarayim, Aditayim, Gedera ve Gederotayim; köyleriyle birlikte on dört kent.</verse>
				<verse number="37">Senan, Hadaşa, Migdal-Gad,</verse>
				<verse number="38">Dilan, Mispe, Yokteel,</verse>
				<verse number="39">Lakiş, Boskat, Eglon,</verse>
				<verse number="40">Kabbon, Lahmas, Kitliş,</verse>
				<verse number="41">Gederot, Beytdagon, Naama ve Makkeda; köyleriyle birlikte on altı kent.</verse>
				<verse number="42">Livna, Eter, Aşan,</verse>
				<verse number="43">Yiftah, Aşna, Nesiv,</verse>
				<verse number="44">Keila, Akziv ve Mareşa; köyleriyle birlikte dokuz kent.</verse>
				<verse number="45">Kasaba ve köyleriyle birlikte Ekron;</verse>
				<verse number="46">Ekron’un batısı, Aşdot’un çevresindeki bütün köyler;</verse>
				<verse number="47">kasaba ve köyleriyle birlikte Aşdot; Mısır Vadisi’ne ve Akdeniz’in kıyısına kadar kasaba ve köyleriyle birlikte Gazze.</verse>
				<verse number="48">Dağlık bölgede Şamir, Yattir, Soko,</verse>
				<verse number="49">Danna, Kiryat-Sanna –Devir–</verse>
				<verse number="50">Anav, Eştemo, Anim,</verse>
				<verse number="51">Goşen, Holon ve Gilo; köyleriyle birlikte on bir kent.</verse>
				<verse number="52">Arav, Duma, Eşan,</verse>
				<verse number="53">Yanum, Beyttappuah, Afeka,</verse>
				<verse number="54">Humta, Kiryat-Arba –Hevron– ve Sior; köyleriyle birlikte dokuz kent.</verse>
				<verse number="55">Maon, Karmel, Zif, Yutta,</verse>
				<verse number="56">Yizreel, Yokdeam, Zanoah,</verse>
				<verse number="57">Kayin, Giva ve Timna; köyleriyle birlikte on kent.</verse>
				<verse number="58">Halhul, Beytsur, Gedor,</verse>
				<verse number="59">Maarat, Beytanot ve Eltekon; köyleriyle birlikte altı kent.</verse>
				<verse number="60">Kiryat-Baal –Kiryat-Yearim– ve Rabba; köyleriyle birlikte iki kent.</verse>
				<verse number="61">Çölde Beytarava, Middin, Sekaka,</verse>
				<verse number="62">Nivşan, Tuz Kenti ve Eyn-Gedi; köyleriyle birlikte altı kent.</verse>
				<verse number="63">Yahudaoğulları Yeruşalim’de yaşayan Yevuslular’ı oradan çıkartamadılar. Yevuslular bugün de Yeruşalim’de Yahudaoğulları’yla birlikte yaşıyorlar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Kurada Yusufoğulları’na düşen toprakların sınırları, doğuda Eriha sularının doğusundan, Eriha’daki Şeria Irmağı’ndan başlayarak çöle geçiyor, Eriha’dan Beytel’in dağlık bölgesine çıkıyor,</verse>
				<verse number="2">Beytel’den Luz’a geçerek Arklılar’ın sınırına, Atarot’a uzanıyordu.</verse>
				<verse number="3">Sınır batıda Yafletliler’in topraklarına, Aşağı Beythoron bölgesine, oradan da Gezer’e iniyor ve Akdeniz’de son buluyordu.</verse>
				<verse number="4">Böylece Yusuf’un soyundan gelen Manaşşe ve Efrayim paylarını almış oldular.</verse>
				<verse number="5">Boy sayısına göre Efrayimoğulları’na pay olarak verilen toprakların sınırları, doğuda Atrot-Addar’dan yukarı Beythoron’a kadar uzanarak</verse>
				<verse number="6">Akdeniz’e varıyordu. Sınır kuzeyde Mikmetat’ta doğuya, Taanat-Şilo’ya dönüyor, kentin doğusundan geçip Yanoah’a uzanıyor,</verse>
				<verse number="7">buradan Atarot ve Naara’ya iniyor, Eriha’yı aşarak Şeria Irmağı’na ulaşıyordu.</verse>
				<verse number="8">Sınır Tappuah’tan batıya, Kana Vadisi’ne uzanıp Akdeniz’de son buluyordu. Boy sayısına göre Efrayimoğulları oymağının payı buydu.</verse>
				<verse number="9">Ayrıca Manaşşeoğulları’na düşen payda da Efrayimoğulları’na ayrılan kentler ve bunlara bağlı köyler vardı.</verse>
				<verse number="10">Ne var ki, Efrayimoğulları Gezer’de yaşayan Kenanlılar’ı buradan sürmediler. Kenanlılar bugüne kadar Efrayimoğulları arasında yaşayıp onlara ücretsiz hizmet etmek zorunda kaldılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Yusuf’un büyük oğlu Manaşşe’nin oymağı için kura çekildi. –Gilat ve Başan, Manaşşe’nin ilk oğlu Makir’e verilmişti. Çünkü Gilatlılar’ın atası olan Makir büyük bir savaşçıydı.–</verse>
				<verse number="2">Manaşşe soyundan gelen öbürleri –Aviezer, Helek, Asriel, Şekem, Hefer ve Şemidaoğulları– bu kuranın içindeydi. Bunlar boylarına göre Yusuf oğlu Manaşşe’nin erkek çocuklarıydı.</verse>
				<verse number="3">Bunlardan Manaşşe oğlu, Makir oğlu, Gilat oğlu, Hefer oğlu Selofhat’ın erkek çocuğu olmadı; yalnız Mahla, Noa, Hogla, Milka ve Tirsa adında kızları vardı.</verse>
				<verse number="4">Bunlar, Kâhin Elazar’a, Nun oğlu Yeşu’ya ve önderlere gidip şöyle dediler: “RAB, Musa’ya erkek akrabalarımızla birlikte bize de mirastan pay verilmesini buyurdu.” RAB’bin bu buyruğu üzerine Yeşu, amcalarıyla birlikte onlara da mirastan pay verdi.</verse>
				<verse number="5">Böylece Manaşşe oymağına Şeria Irmağı’nın doğusundaki Gilat ve Başan bölgelerinden başka on pay verildi.</verse>
				<verse number="6">Çünkü Manaşşe’nin kız torunları da erkek torunların yanısıra mirastan pay almışlardı. Gilat bölgesi ise Manaşşe’nin öbür oğullarına verilmişti.</verse>
				<verse number="7">Manaşşe sınırı Aşer sınırından Şekem yakınındaki Mikmetat’a uzanıyor, buradan güneye kıvrılarak Eyn-Tappuah halkının topraklarına varıyordu.</verse>
				<verse number="8">Tappuah Kenti’ni çevreleyen topraklar Manaşşe’nindi. Ama Manaşşe sınırındaki Tappuah Kenti Efrayimoğulları’na aitti.</verse>
				<verse number="9">Sonra sınır Kana Vadisi’ne iniyordu. Vadinin güneyinde Manaşşe kentleri arasında Efrayim’e ait kentler de vardı. Manaşşe sınırları vadinin kuzeyi boyunca uzanarak Akdeniz’de son buluyordu.</verse>
				<verse number="10">Güneydeki topraklar Efrayim’in, kuzeydeki topraklarsa Manaşşe’nindi. Böylece Manaşşe bölgesi Akdeniz’le, kuzeyde Aşer’le ve doğuda İssakar’la sınırlanmıştı.</verse>
				<verse number="11">İssakar ve Aşer’e ait topraklardaki Beytşean ve köyleri, Yivleam’la köyleri, Dor, yani Dor sırtları halkıyla köyleri, Eyn-Dor halkıyla köyleri, Taanak halkıyla köyleri, Megiddo halkıyla köyleri Manaşşe’ye aitti.</verse>
				<verse number="12">Ne var ki, Manaşşeoğulları bu kentleri tümüyle ele geçiremediler. Çünkü Kenanlılar buralarda yaşamaya kararlıydı.</verse>
				<verse number="13">İsrailliler güçlenince, Kenanlılar’ı sürecek yerde, onları angaryasına çalıştırmaya başladılar.</verse>
				<verse number="14">Yusufoğulları Yeşu’ya gelip, “Mülk olarak bize neden tek kurayla tek pay verdin?” dediler, “Çok kalabalığız. Çünkü RAB bizi bugüne dek alabildiğine çoğalttı.”</verse>
				<verse number="15">Yeşu, “O kadar kalabalıksanız ve Efrayim’in dağlık bölgesi size dar geliyorsa, Perizliler’in ve Refalılar’ın topraklarındaki ormanlara çıkıp kendinize yer açın” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="16">Yusufoğulları, “Dağlık bölge bize yetmiyor” dediler, “Ancak hem Beytşean ve köylerinde, hem de Yizreel Vadisi’nde oturanların, ovada yaşayan bütün Kenanlılar’ın demirden savaş arabaları var.”</verse>
				<verse number="17">Yeşu Yusufoğulları’na, Efrayim ve Manaşşe oymaklarına şöyle dedi: “Kalabalıksınız ve çok güçlüsünüz. Tek kuraya kalmayacaksınız.</verse>
				<verse number="18">Dağlık bölge de sizin olacak. Orası ormanlıktır, ama ağaçları kesip açacağınız bütün topraklar sizin olur. Kenanlılar güçlüdür, demirden savaş arabalarına sahiptirler ama, yine de onları sürersiniz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Ülkenin denetimini eline geçiren İsrail topluluğu Şilo’da bir araya geldi. Orada Buluşma Çadırı’nı kurdular.</verse>
				<verse number="2">Ne var ki, mülkten henüz paylarını almamış yedi İsrail oymağı vardı.</verse>
				<verse number="3">Yeşu İsrailliler’e, “Bu uyuşukluğu üzerinizden ne zaman atacaksınız, atalarınızın Tanrısı RAB’bin size verdiği toprakları ele geçirmek için daha ne kadar bekleyeceksiniz?” dedi.</verse>
				<verse number="4">“Her oymaktan üçer adam seçin. Onları, ülkeyi incelemeye göndereceğim. Mülk edinecekleri yerlerin sınırlarını belirleyip kayda geçirerek yanıma dönsünler.</verse>
				<verse number="5">Bu toprakları yedi bölgeye ayırsınlar. Yahuda güney bölgesinde, Yusufoğulları kuzey bölgesinde kalsın.</verse>
				<verse number="6">Yedi bölgeyi belirleyip kayda geçirdikten sonra, sonucu bana getirin. Burada, Tanrımız RAB’bin önünde aranızda kura çekeceğim.</verse>
				<verse number="7">Levililer’e gelince, onların aranızda payı yoktur; mirasları RAB için kâhinlik yapmaktır. Gad ve Ruben oymaklarıyla Manaşşe oymağının yarısı ise RAB’bin kulu Musa’nın Şeria Irmağı’nın doğusunda kendilerine verdiği mülkü almış bulunuyorlar.”</verse>
				<verse number="8">Yeşu, toprakları kayda geçirmek için yola çıkmak üzere olan adamlara, “Gidip toprakları inceleyin, kayda geçirip yanıma dönün” diye buyurdu, “Sonra burada, Şilo’da, RAB’bin önünde sizin için kura çekeceğim.”</verse>
				<verse number="9">Adamlar yola çıkıp ülkeyi dolaştılar; kent kent, yedi bölge halinde kayda geçirdikten sonra Şilo’da, ordugahta bulunan Yeşu’nun yanına döndüler.</verse>
				<verse number="10">Yeşu Şilo’da RAB’bin önünde onlar için kura çekti ve toprakları İsrail oymakları arasında bölüştürdü.</verse>
				<verse number="11">Boy sayısına göre Benyaminoğulları oymağı için kura çekildi. Paylarına düşen bölge Yahudaoğulları’yla Yusufoğulları’nın toprakları arasında kalıyordu.</verse>
				<verse number="12">Topraklarının sınırı kuzeyde Şeria Irmağı’ndan başlıyor, Eriha’nın kuzey sırtlarına doğru yükselerek batıda dağlık bölgeye uzanıyor, Beytaven kırlarında son buluyordu.</verse>
				<verse number="13">Sınır oradan Luz’a –Beytel’e– Luz’un güney sırtlarına geçiyor, Aşağı Beythoron’un güneyindeki dağın üzerinde kurulu Atrot-Addar’a iniyor,</verse>
				<verse number="14">bölgenin batısında Beythoron’un güneyindeki dağdan güneye dönüyor ve Yahudaoğulları’na ait Kiryat-Baal –Kiryat-Yearim– Kenti’nde son buluyordu. Bu batı tarafıydı.</verse>
				<verse number="15">Güney tarafı Kiryat-Yearim’in batı varoşlarından başlıyor, Neftoah sularının kaynağına uzanıyordu.</verse>
				<verse number="16">Sınır buradan Refaim Vadisi’nin kuzeyindeki Ben-Hinnom Vadisi’ne bakan dağın yamaçlarına varıyor, Hinnom Vadisi’ni geçip Yevus’un güney sırtlarına, oradan da Eyn-Rogel’e iniyordu.</verse>
				<verse number="17">Kuzeye kıvrılan sınır Eyn-Şemeş ve Adummim Yokuşu’nun karşısındaki Gelilot’a çıkıyor, Ruben oğlu Bohan’ın taşına iniyor,</verse>
				<verse number="18">sonra Arava Vadisi’nin kuzey sırtlarından geçip Arava’ya sarkıyor,</verse>
				<verse number="19">buradan Beythogla’nın kuzey yamaçlarına geçiyor, Lut Gölü’nün kuzey körfezinde, Şeria Irmağı’nın güney ağzında bitiyordu. Güney sınırı buydu.</verse>
				<verse number="20">Şeria Irmağı doğu sınırını oluşturuyordu. Boy sayısına göre Benyaminoğulları’nın payına düşen mülkün sınırları çepeçevre buydu.</verse>
				<verse number="21">Boy sayısına göre Benyaminoğulları oymağının payına düşen kentler şunlardı: Eriha, Beythogla, Emek-Kesis,</verse>
				<verse number="22">Beytarava, Semarayim, Beytel,</verse>
				<verse number="23">Avvim, Para, Ofra,</verse>
				<verse number="24">Kefar-Ammoni, Ofni, Geva; köyleriyle birlikte on iki kent.</verse>
				<verse number="25">Givon, Rama, Beerot,</verse>
				<verse number="26">Mispe, Kefira, Mosa,</verse>
				<verse number="27">Rekem, Yirpeel, Tarala,</verse>
				<verse number="28">Sela, Haelef, Yevus –Yeruşalim– Givat ve Kiryat; köyleriyle birlikte on dört kent. Boy sayısına göre Benyaminoğulları’nın payı buydu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">İkinci kura Şimon’a, boy sayısına göre Şimonoğulları oymağına düştü. Onların payı Yahudaoğulları’na düşen payın sınırları içinde kalıyordu.</verse>
				<verse number="2">Bu pay Beer-Şeva ya da Şeva, Molada,</verse>
				<verse number="3">Hasar-Şual, Bala, Esem,</verse>
				<verse number="4">Eltolat, Betul, Horma,</verse>
				<verse number="5">Ziklak, Beytmarkavot, Hasar-Susa,</verse>
				<verse number="6">Beytlevaot ve Şaruhen’i içeriyordu. Köyleriyle birlikte toplam on üç kent.</verse>
				<verse number="7">Ayin, Rimmon, Eter ve Aşan; köyleriyle birlikte dört kent.</verse>
				<verse number="8">Baalat-Beer, yani Negev’deki Rama’ya kadar uzanan bu kentlerin çevresindeki bütün köyler de Şimonoğulları’na aitti. Boy sayısına göre Şimonoğulları oymağının payı buydu.</verse>
				<verse number="9">Şimonoğulları’na verilen pay Yahudaoğulları’nın payından alınmıştı. Çünkü Yahudaoğulları’nın payı ihtiyaçlarından fazlaydı. Böylece Şimonoğulları’nın payı Yahuda oymağının sınırları içinde kalıyordu.</verse>
				<verse number="10">Üçüncü kura boy sayısına göre Zevulunoğulları’na düştü. Topraklarının sınırı Sarit’e kadar uzanıyordu.</verse>
				<verse number="11">Sınır batıda Marala’ya doğru çıkıyor, Dabbeşet’e erişip Yokneam karşısındaki vadiye uzanıyor,</verse>
				<verse number="12">Sarit’ten doğuya, gün doğusuna, Kislot-Tavor sınırına dönüyor, oradan Daverat’a dayanıyor ve Yafia’ya çıkıyordu.</verse>
				<verse number="13">Buradan yine doğuya, Gat-Hefer ve Et-Kasin’e geçiyor, Rimmon’a uzanıyor, Nea’ya kıvrılıyordu.</verse>
				<verse number="14">Kuzey sınırı buradan Hannaton’a dönüyor ve Yiftahel Vadisi’nde son buluyordu.</verse>
				<verse number="15">Kattat, Nahalal, Şimron, Yidala ve Beytlehem; köyleriyle birlikte on iki kentti.</verse>
				<verse number="16">Boy sayısına göre Zevulunoğulları’nın payı köyleriyle birlikte bu kentlerdi.</verse>
				<verse number="17">Dördüncü kura İssakar’a, boy sayısına göre İssakaroğulları’na düştü.</verse>
				<verse number="18">Yizreel, Kesullot, Şunem,</verse>
				<verse number="19">Hafarayim, Şion, Anaharat,</verse>
				<verse number="20">Rabbit, Kişyon, Eves,</verse>
				<verse number="21">Remet, Eyn-Gannim, Eyn-Hadda ve Beytpasses bu sınırların içinde kalıyordu.</verse>
				<verse number="22">Sınır Tavor, Şahasima ve Beytşemeş boyunca uzanarak Şeria Irmağı’nda son buluyordu. Köyleriyle birlikte on altı kentti.</verse>
				<verse number="23">Boy sayısına göre İssakaroğulları oymağının payı köyleriyle birlikte bu kentlerdi.</verse>
				<verse number="24">Beşinci kura boy sayısına göre Aşeroğulları oymağına düştü.</verse>
				<verse number="25">Sınırları içindeki kentler Helkat, Hali, Beten, Akşaf,</verse>
				<verse number="26">Allammelek, Amat ve Mişal’dı. Sınır batıda Karmel ve Şihor-Livnat’a erişiyordu.</verse>
				<verse number="27">Buradan doğuya, Beytdagon’a dönüyor, Zevulun sınırı ve Yiftahel Vadisi boyunca uzanarak kuzeyde Beytemek ve Neiel’e ulaşıyordu. Kavul’un kuzeyinden,</verse>
				<verse number="28">Evron, Rehov, Hammon ve Kana’ya geçerek Büyük Sayda’ya kadar çıkıyordu.</verse>
				<verse number="29">Buradan Rama’ya dönüyor, sonra surlarla çevrili Sur Kenti’ne uzanıyor, Hosa’ya dönerek Akziv yöresinde, Akdeniz’de son buluyordu.</verse>
				<verse number="30">Umma, Afek ve Rehov; köyleriyle birlikte yirmi iki kent,</verse>
				<verse number="31">boy sayısına göre Aşeroğulları oymağına verilen payın içinde kalıyordu.</verse>
				<verse number="32">Altıncı kura Naftali’ye, boy sayısına göre Naftalioğulları’na düştü.</verse>
				<verse number="33">Sınırları Helef ve Saanannim’deki büyük meşe ağacından başlayarak Adami-Nekev ve Yavneel üzerinden Lakkum’a uzanıyor, Şeria Irmağı’nda son buluyordu.</verse>
				<verse number="34">Sınır buradan batıya yöneliyor, Aznot-Tavor’dan geçerek Hukok’a erişiyordu. Güneyde Zevulun toprakları, batıda Aşer toprakları, doğuda ise Şeria Irmağı vardı.</verse>
				<verse number="35">Surlu kentler şunlardı: Siddim, Ser, Hammat, Rakkat, Kinneret,</verse>
				<verse number="36">Adama, Rama, Hasor,</verse>
				<verse number="37">Kedeş, Edrei, Eyn-Hasor,</verse>
				<verse number="38">Yiron, Migdal-El, Horem, Beytanat, Beytşemeş; köyleriyle birlikte toplam on dokuz kent.</verse>
				<verse number="39">Boy sayısına göre Naftalioğulları oymağının payı köyleriyle birlikte bu kentlerdi.</verse>
				<verse number="40">Yedinci kura boy sayısına göre Danoğulları oymağına düştü.</verse>
				<verse number="41">Mülklerinin sınırı içinde kalan kentler şunlardı: Sora, Eştaol, İr-Şemeş,</verse>
				<verse number="42">Şaalabbin, Ayalon, Yitla,</verse>
				<verse number="43">Elon, Timna, Ekron,</verse>
				<verse number="44">Elteke, Gibbeton, Baalat,</verse>
				<verse number="45">Yehut, Bene-Berak, Gat-Rimmon,</verse>
				<verse number="46">Me-Yarkon ve Yafa’nın karşısındaki topraklarla birlikte Rakkon.</verse>
				<verse number="47">Topraklarını yitiren Danoğulları gidip Leşem’e saldırdılar. Kenti alıp halkını kılıçtan geçirdikten sonra tümüyle işgal ederek oraya yerleştiler. Ataları Dan’ın anısına buraya Dan adını verdiler.</verse>
				<verse number="48">Boy sayısına göre Danoğulları oymağının payı köyleriyle birlikte bu kentlerdi.</verse>
				<verse number="49">İsrailliler bölgelere göre toprakları bölüştürme işini bitirdikten sonra, kendi topraklarından Nun oğlu Yeşu’ya pay verdiler.</verse>
				<verse number="50">RAB’bin buyruğu uyarınca, ona istediği kenti, Efrayim’in dağlık bölgesindeki Timnat-Serah’ı verdiler. Yeşu kenti onarıp oraya yerleşti.</verse>
				<verse number="51">Kâhin Elazar, Nun oğlu Yeşu ve İsrail oymaklarının boy başları tarafından Şilo’da RAB’bin önünde, Buluşma Çadırı’nın kapısında kura ile pay olarak bölüştürülen topraklar bunlardı. Böylece ülkeyi bölüştürme işini tamamladılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Bundan sonra RAB Yeşu’ya, “Musa aracılığıyla size buyurduğum gibi, İsrailliler’e kendileri için sığınak olacak kentler seçmelerini söyle” dedi.</verse>
				<verse number="2">Bundan sonra RAB Yeşu’ya, “Musa aracılığıyla size buyurduğum gibi, İsrailliler’e kendileri için sığınak olacak kentler seçmelerini söyle” dedi.</verse>
				<verse number="3">“Öyle ki, istemeyerek, kazayla birini öldüren oraya kaçsın. Sizin de öç alacak kişiden kaçıp sığınacak bir yeriniz olsun.</verse>
				<verse number="4">“Bu kentlerden birine kaçan kişi, kentin kapısına gidip durumunu kent ileri gelenlerine anlatsın. Onlar da onu kente, yanlarına kabul edip kendileriyle birlikte oturacağı bir yer versinler.</verse>
				<verse number="5">Öç almak isteyen kişi adam öldürenin peşine düşerse, kent ileri gelenleri onu teslim etmesinler. Çünkü adam öldüren öldürdüğü kişiye önceden kin beslemiyordu, onu istemeyerek öldürdü.</verse>
				<verse number="6">Bu kişi topluluğun önüne çıkıp yargılanıncaya ve o dönemde görevli başkâhin ölünceye dek o kentte kalmalıdır. Ondan sonra kaçıp geldiği kente, kendi evine dönebilir.”</verse>
				<verse number="7">Böylece Naftali’nin dağlık bölgesinde bulunan Celile’deki Kedeş’i, Efrayim’in dağlık bölgesindeki Şekem’i ve Yahuda’nın dağlık bölgesindeki Kiryat-Arba’yı –Hevron’u– seçtiler.</verse>
				<verse number="8">Ayrıca Şeria Irmağı’nın kıyısındaki Eriha’nın doğusunda, Ruben oymağının sınırları içindeki kırsal bölgede bulunan Beser Kenti’ni, Gad oymağının sınırları içinde Gilat’taki Ramot’u, Manaşşe oymağı sınırları içinde de Başan’daki Golan’ı belirlediler.</verse>
				<verse number="9">Birini kazayla öldürüp kaçan bir İsrailli’nin ya da İsrailliler arasında yaşayan bir yabancının, topluluğun önünde yargılanmadan öç almak isteyenlerce öldürülmesini önlemek için belirlenen kentler bunlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Levili boy başları, Kenan topraklarında, Şilo’da, Kâhin Elazar, Nun oğlu Yeşu ve İsrail oymaklarının boy başlarına giderek, “RAB, Musa aracılığıyla bize oturmak için kentler, hayvanlarımız için de otlaklar verilmesini buyurmuştu” dediler.</verse>
				<verse number="2">Levili boy başları, Kenan topraklarında, Şilo’da, Kâhin Elazar, Nun oğlu Yeşu ve İsrail oymaklarının boy başlarına giderek, “RAB, Musa aracılığıyla bize oturmak için kentler, hayvanlarımız için de otlaklar verilmesini buyurmuştu” dediler.</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine İsrailliler RAB’bin buyruğu uyarınca kendi paylarından Levililer’e otlaklarıyla birlikte şu kentleri verdiler:</verse>
				<verse number="4">İlk kura Kehat boylarına düştü. Levililer’den olan Kâhin Harun’un oğullarına kurayla Yahuda, Şimon ve Benyamin oymaklarından on üç kent verildi.</verse>
				<verse number="5">Geri kalan Kehatoğulları’na Efrayim, Dan ve Manaşşe oymağının yarısına ait boylardan alınan on kent kurayla verildi.</verse>
				<verse number="6">Gerşonoğulları’na kurayla İssakar, Aşer, Naftali oymaklarına ait boylardan ve Başan’da Manaşşe oymağının yarısından alınan on üç kent verildi.</verse>
				<verse number="7">Merarioğulları’na boy sayılarına göre Ruben, Gad ve Zevulun oymaklarından alınan on iki kent verildi.</verse>
				<verse number="8">Böylece RAB’bin Musa aracılığıyla buyurduğu gibi, İsrailliler otlaklarıyla birlikte bu kentleri kurayla Levililer’e verdiler.</verse>
				<verse number="9">Yahuda, Şimon oymaklarından alınan ve aşağıda adları verilen kentler,</verse>
				<verse number="10">ilk kurayı çeken Levili Kehat boylarından Harunoğulları’na ayrıldı.</verse>
				<verse number="11">Yahuda’nın dağlık bölgesinde, Anaklılar’ın atası Arba’nın adıyla anılan Kiryat-Arba’yla –Hevron’la– çevresindeki otlaklar onlara verildi.</verse>
				<verse number="12">Kentin tarlalarıyla köyleri ise Yefunne oğlu Kalev’e mülk olarak verilmişti.</verse>
				<verse number="13">Kâhin Harun’un oğullarına kazayla adam öldürenler için sığınak kent seçilen Hevron, Livna,</verse>
				<verse number="14">Yattir, Eştemoa,</verse>
				<verse number="15">Holon, Devir,</verse>
				<verse number="16">Ayin, Yutta ve Beytşemeş kentleriyle bunların otlakları –iki oymaktan toplam dokuz kent– verildi.</verse>
				<verse number="17">Benyamin oymağından da Givon, Geva,</verse>
				<verse number="18">Anatot, Almon ve bunların otlakları, toplam dört kent verildi.</verse>
				<verse number="19">Böylece Harun’un soyundan gelen kâhinlere otlaklarıyla birlikte verilen kentlerin toplam sayısı on üçü buldu.</verse>
				<verse number="20">Kehatoğulları’ndan geri kalan Levili ailelere gelince, kurada onlara düşen kentler Efrayim oymağından alınmıştı.</verse>
				<verse number="21">Bunlar, Efrayim dağlık bölgesinde bulunan ve kazayla adam öldürenler için sığınak kent seçilen Şekem, Gezer,</verse>
				<verse number="22">Kivsayim ve Beythoron olmak üzere otlaklarıyla birlikte dört kentti.</verse>
				<verse number="23">Dan oymağından Elteke, Gibbeton, Ayalon ve Gat-Rimmon olmak üzere otlaklarıyla birlikte dört kent;</verse>
				<verse number="24">Dan oymağından Elteke, Gibbeton, Ayalon ve Gat-Rimmon olmak üzere otlaklarıyla birlikte dört kent;</verse>
				<verse number="25">Manaşşe oymağının yarısından da Taanak, Gat-Rimmon ve otlakları olmak üzere iki kent alındı.</verse>
				<verse number="26">Böylece Kehatoğulları’ndan geri kalan boylara otlaklarıyla birlikte verilen kentlerin toplam sayısı onu buldu.</verse>
				<verse number="27">Levili boylardan Gerşonoğulları’na, Manaşşe oymağının yarısına ait Başan’da kazayla adam öldürenler için sığınak kent seçilen Golan ve Beeştera, otlaklarıyla birlikte iki kent;</verse>
				<verse number="28">İssakar oymağından alınan Kişyon, Daverat, Yarmut ve Eyn-Gannim olmak üzere otlaklarıyla birlikte dört kent;</verse>
				<verse number="29">İssakar oymağından alınan Kişyon, Daverat, Yarmut ve Eyn-Gannim olmak üzere otlaklarıyla birlikte dört kent;</verse>
				<verse number="30">Aşer oymağından alınan Mişal, Avdon, Helkat ve Rehov olmak üzere otlaklarıyla birlikte dört kent;</verse>
				<verse number="31">Aşer oymağından alınan Mişal, Avdon, Helkat ve Rehov olmak üzere otlaklarıyla birlikte dört kent;</verse>
				<verse number="32">Naftali oymağından alınan ve kazayla adam öldürenler için sığınak kent seçilen Celile’deki Kedeş, Hammot-Dor, Kartan ve otlakları olmak üzere toplam üç kent.</verse>
				<verse number="33">Boy sayısına göre Gerşonoğulları’na otlaklarıyla birlikte verilen kentlerin toplam sayısı on üçü buldu.</verse>
				<verse number="34">Merarioğulları boylarına, geri kalan Levililer’e, Zevulun oymağından alınan Yokneam, Karta,</verse>
				<verse number="35">Dimna ve Nahalal olmak üzere otlaklarıyla birlikte toplam dört kent;</verse>
				<verse number="36">Ruben oymağından alınan Beser, Yahsa, Kedemot ve Mefaat olmak üzere otlaklarıyla birlikte dört kent;</verse>
				<verse number="37">Ruben oymağından alınan Beser, Yahsa, Kedemot ve Mefaat olmak üzere otlaklarıyla birlikte dört kent;</verse>
				<verse number="38">Gad oymağından alınan ve kazayla adam öldürenler için sığınak kent seçilen Gilat’taki Ramot, Mahanayim, Heşbon ve Yazer olmak üzere otlaklarıyla birlikte toplam dört kent verildi.</verse>
				<verse number="39">Gad oymağından alınan ve kazayla adam öldürenler için sığınak kent seçilen Gilat’taki Ramot, Mahanayim, Heşbon ve Yazer olmak üzere otlaklarıyla birlikte toplam dört kent verildi.</verse>
				<verse number="40">Boy sayısına göre Merarioğulları’na, yani Levili boyların geri kalanlarına kurayla verilen kentlerin sayısı on ikiydi.</verse>
				<verse number="41">İsrailliler’in toprakları içinde olup otlaklarıyla birlikte Levililer’e verilen kentlerin toplamı kırk sekizi buluyordu.</verse>
				<verse number="42">Bu kentlerin hepsinin çevresinde otlakları vardı. Otlaksız kent yoktu.</verse>
				<verse number="43">Böylece RAB atalarına vermeye ant içtiği bütün ülkeyi İsrailliler’e vermiş oldu. İsrailliler de ülkeyi mülk edinip buraya yerleştiler.</verse>
				<verse number="44">RAB atalarına ant içtiği gibi, onları her yönden rahata erdirdi. Düşmanlarından hiçbiri onların önünde tutunamadı. RAB hepsini onların eline teslim etti.</verse>
				<verse number="45">RAB’bin İsrail halkına verdiği sözlerden hiçbiri boş çıkmadı; hepsi yerine geldi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Bundan sonra Yeşu, Ruben ve Gad oymaklarıyla Manaşşe oymağının yarısını topladı.</verse>
				<verse number="2">Onlara, “RAB’bin kulu Musa’nın size buyurduğu her şeyi yaptınız” dedi, “Benim bütün buyruklarımı da yerine getirdiniz.</verse>
				<verse number="3">Bugüne dek, bunca zaman kardeşlerinizi yalnız bırakmadınız; Tanrınız RAB’bin sizi yükümlü saydığı buyruğu yerine getirdiniz.</verse>
				<verse number="4">Görüyorsunuz, Tanrınız RAB, kardeşlerinize söylediği gibi, onları rahata kavuşturdu. Şimdi kalkın, RAB’bin kulu Musa’nın, Şeria Irmağı’nın ötesinde size mülk olarak verdiği topraklardaki evlerinize dönün.</verse>
				<verse number="5">RAB’bin kulu Musa’nın size verdiği buyrukları ve Kutsal Yasa’yı yerine getirmeye çok dikkat edin. Tanrınız RAB’bi sevin, tümüyle gösterdiği yolda yürüyün, buyruklarını yerine getirin, O’na bağlı kalın, O’na candan ve yürekten hizmet edin.”</verse>
				<verse number="6">Sonra onları kutsayıp yolcu etti. Onlar da evlerine döndüler.</verse>
				<verse number="7">Musa Manaşşe oymağının yarısına Başan’da toprak vermişti. Yeşu da oymağın öbür yarısına Şeria Irmağı’nın batısında, öbür kardeşleri arasında toprak vermişti. Bu oymakları kutsayıp evlerine gönderirken,</verse>
				<verse number="8">“Evlerinize büyük servetle, çok sayıda hayvanla, altın, gümüş, tunç, demir ve çok miktarda giysiyle dönün” dedi, “Düşmanlarınızdan elde ettiğiniz ganimeti kardeşlerinizle paylaşın.”</verse>
				<verse number="9">Böylece Rubenliler’le Gadlılar ve Manaşşe oymağının yarısı, Kenan topraklarındaki Şilo’dan, İsrailliler’in yanından ayrıldılar; RAB’bin buyruğu uyarınca, Musa aracılığıyla yurt edindikleri Gilat topraklarına –kendi mülkleri olan topraklara– dönmek üzere yola çıktılar.</verse>
				<verse number="10">Rubenliler’le Gadlılar ve Manaşşe oymağının yarısı, Şeria Irmağı’nın Kenan topraklarında kalan kesimine varınca, ırmak kıyısında büyük ve gösterişli bir sunak yaptılar.</verse>
				<verse number="11">Rubenliler’le Gadlılar ve Manaşşe oymağının yarısının Kenan sınırında, Şeria Irmağı kıyısında, İsrailliler’e ait topraklarda bir sunak yaptıklarını</verse>
				<verse number="12">duyan İsrail topluluğu, onlara karşı savaşmak üzere Şilo’da toplandı.</verse>
				<verse number="13">Ardından İsrailliler Kâhin Elazar’ın oğlu Pinehas’ı Gilat bölgesine, Rubenliler’le Gadlılar’a ve Manaşşe oymağının yarısına gönderdiler.</verse>
				<verse number="14">İsrail’in her oymağından birer temsilci olmak üzere on oymak önderini de onunla birlikte gönderdiler. Bunların her biri bir İsrail boyunun başıydı.</verse>
				<verse number="15">Gilat topraklarına, Rubenliler’le Gadlılar’a ve Manaşşe oymağının yarısına gelen temsilciler şunları bildirdiler:</verse>
				<verse number="16">“RAB’bin topluluğu, ‘Bugün kendinize bir sunak yaparak RAB’be başkaldırdınız, O’nu izlemekten vazgeçtiniz’ diyor, ‘İsrail’in Tanrısı’na karşı bu hainliği nasıl yaparsınız?</verse>
				<verse number="17">Peor’un günahı bize yetmedi mi? RAB’bin topluluğu onun yüzünden felakete uğradı. Bugüne dek kendimizi bu günahtan temizleyebilmiş değiliz.</verse>
				<verse number="18">Bugün RAB’bi izlemekten vaz mı geçiyorsunuz? Eğer bugün RAB’be isyan ederseniz, O da yarın bütün İsrail topluluğuna öfkelenir.</verse>
				<verse number="19">Eğer size ait olan topraklar murdarsa, RAB’bin Tapınağı’nın bulunduğu RAB’be ait topraklara gelip aramızda mülk edinin. Kendinize, Tanrımız RAB’bin sunağından başka bir sunak yaparak RAB’be ve bize karşı isyan etmeyin.</verse>
				<verse number="20">Zerah oğlu Akan RAB’be adanan ganimete ihanet ettiğinde, bütün İsrail topluluğu RAB’bin öfkesine uğramadı mı? Akan’ın günahı yalnız kendisini ölüme götürmekle kalmadı!’ ”</verse>
				<verse number="21">Rubenliler’le Gadlılar ve Manaşşe oymağının yarısı, İsrail boy başlarına şöyle karşılık verdiler:</verse>
				<verse number="22">“Tanrıların Tanrısı RAB, tanrıların Tanrısı RAB her şeyi biliyor; İsrail de bilecek. Eğer yaptığımızı, RAB’be isyan etmek ya da O’na ihanet etmek için yaptıysak, ya RAB, bugün bizi esirgeme!</verse>
				<verse number="23">Eğer sunağı, RAB’bi izlemekten vazgeçip yakmalık sunular ve tahıl ya da esenlik sunuları sunmak için yaptıysak, RAB bizden hesap sorsun.</verse>
				<verse number="24">Bunu yaparken kaygımız şuydu: Oğullarınız ilerde bizim oğullarımıza, ‘İsrail’in Tanrısı RAB ile ne ilginiz var?</verse>
				<verse number="25">Ey Rubenliler ve Gadlılar, RAB Şeria Irmağı’nı sizinle bizim aramızda sınır yaptı. Sizin RAB’de hiçbir payınız yoktur’ diyebilir, oğullarımızı RAB’be tapmaktan alıkoyabilirler.</verse>
				<verse number="26">Bu nedenle, kendimize bir sunak yapalım dedik. Yakmalık sunu ya da kurban sunmak için değil,</verse>
				<verse number="27">yalnız sizinle bizim aramızda ve bizden sonra gelecek kuşaklar arasında bir tanık olması için yaptık. Böylece RAB’bin Tapınağı’nda yakmalık sunularla, kurbanlarla ve esenlik sunularıyla RAB’be tapınacağız. Oğullarınız da ilerde bizim oğullarımıza, ‘RAB’de hiçbir payınız yok’ diyemeyecekler.</verse>
				<verse number="28">Şöyle düşündük: İlerde bize ya da gelecek kuşaklarımıza böyle bir şey diyecek olurlarsa, biz de, ‘Atalarımızın RAB için yaptığı sunağın örneğine bakın’ deriz. ‘Yakmalık sunu ya da kurban sunmak için değildir bu. Sizinle bizim aramızdaki birliğin tanığıdır.’</verse>
				<verse number="29">RAB’be isyan etmek, bugün RAB’bi izlemekten vazgeçmek, yakmalık sunu, tahıl sunusu ya da kurban sunmak için Tanrımız RAB’bin sunağından, tapınağının önündeki sunaktan başka bir sunak yapmak bizden uzak olsun.”</verse>
				<verse number="30">Kâhin Pinehas ve onunla birlikte olan topluluk önderleri, yani İsrail’in boy başları, Rubenliler’le Gadlılar’ın ve Manaşşeliler’in söylediklerini duyunca hoşnut kaldılar.</verse>
				<verse number="31">Bunun üzerine Kâhin Elazar’ın oğlu Pinehas, Rubenliler’le Gadlılar’a ve Manaşşeliler’e, “Şimdi RAB’bin aramızda olduğunu biliyoruz” dedi, “Çünkü O’na ihanet etmediniz. Böylece İsrailliler’i O’nun elinden kurtardınız.”</verse>
				<verse number="32">Kâhin Elazar’ın oğlu Pinehas ve önderler, Rubenliler’le Gadlılar’ın bulunduğu Gilat topraklarından Kenan topraklarına, İsrailliler’in yanına dönüp olan biteni anlattılar.</verse>
				<verse number="33">Anlatılanlardan hoşnut kalan İsrailliler Tanrı’ya övgüler sundular. Rubenliler’le Gadlılar’ın yaşadıkları toprakların üzerine yürüyüp savaşmaktan ve orayı yakıp yıkmaktan bir daha söz etmediler.</verse>
				<verse number="34">Rubenliler’le Gadlılar, “Bu sunak RAB’bin Tanrı olduğuna sizinle bizim aramızda tanıktır” diyerek sunağa “Tanık” adını verdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">RAB İsrail’i çevresindeki bütün düşmanlarından kurtarıp esenliğe kavuşturdu. Aradan uzun zaman geçmişti. Yeşu kocamış, yaşı hayli ilerlemişti.</verse>
				<verse number="2">Bu nedenle ileri gelenleri, boy başlarını, hakimleri, görevlileri, bütün İsrail halkını topladı. Onlara, “Kocadım, yaşım hayli ilerledi” dedi,</verse>
				<verse number="3">“Tanrınız RAB’bin sizin yararınıza bütün bu uluslara neler yaptığını gördünüz. Çünkü sizin için savaşan Tanrınız RAB’di.</verse>
				<verse number="4">İşte Şeria Irmağı’ndan gün batısındaki Akdeniz’e dek yok ettiğim bütün bu uluslarla birlikte, geri kalan ulusların topraklarını da kurayla oymaklarınıza mülk olarak böldüm.</verse>
				<verse number="5">Tanrınız RAB bu ulusları önünüzden püskürtüp sürecektir. Tanrınız RAB’bin size söz verdiği gibi, onların topraklarını mülk edineceksiniz.</verse>
				<verse number="6">Musa’nın Yasa Kitabı’nda yazılı olan her şeyi korumak ve yerine getirmek için çok güçlü olun. Yazılanlardan sağa sola sapmayın.</verse>
				<verse number="7">Aranızda kalan uluslarla hiçbir ilişkiniz olmasın; ilahlarının adını anmayın; kimseye onların adıyla ant içirmeyin; onlara kulluk edip tapmayın.</verse>
				<verse number="8">Bugüne dek yaptığınız gibi, Tanrınız RAB’be sımsıkı bağlı kalın.</verse>
				<verse number="9">Çünkü RAB büyük ve güçlü ulusları önünüzden sürdü. Bugüne dek hiçbiri önünüzde tutunamadı.</verse>
				<verse number="10">Biriniz bin kişiyi kovalayacak. Çünkü Tanrınız RAB, size söylediği gibi, yerinize savaşacak.</verse>
				<verse number="11">Bunun için Tanrınız RAB’bi sevmeye çok dikkat edin.</verse>
				<verse number="12">Çünkü O’na sırt çevirir, sağ kalıp aranızda yaşayan bu uluslarla birlik olur, onlara kız verip onlardan kız alır, onlarla oturup kalkarsanız,</verse>
				<verse number="13">iyi bilin ki, Tanrınız RAB bu ulusları artık önünüzden sürmeyecek. Ve sizler Tanrınız RAB’bin size verdiği bu güzel topraklardan yok oluncaya dek bu uluslar sizin için tuzak, kapan, sırtınızda kırbaç, gözlerinizde diken olacaklar.</verse>
				<verse number="14">“İşte her insan gibi ben de bu dünyadan göçüp gitmek üzereyim. Bütün varlığınızla ve yüreğinizle biliyorsunuz ki, Tanrınız RAB’bin size verdiği sözlerden hiçbiri boş çıkmadı; hepsi gerçekleşti, boş çıkan olmadı.</verse>
				<verse number="15">Tanrınız RAB’bin size verdiği sözlerin tümü nasıl gerçekleştiyse, Tanrınız RAB verdiği bu güzel topraklardan sizi yok edene dek sözünü ettiği bütün kötülükleri de öylece başınıza getirecektir.</verse>
				<verse number="16">Tanrınız RAB’bin size buyurduğu antlaşmayı bozarsanız, gidip başka ilahlara kulluk eder, taparsanız, RAB’bin öfkesi size karşı alevlenecek; RAB’bin size verdiği bu güzel ülkeden çabucak yok olup gideceksiniz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Yeşu İsrail oymaklarının tümünü Şekem’de topladıktan sonra, İsrail’in ileri gelenlerini, boy başlarını, hakimlerini, görevlilerini yanına çağırdı. Hepsi gelip Tanrı’nın önünde durdular.</verse>
				<verse number="2">Yeşu bütün halka, “İsrail’in Tanrısı RAB şöyle diyor” diye söze başladı, “ ‘İbrahim’in ve Nahor’un babası Terah ve öbür atalarınız eski çağlarda Fırat Irmağı’nın ötesinde yaşar, başka ilahlara kulluk ederlerdi.</verse>
				<verse number="3">Ama ben atanız İbrahim’i ırmağın öte yakasından alıp bütün Kenan topraklarında dolaştırdım; soyunu çoğalttım, ona İshak’ı verdim.</verse>
				<verse number="4">İshak’a da Yakup ve Esav’ı verdim. Esav’a mülk edinmesi için Seir dağlık bölgesini bağışladım. Yakup’la oğulları ise Mısır’a gittiler.</verse>
				<verse number="5">Ardından Musa ile Harun’u Mısır’a gönderdim. Orada yaptıklarımla Mısırlılar’ı felakete uğrattım; sonra sizi Mısır’dan çıkardım.</verse>
				<verse number="6">Evet, atalarınızı Mısır’dan çıkardım; gelip denize dayandılar. Mısırlılar savaş arabalarıyla, atlılarıyla atalarınızı Kamış Denizi’ne dek kovaladılar.</verse>
				<verse number="7">Atalarınız bana yakarınca, onlarla Mısırlılar’ın arasına karanlık çöktürdüm. Mısırlılar’ı deniz sularıyla örttüm. Mısır’da yaptıklarımı gözlerinizle gördünüz. “ ‘Uzun zaman çölde yaşadınız.</verse>
				<verse number="8">Sonra sizi Şeria Irmağı’nın ötesinde yaşayan Amorlular’ın topraklarına götürdüm. Size karşı savaştıklarında onları elinize teslim ettim. Topraklarını yurt edindiniz. Onları önünüzden yok ettim.</verse>
				<verse number="9">Moav Kralı Sippor oğlu Balak, İsrail’e karşı savaşmaya hazırlandığında, haber gönderip Beor oğlu Balam’ı size lanet etmeye çağırdı.</verse>
				<verse number="10">Ama ben Balam’ı dinlemeyi reddettim. O da sizi tekrar tekrar kutsadı; böylece sizi onun elinden kurtardım.</verse>
				<verse number="11">Sonra Şeria Irmağı’nı geçip Eriha’ya geldiniz. Size karşı savaşan Erihalılar’ı, Amor, Periz, Kenan, Hitit, Girgaş, Hiv ve Yevus halklarını elinize teslim ettim.</verse>
				<verse number="12">Önden gönderdiğim eşekarısı Amorlu iki kralı önünüzden kovdu. Bu işi kılıcınız ya da yayınız yapmadı.</verse>
				<verse number="13">Böylece, emek vermediğiniz toprakları, kurmadığınız kentleri size verdim. Buralarda yaşıyor, dikmediğiniz bağlardan, zeytinliklerden yiyorsunuz.’ ”</verse>
				<verse number="14">Yeşu, “Bunun için RAB’den korkun, içtenlik ve bağlılıkla O’na kulluk edin” diye devam etti, “Atalarınızın Fırat Irmağı’nın ötesinde ve Mısır’da kulluk ettikleri ilahları atın, RAB’be kulluk edin.</verse>
				<verse number="15">İçinizden RAB’be kulluk etmek gelmiyorsa, atalarınızın Fırat Irmağı’nın ötesinde kulluk ettikleri ilahlara mı, yoksa topraklarında yaşadığınız Amorlular’ın ilahlarına mı kulluk edeceksiniz, bugün karar verin. Ben ve ev halkım RAB’be kulluk edeceğiz.”</verse>
				<verse number="16">Halk, “RAB’bi bırakıp başka ilahlara kulluk etmek bizden uzak olsun!” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="17">“Çünkü bizi ve atalarımızı Mısır’da kölelikten kurtarıp oradan çıkaran, gözümüzün önünde o büyük mucizeleri yaratan, bütün yolculuğumuz ve uluslar arasından geçişimiz boyunca bizi koruyan Tanrımız RAB’dir.</verse>
				<verse number="18">RAB bu ülkede yaşayan bütün ulusları, yani Amorlular’ı önümüzden kovdu. Biz de O’na kulluk edeceğiz. Çünkü Tanrımız O’dur.”</verse>
				<verse number="19">Yeşu, “Ama sizler RAB’be kulluk edemeyeceksiniz” dedi, “Çünkü O kutsal bir Tanrı’dır, kıskanç bir Tanrı’dır. Günahlarınızı, suçlarınızı bağışlamayacak.</verse>
				<verse number="20">RAB’bi bırakıp yabancı ilahlara kulluk ederseniz, RAB daha önce size iyilik etmişken, bu kez size karşı döner, sizi felakete uğratıp yok eder.”</verse>
				<verse number="21">Halk, “Hayır! RAB’be kulluk edeceğiz” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="22">O zaman Yeşu halka, “Kulluk etmek üzere RAB’bi seçtiğinize siz kendiniz tanıksınız” dedi. “Evet, biz tanığız” dediler.</verse>
				<verse number="23">Yeşu, “Öyleyse şimdi aranızdaki yabancı ilahları atın. Yüreğinizi İsrail’in Tanrısı RAB’be verin” dedi.</verse>
				<verse number="24">Halk, “Tanrımız RAB’be kulluk edip O’nun sözünü dinleyeceğiz” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="25">Yeşu o gün Şekem’de halk adına bir antlaşma yaptı. Onlar için kurallar ve ilkeler belirledi.</verse>
				<verse number="26">Bunları Tanrı’nın Yasa Kitabı’na da geçirdi. Sonra büyük bir taş alıp oraya, RAB’bin Tapınağı’nın yanındaki yabanıl fıstık ağacının altına dikti.</verse>
				<verse number="27">Ardından bütün halka, “İşte taş bize tanık olsun” dedi, “Çünkü RAB’bin bize söylediği bütün sözleri işitti. Tanrınız’ı inkâr ederseniz bu taş size karşı tanıklık edecek.”</verse>
				<verse number="28">Bundan sonra Yeşu halkı mülk aldıkları topraklara gönderdi.</verse>
				<verse number="29">RAB’bin kulu Nun oğlu Yeşu bir süre sonra yüz on yaşında öldü.</verse>
				<verse number="30">Onu Efrayim’in dağlık bölgesindeki Gaaş Dağı’nın kuzeyine, kendi mülkünün sınırları içinde kalan Timnat-Serah’a gömdüler.</verse>
				<verse number="31">Yeşu yaşadıkça ve Yeşu’dan sonra yaşayan ve RAB’bin İsrail için yaptığı her şeyi bilen ileri gelenler durdukça İsrail halkı RAB’be kulluk etti.</verse>
				<verse number="32">İsrailliler Mısır’dan çıkarken Yusuf’un kemiklerini de yanlarında getirmişlerdi. Bunları Yakup’un Şekem’deki tarlasına gömdüler. Yakup bu tarlayı Şekem’in babası Hamor’un torunlarından yüz parça gümüşe satın almıştı. Burası Yusuf soyundan gelenlerin mülkü oldu.</verse>
				<verse number="33">Harun’un oğlu Elazar ölünce, onu Efrayim’in dağlık bölgesinde oğlu Pinehas’a verilen tepeye gömdüler.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="7">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">İsrailliler, Yeşu’nun ölümünden sonra RAB’be, “Bizim için Kenanlılar’la savaşmaya ilk kim gidecek?” diye sordular.</verse>
				<verse number="2">RAB, “Yahuda oymağı gidecek” dedi, “Kenan ülkesini onun eline teslim ediyorum.”</verse>
				<verse number="3">Yahudaoğulları, kardeşleri Şimonoğulları’na, “Kenanlılar’la savaşmak için payımıza düşen bölgeye bizimle birlikte gelin” dediler, “Sonra biz de payınıza düşen bölgeye sizinle geliriz.” Böylece Şimonoğulları Yahudaoğulları’yla birlikte gitti.</verse>
				<verse number="4">Yahudaoğulları saldırıya geçti. RAB Kenanlılar’la Perizliler’i ellerine teslim etti. Bezek’te onlardan on bin kişiyi öldürdüler.</verse>
				<verse number="5">Adoni-Bezek’le orada karşılaşıp savaşa tutuştular, Kenanlılar’la Perizliler’i yenilgiye uğrattılar.</verse>
				<verse number="6">Adoni-Bezek kaçtı, ama peşine düşüp onu yakaladılar; elleriyle ayaklarının başparmaklarını kestiler.</verse>
				<verse number="7">O zaman Adoni-Bezek şöyle dedi: “Elleriyle ayaklarının başparmakları kesilmiş yetmiş kral, soframdan düşen kırıntıları toplayıp yerdi. Tanrı bana onlara yaptıklarımın karşılığını veriyor.” Adoni-Bezek’i Yeruşalim’e götürdüler; orada öldü.</verse>
				<verse number="8">Yahudaoğulları Yeruşalim’e saldırıp kenti aldılar; halkı kılıçtan geçirerek kenti ateşe verdiler.</verse>
				<verse number="9">Sonra dağlık bölgede, Negev’de ve Şefela’da yaşayan Kenanlılar’la savaşmak üzere güneye yöneldiler.</verse>
				<verse number="10">Eski adı Kiryat-Arba olan Hevron’da yaşayan Kenanlılar’ın üzerine yürüyerek Şeşay, Ahiman ve Talmay’ı yenilgiye uğrattılar.</verse>
				<verse number="11">Oradan eski adı Kiryat-Sefer olan Devir Kenti halkının üzerine yürüdüler.</verse>
				<verse number="12">Kalev, “Kiryat-Sefer halkını yenip orayı ele geçirene kızım Aksa’yı eş olarak vereceğim” dedi.</verse>
				<verse number="13">Kenti Kalev’in küçük kardeşi Kenaz’ın oğlu Otniel ele geçirdi. Bunun üzerine Kalev kızı Aksa’yı ona eş olarak verdi.</verse>
				<verse number="14">Kız Otniel’in yanına varınca, onu babasından bir tarla istemeye zorladı. Kalev, eşeğinden inen kızına, “Bir isteğin mi var?” diye sordu.</verse>
				<verse number="15">Kız, “Bana bir armağan ver” dedi, “Madem Negev’deki toprakları bana verdin, su kaynaklarını da ver.” Böylece Kalev yukarı ve aşağı su kaynaklarını ona verdi.</verse>
				<verse number="16">Musa’nın kayınbabasının torunları olan Kenliler, Yahudaoğulları’yla birlikte Hurma Kenti’nden ayrılıp Arat’ın güneyindeki Yahuda Çölü’nde yaşamaya gittiler.</verse>
				<verse number="17">Bundan sonra Yahudaoğulları, kardeşleri Şimonoğulları’yla birlikte gidip Sefat Kenti’nde oturan Kenanlılar’ı yenilgiye uğrattılar. Kenti tümüyle yıktılar ve oraya Horma adını verdiler.</verse>
				<verse number="18">Yahudaoğulları Gazze’yi, Aşkelon’u, Ekron’u ve bunlara bağlı toprakları da ele geçirdiler.</verse>
				<verse number="19">RAB Yahudaoğulları’yla birlikteydi. Yahudaoğulları dağlık bölgeyi ele geçirdilerse de ovada yaşayan halkı kovamadılar. Çünkü bunların demirden savaş arabaları vardı.</verse>
				<verse number="20">Musa’nın sözü uyarınca Hevron’u Kalev’e verdiler. Kalev de Anak’ın üç torununu oradan sürdü.</verse>
				<verse number="21">Bununla birlikte Benyaminoğulları Yeruşalim’de yaşayan Yevuslular’ı kovmadılar. Yevuslular bugün de Yeruşalim’de Benyaminoğulları’yla birlikte yaşıyorlar.</verse>
				<verse number="22">Yusuf’un soyundan gelenler Beytel’in üzerine yürüdüler. RAB onlarla birlikteydi.</verse>
				<verse number="23">Eski adı Luz olan Beytel Kenti hakkında bilgi toplamak için gönderdikleri casuslar kentten çıkan bir adam gördüler. Ona, “Kentin girişini bize gösterirsen, sana iyi davranırız” dediler.</verse>
				<verse number="24">Eski adı Luz olan Beytel Kenti hakkında bilgi toplamak için gönderdikleri casuslar kentten çıkan bir adam gördüler. Ona, “Kentin girişini bize gösterirsen, sana iyi davranırız” dediler.</verse>
				<verse number="25">Kentin girişini gösteren adamla ailesini serbest bıraktılar, kent halkını ise kılıçtan geçirdiler.</verse>
				<verse number="26">Adam Hitit topraklarına göç ederek Luz adında bir kent kurdu; kent bugün de bu adla anılıyor.</verse>
				<verse number="27">Manaşşeoğulları Beytşean, Taanak, Dor, Yivleam, Megiddo ve bunların çevre köylerindeki halkı kovmadı. Çünkü Kenanlılar bu topraklarda kalmakta kararlıydı.</verse>
				<verse number="28">İsrailliler Kenan halkını tümüyle kovmadılar; ama zamanla güçlenince onları angaryasına çalıştırdılar.</verse>
				<verse number="29">Efrayimoğulları Gezer’de yaşayan Kenanlılar’ı buradan sürmediler. Kenanlılar Gezer’de İsrailliler’in arasında yaşadılar.</verse>
				<verse number="30">Zevulun da Kitron ve Nahalol halklarını kovmadı. İsrailliler arasında yaşayan bu Kenanlılar angarya işler yaptılar.</verse>
				<verse number="31">Aşeroğulları’na gelince, onlar da Akko, Sayda, Ahlav, Akziv, Helba, Afek ve Rehov halklarını kovmadılar.</verse>
				<verse number="32">Bu topraklardaki Kenanlılar’ı kovmayıp onlarla birlikte yaşadılar.</verse>
				<verse number="33">Naftali Beytşemeş ve Beytanat halkını kovmadı. Buraların halkı olan Kenanlılar’la birlikte yaşayıp onları angaryasına çalıştırdı.</verse>
				<verse number="34">Amorlular Danoğulları’nı ovaya inmekten alıkoyarak dağlık bölgelerde tuttular.</verse>
				<verse number="35">Amorlular Heres Dağı’nda, Ayalon’da ve Şaalvim’de kalmakta kararlıydılar. Yusuf’un torunları güçlenince onları angaryasına çalıştırmaya başladılar.</verse>
				<verse number="36">Amorlular’ın sınırı Akrep Geçidi’nden Sela’ya ve ötesine uzanıyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">RAB’bin meleği Gilgal’dan Bokim’e gitti ve İsrailliler’e şöyle dedi: “Sizi Mısır’dan çıkarıp atalarınıza söz verdiğim toprağa getirdim. ‘Sizinle yaptığım antlaşmayı hiçbir zaman bozmayacağım’ dedim.</verse>
				<verse number="2">Dedim ki, ‘Bu topraklarda yaşayanlarla antlaşma yapmayın; sunaklarını yıkın.’ Ama sözümü dinlemediniz. Bunu neden yaptınız?</verse>
				<verse number="3">Onun için şimdi, ‘Bu halkları önünüzden kovmayacağım; onlar böğrünüzde diken, ilahları da size tuzak olacak’ diyorum.”</verse>
				<verse number="4">RAB’bin meleği sözlerini bitirince bütün İsrail halkı hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı.</verse>
				<verse number="5">Bu yüzden oraya Bokim adını verdiler ve orada RAB’be kurban sundular.</verse>
				<verse number="6">Bundan sonra Yeşu halkı gönderdi. İsrailliler paylarına düşen toprakları miras edinmek için yola çıktılar.</verse>
				<verse number="7">Yeşu yaşadıkça ve RAB’bin İsrail için yaptığı büyük işleri görmüş olup Yeşu’dan sonra sağ kalan ileri gelenler durdukça halk RAB’be kulluk etti.</verse>
				<verse number="8">RAB’bin kulu Nun oğlu Yeşu yüz on yaşında öldü.</verse>
				<verse number="9">Onu Efrayim’in dağlık bölgesindeki Gaaş Dağı’nın kuzeyine, kendi mülkünün sınırları içinde kalan Timnat-Heres’e gömdüler.</verse>
				<verse number="10">Bu kuşaktan olanların hepsi ölüp atalarına kavuştuktan sonra, RAB’bi tanımayan ve O’nun İsrail için yaptıklarını bilmeyen yeni bir kuşak yetişti.</verse>
				<verse number="11">İsrailliler RAB’bin gözünde kötü olanı yaptılar, Baallar’a taptılar.</verse>
				<verse number="12">Kendilerini Mısır’dan çıkaran atalarının Tanrısı RAB’bi terk ettiler. Çevrelerinde yaşayan ulusların değişik ilahlarına bağlanıp onlara taparak RAB’bi öfkelendirdiler.</verse>
				<verse number="13">Çünkü RAB’bi terk edip Baal’a ve Aştoretler’e taptılar.</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine RAB İsrail’e öfkelendi. Onları, her şeylerini alan yağmacıların eline teslim etti; artık karşı koyamadıkları çevredeki düşmanlarının kölesi yaptı.</verse>
				<verse number="15">RAB söylediği ve ant içtiği gibi, onlara karşı olduğundan, savaşa her gittiklerinde yenilgiye uğradılar. Büyük sıkıntı içindeydiler.</verse>
				<verse number="16">Sonra RAB onları yağmacıların elinden kurtaran hakimler çıkardı.</verse>
				<verse number="17">Ama hakimlerini de dinlemediler. RAB’be vefasızlık ederek başka ilahlara taptılar. RAB’bin buyruklarını yerine getiren ataları gibi davranmadılar, onların izlediği yoldan çabucak saptılar.</verse>
				<verse number="18">RAB onlar için ne zaman bir hakim çıkardıysa, onunla birlikte oldu; hakim yaşadığı sürece onları düşmanlarının elinden kurtardı. Baskı ve zulüm altında inledikleri zaman RAB onlara acıyordu.</verse>
				<verse number="19">Ne var ki, hakimleri ölür ölmez yine başka ilahlara bağlanıyor, onlara kulluk edip tapıyorlardı. Bu yolda atalarından beter oldular. Yaptıkları kötülüklerden ve inatçılıktan vazgeçmediler.</verse>
				<verse number="20">RAB bu yüzden İsrail’e öfkelenerek şöyle dedi: “Madem bu ulus atalarının uymasını buyurduğum antlaşmayı bozdu ve sözümü dinlemedi,</verse>
				<verse number="21">ben de Yeşu öldüğünde bu topraklarda bıraktığı ulusların hiçbirini artık önlerinden kovmayacağım.</verse>
				<verse number="22">Ataları gibi özenle RAB’bin yolundan gidip gitmeyeceklerini görmek için onları bu uluslarla sınayacağım.”</verse>
				<verse number="23">RAB o ulusları hemen kovmamış, Yeşu’nun eline teslim etmeyerek ülkelerinde kalmalarına izin vermişti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Kenan’daki savaşların hiçbirine katılmamış olan İsrailliler’i sınamak ve hiç savaş deneyimi olmayan yeni kuşaklara savaş eğitimi vermek için RAB’bin dokunmadığı uluslar şunlardır:</verse>
				<verse number="2">Kenan’daki savaşların hiçbirine katılmamış olan İsrailliler’i sınamak ve hiç savaş deneyimi olmayan yeni kuşaklara savaş eğitimi vermek için RAB’bin dokunmadığı uluslar şunlardır:</verse>
				<verse number="3">Beş Filist Beyliği, bütün Kenanlılar, Saydalılar, Baal-Hermon Dağı’ndan Levo-Hamat’a kadar uzanan Lübnan dağlarında yaşayan Hivliler.</verse>
				<verse number="4">RAB İsrailliler’i sınamak, Musa aracılığıyla atalarına verdiği buyrukları yerine getirip getirmeyeceklerini görmek için bu ulusları ülkelerinde bıraktı.</verse>
				<verse number="5">Böylece İsrailliler Kenan, Hitit, Amor, Periz, Hiv ve Yevus halkları arasında yaşadılar.</verse>
				<verse number="6">Onlardan kız aldılar, kızlarını onların oğullarına verdiler ve onların ilahlarına taptılar.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin gözünde kötü olanı yapan İsrailliler Tanrıları RAB’bi unutup Baallar’a ve Aşera putlarına taptılar.</verse>
				<verse number="8">Bunun üzerine RAB İsrail’e öfkelendi ve onları Aram– Naharayim Kralı Kuşan-Rişatayim’in eline teslim etti. İsrailliler sekiz yıl Kuşan-Rişatayim’in boyunduruğunda kaldılar.</verse>
				<verse number="9">Ama RAB’be yakarmaları üzerine RAB onlara Otniel adında bir kurtarıcı çıkardı. Kalev’in küçük kardeşi Kenaz’ın oğlu Otniel onları kurtardı.</verse>
				<verse number="10">RAB’bin Ruhu Otniel’in üzerine indi. Otniel İsrailliler’i yönetti, onlar için savaştı. RAB Aram-Naharayim Kralı Kuşan-Rişatayim’i onun eline teslim etti. Artık Otniel ondan daha güçlüydü.</verse>
				<verse number="11">Ülke Kenaz oğlu Otniel’in ölümüne dek kırk yıl barış içinde yaşadı.</verse>
				<verse number="12">Sonra İsrailliler yine RAB’bin gözünde kötü olanı yaptılar. RAB gözünde kötü olanı yaptıkları için Moav Kralı Eglon’u onlara karşı güçlendirdi.</verse>
				<verse number="13">Kral Eglon Ammonlular’la Amalekliler’i kendi tarafına çekerek İsrail’e saldırdı. Onları bozguna uğratarak Hurma Kenti’ni ele geçirdi.</verse>
				<verse number="14">İsrailliler on sekiz yıl Moav Kralı Eglon’un boyunduruğu altında kaldılar.</verse>
				<verse number="15">Ama RAB’be yakarmaları üzerine RAB onlar için Ehut adında bir kurtarıcı çıkardı. Benyaminli Gera’nın oğlu Ehut solaktı. İsrailliler Ehut’un eliyle Moav Kralı Eglon’a haraç gönderdiler.</verse>
				<verse number="16">Ehut kendine bir arşın uzunluğunda iki ağızlı bir kama yaptı ve bunu sağ kalçası üzerine, giysisinin altına sakladı.</verse>
				<verse number="17">Varıp haracı Moav Kralı Eglon’a sundu. Eglon çok şişman bir adamdı.</verse>
				<verse number="18">Ehut haracı sunduktan sonra, haracı taşımış olan adamlarını salıverdi.</verse>
				<verse number="19">Ama kendisi Gilgal yakınındaki taş putlardan geri döndü. “Ey kral, sana gizli bir haberim var” dedi. Kral ona, “Sus” diyerek yanındaki adamların hepsini dışarı çıkardı.</verse>
				<verse number="20">Ehut, üst kattaki serin odasında yalnız kalan krala yaklaşarak, “Tanrı’dan sana bir haber getirdim” deyince kral tahtından kalktı.</verse>
				<verse number="21">Ehut sol eliyle sağ kalçası üzerindeki kamayı çekti ve kralın karnına sapladı.</verse>
				<verse number="22">Kamanın ucu kralın sırtından çıktı. Bıçağın ardından kabza da ete saplanmıştı. Ehut kamayı çekmeyince kama kralın yağlı karnına gömüldü.</verse>
				<verse number="23">Ehut sofaya çıktı, üst kattaki odanın kapısını ardından çekip kilitledi.</verse>
				<verse number="24">O çıktıktan sonra, geri gelen kralın hizmetkârları üst kattaki odanın kapılarını kilitli buldular. Birbirlerine, “Su döküyor olmalı” dediler.</verse>
				<verse number="25">Uzun süre bekledilerse de kral odanın kapılarını açmadı. Bunun üzerine bir anahtar bulup kapıyı açtılar. Efendilerinin ölüsü yerde yatıyordu.</verse>
				<verse number="26">Onlar beklerken Ehut kaçmış, taş putları geçerek Seira’ya yönelmişti.</verse>
				<verse number="27">Oraya varınca Efrayim’in dağlık bölgesine çıkıp boru çaldı. İsrailliler onunla birlikte dağlardan indiler. Ehut önden gidiyordu.</verse>
				<verse number="28">Onlara, “Beni izleyin” dedi, “RAB düşmanlarınızı, Moavlılar’ı elinize teslim etti.” Ehut’u izleyen İsrailliler, Moav’a giden Şeria geçitlerini tuttular, kimseyi geçirmediler.</verse>
				<verse number="29">Moav’ın güçlü yiğitlerinden on bin kadarını vurup öldürdüler; hiç kurtulan olmadı.</verse>
				<verse number="30">Moav o gün İsrailliler’in boyunduruğuna girdi. Ülke seksen yıl barış içinde yaşadı.</verse>
				<verse number="31">Ehut’tan sonra Anat oğlu Şamgar başa geçti. Şamgar Filistliler’den altı yüz kişiyi üvendireyle öldürerek İsrailliler’i kurtardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Ehut’un ölümünden sonra İsrailliler yine RAB’bin gözünde kötü olanı yaptılar.</verse>
				<verse number="2">RAB de İsrailliler’i Hasor’da egemenlik süren Kenanlı kral Yavin’in eline teslim etti. Yavin’in Sisera adında bir ordu komutanı vardı; Haroşet-Goyim’de yaşardı.</verse>
				<verse number="3">Dokuz yüz demir savaş arabasına sahip olan Yavin, yirmi yıldır İsrailliler’i acımasızca eziyordu. Bu yüzden İsrailliler RAB’be yakardılar.</verse>
				<verse number="4">O sırada İsrail’i Lappidot’un karısı Peygamber Debora yönetiyordu.</verse>
				<verse number="5">Debora Efrayim’in dağlık bölgesinde, Rama ile Beytel arasındaki hurma ağacının altında oturur, kendisine gelen İsrailliler’in davalarına bakardı.</verse>
				<verse number="6">Debora bir gün adam gönderip Avinoam oğlu Barak’ı Kedeş-Naftali’den çağırttı. Ona, “İsrail’in Tanrısı RAB, yanına Naftali ve Zevulunoğulları’ndan on bin kişi alıp Tavor Dağı’na gitmeni buyuruyor” dedi,</verse>
				<verse number="7">“RAB, ‘Kral Yavin’in ordu komutanı Sisera’yı, savaş arabalarını ve ordusunu Kişon Vadisi’ne, senin yanına çekip eline teslim edeceğim’ diyor.”</verse>
				<verse number="8">Barak Debora’ya, “Eğer benimle gelirsen giderim” dedi, “Benimle gelmezsen gitmem.”</verse>
				<verse number="9">Debora, “Seninle gelmesine gelirim, ama böyle bir yol tuttuğun için onurlandırılmayacaksın” dedi, “Çünkü RAB Sisera’yı bir kadının eline teslim etmiş olacak.” Böylece Debora kalkıp Barak’la birlikte Kedeş’e gitti.</verse>
				<verse number="10">Barak Zevulun ve Naftali oğullarını Kedeş’te topladı. Ardında on bin kişi vardı. Debora da onunla birlikte gitti.</verse>
				<verse number="11">Kenliler’den Hever, Musa’nın kayınbiraderi Hovav’ın torunlarından, yani Kenliler’den ayrılmış, çadırını Kedeş yakınında Saanannim’deki meşe ağacının yanına kurmuştu.</verse>
				<verse number="12">Avinoam oğlu Barak’ın Tavor Dağı’na çıktığını duyan Sisera,</verse>
				<verse number="13">dokuz yüz demir arabasını ve yanındaki halkı Haroşet-Goyim’den çıkarıp Kişon Vadisi’nde topladı.</verse>
				<verse number="14">Debora Barak’a, “Haydi kalk! Çünkü RAB’bin Sisera’yı senin eline teslim ettiği gün bugündür” dedi, “RAB senin önünden gidiyor.” Bunun üzerine Barak ardında on bin kişiyle Tavor Dağı’ndan indi.</verse>
				<verse number="15">RAB, Sisera’yı, savaş arabalarını sürenleri ve ordusunu Barak’ın önünde şaşkına çevirerek bozguna uğrattı. Sisera savaş arabasından indi ve yaya olarak kaçtı.</verse>
				<verse number="16">Barak savaş arabalarını ve orduyu Haroşet-Goyim’e kadar kovaladı. Sisera’nın bütün ordusu kılıçtan geçirildi, tek kişi bile kurtulamadı.</verse>
				<verse number="17">Yaya olarak kaçan Sisera ise Kenliler’den Hever’in karısı Yael’in çadırına sığındı. Çünkü Hasor Kralı Yavin’le Kenliler’den Hever’in arası iyiydi.</verse>
				<verse number="18">Yael Sisera’yı karşılamaya çıktı. Ona, “Korkma, efendim, gel çadırıma sığın” dedi. Çadırına sığınan Sisera’nın üzerine bir yorgan örttü.</verse>
				<verse number="19">Sisera, “Susadım, lütfen biraz su ver de içeyim” dedi. Yael süt tulumunu açıp ona içirdikten sonra üzerini yine örttü.</verse>
				<verse number="20">Sisera kadına, “Çadırın kapısında dur” dedi, “Biri gelir de çadırda kimse var mı diye sorarsa, yok de.”</verse>
				<verse number="21">Hever’in karısı Yael eline bir çadır kazığı ile tokmak aldı. Yorgunluktan derin bir uykuya dalmış olan Sisera’ya sessizce yaklaşarak kazığı şakağına dayadı ve yere saplanıncaya dek çaktı. Sisera hemen öldü.</verse>
				<verse number="22">Yael Sisera’yı kovalayan Barak’ı karşılamaya çıktı. “Gel, aradığın adamı sana göstereyim” dedi. Barak kadını izledi ve şakağına kazık çakılmış Sisera’yı ölü buldu.</verse>
				<verse number="23">Böylece Tanrı o gün Kenanlı kral Yavin’i İsrailliler’in önünde bozguna uğrattı.</verse>
				<verse number="24">Giderek güçlenen İsrailliler sonunda Kenanlı kral Yavin’i ortadan kaldırdılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Debora ile Avinoam oğlu Barak o gün şu ezgiyi söylediler:</verse>
				<verse number="2">“İsrail’in önderleri başı çekince, Halk gönüllü olarak savaşınca RAB’be övgüler sunun.</verse>
				<verse number="3">Dinleyin, ey krallar! Ey yönetenler, kulak verin! RAB’be ezgiler söyleyip İsrail’in Tanrısı RAB’bi ilahilerle öveceğim.</verse>
				<verse number="4">Seir’den çıktığında, ya RAB, Edom kırlarından geçtiğinde, Yer sarsıldı, göklerden yağmur boşandı, Evet, bulutlar yağmur yağdırdı.</verse>
				<verse number="5">Sina Dağı’nda olan RAB’bin, İsrail’in Tanrısı RAB’bin önünde Dağlar sarsıldı.</verse>
				<verse number="6">Anat oğlu Şamgar zamanında, Yael zamanında kervanların ardı kesildi. Yolcular sapa yollardan gider oldu.</verse>
				<verse number="7">Bomboştu İsrail’in köyleri, Ben İsrail’de ana olarak ortaya çıkıncaya dek, Ben Debora ortaya çıkıncaya dek İsrail’in köyleri bomboştu.</verse>
				<verse number="8">Yeni ilahlar seçtikleri zaman Savaş kentin kapılarına dayandı. İsrail’deki kırk bin askerin elinde Ne kalkan ne de mızrak vardı.</verse>
				<verse number="9">Yüreğim İsrail’i yönetenlerle Ve halkın arasındaki gönüllülerledir. RAB’be övgüler sunun!</verse>
				<verse number="10">Ey semerleri pahalı boz eşeklere binenler, Ey yoldan yaya gidenler, dinleyin!</verse>
				<verse number="11">Kuyu başındaki kalabalıklar RAB’bin zaferlerini, İsrail savaşçılarının zaferlerini anlatıyorlar. Ardından RAB’bin halkı kent kapılarına Akın etmeye başladı.</verse>
				<verse number="12">Uyan, uyan Debora, uyan uyan! Söyle, ezgiler söyle! Ey Avinoam oğlu Barak, Kalk, götür tutsaklarını.</verse>
				<verse number="13">Geriye kalanlar soyluların yanına geldi, RAB’bin halkı yiğitleriyle bana geldi.</verse>
				<verse number="14">Amalek kökünden olanlar Efrayim’den geldi, Benyaminliler de seni izleyenlerin arasındaydı. Yöneticiler Makir’den, Başbuğ asasını taşıyanlar Zevulun’dan geldi.</verse>
				<verse number="15">Debora’yla birlikteydi İssakar’ın beyleri. Evet, İssakaroğulları da Barak’ın ardından Hızla ovaya indi. Ama Ruben oymağının bölükleri Büyük bir kararsızlık içindeydi.</verse>
				<verse number="16">Sürülerine kaval çalan çobanları Dinlemek için neden ağıllarda kaldılar? Evet, Ruben oymağının bölükleri Büyük bir kararsızlık içindeydi.</verse>
				<verse number="17">Gilatlılar Şeria Irmağı’nın ötesinde kaldı, Dan oymağıysa gemilerde oyalandı. Aşer oymağı deniz kıyısında dinlendi, Koylarda yan gelip oturdu.</verse>
				<verse number="18">Ama Zevulun ve Naftali halkları Tehlikeye attılar canlarını savaş alanında.</verse>
				<verse number="19">Taanak’ta ve Megiddo sularının kıyısında Krallar gelip savaştılar. Kenan kralları da savaştı. Ancak ne gümüş ne ganimet aldılar.</verse>
				<verse number="20">Yıldızlar göklerden savaşa katıldı. Göğü bir baştan öbür başa geçerken, Sisera’ya karşı savaştı.</verse>
				<verse number="21">Kişon Irmağı, o eski ırmak, Süpürüp götürdü onları. Yürü, ey ruhum, üzerlerine güçle yürü!</verse>
				<verse number="22">O zaman atlar dörtnala koştu. Güçlü atların toynakları Yerde izler bıraktı.</verse>
				<verse number="23">RAB’bin meleği, ‘Meroz Kenti’ni lanetleyin’ dedi, ‘Halkına lanetler yağdırın. Çünkü RAB’bin yardımına, Zorbalara karşı RAB’bin yardımına koşmadılar.’</verse>
				<verse number="24">Kenliler’den Hever’in karısı Yael Kadınlar arasında alabildiğine kutsansın. Çadırlarda yaşayan kadınlar arasında Alabildiğine kutsansın.</verse>
				<verse number="25">Sisera su istedi, Yael ona süt verdi. Soylulara yaraşır bir çanakla ayran sundu.</verse>
				<verse number="26">Sol eline çadır kazığını, Sağ eline işçi tokmağını aldı. Vurdu, Sisera’nın başını ezdi. Şakağına çaktı kazığı, deldi geçirdi.</verse>
				<verse number="27">Ayaklarının dibine çöktü, Yere serildi Sisera. Düşüp yığıldı Yael’in ayakları dibine, Yığıldığı yerde cansız kaldı.</verse>
				<verse number="28">Sisera’nın annesi parmaklıkların ardından, Pencereden bakıp feryat etti: ‘Oğlumun savaş arabası Neden bu kadar gecikti, Nal sesleri neden duyulmuyor?’</verse>
				<verse number="29">Bilge kadınlar onu yanıtladılar. O da şöyle düşündü:</verse>
				<verse number="30">‘Ganimeti bulmuş, paylaşıyor olmalılar. Her yiğide bir ya da iki kız, Sisera’ya ganimet olarak rengarenk giysiler, Evet, işlemeli, rengarenk giysiler. Yağmacıların boyunları için İki yanı işlemeli renkli giysiler, Hepsi ganimet.’</verse>
				<verse number="31">Ya RAB, bütün düşmanların böyle yok olsun. Seni sevenlerse, Bütün gücüyle doğan güneş gibi olsunlar.” Bundan sonra ülke kırk yıl barış içinde yaşadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">İsrailliler yine RAB’bin gözünde kötü olanı yaptılar. RAB de onları yedi yıl süreyle Midyanlılar’ın eline teslim etti.</verse>
				<verse number="2">Midyan boyunduruğu İsrailliler’e öyle ağır geldi ki, dağlarda kendilerine sığınaklar, mağaralar, kaleler yaptılar.</verse>
				<verse number="3">Ekin ektikleri vakit, Midyanlılar, Amalekliler ve öbür doğulu halklar topraklarına girip</verse>
				<verse number="4">ordugah kurarlardı. Gazze’ye dek ekinleri yok eder, koyun, sığır, eşek gibi geçim kaynağı olan her şeyi alırlardı.</verse>
				<verse number="5">Hayvanları ve çadırlarıyla birlikte çekirge sürüsü gibi gelirlerdi. Adamları, develeri saymak olanaksızdı. Yakıp yıkmak amacıyla toprakları işgal ederlerdi.</verse>
				<verse number="6">Midyanlılar İsrail’i öyle yoksul düşürdüler ki, İsrailliler RAB’be yakarmaya başladılar.</verse>
				<verse number="7">İsrailliler Midyanlılar’dan ötürü RAB’be yakarınca,</verse>
				<verse number="8">RAB onlara bir peygamber gönderdi. Peygamber onlara şöyle dedi: “İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Sizi Mısır’dan ben çıkardım, köle olduğunuz ülkeden ben getirdim.</verse>
				<verse number="9">Mısırlılar’ın elinden, size baskı yapanların hepsinin elinden sizi ben kurtardım. Onları önünüzden kovdum, topraklarını size verdim.</verse>
				<verse number="10">Size dedim ki, Ben Tanrınız RAB’bim. Topraklarında yaşadığınız Amorlular’ın ilahlarına tapmayın. Ama sözümü dinlemediniz.’ ”</verse>
				<verse number="11">RAB’bin meleği gelip Aviezerli Yoaş’ın Ofra Kenti’ndeki yabanıl fıstık ağacının altında oturdu. Yoaş’ın oğlu Gidyon, buğdayı Midyanlılar’dan kurtarmak için üzüm sıkma çukurunda dövüyordu.</verse>
				<verse number="12">RAB’bin meleği ona görünerek, “Ey yiğit savaşçı, RAB seninledir” dedi.</verse>
				<verse number="13">Gidyon, “Ey Efendim, eğer RAB bizimleyse bütün bunlar neden başımıza geldi?” diye karşılık verdi, “Atalarımız RAB’bin bizi Mısır’dan çıkardığını söylemediler mi? Bize anlattıkları RAB’bin bütün o harikaları nerede? RAB bizi terk etti, Midyanlılar’ın eline teslim etti.”</verse>
				<verse number="14">RAB Gidyon’a dönüp, “Kendi gücünle git, İsrail’i Midyanlılar’ın elinden kurtar” dedi, “Seni ben gönderiyorum.”</verse>
				<verse number="15">Gidyon, “Ey Efendim, ben İsrail’i nasıl kurtarabilirim?” diye karşılık verdi, “Ait olduğum boy Manaşşe oymağının en zayıf boyudur. Ben de ailemin en genç adamıyım.”</verse>
				<verse number="16">RAB, “Ben seninle olacağım” dedi, “Midyanlılar’ı tek bir adamı yener gibi bozguna uğratacaksın.”</verse>
				<verse number="17">Gidyon, “Benden hoşnutsan, benimle konuşanın sen olduğuna dair bana bir belirti göster” dedi,</verse>
				<verse number="18">“Lütfen gelip sana adağımı sununcaya, önüne koyuncaya dek buradan ayrılma.” RAB, “Sen dönünceye dek kalırım” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="19">Gidyon eve gidip bir oğlak kesti, bir efa undan mayasız pide yaptı. Eti sepete, et suyunu tencereye koydu; bunları getirip yabanıl fıstık ağacının altında meleğe sundu.</verse>
				<verse number="20">Tanrı’nın meleği, “Eti ve mayasız pideleri al, şu kayanın üzerine koy. Et suyunu ise dök” dedi. Gidyon söyleneni yaptı.</verse>
				<verse number="21">RAB’bin meleği elindeki değneğin ucuyla ete ve mayasız pidelere dokununca kayadan ateş fışkırdı. Ateş eti ve mayasız pideleri yakıp kül etti. Sonra RAB’bin meleği gözden kayboldu.</verse>
				<verse number="22">Gidyon, gördüğü kişinin RAB’bin meleği olduğunu anlayınca, “Eyvah, Egemen RAB! Meleğinin yüzünü gördüm” dedi.</verse>
				<verse number="23">RAB ona, “Sana esenlik olsun. Korkma, ölmeyeceksin” dedi.</verse>
				<verse number="24">Gidyon orada RAB için bir sunak yaptı. Sunağa “Yahve şalom ” adını verdi. Sunak bugün de Aviezerliler’in Ofra Kenti’nde duruyor.</verse>
				<verse number="25">Aynı gece RAB, Gidyon’a, “Babanın boğasını, yedi yaşındaki ikinci boğayı al” dedi, “Sonra babanın Baal için yaptırdığı sunağı yık. Sunağın yanındaki Aşera putunu kes.</verse>
				<verse number="26">Tanrın RAB için bu höyüğün üstünde uygun bir sunak yap. İkinci boğayı al, keseceğin Aşera putunun odunlarıyla yakmalık sunu olarak sun.”</verse>
				<verse number="27">Gidyon adamlarından onunu yanına alarak RAB’bin kendisine buyurduklarını yerine getirdi. Ne var ki, ailesinden ve kent halkından korktuğu için bunu gündüz yerine gece yaptı.</verse>
				<verse number="28">Sabah erkenden kalkan kent halkı, Baal’a ait sunağın yıkıldığını, yanındaki Aşera putunun kesildiğini, ikinci boğanın yeni yapılan sunak üzerinde sunulduğunu gördü.</verse>
				<verse number="29">Birbirlerine, “Bu işi kim yaptı?” diye sordular. Araştırıp soruşturduktan sonra, bu işi Yoaş oğlu Gidyon’un yaptığını anladılar.</verse>
				<verse number="30">Bunun üzerine Yoaş’a, “Oğlunu dışarı çıkar” dediler, “Ölmesi gerek. Çünkü Baal’ın sunağını yıktı, yanındaki Aşera putunu kesti.”</verse>
				<verse number="31">Yoaş çevresindeki öfkeli kalabalığa, “Baal’ı savunmak size mi düştü?” dedi, “Siz mi onu kurtaracaksınız? Onu savunan şafak sökmeden ölecek. Baal tanrıysa, bırakın kendini savunsun. Yıkılan sunak onun!”</verse>
				<verse number="32">O gün Yoaş, “Baal kendini savunsun, yıkılan sunak onun sunağıdır” diyerek Gidyon’a Yerubbaal adını verdi.</verse>
				<verse number="33">Bu arada Midyanlılar, Amalekliler ve öbür doğulu halklar birleşerek Şeria Irmağı’nı geçtiler, gidip Yizreel Vadisi’nde ordugah kurdular.</verse>
				<verse number="34">RAB’bin Ruhu Gidyon’u yönlendirmeye başladı. Gidyon borusunu çalınca Aviezerliler onun çevresinde toplandı.</verse>
				<verse number="35">Gidyon bütün Manaşşe’ye ulaklar göndererek oranın halkını da topladı. Aşer, Zevulun ve Naftali’ye de ulaklar gönderdi. Onlar da onu karşılamaya çıktılar.</verse>
				<verse number="36">Gidyon Tanrı’ya şöyle seslendi: “Söz verdiğin gibi İsrail’i benim aracılığımla kurtaracağın doğruysa,</verse>
				<verse number="37">çiy yalnızca harman yerine koyduğum yün yapağının üzerine düşsün, topraksa kuru kalsın. Böylece, söylediğin gibi İsrail’i benim aracılığımla kurtaracağını bileceğim.”</verse>
				<verse number="38">Ve öyle oldu. Ertesi gün erkenden kalkan Gidyon yapağıyı alıp sıktı. Yapağıdan bir tas dolusu çiy süzüldü.</verse>
				<verse number="39">Bunun üzerine Gidyon Tanrı’ya şöyle seslendi: “Bana kızma, bir istekte daha bulunmak istiyorum. Yapağıyla bir deneme daha yapmama izin ver. Lütfen bu kez yalnızca yapağı kuru kalsın, topraksa çiyle ıslansın.”</verse>
				<verse number="40">Tanrı o gece Gidyon’un dediğini yaptı. Yapağı kuru kaldı, toprağın her yanıysa çiyle kaplandı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Yerubbaal –Gidyon– ile yanındaki halk erkenden kalkıp Harot Pınarı’nın başında ordugah kurdular. Midyanlılar’ın ordugahıysa onların kuzeyinde, More Tepesi’nin yanındaki vadideydi.</verse>
				<verse number="2">RAB Gidyon’a şöyle dedi: “Yanında fazla adam var; Midyan’ı onların eline teslim etmem. Yoksa İsrailliler, ‘Kendi gücümüzle kurtulduk’ diyerek bana karşı övünebilirler.</verse>
				<verse number="3">Şimdi halka şunu söyle: ‘Korkudan titreyen dönsün, Gilat Dağı’ndan geri gitsin.’ ” Bunun üzerine halktan yirmi iki bin kişi döndü, on bin kişi orada kaldı.</verse>
				<verse number="4">RAB Gidyon’a, “Adamların sayısı hâlâ fazla” dedi, “Kalanları suyun başına götür, onları orada senin için sınayayım. ‘Bu seninle gidecek’ dediğim adam seninle gidecek; ‘Bu seninle gitmeyecek’ dediğim gitmeyecek.”</verse>
				<verse number="5">Gidyon halkı suyun başına götürdü. RAB Gidyon’a, “Köpek gibi diliyle su içenleri bir yana, su içmek için dizleri üzerine çökenleri öbür yana ayır” dedi.</verse>
				<verse number="6">Ellerini ağızlarına götürerek dilleriyle su içenlerin sayısı üç yüzü buldu. Geri kalanların hepsi su içmek için dizleri üzerine çöktüler.</verse>
				<verse number="7">RAB Gidyon’a, “Sizi diliyle su içen üç yüz kişinin eliyle kurtaracağım” dedi, “Midyanlılar’ı senin eline teslim edeceğim. Öbürleri yerlerine dönsün.”</verse>
				<verse number="8">Gidyon yalnız üç yüz kişiyi alıkoyarak geri kalan İsrailliler’i çadırlarına gönderdi. Bu üç yüz kişi, gidenlerin kumanyalarıyla borularını da aldılar. Midyanlılar’ın ordugahı Gidyon’un aşağısında, vadideydi.</verse>
				<verse number="9">RAB aynı gece Gidyon’a, “Kalk, ordugaha saldır” dedi, “Çünkü orayı senin eline teslim ediyorum.</verse>
				<verse number="10">Ordugaha yalnız gitmekten korkuyorsan, uşağın Pura’yı da yanına al.</verse>
				<verse number="11">Midyanlılar’ın söylediklerine kulak kabart. O zaman ordugahlarına saldırmaya cesaret bulursun.” Böylece Gidyon uşağı Pura ile ordugahın yanına kadar sokuldu.</verse>
				<verse number="12">Midyanlılar, Amalekliler ve öbür doğulu halklar çekirge sürüsü gibi vadiye yayılmışlardı. Kıyıların kumu kadar çok, sayısız develeri vardı.</verse>
				<verse number="13">Gidyon ordugahın yanına vardığında, adamlardan biri arkadaşına gördüğü düşü anlatıyordu. “Bir düş gördüm” diyordu, “Arpa unundan yapılmış bir somun ekmek, Midyan ordugahına doğru yuvarlanarak çadıra kadar geldi, çadıra çarpıp onu devirdi, altüst etti. Çadır yerle bir oldu.”</verse>
				<verse number="14">Adamın arkadaşı şöyle karşılık verdi: “Bu, İsrailli Yoaş oğlu Gidyon’un kılıcından başka bir şey değildir. Tanrı Midyan’ı ve bütün ordugahı onun eline teslim edecek.”</verse>
				<verse number="15">Gidyon düşü ve yorumunu duyunca Tanrı’ya tapındı. İsrail ordugahına döndü ve adamlarına, “Kalkın! RAB Midyan ordugahını elinize teslim etti” dedi.</verse>
				<verse number="16">Sonra üç yüz adamını üç bölüğe ayırdı. Hepsine borular, boş testiler ve testilerin içinde yakılmak üzere çıralar verdi.</verse>
				<verse number="17">Onlara, “Gözünüz bende olsun” dedi, “Ben ne yaparsam siz de onu yapın. Ordugahın yanına vardığımda ne yaparsam siz de aynısını yapın.</verse>
				<verse number="18">Ben ve yanımdakiler borularımızı çalınca, siz de ordugahın çevresinde durup borularınızı çalın ve, ‘RAB için ve Gidyon için!’ diye bağırın.”</verse>
				<verse number="19">Gidyon ile yanındaki yüz kişi gece yarısından az önce, nöbetçi değişiminden hemen sonra ordugahın yanına vardılar; borularını çalmaya başlayıp ellerindeki testileri kırdılar.</verse>
				<verse number="20">Üç bölük de borularını çalıp testileri kırdı. Çalacakları boruları sağ ellerinde, çıralarıysa sol ellerinde tutuyorlardı. “Yaşasın RAB’bin ve Gidyon’un kılıcı!” diye bağırdılar.</verse>
				<verse number="21">Onlar ordugahın çevresinde dururken, ordugahtakilerin hepsi koşuşmaya, bağırıp kaçışmaya başladı.</verse>
				<verse number="22">Üç yüz boru birden çalınca RAB ordugahtakilerin hepsini kılıçla birbirlerine saldırttı. Midyan ordusu Serera’ya doğru, Beytşitta’ya, Tabbat yakınındaki Avel-Mehola sınırına dek kaçtı.</verse>
				<verse number="23">Naftali, Aşer ve bütün Manaşşe’den çağrılan İsrailliler Midyanlılar’ı kovalamaya başladılar.</verse>
				<verse number="24">Gidyon, Efrayim’in dağlık bölgesine gönderdiği ulaklar aracılığıyla, “İnip Midyanlılar’a saldırın” dedi, “Önlerini kesmek için Şeria Irmağı’nın Beytbara’ya kadar uzanan bölümünü tutun.” Efrayimoğulları Şeria Irmağı’nın Beytbara’ya kadarki bölümünü ele geçirdiler.</verse>
				<verse number="25">Midyanlı iki önderi, Orev ile Zeev’i tutsak aldılar. Orev’i Orev Kayası’nda, Zeev’i ise Zeev’in üzüm sıkma çukurunda öldürerek Midyanlılar’ı kovalamaya devam ettiler. Orev’le Zeev’in kesik başlarını Şeria Irmağı’nın karşı yakasından Gidyon’a getirdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Efrayimoğulları Gidyon’a, “Midyanlılar’la savaşmaya gittiğinde bizi çağırmadın; bize neden böyle davrandın?” diyerek onu sert bir dille eleştirdiler.</verse>
				<verse number="2">Gidyon, “Sizin yaptığınızın yanında benim yaptığım ne ki?” diye karşılık verdi, “Efrayim’in bağbozumundan artakalan üzümler, Aviezer’in bütün bağbozumu ürününden daha iyi değil mi?</verse>
				<verse number="3">Tanrı Midyan önderlerini, Orev’i ve Zeev’i elinize teslim etti. Sizin yaptıklarınıza kıyasla ben ne yapabildim ki?” Gidyon’un bu sözleri onların öfkesini yatıştırdı.</verse>
				<verse number="4">Gidyon bitkin olmalarına karşın Midyanlılar’ı kovalamayı sürdüren üç yüz adamıyla Şeria Irmağı’na ulaşıp karşıya geçti.</verse>
				<verse number="5">Sukkot’a vardıklarında kent halkına, “Lütfen ardımdaki adamlara ekmek verin, bitkin haldeler” dedi, “Ben Midyan kralları Zevah ve Salmunna’yı kovalıyorum.”</verse>
				<verse number="6">Sukkot önderleri, “Zevah ile Salmunna’yı tutsak aldın mı ki, orduna ekmek verelim?” dediler.</verse>
				<verse number="7">Gidyon, “Öyle olsun!” diye karşılık verdi, “RAB Zevah ile Salmunna’yı elime teslim edince, bedenlerinizi çöl dikenleriyle, çalılarla yaracağım.”</verse>
				<verse number="8">Gidyon oradan Penuel’e gitti ve oranın halkından da aynı şeyi istedi. Penuel halkı da Sukkot halkının verdiği yanıtın aynısını verdi.</verse>
				<verse number="9">Gidyon onlara, “Esenlik içinde döndüğüm zaman bu kuleyi yıkacağım” dedi.</verse>
				<verse number="10">Zevah ile Salmunna doğulu halkların ordularından artakalan yaklaşık on beş bin kişilik bir orduyla birlikte Karkor’daydılar. Eli kılıç tutan yüz yirmi bin savaşçı ölmüştü.</verse>
				<verse number="11">Gidyon Novah ve Yogboha’nın doğusundan, göçebelerin yolundan geçerek düşman ordugahına saldırdı. Adamlar hazırlıksız yakalandılar.</verse>
				<verse number="12">Zevah ile Salmunna kaçtıysa da Gidyon peşlerine düştü. Bu iki Midyan kralını, Zevah ile Salmunna’yı yakalayıp bütün ordularını bozguna uğrattı.</verse>
				<verse number="13">Yoaş oğlu Gidyon Heres Geçidi yoluyla savaştan döndü.</verse>
				<verse number="14">Yolda Sukkot’tan genç bir adamı yakalayıp sorguya çekti. Adam Sukkot önderleriyle ileri gelenlerinin adlarını, toplam yetmiş yedi kişinin adını yazıp Gidyon’a verdi.</verse>
				<verse number="15">Gidyon Sukkot’a gidip halka şöyle dedi: “ ‘Zevah ile Salmunna’yı tutsak aldın mı ki bitkin adamlarına ekmek verelim’ diyerek beni aşağıladınız. İşte Zevah ile Salmunna!”</verse>
				<verse number="16">Sonra kentin ileri gelenlerini topladı; Sukkot halkını çöl dikenleriyle, çalılarla döverek cezalandırdı.</verse>
				<verse number="17">Ardından Penuel Kulesi’ni yıkıp kent halkını kılıçtan geçirdi.</verse>
				<verse number="18">Sonra Zevah ile Salmunna’ya, “Tavor’da öldürdükleriniz nasıl adamlardı?” diye sordu. “Tıpkı senin gibiydiler, hepsi kral oğullarına benziyordu” yanıtını verdiler.</verse>
				<verse number="19">Gidyon, “Onlar kardeşlerimdi, öz annemin oğullarıydı” dedi, “Yaşayan RAB’bin adıyla ant içerim ki, onları sağ bıraksaydınız sizi öldürmezdim.”</verse>
				<verse number="20">Sonra büyük oğlu Yeter’e, “Haydi, öldür onları” dedi. Ne var ki, henüz genç olan Yeter korktu, kılıcını çekmedi.</verse>
				<verse number="21">Bunun üzerine Zevah ile Salmunna Gidyon’a, “Sen öldür bizi” dediler, “Erkeğin işini ancak erkek yapar.” Böylece Gidyon varıp Zevah ile Salmunna’yı öldürdü. Develerinin boyunlarındaki hilal biçimi süsleri de aldı.</verse>
				<verse number="22">İsrailliler Gidyon’a, “Sen, oğlun ve torunun bize önderlik edin” dediler. “Çünkü bizi Midyanlılar’ın elinden sen kurtardın.”</verse>
				<verse number="23">Ama Gidyon, “Ben size önderlik etmem, oğlum da etmez” diye karşılık verdi, “Size RAB önderlik edecek.”</verse>
				<verse number="24">Sonra, “Yalnız sizden bir dileğim var” diye sözünü sürdürdü, “Ele geçirdiğiniz ganimetin içindeki küpeleri bana verin.” –İsmaililer altın küpeler takarlardı.–</verse>
				<verse number="25">İsrailliler, “Seve seve veririz” diyerek yere bir üstlük serdiler. Herkes ele geçirdiği küpeleri üstlüğün üzerine attı.</verse>
				<verse number="26">Hilaller, kolyeler, Midyan krallarının giydiği mor giysiler ve develerin boyunlarından alınan zincirler dışında, Gidyon’un aldığı altın küpelerin ağırlığı bin yedi yüz şekel tuttu.</verse>
				<verse number="27">Gidyon bu altından bir efod yaparak onu kendi kenti olan Ofra’ya yerleştirdi. Bütün İsrailliler bu put yüzünden RAB’be vefasızlık ettiler. Böylece efod Gidyon ile ailesi için bir tuzak oldu.</verse>
				<verse number="28">İsrailliler’e yenilen Midyanlılar bir daha toparlanamadılar. Ülke Gidyon zamanında kırk yıl barış içinde yaşadı.</verse>
				<verse number="29">Yoaş oğlu Yerubbaal dönüp kendi evinde yaşamını sürdürdü.</verse>
				<verse number="30">Çok sayıda kadınla evlendi ve yetmiş oğlu oldu.</verse>
				<verse number="31">Ayrıca Şekem’de bir cariyesi vardı. Bundan da bir oğlu oldu, adını Avimelek koydu.</verse>
				<verse number="32">Yoaş oğlu Gidyon iyice yaşlanıp öldü. Aviezerliler’e ait Ofra Kenti’nde, babası Yoaş’ın mezarına gömüldü.</verse>
				<verse number="33">Gidyon ölünce İsrailliler yine RAB’be vefasızlık ettiler. Baallar’a taptılar. Baal-Berit’i ilah edinerek</verse>
				<verse number="34">kendilerini çevrelerindeki düşmanlarının elinden kurtaran Tanrıları RAB’bi unuttular.</verse>
				<verse number="35">İsrail’e büyük iyilikler yapan Yerubbaal’ın –Gidyon’un– ev halkına vefasızlık ettiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Yerubbaal’ın oğlu Avimelek, dayılarının bulunduğu Şekem Kenti’ne giderek onlara ve annesinin boyundan gelen herkese şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Şekem halkına şunu duyurun: ‘Sizin için hangisi daha iyi? Gidyon’un yetmiş oğlu tarafından yönetilmek mi, yoksa bir kişi tarafından yönetilmek mi?’ Unutmayın ki ben sizinle aynı etten, aynı kandanım.”</verse>
				<verse number="3">Dayıları Avimelek’in söylediklerini Şekem halkına ilettiler. Halkın yüreği Avimelek’ten yanaydı. “O bizim kardeşimizdir” dediler.</verse>
				<verse number="4">Ona Baal-Berit Tapınağı’ndan yetmiş parça gümüş verdiler. Avimelek bu parayla kiraladığı belalı serserileri peşine taktı.</verse>
				<verse number="5">Sonra Ofra’ya, babasının evine dönüp kardeşlerini, Yerubbaal’ın yetmiş oğlunu bir taşın üzerinde kesip öldürdü. Yalnız Yerubbaal’ın küçük oğlu Yotam kaçıp gizlendiği için sağ kaldı.</verse>
				<verse number="6">Şekem ve Beytmillo halkları toplanarak hep birlikte Şekem’de dikili taş meşesinin olduğu yere gittiler; Avimelek’i orada kral ilan ettiler.</verse>
				<verse number="7">Olup biteni Yotam’a bildirdiklerinde Yotam Gerizim Dağı’nın tepesine çıkıp yüksek sesle halka şöyle dedi: “Ey Şekem halkı, beni dinleyin, Tanrı da sizi dinleyecek.</verse>
				<verse number="8">Bir gün ağaçlar kendilerine bir kral meshetmek istediler; zeytin ağacına gidip, ‘Gel kralımız ol’ dediler.</verse>
				<verse number="9">“Zeytin ağacı, ‘İlahları ve insanları onurlandırmak için kullanılan yağımı bırakıp ağaçlar üzerinde sallanmaya mı gideyim?’ diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="10">“Bunun üzerine ağaçlar incir ağacına, ‘Gel sen kralımız ol’ dediler.</verse>
				<verse number="11">“İncir ağacı, ‘Tatlılığımı ve güzel meyvemi bırakıp ağaçlar üzerinde sallanmaya mı gideyim?’ diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="12">“Sonra ağaçlar asmaya, ‘Gel sen bizim kralımız ol’ dediler.</verse>
				<verse number="13">Asma, ‘İlahlarla insanlara zevk veren yeni şarabımı bırakıp ağaçlar üzerinde sallanmaya mı gideyim?’ dedi.</verse>
				<verse number="14">“Sonunda ağaçlar karaçalıya, ‘Gel sen kralımız ol’ dediler.</verse>
				<verse number="15">“Karaçalı, ‘Eğer gerçekten beni kendinize kral meshetmek istiyorsanız, gelin gölgeme sığının’ diye karşılık verdi, ‘Eğer sığınmazsanız, karaçalıdan çıkan ateş Lübnan’ın bütün sedir ağaçlarını yakıp kül edecektir.’</verse>
				<verse number="16">“Şimdi siz Avimelek’i kral yapmakla içten ve dürüst davrandığınızı mı sanıyorsunuz? Yerubbaal’la ailesine iyilik mi ettiniz? Ona hak ettiği gibi mi davrandınız?</verse>
				<verse number="17">Oysa babam sizi Midyanlılar’ın elinden kurtarmak için canını tehlikeye atarak sizin için savaştı.</verse>
				<verse number="18">Ama bugün siz babamın ailesine karşı ayaklandınız, yetmiş oğlunu bir taşın üzerinde kesip öldürdünüz. Cariyesinden doğan Avimelek kardeşiniz olduğu için onu Şekem’e kral yaptınız.</verse>
				<verse number="19">Eğer bugün Yerubbaal’la ailesine içten ve dürüst davrandığınıza inanıyorsanız, Avimelek’le sevinin, o da sizinle sevinsin!</verse>
				<verse number="20">Ama öyle değilse, dilerim, Avimelek ateş olsun, Şekem ve Beytmillo halkını yakıp kül etsin. Ya da Şekem ve Beytmillo halkı ateş olsun, Avimelek’i yakıp kül etsin.”</verse>
				<verse number="21">Ardından Yotam kardeşi Avimelek’ten korktuğu için kaçtı, gidip Beer’e yerleşti.</verse>
				<verse number="22">Avimelek İsrail’i üç yıl yönetti.</verse>
				<verse number="23">Sonra Tanrı Avimelek’le Şekem halkını birbirine düşürdü; halk Avimelek’e başkaldırdı.</verse>
				<verse number="24">Tanrı bunu Avimelek’i Yerubbaal’ın yetmiş oğluna yapılan zorbalığın aynısına uğratmak, kardeşlerini öldüren Avimelek’ten ve onu bu kırıma isteklendiren Şekem halkından akıttıkları kanın öcünü almak için yaptı.</verse>
				<verse number="25">Şekem halkı dağ başlarında Avimelek’e pusu kurdu. Oradan geçen herkesi soyuyorlardı. Bu durum Avimelek’e bildirildi.</verse>
				<verse number="26">Ebet oğlu Gaal kardeşleriyle birlikte gelip Şekem’e yerleşti. Şekem halkı ona güvendi.</verse>
				<verse number="27">Bağlara çıkıp üzümleri topladıktan, ezip şarap yaptıktan sonra bir şenlik düzenlediler. İlahlarının tapınağına gittiler; orada yiyip içerken Avimelek’e lanetler yağdırdılar.</verse>
				<verse number="28">Ebet oğlu Gaal kalkıp şöyle dedi: “Avimelek kim ki, biz Şekem halkı ona hizmet edelim? Yerubbaal’ın oğlu değil mi o? Zevul da onun yardımcısı değil mi? Şekemliler’in babası Hamor’un soyundan gelenlere hizmet edin. Neden Avimelek’e hizmet edelim?</verse>
				<verse number="29">Keşke bu halkı ben yönetseydim! Avimelek’i uzaklaştırır ve, ‘Ordunu güçlendir de öyle ortaya çık!’ derdim.”</verse>
				<verse number="30">Kentin yöneticisi olan Zevul, Ebet oğlu Gaal’ın sözlerini duyunca öfkelendi.</verse>
				<verse number="31">Avimelek’e gizlice gönderdiği ulaklar aracılığıyla şöyle dedi: “Ebet oğlu Gaal ve kardeşleri Şekem’e geldiler. Kenti sana karşı ayaklandırıyorlar.</verse>
				<verse number="32">Gel, adamlarınla birlikte gece kırda pusuya yat.</verse>
				<verse number="33">Sabah güneş doğar doğmaz kalk, kenti bas. Gaal ile adamları sana saldırdığında onlara yapacağını yap.”</verse>
				<verse number="34">Böylece Avimelek’le adamları gece kalkıp dört bölük halinde Şekem yakınında pusuya yattılar.</verse>
				<verse number="35">Ebet oğlu Gaal çıkıp kentin giriş kapısında durunca, Avimelek’le yanındakiler pusu yerinden fırladılar.</verse>
				<verse number="36">Gelenleri gören Gaal, Zevul’a, “Dağların tepesinden inip gelenlere bak!” dedi. Zevul, “Adam sandığın aslında dağların gölgesidir” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="37">Ama Gaal ısrar etti: “Bak, topraklarımızın ortasında ilerleyenler var. Bir kısmı da Falcılar Meşesi yolundan geliyor.”</verse>
				<verse number="38">Bunun üzerine Zevul, “ ‘Avimelek kim ki, ona hizmet edelim’ diye övünen sen değil miydin?” dedi, “Küçümsediğin halk bu değil mi? Haydi şimdi git, onlarla savaş!”</verse>
				<verse number="39">Şekem halkına öncülük eden Gaal, Avimelek’le savaşa tutuştu.</verse>
				<verse number="40">Ama tutunamayıp kaçmaya başladı. Avimelek ardına düştü. Kentin giriş kapısına dek çok sayıda ölü yerde yatıyordu.</verse>
				<verse number="41">Avimelek Aruma’da kaldı. Zevul ise Gaal’ı ve kardeşlerini Şekem’den kovdu, kentte yaşamalarına izin vermedi.</verse>
				<verse number="42">Savaşın ertesi günü Avimelek Şekemliler’in tarlalarına gittiklerini haber aldı.</verse>
				<verse number="43">Adamlarını üç bölüğe ayırıp kırda pusuya yattı. Halkın kentten çıktığını görünce saldırıp onları öldürdü.</verse>
				<verse number="44">Sonra yanındaki bölükle hızla ilerleyerek kentin giriş kapısına dayandı. Öbür iki bölükse tarlalardakilere saldırıp onları öldürdü.</verse>
				<verse number="45">Avimelek gün boyu kente karşı savaştı; kenti ele geçirdikten sonra halkını kılıçtan geçirdi. Kenti yıkıp üstüne tuz serpti.</verse>
				<verse number="46">Şekem Kulesi’ndeki halk olup biteni duyunca, El-Berit Tapınağı’nın kalesine sığındı.</verse>
				<verse number="47">Onların Şekem Kulesi’nde toplandığını haber alan Avimelek,</verse>
				<verse number="48">yanındaki halkla birlikte Salmon Dağı’na çıktı. Eline bir balta alıp ağaçtan bir dal kesti, dalı omuzuna atarak yanındakilere, “Ne yaptığımı gördünüz” dedi, “Çabuk olun, siz de benim gibi yapın.”</verse>
				<verse number="49">Böylece hepsi birer dal kesip Avimelek’i izledi. Dalları kalenin dibinde yığıp ateşe verdiler. Şekem Kulesi’ndeki bin kadar kadın, erkek yanarak öldü.</verse>
				<verse number="50">Bundan sonra Avimelek Teves üzerine yürüdü, kenti kuşatıp ele geçirdi.</verse>
				<verse number="51">Kentin ortasında sağlam bir kule vardı. Kadın erkek bütün kent halkı oraya sığındı. Kapıları kapayıp kulenin damına çıktılar.</verse>
				<verse number="52">Avimelek gelip kuleyi kuşattı. Ateşe vermek için kapısına yaklaştığında,</verse>
				<verse number="53">bir kadın değirmenin üst taşını Avimelek’in üzerine atıp başını yardı.</verse>
				<verse number="54">Avimelek hemen silahlarını taşıyan uşağını çağırdı ve, “Kılıcını çek, beni öldür” dedi, “Hiç kimse, ‘Avimelek’i bir kadın öldürdü’ demesin.” Uşak kılıcını Avimelek’e saplayıp onu öldürdü.</verse>
				<verse number="55">Avimelek’in öldüğünü görünce İsrailliler evlerine döndüler.</verse>
				<verse number="56">Böylece Tanrı yetmiş kardeşini öldürerek babasına büyük kötülük eden Avimelek’i cezalandırdı.</verse>
				<verse number="57">Tanrı Şekem halkını da yaptıkları kötülüklerden ötürü cezalandırdı. Yerubbaal’ın oğlu Yotam’ın lanetine uğradılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Avimelek’in ölümünden sonra İsrail’i kurtarmak için İssakar oymağından Dodo oğlu Pua oğlu Tola adında bir adam ortaya çıktı. Tola Efrayim’in dağlık bölgesindeki Şamir’de yaşardı.</verse>
				<verse number="2">İsrail’i yirmi üç yıl yönettikten sonra öldü, Şamir’de gömüldü.</verse>
				<verse number="3">Ondan sonra Gilatlı Yair başa geçti. Yair İsrail’i yirmi iki yıl yönetti.</verse>
				<verse number="4">Otuz oğlu vardı. Bunlar otuz eşeğe biner, otuz kenti yönetirlerdi. Gilat yöresindeki bu kentler bugün de Havvot-Yair diye anılıyor.</verse>
				<verse number="5">Yair ölünce Kamon’da gömüldü.</verse>
				<verse number="6">İsrailliler yine RAB’bin gözünde kötü olanı yaptılar; Baallar’a, Aştoretler’e, Aram, Sayda, Moav, Ammon ve Filist ilahlarına kulluk ettiler. RAB’bi terk ettiler, O’na kulluk etmediler.</verse>
				<verse number="7">Bu yüzden İsrailliler’e öfkelenen RAB, onları Filistliler’e ve Ammonlular’a tutsak etti.</verse>
				<verse number="8">Bunlar o yıldan başlayarak İsrailliler’i baskı altında ezdiler; Şeria Irmağı’nın ötesinde, Gilat’taki Amorlular ülkesinde yaşayan bütün İsrailliler’i on sekiz yıl baskı altında tuttular.</verse>
				<verse number="9">Ammonlular Yahuda, Benyamin ve Efrayim oymaklarıyla savaşmak için Şeria Irmağı’nın ötesine geçtiler. İsrail büyük sıkıntı içindeydi.</verse>
				<verse number="10">İsrailliler RAB’be, “Sana karşı günah işledik” diye seslendiler, “Seni, Tanrımız’ı terk edip Baallar’a kulluk ettik.”</verse>
				<verse number="11">RAB, “Sizi Mısırlılar’dan, Amorlular’dan, Ammonlular’dan, Filistliler’den kurtaran ben değil miyim?” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="12">“Saydalılar, Amalekliler, Maonlular size baskı yaptıklarında bana yakardınız, ben de sizi onların elinden kurtardım.</verse>
				<verse number="13">Sizse beni terk ettiniz, başka ilahlara kulluk ettiniz. Bu yüzden sizi bir daha kurtarmayacağım.</verse>
				<verse number="14">Gidin, seçtiğiniz ilahlara yakarın; sıkıntıya düştüğünüzde sizi onlar kurtarsın.”</verse>
				<verse number="15">İsrailliler, “Günah işledik” dediler, “Bize ne istersen yap. Yalnız bugün bizi kurtar.”</verse>
				<verse number="16">Sonra aralarındaki yabancı putları atıp RAB’be tapındılar. RAB de onların daha fazla acı çekmesine dayanamadı.</verse>
				<verse number="17">Ammonlular toplanıp Gilat’ta ordugah kurunca İsrailliler de toplanarak Mispa’da ordugah kurdular.</verse>
				<verse number="18">Gilat halkının önderleri birbirlerine, “Ammonlular’a karşı ilk saldırıyı başlatan kişi, bütün Gilat halkının önderi olacak” dediler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Yiftah adında yiğit bir savaşçı vardı. Bir fahişenin oğlu olan Yiftah’ın babasının adı Gilat’tı.</verse>
				<verse number="2">Gilat’ın karısı da ona erkek çocuklar doğurmuştu. Bu çocuklar büyüyünce Yiftah’ı kovmuşlardı. Ona, “Babamızın evinden miras almayacaksın. Çünkü sen başka bir kadının oğlusun” demişlerdi.</verse>
				<verse number="3">Yiftah kardeşlerinden kaçıp Tov yöresine yerleşti. Çevresinde toplanan serserilere önderlik etmeye başladı.</verse>
				<verse number="4">Bir süre sonra Ammonlular İsrailliler’e savaş açtı.</verse>
				<verse number="5">Savaş patlak verince Gilat ileri gelenleri Yiftah’ı almak için Tov yöresine gittiler.</verse>
				<verse number="6">Ona, “Gel, komutanımız ol, Ammonlular’la savaşalım” dediler.</verse>
				<verse number="7">Yiftah, “Benden nefret eden, beni babamın evinden kovan siz değil miydiniz?” diye yanıtladı, “Sıkıntıya düşünce neden bana geldiniz?”</verse>
				<verse number="8">Gilat ileri gelenleri, “Sana başvuruyoruz; çünkü bizimle gelip Ammonlular’la savaşmanı, bize, Gilat halkına önderlik etmeni istiyoruz” dediler.</verse>
				<verse number="9">Yiftah, “Ammonlular’la savaşmak için beni götürürseniz, RAB de onları elime teslim ederse, sizin önderiniz olacak mıyım?” diye sordu.</verse>
				<verse number="10">Gilat ileri gelenleri, “RAB aramızda tanık olsun, kesinlikle dediğin gibi yapacağız” dediler.</verse>
				<verse number="11">Böylece Yiftah Gilat ileri gelenleriyle birlikte gitti. Halk onu kendine önder ve komutan yaptı. Yiftah bütün söylediklerini Mispa’da, RAB’bin önünde yineledi.</verse>
				<verse number="12">Sonra Ammon Kralı’na ulaklar göndererek, “Aramızda ne var ki, ülkeme saldırmaya kalkıyorsun?” dedi.</verse>
				<verse number="13">Ammon Kralı, Yiftah’ın ulaklarına şu karşılığı verdi: “İsrailliler Mısır’dan çıktıktan sonra Arnon Vadisi’nden Yabbuk ve Şeria ırmaklarına kadar uzanan topraklarımı aldılar. Şimdi buraları bana savaşsız geri ver.”</verse>
				<verse number="14">Yiftah yine Ammon Kralı’na ulaklar göndererek</verse>
				<verse number="15">şöyle dedi: “Yiftah diyor ki, İsrailliler ne Moav ülkesini, ne de Ammon topraklarını aldı.</verse>
				<verse number="16">Mısır’dan çıktıkları zaman Kamış Denizi’ne kadar çölde yürüyerek Kadeş’e ulaştılar.</verse>
				<verse number="17">Sonra Edom Kralı’na ulaklar göndererek, ‘Lütfen topraklarından geçmemize izin ver’ dediler. Edom Kralı kulak asmadı. İsrailliler Moav Kralı’na da ulaklar gönderdi, ama o da izin vermedi. Bunun üzerine Kadeş’te kaldılar.</verse>
				<verse number="18">“Çölü izleyerek Edom ile Moav topraklarının çevresinden geçtiler; Moav bölgesinin doğusunda, Arnon Vadisi’nin öbür yakasında konakladılar. Moav sınırından içeri girmediler. Çünkü Arnon Vadisi sınırdı.</verse>
				<verse number="19">“Sonra Heşbon’da egemenlik süren Amorlular’ın Kralı Sihon’a ulaklar göndererek, ‘Ülkenden geçip topraklarımıza ulaşmamıza izin ver’ diye rica ettiler.</verse>
				<verse number="20">Ama Sihon İsrailliler’in topraklarından geçip gideceklerine inanmadı. Bu nedenle bütün halkını toplayıp Yahesa’da ordugah kurdu ve İsrailliler’le savaşa tutuştu.</verse>
				<verse number="21">“İsrail’in Tanrısı RAB, Sihon’u ve bütün halkını İsrailliler’in eline teslim etti. İsrailliler Amorlular’ı yenip o yöredeki halkın bütün topraklarını ele geçirdiler.</verse>
				<verse number="22">Arnon Vadisi’nden Yabbuk Irmağı’na, çölden Şeria Irmağı’na kadar uzanan bütün Amor topraklarını ele geçirdiler.</verse>
				<verse number="23">“İsrail’in Tanrısı RAB Amorlular’ı kendi halkı İsrail’in önünden kovduktan sonra, sen hangi hakla buraları geri istiyorsun?</verse>
				<verse number="24">İlahın Kemoş sana bir yer verse oraya sahip çıkmaz mısın? Biz de Tanrımız RAB’bin önümüzden kovduğu halkın topraklarını sahipleneceğiz.</verse>
				<verse number="25">Sen Moav Kralı Sippor oğlu Balak’tan üstün müsün? O hiç İsrailliler’le çekişti mi, hiç onlarla savaşmaya kalkıştı mı?</verse>
				<verse number="26">İsrailliler üç yüz yıldır Heşbon’da, Aroer’de, bunların çevre köylerinde ve Arnon kıyısındaki bütün kentlerde yaşarken neden buraları geri almaya çalışmadınız?</verse>
				<verse number="27">Ben sana karşı suç işlemedim. Ama sen benimle savaşmaya kalkışmakla bana haksızlık ediyorsun. Hakim olan RAB, İsrailliler’le Ammonlular arasında bugün hakemlik yapsın.”</verse>
				<verse number="28">Ne var ki Ammon Kralı, Yiftah’ın kendisine ilettiği bu sözlere kulak asmadı.</verse>
				<verse number="29">RAB’bin Ruhu Yiftah’ın üzerine indi. Yiftah, Gilat ve Manaşşe’den geçti, Gilat’taki Mispa’dan geçerek Ammonlular’a doğru ilerledi.</verse>
				<verse number="30">RAB’bin önünde ant içerek şöyle dedi: “Gerçekten Ammonlular’ı elime teslim edersen,</verse>
				<verse number="31">onları yenip sağ salim döndüğümde beni karşılamak için evimin kapısından ilk çıkan, RAB’be adanacaktır. Onu yakmalık sunu olarak sunacağım.”</verse>
				<verse number="32">Yiftah bundan sonra Ammonlular’la savaşmaya gitti. RAB onları Yiftah’ın eline teslim etti.</verse>
				<verse number="33">Yiftah, başta Avel-Keramim olmak üzere, Aroer’den Minnit’e kadar yirmi kenti yakıp yıkarak Ammonlular’a çok büyük kayıplar verdirdi. Böylece Ammonlular İsrailliler’in boyunduruğuna girdi.</verse>
				<verse number="34">Yiftah Mispa’ya, kendi evine döndüğünde, kızı tef çalıp dans ederek onu karşılamaya çıktı. Tek çocuğu oydu, ondan başka ne oğlu ne de kızı vardı.</verse>
				<verse number="35">Yiftah, kızını görünce giysilerini yırtarak, “Eyvahlar olsun, kızım!” dedi, “Beni perişan ettin, umarsız bıraktın! Çünkü RAB’be verdiğim sözden dönemem.”</verse>
				<verse number="36">Kız, “Baba, RAB’be ant içtin” dedi, “Madem RAB düşmanların olan Ammonlular’dan senin öcünü aldı, ağzından ne çıktıysa bana öyle yap.”</verse>
				<verse number="37">Sonra ekledi: “Yalnız bir dileğim var: Beni iki ay serbest bırak, gidip arkadaşlarımla kırlarda gezineyim, kızlığıma ağlayayım.”</verse>
				<verse number="38">Babası, “Gidebilirsin” diyerek onu iki ay serbest bıraktı. Kız arkadaşlarıyla birlikte kırlara çıkıp erdenliğine ağladı.</verse>
				<verse number="39">İki ay sonra babasının yanına döndü. Babası da içtiği andı yerine getirdi. Kıza erkek eli değmemişti. Bundan sonra İsrail’de bir gelenek oluştu.</verse>
				<verse number="40">İsrail kızları her yıl kırlara çıkıp Gilatlı Yiftah’ın kızı için dört gün yas tutar oldular.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Efrayimli erkekler toplanıp Safon’a geçtiler. Yiftah’a, “Ammonlular’la savaşmaya gittiğinde bizi neden çağırmadın?” dediler, “Seni de evini de yakacağız.”</verse>
				<verse number="2">Yiftah, “Halkımla ben Ammonlular’a karşı amansız bir savaşa tutuşmuştuk” diye yanıtladı, “Sizi çağırdım, ama gelip beni onların elinden kurtarmadınız.</verse>
				<verse number="3">Beni kurtarmak istemediğinizi görünce canımı dişime takıp Ammonlular’a karşı harekete geçtim. Sonunda RAB onları elime teslim etti. Neden bugün benimle savaşmaya kalkışıyorsunuz?”</verse>
				<verse number="4">Bundan sonra Yiftah Gilat erkeklerini toplayarak Efrayimoğulları’yla savaşa girdi. Gilatlılar Efrayimoğulları’na saldırdılar. Çünkü Efrayimoğulları onlara, “Ey Efrayim ve Manaşşe halkları arasında yaşayan Gilatlılar, siz Efrayim’den kaçan döneklersiniz!” demişlerdi.</verse>
				<verse number="5">Şeria Irmağı’nın Efrayim’e yol veren geçitlerini tutan Gilatlılar, geçmek isteyen Efrayimli kaçaklara, “Efrayimli misin?” diye sorarlardı. Adamlar, “Hayır” derlerse,</verse>
				<verse number="6">o zaman onlara, “ ‘Şibbolet’ deyin bakalım” derlerdi. Adamlar “Sibbolet” derdi. Çünkü “Şibbolet” sözcüğünü doğru söyleyemezlerdi. Bunun üzerine onları yakalayıp Şeria Irmağı’nın geçitlerinde öldürürlerdi. O gün Efrayimliler’den kırk iki bin kişi öldürüldü.</verse>
				<verse number="7">Gilatlı Yiftah İsrail’i altı yıl yönetti. Ölünce Gilat kentlerinden birinde gömüldü.</verse>
				<verse number="8">Ondan sonra İsrail’in başına Beytlehemli İvsan geçti.</verse>
				<verse number="9">İvsan’ın otuz oğlu, otuz kızı vardı. İvsan kızlarını başka boylara verdi, oğullarına da başka boylardan kızlar aldı. İsrail’i yedi yıl yönetti.</verse>
				<verse number="10">Ölünce Beytlehem’de gömüldü.</verse>
				<verse number="11">Ondan sonra İsrail’in başına Zevulun oymağından Elon geçti. Elon İsrail’i on yıl yönetti.</verse>
				<verse number="12">Ölünce Zevulun topraklarında, Ayalon’da gömüldü.</verse>
				<verse number="13">Onun ardından İsrail’in başına Piratonlu Hillel oğlu Avdon geçti.</verse>
				<verse number="14">Avdon’un kırk oğlu, otuz torunu ve bunların bindiği yetmiş eşeği vardı. İsrail’i sekiz yıl yönetti.</verse>
				<verse number="15">Piratonlu Hillel oğlu Avdon ölünce Amalekliler’e ait dağlık bölgenin Efrayim yöresindeki Piraton’da gömüldü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">İsrailliler yine RAB’bin gözünde kötü olanı yaptılar. RAB de onları kırk yıl süreyle Filistliler’in boyunduruğuna terk etti.</verse>
				<verse number="2">Dan oymağından Soralı bir adam vardı. Adı Manoah’tı. Karısı kısırdı ve hiç çocuğu olmamıştı.</verse>
				<verse number="3">RAB’bin meleği kadına görünerek, “Kısır olduğun, çocuk doğurmadığın halde gebe kalıp bir oğul doğuracaksın” dedi,</verse>
				<verse number="4">“Bundan böyle şarap ya da içki içmemeye dikkat et, murdar bir şey yeme.</verse>
				<verse number="5">Çünkü gebe kalıp bir oğul doğuracaksın. Onun başına ustura değmeyecek. Çünkü o daha rahmindeyken Tanrı’ya adanmış olacak. İsrail’i Filistliler’in elinden kurtarmaya başlayacak olan odur.”</verse>
				<verse number="6">Kadın kocasına gidip, “Yanıma bir Tanrı adamı geldi” dedi, “Tanrı’nın meleğine benzer görkemli bir görünüşü vardı. Nereden geldiğini sormadım. Bana adını da söylemedi.</verse>
				<verse number="7">Ama, ‘Gebe kalıp bir oğul doğuracaksın’ dedi, ‘Bundan böyle şarap ve içki içme, murdar bir şey yeme. Çünkü çocuk ana rahmine düştüğü andan öleceği güne dek Tanrı’nın adanmışı olacak.’ ”</verse>
				<verse number="8">Manoah RAB’be şöyle yakardı: “Ya Rab, gönderdiğin Tanrı adamının yine gelmesini, doğacak çocuk için ne yapmamız gerektiğini bize öğretmesini dilerim.”</verse>
				<verse number="9">Tanrı Manoah’ın yakarışını duydu. Kadın tarladayken Tanrı’nın meleği yine ona göründü. Ne var ki, Manoah karısının yanında değildi.</verse>
				<verse number="10">Kadın haber vermek için koşa koşa kocasına gitti. “İşte geçen gün yanıma gelen adam yine bana göründü!” dedi.</verse>
				<verse number="11">Manoah kalkıp karısının ardısıra gitti. Adamın yanına varınca, “Karımla konuşan adam sen misin?” diye sordu. Adam, “Evet, benim” dedi.</verse>
				<verse number="12">Manoah, “Söylediklerin yerine geldiğinde, çocuğun yaşamı ve göreviyle ilgili yargı ne olacak?” diye sordu.</verse>
				<verse number="13">RAB’bin meleği, “Karın kendisine söylediğim her şeyden sakınsın” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="14">“Asmanın ürününden üretilen hiçbir şey yemesin, şarap ve içki içmesin. Murdar bir şey yemesin. Buyurduklarımın hepsini yerine getirsin.”</verse>
				<verse number="15">Manoah, “Seni alıkoymak, onuruna bir oğlak kesmek istiyoruz” dedi.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin meleği, “Beni alıkoysan da hazırlayacağın yemeği yemem” dedi, “Yakmalık bir sunu sunacaksan, RAB’be sunmalısın.” Manoah onun RAB’bin meleği olduğunu anlamamıştı.</verse>
				<verse number="17">RAB’bin meleğine, “Adın ne?” diye sordu, “Bilelim ki, söylediklerin yerine geldiğinde seni onurlandıralım.”</verse>
				<verse number="18">RAB’bin meleği, “Adımı niçin soruyorsun?” dedi, “Adım tanımlanamaz.”</verse>
				<verse number="19">Manoah bir oğlakla tahıl sunusunu aldı, bir kayanın üzerinde RAB’be sundu. O anda Manoah’la karısının gözü önünde şaşılacak şeyler oldu:</verse>
				<verse number="20">RAB’bin meleği sunaktan yükselen alevle birlikte göğe yükseldi. Bunu gören Manoah’la karısı yüzüstü yere kapandılar.</verse>
				<verse number="21">RAB’bin meleği Manoah’la karısına bir daha görünmeyince, Manoah onun RAB’bin meleği olduğunu anladı.</verse>
				<verse number="22">Karısına, “Kesinlikle öleceğiz” dedi, “Çünkü Tanrı’yı gördük.”</verse>
				<verse number="23">Karısı, “RAB bizi öldürmek isteseydi, yakmalık sunuyu ve tahıl sunusunu kabul etmezdi” diye karşılık verdi, “Bütün bunları bize göstermezdi. Bugün söylediklerini de işitmezdik.”</verse>
				<verse number="24">Ve kadın bir erkek çocuk doğurdu. Adını Şimşon koydu. Çocuk büyüyüp gelişti. RAB de onu kutsadı.</verse>
				<verse number="25">RAB’bin Ruhu Sora ile Eştaol arasında, Mahane-Dan’da bulunan Şimşon’u yönlendirmeye başladı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Şimşon bir gün Timna’ya gitti. Orada Filistli bir kadın gördü.</verse>
				<verse number="2">Geri dönünce annesiyle babasına, “Timna’da Filistli bir kadın gördüm” dedi, “Onu hemen bana eş olarak alın.”</verse>
				<verse number="3">Annesiyle babası, “Akrabalarının ya da halkımızın kızları arasında kimse yok mu ki, sünnetsiz Filistliler’den kız almaya kalkıyorsun?” diye karşılık verdiler. Ama Şimşon babasına, “Bana o kadını al, ondan hoşlanıyorum” dedi.</verse>
				<verse number="4">Şimşon’un annesiyle babası bunu isteyenin RAB olduğunu anlamadılar. Çünkü RAB o sırada İsrailliler’e egemen olan Filistliler’e karşı fırsat kolluyordu.</verse>
				<verse number="5">Böylece Şimşon annesi ve babasıyla Timna’ya doğru yola koyuldu. Timna bağlarına vardıklarında, genç bir aslan kükreyerek Şimşon’un karşısına çıktı.</verse>
				<verse number="6">Şimşon üzerine inen RAB’bin Ruhu’yla güçlendi ve aslanı bir oğlak parçalar gibi çıplak elle parçaladı. Ama yaptığını ne annesine ne de babasına bildirdi.</verse>
				<verse number="7">Sonra gidip kadınla konuştu ve ondan çok hoşlandı.</verse>
				<verse number="8">Bir süre sonra kadınla evlenmek üzere yine Timna’ya giderken, aslanın leşini görmek için yoldan saptı. Bir arı sürüsünün aslanın leşini kovana çevirdiğini gördü.</verse>
				<verse number="9">Kovandaki balı avuçlarına doldurdu, yiye yiye oradan uzaklaştı. Annesiyle babasının yanına varınca baldan onlara da verdi, onlar da yedi. Ama balı aslanın leşinden aldığını söylemedi.</verse>
				<verse number="10">Babası kadını görmeye gidince, Şimşon da damat geleneğine uyarak orada bir şölen düzenledi.</verse>
				<verse number="11">Filistliler onu görünce ona eşlik etmek üzere otuz genç getirdiler.</verse>
				<verse number="12">Şimşon onlara, “Size bir bilmece sorayım” dedi, “Şölenin yedi günü içinde kesin yanıtı bulup bana bildirirseniz, size otuz keten mintan, otuz takım da üst giysi vereceğim.</verse>
				<verse number="13">Ama bilmeceyi çözemezseniz, o zaman da siz bana otuz keten mintanla otuz takım üst giysi vereceksiniz.” Ona, “Seni dinliyoruz” dediler, “Söyle bakalım bilmeceni.”</verse>
				<verse number="14">Şimşon, “Yiyenden yiyecek, Güçlüden tatlı çıktı” dedi. Üç gün geçtiyse de bilmeceyi çözemediler.</verse>
				<verse number="15">Dördüncü gün gençler Şimşon’un karısına, “Kocanı kandır da bize bilmecenin yanıtını versin” dediler, “Yoksa, seni de babanın evini de yakarız. Bizi soymak için mi buraya çağırdınız?”</verse>
				<verse number="16">Şimşon’un karısı ağlayarak ona, “Benden nefret ediyorsun” dedi, “Beni sevmiyorsun. Soydaşlarıma bir bilmece sordun, yanıtını bana söylemedin.” Şimşon karısına, “Bak” dedi, “Anneme babama bile söylemedim, sana mı söyleyeceğim?”</verse>
				<verse number="17">Kadın şölen boyunca yedi gün ağlayıp durdu. Kadının sürekli sıkıştırması üzerine Şimşon yedinci gün bilmecenin yanıtını ona söyledi. Kadın da yanıtı soydaşlarına iletti.</verse>
				<verse number="18">Yedinci gün, gün batmadan kentli gençler Şimşon’a geldiler. “Baldan tatlı, Aslandan güçlü ne var?” dediler. Şimşon, “Düvemle çift sürmüş olmasaydınız, bilmecemi çözemezdiniz” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="19">RAB’bin Ruhu üzerine inince güçlenen Şimşon Aşkelon’a gitti; otuz kişi vurup mallarını yağmaladı, giysilerini de bilmeceyi çözenlere verdi. Öfkeden kudurmuş bir halde babasının evine döndü.</verse>
				<verse number="20">Şimşon’un karısı ise Şimşon’a eşlik eden sağdıca verildi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Bir süre sonra, buğday biçimi sırasında Şimşon bir oğlak alıp karısını ziyarete gitti. “Karımın odasına girmek istiyorum” dedi. Ama kızın babası Şimşon’un girmesine izin vermedi.</verse>
				<verse number="2">“Ondan gerçekten nefret ettiğini sanıyordum” dedi, “Bu nedenle onu senin sağdıcına verdim. Küçük kızkardeşi ondan daha güzel değil mi? Ablasının yerine onu al.”</verse>
				<verse number="3">Şimşon, “Bu kez Filistliler’e kötülük etsem de buna hakkım var” dedi.</verse>
				<verse number="4">Kıra çıkıp üç yüz çakal yakaladı. Sonra çakalları çifter çifter kuyruk kuyruğa bağladı. Kuyruklarının arasına da birer çıra sıkıştırdı.</verse>
				<verse number="5">Çıraları tutuşturup çakalları Filistliler’in ekinlerinin arasına salıverdi. Böylece demetleri, ekinleri, bağları, zeytinlikleri yaktı.</verse>
				<verse number="6">Filistliler, “Bunu kim yaptı?” dediler, “Yapsa yapsa, Timnalı’nın damadı Şimşon yapmıştır. Çünkü Timnalı karısını elinden alıp sağdıcına verdi.” Sonra gidip kadınla babasını yaktılar.</verse>
				<verse number="7">Şimşon onlara, “Madem böyle yaptınız, sizden öcümü almadan duramam” dedi.</verse>
				<verse number="8">Onlara acımasızca saldırarak çoğunu öldürdü, sonra Etam Kayalığı’na çekilip bir mağaraya sığındı.</verse>
				<verse number="9">Filistliler de gidip Yahuda’da ordugah kurdular, Lehi yöresine yayıldılar.</verse>
				<verse number="10">Yahudalılar, “Neden bizimle savaşmaya geldiniz?” diye sorunca, Filistliler, “Şimşon’u yakalamaya geldik, bize yaptığının aynısını ona yapmak için buradayız” diye karşılık verdiler.</verse>
				<verse number="11">Yahudalılar’dan üç bin kişi, Etam Kayalığı’ndaki mağaraya giderek Şimşon’a, “Filistliler’in bize egemen olduklarını bilmiyor musun? Nedir bu bize yaptığın?” dediler. Şimşon, “Onlar bana ne yaptılarsa ben de onlara öyle yaptım” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="12">“Seni yakalayıp Filistliler’e teslim etmek için geldik” dediler. Şimşon, “Beni öldürmeyeceğinize ant için” dedi.</verse>
				<verse number="13">Onlar da, “Olur, ama seni sıkıca bağlayıp onlara teslim edeceğiz” dediler, “Söz veriyoruz, seni öldürmeyeceğiz.” Sonra onu iki yeni urganla bağlayıp mağaradan çıkardılar.</verse>
				<verse number="14">Şimşon Lehi’ye yaklaşınca, Filistliler bağırarak ona yöneldiler. RAB’bin Ruhu büyük bir güçle Şimşon’un üzerine indi. Şimşon’un kollarını saran urganlar yanan keten gibi dağıldı, elindeki bağlar çözüldü.</verse>
				<verse number="15">Şimşon yeni ölmüş bir eşeğin çene kemiğini eline alıp bununla bin kişiyi öldürdü.</verse>
				<verse number="16">Sonra şöyle dedi: “Bir eşeğin çene kemiğiyle, İki eşek yığını yaptım, Eşeğin çene kemiğiyle bin kişiyi öldürdüm.”</verse>
				<verse number="17">Bunları söyledikten sonra çene kemiğini elinden attı. Oraya Ramat-Lehi adı verildi.</verse>
				<verse number="18">Şimşon ölesiye susamıştı. RAB’be şöyle yakardı: “Kulunun eliyle büyük bir kurtuluş sağladın. Ama şimdi susuzluktan ölüp sünnetsizlerin eline mi düşeceğim?”</verse>
				<verse number="19">Bunun üzerine Tanrı Lehi’deki çukuru yardı. Çukurdan su fışkırdı. Şimşon suyu içince canlanıp güçlendi. Suyun çıktığı yere Eyn-Hakkore adını verdi. Pınar bugün de Lehi’de duruyor.</verse>
				<verse number="20">Şimşon Filistliler’in egemenliği sırasında İsrailliler’e yirmi yıl önderlik yaptı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Şimşon bir gün Gazze’ye gitti. Orada gördüğü bir fahişenin evine girdi.</verse>
				<verse number="2">Gazzeliler’e, “Şimşon buraya geldi” diye haber verilince çevreyi kuşattılar. Bütün gece kentin kapısında pusuya yattılar. “Gün ağarınca onu öldürürüz” diyerek gece boyunca yerlerinden kımıldamadılar.</verse>
				<verse number="3">Şimşon gece yarısına dek yattı. Gece yarısı kalktı, kent kapısının iki kanadıyla iki direğini tutup sürgüyle birlikte yerlerinden söktü. Hepsini omuzlayıp Hevron’un karşısındaki tepeye çıkardı.</verse>
				<verse number="4">Bir süre sonra Şimşon Sorek Vadisi’nde yaşayan Delila adında bir kadına aşık oldu.</verse>
				<verse number="5">Filist beyleri kadına gelip, “Şimşon’un üstün gücünün kaynağı nedir, onu kandırıp öğrenmeye bak” dediler, “Böylece belki onu bağlar, etkisiz hale getirip yenebiliriz. Her birimiz sana bin yüzer parça gümüş vereceğiz.”</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine Delila Şimşon’a, “Lütfen, söyle bana, bu üstün gücü nereden alıyorsun?” diye sordu, “Seni bağlayıp yenmek olası mı?”</verse>
				<verse number="7">Şimşon, “Beni kurumamış yedi taze sırımla bağlarlarsa sıradan bir adam gibi güçsüz olurum” dedi.</verse>
				<verse number="8">Bunun üzerine Filist beyleri Delila’ya kurumamış yedi taze sırım getirdiler. Delila bunlarla Şimşon’u bağladı.</verse>
				<verse number="9">Adamları bitişik odada pusuya yatmıştı. Delila, “Şimşon, Filistliler geldi!” dedi. Şimşon sırımları ateş değdiğinde dağılıveren kendir lifleri gibi koparıp attı. Gücünün sırrını vermemişti.</verse>
				<verse number="10">Delila, “Beni kandırdın, bana yalan söyledin” dedi, “Lütfen söyle bana, seni neyle bağlamalı?”</verse>
				<verse number="11">Şimşon, “Beni hiç kullanılmamış yeni urganla sımsıkı bağlarlarsa sıradan bir adam gibi güçsüz olurum” dedi.</verse>
				<verse number="12">Böylece Delila yeni urgan alıp Şimşon’u bağladı. Sonra, “Şimşon, Filistliler geldi!” dedi. Adamlar hâlâ bitişik odada pusu kurmuş bekliyorlardı. Şimşon urganları iplik koparır gibi koparıp kollarından sıyırdı.</verse>
				<verse number="13">Delila ona, “Şimdiye kadar beni hep kandırdın, bana yalan söyledin” dedi, “Söyle bana, seni neyle bağlamalı?” Şimşon, “Başımdaki yedi örgüyü dokuma tezgahındaki kumaşla birlikte dokuyup kazıkla burarsan sıradan bir adam gibi güçsüz olurum” dedi.</verse>
				<verse number="14">Şimşon uyurken Delila onun başındaki yedi örgüyü dokuma tezgahındaki kumaşla birlikte dokuyup kazıkla burdu. Sonra, “Şimşon, Filistliler geldi!” dedi. Şimşon uykusundan uyandı, saçını tezgah kazığından ve kumaştan çekip kurtardı.</verse>
				<verse number="15">Delila, “Bana güvenmiyorsan nasıl olur da, ‘Seni seviyorum’ diyorsun?” dedi, “Üç kezdir beni kandırıyorsun, üstün gücünün nereden geldiğini söylemiyorsun.”</verse>
				<verse number="16">Bu sözlerle Şimşon’u sıkıştırıp günlerce başını ağrıttı. Sonunda Şimşon dayanamayıp</verse>
				<verse number="17">yüreğini kadına tümüyle açtı. “Başıma hiç ustura değmedi” dedi, “Çünkü ben ana rahmindeyken Tanrı’ya adanmışım. Tıraş olursam gücümü yitiririm. Sıradan bir adam gibi güçsüz olurum.”</verse>
				<verse number="18">Delila Şimşon’un gerçeği söylediğini anlayınca haber gönderip Filist beylerini çağırttı. “Bir kez daha gelin” dedi, “Şimşon bana gerçeği söyledi.” Kadının yanına gelen Filist beyleri gümüşü de birlikte getirdiler.</verse>
				<verse number="19">Delila Şimşon’u dizleri üzerinde uyuttuktan sonra adamlardan birini çağırtıp başındaki yedi örgüyü kestirdi. Sonra alay ederek onu dürtüklemeye başladı. Çünkü Şimşon gücünü yitirmişti.</verse>
				<verse number="20">Delila, “Şimşon, Filistliler geldi!” dedi. Şimşon uyandı ve, “Her zamanki gibi kalkıp silkinirim” diye düşündü. RAB’bin kendisinden ayrıldığını bilmiyordu.</verse>
				<verse number="21">Filistliler onu yakalayıp gözlerini oydular. Gazze’ye götürüp tunç zincirlerle bağladılar, cezaevinde değirmen taşına koştular.</verse>
				<verse number="22">Bu arada Şimşon’un kesilen saçları uzamaya başladı.</verse>
				<verse number="23">Filist beyleri ilahları Dagon’un onuruna çok sayıda kurban kesip eğlenmek için toplandılar. “İlahımız, düşmanımız Şimşon’u elimize teslim etti” dediler.</verse>
				<verse number="24">Halk Şimşon’u görünce kendi ilahlarını övmeye başladı. “İlahımız ülkemizi yakıp yıkan, Birçoğumuzu öldüren Düşmanımızı elimize teslim etti” diyorlardı.</verse>
				<verse number="25">İyice coşunca, “Şimşon’u getirin, bizi eğlendirsin” dediler. Şimşon’u cezaevinden getirip oynatmaya başladılar, sonra sütunların arasında durdurdular.</verse>
				<verse number="26">Şimşon, elinden tutan gence, “Beni tapınağın damını taşıyan sütunların yanına götür de onlara yaslanayım” dedi.</verse>
				<verse number="27">Tapınak erkeklerle, kadınlarla doluydu. Bütün Filist beyleri de oradaydı. Üç bin kadar kadın erkek Şimşon’un oynayışını damdan seyrediyordu.</verse>
				<verse number="28">Şimşon RAB’be yakarmaya başladı: “Ey Egemen RAB, lütfen beni anımsa. Ey Tanrı, bir kez daha beni güçlendir; Filistliler’den bir vuruşta iki gözümün öcünü alayım.”</verse>
				<verse number="29">Sonra tapınağın damını taşıyan iki ana sütunun ortasında durup sağ eliyle birini, sol eliyle ötekini kavradı.</verse>
				<verse number="30">“Filistliler’le birlikte öleyim” diyerek bütün gücüyle sütunlara yüklendi. Tapınak Filist beylerinin ve bütün içindekilerin üzerine çöktü. Böylece Şimşon ölürken, yaşamı boyunca öldürdüğünden daha çok insan öldürdü.</verse>
				<verse number="31">Şimşon’un kardeşleriyle babası Manoah’ın bütün ailesi onun ölüsünü almaya geldiler. Şimşon’u götürüp babasının Sora ile Eştaol arasındaki mezarına gömdüler. Şimşon İsrail’i yirmi yıl süreyle yönetmişti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Efrayim’in dağlık bölgesinde Mika adında bir adam vardı.</verse>
				<verse number="2">Mika annesine, “Senden çalınan, lanetlediğini duyduğum bin yüz parça gümüş var ya, işte o gümüşler bende, onları ben çaldım” dedi. Annesi, “RAB seni kutsasın, oğlum!” dedi.</verse>
				<verse number="3">Mika bin yüz parça gümüşü annesine geri verdi. Annesi, “Oğlumun bir oyma put, bir de dökme put yaptırabilmesi için gümüşün tamamını RAB’be adıyorum” dedi, “Gümüşü sana geri veriyorum.”</verse>
				<verse number="4">Gümüşü Mika’dan geri alan kadın, iki yüz parçasını ayırıp kuyumcuya verdi. Kuyumcu bundan bir oyma, bir de dökme put yaptı. Putlar Mika’nın evine götürüldü.</verse>
				<verse number="5">Mika’nın bir tapınma yeri vardı. Özel aile putları ve bir efod yaptırmış, oğullarından birini de kâhinliğe atamıştı.</verse>
				<verse number="6">O dönemde İsrail’de kral yoktu. Herkes kendince doğru olanı yapıyordu.</verse>
				<verse number="7">Yahuda’nın Beytlehem Kenti’nde, Yahudalı bir ailenin yanında geçici olarak yaşayan genç bir Levili vardı.</verse>
				<verse number="8">Adam yerleşecek başka bir yer bulmak üzere Yahuda’nın Beytlehem Kenti’nden ayrıldı. Efrayim’in dağlık bölgesinden geçerken Mika’nın evine geldi.</verse>
				<verse number="9">Mika, “Nereden geliyorsun?” diye sorunca adam, “Yahuda’nın Beytlehem Kenti’nden geliyorum, Levili’yim, yerleşecek yer arıyorum” dedi.</verse>
				<verse number="10">Mika, “Benimle kal” dedi, “Bana danışmanlık ve kâhinlik yap. Seni doyurur, yılda bir takım giysi, on parça da gümüş veririm.” Levili kabul etti.</verse>
				<verse number="11">Mika ile kalmaya razı oldu. Mika da ona oğlu gibi davrandı.</verse>
				<verse number="12">Genç Levili’yi kâhinliğe atayarak evine aldı.</verse>
				<verse number="13">Mika, “Şimdi biliyorum ki, RAB bana iyi davranacak” dedi, “Çünkü bir Levili kâhinim var.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">O dönemde İsrail’de kral yoktu ve Dan oymağından olanlar yerleşecek yer arıyorlardı. Çünkü İsrail oymakları arasında kendilerine düşen payı henüz almamışlardı.</verse>
				<verse number="2">Böylece kendi boylarından, Sora ve Eştaol kentlerinden beş cesur savaşçıyı toprakları araştırıp bilgi toplamak üzere yola çıkardılar. Onlara, “Gidin, toprakları araştırın” dediler. Adamlar Efrayim’in dağlık bölgesinde bulunan Mika’nın evine gelip geceyi orada geçirdiler.</verse>
				<verse number="3">Mika’nın evinin yanındayken genç Levili’nin sesini tanıdılar. Eve yaklaşarak ona, “Seni buraya kim getirdi? Burada ne yapıyorsun? Burada ne işin var?” diye sordular.</verse>
				<verse number="4">Levili Mika’nın kendisi için yaptıklarını anlattı. “Bana verdiği ücrete karşılık ona kâhinlik ediyorum” dedi.</verse>
				<verse number="5">Adamlar, “Lütfen Tanrı’ya danış, bu yolculuğumuz başarılı olacak mı, bilelim” dediler.</verse>
				<verse number="6">Kâhin, “Esenlikle gidin, Tanrı yolculuğunuzu onaylıyor” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="7">Böylece beş adam yola çıkıp Layiş’e vardılar. Kent halkının Saydalılar gibi kaygıdan uzak, esenlik ve güvenlik içinde yaşadığını gördüler. Yörede onlara egemen olan, baskı yapan kimse yoktu. Saydalılar’dan uzaktaydılar, başka kimseyle de ilişkileri yoktu.</verse>
				<verse number="8">Sonra adamlar Sora ve Eştaol’a, soydaşlarının yanına döndüler. Soydaşları, “Ne öğrendiniz?” diye sordular.</verse>
				<verse number="9">Adamlar, “Haydi, onlara saldıralım” dediler, “Ülkeyi gördük, toprağı çok güzel. Ne duruyorsunuz? Gecikmeden gidip ülkeyi sahiplenin.</verse>
				<verse number="10">Oraya vardığınızda halkın her şeyden habersiz olduğunu göreceksiniz. Tanrı’nın elinize teslim ettiği bu ülke çok geniş; öyle bir yer ki, hiçbir eksiği yok.”</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine Dan oymağından altı yüz kişi silahlarını kuşanıp Sora ve Eştaol’dan yola çıktı.</verse>
				<verse number="12">Gidip Yahuda’nın Kiryat-Yearim Kenti yakınında ordugah kurdular. Bu nedenle Kiryat-Yearim’in batısındaki bu yer bugün de Mahane-Dan diye anılıyor.</verse>
				<verse number="13">Buradan Efrayim’in dağlık bölgesine geçip Mika’nın evine gittiler.</verse>
				<verse number="14">Layiş yöresini araştırmaya gitmiş olan beş adam soydaşlarına, “Bu evlerden birinde bir efod, özel aile putları, bir oyma, bir de dökme put olduğunu biliyor musunuz?” dediler, “Ne yapacağınıza siz karar verin.”</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine halk genç Levili’nin kaldığı Mika’nın evine yöneldi. Eve girip Levili’ye hal hatır sordular.</verse>
				<verse number="16">Silahlarını kuşanmış altı yüz Danlı dış kapının önüne yığılmıştı.</verse>
				<verse number="17">Yöreyi araştırmış olan beş adam içeri girip efodu, özel putları, oyma ve dökme putları aldılar. Kâhinle silah kuşanmış altı yüz kişiyse dış kapının önünde duruyordu.</verse>
				<verse number="18">Adamların Mika’nın evine girip efodu, özel putları, oyma ve dökme putları aldığını gören kâhin, “Ne yapıyorsunuz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="19">Adamlar, “Sus, sesini çıkarma” dediler, “Bizimle gel. Bize danışmanlık ve kâhinlik yap. Bir adamın evinde kâhinlik etmek mi iyi, yoksa İsrail’in bir boyuna, bir oymağına kâhinlik etmek mi?”</verse>
				<verse number="20">Kâhinin yüreği sevinçle doldu. Efodu, özel putları, oyma putu alıp topluluğun ortasında yürümeye başladı.</verse>
				<verse number="21">Topluluk çocuklarını, hayvanlarını, değerli eşyalarını alıp yola çıktı.</verse>
				<verse number="22">Danoğulları Mika’nın evinden biraz uzaklaştıktan sonra, Mika’nın komşuları toplanıp onlara yetiştiler.</verse>
				<verse number="23">Bağırıp çağırmaya başladılar. Danoğulları dönüp Mika’ya, “Ne oldu, neden adamlarını toplayıp geldin?” dediler.</verse>
				<verse number="24">Mika, “Kâhinimi, yaptırdığım putları alıp gittiniz” dedi, “Bana ne kaldı ki? Bir de, ‘Ne oldu?’ diye soruyorsunuz.”</verse>
				<verse number="25">“Kes sesini!” dediler, “Yoksa öfkeli adamlarımız saldırıp seni de, aileni de öldürür.”</verse>
				<verse number="26">Sonra yollarına devam ettiler. Mika onların kendisinden daha güçlü olduğunu görünce dönüp evine gitti.</verse>
				<verse number="27">Danoğulları Mika’nın yaptırdığı putları ve kâhini yanlarına alarak Layiş üzerine yürüdüler. Barışçıl ve her şeyden habersiz olan kent halkını kılıçtan geçirip kenti ateşe verdiler.</verse>
				<verse number="28">Beytrehov yakınındaki vadide bulunan Layiş Kenti’nin yardımına gelen olmadı. Çünkü kent Sayda’dan uzaktı, başka bir kentle de ilişkisi yoktu. Danoğulları kenti yeniden inşa ederek oraya yerleştiler.</verse>
				<verse number="29">Yakup’un oğlu olan ataları Dan’ın anısına kente Dan adını verdiler. Kentin eski adı Layiş’ti.</verse>
				<verse number="30">Oyma putu oraya diktiler. Musa oğlu Gerşom oğlu Yonatan ile oğulları sürgüne kadar onlara kâhinlik ettiler.</verse>
				<verse number="31">Tanrı’nın Tapınağı Şilo’da olduğu sürece Mika’nın yaptırdığı puta taptılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">İsrail’in kralsız olduğu o dönemde Efrayim’in dağlık bölgesinin ücra yerinde yaşayan bir Levili vardı. Adam Yahuda’nın Beytlehem Kenti’nden kendisine bir cariye almıştı.</verse>
				<verse number="2">Ama kadın onu başka erkeklerle aldattı. Sonra adamı bırakıp Yahuda’ya, babasının Beytlehem’deki evine döndü. Kadın dört ay orada kaldıktan sonra kocası kalkıp onun yanına gitti. Gönlünü hoş edip onu geri getirmek istiyordu. Yanında uşağı ve iki de eşek vardı. Kadın onu babasının evine götürdü. Kayınbaba damadını görünce onu sevinçle karşıladı.</verse>
				<verse number="3">Ama kadın onu başka erkeklerle aldattı. Sonra adamı bırakıp Yahuda’ya, babasının Beytlehem’deki evine döndü. Kadın dört ay orada kaldıktan sonra kocası kalkıp onun yanına gitti. Gönlünü hoş edip onu geri getirmek istiyordu. Yanında uşağı ve iki de eşek vardı. Kadın onu babasının evine götürdü. Kayınbaba damadını görünce onu sevinçle karşıladı.</verse>
				<verse number="4">Yanında alıkoydu. Adam onların evinde üç gün kaldı, onlarla birlikte yedi, içti ve orada geceledi.</verse>
				<verse number="5">Dördüncü günün sabahı erkenden kalktılar. Kızın babası gitmeye hazırlanan damadına, “Rahatına bak, bir lokma ekmek ye, sonra gidersiniz” dedi.</verse>
				<verse number="6">İkisi oturup birlikte yiyip içtiler. Kayınbaba, “Lütfen bu gece de kal, keyfine bak” dedi.</verse>
				<verse number="7">Damat gitmek üzere ayağa kalkınca kayınbabası ısrarla kalmasını istedi; damat da geceyi orada geçirdi.</verse>
				<verse number="8">Beşinci gün gitmek üzere erkenden kalktı. Kayınbaba, “Rahatına bak, bir şeyler ye; öğleden sonra gidersiniz” dedi. İkisi birlikte yemek yediler.</verse>
				<verse number="9">Damat, cariyesi ve uşağıyla birlikte gitmek için ayağa kalkınca, kayınbaba, “Bak, akşam oluyor, lütfen geceyi burada geçirin” dedi, “Gün batmak üzere. Geceyi burada geçirin, keyfinize bakın. Yarın erkenden kalkıp yola çıkar, evine gidersin.”</verse>
				<verse number="10">Ama adam orada gecelemek istemedi. Cariyesini alıp palan vurulmuş iki eşekle yola çıktı. Yevus’un –Yeruşalim’in– karşısında bir yere geldiler.</verse>
				<verse number="11">Yevus’a yaklaştıklarında gün batmak üzereydi. Uşak efendisine, “Yevuslular’ın bu kentine girip geceyi orada geçirelim” dedi.</verse>
				<verse number="12">Efendisi, “İsrailliler’e ait olmayan yabancı bir kente girmeyeceğiz” dedi, “Giva’ya gideceğiz.”</verse>
				<verse number="13">Sonra ekledi: “Haydi Giva’ya ya da Rama’ya ulaşmaya çalışalım. Bunlardan birinde geceleriz.”</verse>
				<verse number="14">Böylece yollarına devam ettiler. Benyaminliler’in Giva Kenti’ne yaklaştıklarında güneş batmıştı.</verse>
				<verse number="15">Geceyi geçirmek için Giva’ya giden yola saptılar. Varıp kentin meydanında konakladılar. Çünkü hiç kimse onları evine almadı.</verse>
				<verse number="16">Akşam saatlerinde yaşlı bir adam tarladaki işinden dönüyordu. Efrayim’in dağlık bölgesindendi. Giva’da oturuyordu. Kent halkı ise Benyaminli’ydi.</verse>
				<verse number="17">Yaşlı adam kent meydanındaki yolcuları görünce Levili’ye, “Nereden geliyor, nereye gidiyorsunuz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="18">Levili, “Yahuda’nın Beytlehem Kenti’nden geliyor, Efrayim’in dağlık bölgesinde uzak bir yere gidiyoruz” dedi, “Ben oralıyım. Beytlehem’e gitmiştim. Şimdi RAB’bin evine dönüyorum. Ama kimse bizi evine almadı.</verse>
				<verse number="19">Eşeklerimiz için yem ve saman, kendim, cariyem ve uşağım için ekmek ve şarap var. Hepimiz sana hizmet etmeye hazırız. Hiçbir eksiğimiz yok.”</verse>
				<verse number="20">Yaşlı adam, “Gönlün rahat olsun” dedi, “Her ihtiyacını ben karşılayacağım. Geceyi meydanda geçirmeyin.”</verse>
				<verse number="21">Onları evine götürdü, eşeklerine yem verdi. Konuklar ayaklarını yıkadıktan sonra yiyip içtiler.</verse>
				<verse number="22">Onlar dinlenirken kentin serserileri evi kuşattı. Kapıya var güçleriyle vurarak yaşlı ev sahibine, “Evine gelen o adamı dışarı çıkar, onunla yatalım” diye bağırdılar.</verse>
				<verse number="23">Ev sahibi dışarıya çıkıp onların yanına gitti. “Hayır, kardeşlerim, rica ediyorum böyle bir kötülük yapmayın” dedi, “Madem adam evime gelip konuğum oldu, böyle bir alçaklık yapmayın.</verse>
				<verse number="24">Bakın, daha erkek eli değmemiş kızımla adamın cariyesi içerde. Onları dışarı çıkarayım, onlarla yatın, onlara dilediğinizi yapın. Ama adama bu kötülüğü yapmayın.”</verse>
				<verse number="25">Ne var ki, adamlar onu dinlemediler. Bunun üzerine Levili cariyesini zorla dışarı çıkarıp onlara teslim etti. Adamlar bütün gece, sabaha dek kadınla yattılar, onun ırzına geçtiler. Şafak sökerken onu salıverdiler.</verse>
				<verse number="26">Kadın gün ağarırken efendisinin kaldığı evin kapısına geldi, düşüp yere yığıldı. Ortalık aydınlanıncaya dek öylece kaldı.</verse>
				<verse number="27">Sabahleyin kalkan adam, yoluna devam etmek üzere kapıyı açtı. Elleri eşiğin üzerinde, yerde boylu boyunca yatan cariyesini görünce,</verse>
				<verse number="28">kadına, “Kalk, gidelim” dedi. Kadın yanıt vermedi. Bunun üzerine adam onu eşeğe bindirip evine doğru yola çıktı.</verse>
				<verse number="29">Eve varınca eline bir bıçak aldı, cariyesinin cesedini on iki parçaya bölüp İsrail’in on iki oymağına dağıttı.</verse>
				<verse number="30">Bunu her gören, “İsrailliler Mısır’dan çıktığından beri böyle bir şey olmamış, görülmemiştir” dedi, “Düşünün taşının, ne yapmamız gerek, söyleyin.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Gilat başta olmak üzere Dan’dan Beer-Şeva’ya kadar, bütün İsrail halkı yola çıkıp Mispa’da, RAB’bin önünde tek beden gibi toplandı.</verse>
				<verse number="2">Tanrı halkı İsrail’in bütün oymak önderleri bu toplantıda hazır bulundular. Eli kılıç tutan dört yüz bin yayaydılar.</verse>
				<verse number="3">–Bu arada Benyaminoğulları İsrailliler’in Mispa’da toplandığını duydular.– İsrailliler, “Anlatın bize, bu korkunç olay nasıl oldu?” diye sordular.</verse>
				<verse number="4">Öldürülen kadının Levili kocası şöyle yanıtladı: “Cariyemle birlikte geceyi geçirmek üzere Benyamin bölgesinin Giva Kenti’ne girdik.</verse>
				<verse number="5">Giva’dan bazı adamlar gece beni öldürmeyi tasarlayarak gelip evi kuşattılar. Cariyemin ırzına geçtiler, ölümüne neden oldular.</verse>
				<verse number="6">Onun ölüsünü alıp parçaladım, her bir parçasını İsrail’in mülk aldığı bir bölgeye gönderdim. Çünkü bu alçakça rezalet İsrail’de işlendi.</verse>
				<verse number="7">Ey İsrailliler! İşte hepiniz buradasınız. Düşünceniz, kararınız nedir, söyleyin.”</verse>
				<verse number="8">Oradakilerin hepsi ağız birliği etmişçesine, “Bizden hiç kimse çadırına gitmeyecek, evine dönmeyecek” dediler,</verse>
				<verse number="9">“Yapacağımız şu: Giva’ya kura ile saldıracağız.</verse>
				<verse number="10">Halka yiyecek sağlamak için bütün İsrail oymaklarından nüfuslarına göre, her yüz kişiden on, bin kişiden yüz, on bin kişiden bin kişi seçeceğiz. Bunlar Benyamin’in Giva Kenti’ne geldiklerinde kentlilerden İsrail’de yaptıkları bu alçaklığın öcünü alsınlar.”</verse>
				<verse number="11">Giva’ya karşı toplanmış olan İsrailliler tam bir birlik içindeydi.</verse>
				<verse number="12">İsrail oymakları, Benyamin oymağına adamlar göndererek, “Aranızda yapılan bu alçaklık nedir?” diye sordular,</verse>
				<verse number="13">“Giva’daki o serserileri bize hemen teslim edin. Onları öldürüp İsrail’deki kötülüğün kökünü kazıyalım.” Ama Benyaminoğulları İsrailli kardeşlerini dinlemediler.</verse>
				<verse number="14">İsrailliler’le savaşmak üzere öbür kentlerden akın akın Giva’ya geldiler.</verse>
				<verse number="15">Giva halkından olan yedi yüz seçme adam dışında, öbür kentlerden gelen ve eli kılıç tutan Benyaminoğulları’nın sayısı o gün yirmi altı bini buldu.</verse>
				<verse number="16">Solak olan yedi yüz seçme adam da bunların arasındaydı. Hepsi de bir kılı sapanla vuracak kadar iyi nişancıydı.</verse>
				<verse number="17">Benyaminoğulları’nın yanısıra İsrailliler de sayıldı. Eli kılıç tutan dört yüz bin askerleri vardı. Hepsi de yaman savaşçılardı.</verse>
				<verse number="18">Beytel’e çıkan İsrailliler Tanrı’ya, “Benyaminoğulları’na karşı önce hangimiz savaşacak?” diye sordular. RAB, “Önce Yahudaoğulları savaşacak” dedi.</verse>
				<verse number="19">İsrailliler sabah kalkıp Giva’nın karşısında ordugah kurdular.</verse>
				<verse number="20">Benyaminoğulları’yla savaşmak üzere ilerleyip Giva’da savaş düzenine girdiler.</verse>
				<verse number="21">Giva’dan çıkan Benyaminoğulları, o gün İsrailliler’den yirmi iki bin kişiyi yere serdiler.</verse>
				<verse number="22">Ama İsrailliler birbirlerini yüreklendirerek önceki gün savaş düzenine girdikleri yerde mevzilendiler.</verse>
				<verse number="23">Sonra Beytel’de RAB’bin önünde akşama dek ağladılar. RAB’be, “Kardeşlerimiz olan Benyaminoğulları’yla yine savaşmaya çıkalım mı?” diye sordular. RAB, “Evet, onlarla savaşın” dedi.</verse>
				<verse number="24">Bunun üzerine İsrailliler ikinci gün yine Benyaminoğulları’na yaklaştılar.</verse>
				<verse number="25">Benyaminoğulları da aynı gün Giva’dan onların üzerine yürüyerek on sekiz bin kişiyi daha yere serdiler. Ölenlerin hepsi eli kılıç tutan savaşçılardı.</verse>
				<verse number="26">Bütün İsrailliler, bütün halk çekilip Beytel’e döndü. Orada, RAB’bin önünde durup ağladılar, o gün akşama dek oruç tuttular. RAB’be yakmalık sunular ve esenlik sunuları sundular.</verse>
				<verse number="27">Tanrı’nın Antlaşma Sandığı o sırada Beytel’deydi. Harun oğlu Elazar oğlu Pinehas o sırada sandığın önünde görev yapıyordu. İsrailliler RAB’be, “Kardeşimiz Benyaminoğulları’yla savaşmaya devam edelim mi, yoksa vaz mı geçelim?” diye sordular. RAB, “Savaşın” dedi, “Çünkü onları yarın elinize teslim edeceğim.”</verse>
				<verse number="28">Tanrı’nın Antlaşma Sandığı o sırada Beytel’deydi. Harun oğlu Elazar oğlu Pinehas o sırada sandığın önünde görev yapıyordu. İsrailliler RAB’be, “Kardeşimiz Benyaminoğulları’yla savaşmaya devam edelim mi, yoksa vaz mı geçelim?” diye sordular. RAB, “Savaşın” dedi, “Çünkü onları yarın elinize teslim edeceğim.”</verse>
				<verse number="29">İsrailliler dört bir yandan Giva’nın çevresinde pusuya yattılar.</verse>
				<verse number="30">Üçüncü gün Benyaminoğulları’na karşı harekete geçerek önceki gibi kentin karşısında savaş düzenine girdiler.</verse>
				<verse number="31">Saldırıya geçen Benyaminoğulları kentten epey uzaklaştılar. Beytel’e ve Giva’ya giden ana yollarda, kırlarda önceki çarpışmalarda olduğu gibi İsrailliler’e kayıplar verdirmeye başladılar; otuz kadarını öldürdüler.</verse>
				<verse number="32">“Geçen seferki gibi onları yine bozguna uğratıyoruz” dediler. İsrailliler ise birbirlerine, “Kaçalım da onları kentten uzağa, ana yollara çekelim” diyerek bulundukları yerden çıkıp Baal-Tamar’da savaş düzenine girdiler. Giva’nın batısında pusuya yatanlar da birden yerlerinden fırladı.</verse>
				<verse number="33">“Geçen seferki gibi onları yine bozguna uğratıyoruz” dediler. İsrailliler ise birbirlerine, “Kaçalım da onları kentten uzağa, ana yollara çekelim” diyerek bulundukları yerden çıkıp Baal-Tamar’da savaş düzenine girdiler. Giva’nın batısında pusuya yatanlar da birden yerlerinden fırladı.</verse>
				<verse number="34">Böylece bütün İsrail’den seçme on bin kişi Giva’ya cepheden saldırdı. Savaş iyice kızışmıştı. Benyaminoğulları başlarına gelecek felaketten habersizdi.</verse>
				<verse number="35">RAB onları İsrail’in önünde bozguna uğrattı. İsrailliler o gün Benyaminoğulları’ndan eli kılıç tutan yirmi beş bin yüz kişiyi öldürdüler.</verse>
				<verse number="36">Benyaminoğulları yenildiklerini anladılar. İsrailliler onların geçmesine izin verdiler; çünkü Giva çevresinde pusuda yatanlara güveniyorlardı.</verse>
				<verse number="37">Pusudakiler ansızın Giva’ya saldırdılar. Bütün kente dağılarak halkı kılıçtan geçirdiler.</verse>
				<verse number="38">Pusuya yatanlarla öbür İsrailliler arasında bir işaret kararlaştırılmıştı: Kenti ateşe verip büyük bir duman bulutu oluşturacaklardı.</verse>
				<verse number="39">O zaman savaş alanındaki İsrailliler birden geri dönecekti. Bu arada Benyaminoğulları İsrailliler’e kayıplar verdirmeye başlamış, otuz kadarını vurmuşlardı. Daha önceki savaşta olduğu gibi, İsrailliler’i kesin bir bozguna uğrattıklarını sandılar.</verse>
				<verse number="40">Ama dönüp kente baktıklarında orada hortum gibi göğe yükselen duman bulutunu gördüler. Yanan kentin dumanı göğü kaplamıştı.</verse>
				<verse number="41">İsrailliler’in döndüğünü gören Benyaminoğulları paniğe kapıldı. Çünkü başlarına gelecek felaketi sezmişlerdi.</verse>
				<verse number="42">İsrailliler’in önüsıra kırlara doğru yöneldilerse de savaştan kaçamadılar. Çeşitli kentlerden çıkagelen İsrailliler onları kuşatıp yok etti.</verse>
				<verse number="43">Geri kalan Benyaminoğulları’nı kovaladılar. Giva’nın doğusunda konakladıkları yere dek onları yol boyunca vurup yere serdiler.</verse>
				<verse number="44">Benyaminoğulları’ndan on sekiz bin kişi vuruldu. Hepsi de yiğit savaşçılardı.</verse>
				<verse number="45">Sağ kalanlar dönüp kırlara, Rimmon Kayalığı’na doğru kaçmaya başladı. İsrailliler yol boyunca bunlardan beş bin kişi daha öldürdü. Gidom’a kadar onları adım adım izleyerek iki binini daha vurup yere serdiler.</verse>
				<verse number="46">O gün Benyaminoğulları’ndan öldürülenlerin toplam sayısı yirmi beş bin kişiyi buldu. Hepsi de eli kılıç tutan yiğit savaşçılardı.</verse>
				<verse number="47">Kırlara kaçıp Rimmon Kayalığı’na sığınanların sayısı altı yüzdü. Kayalıkta dört ay kaldılar.</verse>
				<verse number="48">İsrailliler Benyamin kentlerine döndüler; insanları, hayvanları ve oradaki bütün canlıları kılıçtan geçirdiler, rastladıkları bütün kentleri ateşe verdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">İsrailliler Mispa’da, “Bizden hiç kimse Benyaminoğulları’na kız vermeyecek” diye ant içmişlerdi.</verse>
				<verse number="2">Halk Beytel’e geldi. Akşama dek orada, Tanrı’nın önünde oturup hıçkıra hıçkıra ağladılar.</verse>
				<verse number="3">“Ey İsrail’in Tanrısı RAB!” dediler, “Bugün İsrail’den bir oymağın eksilmesine yol açan böyle bir şey neden oldu?”</verse>
				<verse number="4">Ertesi gün erkenden kalkıp bir sunak yaptılar, orada yakmalık sunular ve esenlik sunuları sundular.</verse>
				<verse number="5">İsrailliler, “RAB’bin önüne çıkmak üzere toplandığımızda İsrail oymaklarından bize kimler katılmadı?” diye sordular. Çünkü Mispa’da, RAB’bin önünde toplandıklarında kendilerine katılmayanların kesinlikle öldürüleceğine dair ant içmişlerdi.</verse>
				<verse number="6">İsrailliler Benyaminli kardeşleri için çok üzülüyorlardı. “İsrail bugün bir oymağını yitirdi” dediler,</verse>
				<verse number="7">“Sağ kalanlara eş olacak kızları bulmak için ne yapsak? Çünkü kızlarımızdan hiçbirini onlara eş olarak vermeyeceğimize RAB’bin adına ant içtik.”</verse>
				<verse number="8">Sonra, “Mispa’ya, RAB’bin önüne İsrail oymaklarından kim çıkmadı?” diye sordular. Böylece Yaveş-Gilat’tan toplantıya, ordugaha kimsenin gelmediği ortaya çıktı.</verse>
				<verse number="9">Çünkü gelenler sayıldığında Yaveş-Gilat’tan kimsenin olmadığı anlaşılmıştı.</verse>
				<verse number="10">Bunun üzerine topluluk Yaveş-Gilat halkının üzerine on iki bin yiğit savaşçı gönderdi. “Gidin, Yaveş-Gilat halkını, kadın, çoluk çocuk demeden kılıçtan geçirin” dediler,</verse>
				<verse number="11">“Yapacağınız şu: Her erkeği ve erkek eli değmiş her kadını öldüreceksiniz.”</verse>
				<verse number="12">Yaveş-Gilat halkı arasında erkek eli değmemiş dört yüz kız bulup Kenan topraklarında bulunan Şilo’daki ordugaha getirdiler.</verse>
				<verse number="13">Ardından bütün topluluk Rimmon Kayalığı’ndaki Benyaminoğulları’na aracılar göndererek barış yapmayı önerdi.</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine Benyaminoğulları döndü. Topluluk Yaveş-Gilat halkından sağ bırakılan kızları onlara eş olarak verdi. Ama kızların sayısı Benyaminoğulları için yine de yeterli değildi.</verse>
				<verse number="15">İsrail halkı Benyaminoğulları’nın durumuna çok üzülüyordu. Çünkü RAB İsrail oymakları arasında birliği bozmuştu.</verse>
				<verse number="16">Topluluğun ileri gelenleri, “Benyaminoğulları’nın kadınları öldürüldüğüne göre, kalan erkeklere eş bulmak için ne yapsak?” diyorlardı,</verse>
				<verse number="17">“İsrail’den bir oymağın yok olup gitmemesi için sağ kalan Benyaminoğulları’nın mirasçıları olmalı.</verse>
				<verse number="18">Biz onlara kızlarımızdan eş veremeyiz. Çünkü Benyaminoğulları’na kız veren her İsrailli lanetlenecek diye ant içtik.”</verse>
				<verse number="19">Sonra, “Bakın, Şilo’da her yıl RAB adına bir şölen düzenleniyor” diye eklediler. Şilo Beytel’in kuzeyinde, Beytel’den Şekem’e giden yolun doğusunda, Levona’nın güneyindedir.</verse>
				<verse number="20">Böylece Benyaminoğulları’na, “Gidip bağlarda gizlenin” diye öğüt verdiler,</verse>
				<verse number="21">“Gözünüzü açık tutun. Şilolu kızlar dans etmeye kalkınca bağlardan fırlayıp onlardan kendinize birer eş kapın ve Benyamin topraklarına götürün.</verse>
				<verse number="22">Kızların babaları ya da erkek kardeşleri bize yakınmaya gelirse, ‘Benyaminoğulları’nı hatırımız için bağışlayın’ diyeceğiz, ‘Savaşarak aldığımız kızlar hepsine yetmedi. Siz de kendi kızlarınızı isteyerek vermediğinize göre suçlu sayılmazsınız.’ ”</verse>
				<verse number="23">Benyaminoğulları da böyle yaptılar. Kızlar dans ederken her erkek bir kız kapıp götürdü. Kendi topraklarına gittiler, kentlerini onarıp yerleştiler.</verse>
				<verse number="24">Ardından İsrailliler de oradan ayrılıp kendi topraklarına, oymaklarına, ailelerine döndüler.</verse>
				<verse number="25">O dönemde İsrail’de kral yoktu. Herkes kendince doğru olanı yapıyordu.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="8">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Hakimlerin egemenlik sürdüğü günlerde İsrail’de kıtlık başladı. Yahuda’nın Beytlehem Kenti’nden bir adam, karısı ve iki oğluyla birlikte geçici bir süre kalmak üzere Moav topraklarına doğru yola çıktı.</verse>
				<verse number="2">Adamın adı Elimelek, karısının adı Naomi, oğullarının adları da Mahlon ve Kilyon’du. Yahuda’nın Beytlehem Kenti’nden, Efrat boyundan olan bu kişiler, Moav topraklarına gidip orada yaşamaya başladılar.</verse>
				<verse number="3">Naomi, kocası Elimelek ölünce iki oğluyla yalnız kaldı.</verse>
				<verse number="4">İki oğul Moav kızlarından kendilerine birer eş aldılar. Kızlardan birinin adı Orpa, ötekinin adı Rut’tu. Orada on yıl kadar yaşadıktan sonra,</verse>
				<verse number="5">Mahlon da, Kilyon da öldü. Böylece kocasıyla iki oğlunu yitiren Naomi yapayalnız kaldı.</verse>
				<verse number="6">Naomi, Moav topraklarındayken RAB’bin kendi halkının yardımına yetişip yiyecek sağladığını duyunca gelinleriyle oradan dönmeye hazırlandı.</verse>
				<verse number="7">Onlarla birlikte bulunduğu yerden ayrıldı ve Yahuda ülkesine dönmek üzere yola koyuldu.</verse>
				<verse number="8">Yolda onlara, “Analarınızın evine dönün” dedi. “Ölmüşlerimize ve bana nasıl iyilik ettinizse, RAB de size iyilik etsin.</verse>
				<verse number="9">RAB her birinize evinde rahat edeceğiniz birer koca versin!” Sonra onları öptü. İki gelin hıçkıra hıçkıra ağlayarak,</verse>
				<verse number="10">“Hayır, seninle birlikte senin halkına döneceğiz” dediler.</verse>
				<verse number="11">Naomi, “Geri dönün, kızlarım” dedi. “Niçin benimle gelesiniz? Size koca olacak oğullarım olabilir mi bundan sonra?</verse>
				<verse number="12">Dönün kızlarım, yolunuza gidin. Ben kocaya varamayacak kadar yaşlandım. Umudum var desem, bu gece kocaya varıp oğullar doğursam,</verse>
				<verse number="13">onlar büyüyene kadar bekler miydiniz, kocaya varmaktan vazgeçer miydiniz? Hayır, kızlarım! Benim acım sizinkinden de büyüktür. Çünkü RAB beni felakete uğrattı.”</verse>
				<verse number="14">Gelinler yine hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. Sonunda Orpa kaynanasını öpüp vedalaştı, Rut’sa ona sarılıp yanında kaldı.</verse>
				<verse number="15">Naomi Rut’a, “Bak, eltin kendi halkına, kendi ilahına dönüyor. Sen de onun ardından git” dedi.</verse>
				<verse number="16">Rut şöyle karşılık verdi: “Seni bırakıp geri dönmemi isteme! Sen nereye gidersen ben de oraya gideceğim, sen nerede kalırsan ben de orada kalacağım. Senin halkın benim halkım, senin Tanrın benim Tanrım olacak.</verse>
				<verse number="17">Sen nerede ölürsen ben de orada öleceğim ve orada gömüleceğim. Eğer ölümden başka bir nedenle senden ayrılırsam, RAB bana daha kötüsünü yapsın.”</verse>
				<verse number="18">Naomi, Rut’un kendisiyle gitmeye kesin kararlı olduğunu görünce üstelemekten vazgeçti.</verse>
				<verse number="19">Böylece ikisi Beytlehem’e kadar yola devam ettiler. Dönüşleri bütün kenti ayağa kaldırdı. Kadınlar birbirlerine, “Naomi bu mu?” diye sordular.</verse>
				<verse number="20">Naomi onlara, “Beni, Naomi değil, Mara diye çağırın” dedi. “Çünkü Her Şeye Gücü Yeten Tanrı bana çok acı verdi.</verse>
				<verse number="21">Giderken her şeyim vardı, ama RAB beni eli boş döndürdü. Beni niçin Naomi diye çağırasınız ki? Görüyorsunuz, RAB beni sıkıntıya soktu, Her Şeye Gücü Yeten Tanrı başıma felaket getirdi.”</verse>
				<verse number="22">İşte Naomi, Moavlı gelini Rut’la birlikte Moav topraklarından böyle döndü. Beytlehem’e gelişleri, arpanın biçilmeye başlandığı zamana rastlamıştı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Naomi’nin Boaz adında bir akrabası vardı. Kocası Elimelek’in boyundan olan Boaz, ileri gelen, varlıklı bir adamdı.</verse>
				<verse number="2">Bir gün Moavlı Rut, Naomi’ye şöyle dedi: “İzin ver de tarlalara gideyim, iyiliksever bir adamın ardında başak devşireyim.” Naomi, “Git, kızım” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="3">Böylece Rut gidip tarlalarda, orakçıların ardında başak devşirmeye başladı. Bir rastlantı sonucu, kendini Elimelek’in boyundan Boaz’ın tarlasında buldu.</verse>
				<verse number="4">Bu arada Beytlehem’den gelen Boaz orakçılara, “RAB sizinle olsun” diye seslendi. Onlar da, “RAB seni kutsasın” karşılığını verdiler.</verse>
				<verse number="5">Boaz, orakçıların başında duran adamına, “Kim bu genç kadın?” diye sordu.</verse>
				<verse number="6">Orakçıların başında duran adam şu karşılığı verdi: “Naomi ile birlikte Moav topraklarından gelen Moavlı genç kadın budur.</verse>
				<verse number="7">Bana gelip, ‘İzin ver de başak devşireyim, orakçıların ardından gidip demetlerin arasındaki artıkları toplayayım’ dedi. Sabahtan şimdiye kadar tarlada çalışıp durdu, çardağın altında pek az dinlendi.”</verse>
				<verse number="8">Bunun üzerine Boaz Rut’a, “Dinle, kızım” dedi, “Başak devşirmek için başka tarlaya gitme; buradan ayrılma. Burada, benim hizmetçi kızlarla birlikte kal.</verse>
				<verse number="9">Gözün, orakçıların biçtiği tarlada olsun; kızların ardından git. Sana ilişmesinler diye adamlarıma buyruk verdim. Susayınca var git, kuyudan çektikleri suyla doldurdukları testilerden iç.”</verse>
				<verse number="10">Rut eğilip yüzüstü yere kapandı. Boaz’a, “Bir yabancı olduğum halde bana neden yakınlık gösteriyor, bu iyiliği yapıyorsun?” dedi.</verse>
				<verse number="11">Boaz şöyle karşılık verdi: “Kocanın ölümünden sonra kaynanan için yaptığın her şey bana bir bir anlatıldı. Anneni babanı, doğduğun ülkeyi bıraktın; önceden hiç tanımadığın bir halkın arasına geldin.</verse>
				<verse number="12">RAB yaptıklarının karşılığını versin. Kanatları altına sığınmak için kendisine geldiğin İsrail’in Tanrısı RAB seni cömertçe ödüllendirsin.”</verse>
				<verse number="13">Rut, “Bana çok iyi davrandın, efendim” dedi. “Kölelerinden biri olmadığım halde, söylediğin sözlerle beni teselli ettin, yüreğimi okşadın.”</verse>
				<verse number="14">Yemek vakti gelince Boaz Rut’a, “Buraya yaklaş, ekmek al, pekmeze batırıp ye” dedi. Rut varıp orakçıların yanına oturdu. Boaz ona kavrulmuş başak verdi. Rut bir kısmını yedikten sonra doydu, birazını da artırdı.</verse>
				<verse number="15">Başak devşirmek için kalkınca, Boaz adamlarına, “Demetler arasında da başak devşirsin, ona dokunmayın” diye buyurdu.</verse>
				<verse number="16">“Hatta onun için demetlerden başak ayırıp yere bırakın da devşirsin. Sakın onu azarlamayın.”</verse>
				<verse number="17">Böylece Rut akşama dek tarlada başak devşirdi. Devşirdiği başakları dövünce bir efa kadar arpası oldu.</verse>
				<verse number="18">Bunu yüklenip kente döndü. Devşirdiklerini gören kaynanasına ayrıca, tarlada doyduktan sonra artırdığı başakları da çıkarıp verdi.</verse>
				<verse number="19">Naomi, “Bugün nerede başak devşirdin, nerede çalıştın?” diye sordu. “Sana bunca yakınlık göstermiş olan her kimse, kutsansın!” Rut tarlasında çalıştığı adamdan söz ederek kaynanasına, “Bugün tarlasında çalıştığım adamın adı Boaz” dedi.</verse>
				<verse number="20">Naomi gelinine, “RAB, sağ kalanlardan da ölmüşlerden de iyiliğini esirgemeyen Boaz’ı kutsasın” dedi. Sonra ekledi: “O adam akrabalarımızdan, yakın akrabalarımızdan biridir.”</verse>
				<verse number="21">Moavlı Rut şöyle konuştu: “Üstelik bana, ‘Adamlarım bütün biçme işini bitirinceye kadar onlarla birlikte kal’ dedi.”</verse>
				<verse number="22">Naomi, gelini Rut’a, “Kızım, onun kızlarıyla gitmen daha iyi. Başka bir tarlada sana zarar gelebilir” dedi.</verse>
				<verse number="23">Böylece Rut arpa ile buğday biçimi sonuna kadar Boaz’ın hizmetçi kızlarından ayrılmadı; başak devşirip kaynanasıyla oturmaya devam etti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Kaynanası Naomi bir gün Rut’a, “Kızım, iyiliğin için sana rahat edeceğin bir yer aramam gerekmez mi?” dedi.</verse>
				<verse number="2">“Hizmetçileriyle birlikte bulunduğun Boaz akrabamız değil mi? Bak şimdi, bu akşam Boaz harman yerinde arpa savuracak.</verse>
				<verse number="3">Yıkan, kokular sürün, giyinip harman yerine git. Ama adam yemeyi içmeyi bitirene dek orada olduğunu belli etme.</verse>
				<verse number="4">Adam yatıp uyuduğunda, nerede yattığını belle; sonra gidip onun ayaklarının üzerindeki örtüyü kaldır ve oracıkta yat. Ne yapman gerektiğini o sana söyler.”</verse>
				<verse number="5">Rut ona, “Söylediğin her şeyi yapacağım” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="6">Harman yerine giderek kaynanasının her dediğini yaptı.</verse>
				<verse number="7">Boaz yiyip içti, keyfi yerine geldi. Sonra harman yığınının dibinde uyumaya gitti. Rut da gizlice yaklaştı, onun ayaklarının üzerindeki örtüyü kaldırıp yattı.</verse>
				<verse number="8">Gece yarısı adam ürktü; yattığı yerde dönünce ayaklarının dibinde yatan kadını ayrımsadı.</verse>
				<verse number="9">Ona, “Kimsin sen?” diye sordu. Kadın, “Ben kölen Rut’um” diye yanıtladı. “Kölenle evlen. Çünkü sen yakın akrabamızsın” dedi.</verse>
				<verse number="10">Boaz, “RAB seni kutsasın, kızım” dedi. “Bu son iyiliğin, ilkinden de büyük. Çünkü yoksul olsun, zengin olsun, gençlerin peşinden gitmedin.</verse>
				<verse number="11">Ve şimdi, korkma kızım; her istediğini yapacağım. Bütün kent halkı senin erdemli bir kadın olduğunu biliyor.</verse>
				<verse number="12">Yakın akrabanız olduğum doğrudur. Ama benden daha yakın biri var.</verse>
				<verse number="13">Geceyi burada geçir. Sabah olduğunda eğer adam senin için akrabalık görevini yaparsa ne âlâ, varsın yapsın. Ama o, akrabalık görevini yapmak istemezse, yaşayan RAB’be ant içerim ki, bu görevi ben üstlenirim. Sen sabaha kadar yat.”</verse>
				<verse number="14">Böylece Rut sabaha kadar Boaz’ın ayakları dibinde yattı. Ama ortalık insanların birbirini seçebileceği kadar aydınlanmadan önce kalktı. Çünkü Boaz, ‘Harman yerine kadın geldiği bilinmemeli’ demişti.</verse>
				<verse number="15">Boaz Rut’a, “Sırtındaki şalı çıkar, aç” dedi. Rut şalı açınca Boaz içine altı ölçek arpa boşaltıp onun sırtına yükledi. Sonra Rut kente döndü.</verse>
				<verse number="16">Rut geri dönünce kaynanası, “Nasıl geçti kızım?” diye sordu. Rut, Boaz’ın kendisi için yaptığı her şeyi anlattı.</verse>
				<verse number="17">Sonra ekledi: “ ‘Kaynanana eli boş dönme’ diyerek bana bu altı ölçek arpayı da verdi.”</verse>
				<verse number="18">Naomi, “Kızım, bu işin ne olacağını öğreninceye kadar evde kal” dedi. “Çünkü Boaz bugün bu işi bitirmeden rahat edemeyecek.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Bu arada Boaz kent kapısına gidip oturdu. Sözünü ettiği yakın akraba oradan geçerken ona, “Arkadaş, gel şuraya otur” diye seslendi. Adam da varıp Boaz’ın yanına oturdu.</verse>
				<verse number="2">Sonra Boaz kentin ileri gelenlerinden on adam topladı. Onlara, “Siz de gelin, oturun” dedi. Adamlar da oturdular.</verse>
				<verse number="3">Boaz, yakın akrabadan olan adama şöyle dedi: “Moav topraklarından dönmüş olan Naomi, akrabamız Elimelek’in tarlasını satıyor.</verse>
				<verse number="4">Ben de burada oturanların ve halkımın ileri gelenlerinin önünde bunu satın alman için durumu sana açayım dedim. Yakın akrabalık görevini yapmak istiyorsan, yap. Ama sen akrabalık görevini yerine getirmeyeceksen, söyle de bileyim. Çünkü bu görevi yapmak önce sana düşer. Senden sonra ben gelirim.” Adam, “Yakın akrabalık görevini ben yaparım” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="5">Bunun üzerine Boaz, “Yalnız, tarlayı Naomi’den satın aldığın gün, ölen Mahlon’un adının bıraktığı mirasla sürmesi için dul eşi Moavlı Rut’u da almalısın” dedi.</verse>
				<verse number="6">Adam, “Bu durumda yakın akrabalık görevini yapamam; yaparsam kendi mirasımı tehlikeye atmış olurum” dedi. “Bana düşen akrabalık görevini sen yüklen. Çünkü ben yapamam.”</verse>
				<verse number="7">Eskiden İsrail’de akrabalık görevinin yerine getirildiğini ve mülk alım satımının onaylandığını göstermek için taraflardan biri çarığını çıkarıp ötekine verirdi. Alışverişi yasallaştırmanın yolu buydu.</verse>
				<verse number="8">Bu nedenle yakın akrabadan olan adam, “Sen kendin satın al” diyerek çarığını çıkarıp Boaz’a verdi.</verse>
				<verse number="9">Boaz, ileri gelenlere ve bütün halka, “Elimelek’in, Kilyon ile Mahlon’un bütün mülkünü Naomi’den satın aldığıma bugün siz tanık oldunuz” dedi.</verse>
				<verse number="10">“Mahlon’un dul karısı Moavlı Rut’u da kendime eş olarak alıyorum. Öyle ki, ölen Mahlon’un adı bıraktığı mirasla birlikte sürsün; kardeşlerinin arasından ve yaşadığı kentten adı silinmesin. Bugün siz buna tanık oldunuz.”</verse>
				<verse number="11">Kent kapısında bulunan bütün halk ve ileri gelenler, “Evet, biz tanığız” dediler. “RAB senin evine gelen kadını, İsrail soyunun o iki ana direğine –Rahel ve Lea’ya– benzer kılsın. Efrat boyunda varlıklı, Beytlehem’de ünlü olasın.</verse>
				<verse number="12">RAB’bin bu genç kadından sana vereceği çocuklarla senin soyun, Tamar’ın Yahuda’ya doğurduğu Peres’in soyu gibi olsun.”</verse>
				<verse number="13">Böylece Boaz, Rut’u kendine eş olarak aldı ve onunla birleşti. RAB’bin kutsamasıyla gebe kalan Rut bir oğul doğurdu.</verse>
				<verse number="14">O zaman kadınlar Naomi’ye, “Bugün seni yakın akrabasız bırakmamış olan RAB’be övgüler olsun. Doğan çocuğun ünü İsrail’de yayılsın” dediler.</verse>
				<verse number="15">“O seni yaşama döndürecek, yaşlılığında doyuracak. Çünkü onu, seni seven ve senin için yedi oğuldan bile daha değerli olan gelinin doğurdu.”</verse>
				<verse number="16">Naomi çocuğu alıp bağrına bastı ve ona dadılık yaptı.</verse>
				<verse number="17">Komşu kadınlar, “Naomi’nin bir oğlu oldu” diyerek çocuğa ad koydular; ona, Ovet adını verdiler. Ovet, İşay’ın babası; İşay ise Davut’un babasıdır.</verse>
				<verse number="18">Peres’in soyu şöyledir: Peres Hesron’un babası,</verse>
				<verse number="19">Hesron Ram’ın babası, Ram Amminadav’ın babası,</verse>
				<verse number="20">Amminadav Nahşon’un babası, Nahşon Salmon’un babası,</verse>
				<verse number="21">Salmon Boaz’ın babası, Boaz Ovet’in babası,</verse>
				<verse number="22">Ovet İşay’ın babası, İşay da Davut’un babasıdır.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="9">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Efrayim dağlık bölgesindeki Ramatayim Kasabası’nda yaşayan, Efrayim oymağının Suf boyundan Yeroham oğlu Elihu oğlu Tohu oğlu Suf oğlu Elkana adında bir adam vardı.</verse>
				<verse number="2">Elkana’nın Hanna ve Peninna adında iki karısı vardı. Peninna’nın çocukları olduğu halde, Hanna’nın çocuğu olmuyordu.</verse>
				<verse number="3">Elkana Her Şeye Egemen RAB’be tapınıp kurban sunmak üzere her yıl kendi kentinden Şilo’ya giderdi. Eli’nin RAB’bin kâhinleri olan Hofni ve Pinehas adındaki iki oğlu da oradaydı.</verse>
				<verse number="4">Elkana kurban sunduğu gün karısı Peninna’ya ve oğullarıyla kızlarına etten birer pay verirken,</verse>
				<verse number="5">Hanna’ya iki pay verirdi. Çünkü RAB Hanna’nın rahmini kapamasına karşın, Elkana onu severdi.</verse>
				<verse number="6">Ama RAB Hanna’nın rahmini kapadığından, kuması Peninna Hanna’yı öfkelendirmek için ona sürekli sataşırdı.</verse>
				<verse number="7">Bu yıllarca böyle sürdü. Hanna RAB’bin Tapınağı’na her gittiğinde kuması ona sataşırdı. Böylece Hanna ağlar, yemek yemezdi.</verse>
				<verse number="8">Kocası Elkana, “Hanna, neden ağlıyorsun, neden yemek yemiyorsun?” derdi, “Neden bu kadar üzgünsün? Ben senin için on oğuldan daha iyi değil miyim?”</verse>
				<verse number="9">Bir gün onlar Şilo’da yiyip içtikten sonra, Hanna kalktı. Kâhin Eli RAB’bin Tapınağı’nın kapı sövesi yanındaki sandalyede oturuyordu.</verse>
				<verse number="10">Hanna, gönlü buruk, acı acı ağlayarak RAB’be yakardı</verse>
				<verse number="11">ve şu adağı adadı: “Ey Her Şeye Egemen RAB, kulunun üzüntüsüne gerçekten bakıp beni anımsar, kulunu unutmayıp bana bir erkek çocuk verirsen, yaşamı boyunca onu sana adayacağım. Onun başına hiç ustura değmeyecek.”</verse>
				<verse number="12">Hanna RAB’be yakarışını sürdürürken, Eli onun dudaklarını gözetliyordu.</verse>
				<verse number="13">Hanna içinden yakarıyor, yalnız dudakları kımıldıyor, sesi duyulmuyordu. Bu yüzden Eli, Hanna’yı sarhoş sanarak,</verse>
				<verse number="14">“Sarhoşluğunu ne zamana dek sürdüreceksin? Artık şarabı bırak” dedi.</verse>
				<verse number="15">Hanna, “Ah, öyle değil efendim!” diye yanıtladı, “Ben yüreği acılarla dolu bir kadınım. Ne şarap içtim, ne de başka bir içki. Sadece yüreğimi RAB’be döküyordum.</verse>
				<verse number="16">Kulunu kötü bir kadın sanma. Yakarışımı şimdiye dek sürdürmemin nedeni çok kaygılı, üzüntülü olmamdır.”</verse>
				<verse number="17">Eli, “Öyleyse esenlikle git” dedi, “İsrail’in Tanrısı dileğini yerine getirsin.”</verse>
				<verse number="18">Hanna, “Senin gözünde lütuf bulayım” deyip yoluna gitti. Sonra yemek yedi. Artık üzgün değildi.</verse>
				<verse number="19">Ertesi sabah erkenden kalkıp RAB’be tapındılar. Ondan sonra Rama’daki evlerine döndüler. Elkana karısı Hanna’yla birleşti ve RAB Hanna’yı anımsadı.</verse>
				<verse number="20">Zamanı gelince Hanna gebe kaldı ve bir erkek çocuk doğurdu. “Onu RAB’den diledim” diyerek adını Samuel koydu.</verse>
				<verse number="21">Elkana RAB’be yıllık kurbanını ve adağını sunmak üzere ev halkıyla birlikte Şilo’ya gitti.</verse>
				<verse number="22">Ama Hanna gitmedi. Kocasına, “Çocuk sütten kesildikten sonra onu RAB’bin hizmetinde bulunmak üzere götüreceğim. Yaşamı boyunca orada kalacak” dedi.</verse>
				<verse number="23">Kocası Elkana, “Nasıl istersen öyle yap” diye karşılık verdi, “Çocuk sütten kesilinceye dek burada kal. RAB sözünü yerine getirsin.” Böylece Hanna oğlu sütten kesilinceye dek evde kalıp onu emzirdi.</verse>
				<verse number="24">Küçük çocuk sütten kesildikten sonra Hanna üç yaşında bir boğa, bir efa un ve bir tulum şarap alarak onu kendisiyle birlikte RAB’bin Şilo’daki tapınağına götürdü.</verse>
				<verse number="25">Boğayı kestikten sonra çocuğu Eli’ye getirdiler.</verse>
				<verse number="26">Hanna, “Ey efendim, yaşamın hakkı için derim ki, burada yanında durup RAB’be yakaran kadınım ben” dedi,</verse>
				<verse number="27">“Bu çocuk için yakarmıştım; RAB dileğimi yerine getirdi.</verse>
				<verse number="28">Ben de onu RAB’be adıyorum. Yaşamı boyunca RAB’be adanmış kalacaktır.” Sonra orada RAB’be tapındılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Hanna şöyle dua etti: “Yüreğim RAB’de bulduğum sevinçle coşuyor; Gücümü yükselten RAB’dir. Düşmanlarımın karşısında övünüyor, Kurtarışınla seviniyorum!</verse>
				<verse number="2">Kutsallıkta RAB’bin benzeri yok, Evet, senin gibisi yok, ya RAB! Tanrımız gibi dayanak yok.</verse>
				<verse number="3">Artık büyük konuşmayın, Ağzınızdan küstahça sözler çıkmasın. Çünkü RAB her şeyi bilen Tanrı’dır; O’dur davranışları tartan.</verse>
				<verse number="4">Güçlülerin yayları kırılır; Güçsüzlerse güçle donatılır.</verse>
				<verse number="5">Toklar yiyecek uğruna gündelikçi olur, Açlar doyurulur. Kısır kadın yedi çocuk doğururken, Çok çocuklu kadın kimsesiz kalır.</verse>
				<verse number="6">RAB öldürür de diriltir de, Ölüler diyarına indirir ve çıkarır.</verse>
				<verse number="7">O kimini yoksul, kimini varsıl kılar; Kimini alçaltır, kimini yükseltir.</verse>
				<verse number="8">Düşkünü yerden kaldırır, Yoksulu çöplükten çıkarır; Soylularla oturtsun Ve kendilerine onur tahtını miras olarak bağışlasın diye. Çünkü yeryüzünün temelleri RAB’bindir, O dünyayı onların üzerine kurmuştur.</verse>
				<verse number="9">RAB sadık kullarının adımlarını korur, Ama kötüler karanlıkta susturulur. Çünkü güçle zafere ulaşamaz insan.</verse>
				<verse number="10">RAB’be karşı gelenler paramparça olacak, RAB onlara karşı gökleri gürletecek, Bütün dünyayı yargılayacak, Kralını güçle donatacak, Meshettiği kralın gücünü yükseltecek.”</verse>
				<verse number="11">Sonra Elkana Rama’ya, evine döndü. Küçük Samuel ise Kâhin Eli’nin gözetiminde RAB’bin hizmetinde kaldı.</verse>
				<verse number="12">Eli’nin oğulları değersiz kişilerdi. RAB’bi ve kâhinlerin halkla ilgili kurallarını önemsemiyorlardı. Biri sunduğu kurbanın etini haşlarken, kâhinin hizmetkârı elinde üç dişli büyük bir çatalla gelir,</verse>
				<verse number="13">Eli’nin oğulları değersiz kişilerdi. RAB’bi ve kâhinlerin halkla ilgili kurallarını önemsemiyorlardı. Biri sunduğu kurbanın etini haşlarken, kâhinin hizmetkârı elinde üç dişli büyük bir çatalla gelir,</verse>
				<verse number="14">çatalı kap, tencere, tava ya da kazana daldırırdı. Çatalla çıkarılan her şey kâhin için ayırılırdı. Şilo’ya gelen İsrailliler’in hepsine böyle davranırlardı.</verse>
				<verse number="15">Üstelik kurbanın yağları yakılmadan önce, kâhinin hizmetkârı gelip kurban sunan adama, “Kâhine kızartmalık et ver. Senden haşlanmış et değil, çiğ et alacak” derdi.</verse>
				<verse number="16">Kurban sunan, “Önce hayvanın yağları yakılmalı, sonra dilediğin kadar al” diyecek olsa, hizmetkâr, “Hayır, şimdi vereceksin, yoksa zorla alırım” diye karşılık verirdi.</verse>
				<verse number="17">Gençlerin RAB’be karşı işledikleri günah çok büyüktü; çünkü RAB’be sunulan sunuları küçümsüyorlardı.</verse>
				<verse number="18">Bu arada genç Samuel, keten efod giymiş, RAB’bin önünde hizmet ediyordu.</verse>
				<verse number="19">Yıllık kurbanı sunmak için annesi her yıl kocasıyla birlikte oraya gider, diktiği cüppeyi oğluna getirirdi.</verse>
				<verse number="20">Kâhin Eli de, Elkana ile karısına iyi dilekte bulunarak, “Dilediği ve RAB’be adadığı çocuğun yerine RAB sana bu kadından başka çocuklar versin” derdi. Bundan sonra evlerine dönerlerdi.</verse>
				<verse number="21">RAB’bin lütfuna eren Hanna gebe kalıp üç erkek, iki kız daha doğurdu. Küçük Samuel ise RAB’bin hizmetinde büyüdü.</verse>
				<verse number="22">Eli artık çok yaşlanmıştı. Oğullarının İsrailliler’e bütün yaptıklarını, Buluşma Çadırı’nın girişinde görevli kadınlarla düşüp kalktıklarını duymuştu.</verse>
				<verse number="23">Onlara, “Neden böyle şeyler yapıyorsunuz?” dedi, “Yaptığınız kötülükleri herkesten işitiyorum.</verse>
				<verse number="24">Olmaz bu, oğullarım! RAB’bin halkı arasında yayıldığını duyduğum haber iyi değil.</verse>
				<verse number="25">İnsan insana karşı günah işlerse, Tanrı onun için aracılık eder. Ama RAB’be karşı günah işleyeni kim savunacak?” Ne var ki, onlar babalarının sözünü dinlemediler. Çünkü RAB onları öldürmek istiyordu.</verse>
				<verse number="26">Bu arada giderek büyüyen genç Samuel RAB’bin de halkın da beğenisini kazanmaktaydı.</verse>
				<verse number="27">O sıralarda bir Tanrı adamı Eli’ye gelip şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Atan ve soyu Mısır’da firavunun halkına kölelik ederken kendimi onlara açıkça göstermedim mi?</verse>
				<verse number="28">Sunağıma çıkması, buhur yakıp önümde efod giymesi için bütün İsrail oymakları arasından yalnız atanı kendime kâhin seçtim. Üstelik İsrailliler’in yakılan bütün sunularını da atanın soyuna verdim.</verse>
				<verse number="29">Öyleyse neden konutum için buyurduğum kurbanı ve sunuyu küçümsüyorsunuz? Halkım İsrail’in sunduğu bütün sunuların en iyi kısımlarıyla kendinizi semirterek neden oğullarını benden daha çok önemsiyorsun?’</verse>
				<verse number="30">“Bu nedenle İsrail’in Tanrısı RAB şöyle diyor: ‘Gerçekten, ailen ve atanın soyu sonsuza dek bana hizmet edecekler demiştim.’ Ama şimdi RAB şöyle buyuruyor: ‘Bu benden uzak olsun! Beni onurlandıranı ben de onurlandırırım. Ama beni saymayan küçük düşürülecek.</verse>
				<verse number="31">Soyundan hiç kimsenin yaşlanacak kadar yaşamaması için senin ve atanın soyunun gücünü kıracağım günler yaklaşıyor.</verse>
				<verse number="32">İsrail’e yapılacak bütün iyiliğe karşın, sen konutumda sıkıntı göreceksin. Artık soyundan hiç kimse yaşlanacak kadar yaşamayacak.</verse>
				<verse number="33">Sunağımdan bütün soyunu yok edeceğim, yalnız bir kişiyi esirgeyeceğim. Gözleri ağlamaktan kör olacak, yüreği yanacak. Ama soyundan gelenlerin hepsi kılıçla ölecekler.</verse>
				<verse number="34">İki oğlun Hofni ile Pinehas’ın başına gelecek olay senin için bir belirti olacak: İkisi de aynı gün ölecek.</verse>
				<verse number="35">İsteklerimi ve amaçlarımı yerine getirecek güvenilir bir kâhin çıkaracağım kendime. Onun soyunu sürdüreceğim; o da meshettiğim kişinin önünde sürekli hizmet edecek.</verse>
				<verse number="36">Ailenden sağ kalan herkes bir parça gümüş ve bir somun ekmek için gelip ona boyun eğecek ve, Ne olur, karın tokluğuna beni herhangi bir kâhinlik görevine ata! diye yalvaracak.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Genç Samuel Eli’nin yönetimi altında RAB’be hizmet ediyordu. O günlerde RAB’bin sözü seyrek geliyordu; görümler de azalmıştı.</verse>
				<verse number="2">Bir gece Eli yatağında uyuyordu. Gözleri öyle zayıflamıştı ki, güçlükle görebiliyordu.</verse>
				<verse number="3">Samuel ise RAB’bin Tapınağı’nda, Tanrı’nın Sandığı’nın bulunduğu yerde uyuyordu. Tanrı’nın kandili daha sönmemişti.</verse>
				<verse number="4">RAB Samuel’e seslendi. Samuel, “Buradayım” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="5">Ardından Eli’ye koşup, “Beni çağırdın, işte buradayım” dedi. Ama Eli, “Ben çağırmadım, dön yat” diye karşılık verdi. Samuel de dönüp yattı.</verse>
				<verse number="6">RAB yine, “Samuel!” diye seslendi. Samuel kalkıp Eli’ye gitti ve, “İşte, buradayım, beni çağırdın” dedi. Eli, “Çağırmadım, oğlum” diye karşılık verdi, “Dön yat.”</verse>
				<verse number="7">Samuel RAB’bi daha tanımıyordu; RAB’bin sözü henüz ona açıklanmamıştı.</verse>
				<verse number="8">RAB yine üçüncü kez Samuel’e seslendi. Samuel kalkıp Eli’ye gitti. “İşte buradayım, beni çağırdın” dedi. O zaman Eli genç Samuel’e RAB’bin seslendiğini anladı.</verse>
				<verse number="9">Bunun üzerine Samuel’e, “Git yat” dedi, “Sana yine seslenirse, ‘Konuş, ya RAB, kulun dinliyor’ dersin.” Samuel gidip yerine yattı.</verse>
				<verse number="10">RAB gelip orada durdu ve önceki gibi, “Samuel, Samuel!” diye seslendi. Samuel, “Konuş, kulun dinliyor” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="11">RAB Samuel’e şöyle dedi: “Ben İsrail’de her duyanı şaşkına çevirecek bir şey yapmak üzereyim.</verse>
				<verse number="12">O gün Eli’nin ailesine karşı söylediğim her şeyi baştan sona dek yerine getireceğim.</verse>
				<verse number="13">Çünkü farkında olduğu günahtan ötürü ailesini sonsuza dek yargılayacağımı Eli’ye bildirdim. Oğulları Tanrı’ya saygısızlık ettiler. Eli de onlara engel olmadı.</verse>
				<verse number="14">Bu nedenle, ‘Eli’nin ailesinin günahı hiçbir zaman kurban ya da sunuyla bile bağışlanmayacaktır’ diyerek Eli’nin ailesi hakkında ant içtim.”</verse>
				<verse number="15">Samuel sabaha kadar yattı, sonra RAB’bin Tapınağı’nın kapılarını açtı. Gördüğü görümü Eli’ye söylemekten çekiniyordu.</verse>
				<verse number="16">Ama Eli ona, “Oğlum Samuel!” diye seslendi. Samuel, “İşte buradayım” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="17">Eli, “RAB sana neler söyledi?” diye sordu, “Lütfen benden gizleme. Sana söylediklerinden birini bile benden gizlersen, Tanrı sana aynısını, hatta daha kötüsünü yapsın!”</verse>
				<verse number="18">Bunun üzerine Samuel hiçbir şey gizlemeden ona her şeyi anlattı. Eli de, “O RAB’dir, gözünde iyi olanı yapsın” dedi.</verse>
				<verse number="19">Samuel büyürken RAB onunla birlikteydi. RAB ona verdiği sözlerin hiçbirinin boşa çıkmasına izin vermedi.</verse>
				<verse number="20">Samuel’in RAB’bin bir peygamberi olarak onaylandığını Dan’dan Beer-Şeva’ya kadar bütün İsrail anladı.</verse>
				<verse number="21">RAB Şilo’da görünmeyi sürdürdü. Orada sözü aracılığıyla kendisini Samuel’e tanıttı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Samuel’in sözü bütün İsrail’de yayıldı. İsrailliler Filistliler’le savaşmak üzere yola çıktılar. İsrailliler Even-Ezer’de, Filistliler de Afek’te ordugah kurdu.</verse>
				<verse number="2">Filistliler İsrail’e karşı savaş düzenine girdiler. Savaş her yere yayılınca, Filistliler İsrailliler’i bozguna uğrattı. Savaş alanında dört bine yakın İsrailli’yi öldürdüler.</verse>
				<verse number="3">Askerler ordugaha dönünce, İsrail’in ileri gelenleri, “Neden bugün RAB bizi Filistliler’in önünde bozguna uğrattı?” diye sordular, “RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı Şilo’dan buraya getirelim ki, aramıza geldiğinde bizi düşmanlarımızın elinden kurtarsın.”</verse>
				<verse number="4">Halk Şilo’ya adamlar gönderdi. Keruvlar arasında taht kurmuş, Her Şeye Egemen RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı oradan getirdiler. Eli’nin iki oğlu, Hofni ile Pinehas da Tanrı’nın Antlaşma Sandığı’nın yanındaydılar.</verse>
				<verse number="5">RAB’bin Antlaşma Sandığı ordugaha varınca, bütün İsrailliler öyle yüksek sesle bağırdılar ki, yer yerinden oynadı.</verse>
				<verse number="6">Filistliler bağrışmaları duyunca, “İbraniler’in ordugahındaki bu yüksek bağrışmaların anlamı ne?” diye sordular. RAB’bin Sandığı’nın ordugaha getirildiğini öğrenince,</verse>
				<verse number="7">korkarak, “Tanrılar ordugaha gelmiş” dediler, “Vay başımıza! Daha önce buna benzer bir olay olmamıştı.</verse>
				<verse number="8">Vay başımıza! Bu güçlü tanrıların elinden bizi kim kurtarabilir? Çölde Mısırlılar’ı her tür belaya çarptıran tanrılar bunlar.</verse>
				<verse number="9">Güçlü olun, ey Filistliler! Yiğitçe davranın! Yoksa, İbraniler size nasıl boyun eğdiyse, siz de onlara öyle boyun eğeceksiniz. Bu yüzden yiğitçe davranın ve savaşın!”</verse>
				<verse number="10">Böylece Filistliler savaşıp İsrailliler’i bozguna uğrattılar. İsrailliler’in hepsi evlerine kaçtı. Yenilgi öyle büyüktü ki, İsrailliler otuz bin yaya asker yitirdi,</verse>
				<verse number="11">Tanrı’nın Sandığı alındı, Eli’nin iki oğlu, Hofni ile Pinehas öldü.</verse>
				<verse number="12">Benyaminli bir adam savaş alanından koşarak aynı gün Şilo’ya ulaştı. Giysileri yırtılmış, başı toz toprak içindeydi.</verse>
				<verse number="13">Adam Şilo’ya vardığında, Tanrı’nın Sandığı için yüreği titreyen Eli, yol kenarında bir sandalyeye oturmuş, kaygıyla bekliyordu. Adam kente girip olup bitenleri anlatınca, kenttekilerin tümü haykırdı.</verse>
				<verse number="14">Eli haykırışları duyunca, “Bu gürültünün anlamı ne?” diye sordu. Adam olanları Eli’ye bildirmek için hemen onun yanına geldi.</verse>
				<verse number="15">O sırada Eli doksan sekiz yaşındaydı. Gözleri zayıflamış, göremiyordu.</verse>
				<verse number="16">Adam Eli’ye, “Ben savaş alanından geliyorum” dedi, “Savaş alanından bugün kaçtım.” Eli, “Ne oldu, oğlum?” diye sordu.</verse>
				<verse number="17">Haber getiren adam şöyle yanıtladı: “İsrailliler Filistliler’in önünden kaçtı. Askerler büyük bir yenilgiye uğradı. İki oğlun, Hofni’yle Pinehas öldü. Tanrı’nın Sandığı da ele geçirildi.”</verse>
				<verse number="18">Adam Tanrı’nın Sandığı’ndan söz edince, Eli sandalyeden geriye, kapının yanına düştü. Yaşlı ve şişman olduğundan boynu kırılıp öldü. İsrail halkını kırk yıl süreyle yönetmişti.</verse>
				<verse number="19">Eli’nin gelini –Pinehas’ın karısı– gebeydi, doğurmak üzereydi. Tanrı’nın Sandığı’nın ele geçirildiğini, kayınbabasıyla kocasının öldüğünü duyunca birden sancıları tuttu, yere çömelip doğurdu.</verse>
				<verse number="20">Ölmek üzereyken ona yardım eden kadınlar, “Korkma, bir oğlun oldu” dediler. Ama o aldırmadı, karşılık da vermedi.</verse>
				<verse number="21">Tanrı’nın Sandığı ele geçirilmiş, kayınbabasıyla kocası ölmüştü. Bu yüzden, “Yücelik İsrail’den ayrıldı!” diyerek çocuğa İkavot adını verdi.</verse>
				<verse number="22">“Yücelik İsrail’den ayrıldı!” dedi, “Çünkü Tanrı’nın Sandığı ele geçirildi.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Filistliler, Tanrı’nın Sandığı’nı ele geçirdikten sonra, onu Even-Ezer’den Aşdot’a götürdüler.</verse>
				<verse number="2">Tanrı’nın Sandığı’nı Dagon Tapınağı’na taşıyıp Dagon heykelinin yanına yerleştirdiler.</verse>
				<verse number="3">Ertesi gün erkenden kalkan Aşdotlular, Dagon’u RAB’bin Sandığı’nın önünde yüzüstü yere düşmüş buldular. Dagon’u alıp yerine koydular.</verse>
				<verse number="4">Ama ertesi sabah erkenden kalktıklarında, Dagon’u yine RAB’bin Sandığı’nın önünde yüzüstü yere düşmüş buldular. Bu kez Dagon’un başıyla iki eli kırılmış, eşiğin üzerinde duruyordu; yalnızca gövdesi kalmıştı.</verse>
				<verse number="5">Dagon kâhinleri de, Aşdot’taki Dagon Tapınağı’na bütün gelenler de bu yüzden bugün de tapınağın eşiğine basmıyorlar.</verse>
				<verse number="6">RAB Aşdotlular’ı ve çevrelerindeki halkı ağır biçimde cezalandırdı; onları urlarla cezalandırıp sıkıntıya soktu.</verse>
				<verse number="7">Aşdotlular olup bitenleri görünce, “İsrail Tanrısı’nın Sandığı yanımızda kalmamalı; çünkü O bizi de, ilahımız Dagon’u da ağır bir biçimde cezalandırıyor” dediler.</verse>
				<verse number="8">Bunun üzerine ulaklar gönderip bütün Filist beylerini çağırttılar ve, “İsrail Tanrısı’nın Sandığı’nı ne yapalım?” diye sordular. Filist beyleri, “İsrail Tanrısı’nın Sandığı Gat’a götürülsün” dediler. Böylece İsrail Tanrısı’nın Sandığı’nı Gat’a götürdüler.</verse>
				<verse number="9">Ama sandık oraya götürüldükten sonra, RAB o kenti de cezalandırdı. Kenti çok büyük bir korku sardı. RAB kent halkını, büyük küçük herkesi urlarla cezalandırdı.</verse>
				<verse number="10">Bu yüzden Tanrı’nın Sandığı’nı Ekron’a gönderdiler. Tanrı’nın Sandığı kente girer girmez Ekronlular, “Bizi ve halkımızı yok etmek için İsrail Tanrısı’nın Sandığı’nı bize getirdiler!” diye bağırdılar.</verse>
				<verse number="11">Bütün Filist beylerini toplayarak, “İsrail Tanrısı’nın Sandığı’nı buradan uzaklaştırın” dediler, “Sandık yerine geri gönderilsin; öyle ki, bizi de halkımızı da yok etmesin.” Çünkü kentin her yanını ölüm korkusu sarmıştı. Tanrı’nın onlara verdiği ceza çok ağırdı.</verse>
				<verse number="12">Sağ kalanlarda urlar çıktı. Kent halkının haykırışı göklere yükseldi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">RAB’bin Sandığı Filist ülkesinde yedi ay kaldıktan sonra,</verse>
				<verse number="2">Filistliler kâhinlerle falcıları çağırtıp, “RAB’bin Sandığı’nı ne yapalım? Onu nasıl yerine göndereceğimizi bize bildirin” dediler.</verse>
				<verse number="3">Kâhinlerle falcılar, “İsrail Tanrısı’nın Sandığı’nı geri gönderecekseniz, boş göndermeyin” diye yanıtladılar, “O’na bir suç sunusu sunmalısınız. O zaman iyileşecek ve O’nun sizi neden sürekli cezalandırdığını anlayacaksınız.”</verse>
				<verse number="4">Filistliler, “Ona suç sunusu olarak ne göndermeliyiz?” diye sordular. Kâhinlerle falcılar, “Suç sununuz Filist beylerinin sayısına göre beş altın ur ve beş altın fare olsun” diye yanıtladılar, “Çünkü aynı bela hepinizin de, beylerinizin de üzerindedir.</verse>
				<verse number="5">Onun için, urların ve ülkeyi yıkan farelerin benzerlerini yapın. Böylelikle İsrail’in Tanrısı’nı onurlandırın. Belki sizin, ilahlarınızın ve ülkenizin üzerindeki cezayı hafifletir.</verse>
				<verse number="6">Neden Mısırlılar’ın ve firavunun yaptığı gibi inat ediyorsunuz? Tanrı Mısırlılar’ı alaya aldıktan sonra, İsrail halkının Mısır’dan çıkması için onları serbest bırakmadılar mı?</verse>
				<verse number="7">“Şimdi yeni bir arabayla boyunduruk vurulmamış, süt veren iki inek hazırlayın. İnekleri arabaya koşun; buzağılarını artlarından ayırıp ahıra götürün.</verse>
				<verse number="8">RAB’bin Sandığı’nı alıp arabaya koyun; suç sunusu olarak O’na göndereceğiniz altın eşyaları da bir kutuya koyup yanına yerleştirin. Sonra bırakın arabayı yoluna gitsin.</verse>
				<verse number="9">Ama ardından gözetleyin. Eğer kendi ülkesine, Beytşemeş’e giden yoldan ilerlerse, demek ki, üzerimize bu büyük yıkımı getiren O’dur. Yoksa bu yıkımın O’ndan gelmediğini, bize bir rastlantı olduğunu anlayacağız.”</verse>
				<verse number="10">Adamlar denileni yaptılar. Süt veren iki inek getirip arabaya koştular, buzağılarını da ahıra kapadılar.</verse>
				<verse number="11">İçinde farelerle urların altın benzerlerinin bulunduğu kutuyu RAB’bin Sandığı’yla birlikte arabaya koydular.</verse>
				<verse number="12">İnekler dosdoğru Beytşemeş yolundan gittiler. Sağa sola sapmadan, böğüre böğüre ana yoldan ilerlediler. Filist beyleri onları Beytşemeş sınırına dek izledi.</verse>
				<verse number="13">O sırada Beytşemeşliler vadide buğday biçiyorlardı. Gözlerini kaldırıp sandığı görünce sevindiler.</verse>
				<verse number="14">Beytşemeşli Yeşu’nun tarlasına giren araba oradaki büyük bir taşın yanında durdu. Beytşemeşliler arabanın odununu yardılar, inekleri de RAB’be yakmalık sunu olarak sundular.</verse>
				<verse number="15">Levililer RAB’bin Sandığı’nı ve içinde altın eşyaların bulunduğu yanındaki kutuyu indirip büyük taşın üzerine koymuşlardı. O gün Beytşemeşliler RAB’be yakmalık sunular sunup kurbanlar kestiler.</verse>
				<verse number="16">Filistliler’in beş beyi olup bitenleri gördükten sonra aynı gün Ekron’a döndüler.</verse>
				<verse number="17">Filistliler Aşdot, Gazze, Aşkelon, Gat ve Ekron kentleri için RAB’be suç sunusu olarak ur biçiminde birer altın gönderdiler.</verse>
				<verse number="18">Altın farelerse, surlu kentlerle çevre köyler dahil beş Filistli beye ait kentlerin sayısı kadardı. Beytşemeşli Yeşu’nun tarlasında RAB’bin Antlaşma Sandığı’nın üzerine konduğu büyük taş tanık olarak bugün de duruyor.</verse>
				<verse number="19">RAB’bin Antlaşma Sandığı’nın içine baktıkları için, RAB Beytşemeşliler’den bazılarını cezalandırıp yetmiş kişiyi yok etti. Halk RAB’bin başlarına getirdiği bu büyük yıkımdan dolayı yas tuttu.</verse>
				<verse number="20">Beytşemeşliler, “Bu kutsal Tanrı’nın, RAB’bin önünde kim durabilir? Bizden sonra kime gidecek?” diyorlardı.</verse>
				<verse number="21">Sonunda Kiryat-Yearim’de oturanlara ulaklar göndererek, “Filistliler RAB’bin Sandığı’nı geri getirdiler; gelin, onu alıp götürün” dediler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Bunun üzerine Kiryat-Yearim halkı varıp RAB’bin Sandığı’nı aldı. Onu Avinadav’ın tepedeki evine götürdüler. RAB’bin Antlaşma Sandığı’na bakması için Avinadav oğlu Elazar’ı görevlendirdiler.</verse>
				<verse number="2">Sandık uzun bir süre, yirmi yıl boyunca Kiryat-Yearim’de kaldı. Bu arada bütün İsrail halkı RAB’bin özlemini çekti.</verse>
				<verse number="3">Samuel İsrail halkına şöyle dedi: “Eğer bütün yüreğinizle RAB’be dönmeye istekliyseniz, yabancı ilahları ve Aştoret’in putlarını aranızdan kaldırın. Kendinizi RAB’be adayıp yalnız O’na kulluk edin. RAB de sizi Filistliler’in elinden kurtaracaktır.”</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine İsrailliler Baal’ın ve Aştoret’in putlarını atıp yalnızca RAB’be kulluk etmeye başladılar.</verse>
				<verse number="5">O zaman Samuel, “Bütün İsrail halkını Mispa’da toplayın, ben de sizin için RAB’be yakaracağım” dedi.</verse>
				<verse number="6">Mispa’da toplanan İsrailliler kuyudan su çekip RAB’bin önüne döktüler. O gün oruç tuttular ve, “RAB’be karşı günah işledik” dediler. Samuel Mispa’da İsrail halkına önderlik etti.</verse>
				<verse number="7">Filistliler İsrail halkının Mispa’da toplandığını duydular. Filist beyleri İsrailliler’e karşı savaşmaya çıktılar. İsrailliler bunu duyunca Filistliler’den korktular.</verse>
				<verse number="8">Samuel’e, “Bizi Filistliler’in elinden kurtarması için Tanrımız RAB’be yakarmayı bırakma” dediler.</verse>
				<verse number="9">Bunun üzerine Samuel bir süt kuzusu alıp RAB’be tümüyle yakmalık sunu olarak sundu ve İsrailliler adına RAB’be yakardı. RAB de ona karşılık verdi.</verse>
				<verse number="10">Samuel yakmalık sunuyu sunarken, Filistliler, İsrailliler’e saldırmak üzere yaklaşmışlardı. Ama RAB o an korkunç bir sesle gürleyerek Filistliler’i öyle şaşkına çevirdi ki, İsrailliler’in önünde bozguna uğradılar.</verse>
				<verse number="11">Mispa’dan çıkan İsrailliler Filistliler’i Beytkar’ın altına kadar kovalayıp öldürdüler.</verse>
				<verse number="12">Samuel bir taş alıp Mispa ile Şen arasına dikti. “RAB buraya kadar bize yardım etmiştir” diyerek taşa Even-Ezer adını verdi.</verse>
				<verse number="13">Yenilgiye uğrayan Filistliler bir daha İsrail topraklarına saldırmadılar. Samuel yaşadığı sürece RAB Filistliler’in saldırmasını engelledi.</verse>
				<verse number="14">Ekron’dan Gat’a kadar Filistliler’in ele geçirdiği kentler İsrail’e geri verildi. Bunun yanısıra İsrail’in sınır toprakları da Filistliler’in elinden kurtarıldı. İsrailliler’le Amorlular arasında ise barış vardı.</verse>
				<verse number="15">Samuel yaşadığı sürece İsrail’e önderlik yaptı.</verse>
				<verse number="16">Her yıl gidip Beytel’i, Gilgal’ı, Mispa’yı dolaşır, bu kentlerden İsrail’i yönetirdi.</verse>
				<verse number="17">Sonra Rama’daki evine döner, İsrail’i oradan yönetirdi. Orada RAB’be bir sunak yaptı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Samuel yaşlanınca oğullarını İsrail’e önder atadı.</verse>
				<verse number="2">Beer-Şeva’da görev yapan ilk oğlunun adı Yoel, ikinci oğlunun adıysa Aviya’ydı.</verse>
				<verse number="3">Ama oğulları onun yolunda yürümediler. Tersine, haksız kazanca yönelip rüşvet alır, yargıda yan tutarlardı.</verse>
				<verse number="4">Bu yüzden İsrail’in bütün ileri gelenleri toplanıp Rama’ya, Samuel’in yanına vardılar.</verse>
				<verse number="5">Ona, “Bak, sen yaşlandın” dediler, “Oğulların da senin yolunda yürümüyor. Şimdi, öteki uluslarda olduğu gibi, bizi yönetecek bir kral ata.”</verse>
				<verse number="6">Ne var ki, “Bizi yönetecek bir kral ata” demeleri Samuel’in hoşuna gitmedi. Samuel RAB’be yakardı.</verse>
				<verse number="7">RAB, Samuel’e şu karşılığı verdi: “Halkın sana bütün söylediklerini dinle. Çünkü reddettikleri sen değilsin; kralları olarak beni reddettiler.</verse>
				<verse number="8">Onları Mısır’dan çıkardığım günden bu yana bütün yaptıklarının aynısını sana da yapıyorlar. Beni bırakıp başka ilahlara kulluk ettiler.</verse>
				<verse number="9">Şimdi onları dinle. Ancak onları açıkça uyar ve kendilerine krallık yapacak kişinin onları nasıl yöneteceğini söyle.”</verse>
				<verse number="10">Samuel kendisinden kral isteyen halka RAB’bin bütün söylediklerini bildirdi:</verse>
				<verse number="11">“Size krallık yapacak kişinin yönetimi şöyle olacak: Oğullarınızı alıp savaş arabalarında ve atlı birliklerinde görevlendirecek. Onun savaş arabalarının önünde koşacaklar.</verse>
				<verse number="12">Bazılarını biner, bazılarını ellişer kişilik birliklere komutan atayacak. Kimisini toprağını sürüp ekinini biçmek, kimisini de silahların ve savaş arabalarının donatımını yapmak için görevlendirecek.</verse>
				<verse number="13">Kızlarınızı ıtriyatçı, aşçı, fırıncı olmak üzere alacak.</verse>
				<verse number="14">Seçkin tarlalarınızı, bağlarınızı, zeytinliklerinizi alıp hizmetkârlarına verecek.</verse>
				<verse number="15">Tahıllarınızın, üzümlerinizin ondalığını alıp saray görevlileriyle öbür hizmetkârlarına dağıtacak.</verse>
				<verse number="16">Kadın erkek kölelerinizi, seçkin boğalarınızı, eşeklerinizi alıp kendi işinde çalıştıracak.</verse>
				<verse number="17">Sürülerinizin de ondalığını alacak. Sizler ise onun köleleri olacaksınız.</verse>
				<verse number="18">Bunlar gerçekleştiğinde, seçtiğiniz kral yüzünden feryat edeceksiniz. Ama RAB o gün size karşılık vermeyecek.”</verse>
				<verse number="19">Ne var ki, halk Samuel’in sözünü dinlemek istemedi. “Hayır, bizi yönetecek bir kral olsun” dediler,</verse>
				<verse number="20">“Böylece biz de bütün uluslar gibi olacağız. Kralımız bizi yönetecek, önümüzden gidip savaşlarımızı sürdürecek.”</verse>
				<verse number="21">Halkın bütün söylediklerini dinleyen Samuel, bunları RAB’be aktardı.</verse>
				<verse number="22">RAB Samuel’e, “Onların sözünü dinle ve başlarına bir kral ata” diye buyurdu. Bunun üzerine Samuel İsrailliler’e, “Herkes kendi kentine dönsün” dedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Benyamin oymağından Afiyah oğlu Bekorat oğlu Seror oğlu Aviel oğlu Kiş adında bir adam vardı. Benyaminli Kiş sözü geçen biriydi.</verse>
				<verse number="2">Saul adında genç, yakışıklı bir oğlu vardı. İsrail halkı arasında ondan daha yakışıklısı yoktu. Boyu herkesten bir baş daha uzundu.</verse>
				<verse number="3">Bir gün Saul’un babası Kiş’in eşekleri kayboldu. Kiş, oğlu Saul’a, “Hizmetkârlardan birini yanına al da git, eşekleri ara” dedi.</verse>
				<verse number="4">Saul Efrayim dağlık bölgesinden geçip Şalişa topraklarını dolaştı. Ama eşekleri bulamadılar. Şaalim bölgesine geçtiler. Eşekler orada da yoktu. Sonra Benyamin bölgesinden geçtilerse de, hayvanları bulamadılar.</verse>
				<verse number="5">Suf bölgesine varınca, Saul yanındaki hizmetkârına, “Haydi dönelim! Yoksa babam eşekleri düşünmekten vazgeçip bizim için kaygılanmaya başlar” dedi.</verse>
				<verse number="6">Hizmetkâr, “Bak, bu kentte saygın bir Tanrı adamı vardır” diye karşılık verdi, “Bütün söyledikleri bir bir yerine geliyor. Şimdi ona gidelim. Belki gideceğimiz yolu o bize gösterir.”</verse>
				<verse number="7">Saul, “Gidersek, adama ne götüreceğiz?” dedi, “Torbalarımızdaki ekmek tükendi. Tanrı adamına götürecek bir armağanımız yok. Neyimiz kaldı ki?”</verse>
				<verse number="8">Hizmetkâr, “Bak, bende çeyrek şekel gümüş var” diye karşılık verdi, “Gideceğimiz yolu bize göstermesi için bunu Tanrı adamına vereceğim.”</verse>
				<verse number="9">–Eskiden İsrail’de biri Tanrı’ya bir şey sormak istediğinde, “Haydi, biliciye gidelim” derdi. Çünkü bugün peygamber denilene o zaman bilici denirdi.–</verse>
				<verse number="10">Saul hizmetkârına, “İyi, haydi gidelim” dedi. Böylece Tanrı adamının yaşadığı kente gittiler.</verse>
				<verse number="11">Yokuştan kente doğru çıkarlarken, kuyudan su çekmeye giden kızlarla karşılaştılar. Onlara, “Bilici burada mı?” diye sordular.</verse>
				<verse number="12">Kızlar, “Evet, ilerde” diye karşılık verdiler, “Şimdi çabuk davranın. Kentimize bugün geldi. Çünkü halk bugün tapınma yerinde bir kurban sunacak.</verse>
				<verse number="13">Kente girer girmez, yemek için tapınma yerine çıkmadan önce onu bulacaksınız. Kurbanı o kutsayacağı için, kendisi gelmeden halk yemek yemez. Çağrılı olanlar o geldikten sonra yemeye başlar. Şimdi gidin, onu hemen bulursunuz.”</verse>
				<verse number="14">Saul’la hizmetkârı kente gittiler. Kente girdiklerinde, tapınma yerine çıkmaya hazırlanan Samuel onlara doğru ilerliyordu.</verse>
				<verse number="15">Saul gelmeden bir gün önce RAB Samuel’e şunu açıklamıştı:</verse>
				<verse number="16">“Yarın bu saatlerde sana Benyamin bölgesinden birini göndereceğim. Onu halkım İsrail’in önderi olarak meshedeceksin. Halkımı Filistliler’in elinden o kurtaracak. Halkımın durumuna baktım; çünkü haykırışları bana ulaştı.”</verse>
				<verse number="17">Samuel Saul’u görünce, RAB, “İşte sana sözünü ettiğim adam!” dedi, “Halkıma o önderlik edecek.”</verse>
				<verse number="18">Saul kent kapısında duran Samuel’e yaklaştı. “Bilicinin evi nerede, lütfen söyler misin?” dedi.</verse>
				<verse number="19">Samuel, “Bilici benim” diye yanıtladı, “Önümden tapınma yerine çıkın. Bugün benimle birlikte yemek yiyeceksiniz. Yarın sabah düşündüğün her şeyi sana bildirip seni geri gönderirim.</verse>
				<verse number="20">Üç gün önce kaybolan eşeklerin için kaygılanma. Onlar bulundu. İsrail’in özlemi kime yönelik? Sana ve babanın ailesine değil mi?”</verse>
				<verse number="21">Saul şu karşılığı verdi: “Ben İsrail oymaklarının en küçüğü olan Benyamin oymağından değil miyim? Ait olduğum boy da Benyamin oymağına bağlı bütün boyların en küçüğü değil mi? Bana neden böyle şeyler söylüyorsun?”</verse>
				<verse number="22">Samuel Saul ile hizmetkârını alıp yemek odasına götürdü; yaklaşık otuz çağrılı arasında ilk sırayı onlara verdi.</verse>
				<verse number="23">Sonra aşçıya, “Sana verdiğim ve bir kenara ayırmanı söylediğim payı getir” dedi.</verse>
				<verse number="24">Aşçı budu getirip Saul’un önüne koydu. Samuel, “İşte senin için ayrılan parça, buyur ye!” dedi, “Çünkü bunu belirtilen gün çağırdığım halkla birlikte yemen için sakladım.” O gün Saul Samuel’le yemek yedi.</verse>
				<verse number="25">Tapınma yerinden kente indikten sonra Samuel evinin damında Saul’la konuştu.</verse>
				<verse number="26">Sabah erkenden, şafak sökerken kalktılar. Samuel, damdan Saul’u çağırıp, “Hazırlan, seni göndereceğim” dedi. Saul kalktı. Samuel’le birlikte dışarı çıktılar.</verse>
				<verse number="27">Kentin sınırına yaklaşırken Samuel Saul’a, “Hizmetkâra önümüzden gitmesini söyle” dedi. Hizmetkâr öne geçince, Samuel, “Ama sen dur” diye ekledi, “Sana Tanrı’nın sözünü bildireceğim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Sonra Samuel yağ kabını alıp yağı Saul’un başına döktü. Onu öpüp şöyle dedi: “RAB seni kendi halkına önder olarak meshetti.</verse>
				<verse number="2">Bugün benden ayrıldıktan sonra Benyamin sınırında, Selsah’taki Rahel’in mezarı yanında iki kişiyle karşılaşacaksın. Sana, ‘Aramaya çıktığın eşekler bulundu’ diyecekler, ‘Baban eşekleri düşünmekten vazgeçti, oğlum için ne yapsam diye sizin için kaygılanmaya başladı.’</verse>
				<verse number="3">Oradan daha ilerleyip Tavor’daki meşe ağacına varacaksın. Orada biri üç oğlak, biri üç somun ekmek, öbürü de bir tulum şarapla Tanrı’nın huzuruna, Beytel’e çıkan üç adamla karşılaşacaksın.</verse>
				<verse number="4">Seni selamlayıp iki somun ekmek verecekler. Sen de kabul edeceksin.</verse>
				<verse number="5">Sonra Filist ordugahının bulunduğu Givat-Elohim’e varacaksın. Kente girince, önlerinde çenk, tef, kaval ve lir çalanlarla birlikte peygamberlik ederek tapınma yerinden inen bir peygamber topluluğuyla karşılaşacaksın.</verse>
				<verse number="6">RAB’bin Ruhu senin üzerine güçlü bir biçimde inecek. Onlarla birlikte peygamberlikte bulunacak ve başka bir kişiliğe bürüneceksin.</verse>
				<verse number="7">Bu belirtiler gerçekleştiğinde, duruma göre gerekeni yap. Çünkü Tanrı seninledir.</verse>
				<verse number="8">Şimdi benden önce Gilgal’a git. Yakmalık sunuları sunmak ve esenlik kurbanlarını kesmek için ben de yanına geleceğim. Ancak, ben yanına gelip ne yapacağını bildirene dek yedi gün beklemen gerekecek.”</verse>
				<verse number="9">Saul, Samuel’in yanından ayrılmak üzere ona sırtını döner dönmez, Tanrı ona başka bir kişilik verdi. O gün bütün bu belirtiler gerçekleşti.</verse>
				<verse number="10">Giva’ya varınca, Saul’u bir peygamber topluluğu karşıladı. Tanrı’nın Ruhu güçlü bir biçimde üzerine indi ve Saul onlarla birlikte peygamberlikte bulunmaya başladı.</verse>
				<verse number="11">Onu önceden tanıyanların hepsi, peygamberlerle birlikte peygamberlikte bulunduğunu görünce, birbirlerine, “Ne oldu Kiş oğluna? Saul da mı peygamber oldu?” diye sordular.</verse>
				<verse number="12">Orada oturanlardan biri, “Ya onların babası kim?” dedi. İşte, “Saul da mı peygamber oldu?” sözü buradan gelir.</verse>
				<verse number="13">Saul peygamberlikte bulunduktan sonra tapınma yerine çıktı.</verse>
				<verse number="14">Amcası, Saul ile hizmetkârına, “Nerede kaldınız?” diye sordu. Saul, “Eşekleri arıyorduk” diye karşılık verdi, “Onları bulamayınca, Samuel’e gittik.”</verse>
				<verse number="15">Amcası, “Samuel sana neler söyledi, lütfen bana da anlat” dedi.</verse>
				<verse number="16">Saul, “Eşeklerin bulunduğunu bize açıkça bildirdi” diye yanıtladı. Ama Samuel’in krallıkla ilgili sözlerini amcasına açıklamadı.</verse>
				<verse number="17">Sonra Samuel, İsrail halkını Mispa’da RAB için bir araya getirip şöyle dedi: “İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Ben İsrailliler’i Mısır’dan çıkardım. Mısırlılar’ın ve size baskı yapan bütün krallıkların elinden sizi kurtardım.’</verse>
				<verse number="18">Sonra Samuel, İsrail halkını Mispa’da RAB için bir araya getirip şöyle dedi: “İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Ben İsrailliler’i Mısır’dan çıkardım. Mısırlılar’ın ve size baskı yapan bütün krallıkların elinden sizi kurtardım.’</verse>
				<verse number="19">Ama siz bugün bütün zorluk ve sıkıntılarınızdan sizi kurtaran Tanrınız’a sırt çevirdiniz ve, ‘Hayır, bize bir kral ata’ dediniz. Şimdi RAB’bin önünde oymak oymak, boy boy dizilin.”</verse>
				<verse number="20">Samuel bütün İsrail oymaklarını bir bir öne çıkardı. Bunlardan Benyamin oymağı kurayla seçildi.</verse>
				<verse number="21">Sonra Benyamin oymağını boy boy öne çağırdı. Matri’nin boyu seçildi. En sonunda da Matri boyundan Kiş oğlu Saul seçildi. Onu aradılarsa da bulamadılar.</verse>
				<verse number="22">Yine RAB’be, “O daha buraya gelmedi mi?” diye sordular. RAB de, “O burada, eşyaların arasında saklanıyor” dedi.</verse>
				<verse number="23">Bunun üzerine koşup Saul’u oradan getirdiler. Saul halkın arasına geldi. Boyu hepsinden bir baş uzundu.</verse>
				<verse number="24">Samuel halka, “RAB’bin seçtiği adamı görüyor musunuz?” dedi, “Bütün halkın arasında bir benzeri yok.” Bunun üzerine halk, “Yaşasın kral!” diye bağırdı.</verse>
				<verse number="25">Samuel krallığın ilkelerini halka açıkladı. Bunları kitap haline getirip RAB’bin önüne koydu. Sonra herkesi evine gönderdi.</verse>
				<verse number="26">Saul da Giva’ya, kendi evine döndü. Tanrı’nın isteklendirdiği yiğitler ona eşlik ettiler.</verse>
				<verse number="27">Ama bazı kötü kişiler, “O bizi nasıl kurtarabilir?” diyerek Saul’u küçümsediler ve ona armağan vermediler. Saul ise buna aldırmadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Ammon Kralı Nahaş Yaveş-Gilat üzerine yürüyüp kenti kuşattı. Bütün Yaveşliler, Nahaş’a, “Bizimle bir antlaşma yap, sana kulluk ederiz” dediler.</verse>
				<verse number="2">Ama Ammonlu Nahaş, “Ancak bir koşulla sizinle antlaşma yaparım” diye karşılık verdi, “Bütün İsrail halkını küçük düşürmek için her birinizin sağ gözünü oyup çıkaracağım.”</verse>
				<verse number="3">Yaveş Kenti’nin ileri gelenleri ona, “İsrail’in her bölgesine ulaklar göndermemiz için bize yedi günlük bir süre tanı” dediler, “Eğer bizi kurtaracak kimse çıkmazsa o zaman sana teslim oluruz.”</verse>
				<verse number="4">Ulaklar Saul’un yaşadığı Giva Kenti’ne gelip olanları halka bildirince, herkes hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı.</verse>
				<verse number="5">Tam o sırada Saul, öküzlerinin ardında, tarladan dönüyordu. “Halka ne oldu? Neden böyle ağlıyorlar?” diye sordu. Yaveşliler’in söylediklerini ona anlattılar.</verse>
				<verse number="6">Saul bu sözleri duyunca, Tanrı’nın Ruhu güçlü bir biçimde onun üzerine indi. Saul çok öfkelendi.</verse>
				<verse number="7">Bir çift öküz alıp parçaladı. Ulaklar aracılığıyla İsrail’in her bölgesine bu parçaları gönderip şöyle dedi: “Saul ile Samuel’in ardınca gelmeyen herkesin öküzlerine de aynı şey yapılacaktır.” Halk RAB korkusuyla sarsıldı ve tek beden halinde yola çıktı.</verse>
				<verse number="8">Saul onları Bezek’te topladı. İsrail halkı üç yüz bin, Yahudalılar ise otuz bin kişiydi.</verse>
				<verse number="9">Oraya gelen Yaveşli ulaklara şöyle dediler: “Yaveş-Gilat halkına, ‘Yarın öğleye doğru kurtarılacaksınız’ deyin.” Ulaklar gidip bu haberi iletince Yaveşliler sevindi.</verse>
				<verse number="10">Ammonlular’a, “Yarın size teslim olacağız” dediler, “Bize ne dilerseniz yapın.”</verse>
				<verse number="11">Ertesi gün Saul adamlarını üç bölüğe ayırdı. Adamlar sabah nöbetinde Ammonlular’ın ordugahına girdi. Kırım günün en sıcak zamanına dek sürdü. Sağ kalanlar dağıldı; iki kişi bile bir arada kalmadı.</verse>
				<verse number="12">Bundan sonra halk Samuel’e, “ ‘Saul mu bize krallık yapacak?’ diyenler kimdi? Getirin onları, öldürelim” dedi.</verse>
				<verse number="13">Ama Saul, “Bugün hiç kimse öldürülmeyecek” diye yanıtladı, “Çünkü RAB bugün İsrail halkına kurtuluş verdi.”</verse>
				<verse number="14">Samuel halka, “Haydi, Gilgal’a gidip orada krallığı yeniden onaylayalım” dedi.</verse>
				<verse number="15">Böylece bütün halk Gilgal’a gidip RAB’bin önünde Saul’un kral olduğunu onayladı. Orada, RAB’bin önünde esenlik kurbanları kestiler; Saul da bütün İsrailliler de büyük bir sevinç yaşadılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Bundan sonra Samuel İsrail halkına şöyle dedi: “Bana söylediğiniz her şeye kulak verdim: Size bir kral atadım.</verse>
				<verse number="2">Şimdi size önderlik yapan bir kralınız var. Bense yaşlandım, saçım ağardı. Oğullarım da sizlerle birlikte. Gençliğimden bu güne dek size önderlik yaptım.</verse>
				<verse number="3">İşte karşınızda duruyorum. Hanginizin öküzünü aldım? Kimin eşeğine el koydum? Kimi dolandırdım? Kime baskı yaptım? Göz yummak için kimden rüşvet aldım? RAB’bin ve O’nun meshettiğinin önünde bana karşı tanıklık edin de size karşılığını vereyim.”</verse>
				<verse number="4">Halk, “Bizi dolandırmadın” diye karşılık verdi, “Bize baskı da yapmadın. Kimsenin elinden hiçbir şey almadın.”</verse>
				<verse number="5">Samuel, “Bana karşı bir şey bulamadığınıza bugün hem RAB, hem de O’nun meshettiği kral tanıktır” dedi. “Evet, tanıktır” dediler.</verse>
				<verse number="6">Samuel konuşmasını şöyle sürdürdü: “Musa ile Harun’u görevlendiren, atalarınızı Mısır’dan çıkaran RAB’dir.</verse>
				<verse number="7">Şimdi burada durun, RAB’bin önünde, O’nun sizi ve atalarınızı tekrar tekrar nasıl kurtardığına dair kanıtlar göstereyim size.</verse>
				<verse number="8">“Yakup Mısır’a gittikten sonra, atalarınız RAB’be yakardı. O da atalarınızı Mısır’dan çıkarıp burada yerleşmelerini sağlayan Musa ile Harun’u gönderdi.</verse>
				<verse number="9">Ama atalarınız Tanrıları RAB’bi unuttular. Bu yüzden RAB onları Hasor ordusunun komutanı Sisera’nın, Filistliler’in ve Moav Kralı’nın eline teslim etti. Bunlar atalarınıza karşı savaştılar.</verse>
				<verse number="10">Atalarınız RAB’be, ‘Günah işledik; RAB’bi bırakıp Baal’ın ve Aştoret’in putlarına kulluk ettik. Ama şimdi bizi düşmanlarımızın elinden kurtar, sana kulluk edeceğiz’ diye seslendiler.</verse>
				<verse number="11">RAB de Yerubbaal’ı, Bedan’ı, Yiftah’ı ve ben Samuel’i gönderdi. Güvenlik içinde yaşamanız için sizi saran düşmanlarınızın elinden kurtardı.</verse>
				<verse number="12">“Ama siz Ammon Kralı Nahaş’ın üzerinize yürüdüğünü görünce, Tanrınız RAB kralınız olduğu halde bana, ‘Hayır, bize bir kral önderlik yapacak’ dediniz.</verse>
				<verse number="13">İşte seçtiğiniz, dilediğiniz kral! Evet, RAB size bir kral verdi.</verse>
				<verse number="14">Eğer RAB’den korkar, O’na kulluk ederseniz, O’nun sözünü dinleyip buyruklarına karşı gelmezseniz, hem siz hem de önderiniz olacak kral Tanrınız RAB’bin ardınca giderseniz, ne âlâ!</verse>
				<verse number="15">Ama RAB’bin sözünü dinlemez, buyruklarına karşı gelirseniz, RAB kralınızı cezalandırdığı gibi sizi de cezalandıracaktır.</verse>
				<verse number="16">“Şimdi olduğunuz yerde durun ve RAB’bin gözlerinizin önünde yapacağı şu olağanüstü olayı görün.</verse>
				<verse number="17">Bugün buğday biçme zamanı değil mi? Göğü gürletsin, yağmur yağdırsın diye RAB’be yalvaracağım. Böylece bir kral istemekle yaptığınız kötülüğün RAB’bin gözünde ne denli büyük olduğunu iyice anlayacaksınız.”</verse>
				<verse number="18">Samuel RAB’be yalvardı ve RAB o gün göğü gürletti, yağmur yağdırdı. Halk RAB’den de Samuel’den de çok korktu.</verse>
				<verse number="19">Bunun üzerine Samuel’e, “Yok olmayalım diye, biz kulların için Tanrın RAB’be yakar” dediler, “Çünkü bütün günahlarımıza kendimize bir kral istemek kötülüğünü de ekledik.”</verse>
				<verse number="20">Samuel halka, “Korkmayın” dedi, “Siz bu büyük kötülüğü yaptınız, ama yine de RAB’bin ardınca gitmekten vazgeçmeyin; tersine, bütün yüreğinizle RAB’be kulluk edin.</verse>
				<verse number="21">Kimseyi kurtaramayan yararsız putların ardınca gitmeyin; çünkü onlar değersizdir.</verse>
				<verse number="22">RAB görkemli adının hatırına halkını bırakmayacak. Çünkü sizi kendi halkı kılmaktan hoşnut kaldı.</verse>
				<verse number="23">Bana gelince, sizin için RAB’be yalvarmaktan vazgeçip O’na karşı günah işlemek benden uzak olsun! Ancak size iyi ve doğru yolu öğreteceğim.</verse>
				<verse number="24">Yalnız RAB’den korkun, O’na bağlılıkla ve bütün yüreğinizle kulluk edin. O’nun sizler için ne görkemli işler yaptığını bir düşünün!</verse>
				<verse number="25">Ama kötülük yapmayı sürdürürseniz, hem siz yok olacaksınız, hem de kralınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Saul İsrail’de iki yıl krallık yaptıktan sonra</verse>
				<verse number="2">halktan üç bin kişi seçti. Bunlardan iki binini Mikmas ve Beytel’in dağlık bölgesinde yanına aldı. Binini de Benyamin oymağına ait Giva Kenti’nde Yonatan’ın yanına bıraktı. Halktan geri kalanları evlerine gönderdi.</verse>
				<verse number="3">Yonatan Giva’daki Filist birliğini yendi. Filistliler bunu duydular. Saul, bütün ülkede boru çaldırarak, “İbraniler bu haberi duysun” dedi.</verse>
				<verse number="4">Böylece İsrailliler’in hepsi Saul’un Filist birliğini yendiğini ve Filistliler’in İsrailliler’den iğrendiğini duydu. Bunun üzerine halk Gilgal’da Saul’un çevresinde toplandı.</verse>
				<verse number="5">Filistliler İsrailliler’le savaşmak üzere toplandılar. Otuz bin savaş arabası, altı bin atlı asker ve kıyılardaki kum kadar kalabalık bir orduya sahiptiler. Gidip Beytaven’in doğusundaki Mikmas’ta ordugah kurdular.</verse>
				<verse number="6">Durumlarının tehlikeli olduğunu ve askerlerinin sıkıştırıldığını gören İsrailliler, mağaralarda, çalılıklarda, kayalıklarda, çukurlarda, sarnıçlarda gizlendiler.</verse>
				<verse number="7">Bazı İbraniler de Şeria Irmağı’ndan Gad ve Gilat bölgesine geçti. Ama Saul daha Gilgal’daydı. Bütün askerler onu titreyerek izliyordu.</verse>
				<verse number="8">Saul, Samuel tarafından belirlenen süreye uyarak, yedi gün bekledi. Ama Samuel Gilgal’a gelmeyince, halk Saul’un yanından dağılmaya başladı.</verse>
				<verse number="9">Saul, “Yakmalık sunuları ve esenlik sunularını bana getirin” dedi. Sonra yakmalık sunuyu sundu.</verse>
				<verse number="10">Saul yakmalık sununun sunulmasını bitirir bitirmez Samuel geldi. Saul selamlamak için onu karşılamaya çıktı.</verse>
				<verse number="11">Samuel, “Ne yaptın?” diye sordu. Saul, “Halk yanımdan dağılıyordu” diye karşılık verdi, “Sen de belirlenen gün gelmedin. Üstelik Filistliler Mikmas’ta toplandılar. Bunları görünce,</verse>
				<verse number="12">‘Şimdi Filistliler Gilgal’da üzerime yürüyecek; oysa ben RAB’bin yardımını dilememiştim’ diye düşündüm. Bu nedenle, yakmalık sunuyu sunma gerekliliğini duydum.”</verse>
				<verse number="13">Samuel, “Akılsızca davrandın” dedi, “Tanrın RAB’bin sana verdiği buyruğa uymadın; yoksa, RAB İsrail üzerinde senin krallığının sonsuza dek sürmesini sağlayacaktı.</verse>
				<verse number="14">Ama artık krallığın sürmeyecek. RAB kendi gönlüne uygun birini arayıp onu kendi halkına önder olarak atamaya kararlı. Çünkü sen RAB’bin buyruğunu tutmadın.”</verse>
				<verse number="15">Bundan sonra Samuel Gilgal’dan ayrılarak Benyaminoğulları’nın Giva Kenti’ne gitti. Saul yanında kalan halkı saydı; yaklaşık altı yüz kişiydi.</verse>
				<verse number="16">Saul, oğlu Yonatan ve yanlarındaki halk Benyaminoğulları’nın bölgesindeki Giva’da kalıyorlardı. Filistliler ise Mikmas’ta ordugah kurmuşlardı.</verse>
				<verse number="17">Akıncılar üç koldan Filistliler’in ordugahından çıktılar. Kollardan biri Şual bölgesindeki Ofra’ya,</verse>
				<verse number="18">biri Beythoron’a, öbürü ise çöle, Sevoyim Vadisi’ne bakan sınıra doğru ilerledi.</verse>
				<verse number="19">Bütün İsrail ülkesinde bir tek demirci yoktu. Filistliler, “İbraniler kılıç, mızrak yapmasın” demişlerdi.</verse>
				<verse number="20">Bu nedenle bütün İsrailliler saban demirlerini, kazma, balta ve oraklarını biletmek için Filistliler’e gitmek zorundaydılar.</verse>
				<verse number="21">Saban demiriyle kazmanın bileme fiyatı, şekelin üçte ikisi kadardı. Beller, baltalar, üvendireler için istenilen fiyat ise şekelin üçte biriydi.</verse>
				<verse number="22">İşte bu yüzden, savaş sırasında Saul ile Yonatan dışında, yanlarındaki hiç kimsenin elinde kılıç, mızrak yoktu.</verse>
				<verse number="23">O sırada Filistliler’in bir kolu Mikmas Geçidi’ne çıkmıştı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Bir gün Saul oğlu Yonatan, silahını taşıyan genç hizmetkârına, “Gel, karşı taraftaki Filist ordugahına geçelim” dedi. Ama bunu babasına haber vermedi.</verse>
				<verse number="2">Saul, Giva Kenti yakınındaki Migron’da bir nar ağacının altında oturmaktaydı. Yanında altı yüz kadar asker vardı.</verse>
				<verse number="3">Efod giymiş olan Ahiya da aralarındaydı. Ahiya Şilo’da RAB’bin kâhini olan Eli oğlu Pinehas oğlu İkavot’un erkek kardeşi Ahituv’un oğluydu. Halk Yonatan’ın gittiğini farketmemişti.</verse>
				<verse number="4">Yonatan’ın Filist ordugahına ulaşmak için geçmeyi tasarladığı geçidin her iki yanında iki sivri kaya vardı; birine Boses, öbürüne Sene denirdi.</verse>
				<verse number="5">Kayalardan biri kuzeyde Mikmas’a, öbürü güneyde Giva’ya bakardı.</verse>
				<verse number="6">Yonatan silahını taşıyan genç hizmetkârına, “Gel, şu sünnetsizlerin ordugahına gidelim” dedi, “Belki RAB bizim için bir şeyler yapar. Çünkü gerek çoklukta, gerekse azlıkta RAB’bin zafere ulaştırmasına engel yoktur.”</verse>
				<verse number="7">Silahını taşıyan genç, “Ne düşünüyorsan öyle yap” diye yanıtladı, “Haydi yürü! Düşündüğün her şeyde seninleyim.”</verse>
				<verse number="8">Yonatan, “Bu adamlara gidelim, bizi görsünler” dedi,</verse>
				<verse number="9">“Eğer bize, ‘Yanınıza gelene dek bekleyin’ derlerse, olduğumuz yerde kalırız, gitmeyiz.</verse>
				<verse number="10">Ama, ‘Yanımıza gelin’ derlerse, gideriz. Çünkü bu, RAB’bin Filistliler’i elimize teslim ettiğine ilişkin bir belirti olacak bizim için.”</verse>
				<verse number="11">Böylece ikisi de Filistliler’in askerlerine göründüler. Filistliler, “Bakın! İbraniler gizlendikleri çukurlardan çıkmaya başlıyor!” dediler.</verse>
				<verse number="12">Sonra Yonatan’la silahını taşıyan gence, “Buraya, yanımıza gelin, size bir şey söyleyeceğiz” diye seslendiler. Bunun üzerine Yonatan silahını taşıyana, “Ardımdan gel” dedi, “RAB onları İsrailliler’in eline teslim etti.”</verse>
				<verse number="13">Yonatan elleriyle ayaklarını kullanarak yukarıya tırmandı; silahını taşıyan genç de onu izledi. Yonatan Filistliler’i yenilgiye uğrattı. Silahını taşıyan genç de onu izliyor ve Filistliler’i öldürüyordu.</verse>
				<verse number="14">Yonatan’la silahını taşıyan genç bu ilk saldırıda iki dönümlük bir alanda yirmi kadar asker öldürdüler.</verse>
				<verse number="15">Ordugahta ve kırsal alanda bütün Filist halkı arasında dehşet hüküm sürüyordu. Askerlerle akıncılar bile titriyordu. Derken yer sarsıldı; sanki Tanrı’dan gelen bir titremeydi bu.</verse>
				<verse number="16">Benyamin topraklarındaki Giva Kenti’nde Saul’un nöbetçileri büyük bir kalabalığın oraya buraya dağıldığını gördüler.</verse>
				<verse number="17">Bunun üzerine Saul yanındaki adamlara, “Yoklama yapın da aramızdan kimin ayrıldığını görün” dedi. Yoklama yapılınca Yonatan’la silahını taşıyan gencin orada olmadığını anladılar.</verse>
				<verse number="18">Saul Ahiya’ya, “Tanrı’nın Sandığı’nı getir” dedi. O sırada Tanrı’nın Sandığı İsrail halkındaydı.</verse>
				<verse number="19">Saul kâhinle konuşurken, Filistliler’in ordugahındaki kargaşa da giderek artmaktaydı. Bunun üzerine Saul kâhine, “Elini çek” dedi.</verse>
				<verse number="20">Saul’la yanındaki askerlerin tümü toplanıp savaş alanına gittiler. Orada büyük bir kargaşa vardı. Herkes birbirine kılıç çekiyordu.</verse>
				<verse number="21">Daha önce Filistliler’in yanında yer alıp onların ordugahına katılan İbraniler bile saf değiştirerek Saul’la Yonatan’ın yanındaki İsrail birliklerine katıldılar.</verse>
				<verse number="22">Efrayim dağlık bölgesinde gizlenen İsrailliler de Filistliler’in kaçtığını duyunca onları savaş alanında kovalamaya başladılar.</verse>
				<verse number="23">Böylece RAB İsrail’i o gün zafere ulaştırdı. Savaş Beytaven’in ötesine dek yayıldı.</verse>
				<verse number="24">O gün İsrailliler bitkindi. Çünkü Saul, “Ben düşmanlarımdan öç alıncaya kadar, akşama dek kim yemek yerse lanetli olsun!” diye halka ant içirmişti. Bu yüzden de kimse bir şey yememişti.</verse>
				<verse number="25">Derken, her yanı bal dolu bir ormana vardılar. Askerler ormana girince, toprakta akan balları gördüler. Ne var ki, içtikleri anttan korktukları için hiçbiri bala dokunmadı.</verse>
				<verse number="26">Derken, her yanı bal dolu bir ormana vardılar. Askerler ormana girince, toprakta akan balları gördüler. Ne var ki, içtikleri anttan korktukları için hiçbiri bala dokunmadı.</verse>
				<verse number="27">Yonatan babasının halka ant içirdiğini duymamıştı. Elindeki değneği uzatıp ucunu bal gümecine batırdı. Biraz bal tadar tatmaz gözleri parladı.</verse>
				<verse number="28">Bunun üzerine oradakilerden biri Yonatan’a, “Baban askerlere, ‘Bugün kim yemek yerse lanetli olsun’ diye ant içirdi” dedi, “Askerlerin bitkin düşmesi de bundan.”</verse>
				<verse number="29">Yonatan, “Babam halka sıkıntı verdi” diye yanıtladı, “Bakın, bu baldan biraz tadınca gözlerim nasıl da parladı!</verse>
				<verse number="30">Bugün halk düşmanlarından yağmaladığı yiyeceklerden özgürce yeseydi, çok daha iyi olurdu! O zaman Filistliler’in yenilgisi de daha ağır olmaz mıydı?”</verse>
				<verse number="31">O gün İsrailliler, Filistliler’i Mikmas’tan Ayalon’a kadar yenilgiye uğrattılar. Ama İsrail askerleri o kadar bitkindi ki,</verse>
				<verse number="32">yağmaladıkları mallara saldırdılar; davarları, sığırları, buzağıları yakaladıkları gibi hemen oracıkta kesip kanını akıtmadan yediler.</verse>
				<verse number="33">Durumu Saul’a bildirerek, “Bak, askerlerin kanlı eti yemekle RAB’be karşı günah işliyor!” dediler. Bunun üzerine Saul, “Hainlik ettiniz!” dedi, “Hemen büyük bir taş yuvarlayın bana.”</verse>
				<verse number="34">Sonra ekledi: “Halkın arasına varıp herkesin öküzünü, koyununu bana getirmesini söyleyin. Onları burada kesip yesinler. Eti kanıyla birlikte yiyerek RAB’be karşı günah işlemeyin.” O gece herkes öküzünü getirip orada kesti.</verse>
				<verse number="35">O sırada Saul RAB’be bir sunak yaptı. RAB’be yaptığı ilk sunaktı bu.</verse>
				<verse number="36">Saul adamlarına, “Haydi, bu gece Filistliler’e saldıralım” dedi, “Tan ağarıncaya dek mallarını yağmalayalım, onlardan bir tekini bile sağ bırakmayalım.” Adamlar, “Sence uygun olan neyse onu yap” diye karşılık verdiler. Ama kâhin, “Burada Tanrı’ya danışalım” dedi.</verse>
				<verse number="37">Bunun üzerine Saul Tanrı’ya, “Filistliler’e saldırmaya gideyim mi? Onları İsrailliler’in eline teslim edecek misin?” diye sordu. Ama Tanrı o gün yanıt vermedi.</verse>
				<verse number="38">Bunun için Saul, “Ey halkın önderleri! Buraya yaklaşın da bugün işlenen bu günahın nasıl işlendiğini ortaya çıkaralım” dedi,</verse>
				<verse number="39">“İsrail’i kurtaran yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, bu günaha yol açan oğlum Yonatan bile olsa kesinlikle öldürülecektir.” Ama kimse bir şey söylemedi.</verse>
				<verse number="40">Bunun üzerine Saul halka, “Siz bir yanda durun, oğlum Yonatan’la ben öbür yanda duracağız” dedi. Halk, “Sence uygun olan neyse onu yap” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="41">Saul İsrail’in Tanrısı RAB’be, “Bana doğru yanıtı ver” dedi. Kura Yonatan’la Saul’a düştü, halk aklandı.</verse>
				<verse number="42">Saul bu kez, “Benimle oğlum Yonatan arasında kura çekin” dedi. Kura Yonatan’a düştü.</verse>
				<verse number="43">Bunun üzerine Saul Yonatan’a, “Söyle bana, ne yaptın?” diye sordu. Yonatan, “Ben yalnızca elimdeki değneğin ucuyla biraz bal alıp tattım. Şimdi ölmem mi gerek?” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="44">Saul, “Yonatan, eğer seni öldürtmezsem, Tanrı bana aynısını, hatta daha kötüsünü yapsın!” dedi.</verse>
				<verse number="45">Ama halk Saul’a, “İsrail’i bu büyük zafere ulaştıran Yonatan’ı mı öldürteceksin?” dedi, “Asla! Yaşayan RAB’bin adıyla deriz ki, saçının bir teline bile zarar gelmeyecektir. Çünkü bugün o ne yaptıysa Tanrı’nın yardımıyla yapmıştır.” Böylece halk Yonatan’ı öldürülmekten kurtardı.</verse>
				<verse number="46">Bundan sonra Saul Filistliler’i kovalamaktan vazgeçti. Filistliler de yerlerine döndüler.</verse>
				<verse number="47">Saul İsrail’e kral atandıktan sonra, her yandaki düşmanlarına –Moav, Ammon, Edom halkları, Sova kralları ve Filistliler’e– karşı savaştı. Gittiği her yerde zafer kazandı.</verse>
				<verse number="48">Yiğitçe savaşarak Amalekliler’i yenilgiye uğrattı, İsrailliler’i düşmanın yağmasından kurtardı.</verse>
				<verse number="49">Saul’un oğulları Yonatan, Yişvi ve Malkişua idi. İki kızından büyüğünün adı Merav, küçüğünün adı Mikal’dı.</verse>
				<verse number="50">Karısı, Ahimaas’ın kızı Ahinoam’dı. Ordusunun başkomutanı amcası Ner oğlu Avner’di.</verse>
				<verse number="51">Saul’un babası Kiş’le Avner’in babası Ner, Aviel’in oğullarıydı.</verse>
				<verse number="52">Saul yaşamı boyunca Filistliler’le kıyasıya savaştı. Nerede yiğit, güçlü birini görse kendi ordusuna kattı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Samuel Saul’a şöyle dedi: “RAB seni kendi halkı İsrail’in Kralı olarak meshetmek için beni gönderdi. Şimdi RAB’bin sözlerine kulak ver.</verse>
				<verse number="2">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘İsrailliler’e yaptıkları kötülükten ötürü Amalekliler’i cezalandıracağım. Çünkü Mısır’dan çıkan İsrailliler’e karşı koydular.</verse>
				<verse number="3">Şimdi git, Amalekliler’e saldır. Onlara ait her şeyi tümüyle yok et, hiçbir şeyi esirgeme. Kadın erkek, çoluk çocuk, öküz, koyun, deve, eşek hepsini öldür.’ ”</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine Saul askerlerini toplayıp Telaim Kenti’nde saydı. İki yüz bin yaya askerin yanısıra Yahudalılar’dan da on bin kişi vardı.</verse>
				<verse number="5">Saul Amalek Kenti’ne varıp vadide pusu kurdu.</verse>
				<verse number="6">Sonra Kenliler’e şu uyarıyı gönderdi: “Haydi gidin, Amalekliler’i bırakın; öyle ki, sizi de onlarla birlikte yok etmeyeyim. Çünkü siz Mısır’dan çıkan İsrail halkına iyilik ettiniz.” Bunun üzerine Kenliler Amalekliler’den ayrıldılar.</verse>
				<verse number="7">Saul Havila’dan Mısır’ın doğusundaki Şur’a dek Amalekliler’i yenilgiye uğrattı.</verse>
				<verse number="8">Amalek Kralı Agak’ı sağ olarak yakaladı. Halkının tümünü de kılıçtan geçirdi.</verse>
				<verse number="9">Ne var ki, Saul ile adamları Agak’ı ve en iyi koyunları, sığırları, besili danaları, kuzuları –iyi olan ne varsa hepsini– esirgediler. Bunları tümüyle yok etmek istemediler. Ancak değersiz ve zayıf ne varsa hepsini yok ettiler.</verse>
				<verse number="10">RAB Samuel’e şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="11">“Saul’u kral yaptığıma pişmanım. Beni izlemekten vazgeçti. Buyruklarımı yerine getirmedi.” Samuel öfkelendi ve bütün geceyi RAB’be yakarmakla geçirdi.</verse>
				<verse number="12">Ertesi sabah Samuel Saul’la görüşmek için erkenden kalktı. Saul’un Karmel Kenti’ne gittiğini, orada kendisine bir anıt diktikten sonra aşağı inip Gilgal’a döndüğünü öğrendi.</verse>
				<verse number="13">Saul kendisine gelen Samuel’e, “RAB seni kutsasın! Ben RAB’bin buyruğunu yerine getirdim” dedi.</verse>
				<verse number="14">Samuel, “Öyleyse nedir kulağıma gelen bu koyun melemesi? Nedir bu duyduğum sığır böğürmesi?” diye sordu.</verse>
				<verse number="15">Saul şöyle yanıtladı: “Halk bunları Amalekliler’den getirdi. Tanrın RAB’be kurban sunmak üzere davarların, sığırların en iyilerini esirgediler. Ama geri kalanları tümüyle yok ettik.”</verse>
				<verse number="16">Samuel, “Dur da bu gece RAB’bin bana neler söylediğini sana bildireyim” dedi. Saul, “Söyle” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="17">Samuel konuşmasını şöyle sürdürdü: “Kendini önemsiz saydığın halde, sen İsrail oymaklarının önderi olmadın mı? RAB seni İsrail’e kral meshetti.</verse>
				<verse number="18">RAB seni bir göreve gönderip, ‘Git, o günahlı Amalekliler’i tümüyle yok et; hepsini ortadan kaldırıncaya dek onlarla savaş’ dedi.</verse>
				<verse number="19">Öyleyse neden RAB’bin sözüne kulak asmadın? Neden yağmalanan mallara saldırarak RAB’bin gözünde kötü olanı yaptın?”</verse>
				<verse number="20">Saul, “Ama ben RAB’bin sözüne kulak verdim!” diye yanıtladı, “RAB’bin beni gönderdiği yere gittim. Amalekliler’i tümüyle yok ettim, Amalek Kralı Agak’ı da buraya getirdim.</verse>
				<verse number="21">Ne var ki askerler, Gilgal’da Tanrın RAB’be kurban sunmak üzere yağmalanmış bazı malları, yok edilmeye adanmış en iyi davarlarla sığırları aldılar.”</verse>
				<verse number="22">Samuel şöyle karşılık verdi: “RAB kendi sözünün dinlenmesinden hoşlandığı kadar Yakmalık sunulardan, kurbanlardan hoşlanır mı? İşte söz dinlemek kurbandan, Sözü önemsemek de koçların yağlarından daha iyidir.</verse>
				<verse number="23">Çünkü başkaldırma, falcılık kadar günahtır Ve dikbaşlılık, putperestlik kadar kötüdür. Sen RAB’bin buyruğunu reddettiğin için, RAB de senin kral olmanı reddetti.”</verse>
				<verse number="24">Bunun üzerine Saul, “Günah işledim! Evet, RAB’bin buyruğunu da, senin sözlerini de çiğnedim” dedi, “Halktan korktuğum için onların sözünü dinledim.</verse>
				<verse number="25">Ama şimdi yalvarırım, günahımı bağışla ve benimle birlikte dön ki, RAB’be tapınayım.”</verse>
				<verse number="26">Samuel, “Seninle dönmem” dedi, “Çünkü sen RAB’bin buyruğunu reddettin, RAB de İsrail Kralı olmanı reddetti!”</verse>
				<verse number="27">Samuel dönüp gitmeye davranınca, Saul onun cüppesinin eteğini tuttu. Cüppe yırtıldı.</verse>
				<verse number="28">Samuel, “Bugün RAB İsrail Krallığı’nı elinden aldı ve senden daha iyi birine verdi” dedi,</verse>
				<verse number="29">“İsrail’in yüce Tanrısı yalan söylemez, düşüncesini de değiştirmez. Çünkü O insan değil ki, düşüncesini değiştirsin.”</verse>
				<verse number="30">Saul, “Günah işledim!” dedi, “Ama ne olur halkımın ileri gelenleri ve İsrailliler karşısında beni onurlandır. Tanrın RAB’be tapınmam için benimle dön.”</verse>
				<verse number="31">Böylece Samuel Saul’la birlikte geri döndü ve Saul RAB’be tapındı.</verse>
				<verse number="32">Samuel, “Amalek Kralı Agak’ı bana getirin” diye buyurdu. Agak güvenle geldi. Çünkü, “Ölüm tehlikesi kesinlikle geçti” diye düşünüyordu.</verse>
				<verse number="33">Ama Samuel, “Kılıcın kadınları nasıl çocuksuz bıraktıysa Senin annen de kadınlar arasında Çocuksuz bırakılacak” diyerek Agak’ı Gilgal’da RAB’bin önünde kılıçla parçaladı.</verse>
				<verse number="34">Samuel Rama’ya, Saul da Giva’daki evine gitti.</verse>
				<verse number="35">Samuel ölümüne dek Saul’u bir daha görmediyse de, onun için üzüldü. RAB de Saul’u İsrail Kralı yaptığına pişmandı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">RAB Samuel’e, “Ben Saul’un İsrail Kralı olmasını reddettim diye sen daha ne zamana dek onun için üzüleceksin?” dedi, “Yağ boynuzunu yağla doldurup yola çık. Seni Beytlehemli İşay’ın evine gönderiyorum. Çünkü onun oğullarından birini kral seçtim.”</verse>
				<verse number="2">Samuel, “Nasıl gidebilirim? Saul bunu duyarsa beni öldürür!” dedi. RAB şöyle yanıtladı: “Yanına bir düve al ve, ‘RAB’be kurban sunmak için geldim’ de.</verse>
				<verse number="3">İşay’ı kurban törenine çağır. O zaman ne yapman gerektiğini ben sana bildireceğim. Sana belirteceğim kişiyi benim adıma kral olarak meshedeceksin.”</verse>
				<verse number="4">Samuel RAB’bin sözüne uyarak Beytlehem Kenti’ne gitti. Kentin ileri gelenleri onu titreyerek karşıladılar ve, “Barış için mi geldin?” diye sordular.</verse>
				<verse number="5">Samuel, “Evet, barış için” diye yanıtladı, “RAB’be kurban sunmaya geldim. Kendinizi kutsayıp benimle birlikte kurban törenine gelin.” Sonra İşay ile oğullarını kutsayıp kurban törenine çağırdı.</verse>
				<verse number="6">İşay ile oğulları gelince Samuel Eliav’ı gördü ve, “Gerçekten RAB’bin önünde duran bu adam O’nun meshettiği kişidir” diye düşündü.</verse>
				<verse number="7">Ama RAB Samuel’e, “Onun yakışıklı ve uzun boylu olduğuna bakma” dedi, “Ben onu reddettim. Çünkü RAB insanın gördüğü gibi görmez; insan dış görünüşe, RAB ise yüreğe bakar.”</verse>
				<verse number="8">İşay, oğlu Avinadav’ı çağırıp Samuel’in önünden geçirdi. Ama Samuel, “RAB bunu da seçmedi” dedi.</verse>
				<verse number="9">Bunun üzerine İşay Şamma’yı da geçirdi. Samuel yine, “RAB bunu da seçmedi” dedi.</verse>
				<verse number="10">Böylece İşay yedi oğlunu da Samuel’in önünden geçirdi. Ama Samuel, “RAB bunlardan hiçbirini seçmedi” dedi.</verse>
				<verse number="11">Sonra İşay’a, “Oğullarının hepsi bunlar mı?” diye sordu. İşay, “Bir de en küçüğü var” dedi, “Sürüyü güdüyor.” Samuel, “Birini gönder de onu getirsin” dedi, “O buraya gelmeden yemeğe oturmayacağız.”</verse>
				<verse number="12">İşay birini gönderip oğlunu getirtti. Çocuk kızıl saçlı, yakışıklı, gözleri pırıl pırıl bir delikanlıydı. RAB Samuel’e, “Kalk, onu meshet. Seçtiğim kişi odur” dedi.</verse>
				<verse number="13">Samuel yağ boynuzunu alıp kardeşlerinin önünde çocuğu meshetti. O günden başlayarak RAB’bin Ruhu Davut’un üzerine güçlü bir biçimde indi. Bundan sonra Samuel kalkıp Rama’ya döndü.</verse>
				<verse number="14">Bu sıralarda RAB’bin Ruhu Saul’dan ayrılmıştı. RAB’bin gönderdiği kötü bir ruh ona sıkıntı çektiriyordu.</verse>
				<verse number="15">Hizmetkârları Saul’a, “Bak, Tanrı’nın gönderdiği kötü bir ruh sana sıkıntı çektiriyor” dediler,</verse>
				<verse number="16">“Efendimiz, biz hizmetkârlarına buyruk ver, iyi lir çalan birini bulalım. Öyle ki, Tanrı’nın gönderdiği kötü ruh üzerine gelince, o lir çalar, sen de rahatlarsın.”</verse>
				<verse number="17">Saul hizmetkârlarına, “İyi lir çalan birini bulup bana getirin” diye buyurdu.</verse>
				<verse number="18">Hizmetkârlardan biri, “Beytlehemli İşay’ın oğullarından birini gördüm” dedi, “İyi lir çalar. Üstelik yürekli, güçlü bir savaşçıdır; akıllıca konuşur, yakışıklıdır. RAB de onunladır.”</verse>
				<verse number="19">Bunun üzerine Saul İşay’a ulaklar göndererek, “Sürüyü güden oğlun Davut’u bana gönder” dedi.</verse>
				<verse number="20">İşay ekmek yüklü bir eşek, bir tulum şarap, bir de oğlak alıp oğlu Davut’la birlikte Saul’a gönderdi.</verse>
				<verse number="21">Davut Saul’un yanına varıp onun hizmetine girdi. Saul Davut’u çok sevdi ve ona silahlarını taşıma görevini verdi.</verse>
				<verse number="22">Saul İşay’a şu haberi gönderdi: “İzin ver de Davut hizmetimde kalsın; ondan hoşnudum.”</verse>
				<verse number="23">O günden sonra, Tanrı’nın gönderdiği kötü ruh ne zaman Saul’un üzerine gelse, Davut liri alıp çalar, Saul rahatlayıp kendine gelirdi. Kötü ruh da ondan uzaklaşırdı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Savaşmak üzere ordularını bir araya getiren Filistliler, Yahuda’nın Soko Kenti’nde toplandılar. Soko ile Azeka Kenti arasındaki Efes-Dammim’de ordugah kurdular.</verse>
				<verse number="2">Saul ile İsrailliler de toplandılar. Ela Vadisi’nde ordugah kurup Filistliler’e karşı savaş düzeni aldılar.</verse>
				<verse number="3">Filistliler tepenin bir yanında, İsrailliler de karşı tepede yerlerini aldı. Aralarında vadi vardı.</verse>
				<verse number="4">Filist ordugahından Gatlı Golyat adında usta bir dövüşçü ortaya çıktı. Boyu altı arşın bir karıştı.</verse>
				<verse number="5">Başına tunç miğfer takmış, pullu bir zırh kuşanmıştı. Tunç zırhın ağırlığı beş bin şekeldi.</verse>
				<verse number="6">Baldırları zırhlarla korunmuştu. Omuzları arasında tunç bir pala asılıydı.</verse>
				<verse number="7">Mızrağının sapı dokumacı tezgahının sırığı gibiydi. Mızrağın demir başının ağırlığı altı yüz şekeldi. Golyat’ın önüsıra kalkanını taşıyan bir adam yürüyordu.</verse>
				<verse number="8">Golyat durup İsrail ordusuna, “Neden savaş düzeni aldınız?” diye haykırdı, “Ben Filistli’yim, sizse Saul’un kölelerisiniz. Aranızdan karşıma çıkacak birini seçin.</verse>
				<verse number="9">Dövüşte beni yenip öldürebilirse, biz sizin köleniz oluruz. Ama ben üstün gelip onu yok edebilirsem, siz bizim kölemiz olur, bize kulluk edersiniz.”</verse>
				<verse number="10">Filistli Golyat konuşmasını şöyle sürdürdü: “Bugün İsrail ordusuna meydan okuyorum! Benimle dövüşecek birini çıkarın karşıma!”</verse>
				<verse number="11">Filistli’nin bu sözlerini duyunca, Saul da İsrailliler de çok korkup dehşet içinde kaldılar.</verse>
				<verse number="12">Davut Yahuda’nın Beytlehem Kenti’nden Efratlı İşay adında bir adamın oğluydu. İşay’ın sekiz oğlu vardı. Saul’un krallığı döneminde İşay’ın yaşı oldukça ilerlemişti.</verse>
				<verse number="13">İşay’ın üç büyük oğlu Saul’la birlikte savaşa katılmıştı. Savaşa giden en büyük oğlunun adı Eliav, ikincisinin adı Avinadav, üçüncüsünün adıysa Şamma’ydı.</verse>
				<verse number="14">Davut en küçükleriydi. Üç büyük oğul Saul’un yanındaydı.</verse>
				<verse number="15">Davut ise babasının sürüsüne bakmak için Saul’un yanından ayrılıp Beytlehem’e gider gelirdi.</verse>
				<verse number="16">Filistli Golyat kırk gün boyunca sabah akşam ortaya çıkıp meydan okudu.</verse>
				<verse number="17">Bir gün İşay, oğlu Davut’a şöyle dedi: “Kardeşlerin için şu kavrulmuş bir efa buğdayla on somun ekmeği al, çabucak ordugaha, kardeşlerinin yanına git.</verse>
				<verse number="18">Şu on parça peyniri de birlik komutanına götür. Kardeşlerinin ne durumda olduğunu öğren ve iyi olduklarına ilişkin bir belirti getir.</verse>
				<verse number="19">Kardeşlerin Saul ve öbür İsrailliler’le birlikte Ela Vadisi’nde Filistliler’e karşı savaşıyorlar.”</verse>
				<verse number="20">Ertesi sabah Davut erkenden kalktı. Sürüyü bir çobana bıraktı. İşay’ın buyurduğu gibi erzağı alıp yola koyuldu. Ordugaha vardığı sırada askerler savaş naraları atarak savaş düzenine giriyorlardı.</verse>
				<verse number="21">İsrailliler’le Filistliler karşı karşıya savaş düzeni almışlardı.</verse>
				<verse number="22">Davut getirdiklerini levazım görevlisine bırakıp cepheye koştu; kardeşlerinin yanına varıp onları selamladı.</verse>
				<verse number="23">Davut onlarla konuşurken, Gatlı Filistli, Golyat adındaki dövüşçü Filist cephesinden ileri çıkarak daha önce yaptığı gibi meydan okudu. Davut bunu duydu.</verse>
				<verse number="24">İsrailliler Golyat’ı görünce büyük korkuyla önünden kaçıştılar.</verse>
				<verse number="25">Birbirlerine, “İsrail’e meydan okumak için ortaya çıkan şu adamı görüyorsunuz ya!” diyorlardı, “Kral onu öldürene büyük bir armağanın yanısıra kızını da verecek. Babasının ailesini de İsrail’e vergi ödemekten muaf tutacak.”</verse>
				<verse number="26">Davut yanındakilere, “Bu Filistli’yi öldürüp İsrail’den bu utancı kaldıracak kişiye ne verilecek?” diye sordu, “Bu sünnetsiz Filistli kim oluyor da yaşayan Tanrı’nın ordusuna meydan okuyor?”</verse>
				<verse number="27">Adamlar daha önce verilmiş olan söze göre Golyat’ı öldürecek kişiye neler verileceğini anlattılar.</verse>
				<verse number="28">Ağabeyi Eliav Davut’un adamlarla konuştuğunu duyunca öfkelendi. “Ne işin var burada?” dedi, “Çöldeki üç beş koyunu kime bıraktın? Ne kadar kendini beğenmiş ve ne kadar kötü yürekli olduğunu biliyorum. Sadece savaşı görmeye geldin.”</verse>
				<verse number="29">Davut, “Ne yaptım ki?” dedi, “Bir soru sordum, o kadar.”</verse>
				<verse number="30">Sonra başka birine dönüp aynı soruyu sordu. Adamlar öncekine benzer bir yanıt verdiler.</verse>
				<verse number="31">Davut’un söylediklerini duyanlar Saul’a ilettiler. Saul onu çağırttı.</verse>
				<verse number="32">Davut Saul’a, “Bu Filistli yüzünden kimse yılmasın! Ben kulun gidip onunla dövüşeceğim!” dedi.</verse>
				<verse number="33">Saul, “Sen bu Filistli’yle dövüşemezsin” dedi, “Çünkü daha gençsin, o ise gençliğinden beri savaşçıdır.”</verse>
				<verse number="34">Ama Davut, “Kulun babasının sürüsünü güder” diye karşılık verdi, “Bir aslan ya da ayı gelip sürüden bir kuzu kaçırınca,</verse>
				<verse number="35">peşinden gidip ona saldırır, kuzuyu ağzından kurtarırım. Eğer aslan ya da ayı üzerime gelirse, boğazından tuttuğum gibi vurur öldürürüm.</verse>
				<verse number="36">Kulun, aslan da ayı da öldürmüştür. Bu sünnetsiz Filistli de onlar gibi olacak. Çünkü yaşayan Tanrı’nın ordusuna meydan okudu.</verse>
				<verse number="37">Beni aslanın, ayının pençesinden kurtaran RAB, bu Filistli’nin elinden de kurtaracaktır.” Saul, “Öyleyse git, RAB seninle birlikte olsun” dedi.</verse>
				<verse number="38">Sonra kendi giysilerini Davut’a verdi; başına tunç miğfer taktı, ona bir zırh giydirdi.</verse>
				<verse number="39">Davut giysilerinin üzerine kılıcını kuşanıp yürümeye çalıştı. Çünkü bu giysilere alışık değildi. Saul’a, “Bunlarla yürüyemiyorum” dedi, “Çünkü alışık değilim.” Sonra giysileri üzerinden çıkardı.</verse>
				<verse number="40">Değneğini alıp dereden beş çakıl taşı seçti. Bunları çoban dağarcığının cebine koyduktan sonra sapanını alıp Filistli Golyat’a doğru ilerledi.</verse>
				<verse number="41">Filistli de, önünde kalkan taşıyıcısı, Davut’a doğru ilerliyordu.</verse>
				<verse number="42">Davut’u tepeden tırnağa süzdü. Kızıl saçlı, yakışıklı bir genç olduğu için onu küçümsedi.</verse>
				<verse number="43">“Ben köpek miyim ki, üzerime değnekle geliyorsun?” diyerek kendi ilahlarının adıyla Davut’u lanetledi.</verse>
				<verse number="44">“Bana gelsene! Bedenini gökteki kuşlara ve kırdaki hayvanlara yem edeceğim!” dedi.</verse>
				<verse number="45">Davut, “Sen kılıçla, mızrakla, palayla üzerime geliyorsun” diye karşılık verdi, “Bense meydan okuduğun İsrail ordusunun Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB’bin adıyla senin üzerine geliyorum.</verse>
				<verse number="46">Bugün RAB seni elime teslim edecek. Seni vurup başını gövdenden ayıracağım. Bugün Filistli askerlerin leşlerini gökteki kuşlarla yerdeki hayvanlara yem edeceğim. Böylece bütün dünya İsrail’de Tanrı’nın var olduğunu anlayacak.</verse>
				<verse number="47">Bütün bu topluluk RAB’bin kılıçla, mızrakla kurtarmadığını anlayacak. Çünkü savaş zaten RAB’bindir! O sizi elimize teslim edecek.”</verse>
				<verse number="48">Golyat saldırmak amacıyla Davut’a doğru ilerledi. Davut da onunla dövüşmek üzere hemen Filist cephesine doğru koştu.</verse>
				<verse number="49">Elini dağarcığına sokup bir taş çıkardı, sapanla fırlattı. Taş Filistli’nin alnına çarpıp saplandı. Filistli yüzükoyun yere düştü.</verse>
				<verse number="50">Böylece Davut Filistli Golyat’ı sapan ve taşla yendi. Elinde kılıç olmaksızın onu yere serdi.</verse>
				<verse number="51">Sonra koşup üzerine çıktı. Golyat’ın kılıcını tutup kınından çektiği gibi onu öldürdü ve başını kesti. Kahraman Golyat’ın öldüğünü gören Filistliler kaçtılar.</verse>
				<verse number="52">İsrailliler’le Yahudalılar kalkıp Gat’ın girişine ve Ekron kapılarına kadar nara atarak onları kovaladılar. Filistliler’in ölüleri Gat’a, Ekron’a kadar Şaarayim yolunda yerlere serildi.</verse>
				<verse number="53">Filistliler’i kovaladıktan sonra geri dönen İsrailliler Filist ordugahını yağmaladılar.</verse>
				<verse number="54">Davut Filistli Golyat’ın başını alıp Yeruşalim’e götürdü, silahlarını da kendi çadırına koydu.</verse>
				<verse number="55">Saul, Davut’un Golyat’la dövüşmeye çıktığını görünce, ordu komutanı Avner’e, “Ey Avner, kimin oğlu bu genç?” diye sormuştu. Avner de, “Yaşamın hakkı için, ey kral, bilmiyorum” diye yanıtlamıştı.</verse>
				<verse number="56">Kral Saul, “Bu gencin kimin oğlu olduğunu öğren” diye buyurmuştu.</verse>
				<verse number="57">Davut Golyat’ı öldürüp ordugaha döner dönmez, Avner onu alıp Saul’a götürdü. Golyat’ın kesik başı Davut’un elindeydi.</verse>
				<verse number="58">Saul, “Kimin oğlusun, delikanlı?” diye sordu. Davut, “Kulun Beytlehemli İşay’ın oğluyum” diye karşılık verdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Saul’la Davut’un konuşması sona erdiğinde, Saul oğlu Yonatan’ın yüreği Davut’a bağlandı. Yonatan onu canı gibi sevdi.</verse>
				<verse number="2">O günden sonra Saul Davut’u yanında tuttu ve babasının evine dönmesine izin vermedi.</verse>
				<verse number="3">Yonatan, Davut’a beslediği derin sevgiden ötürü, onunla bir dostluk antlaşması yaptı.</verse>
				<verse number="4">Üzerinden kaftanını çıkarıp zırhı, kılıcı, yayı ve kuşağıyla birlikte Davut’a verdi.</verse>
				<verse number="5">Davut Saul’un kendisini gönderdiği her yere gitti ve başarılı oldu. Bu yüzden Saul ona ordusunda üstün bir rütbe verdi. Bu olay bütün halkı, Saul’un görevlilerini bile hoşnut etti.</verse>
				<verse number="6">Davut’un Filistli Golyat’ı öldürmesinden sonra, askerler geri dönerken, İsrail’in bütün kentlerinden gelen kadınlar, tef ve çeşitli çalgılar çalarak, sevinçli ezgiler söyleyip oynayarak Kral Saul’u karşılamaya çıktılar.</verse>
				<verse number="7">Bir yandan oynuyor, bir yandan da şu ezgiyi söylüyorlardı: “Saul binlercesini öldürdü, Davut’sa on binlercesini.”</verse>
				<verse number="8">Bu sözlere gücenen Saul çok öfkelendi. “Davut’a on binlercesini, banaysa ancak binlercesini verdiler. Artık kral olmaktan başka onun ne eksiği kaldı ki?” diye düşündü.</verse>
				<verse number="9">Böylece o günden sonra Saul Davut’u kıskanmaya başladı.</verse>
				<verse number="10">Ertesi gün Tanrı’nın gönderdiği kötü bir ruh Saul’un üzerine güçlü bir biçimde indi. Saul evinde sayıklamaya başladı. Davut her zamanki gibi yine lir çalıyordu. Saul’un elinde bir mızrak vardı.</verse>
				<verse number="11">“Davut’u vurup duvara çakacağım” diye düşünerek mızrağı ona fırlattı. Ama Davut iki kez ondan kurtuldu.</verse>
				<verse number="12">Saul Davut’tan korkuyordu. Çünkü RAB Davut’laydı, oysa kendisinden ayrılmıştı.</verse>
				<verse number="13">Bu yüzden Saul Davut’u yanından uzaklaştırdı. Onu bin kişilik birliğe komutan atadı. Davut askerlere öncülük yapıyordu.</verse>
				<verse number="14">RAB onunla birlikte olduğundan, yaptığı her işte başarılıydı.</verse>
				<verse number="15">Davut’un büyük başarısını gördükçe Saul’un korkusu daha da artıyordu.</verse>
				<verse number="16">Ne var ki, bütün İsrail ve Yahuda halkı Davut’u seviyordu; çünkü Davut onlara öncülük ediyordu.</verse>
				<verse number="17">Saul Davut’a, “İşte büyük kızım Merav” dedi, “Onu sana eş olarak vereceğim. Yalnız hatırım için yiğitçe davran ve RAB’bin savaşlarını sürdür.” Çünkü, “Davut’un ölümü benim elimden değil, Filistliler’in elinden olsun” diye düşünüyordu.</verse>
				<verse number="18">Davut, “Ben kim oluyorum, İsrail’de ailem ve babamın oymağı ne ki, krala damat olayım?” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="19">Ne var ki, Saul’un kızı Merav’ın Davut’a verileceği zaman geldiğinde, kız Davut yerine Meholalı Adriel’e eş olarak verildi.</verse>
				<verse number="20">Bu arada Saul’un öbür kızı Mikal Davut’a gönül vermişti. Bunu duyan Saul sevindi.</verse>
				<verse number="21">“Davut’a Mikal’ı veririm” diye düşündü, “Öyle ki, Mikal Davut’u tuzağa düşürür; Filistliler de onu öldürür.” Davut’a, “Bugün damadım olmak için yine fırsatın var” dedi.</verse>
				<verse number="22">Sonra görevlilerine, Davut’a gizlice şunları söylemelerini buyurdu: “Bak, kral senden hoşnut, bütün görevlileri de seni seviyor. Kralın damadı olmanın zamanı geldi.”</verse>
				<verse number="23">Saul’un görevlileri bu sözleri Davut’a ilettiler. Davut, “Yoksul ve önemsiz biriyken kralın damadı olmak sizce küçük bir şey mi?” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="24">Görevliler Davut’un dediklerini Saul’a bildirdiler.</verse>
				<verse number="25">Saul şöyle buyurdu: “Davut’a deyin ki, ‘Kral düşmanlarından öç almak için başlık parası olarak yüz Filistli’nin sünnet derisinden başka bir şey istemiyor.’ ” Davut’un Filistliler’in eline düşüp öleceğini tasarlıyordu.</verse>
				<verse number="26">Görevliler Saul’un söylediklerini Davut’a ilettiler. Davut, kralın damadı olacağına sevindi. Tanınan süre dolmadan</verse>
				<verse number="27">Davut’la adamları gidip iki yüz Filistli öldürdüler. Kralın damadı olabilmek için Davut, öldürülen Filistliler’in sünnet derilerini tam tamına getirip krala sundu. Saul da buna karşılık kızı Mikal’ı eş olarak ona verdi.</verse>
				<verse number="28">Saul, RAB’bin Davut’la birlikte olduğunu ve kızı Mikal’ın onu sevdiğini apaçık gördü.</verse>
				<verse number="29">Bu yüzden Davut’tan daha çok korktu ve yaşamı boyunca ona düşmanlık besledi.</verse>
				<verse number="30">Filistli komutanlar saldırdıkça Davut Saul’un öbür komutanlarından daha başarılı oluyordu. Bu yüzden büyük bir üne kavuştu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Saul, oğlu Yonatan’a ve bütün görevlilerine Davut’u öldürmeleri için buyruk verdi. Ama Davut’u çok seven Yonatan ona, “Babam Saul seni öldürmek için fırsat kolluyor” diye haber verdi, “Lütfen yarın sabah dikkatli ol; gizlenebileceğin bir yere gidip saklan.</verse>
				<verse number="2">Saul, oğlu Yonatan’a ve bütün görevlilerine Davut’u öldürmeleri için buyruk verdi. Ama Davut’u çok seven Yonatan ona, “Babam Saul seni öldürmek için fırsat kolluyor” diye haber verdi, “Lütfen yarın sabah dikkatli ol; gizlenebileceğin bir yere gidip saklan.</verse>
				<verse number="3">Ben de saklandığın tarlaya gidip babamın yanında duracağım ve onunla senin hakkında konuşacağım. Bir şey öğrenirsem, sana bildiririm.”</verse>
				<verse number="4">Yonatan babası Saul’a Davut’u överek şunları söyledi: “Kral kulu Davut’a haksızlık etmesin. Çünkü o sana hiç haksızlık etmedi ve yaptığı her şeyde sana büyük yararı dokundu.</verse>
				<verse number="5">Yaşamını tehlikeye atarak Filistli’yi öldürdü. RAB de bütün İsrail’i büyük bir zafere ulaştırdı. Sen de bunu görüp sevindin. Öyleyse neden Davut’u yok yere öldürerek suçsuz birine haksızlık edesin?”</verse>
				<verse number="6">Saul Yonatan’ın söylediklerinden etkilenerek ant içti: “Yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, Davut öldürülmeyecektir.”</verse>
				<verse number="7">Bunun üzerine Yonatan Davut’u çağırıp ona her şeyi anlattı. Sonra Davut’u Saul’un yanına getirdi. Davut da önceden olduğu gibi kralın hizmetine girdi.</verse>
				<verse number="8">Savaş yine patlak verdi. Davut gidip Filistliler’e karşı savaştı. Onları öyle büyük bir bozguna uğrattı ki, önünden kaçtılar.</verse>
				<verse number="9">Bir gün Saul, mızrağı elinde evinde oturuyor, Davut da lir çalıyordu. Derken RAB’bin gönderdiği kötü bir ruh Saul’u yakaladı.</verse>
				<verse number="10">Saul mızrağıyla Davut’u duvara çakmaya çalıştı. Ancak Davut yana kaçınca Saul’un mızrağı duvara saplandı. O gece Davut kaçıp kurtuldu.</verse>
				<verse number="11">Saul, Davut’u gözetlemeleri, ertesi sabah da öldürmeleri için evine ulaklar gönderdi. Ama karısı Mikal Davut’a, “Bu gece kaçıp kurtulamazsan, yarın öldürüleceksin” dedi.</verse>
				<verse number="12">Sonra Davut’u pencereden aşağıya indirdi. Böylece Davut kaçıp kurtuldu.</verse>
				<verse number="13">Mikal aile putunu alıp yatağa koydu, üstüne yorganı örttü, baş tarafına da keçi kılından bir yastık yerleştirdi.</verse>
				<verse number="14">Saul’un gönderdiği ulaklar Davut’u yakalamaya geldiğinde, Mikal, “Davut hasta” dedi.</verse>
				<verse number="15">Saul Davut’u görmeleri için ulakları yeniden göndererek, “Onu yatağıyla buraya getirin de öldüreyim” diye buyurdu.</verse>
				<verse number="16">Ulaklar eve girince, yatakta başında keçi kılından yastık olan putu gördüler.</verse>
				<verse number="17">Saul Mikal’a “Neden beni böyle kandırıp düşmanımın kaçmasını sağladın?” diye sordu. Mikal, “Davut bana, ‘Bırak beni gideyim, yoksa seni öldürürüm’ dedi” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="18">Kaçıp kurtulan Davut, Rama’da yaşayan Samuel’in yanına gitti. Saul’un kendisine bütün yaptıklarını ona anlattı. Sonra Samuel’le birlikte Nayot Mahallesi’ne gidip orada kaldı.</verse>
				<verse number="19">Davut’un Rama’nın Nayot Mahallesi’nde olduğu haberi Saul’a ulaştırıldı.</verse>
				<verse number="20">Bunun üzerine Saul Davut’u yakalamaları için ulaklarını oraya gönderdi. Ulaklar Samuel’in önderliğinde bir peygamber topluluğunun oynayıp coştuğunu gördüler. İşte o zaman Tanrı’nın Ruhu Saul’un ulaklarının üzerine indi. Onlar da oynayıp coşmaya başladılar.</verse>
				<verse number="21">Saul olup bitenleri duyunca, başka ulaklar gönderdi. Onlar da oynayıp coştular. Saul’un üçüncü kez gönderdiği ulaklar da öncekiler gibi yaptı.</verse>
				<verse number="22">Sonunda Saul kendisi Rama’ya doğru yola çıktı. Seku’daki büyük sarnıca varınca, “Samuel’le Davut neredeler?” diye sordu. Biri, “Rama’nın Nayot Mahallesi’nde” dedi.</verse>
				<verse number="23">Saul Rama’daki Nayot’a doğru ilerlerken, Tanrı’nın Ruhu onun üzerine de indi. Nayot’a varıncaya dek yol boyunca oynayıp coştu.</verse>
				<verse number="24">Giysilerini de çıkarıp Samuel’in önünde oynayıp coştu. Bütün gün ve gece çıplak yattı. Halkın, “Saul da mı peygamber oldu?” demesi bundandır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Davut Rama’nın Nayot Mahallesi’nden kaçtıktan sonra Yonatan’a gitti. Ona, “Ne yaptım? Suçum ne?” diye sordu, “Babana karşı ne günah işledim ki, beni öldürmek istiyor?”</verse>
				<verse number="2">Yonatan, “Bu senden uzak olsun, ölmeyeceksin!” diye yanıtladı, “Babam bana bildirmeden ister büyük, ister küçük olsun hiçbir iş yapmaz. Neden bunu benden gizlesin? Olmaz öyle şey!”</verse>
				<verse number="3">Ancak Davut ant içerek, “Senin beni sevdiğini baban çok iyi biliyor” diye yanıtladı, “ ‘Yonatan ne yapacağımı bilmemeli, yoksa üzülür’ diye düşünmüştür. RAB’bin ve senin yaşamın hakkı için derim ki, ölüm ile aramda yalnız bir adım var.”</verse>
				<verse number="4">Yonatan Davut’a, “Ne dilersen dile, senin için yaparım” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="5">Davut Yonatan’a, “Bak, yarın Yeni Ay Töreni” dedi, “Kralla birlikte yemeğe oturmam gerekir. Ama izin ver, ertesi günün akşamına dek tarlada gizleneyim.</verse>
				<verse number="6">Eğer baban yokluğumu sezerse ona, ‘Davut aceleyle kendi kenti Beytlehem’e gitmek için benden ısrarla izin istedi; orada bütün ailenin yıllık kurban töreni var’ dersin.</verse>
				<verse number="7">Baban, ‘İyi’ derse, kulun güvenlikte demektir. Ama öfkelenirse, bil ki, bana kötülük yapmaya karar vermiştir.</verse>
				<verse number="8">Sana gelince, bana yardım et; çünkü RAB’bin önünde benimle antlaşma yaptın. Suçluysam, beni sen öldür! Neden beni babana teslim edesin?”</verse>
				<verse number="9">Yonatan, “Olmaz öyle şey!” diye yanıtladı, “Babamın sana kötülük yapmaya karar verdiğini bilsem, sana söylemez miydim?”</verse>
				<verse number="10">Davut, “Baban sana sert bir karşılık verirse, kim bana bildirecek?” diye sordu.</verse>
				<verse number="11">Yonatan, “Gel, tarlaya gidelim” dedi. Böylece ikisi tarlaya gittiler.</verse>
				<verse number="12">Yonatan Davut’la konuşmasını sürdürdü: “İsrail’in Tanrısı RAB tanık olsun! Yarın ya da öbür gün bu saate kadar babamın ne düşündüğünü araştıracağım. Babamın sana karşı tutumu olumluysa, sana haber göndereceğim.</verse>
				<verse number="13">Ama babam seni öldürmeyi tasarlıyorsa, bunu sana bildirip güvenlik içinde gitmeni sağlamazsam, RAB bana aynısını, hatta daha kötüsünü yapsın! RAB önceden babamla olduğu gibi seninle de birlikte olsun!</verse>
				<verse number="14">Ama sen yaşamım boyunca RAB’bin iyiliğini bana göster ki ölmeyeyim.</verse>
				<verse number="15">RAB Davut’un bütün düşmanlarını yeryüzünden yok edeceği zaman bile, sen soyuma iyiliklerini sonsuza dek esirgeme.”</verse>
				<verse number="16">Böylece Yonatan Davut soyuyla bir antlaşma yaptı ve, “RAB Davut’un düşmanlarını cezalandırsın” dedi.</verse>
				<verse number="17">Davut’a beslediği sevgiden ötürü Yonatan ona bir daha ant içirtti. Çünkü onu canı kadar seviyordu.</verse>
				<verse number="18">Yonatan Davut’a, “Yarın Yeni Ay Töreni” dedi, “Yerin boş kalacağından, yokluğun anlaşılacak.</verse>
				<verse number="19">Öbür gün, geçen sefer gizlendiğin yere çabucak git. Ezel Taşı’nın yanında bekle.</verse>
				<verse number="20">Ben hedefe atar gibi taşın bir yanına üç ok atacağım.</verse>
				<verse number="21">Sonra hizmetkârımı gönderip, ‘Git okları bul’ diye buyruk vereceğim. Eğer özellikle ona, ‘Bak, oklar senin bu yanında, onları alıp buraya getir’ dersem, gel. Yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, güvenliktesin, tehlike yok.</verse>
				<verse number="22">Ama hizmetkâra, ‘Bak, oklar ötende’ dersem, git; çünkü RAB seni uzaklaştırmıştır.</verse>
				<verse number="23">Birbirimizle yaptığımız antlaşmaya gelince, RAB sonsuza dek seninle benim aramda tanık olsun.”</verse>
				<verse number="24">Böylece Davut tarlada gizlendi. Yeni Ay Töreni başlayınca, Kral Saul gelip yemeğe oturdu.</verse>
				<verse number="25">Her zamanki gibi duvarın yanındaki yerine oturmuştu. Yonatan karşısında, Avner de yanında yerlerini aldılar. Davut’un yeriyse boş kaldı.</verse>
				<verse number="26">Ama Saul o gün bir şey söylemedi. “Davut’un başına bir şey gelmiş olmalı. Dinsel açıdan kirli olsa gerek, evet dinsel açıdan temiz değildir” diye düşündü.</verse>
				<verse number="27">Ertesi gün, ayın ikinci günü, Davut’un yeri yine boştu. Bunun üzerine Saul, oğlu Yonatan’a, “İşay’ın oğlu neden dün de, bugün de yemeğe gelmedi?” diye sordu.</verse>
				<verse number="28">Yonatan, “Davut Beytlehem’e gitmek için benden ısrarla izin istedi” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="29">“ ‘Lütfen izin ver. Çünkü ailemizin kentte bir kurbanı var, ağabeyim orada bulunmamı buyurdu. Gözünde lütuf bulduysam gidip kardeşlerimi göreyim’ dedi. İşte bu yüzden kralın sofrasına gelemedi.”</verse>
				<verse number="30">Saul Yonatan’a öfkelenerek, “Seni sapık ve dikbaşlı kadının oğlu!” diye bağırdı, “İşay’ın oğlunu desteklediğini bilmiyor muyum? Bu kendin için de, seni doğuran annen için de utanç verici.</verse>
				<verse number="31">Çünkü İşay’ın oğlu yeryüzünde yaşadıkça ne sen güvenlikte olabilirsin, ne de krallığın. Şimdi adam gönder, onu bana getir. O ölmeli!”</verse>
				<verse number="32">Yonatan babası Saul’a, “Neden ölmeli? Ne yaptı ki?” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="33">Ama Saul Yonatan’ı öldürmek amacıyla mızrağını ona fırlattı. Böylece Yonatan babasının Davut’u öldürmeye kararlı olduğunu anladı.</verse>
				<verse number="34">Büyük bir öfkeyle sofradan kalktı ve ayın ikinci günü hiç yemek yemedi. Babasının Davut’u böyle aşağılamasına üzüldü.</verse>
				<verse number="35">Sabahleyin Yonatan Davut’la buluşmak üzere tarlaya gitti. Yanına bir uşak almıştı.</verse>
				<verse number="36">Uşağa, “Haydi koş, atacağım okları bul” dedi. Uşak koşarken, Yonatan onun ötesine bir ok attı.</verse>
				<verse number="37">Uşak Yonatan’ın attığı okun düştüğü yere varınca, Yonatan, “Ok ötende!” diye seslendi,</verse>
				<verse number="38">“Çabuk ol! Koş, yerinde durma!” Yonatan’ın uşağı oku alıp efendisine getirdi.</verse>
				<verse number="39">Olup bitenden habersizdi. Olanları yalnız Yonatan’la Davut biliyordu.</verse>
				<verse number="40">Yonatan, silahlarını yanındaki uşağa vererek, “Al bunları kente götür” dedi.</verse>
				<verse number="41">Uşak gider gitmez, Davut taşın güney yanından ayağa kalktı ve yüzüstü yere kapanarak üç kez eğildi. İki arkadaş birbirlerini öpüp ağladılar; ancak Davut daha çok ağladı.</verse>
				<verse number="42">Yonatan, “Esenlikle yoluna git” dedi, “İkimiz RAB’bin adıyla ant içmiştik. RAB seninle benim aramda ve soylarımız arasında sonsuza dek tanık olsun.” Bundan sonra Davut yoluna gitti. Yonatan da kente döndü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Davut Nov Kenti’ne, Kâhin Ahimelek’in yanına gitti. Ahimelek titreyerek Davut’u karşılamaya çıktı. “Neden yalnızsın? Neden yanında kimse yok?” diye sordu.</verse>
				<verse number="2">Davut şöyle yanıtladı: “Kral bana bir görev verdi. ‘Sana verdiğim görevden ve buyruklardan kimsenin haberi olmasın’ dedi. Adamlarıma gelince, belli bir yere gitmelerini söyledim.</verse>
				<verse number="3">Şu an elinde ne var? Bana beş somun ekmek ya da başka ne varsa ver.”</verse>
				<verse number="4">Kâhin, “Taze ekmeğim yok” diye karşılık verdi, “Ama adamların kadından uzak kaldılarsa kutsanmış ekmek var.”</verse>
				<verse number="5">Davut, “Yola çıktığımızdan her zaman olduğu gibi, kadından uzak kaldık” dedi, “Sıradan bir yolculuğa çıktığımızda bile adamlarım kendilerini temiz tutarlar; özellikle bugün ne kadar daha çok temiz olacaklar.”</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine kâhin ona kutsanmış ekmek verdi; çünkü orada huzura konan ekmekten başka ekmek yoktu. Bu ekmek RAB’bin huzurundan alındığı gün yerine sıcak ekmek konurdu.</verse>
				<verse number="7">O gün Saul’un görevlilerinden Edomlu Doek adındaki baş çoban RAB’bin önünde dinsel görevini yerine getirmek üzere orada bulunuyordu.</verse>
				<verse number="8">Davut Ahimelek’e, “Yanında mızrak ya da kılıç yok mu?” diye sordu, “Kralın işi acele olduğundan, yanıma ne kılıcımı aldım, ne de başka bir silah.”</verse>
				<verse number="9">Kâhin, “Ela Vadisi’nde öldürdüğün Filistli Golyat’ın kılıcı var” diye karşılık verdi, “Efodun arkasında beze sarılı duruyor. Burada başka silah yok. İstersen onu alabilirsin.” Davut, “Onun gibisi yoktur, onu bana ver” dedi.</verse>
				<verse number="10">Saul’dan kaçan Davut o gün Gat Kralı Akiş’e gitti.</verse>
				<verse number="11">Akiş’in görevlileri, “Bu İsrail Kralı Davut değil mi?” dediler, “Çalıp oynarken, ‘Saul binlercesini öldürdü, Davut’sa on binlercesini’ diye hakkında ezgiler okudukları kişi bu değil mi?”</verse>
				<verse number="12">Bu sözler Davut’u derin derin düşündürdü. Gat Kralı Akiş’ten çok korkan Davut, onların önünde tutumunu değiştirerek deli gibi davrandı. Kentin kapılarını tırmaladı, salyasını sakalına akıttı.</verse>
				<verse number="13">Bu sözler Davut’u derin derin düşündürdü. Gat Kralı Akiş’ten çok korkan Davut, onların önünde tutumunu değiştirerek deli gibi davrandı. Kentin kapılarını tırmaladı, salyasını sakalına akıttı.</verse>
				<verse number="14">Akiş görevlilerine, “Şu adama bakın!” dedi, “Delinin biri! Onu neden bana getirdiniz?</verse>
				<verse number="15">Bizde deliler eksik mi ki, önümde delilik yapsın diye bu adamı getirdiniz? Bu adamın sarayıma girmesi şart mı?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Davut Gat’tan ayrılıp Adullam Mağarası’na kaçtı. Bunu duyan kardeşleri ve ailesinin öteki bireyleri yanına gittiler.</verse>
				<verse number="2">Sıkıntısı, borcu, hoşnutsuzluğu olan herkes Davut’un çevresinde toplandı. Davut sayısı dört yüze varan bu adamlara önderlik yaptı.</verse>
				<verse number="3">Davut oradan Moav’daki Mispa Kenti’ne gitti. Moav Kralı’ndan, “Tanrı’nın bana ne yapacağı belli oluncaya dek annemle babamın gelip yanınızda kalmasına izin verir misin?” diye bir istekte bulundu.</verse>
				<verse number="4">Böylece Davut annesiyle babasını Moav Kralı’nın yanına bıraktı. Davut sığınakta kaldığı sürece onlar da Moav Kralı’nın yanında kaldılar.</verse>
				<verse number="5">Ne var ki, Peygamber Gad Davut’a, “Sığınakta kalma. Yahuda ülkesine git” dedi. Bunun üzerine Davut oradan ayrılıp Heret Ormanı’na gitti.</verse>
				<verse number="6">Bu sırada Saul Davut’la yanındakilerin nerede olduklarını öğrendi. Saul elinde mızrağıyla Giva’da bir tepedeki ılgın ağacının altında oturuyordu. Askerleri de çevresinde duruyordu.</verse>
				<verse number="7">Saul onlara şöyle dedi: “Ey Benyaminliler, şimdi dinleyin! İşay’ın oğlu her birinize tarlalar, bağlar mı verecek? Her birinizi binbaşı, yüzbaşı mı yapacak?</verse>
				<verse number="8">Hepiniz bana karşı düzen kurdunuz. Çünkü oğlum İşay’ın oğluyla antlaşma yaptığında bana haber veren olmadı. İçinizden bana acıyan tek kişi çıkmadı. Bugün olduğu gibi, bana pusu kurması için oğlumun kulum Davut’u kışkırttığını bana bildiren olmadı.”</verse>
				<verse number="9">Bunun üzerine Saul’un askerlerinin yanında duran Edomlu Doek, “İşay oğlu Davut’un Nov Kenti’ne, Ahituv oğlu Kâhin Ahimelek’in yanına geldiğini gördüm” dedi,</verse>
				<verse number="10">“Ahimelek Davut için RAB’be danıştı. Ona hem yiyecek sağladı, hem de Filistli Golyat’ın kılıcını verdi.”</verse>
				<verse number="11">Kral Saul, Ahituv oğlu Kâhin Ahimelek’i ve babasının ailesinden Nov’da yaşayan bütün kâhinleri çağırmak için ulaklar gönderdi. Hepsi kralın yanına geldi.</verse>
				<verse number="12">Saul Ahimelek’e, “Ey Ahituv oğlu, beni dinle!” dedi. Ahimelek, “Buyur, efendim” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="13">Saul, “Neden sen ve İşay oğlu bana karşı düzen kurdunuz?” dedi, “Çünkü ona ekmek, kılıç verdin ve onun için Tanrı’ya danıştın. O da bana karşı ayaklandı ve bugün yaptığı gibi pusu kurdu.”</verse>
				<verse number="14">Ahimelek, “Bütün görevlilerin arasında Davut kadar sana bağlı biri var mı?” diye karşılık verdi, “Davut senin damadın, muhafız birliği komutanın ve ailende saygın biridir.</verse>
				<verse number="15">Ben Davut için Tanrı’ya danışmaya o gün mü başladım? Kesinlikle hayır! Kral ben kulunu ve babasının ailesini suçlamasın. Çünkü kulun bu konuda hiçbir şey bilmiyor.”</verse>
				<verse number="16">Ama Saul, “Ey Ahimelek, sen de bütün ailen de kesinlikle öleceksiniz” dedi.</verse>
				<verse number="17">Sonra yanında duran nöbetçi askerlere, “Gidin ve Davut’u destekleyen RAB’bin kâhinlerini öldürün!” dedi, “Çünkü onun kaçtığını bildikleri halde bana haber vermediler.” Ne var ki, kralın görevlileri el kaldırıp RAB’bin kâhinlerini öldürmek istemediler.</verse>
				<verse number="18">Bunun üzerine kral, Doek’e, “Sen git, kâhinleri öldür” diye buyurdu. Edomlu Doek de gidip kâhinleri öldürdü. O gün Doek keten efod giymiş seksen beş kişi öldürdü.</verse>
				<verse number="19">Kadın erkek, çoluk çocuk demeden kâhinler kenti Nov’un halkını kılıçtan geçirdi. Sığırları, eşekleri, koyunları da öldürdü.</verse>
				<verse number="20">Yalnız Ahituv oğlu Kâhin Ahimelek’in oğullarından Aviyatar adında biri kurtulup Davut’a kaçtı.</verse>
				<verse number="21">Aviyatar Saul’un RAB’bin kâhinlerini öldürttüğünü Davut’a söyledi.</verse>
				<verse number="22">Davut Aviyatar’a, “O gün orada bulunan Edomlu Doek’in olup biteni Saul’a bildireceğini anlamıştım zaten” dedi, “Babanın bütün aile bireylerinin ölümüne ben neden oldum.</verse>
				<verse number="23">Yanımda kal ve korkma! Seni öldürmek isteyen beni de öldürmek istiyor. Yanımda güvenlikte olursun.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Davut’a, “Filistliler Keila Kenti’ne saldırıp harmanları yağmalıyorlar” diye haber verdiler.</verse>
				<verse number="2">Davut RAB’be, “Gidip şu Filistliler’e saldırayım mı?” diye danıştı. RAB, “Git, Filistliler’e saldır ve Keila Kenti’ni kurtar” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="3">Ama adamları Davut’a, “Bak, biz burada Yahuda’dayken korkuyoruz” dediler, “Keila’ya Filist ordusuna karşı savaşmaya gidersek büsbütün korkarız.”</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine Davut RAB’be bir kez daha danıştı. RAB ona yine, “Kalk, Keila’ya git! Çünkü Filistliler’i senin eline ben teslim edeceğim” dedi.</verse>
				<verse number="5">Böylece Davut’la adamları Keila’ya gidip Filistliler’e karşı savaştılar. Davut onların hayvanlarını ele geçirdi. Filistliler’i ağır bir yenilgiye uğratarak Keila halkını kurtardı.</verse>
				<verse number="6">Ahimelek’in oğlu Aviyatar kaçıp Keila’da bulunan Davut’a gittiğinde, efodu da birlikte götürmüştü.</verse>
				<verse number="7">Saul, Davut’un Keila Kenti’ne gittiğini duyunca, “Tanrı Davut’u elime teslim etti” dedi, “Davut sürgülü kapıları olan bir kente girmekle kendini hapsetmiş oldu.”</verse>
				<verse number="8">Böylece Saul, Keila’ya yürüyüp Davut’la adamlarını kuşatmak amacıyla bütün halkı savaşa çağırdı.</verse>
				<verse number="9">Davut, Saul’un kendisine bir düzen kurduğunu duyunca, Kâhin Aviyatar’a, “Efodu getir” dedi.</verse>
				<verse number="10">Sonra şöyle yakardı: “Ey İsrail’in Tanrısı RAB! Ben kulun yüzünden Saul’un gelip Keila’yı yıkmayı tasarladığına dair kesin haber aldım.</verse>
				<verse number="11">Keila halkı beni onun eline teslim eder mi? Kulunun duymuş olduğu gibi Saul gelecek mi? Ey İsrail’in Tanrısı RAB, yalvarırım, kuluna bildir!” RAB, “Saul gelecek” yanıtını verdi.</verse>
				<verse number="12">Davut RAB’be, “Keila halkı beni ve adamlarımı Saul’un eline teslim edecek mi?” diye sordu. RAB, “Teslim edecek” dedi.</verse>
				<verse number="13">Bunun üzerine Davut ile yanındaki altı yüz kadar kişi Keila’dan ayrılıp oradan oraya yer değiştirmeye başladılar. Davut’un Keila’dan kaçtığını öğrenen Saul oraya gitmekten vazgeçti.</verse>
				<verse number="14">Davut kırsal bölgedeki sığınaklarda ve Zif Çölü’nün dağlık kesiminde kaldı. Saul her gün Davut’u aradığı halde, Tanrı onu Saul’un eline teslim etmedi.</verse>
				<verse number="15">Davut Zif Çölü’nde, Horeş’teyken, Saul’un kendisini öldürmek için yola çıktığını öğrendi.</verse>
				<verse number="16">Bu arada Saul oğlu Yonatan kalkıp Horeş’e, Davut’un yanına gitti ve onu Tanrı’nın adıyla yüreklendirdi.</verse>
				<verse number="17">“Korkma!” dedi, “Babam Saul sana dokunmayacak. Sen İsrail Kralı olacaksın, ben de senin yardımcın olacağım. Babam Saul da bunu biliyor.”</verse>
				<verse number="18">İkisi de RAB’bin önünde aralarındaki antlaşmayı yenilediler. Sonra Yonatan evine döndü, Davut ise Horeş’te kaldı.</verse>
				<verse number="19">Zifliler Giva’ya gidip Saul’a, “Davut aramızda” dediler, “Yeşimon’un güneyinde, Hakila Tepesi’ndeki Horeş sığınaklarında gizleniyor.</verse>
				<verse number="20">Ey kral, ne zaman gelmek istersen gel! Davut’u kralın eline teslim etmeyi ise bize bırak.”</verse>
				<verse number="21">Saul, “RAB sizi kutsasın! Bana acıdınız” dedi,</verse>
				<verse number="22">“Gidin ve bir daha araştırın; Davut’un genellikle nerelerde gizlendiğini, orada onu kimin gördüğünü iyice öğrenin. Çünkü onun çok kurnaz olduğunu söylüyorlar.</verse>
				<verse number="23">Gizlendiği yerlerin hepsini öğrenip bana kesin bir haber getirin. O zaman ben de sizinle gelirim. Eğer Davut o bölgedeyse, bütün Yahuda boyları içinde onu arayıp bulacağım.”</verse>
				<verse number="24">Böylece Zifliler kalkıp Saul’dan önce Zif’e gittiler. O sırada Davut’la adamları Yeşimon’un güneyindeki Arava’da, Maon Çölü’ndeydiler.</verse>
				<verse number="25">Saul ile adamlarının kendisini aramaya geldiklerini öğrenince Davut aşağıya inip Maon Çölü’ndeki kayalığa sığındı. Saul bunu duyunca Davut’un ardından Maon Çölü’ne gitti.</verse>
				<verse number="26">Saul dağın bir yanından, Davut’la adamları ise öbür yanından ilerliyordu. Davut Saul’dan kaçıp kurtulmaya çalışıyordu. Saul’la askerleri Davut’la adamlarını yakalamak üzere yaklaşırken,</verse>
				<verse number="27">bir ulak gelip Saul’a şöyle dedi: “Çabuk gel! Filistliler ülkeye saldırıyor.”</verse>
				<verse number="28">Bunun üzerine Saul Davut’u kovalamayı bırakıp Filistliler’le savaşmaya gitti. Bu yüzden oraya Sela-Hammahlekot adı verildi.</verse>
				<verse number="29">Davut oradan ayrılıp Eyn-Gedi bölgesindeki sığınaklara gizlendi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Saul Filistliler’i kovalamaktan dönünce, Davut’un Eyn-Gedi Çölü’nde olduğu haberini aldı.</verse>
				<verse number="2">Saul da Davut’la adamlarını Dağ Keçisi Kayalığı dolaylarında arayıp bulmak için, bütün İsrail’den üç bin seçme asker alıp yola çıktı.</verse>
				<verse number="3">Yolda koyun ağıllarına rastladı. Yakında bir de mağara vardı. Saul ihtiyacını gidermek için mağaraya girdi. Davut’la adamları mağaranın en iç bölümünde kalıyorlardı.</verse>
				<verse number="4">Adamları, Davut’a, “İşte RAB’bin sana, ‘Dilediğini yapabilmen için düşmanını eline teslim edeceğim’ dediği gün bugündür” dediler. Davut kalkıp Saul’un cüppesinin eteğinden gizlice bir parça kesti.</verse>
				<verse number="5">Ama sonradan Saul’un eteğinden bir parça kestiği için kendini suçlu buldu.</verse>
				<verse number="6">Adamlarına, “Efendime, RAB’bin meshettiği kişiye karşı böyle bir şey yapmaktan, el kaldırmaktan RAB beni uzak tutsun” dedi, “Çünkü o RAB’bin meshettiği kişidir.”</verse>
				<verse number="7">Davut bu sözlerle adamlarını engelledi ve Saul’a saldırmalarına izin vermedi. Saul mağaradan çıkıp yoluna koyuldu.</verse>
				<verse number="8">O zaman Davut da mağaradan çıktı. Saul’a, “Efendim kral!” diye seslendi. Saul arkasına bakınca, Davut eğilip yüzüstü yere kapandı.</verse>
				<verse number="9">“ ‘Davut sana kötülük yapmak istiyor’ diyenlerin sözlerini neden önemsiyorsun?” dedi,</verse>
				<verse number="10">“Bugün RAB’bin mağarada seni elime nasıl teslim ettiğini gözünle görüyorsun. Bazıları seni öldürmemi istedi. Ama ben seni esirgeyip, ‘Efendime el kaldırmayacağım, çünkü o RAB’bin meshettiği kişidir’ dedim.</verse>
				<verse number="11">Ey baba, cüppenin eteğinden kesilmiş, elimdeki şu parçaya bak; evet, bak! Cüppenden bir parça kestim, ama seni öldürmedim. Bundan ötürü içimde kötülük ve başkaldırma düşüncesi olmadığını iyice bilesin. Sana kötülük yapmadığım halde sen beni öldürmeye çalışıyorsun.</verse>
				<verse number="12">RAB aramızda yargıç olsun ve benim öcümü senden O alsın. Ama ben elimi sana karşı kaldırmayacağım.</verse>
				<verse number="13">Eskilerin şu, ‘Kötülük kötü kişilerden gelir’ deyişi uyarınca elim sana karşı kalkmayacaktır.</verse>
				<verse number="14">İsrail Kralı kime karşı çıkmış? Sen kimi kovalıyorsun? Ölü bir köpek mi? Bir pire mi?</verse>
				<verse number="15">RAB yargıç olsun ve hangimizin haklı olduğuna O karar versin. RAB davama baksın ve beni savunup senin elinden kurtarsın.”</verse>
				<verse number="16">Davut söylediklerini bitirince, Saul, “Davut oğlum, bu senin sesin mi?” diye sordu ve hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı.</verse>
				<verse number="17">Sonra, “Sen benden daha doğru bir adamsın” dedi, “Sana kötülük yaptığım halde sen bana iyilikle karşılık verdin.</verse>
				<verse number="18">Bugün bana iyi davrandığını kanıtladın: RAB beni eline teslim ettiği halde beni öldürmedin.</verse>
				<verse number="19">Düşmanını yakalayan biri onu güvenlik içinde salıverir mi? Bugün bana yaptığın iyiliğe karşılık RAB de seni iyilikle ödüllendirsin.</verse>
				<verse number="20">Şimdi anladım ki, sen gerçekten kral olacaksın ve İsrail Krallığı senin egemenliğin altında sürecek.</verse>
				<verse number="21">Benden sonra soyumu ortadan kaldırmayacağına, babamın ailesinden adımı silmeyeceğine dair RAB’bin önünde ant iç.”</verse>
				<verse number="22">Davut Saul’un istediği gibi ant içti. Sonra Saul evine döndü. Davut’la adamları da sığınağa gittiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Bu sırada Samuel öldü. Bütün İsrailliler toplanıp onun için yas tuttular. Onu Rama’daki evine gömdüler. Bundan sonra Davut Maon Çölü’ne gitti.</verse>
				<verse number="2">Maon’da çok varlıklı bir adam vardı; işi Karmel’deydi. Üç bin koyunu, bin keçisi vardı. O sırada Karmel’de koyunlarını kırkmaktaydı.</verse>
				<verse number="3">Adamın adı Naval, karısının adı da Avigayil’di. Kadın sağgörülü ve güzeldi. Ama Kalev soyundan gelen kocası kaba, kötü huylu biriydi.</verse>
				<verse number="4">Davut kırdayken, Naval’ın koyunlarını kırktığını duydu.</verse>
				<verse number="5">On uşağı şu buyrukla ona gönderdi: “Karmel’de Naval’ın yanına gidin. Benden ona selam söyleyip</verse>
				<verse number="6">şöyle deyin: ‘Ömrün uzun olsun! Sana, ailene ve sana bağlı olan herkese esenlik olsun!</verse>
				<verse number="7">Şimdi koyunların kırkma zamanı olduğunu duydum. Çobanların bizimle birlikteyken, onları incitmedik. Karmel’de kaldıkları sürece hiçbir kayıpları olmadı.</verse>
				<verse number="8">Uşaklarına sor, sana söyleyecekler. Bunun için adamlarıma yakınlık göster. Çünkü sana şenlik zamanında geldik. Lütfen kullarına ve oğlun Davut’a elinden geleni ver.’ ”</verse>
				<verse number="9">Davut’un adamları varıp Davut adına bu sözleri Naval’a ilettiler ve beklemeye başladılar.</verse>
				<verse number="10">Ne var ki, Naval Davut’un adamlarına şu karşılığı verdi: “Bu Davut da kim? İşay’ın oğlu da kim oluyor? Bu günlerde birçok köle efendilerini bırakıp kaçıyor.</verse>
				<verse number="11">Ekmeğimi, suyumu, kırkıcılarım için kestiğim hayvanların etini alıp nereden geldiklerini bilmediğim kişilere mi vereyim?”</verse>
				<verse number="12">Davut’un adamları geldikleri yoldan döndüler ve Naval’ın bütün söylediklerini Davut’a bildirdiler.</verse>
				<verse number="13">Davut adamlarına, “Herkes kılıcını kuşansın!” diye buyruk verdi. Davut da, adamları da kılıçlarını kuşandılar. Yaklaşık dört yüz adam Davut’la birlikte gitti; iki yüz kişi de erzağın yanında kaldı.</verse>
				<verse number="14">Naval’ın uşaklarından biri, Naval’ın karısı Avigayil’e, “Davut efendimiz Naval’a esenlik dilemek için kırdan ulaklar gönderdi” dedi, “Ama Naval onları tersledi.</verse>
				<verse number="15">Oysa adamlar bize çok iyi davrandılar. Bizi incitmediler. Kırda onlarla birlikte kaldığımız sürece hiçbir şeyimiz kaybolmadı.</verse>
				<verse number="16">Koyunlarımızı güderken, yanlarında kaldığımız sürece gece gündüz bizi korudular.</verse>
				<verse number="17">Şimdi ne yapman gerektiğini iyi düşün. Çünkü efendimize ve bütün ailesine kötülük yapmayı tasarlıyorlar. Üstelik efendimiz o kadar kötü ki, kimse ona bir şey söyleyemiyor.”</verse>
				<verse number="18">Bunun üzerine Avigayil, hiç zaman yitirmeden, iki yüz ekmek, iki tulum şarap, hazırlanmış beş koyun, beş sea kavrulmuş buğday, yüz salkım kuru üzüm ve iki yüz parça incir pestili alıp eşeklere yükledi.</verse>
				<verse number="19">Sonra uşaklarına, “Önümden gidin, ben arkanızdan geliyorum” dedi. Kocası Naval’a hiçbir şey söylemedi.</verse>
				<verse number="20">Avigayil eşeğe binmiş, dağın öbür yolundan inerken, Davut’la adamları da ona doğru ilerliyorlardı. Avigayil onlarla karşılaştı.</verse>
				<verse number="21">Davut, “Bu adamın kırdaki malını doğrusu boş yere korudum” demişti, “Onun mallarından hiçbir şey eksilmedi. Öyleyken bana iyilik yapacağına kötülükle karşılık verdi.</verse>
				<verse number="22">Eğer sabaha dek adamlarından tek birini bile sağ bırakırsam, Tanrı bana aynısını, hatta daha kötüsünü yapsın!”</verse>
				<verse number="23">Avigayil Davut’u görünce hemen eşekten indi; Davut’un önünde eğilip yüzüstü yere kapandı.</verse>
				<verse number="24">Onun ayaklarına kapanarak şöyle yalvardı: “Efendim, suçu ben, yalnız ben üstüme alıyorum. İzin ver, ben kölen seninle konuşsun, onun söyleyeceklerini dinle.</verse>
				<verse number="25">Yalvarırım, efendim, o kötü adam Naval’a aldırma. Çünkü kişiliği tıpkı adı gibidir. Adı akılsız anlamına gelir; kendisi de akılsızın biridir. Ben kulun, efendim Davut’un gönderdiği ulakları görmedim.</verse>
				<verse number="26">“Ama şimdi, ey efendim, RAB senin kan dökmene ve kendi elinle öç almana engel oldu. Yaşayan RAB’bin adı ve senin yaşamın hakkı için yalvarırım, düşmanların ve efendime kötülük tasarlayanların tümü Naval gibi olsun.</verse>
				<verse number="27">Ben kölenin efendime getirdiği bu armağan, seni izleyen adamlarına verilsin.</verse>
				<verse number="28">Lütfen kölenin suçunu bağışla. RAB kesinlikle efendimin soyunu sürdürecektir; çünkü efendim RAB’bin savaşlarını sürdürüyor. Yaşadığın sürece sende hiçbir haksızlık bulunmasın.</verse>
				<verse number="29">Biri kalkıp seni öldürmek amacıyla ardına düşerse, yaşamını Tanrın RAB güven altında tutacaktır; düşmanlarını sapanla taş atar gibi fırlatıp atacaktır.</verse>
				<verse number="30">RAB, efendime söz verdiği bütün iyilikleri yerine getirip onu İsrail’e önder atadığında,</verse>
				<verse number="31">kendi öcünü almak uğruna boş yere kan dökmediğin için pişmanlık ve üzüntü duymayacaksın. RAB efendimi başarıya ulaştırdığında köleni anımsa.”</verse>
				<verse number="32">Davut, “Bugün seni karşıma çıkaran İsrail’in Tanrısı RAB’be övgüler olsun!” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="33">“Anlayışını kutlarım! Bugün kan dökmemi ve öcümü elimle almamı engellediğin için seni kutlarım.</verse>
				<verse number="34">Doğrusu sana kötülük etmemi önleyen İsrail’in Tanrısı yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, beni karşılamak için hemen gelmemiş olsaydın, gün doğuncaya dek Naval’ın adamlarından hiçbiri sağ kalmayacaktı.”</verse>
				<verse number="35">Avigayil’in kendisine getirdiklerini kabul eden Davut, “Esenlikle evine dön. Sözlerine kulak verip dileğini kabul ettim” dedi.</verse>
				<verse number="36">Avigayil Naval’ın yanına döndü. Naval evinde krallara yaraşır bir şölen düzenlemişti. Çok sarhoş olduğundan neşeliydi. Bu yüzden Avigayil sabaha dek ona bir şey söylemedi.</verse>
				<verse number="37">Ama ertesi sabah Naval ayılınca karısı ona olup bitenleri anlattı. İşte o an Naval’ın kalbi sıkıştı ve felç oldu.</verse>
				<verse number="38">Yaklaşık on gün sonra da RAB Naval’ı cezalandırıp öldürdü.</verse>
				<verse number="39">Davut, Naval’ın öldüğünü duyunca, “Beni küçümseyen Naval’a karşı davama bakan, kulunu kötülük etmekten alıkoyan RAB’be övgüler olsun!” dedi, “RAB Naval’ın kötülüğünü onun başına döndürdü.” Sonra Davut Avigayil’e evlenme teklifinde bulunmak için ulaklar gönderdi.</verse>
				<verse number="40">Davut’un ulakları Karmel’e, Avigayil’in yanına varıp, “Davut sana evlenme teklifinde bulunmak için bizi gönderdi” dediler.</verse>
				<verse number="41">Avigayil yüzüstü yere kapanarak, “Ben kölen sana hizmet etmeye ve efendimin ulaklarının ayaklarını yıkamaya hazırım” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="42">Hemen kalkıp eşeğe bindi. Yanına beş hizmetçisini alıp Davut’un ulaklarını izleyerek yola koyuldu. Sonra Davut’un karısı oldu.</verse>
				<verse number="43">Davut Yizreelli Ahinoam’ı da eş olarak almıştı. Böylece ikisi de onun karısı oldular.</verse>
				<verse number="44">Bu arada Saul, Davut’un karısı olan kızı Mikal’ı Gallimli Layiş oğlu Palti’ye vermişti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Zifliler Giva’ya, Saul’un yanına gidip, “Davut Yeşimon’a bakan Hakila Tepesi’nde gizleniyor” dediler.</verse>
				<verse number="2">Bunun üzerine Saul üç bin seçme İsrailli askerle Zif Çölü’nde Davut’u aramaya çıktı.</verse>
				<verse number="3">Yeşimon’a bakan Hakila Tepesi’nde, yol kenarında ordugah kurdu. Kırda bulunan Davut, Saul’un peşine düştüğünü anlayınca,</verse>
				<verse number="4">gözcü gönderdi. Böylece Saul’un oraya geldiğini saptadı.</verse>
				<verse number="5">Bunun üzerine Davut, Saul’un ordugah kurduğu yere gitti ve Saul’la ordusunun başkomutanı Ner oğlu Avner’in nerede yattıklarını gördü. Saul ordugahın ortasında, askerler de çevresinde yatıyorlardı.</verse>
				<verse number="6">O zaman Davut, Hititli Ahimelek ile Yoav’ın kardeşi, Seruya oğlu Avişay’a, “Kim benimle ordugaha, Saul’un yanına gelecek?” diye sordu. Avişay, “Ben seninle geleceğim” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="7">Davut’la Avişay o gece ordugaha girdiler. Saul, mızrağı başucunda yere saplanmış, ordugahın ortasında uyuyordu. Avner’le askerler de çevresinde uyuyorlardı.</verse>
				<verse number="8">Avişay Davut’a, “Bugün Tanrı düşmanını senin eline teslim etti” dedi, “Şimdi bırak da, onu kendi mızrağıyla bir atışta yere çakayım. İkinci kez vurmama gerek kalmayacak.”</verse>
				<verse number="9">Ne var ki Davut, “Onu öldürme!” dedi, “RAB’bin meshettiği kişiye kim el uzatırsa, suçlu çıkar.</verse>
				<verse number="10">Yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, RAB kendisi onu öldürecektir; ya günü gelince ölecek, ya da savaşta vurulup yok olacak.</verse>
				<verse number="11">Ama RAB’bin meshettiği kişiye el uzatmaktan RAB beni uzak tutsun! Haydi, Saul’un başucundaki mızrakla su matarasını al da gidelim.”</verse>
				<verse number="12">Böylece Davut Saul’un başucundan mızrağını ve su matarasını aldı. Sonra oradan uzaklaştılar. Onları gören olmadı. Kimse olup bitenin farkına varmadı, uyanan da olmadı. Hepsi uyuyorlardı, çünkü RAB onlara derin bir uyku vermişti.</verse>
				<verse number="13">Davut karşı yakaya geçip tepenin üstünde, onlardan uzak bir yerde durdu. Aralarında epeyce mesafe vardı.</verse>
				<verse number="14">Davut askerlere ve Ner oğlu Avner’e, “Ey Avner, bana yanıt vermeyecek misin?” diye seslendi. Avner, “Sen kimsin ki krala sesleniyorsun?” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="15">Davut, “Sen yiğit biri değil misin?” dedi, “İsrail’de senin gibisi var mı? Öyleyse neden efendin kralı korumadın? Çünkü biri onu öldürmek için ordugaha girdi.</verse>
				<verse number="16">Görevini iyi yapmadın. Yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, hepiniz ölümü hak ettiniz; çünkü efendinizi, RAB’bin meshettiği kişiyi korumadınız. Bak bakalım, kralın başucundaki mızrağıyla su matarası nerede?”</verse>
				<verse number="17">Davut’un sesini tanıyan Saul, “Davut, oğlum, bu senin sesin mi?” diye sordu. Davut, “Evet, efendim kral, benim sesim” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="18">“Efendim, ben kulunu neden kovalıyorsun? Ne yaptım? Ne suç işledim?</verse>
				<verse number="19">Lütfen, efendim kral, kulunun sözlerine kulak ver. Eğer seni bana karşı kışkırtan RAB ise, bir sunu O’nu yatıştırır. Ama bunu yapan insanlarsa, RAB’bin önünde lanetli olsunlar! Çünkü, ‘Git, başka ilahlara kulluk et’ diyerek, RAB’bin mirasından bana düşen paydan bugün beni uzaklaştırdılar.</verse>
				<verse number="20">Ne olur, kanım RAB’den uzak topraklara dökülmesin. İsrail Kralı, dağlarda keklik avlayan avcı gibi, bir pireyi avlamaya çıkmış!”</verse>
				<verse number="21">Bunun üzerine Saul, “Günah işledim” diye karşılık verdi, “Davut, oğlum, geri dön. Bugün yaşamıma değer verdiğin için sana bir daha kötülük yapmayacağım. Gerçekten akılsızca davrandım, çok büyük yanlışlık yaptım.”</verse>
				<verse number="22">Davut, “İşte kralın mızrağı!” dedi, “Adamlarından biri gelip alsın.</verse>
				<verse number="23">RAB herkesi doğruluğuna ve bağlılığına göre ödüllendirir. Bugün RAB seni elime teslim ettiği halde, ben RAB’bin meshettiği kişiye elimi uzatmak istemedim.</verse>
				<verse number="24">Bugün ben senin yaşamına nasıl değer verdiysem, RAB de benim yaşamıma öyle değer versin ve beni her sıkıntıdan kurtarsın.”</verse>
				<verse number="25">Saul, “Davut, oğlum, RAB seni kutsasın!” dedi, “Sen kesinlikle büyük işler yapacak, başarılı olacaksın!” Bundan sonra Davut yoluna koyuldu, Saul da evine döndü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Davut, “Bir gün Saul’un eliyle yok olacağım” diye düşündü, “Benim için en iyisi hemen Filist topraklarına kaçmak. O zaman Saul İsrail’in her yanında beni aramaktan vazgeçer; ben de onun elinden kurtulmuş olurum.”</verse>
				<verse number="2">Böylece Davut’la yanındaki altı yüz kişi kalkıp Gat Kralı Maok oğlu Akiş’in tarafına geçtiler.</verse>
				<verse number="3">Aileleriyle birlikte Gat’ta Akiş’in yanına yerleştiler. İki karısı Yizreelli Ahinoam’la Karmelli Naval’ın dul karısı Avigayil de Davut’un yanındaydı.</verse>
				<verse number="4">Saul Davut’un Gat’a kaçtığını duyunca, artık onu aramaktan vazgeçti.</verse>
				<verse number="5">Davut Akiş’e, “Benden hoşnut kaldıysan, çevre kentlerden birinde bana bir yer versinler de orada oturayım” dedi, “Çünkü ben kulunun seninle birlikte kral kentinde yaşamasına gerek yok.”</verse>
				<verse number="6">Akiş o gün ona Ziklak Kenti’ni verdi. Bundan ötürü Ziklak bugün de Yahuda krallarına aittir.</verse>
				<verse number="7">Davut Filist topraklarında bir yıl dört ay yaşadı.</verse>
				<verse number="8">Bu süre içinde Davut’la adamları gidip Geşurlular’a, Girizliler’e ve Amalekliler’e baskınlar yaptılar. Bunlar uzun zamandan beri Şur’a, hatta Mısır’a dek uzanan topraklarda yaşıyorlardı.</verse>
				<verse number="9">Davut bir bölgeye saldırdığında kadın erkek demez, kimseyi sağ bırakmazdı; yalnız davarları, sığırları, eşekleri, develeri ve giysileri alıp Akiş’e dönerdi.</verse>
				<verse number="10">Akiş, “Bugün nerelere baskın düzenlediniz?” diye sorardı. Davut da, “Yahuda’nın güneyine, Yerahmeelliler’in ve Kenliler’in güney bölgesine saldırdık” derdi.</verse>
				<verse number="11">Davut, kendisiyle Gat’a kimseyi götürmemek için kadın erkek kimseyi sağ bırakmazdı. Çünkü, “Gat’a gidip, ‘Davut şöyle yaptı, böyle yaptı’ diyerek bize karşı bilgi aktarmasınlar” diye düşünürdü. Davut, Filist topraklarında yaşadığı sürece bu yöntemi uyguladı.</verse>
				<verse number="12">Akiş Davut’a güven duymaya başladı. “Davut kendi halkı olan İsrailliler’in nefretine uğradı. Bundan böyle benim hizmetimde kalacak” diye düşünüyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">O sırada Filistliler İsrail’le savaşmak için askeri birliklerini topladılar. Akiş Davut’a, “Adamlarınla birlikte benim yanımda savaşacağını bilmelisin” dedi.</verse>
				<verse number="2">Davut, “O zaman sen de kulunun neler yapabileceğini göreceksin!” diye karşılık verdi. Akiş, “İyi!” dedi, “Yaşadığın sürece seni kendime koruma görevlisi atayacağım.”</verse>
				<verse number="3">Samuel ölmüş, bütün İsrail halkı onun için yas tutmuştu. Onu kendi kenti Rama’da gömmüşlerdi. Saul da cincilerle ruhlara danışanları ülkeden kovmuştu.</verse>
				<verse number="4">Filistliler toplanıp Şunem’e gittiler ve orada ordugah kurdular. Saul da bütün İsrailliler’i toplayıp Gilboa Dağı’nda ordugah kurdu.</verse>
				<verse number="5">Saul Filist ordusunu görünce korkup büyük dehşete kapıldı.</verse>
				<verse number="6">RAB’be danıştıysa da, RAB ona ne düşlerle, ne Urim, ne de peygamberler aracılığıyla yanıt verdi.</verse>
				<verse number="7">Bunun üzerine Saul görevlilerine, “Bana bir cinci kadın bulun da varıp ona danışayım” diye buyruk verdi. Görevliler, “Eyn-Dor’da bir cinci kadın var” dediler.</verse>
				<verse number="8">Böylece Saul başka giysilere bürünüp kılığını değiştirdi. Geceleyin yanına iki kişi alıp kadının yaşadığı yere gitti. Kadına, “Lütfen benim için ruhlara danış ve sana söyleyeceğim kişiyi çağır” dedi.</verse>
				<verse number="9">Ama kadın ona şu karşılığı verdi: “Saul’un neler yaptığını, cincilerle ruhlara danışanları ülkeden kovduğunu biliyorsun. Öyleyse neden beni öldürmek için tuzak kuruyorsun?”</verse>
				<verse number="10">Saul, “Yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, bundan sana bir kötülük gelmeyecek” diye ant içti.</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine kadın, “Sana kimi çağırayım?” diye sordu. Saul, “Bana Samuel’i çağır” dedi.</verse>
				<verse number="12">Kadın, Samuel’i görünce çığlık atarak, “Sen Saul’sun! Neden beni kandırdın?” dedi.</verse>
				<verse number="13">Kral ona, “Korkma!” dedi, “Ne görüyorsun?” Kadın, “Yerin altından çıkan bir ilah görüyorum” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="14">Saul, “Neye benziyor?” diye sordu. Kadın, “Cüppe giymiş yaşlı bir adam yukarıya çıkıyor” dedi. O zaman Saul onun Samuel olduğunu anladı; eğilip yüzüstü yere kapandı.</verse>
				<verse number="15">Samuel Saul’a, “Neden beni çağırtıp rahatsız ettin?” dedi. Saul, “Büyük sıkıntı içindeyim” diye yanıtladı, “Filistliler bana karşı savaşıyor ve Tanrı da beni terk etti. Artık bana ne peygamberler aracılığıyla, ne de düşlerle yanıt veriyor. Bu yüzden, ne yapmam gerektiğini bana bildirmen için seni çağırttım.”</verse>
				<verse number="16">Samuel, “RAB seni terk edip sana düşman olduğuna göre, neden bana danışıyorsun?” dedi,</verse>
				<verse number="17">“RAB benim aracılığımla söylediğini yaptı, krallığı senden alıp soydaşın Davut’a verdi.</verse>
				<verse number="18">Çünkü sen RAB’bin buyruğuna uymadın, O’nun alevlenen öfkesini Amalekliler’e uygulamadın. RAB bugün bunları bu yüzden başına getirdi.</verse>
				<verse number="19">RAB seni de, İsrail halkını da Filistliler’in eline teslim edecek. Yarın sen ve oğulların bana katılacaksınız. RAB İsrail ordusunu da Filistliler’in eline teslim edecek.”</verse>
				<verse number="20">Saul birden boylu boyunca yere düştü. Samuel’in sözlerinden ötürü büyük korkuya kapıldı. Gücü de kalmamıştı; çünkü bütün gün, bütün gece yemek yememişti.</verse>
				<verse number="21">Kadın Saul’a yaklaştı. Onun büyük şaşkınlık içinde olduğunu görünce, “Bak, kölen sözünü dinledi” dedi, “Canımı tehlikeye atarak benden istediğini yaptım.</verse>
				<verse number="22">Şimdi lütfen kölenin söyleyeceğini dinle. İzin ver de, önüne biraz yemek koyayım. Yoluna devam edecek gücün olması için yemek yemelisin.”</verse>
				<verse number="23">Ama Saul, “Yemem” diyerek reddetti. Ancak hizmetkârlarıyla kadın zorlayınca, onların dediğini yaptı. Yerden kalkıp yatağın üzerine oturdu.</verse>
				<verse number="24">Kadının evinde besili bir dana vardı. Kadın onu hemen kesti. Un alıp yoğurdu ve mayasız ekmek pişirdi.</verse>
				<verse number="25">Sonra Saul’la görevlilerinin önüne koydu. Onlar da yediler. Sonra o gece kalkıp gittiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Filistliler bütün ordularını Afek’te topladılar. İsrailliler ise Yizreel’deki pınarın yanına kurdukları ordugahta kalıyorlardı.</verse>
				<verse number="2">Filist beyleri yüzer ve biner kişilik birliklerle ilerliyordu. Davut’la adamlarıysa Akiş’le birlikte geriden geliyorlardı.</verse>
				<verse number="3">Filistli komutanlar, “Bu İbraniler’in burada ne işi var?” diye sorunca, Akiş şu karşılığı verdi: “Bu, İsrail Kralı Saul’un görevlisi Davut’tur. Bir yıldan uzun süredir yanımda kalıyor. Bana geldiğinden beri kendisinde hiçbir kötülük bulamadım.”</verse>
				<verse number="4">Ama Filistli komutanlar Akiş’e öfkelendiler. “Adamı geri gönder, kendisine verdiğin yere dönsün” dediler, “Bizimle birlikte savaşa gelmesin; yoksa savaş sırasında bize karşı çıkar. Efendisinin beğenisini nasıl kazanabilir? Adamlarımızın başını ona vermekten daha iyi bir yol bulabilir mi?</verse>
				<verse number="5">Çalıp oynarken, ‘Saul binlercesini öldürdü, Davut’sa on binlercesini’ diye hakkında ezgiler okudukları Davut değil mi bu?”</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine Akiş, Davut’u çağırıp, “Yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, sen dürüst bir kişisin” dedi, “Benimle birlikte savaşa katılmanı isterdim. Yanıma geldiğin günden bu yana ters bir davranışını görmedim. Ama Filist beyleri seni uygun görmedi.</verse>
				<verse number="7">Şimdi geri dön ve esenlikle git. Filist beylerinin gözünde ters bir davranışta bulunma.”</verse>
				<verse number="8">Davut, “Ama ben ne yaptım?” diye sordu, “Yanına geldiğimden bu yana bende ne buldun ki, gidip efendim kralın düşmanlarına karşı savaşmayayım?”</verse>
				<verse number="9">Akiş, “Biliyorum, sen benim gözümde Tanrı’nın bir meleği gibi iyisin” diye yanıtladı, “Ne var ki Filistli komutanlar, ‘Bizimle savaşa gelmesin’ diyorlar.</verse>
				<verse number="10">Seninle gelmiş olan efendin Saul’un kullarıyla birlikte sabah erkenden kalkın ve tan ağarır ağarmaz gidin.”</verse>
				<verse number="11">Böylece Davut’la adamları Filist ülkesine dönmek üzere sabah erkenden kalktılar. Filistliler ise Yizreel’e gittiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Davut’la adamları üçüncü gün Ziklak Kenti’ne vardılar. Bu arada Amalekliler Negev bölgesiyle Ziklak’a baskın yapmış, Ziklak Kenti’ni yakıp yıkmışlardı.</verse>
				<verse number="2">Kimseyi öldürmemişlerdi, ama kadınlarla orada yaşayan genç, yaşlı herkesi tutsak etmişlerdi. Sonra onları da yanlarına alıp yollarına gitmişlerdi.</verse>
				<verse number="3">Davut’la adamları oraya varınca kentin ateşe verildiğini, karılarının, oğullarının, kızlarının tutsak alındığını anladılar.</verse>
				<verse number="4">Güçleri tükeninceye dek hıçkıra hıçkıra ağladılar.</verse>
				<verse number="5">Davut’un iki karısı, Yizreelli Ahinoam ile Karmelli Naval’ın dulu Avigayil de tutsak edilmişti.</verse>
				<verse number="6">Davut büyük sıkıntı içindeydi. Çünkü herkes oğulları, kızları için acı çekiyor ve, “Davut’u taşlayalım” diyordu. Ama Davut, Tanrısı RAB’de güç bularak,</verse>
				<verse number="7">Ahimelek oğlu Kâhin Aviyatar’a, “Bana efodu getir” dedi. Aviyatar efodu getirdi.</verse>
				<verse number="8">Davut RAB’be danışarak, “Bu akıncıların ardına düşersem, onlara yetişir miyim?” diye sordu. RAB, “Artlarına düş, kesinlikle onlara yetişip tutsakları kurtaracaksın” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="9">Bunun üzerine Davut yanındaki altı yüz kişiyle yola çıktı. Besor Vadisi’ne geldiler. Vadiyi geçemeyecek kadar bitkin düşen iki yüz kişi orada kaldı. Davut dört yüz kişiyle akıncıları kovalamayı sürdürdü.</verse>
				<verse number="10">Bunun üzerine Davut yanındaki altı yüz kişiyle yola çıktı. Besor Vadisi’ne geldiler. Vadiyi geçemeyecek kadar bitkin düşen iki yüz kişi orada kaldı. Davut dört yüz kişiyle akıncıları kovalamayı sürdürdü.</verse>
				<verse number="11">Kırda bir Mısırlı bulup Davut’a getirdiler. Yiyip içmesi için ona yiyecek, içecek verdiler.</verse>
				<verse number="12">Bir parça incir pestili ile iki salkım kuru üzüm de verdiler. Adam yiyince canlandı. Üç gün üç gecedir yiyip içmemişti.</verse>
				<verse number="13">Davut ona, “Kime bağlısın? Nerelisin?” diye sordu. Genç adam, “Mısırlı’yım, bir Amalekli’nin kölesiyim” diye yanıtladı, “Üç gün önce hastalanınca, efendim beni bıraktı.</verse>
				<verse number="14">Keretliler’in güney sınırlarına, Yahuda topraklarına, Kalev’in güneyine baskınlar düzenlemiş, Ziklak Kenti’ni de ateşe vermiştik.”</verse>
				<verse number="15">Davut, “Beni bu akıncılara götürebilir misin?” diye sordu. Mısırlı genç, “Beni öldürmeyeceğine ya da efendimin eline teslim etmeyeceğine dair Tanrı’nın önünde ant içersen, seni akıncıların olduğu yere götürürüm” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="16">Böylece Mısırlı Davut’u götürdü. Akıncılar dört bir yana dağılmışlardı. Filist ve Yahuda topraklarından topladıkları büyük yağmadan yiyip içiyor, eğlenip oynuyorlardı.</verse>
				<verse number="17">Davut ertesi gün tan vaktinden akşama dek onları öldürdü. Develere binip kaçan dört yüz genç dışında içlerinden kurtulan olmadı.</verse>
				<verse number="18">Davut Amalekliler’in ele geçirdiği her şeyi, bu arada da iki karısını kurtardı.</verse>
				<verse number="19">Gençler, yaşlılar, oğullar, kızlar, yağmalanan mallar, kısacası Amalekliler’in aldıklarından hiçbir şey eksik kalmadı. Davut tümünü geri aldı.</verse>
				<verse number="20">Bütün koyunlarla sığırları da aldı. Adamları, bunları öbür hayvanların önünden sürerek, “Bunlar Davut’un yağmaladıkları” diyorlardı.</verse>
				<verse number="21">Bundan sonra Davut, daha ileriye gidemeyecek kadar bitkin düşüp Besor Vadisi’nde kalan iki yüz kişinin bulunduğu yere vardı. Onlar da Davut’la yanındakileri karşılamaya çıktılar. Davut yaklaşınca onlara esenlik diledi.</verse>
				<verse number="22">Ama Davut’la giden adamlardan kötü ve değersiz olanların tümü, “Madem bizimle birlikte gitmediler, geri aldığımız yağmadan onlara hiçbir pay vermeyeceğiz” dediler, “Her biri yalnız karısıyla çocuklarını alıp gitsin.”</verse>
				<verse number="23">Ama Davut, “Hayır, kardeşlerim!” dedi, “RAB’bin bize verdikleri konusunda böyle davranamayız! O bizi korudu ve bize saldıran akıncıları elimize teslim etti.</verse>
				<verse number="24">Sizin bu söylediklerinizi kim kabul eder? Savaşa gidenle eşyanın yanında kalanın payı aynıdır. Her şey eşit paylaşılacak!”</verse>
				<verse number="25">O günden sonra Davut bunu İsrail için bugüne dek geçerli bir kural ve ilke haline getirdi.</verse>
				<verse number="26">Davut Ziklak’a dönünce, dostları olan Yahuda ileri gelenlerine yağma mallardan göndererek, “İşte RAB’bin düşmanlarından yağmalanan mallardan size bir armağan” dedi.</verse>
				<verse number="27">Sonra Beytel, Negev’deki Ramot, Yattir,</verse>
				<verse number="28">Aroer, Sifmot, Eştemoa,</verse>
				<verse number="29">Rakal, Yerahmeelliler’in, Kenliler’in kentlerinde,</verse>
				<verse number="30">Horma, Bor-Aşan, Atak,</verse>
				<verse number="31">Hevron’da oturanlara ve adamlarıyla birlikte sık sık uğradığı yerlerin tümüne yağmalanan mallardan gönderdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Filistliler İsrailliler’le savaşa tutuştu. İsrailliler Filistliler’in önünden kaçtı. Birçoğu Gilboa Dağı’nda ölüp yere serildi.</verse>
				<verse number="2">Filistliler Saul’la oğullarının ardına düştüler. Saul’un oğulları Yonatan’ı, Avinadav’ı ve Malkişua’yı yakalayıp öldürdüler.</verse>
				<verse number="3">Saul’un çevresinde savaş kızıştı. Derken Saul Filistli okçular tarafından vuruldu ve ağır yaralandı.</verse>
				<verse number="4">Saul, silahını taşıyan adama, “Kılıcını çek de bana sapla” dedi, “Yoksa bu sünnetsizler gelip bana kılıç saplayacak ve benimle alay edecekler.” Ama silah taşıyıcısı büyük bir korkuya kapılarak bunu yapmak istemedi. Bunun üzerine Saul kılıcını çekip kendini üzerine attı.</verse>
				<verse number="5">Saul’un öldüğünü görünce, silah taşıyıcısı da kendini kılıcının üzerine attı ve Saul’la birlikte öldü.</verse>
				<verse number="6">Böylece Saul, üç oğlu, silah taşıyıcısı ve bütün adamları aynı gün öldüler.</verse>
				<verse number="7">Vadinin öbür tarafında ve Şeria Irmağı’nın karşı yakasında oturan İsrailliler, İsrail ordusunun kaçtığını, Saul’la oğullarının öldüğünü anlayınca, kentlerini terk edip kaçmaya başladılar. Filistliler gelip bu kentlere yerleştiler.</verse>
				<verse number="8">Ertesi gün Filistliler, öldürülenleri soymak için geldiklerinde, Saul’la üç oğlunun Gilboa Dağı’nda öldüğünü gördüler.</verse>
				<verse number="9">Saul’un başını kesip silahlarını aldılar. Sonra bu iyi haberin putlarının tapınağında ve halk arasında duyurulması için Filist ülkesinin her yanına ulaklar gönderdiler.</verse>
				<verse number="10">Saul’un silahlarını Aştoret’in tapınağına koyup cesedini Beytşean Kenti’nin suruna çaktılar.</verse>
				<verse number="11">Yaveş-Gilat halkı Filistliler’in Saul’a yaptıklarını duydu.</verse>
				<verse number="12">Bütün yiğitler geceleyin yola koyularak Beytşean’a gittiler. Saul’la oğullarının cesetlerini Beytşean surundan indirip Yaveş’e götürdüler, orada yaktılar.</verse>
				<verse number="13">Sonra kemiklerini toplayıp Yaveş’teki ılgın ağacının altına gömdüler ve yedi gün oruç tuttular.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="10">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Saul’un ölümünden sonra Amalekliler’e karşı kazandığı zaferden dönen Davut Ziklak’ta iki gün kaldı.</verse>
				<verse number="2">Üçüncü gün, Saul’un ordugahından giysileri yırtılmış, başı toz toprak içinde bir adam geldi. Adam Davut’a yaklaşınca önünde yere kapandı.</verse>
				<verse number="3">Davut, “Nereden geliyorsun?” diye sordu. Adam, “İsrail ordugahından kaçıp kurtuldum” dedi.</verse>
				<verse number="4">Davut, “Ne oldu? Bana anlat” dedi. Adam askerlerin savaş alanından kaçtığını, birçoğunun düşüp öldüğünü, Saul’la oğlu Yonatan’ın da ölüler arasında olduğunu anlattı.</verse>
				<verse number="5">Davut, kendisine haberi veren genç adama, “Saul’la oğlu Yonatan’ın öldüğünü nereden biliyorsun?” diye sordu.</verse>
				<verse number="6">Genç adam şöyle yanıtladı: “Bir rastlantı sonucu Gilboa Dağı’ndaydım. Saul mızrağına dayanmıştı. Atlılarla savaş arabaları ona doğru yaklaşıyordu.</verse>
				<verse number="7">Saul arkasına dönüp beni görünce seslendi. Ben de, ‘Buyrun, buradayım’ dedim.</verse>
				<verse number="8">“Saul, ‘Sen kimsin?’ diye sordu. “ ‘Ben bir Amalekli’yim’ diye yanıtladım.</verse>
				<verse number="9">“Saul, ‘Ne olur üstüme var ve beni öldür!’ dedi, ‘Çünkü çektiğim acılardan kurtulmak istiyorum.’</verse>
				<verse number="10">Bu yüzden varıp onu öldürdüm. Çünkü yere düştükten sonra yaşayamayacağını biliyordum. Başındaki taçla kolundaki bileziği aldım ve onları buraya, efendime getirdim.”</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine Davut’la yanındakiler giysilerini yırttılar.</verse>
				<verse number="12">Kılıçtan geçirilen Saul, oğlu Yonatan ve RAB’bin halkı olan İsrailliler için akşama dek yas tutup ağladılar, oruç tuttular.</verse>
				<verse number="13">Davut, kendisine haber getiren genç adama, “Nerelisin?” diye sordu. Adam, “Ben yabancıyım, bir Amalekli’nin oğluyum” dedi.</verse>
				<verse number="14">Davut, “RAB’bin meshettiği kişiye el kaldırıp onu yok etmekten korkmadın mı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="15">Sonra adamlarından birini çağırıp, “Git, öldür onu!” diye buyurdu. Böylece adam Amalekli’yi vurup öldürdü.</verse>
				<verse number="16">Davut Amalekli’ye, “Kanından sen kendin sorumlusun” demişti, “Çünkü ‘RAB’bin meshettiği kişiyi ben öldürdüm’ demekle kendine karşı ağzınla tanıklıkta bulundun.”</verse>
				<verse number="17">Davut Saul’la oğlu Yonatan için ağıt yaktı.</verse>
				<verse number="18">Sonra Yaşar Kitabı’nda yazılan Yay adındaki ağıtın Yahuda halkına öğretilmesini buyurdu:</verse>
				<verse number="19">“Ey İsrail, senin yüceliğin yüksek tepelerinde yok oldu! Güçlüler nasıl da yere serildi!</verse>
				<verse number="20">Haberi ne Gat’a duyurun, Ne de Aşkelon sokaklarında yayın. Öyle ki, ne Filistliler’in kızları sevinsin, Ne de sünnetsizlerin kızları coşsun.</verse>
				<verse number="21">Ey Gilboa dağları, Üzerinize ne çiy ne de yağmur düşsün. Ürün veren tarlalarınız olmasın. Çünkü güçlünün kalkanı, Bir daha yağ sürülmeyecek olan Saul’un kalkanı Orada bir yana atıldı!</verse>
				<verse number="22">Yonatan’ın yayı yere serilmişlerin kanından, Yiğitlerin bedenlerinden hiç geri çekilmedi. Saul’un kılıcı hiç boşa savrulmadı.</verse>
				<verse number="23">Saul’la Yonatan tatlı ve sevimliydiler, Yaşamda da ölümde de ayrılmadılar. Kartallardan daha çevik, Aslanlardan daha güçlüydüler.</verse>
				<verse number="24">Ey İsrail kızları! Sizi al renkli, süslü giysilerle donatan, Giysinizi altın süslerle bezeyen Saul için ağlayın!</verse>
				<verse number="25">Güçlüler nasıl da yere serildi savaşta! Yonatan senin yüksek tepelerinde ölü yatıyor.</verse>
				<verse number="26">Senin için üzgünüm, kardeşim Yonatan. Benim için çok değerliydin. Sevgin kadın sevgisinden daha üstündü.</verse>
				<verse number="27">Güçlüler nasıl da yere serildi! Savaş silahları yok oldu!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Bundan sonra Davut RAB’be, “Yahuda kentlerinden birine gideyim mi?” diye sordu. RAB, “Git” dedi. Davut, “Nereye gideyim?” diye sorunca, RAB, “Hevron’a” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="2">Bunun üzerine Davut, iki eşiyle –Yizreelli Ahinoam ve Karmelli Naval’ın dulu Avigayil’le– birlikte oraya gitti.</verse>
				<verse number="3">Aileleriyle birlikte adamlarını da götürdü. Hevron’a bağlı kentlere yerleştiler.</verse>
				<verse number="4">Yahudalılar Hevron’a giderek orada Davut’u Yahuda Kralı olarak meshettiler. Saul’u gömenlerin Yaveş-Gilatlılar olduğu Davut’a bildirildi.</verse>
				<verse number="5">Davut onlara ulaklar göndererek şöyle dedi: “Efendiniz Saul’u gömmekle ona yaptığınız iyilikten dolayı RAB sizi kutsasın.</verse>
				<verse number="6">RAB şimdi size bağlılıkla, iyilikle davransın. Bunu yaptığınız için ben de size aynı şekilde iyilik yapacağım.</verse>
				<verse number="7">Şimdi güçlü ve yürekli olun, çünkü efendiniz Saul öldü. Yahuda halkı beni kralları olarak meshetti.”</verse>
				<verse number="8">Saul’un ordu komutanı Ner oğlu Avner, Saul oğlu İş-Boşet’i yanına alıp Mahanayim’e götürmüştü.</verse>
				<verse number="9">Avner onu orada Gilat, Aşurlular, Yizreel, Efrayim, Benyamin ve bütün İsrail’in kralı yaptı.</verse>
				<verse number="10">Saul oğlu İş-Boşet kırk yaşında kral oldu ve İsrail’de iki yıl krallık yaptı. Ancak Yahuda halkı Davut’u destekledi.</verse>
				<verse number="11">Davut Hevron’da Yahuda halkına yedi yıl altı ay krallık yaptı.</verse>
				<verse number="12">Ner oğlu Avner, Saul oğlu İş-Boşet’in adamlarıyla birlikte Mahanayim’den Givon’a gitti.</verse>
				<verse number="13">Seruya oğlu Yoav’la Davut’un adamları varıp Givon Havuzu’nun yanında onları karşıladılar. Taraflardan biri havuzun bir yanına, öteki öbür yanına oturdu.</verse>
				<verse number="14">Avner Yoav’a, “Ne olur gençler kalkıp önümüzde dövüşsünler” dedi. Yoav, “Olur, kalkıp dövüşsünler” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="15">Böylece Benyamin oymağından Saul oğlu İş-Boşet’ten yana olanlardan on iki kişiyle Davut’un adamlarından on iki kişi kalkıp ileri atıldı.</verse>
				<verse number="16">Her biri karşıtının başından tuttuğu gibi kılıcını böğrüne sapladı; birlikte yere serildiler. Bu yüzden Givon’daki o yere Helkat-Hassurim adı verildi.</verse>
				<verse number="17">O gün savaş çok çetin oldu. Davut’un adamları Avner’le İsrailliler’i yenilgiye uğrattılar.</verse>
				<verse number="18">Seruya’nın üç oğlu –Yoav, Avişay ve Asahel– de oradaydılar. Bir kır ceylanı kadar hızlı koşan Asahel</verse>
				<verse number="19">sağa sola sapmadan Avner’i kovaladı.</verse>
				<verse number="20">Avner arkasına bakınca, “Asahel sen misin?” diye sordu. Asahel, “Evet, benim” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="21">Avner, “Sağa ya da sola dön. Gençlerden birini yakala ve kendin için silahlarını al” dedi. Ama Asahel Avner’i kovalamaktan vazgeçmek istemedi.</verse>
				<verse number="22">Avner Asahel’i bir daha uyardı: “Beni kovalamaktan vazgeç! Neden seni yere sereyim? Sonra kardeşin Yoav’ın yüzüne nasıl bakarım?”</verse>
				<verse number="23">Asahel peşini bırakmayı reddedince Avner mızrağının arka ucuyla onu karnından vurdu. Mızrak Asahel’in sırtından çıktı. Asahel orada düşüp öldü. Asahel’in düşüp öldüğü yere varanların tümü orada durup beklediler.</verse>
				<verse number="24">Ama Yoav’la Avişay Avner’i kovalamayı sürdürdüler. Güneş batarken Givon kırsal bölgesine giden yolun üzerindeki Giah’a bakan Amma Tepesi’ne vardılar.</verse>
				<verse number="25">Benyaminliler Avner’in çevresinde toplanarak bir birlik oluşturdular. Bir tepenin başında durup beklediler.</verse>
				<verse number="26">Avner Yoav’a, “Kılıç sonsuza dek mi insanları yok etsin?” diye seslendi, “Bu olayın acıyla sona ereceğini anlamıyor musun? Kardeşlerini kovalamaktan vazgeçmeleri için askerlere ne zaman buyruk vereceksin?”</verse>
				<verse number="27">Yoav şöyle karşılık verdi: “Yaşayan Tanrı’nın adıyla derim ki, seslenmeseydin askerler sabaha dek kardeşlerini kovalamaktan vazgeçmeyecekti.”</verse>
				<verse number="28">Sonra Yoav boru çaldı. Herkes durdu. Bundan böyle İsrail halkını ne kovaladılar, ne de onlarla savaştılar.</verse>
				<verse number="29">Avner’le adamları bütün gece Arava Vadisi’nde yürüdüler. Şeria Irmağı’nı geçerek Bitron yolundan Mahanayim’e vardılar.</verse>
				<verse number="30">Yoav Avner’i kovalamaktan döndükten sonra orduyu topladı. Asahel’den başka, Davut’un adamlarından on dokuz kişi eksikti.</verse>
				<verse number="31">Oysa Davut’un adamları Avner’i destekleyen Benyaminliler’i bozguna uğratıp üç yüz altmış kişiyi öldürmüşlerdi.</verse>
				<verse number="32">Yoav’la adamları Asahel’i götürüp Beytlehem’de babasının mezarına gömdüler. Sonra bütün gece yürüyerek gün doğumunda Hevron’a vardılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Saul’un soyuyla Davut’un soyu arasındaki savaş uzun sürdü. Davut giderek güçlenirken, Saul’un soyu gitgide zayıf düşüyordu.</verse>
				<verse number="2">Davut’un Hevron’da doğan oğulları şunlardı: İlk oğlu Yizreelli Ahinoam’dan Amnon,</verse>
				<verse number="3">ikincisi Karmelli Naval’ın dulu Avigayil’den Kilav, üçüncüsü Geşur Kralı Talmay’ın kızı Maaka’dan Avşalom,</verse>
				<verse number="4">dördüncüsü Hagit’ten Adoniya, beşincisi Avital’ın oğlu Şefatya,</verse>
				<verse number="5">altıncısı Davut’un eşi Egla’dan Yitream. Davut’un bu oğullarının hepsi Hevron’da doğdular.</verse>
				<verse number="6">Saul’un soyuyla Davut’un soyu arasındaki savaş sürerken, Avner Saul’un soyu arasında güçleniyordu.</verse>
				<verse number="7">Saul’un Aya kızı Rispa adında bir cariyesi vardı. Bir gün İş-Boşet Avner’e, “Neden babamın cariyesiyle yattın?” diye sordu.</verse>
				<verse number="8">İş-Boşet’in sorusuna çok öfkelenen Avner şu karşılığı verdi: “Ben Yahuda tarafına geçen bir köpek başı mıyım? Bugün bile baban Saul’un ailesine, kardeşlerine, dostlarına bağlıyım. Seni Davut’un eline teslim etmedim. Ama bugün bu kadın yüzünden beni suçluyorsun.</verse>
				<verse number="9">RAB krallığı Saul’un soyundan alıp Dan’dan Beer-Şeva’ya kadar uzanan İsrail ve Yahuda’da Davut’un krallığını kuracağına ant içti. Ben de bunu Davut için yapmazsam Tanrı bana aynısını, hatta daha kötüsünü yapsın!”</verse>
				<verse number="10">RAB krallığı Saul’un soyundan alıp Dan’dan Beer-Şeva’ya kadar uzanan İsrail ve Yahuda’da Davut’un krallığını kuracağına ant içti. Ben de bunu Davut için yapmazsam Tanrı bana aynısını, hatta daha kötüsünü yapsın!”</verse>
				<verse number="11">İş-Boşet Avner’den korktuğu için ona başka bir şey söyleyemedi.</verse>
				<verse number="12">Avner kendi adına Davut’a ulaklar gönderip şöyle dedi: “Ülke kimin ülkesi? Benimle bir antlaşma yap; o zaman İsrail’in tümünün sana bağlanması için ben de senden yana olurum.”</verse>
				<verse number="13">Davut, “İyi” diye yanıtladı, “Seninle bir antlaşma yaparım. Yalnız senden şunu istiyorum: Beni görmeye geldiğinde Saul’un kızı Mikal’ı da getir. Yoksa beni görmeyeceksin.”</verse>
				<verse number="14">Öte yandan Davut Saul oğlu İş-Boşet’e de ulaklar aracılığıyla şu haberi gönderdi: “Yüz Filistli’nin sünnet derisi karşılığında nişanlandığım karım Mikal’ı bana ver.”</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine İş-Boşet, kadının kocası Layiş oğlu Paltiel’den alınıp getirilmesi için adamlar gönderdi.</verse>
				<verse number="16">Kocası kadını ağlaya ağlaya Bahurim’e kadar izledi; sonra Avner ona, “Geri dön” deyince döndü.</verse>
				<verse number="17">Avner İsrail’in ileri gelenleriyle görüşüp onlara şöyle demişti: “Siz bir süredir Davut’un kralınız olmasını istiyorsunuz.</verse>
				<verse number="18">Şimdi bunu gerçekleştirin! Çünkü RAB, Davut hakkında, ‘Halkım İsrail’i kulum Davut aracılığıyla Filistliler’in ve bütün düşmanlarının elinden kurtaracağım’ demişti.”</verse>
				<verse number="19">Avner Benyaminliler’le de görüştü, İsrail’in ve bütün Benyamin halkının uygun gördüğü her şeyi Davut’a bildirmek üzere Hevron’a gitti.</verse>
				<verse number="20">Avner yirmi kişiyle birlikte Hevron’a, Davut’un yanına vardı. Davut Avner’le yanındakilere bir şölen verdi.</verse>
				<verse number="21">Avner Davut’a, “Hemen gidip bütün İsrail halkını efendim kralın yanına toplayayım” dedi, “Öyle ki, seninle bir antlaşma yapsınlar. Sen de dilediğin her yeri yönetebilesin.” Bunun üzerine Davut Avner’i yoluna gönderdi. O da esenlikle gitti.</verse>
				<verse number="22">Tam o sırada Davut’un adamlarıyla Yoav, bir baskından dönmüş, yanlarında birçok yağmalanmış mal getirmişlerdi. Ama Avner Hevron’da Davut’un yanında değildi. Çünkü Davut onu göndermiş, o da esenlikle gitmişti.</verse>
				<verse number="23">Yoav’la yanındaki bütün askerler Hevron’a vardığında, Ner oğlu Avner’in krala geldiğini, kralın onu gönderdiğini, onun da esenlikle gittiğini Yoav’a bildirdiler.</verse>
				<verse number="24">Yoav krala gidip, “Ne yaptın?” dedi, “Baksana Avner ayağına kadar gelmiş! Neden onu salıverdin? Çoktan gitmiş!</verse>
				<verse number="25">Ner oğlu Avner’i tanırsın; seni kandırmak, nereye gidip geldiğini, neler yaptığını öğrenmek için gelmiştir.”</verse>
				<verse number="26">Davut’un yanından çıkan Yoav, Avner’in arkasından ulaklar gönderdi. Ulaklar Avner’i Sira Sarnıcı’ndan geri getirdiler. Davut ise bundan habersizdi.</verse>
				<verse number="27">Avner Hevron’a dönünce, Yoav onunla özel bir görüşme yapmak bahanesiyle, onu kent kapısına çekti. Kardeşi Asahel’in kanını döktüğü için, Avner’i orada karnından vurup öldürdü.</verse>
				<verse number="28">Davut bu haberi işitince şöyle dedi: “RAB’bin önünde ben de, krallığım da Ner oğlu Avner’in kanından sonsuza dek suçsuzuz.</verse>
				<verse number="29">Bu suçun sorumlusu Yoav’la babasının bütün soyu olsun. Yoav’ın soyundan irinli, deri hastalığına yakalanmış, koltuk değneğine dayanan, kılıçla öldürülen, açlık çeken kişiler hiç eksik olmasın!”</verse>
				<verse number="30">Böylece Yoav’la kardeşi Avişay, Givon’daki savaşta kardeşleri Asahel’i öldüren Avner’i öldürdüler.</verse>
				<verse number="31">Sonra Davut Yoav’la yanındakilere şu buyruğu verdi: “Giysilerinizi yırtıp çula sarının ve Avner’in ölüsü önünde yas tutun!” Kral Davut da cenazenin ardısıra yürüdü.</verse>
				<verse number="32">Avner’i Hevron’da gömdüler. Kral, Avner’in mezarı başında hıçkıra hıçkıra ağladı. Oradaki herkes de ağladı.</verse>
				<verse number="33">Sonra kral, Avner için şu ağıtı yaktı: “Avner, bir budala gibi mi ölmeliydi?</verse>
				<verse number="34">Ellerin bağlı değildi, ayaklarına zincir vurulmamıştı. Ama sen kötülerin önünde düşen biri gibi düştün!” Herkes Avner için yine ağladı.</verse>
				<verse number="35">Halk Davut’un yanına varıp akşam olmadan bir şeyler yemesi için üstelediyse de, Davut ant içerek şöyle dedi: “Güneş batmadan ekmek ya da başka herhangi bir şey tatmayacağım. Yoksa Tanrı bana aynısını, hatta daha kötüsünü yapsın!”</verse>
				<verse number="36">Herkes bunu benimsedi ve kralın yaptığı her şeyden hoşnut oldukları gibi, bundan da hoşnut oldular.</verse>
				<verse number="37">Ner oğlu Avner’in öldürülmesinde kralın parmağı olmadığını o gün bütün İsrail halkı anladı.</verse>
				<verse number="38">Kral adamlarına, “Bugün İsrail’de bir önderin, büyük bir adamın öldüğünü bilmiyor musunuz?” dedi,</verse>
				<verse number="39">“Meshedilmiş bir kral olduğum halde bugün güçsüzüm. Seruya’nın oğulları benden daha zorlu. RAB kötülük edene yaptığı kötülüğe göre karşılık versin!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Avner’in Hevron’da öldürüldüğünü duyan Saul oğlu İş-Boşet korkuya kapıldı. Bütün İsrail halkı da dehşet içindeydi.</verse>
				<verse number="2">Saul oğlu İş-Boşet’in iki akıncı önderi vardı; bunlar Benyamin oymağından Beerotlu Rimmon’un oğullarıydı. Birinin adı Baana, öbürününki Rekav’dı. –Beerot Benyamin oymağından sayılırdı.</verse>
				<verse number="3">Beerotlular Gittayim’e kaçmışlardı. Yabancı olan bu halk bugün de orada gurbette yaşıyor.–</verse>
				<verse number="4">Saul oğlu Yonatan’ın Mefiboşet adında bir oğlu vardı; iki ayağı da topaldı. Saul’la Yonatan’ın ölüm haberi Yizreel’den ulaştığında, Mefiboşet beş yaşındaydı. Dadısı onu alıp kaçmıştı. Ne var ki, aceleyle kaçmaya çalışırken çocuk düşüp sakatlanmıştı.</verse>
				<verse number="5">Beerotlu Rimmon’un oğulları Rekav’la Baana yola koyuldular. Öğle sıcağında İş-Boşet’in evine vardıklarında İş-Boşet uzanmış dinlenmekteydi.</verse>
				<verse number="6">Buğday alacakmış gibi yaparak eve girdiler. O sırada İş-Boşet yatak odasında yatağında uzanıyordu. Adamlar İş-Boşet’in karnını deşip öldürdüler. Başını gövdesinden ayırıp yanlarına aldılar. Rekav’la kardeşi Baana kaçıp bütün gece Arava yolundan ilerlediler.</verse>
				<verse number="7">Buğday alacakmış gibi yaparak eve girdiler. O sırada İş-Boşet yatak odasında yatağında uzanıyordu. Adamlar İş-Boşet’in karnını deşip öldürdüler. Başını gövdesinden ayırıp yanlarına aldılar. Rekav’la kardeşi Baana kaçıp bütün gece Arava yolundan ilerlediler.</verse>
				<verse number="8">İş-Boşet’in başını Hevron’da Kral Davut’a getirip, “İşte seni öldürmek isteyen düşmanın Saul’un oğlu İş-Boşet’in başı!” dediler, “RAB bugün Saul’dan ve onun soyundan efendimiz kralın öcünü aldı.”</verse>
				<verse number="9">Ama Davut Beerotlu Rimmon’un oğulları Rekav’la kardeşi Baana’ya şöyle karşılık verdi: “Beni her türlü sıkıntıdan kurtaran yaşayan RAB adıyla derim ki, iyi haber getirdiğini sanarak bana Saul’un öldüğünü bildiren adamı yakalayıp Ziklak’ta yaşamına son verdim. Getirdiği iyi haber için verdiğim ödül buydu!</verse>
				<verse number="10">Ama Davut Beerotlu Rimmon’un oğulları Rekav’la kardeşi Baana’ya şöyle karşılık verdi: “Beni her türlü sıkıntıdan kurtaran yaşayan RAB adıyla derim ki, iyi haber getirdiğini sanarak bana Saul’un öldüğünü bildiren adamı yakalayıp Ziklak’ta yaşamına son verdim. Getirdiği iyi haber için verdiğim ödül buydu!</verse>
				<verse number="11">Doğru birini evinde, yatağında öldüren kötü kişilerin ölümü çok daha kesindir! Şimdi sizi yeryüzünden yok ederek onun öcünü sizden almayacak mıyım?”</verse>
				<verse number="12">Sonra adamlarına buyruk verdi. İki kardeşi öldürüp ellerini, ayaklarını kestiler ve Hevron’daki havuzun yanına astılar. İş-Boşet’in başını ise götürüp Hevron’da Avner’in mezarına gömdüler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">İsrail’in bütün oymakları Hevron’da bulunan Davut’a gelip şöyle dediler: “Biz senin etin, kemiğiniz.</verse>
				<verse number="2">Geçmişte Saul kralımızken, savaşta İsrail’e komuta eden sendin. RAB sana, ‘Halkım İsrail’i sen güdecek, onlara sen önder olacaksın’ diye söz verdi.”</verse>
				<verse number="3">İsrail’in bütün ileri gelenleri Hevron’a, Kral Davut’un yanına gelince, kral RAB’bin önünde orada onlarla bir antlaşma yaptı. Onlar da Davut’u İsrail Kralı olarak meshettiler.</verse>
				<verse number="4">Davut otuz yaşında kral oldu ve kırk yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="5">Hevron’da yedi yıl altı ay Yahuda’ya, Yeruşalim’de otuz üç yıl bütün İsrail’e ve Yahuda’ya krallık yaptı.</verse>
				<verse number="6">Kral Davut’la adamları Yeruşalim’de yaşayan Yevuslular’a saldırmak için yola çıktılar. Yevuslular Davut’a, “Sen buraya giremezsin, körlerle topallar bile seni geri püskürtebilir” dediler. “Davut buraya giremez” diye düşünüyorlardı.</verse>
				<verse number="7">Ne var ki, Davut Siyon Kalesi’ni ele geçirdi. Daha sonra bu kaleye “Davut Kenti” adı verildi.</verse>
				<verse number="8">Davut o gün adamlarına şöyle demişti: “Yevuslular’ı kim yenilgiye uğratırsa Davut’un nefret ettiği şu ‘Topallarla körlere’ su kanalından ulaşmalı!” “Körlerle topallar saraya giremeyecek” denmesinin nedeni işte budur.</verse>
				<verse number="9">Bundan sonra Davut “Davut Kenti” adını verdiği kalede oturmaya başladı. Çevredeki bölgeyi, Millo’dan içeriye doğru uzanan bölümü inşa etti.</verse>
				<verse number="10">Davut giderek güçleniyordu. Çünkü Her Şeye Egemen Tanrı RAB onunlaydı.</verse>
				<verse number="11">Sur Kralı Hiram Davut’a ulaklar, sedir kütükleri, marangozlar ve taşçılar gönderdi. Bu adamlar Davut için bir saray yaptılar.</verse>
				<verse number="12">Böylece Davut RAB’bin kendisini İsrail Kralı atadığını ve halkı İsrail’in hatırı için krallığını yücelttiğini anladı.</verse>
				<verse number="13">Davut Hevron’dan ayrıldıktan sonra Yeruşalim’de kendine daha birçok cariye ve karı aldı. Davut’un erkek ve kız çocukları oldu.</verse>
				<verse number="14">Davut’un Yeruşalim’de doğan çocuklarının adları şunlardı: Şammua, Şovav, Natan, Süleyman,</verse>
				<verse number="15">Yivhar, Elişua, Nefek, Yafia,</verse>
				<verse number="16">Elişama, Elyada ve Elifelet.</verse>
				<verse number="17">Filistliler Davut’un İsrail Kralı olarak meshedildiğini duyunca, bütün Filist ordusu onu aramak için yola çıktı. Bunu duyan Davut kaleye sığındı.</verse>
				<verse number="18">Filistliler gelip Refaim Vadisi’ne yayılmışlardı.</verse>
				<verse number="19">Davut RAB’be danıştı: “Filistliler’e saldırayım mı? Onları elime teslim edecek misin?” RAB Davut’a, “Saldır” dedi, “Onları kesinlikle eline teslim edeceğim.”</verse>
				<verse number="20">Bunun üzerine Davut Baal-Perasim’e gidip orada Filistliler’i bozguna uğrattı. Sonra, “Her şeyi yarıp geçen sular gibi, RAB düşmanlarımı önümden yarıp geçti” dedi. Bundan ötürü oraya Baal-Perasim adı verildi.</verse>
				<verse number="21">Davut’la adamları, Filistliler’in orada bıraktığı putları alıp götürdüler.</verse>
				<verse number="22">Filistliler bir kez daha gelip Refaim Vadisi’ne yayıldılar.</verse>
				<verse number="23">Davut RAB’be danıştı. RAB şöyle karşılık verdi: “Buradan saldırma! Onları arkadan çevirip pelesenk ağaçlarının önünden saldır.</verse>
				<verse number="24">Pelesenk ağaçlarının tepesinden yürüyüş sesi duyar duymaz, acele et. Çünkü ben Filist ordusunu bozguna uğratmak için önünsıra gitmişim demektir.”</verse>
				<verse number="25">Davut RAB’bin kendisine buyurduğu gibi yaptı ve Filistliler’i Geva’dan Gezer’e kadar bozguna uğrattı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Davut İsrail’deki bütün seçme adamları topladı. Sayıları otuz bin kişiydi.</verse>
				<verse number="2">Böylece Davut’la ordusu, sandığın üzerindeki Keruvlar arasında taht kuran Her Şeye Egemen RAB’bin adıyla anılan Tanrı’nın Sandığı’nı getirmek için Baale-Yahuda’ya gittiler.</verse>
				<verse number="3">Tanrı’nın Sandığı’nı Avinadav’ın tepedeki evinden alıp yeni bir arabaya koydular. Tanrı’nın Sandığı’nı taşıyan yeni arabayı Avinadav’ın oğulları Uzza’yla Ahyo sürüyordu. Ahyo sandığın önünden yürüyordu.</verse>
				<verse number="4">Tanrı’nın Sandığı’nı Avinadav’ın tepedeki evinden alıp yeni bir arabaya koydular. Tanrı’nın Sandığı’nı taşıyan yeni arabayı Avinadav’ın oğulları Uzza’yla Ahyo sürüyordu. Ahyo sandığın önünden yürüyordu.</verse>
				<verse number="5">Bu arada Davut’la bütün İsrail halkı da RAB’bin önünde lir, çenk, tef, çıngırak ve ziller eşliğinde ezgiler okuyarak var güçleriyle bu olayı kutluyorlardı.</verse>
				<verse number="6">Nakon’un harman yerine vardıklarında öküzler tökezledi. Bu nedenle Uzza elini uzatıp Tanrı’nın Sandığı’nı tuttu.</verse>
				<verse number="7">RAB Tanrı saygısızca davranan Uzza’ya öfkelenerek onu orada yere çaldı. Uzza Tanrı’nın Sandığı’nın yanında öldü.</verse>
				<verse number="8">Davut, RAB’bin Uzza’yı cezalandırmasına öfkelendi. O günden bu yana oraya Peres-Uzza denilir.</verse>
				<verse number="9">Davut o gün RAB’den korkarak, “RAB’bin Sandığı nasıl olur da bana gelir?” diye düşündü.</verse>
				<verse number="10">RAB’bin Sandığı’nı Davut Kenti’ne götürmek istemedi. Bunun yerine sandığı Gatlı Ovet-Edom’un evine götürdü.</verse>
				<verse number="11">RAB’bin Sandığı Gatlı Ovet-Edom’un evinde üç ay kaldı. RAB Ovet-Edom’u ve bütün ailesini kutsadı.</verse>
				<verse number="12">“Tanrı’nın Sandığı’ndan ötürü RAB Ovet-Edom’un ailesini ve ona ait her şeyi kutsadı” diye Kral Davut’a bildirildi. Böylece Davut gidip Tanrı’nın Sandığı’nı Ovet-Edom’un evinden Davut Kenti’ne sevinçle getirdi.</verse>
				<verse number="13">RAB’bin Sandığı’nı taşıyanlar altı adım atınca, Davut bir boğayla besili bir dana kurban etti.</verse>
				<verse number="14">Keten efod kuşanmış Davut, RAB’bin önünde var gücüyle oynuyordu.</verse>
				<verse number="15">Davut’la bütün İsrail halkı, sevinç naraları ve boru sesi eşliğinde RAB’bin Sandığı’nı getiriyorlardı.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin Sandığı Davut Kenti’ne varınca, Saul’un kızı Mikal pencereden baktı. RAB’bin önünde oynayıp zıplayan Kral Davut’u görünce, onu küçümsedi.</verse>
				<verse number="17">RAB’bin Sandığı’nı getirip Davut’un bu amaçla kurduğu çadırın içindeki yerine koydular. Davut RAB’be yakmalık sunular ve esenlik sunuları sundu.</verse>
				<verse number="18">Yakmalık sunuları ve esenlik sunularını sunmayı bitirince, Her Şeye Egemen RAB’bin adıyla halkı kutsadı.</verse>
				<verse number="19">Ardından kadın erkek herkese, bütün İsrail topluluğuna birer somun ekmekle birer hurma ve üzüm pestili dağıttı. Sonra herkes evine döndü.</verse>
				<verse number="20">Davut ailesini kutsamak için eve döndüğünde, Saul’un kızı Mikal onu karşılamaya çıktı. Davut’a şöyle dedi: “İsrail Kralı bugün ne güzel bir ün kazandırdı kendine! Değersiz biri gibi, kullarının cariyeleri önünde soyundun.”</verse>
				<verse number="21">Davut, “Baban ve bütün soyu yerine beni seçen ve halkı İsrail’e önder atayan RAB’bin önünde oynadım!” diye karşılık verdi, “Evet, RAB’bin önünde oynayacağım.</verse>
				<verse number="22">Üstelik kendimi bundan daha da küçük düşüreceğim, hiçe sayacağım. Ama sözünü ettiğin o cariyeler beni onurlandıracaklar.”</verse>
				<verse number="23">Saul’un kızı Mikal’ın ölene dek çocuğu olmadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Kral sarayına yerleşmişti. RAB de onu çevresindeki bütün düşmanlarından koruyarak rahata kavuşturdu.</verse>
				<verse number="2">O sırada kral, Peygamber Natan’a, “Bak, ben sedir ağacından yapılmış bir sarayda oturuyorum. Oysa Tanrı’nın Sandığı bir çadırda duruyor!” dedi.</verse>
				<verse number="3">Natan, “Git, tasarladığın her şeyi yap, çünkü RAB seninledir” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="4">O gece RAB Natan’a şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="5">“Git, kulum Davut’a şöyle de: ‘RAB diyor ki, oturmam için bana sen mi tapınak yapacaksın?</verse>
				<verse number="6">İsrail halkını Mısır’dan çıkardığım günden bu yana konutta oturmadım. Bir çadırda orada burada konaklayarak dolaşıyordum.</verse>
				<verse number="7">İsrailliler’le birlikte dolaştığım yerlerin herhangi birinde, halkım İsrail’i gütmesini buyurduğum İsrail önderlerinden birine, neden bana sedir ağacından bir konut yapmadınız diye hiç sordum mu?’</verse>
				<verse number="8">“Şimdi kulum Davut’a şöyle diyeceksin: ‘Her Şeye Egemen RAB diyor ki, halkım İsrail’e önder olasın diye seni otlaklardan ve koyun gütmekten aldım.</verse>
				<verse number="9">Her nereye gittiysen seninleydim. Önünden bütün düşmanlarını yok ettim. Adını dünyadaki büyük adamların adı gibi büyük kılacağım.</verse>
				<verse number="10">Halkım İsrail için bir yurt sağlayıp onları oraya yerleştireceğim. Bundan böyle kendi yurtlarında otursunlar, bir daha rahatsız edilmesinler. Kötü kişiler de halkım İsrail’e hakimler atadığım günden bu yana yaptıkları gibi, bir daha onlara baskı yapmasınlar. Seni bütün düşmanlarından kurtarıp rahata kavuşturacağım. “ ‘RAB senin için bir soy yetiştireceğini belirtiyor:</verse>
				<verse number="11">Halkım İsrail için bir yurt sağlayıp onları oraya yerleştireceğim. Bundan böyle kendi yurtlarında otursunlar, bir daha rahatsız edilmesinler. Kötü kişiler de halkım İsrail’e hakimler atadığım günden bu yana yaptıkları gibi, bir daha onlara baskı yapmasınlar. Seni bütün düşmanlarından kurtarıp rahata kavuşturacağım. “ ‘RAB senin için bir soy yetiştireceğini belirtiyor:</verse>
				<verse number="12">Sen ölüp atalarına kavuşunca, senden sonra soyundan birini ortaya çıkarıp krallığını pekiştireceğim.</verse>
				<verse number="13">Adıma bir tapınak kuracak olan odur. Ben de onun krallığının tahtını sonsuza dek sürdüreceğim.</verse>
				<verse number="14">Ben ona baba olacağım, o da bana oğul olacak. Kötülük yapınca, onu insanların değneğiyle, insanların vuruşlarıyla yola getireceğim.</verse>
				<verse number="15">Ama senin önünden kaldırdığım Saul’dan esirgediğim sevgiyi hiçbir zaman esirgemeyeceğim.</verse>
				<verse number="16">Soyun ve krallığın sonsuza dek önümde duracak; tahtın sonsuza dek sürecektir.’ ”</verse>
				<verse number="17">Böylece Natan bütün bu sözleri ve görümleri Davut’a aktardı.</verse>
				<verse number="18">Bunun üzerine Kral Davut gelip RAB’bin önünde oturdu ve şöyle dedi: “Ey Egemen RAB, ben kimim, ailem nedir ki, beni bu duruma getirdin?</verse>
				<verse number="19">Ey Egemen RAB, sanki bu yetmezmiş gibi, kulunun soyunun geleceği hakkında da söz verdin. Ey Egemen RAB, insanlarla hep böyle mi ilgilenirsin?</verse>
				<verse number="20">Ben sana başka ne diyebilirim ki! Çünkü, ey Egemen RAB, kulunu tanıyorsun.</verse>
				<verse number="21">Sözünün hatırı için ve isteğin uyarınca bu büyüklüğü gösterdin ve kuluna bildirdin.</verse>
				<verse number="22">“Yücesin, ey Egemen RAB! Bir benzerin yok, senden başka Tanrı da yok! Bunu kendi kulaklarımızla duyduk.</verse>
				<verse number="23">Halkın İsrail’e benzer tek bir ulus yok dünyada. Kendi halkın olsun diye onları kurtarmaya gittin. Çünkü onlar için de, ülken için de büyük ve görkemli işler yapmakla ün saldın. Mısır’dan kendin için kurtardığın halkın önünden ulusları ve tanrılarını kovdun.</verse>
				<verse number="24">Halkın İsrail’i sonsuza dek kendi halkın olarak benimsedin ve sen de, ya RAB, onların Tanrısı oldun.</verse>
				<verse number="25">“Şimdi, ya RAB Tanrı, kuluna ve onun soyuna ilişkin verdiğin sözü sonsuza dek tut, sözünü yerine getir.</verse>
				<verse number="26">Öyle ki, insanlar, ‘Her Şeye Egemen RAB İsrail’in Tanrısı’dır!’ diyerek adını sonsuza dek yüceltsinler ve kulun Davut’un soyu da önünde sürsün.</verse>
				<verse number="27">“Ey Her Şeye Egemen RAB, İsrail’in Tanrısı! ‘Senin için bir soy çıkaracağım’ diye kuluna açıkladın. Bundan dolayı kulun sana bu duayı etme yürekliliğini buldu.</verse>
				<verse number="28">Ey Egemen RAB, sen Tanrı’sın! Sözlerin gerçektir ve kuluna bu iyilikleri söz verdin.</verse>
				<verse number="29">Şimdi önünde sonsuza dek sürmesi için kulunun soyunu kutsamanı diliyorum. Çünkü, ey Egemen RAB, sen böyle söz verdin ve kulunun soyu kutsamanla sonsuza dek kutlu kılınacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Bir süre sonra Davut Filistliler’i yenip boyunduruğu altına aldı ve Meteg-Amma’yı Filistliler’in yönetiminden çıkardı.</verse>
				<verse number="2">Moavlılar’ı da bozguna uğrattı. Onları yere yatırıp iple ölçtü. Ölçtüğü iki sırayı öldürdü, bir bütün sırayı sağ bıraktı. Moavlılar Davut’un haraç ödeyen köleleri oldular.</verse>
				<verse number="3">Davut Fırat’a kadar krallığını yeniden kurmaya giden Sova Kralı Rehov oğlu Hadadezer’i de yendi.</verse>
				<verse number="4">Bin yedi yüz atlısıyla yirmi bin yaya askerini ele geçirdi. Yüz savaş arabası için gereken atların dışındaki bütün atları da sakatladı.</verse>
				<verse number="5">Sova Kralı Hadadezer’e yardıma gelen Şam Aramlıları’ndan yirmi iki bin kişiyi öldürdü.</verse>
				<verse number="6">Sonra Şam Aramlıları’nın ülkesine askeri birlikler yerleştirdi. Onlar da Davut’un haraç ödeyen köleleri oldular. RAB Davut’u gittiği her yerde zafere ulaştırdı.</verse>
				<verse number="7">Davut Hadadezer’in komutanlarının taşıdığı altın kalkanları alıp Yeruşalim’e götürdü.</verse>
				<verse number="8">Ayrıca Hadadezer’in yönetimindeki Betah ve Berotay kentlerinden bol miktarda tunç aldı.</verse>
				<verse number="9">Hama Kralı Toi, Davut’un Hadadezer’in bütün ordusunu bozguna uğrattığını duydu.</verse>
				<verse number="10">Toi Kral Davut’u selamlamak ve Hadadezer’le savaşıp yendiği için onu kutlamak üzere oğlu Yoram’ı ona gönderdi. Çünkü Toi Hadadezer’le sürekli savaşmıştı. Yoram Davut’a altın, gümüş, tunç armağanlar getirdi.</verse>
				<verse number="11">Kral Davut bu armağanları yendiği bütün uluslardan –Aram, Moav, Ammonlular, Filistliler ve Amalekliler’den– ele geçirdiği altın ve gümüşle birlikte RAB’be adadı. Bunun yanısıra Sova Kralı Rehov oğlu Hadadezer’den yağmalanan altınla gümüşü de RAB’be adadı.</verse>
				<verse number="12">Kral Davut bu armağanları yendiği bütün uluslardan –Aram, Moav, Ammonlular, Filistliler ve Amalekliler’den– ele geçirdiği altın ve gümüşle birlikte RAB’be adadı. Bunun yanısıra Sova Kralı Rehov oğlu Hadadezer’den yağmalanan altınla gümüşü de RAB’be adadı.</verse>
				<verse number="13">Davut Tuz Vadisi’nde on sekiz bin Edomlu öldürüp dönünce üne kavuştu.</verse>
				<verse number="14">Edom’un her yanına askeri birlikler yerleştirdi. Edomlular’ın tümü Davut’un köleleri oldular. RAB Davut’u gittiği her yerde zafere ulaştırdı.</verse>
				<verse number="15">Bütün İsrail’de krallık yapan Davut halkına doğruluk ve adalet sağladı.</verse>
				<verse number="16">Seruya oğlu Yoav ordu komutanı, Ahilut oğlu Yehoşafat devlet tarihçisiydi.</verse>
				<verse number="17">Ahituv oğlu Sadok’la Aviyatar oğlu Ahimelek kâhin, Seraya yazmandı.</verse>
				<verse number="18">Yehoyada oğlu Benaya Keretliler’le Peletliler’in komutanıydı. Davut’un oğullarıysa kâhindi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Davut, “Saul’un ailesinden daha sağ kalan, Yonatan’ın hatırı için iyilik edebileceğim kimse var mı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="2">Saul’un ailesinin Siva adında bir hizmetkârı vardı. Onu Davut’un yanına çağırdılar. Kral, “Siva sen misin?” diye sordu. Siva, “Evet, ben kulunum” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="3">Kral, “Saul’un ailesinden sağ kalan kimse yok mu?” diye sordu, “Tanrı’nın iyiliğini ona göstereyim.” Siva, “Yonatan’ın iki ayağı sakat bir oğlu var” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="4">Kral, “Nerede o?” diye sordu. Siva, “Ammiel oğlu Makir’in Lo-Devar’daki evinde” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="5">Böylece Kral Davut, Lo-Devar’dan Ammiel oğlu Makir’in evinden onu yanına getirtti.</verse>
				<verse number="6">Saul oğlu Yonatan oğlu Mefiboşet, Davut’un yanına gelince, onun önünde yere kapandı. Davut, “Mefiboşet!” diye seslendi. Mefiboşet, “Evet, ben kulunum” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="7">Davut ona, “Korkma!” dedi, “Çünkü baban Yonatan’ın hatırı için, sana kesinlikle iyilik edeceğim. Atan Saul’un bütün toprağını sana geri vereceğim. Ve sen her zaman soframda yemek yiyeceksin.”</verse>
				<verse number="8">Mefiboşet yere kapanıp şöyle dedi: “Kulun ne ki, benim gibi ölmüş bir köpekle ilgileniyorsun?”</verse>
				<verse number="9">Kral Davut, Saul’un hizmetkârı Siva’yı çağırtıp, “Önceden efendin Saul ile ailesine ait her şeyi torunu Mefiboşet’e verdim” dedi,</verse>
				<verse number="10">“Sen, oğulların ve kölelerin onun için toprağı işleyip ürünü getireceksiniz. Öyle ki, efendinizin torununun yiyecek gereksinimi sağlansın. Efendinin torunu Mefiboşet her zaman benim soframda yemek yiyecektir.” Siva’nın on beş oğlu ve yirmi kölesi vardı.</verse>
				<verse number="11">Siva, “Efendim kralın buyurduğu her şeyi yapacağım” dedi. Mefiboşet kralın çocuklarından biri gibi onun sofrasında yemek yedi.</verse>
				<verse number="12">Mefiboşet’in Mika adında küçük bir oğlu vardı. Siva’ya bağlı herkes Mefiboşet’e hizmet ediyordu.</verse>
				<verse number="13">İki ayağı sakat Mefiboşet hep kralın sofrasında yemek yediğinden Yeruşalim’de oturuyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Bir süre sonra Ammon Kralı öldü, yerine oğlu Hanun kral oldu.</verse>
				<verse number="2">Davut, “Babası bana iyilik ettiği gibi ben de Nahaş oğlu Hanun’a iyilik edeceğim” diye düşünerek, babasının ölümünden dolayı baş sağlığı dilemek için Hanun’a görevliler gönderdi. Davut’un görevlileri Ammonlular’ın ülkesine varınca,</verse>
				<verse number="3">Ammon önderleri, efendileri Hanun’a şöyle dediler: “Davut sana bu adamları gönderdi diye babana saygı duyduğunu mu sanıyorsun? Davut, kenti araştırmak, casusluk etmek, yıkmak için adamlarını sana gönderdi.”</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine Hanun Davut’un görevlilerini yakalattı. Sakallarının yarısını tıraş edip giysilerinin kalçayı kapatan kesimini ortadan kesti ve onları öylece gönderdi.</verse>
				<verse number="5">Davut bunu duyunca, onları karşılamak üzere adamlar gönderdi. Çünkü görevliler çok utanıyorlardı. Kral, “Sakalınız uzayıncaya dek Eriha’da kalın, sonra dönün” diye buyruk verdi.</verse>
				<verse number="6">Ammonlular, Davut’un nefretini kazandıklarını anlayınca, haber gönderip Beytrehov ve Sova’dan yirmi bin Aramlı yaya asker, Maaka Kralı’yla bin adamını ve Tov halkından on iki bin adamı kiraladılar.</verse>
				<verse number="7">Davut bunu duyunca, Yoav’ı ve güçlü adamlardan oluşan bütün ordusunu onlara karşı gönderdi.</verse>
				<verse number="8">Ammonlular çıkıp kent kapısında savaş düzeni aldılar. Aramlı Sova’yla Rehov, Tov halkı ve Maaka’nın adamları da kırda savaş düzenine girdiler.</verse>
				<verse number="9">Önde, arkada düşman birliklerini gören Yoav, İsrail’in iyi askerlerinden bazılarını seçerek Aramlılar’a karşı yerleştirdi.</verse>
				<verse number="10">Geri kalan birlikleri de kardeşi Avişay’ın komutasına vererek Ammonlular’a karşı yerleştirdi.</verse>
				<verse number="11">Yoav, “Aramlılar benden güçlü çıkarsa, yardımıma gelirsin” dedi, “Ama Ammonlular senden güçlü çıkarsa, ben sana yardıma gelirim.</verse>
				<verse number="12">Güçlü ol! Halkımızın ve Tanrımız’ın kentleri uğruna yürekli olalım! RAB gözünde iyi olanı yapsın.”</verse>
				<verse number="13">Yoav’la yanındakiler Aramlılar’a karşı savaşmak için ileri atılınca, Aramlılar onlardan kaçtı.</verse>
				<verse number="14">Onların kaçıştığını gören Ammonlular da Avişay’dan kaçarak kente girdiler. Bunun üzerine Yoav Ammonlular’la savaşmaktan vazgeçerek Yeruşalim’e gitti.</verse>
				<verse number="15">İsrailliler’in önünde bozguna uğradıklarını gören Aramlılar bir araya geldiler.</verse>
				<verse number="16">Hadadezer, haber gönderip Fırat Irmağı’nın karşı yakasındaki Aramlılar’ı çağırttı. Aramlılar Hadadezer’in ordu komutanı Şovak’ın komutasında Helam’a gittiler.</verse>
				<verse number="17">Davut bunu duyunca, bütün İsrail ordusunu topladı. Şeria Irmağı’nı geçerek Helam’a vardılar. Aramlılar Davut’a karşı düzen alarak onunla savaştılar.</verse>
				<verse number="18">Ne var ki, Aramlılar İsrailliler’in önünden kaçtılar. Davut onlardan yedi yüz savaş arabası sürücüsü ile kırk bin atlı asker öldürdü. Hadadezer’in ordu komutanı Şovak’ı da vurdu. Şovak savaş alanında öldü.</verse>
				<verse number="19">Hadadezer’in buyruğundaki kralların hepsi bozguna uğradıklarını görünce, İsrailliler’le barış yaparak onlara boyun eğdiler. Aramlılar bundan böyle Ammonlular’a yardım etmekten kaçındılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">İlkbaharda, kralların savaşa gittiği dönemde, Davut kendi subaylarıyla birlikte Yoav’ı ve bütün İsrail ordusunu savaşa gönderdi. Onlar Ammonlular’ı yenilgiye uğratıp Rabba Kenti’ni kuşatırken, Davut Yeruşalim’de kalıyordu.</verse>
				<verse number="2">Bir akşamüstü Davut yatağından kalktı, sarayın damına çıkıp gezinmeye başladı. Damdan yıkanan bir kadın gördü. Kadın çok güzeldi.</verse>
				<verse number="3">Davut onun kim olduğunu öğrenmek için birini gönderdi. Adam, “Kadın Eliam’ın kızı Hititli Uriya’nın karısı Bat-Şeva’dır” dedi.</verse>
				<verse number="4">Davut kadını getirmeleri için ulaklar gönderdi. Kadın Davut’un yanına geldi. Davut aybaşı kirliliğinden yeni arınmış olan kadınla yattı. Sonra kadın evine döndü.</verse>
				<verse number="5">Gebe kalan kadın Davut’a, “Gebe kaldım” diye haber gönderdi.</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine Davut Hititli Uriya’yı kendisine göndermesi için Yoav’a haber yolladı. Yoav da Uriya’yı Davut’a gönderdi.</verse>
				<verse number="7">Uriya yanına varınca, Davut Yoav’ın, ordunun ve savaşın durumunu sordu.</verse>
				<verse number="8">Sonra Uriya’ya, “Evine git, rahatına bak” dedi. Uriya saraydan çıkınca, kral ardından bir armağan gönderdi.</verse>
				<verse number="9">Ne var ki, Uriya evine gitmedi, efendisinin bütün adamlarıyla birlikte sarayın kapısında uyudu.</verse>
				<verse number="10">Davut Uriya’nın evine gitmediğini öğrenince, ona, “Yolculuktan geldin. Neden evine gitmedin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="11">Uriya, “Sandık da, İsrailliler’le Yahudalılar da çardaklarda kalıyor” diye karşılık verdi, “Komutanım Yoav’la efendimin adamları kırlarda konaklıyor. Bu durumda nasıl olur da ben yiyip içmek, karımla yatmak için evime giderim? Yaşamın hakkı için, böyle bir şeyi kesinlikle yapmayacağım.”</verse>
				<verse number="12">Bunun üzerine Davut, “Bugün de burada kal, yarın seni göndereceğim” dedi. Uriya o gün de, ertesi gün de Yeruşalim’de kaldı.</verse>
				<verse number="13">Davut Uriya’yı çağırdı. Onu sarhoş edene dek yedirip içirdi. Akşam olunca Uriya efendisinin adamlarıyla birlikte uyumak üzere yattığı yere gitti. Yine evine gitmedi.</verse>
				<verse number="14">Sabahleyin Davut Yoav’a bir mektup yazıp Uriya aracılığıyla gönderdi.</verse>
				<verse number="15">Mektupta şöyle yazdı: “Uriya’yı savaşın en şiddetli olduğu cepheye yerleştir ve yanından çekil ki, vurulup ölsün.”</verse>
				<verse number="16">Böylece Yoav kenti kuşatırken Uriya’yı yiğit adamların bulunduğunu bildiği yere yerleştirdi.</verse>
				<verse number="17">Kent halkı çıkıp Yoav’ın askerleriyle savaştı. Davut’un askerlerinden ölenler oldu. Hititli Uriya da ölenler arasındaydı.</verse>
				<verse number="18">Yoav savaşla ilgili ayrıntılı haberleri Davut’a iletmek üzere bir ulak gönderdi.</verse>
				<verse number="19">Ulağı şöyle uyardı: “Sen savaşla ilgili ayrıntılı haberleri krala iletmeyi bitirdikten sonra,</verse>
				<verse number="20">kral öfkelenip sana şunu sorabilir: ‘Onlarla savaşmak için kente neden o kadar çok yaklaştınız? Surdan ok atacaklarını bilmiyor muydunuz?</verse>
				<verse number="21">Yerubbeşet oğlu Avimelek’i kim öldürdü? Teves’te surun üstünden bir kadın üzerine bir değirmen üst taşını atıp onu öldürmedi mi? Öyleyse niçin sura o kadar çok yaklaştınız?’ O zaman, ‘Kulun Hititli Uriya da öldü’ dersin.”</verse>
				<verse number="22">Ulak yola koyuldu. Davut’un yanına varınca, Yoav’ın kendisine söylediklerinin tümünü ona iletti.</verse>
				<verse number="23">“Adamlar bizden üstün çıktılar” dedi, “Kentten çıkıp bizimle kırda savaştılar. Ama onları kent kapısına kadar geri püskürttük.</verse>
				<verse number="24">Bunun üzerine okçular adamlarına surdan ok attılar. Kralın adamlarından bazıları öldü; kulun Hititli Uriya da öldü.”</verse>
				<verse number="25">Davut ulağa şöyle dedi: “Yoav’a de ki, ‘Bu olay seni üzmesin! Savaşta kimin öleceği belli olmaz. Kente karşı saldırınızı güçlendirin ve kenti yerle bir edin!’ Bu sözlerle onu yüreklendir.”</verse>
				<verse number="26">Uriya’nın karısı, kocasının öldüğünü duyunca, onun için yas tuttu.</verse>
				<verse number="27">Yas süresi geçince, Davut onu sarayına getirtti. Kadın Davut’un karısı oldu ve ona bir oğul doğurdu. Ancak, Davut’un bu yaptığı RAB’bin hoşuna gitmedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">RAB Natan’ı Davut’a gönderdi. Natan Davut’un yanına gelince ona, “Bir kentte biri zengin, öbürü yoksul iki adam vardı” dedi,</verse>
				<verse number="2">“Zengin adamın birçok koyunu, sığırı vardı.</verse>
				<verse number="3">Ama yoksul adamın satın alıp beslediği küçük bir dişi kuzudan başka bir hayvanı yoktu. Kuzu adamın yanında, çocuklarıyla birlikte büyüdü. Adamın yemeğinden yer, tasından içer, koynunda uyurdu. Yoksulun kızı gibiydi.</verse>
				<verse number="4">Derken, zengin adama bir yolcu uğradı. Adam gelen konuğa yemek hazırlamak için kendi koyunlarından, sığırlarından birini almaya kıyamadığından yoksulun kuzusunu alıp yolcuya yemek hazırladı.”</verse>
				<verse number="5">Zengin adama çok öfkelenen Davut Natan’a, “Yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, bunu yapan ölümü hak etmiştir!” dedi,</verse>
				<verse number="6">“Bunu yaptığı ve acımadığı için kuzuya karşılık dört katını ödemeli.”</verse>
				<verse number="7">Bunun üzerine Natan Davut’a, “O adam sensin!” dedi, “İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Ben seni İsrail’e kral olarak meshettim ve Saul’un elinden kurtardım.</verse>
				<verse number="8">Sana efendinin evini verdim, karılarını da koynuna verdim. İsrail ve Yahuda halkını da sana verdim. Bu az gelseydi, sana daha neler neler verirdim!</verse>
				<verse number="9">Öyleyse neden RAB’bin gözünde kötü olanı yaparak, O’nun sözünü küçümsedin? Hititli Uriya’yı kılıçla öldürdün, Ammonlular’ın kılıcıyla canına kıydın. Karısını da kendine eş olarak aldın.</verse>
				<verse number="10">Bundan böyle, kılıç senin soyundan sonsuza dek eksik olmayacak. Çünkü beni küçümsedin ve Hititli Uriya’nın karısını kendine eş olarak aldın.’</verse>
				<verse number="11">“RAB şöyle diyor: ‘Sana kendi soyundan kötülük getireceğim. Senin gözünün önünde karılarını alıp bir yakınına vereceğim; güpegündüz karılarının koynuna girecek.</verse>
				<verse number="12">Evet, sen o işi gizlice yaptın, ama ben bunu bütün İsrail halkının gözü önünde güpegündüz yapacağım!’ ”</verse>
				<verse number="13">Davut, “RAB’be karşı günah işledim” dedi. Natan, “RAB günahını bağışladı, ölmeyeceksin” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="14">“Ama sen bunu yapmakla, RAB’bin düşmanlarının O’nu küçümsemesine neden oldun. Bu yüzden doğan çocuğun kesinlikle ölecek.”</verse>
				<verse number="15">Bundan sonra Natan evine döndü. RAB Uriya’nın karısının Davut’tan doğan çocuğunun hastalanmasına neden oldu.</verse>
				<verse number="16">Davut çocuk için Tanrı’ya yalvarıp oruç tuttu; evine gidip gecelerini yerde yatarak geçirdi.</verse>
				<verse number="17">Sarayın ileri gelenleri onu yerden kaldırmaya geldiler. Ama Davut kalkmak istemedi, onlarla yemek de yemedi.</verse>
				<verse number="18">Yedinci gün çocuk öldü. Davut’un görevlileri çocuğun öldüğünü Davut’a bildirmekten çekindiler. Çünkü, “Çocuk daha yaşarken onunla konuştuk ama bizi dinlemedi” diyorlardı, “Şimdi çocuğun öldüğünü ona nasıl söyleriz? Kendisine zarar verebilir!”</verse>
				<verse number="19">Davut görevlilerinin fısıldaştığını görünce, çocuğun öldüğünü anladı. Onlara, “Çocuk öldü mü?” diye sordu. “Evet, öldü” dediler.</verse>
				<verse number="20">Bunun üzerine Davut yerden kalktı. Yıkandı, güzel kokular sürünüp giysilerini değiştirdi. RAB’bin Tapınağı’na gidip tapındı. Sonra evine döndü ve yemek istedi. Önüne konan yemeği yedi.</verse>
				<verse number="21">Hizmetkârları, “Neden böyle davranıyorsun?” diye sordular, “Çocuk yaşarken oruç tuttun, ağladın; ama ölünce kalkıp yemek yemeye başladın.”</verse>
				<verse number="22">Davut şöyle yanıtladı: “Çocuk yaşarken oruç tutup ağladım. Çünkü, ‘Kim bilir, RAB bana lütfeder de çocuk yaşar’ diye düşünüyordum.</verse>
				<verse number="23">Ama çocuk öldü. Artık neden oruç tutayım? Onu geri getirebilir miyim ki? Ben onun yanına gideceğim, ama o bana geri dönmeyecek.”</verse>
				<verse number="24">Davut karısı Bat-Şeva’yı avuttu. Yanına girip onunla yattı. Bat-Şeva bir oğul doğurdu. Çocuğun adını Süleyman koydu. Çocuğu seven RAB Peygamber Natan aracılığıyla haber gönderdi ve hatırı için çocuğun adını Yedidyah koydu.</verse>
				<verse number="25">Davut karısı Bat-Şeva’yı avuttu. Yanına girip onunla yattı. Bat-Şeva bir oğul doğurdu. Çocuğun adını Süleyman koydu. Çocuğu seven RAB Peygamber Natan aracılığıyla haber gönderdi ve hatırı için çocuğun adını Yedidyah koydu.</verse>
				<verse number="26">Bu sırada Ammonlular’ın Rabba Kenti’ne karşı savaşı sürdüren Yoav, saray semtini ele geçirdi.</verse>
				<verse number="27">Sonra Davut’a ulaklar göndererek, “Rabba Kenti’ne karşı savaşıp su kaynaklarını ele geçirdim” dedi,</verse>
				<verse number="28">“Şimdi sen ordunun geri kalanlarını topla, kenti kuşatıp ele geçir; öyle ki, kenti ben ele geçirmeyeyim ve kent adımla anılmasın.”</verse>
				<verse number="29">Davut bütün askerlerini toplayıp Rabba Kenti’ne gitti, kente karşı savaşıp ele geçirdi.</verse>
				<verse number="30">Ammon Kralı’nın başındaki tacı aldı. Değerli taşlarla süslü, ağırlığı bir talant altını bulan tacı Davut’un başına koydular. Davut kentten çok miktarda mal yağmalayıp götürdü.</verse>
				<verse number="31">Orada yaşayan halkı dışarı çıkarıp testereyle, demir kazma ve baltayla yapılan işlerde, tuğla yapımında çalıştırdı. Davut bunu bütün Ammon kentlerinde uyguladı. Sonra bütün ordusuyla birlikte Yeruşalim’e döndü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Davut’un oğlu Avşalom’un Tamar adında güzel bir kızkardeşi vardı. Davut’un başka bir oğlu, Amnon Tamar’a gönül verdi.</verse>
				<verse number="2">Amnon üvey kızkardeşi Tamar yüzünden yatağa düşecek kadar üzüntüye kapıldı. Çünkü Tamar erden bir kızdı ve Amnon ona bir şey yapmayı olanaksız görüyordu.</verse>
				<verse number="3">Amnon’un Davut’un kardeşi Şima’nın oğlu Yonadav adında çok akıllı bir arkadaşı vardı.</verse>
				<verse number="4">Yonadav Amnon’a, “Ey kral oğlu, neden böyle her sabah üzgün görünüyorsun?” diye sordu, “Bana anlatamaz mısın?” Amnon, “Üvey kardeşim Avşalom’un kızkardeşi Tamar’a gönül verdim” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="5">Yonadav, “Yatağa yat ve hastaymış gibi yap” dedi, “Baban seni görmeye gelince ona şöyle dersin: ‘Lütfen kızkardeşim Tamar gelip bana yiyecek versin. Yemeği önümde hazırlasın ki, ona bakayım, elinden yiyeyim.’ ”</verse>
				<verse number="6">Böylece Amnon yatağa yatıp hastaymış gibi yaptı. Kral onu görmeye gelince, Amnon, “Lütfen kızkardeşim Tamar gelip önümde iki gözleme hazırlasın da elinden yiyeyim” dedi.</verse>
				<verse number="7">Davut, sarayda yaşayan Tamar’a, “Haydi kardeşin Amnon’un evine gidip ona yiyecek hazırla” diye haber gönderdi.</verse>
				<verse number="8">Tamar yatmakta olan kardeşi Amnon’un evine gitti. Hamur alıp yoğurdu, önünde gözleme yapıp pişirdi.</verse>
				<verse number="9">Tavayı alıp gözlemeyi önüne koyduysa da Amnon yemek istemedi. “Yanımdan herkesi çıkarın” diye buyruk verdi. Herkes çıktı.</verse>
				<verse number="10">Sonra Amnon Tamar’a, “Yemeği yatak odama getir de, elinden yiyeyim” dedi. Tamar hazırladığı gözlemeleri kardeşi Amnon’un yatak odasına götürdü.</verse>
				<verse number="11">Yesin diye yemeği ona yaklaştırınca, Amnon Tamar’ı yakalayarak, “Gel, benimle yat, kızkardeşim” dedi.</verse>
				<verse number="12">Ama Tamar, “Hayır, kardeşim, beni zorlama!” dedi, “İsrail’de böyle şey yapılmamalıdır! Bu iğrençliği yapma!</verse>
				<verse number="13">Sonra ben utancımı nasıl üstümden atarım? Sense İsrail’de alçak biri durumuna düşersin. Ne olur krala söyle; o beni senden esirgemez.”</verse>
				<verse number="14">Ne var ki, Amnon Tamar’ı dinlemek istemedi. Daha güçlü olduğu için onunla zorla yattı.</verse>
				<verse number="15">Bundan sonra Amnon Tamar’dan öylesine nefret etti ki, ona duyduğu nefret, beslemiş olduğu sevgiden daha güçlüydü. Amnon Tamar’a, “Kalk, git!” dedi.</verse>
				<verse number="16">Tamar, “Hayır” dedi, “Çünkü beni kovman, bana yaptığın öbür kötülükten daha büyük bir kötülüktür.” Ama Amnon onu dinlemek istemedi.</verse>
				<verse number="17">Hizmetindeki uşağı çağırıp, “Bu kadını yanımdan dışarı çıkar, ardından da kapıyı sürgüle” dedi.</verse>
				<verse number="18">Uşak Tamar’ı dışarı çıkarıp ardından kapıyı sürgüledi. Tamar uzun kollu bir giysi giymişti. Kralın erden kızları böyle giyinirlerdi.</verse>
				<verse number="19">Tamar başına kül saçıp sırtındaki uzun kollu giysiyi yırttı. Elini başına koyup ağlaya ağlaya gitti.</verse>
				<verse number="20">Kardeşi Avşalom ona, “Seninle birlikte olan kardeşin Amnon muydu?” diye sordu, “Haydi, kızkardeşim, sesini çıkarma. O senin üvey kardeşindir. Bu olayın üzerinde durma.” Böylece Tamar, kardeşi Avşalom’un evinde yalnız ve üzgün yaşadı.</verse>
				<verse number="21">Kral Davut olup bitenleri duyunca çok öfkelendi.</verse>
				<verse number="22">Avşalom ise Amnon’a iyi kötü hiçbir şey söylemedi. Kızkardeşi Tamar’a tecavüz ettiği için Amnon’dan nefret ediyordu.</verse>
				<verse number="23">Tam iki yıl sonra, Avşalom kralın bütün oğullarını kendi koyun kırkıcılarının bulunduğu Efrayim Kenti yakınındaki Baal-Hasor’a çağırdı.</verse>
				<verse number="24">Avşalom krala gelip, “Koyunlarımı kırktırıyorum” dedi, “Lütfen kral ve görevlileri de kuluna katılsın.”</verse>
				<verse number="25">Kral Davut, “Hayır, oğlum, hepimiz gelmeyelim, sana yük oluruz” diye yanıtladı. Avşalom üstelediyse de kral gitmek istemedi, ama onu kutsadı.</verse>
				<verse number="26">Bunun üzerine Avşalom, “Öyleyse izin ver de kardeşim Amnon bizimle gelsin” dedi. Kral, “Amnon neden seninle gelsin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="27">Ancak Avşalom üsteleyince, kral Amnon’u ve bütün öbür oğullarını onunla gönderdi.</verse>
				<verse number="28">Avşalom hizmetkârlarına şöyle buyurdu: “Dinleyin! Amnon’un şaraptan iyice keyiflendiği anı bekleyin. Size ‘Amnon’u vurun’ dediğim an onu öldürün. Korkmayın! Size buyruğu ben veriyorum. Güçlü ve yürekli olun!”</verse>
				<verse number="29">Hizmetkârlar Avşalom’un buyruğuna uyarak Amnon’u öldürdüler. Kralın öbür oğulları katırlarına atlayıp kaçtılar.</verse>
				<verse number="30">Onlar yoldayken, Avşalom’un kralın bütün oğullarını öldürdüğü, hiçbirinin sağ kalmadığı söylentisi Davut’a ulaştı.</verse>
				<verse number="31">Kral kalkıp giysilerini yırttı, yere kapandı. Bütün görevlileri de, giysileri yırtılmış, yanıbaşındaydılar.</verse>
				<verse number="32">Davut’un kardeşi Şima’nın oğlu Yonadav şöyle dedi: “Efendim kral bütün oğullarının öldürüldüğünü sanmasın; yalnız Amnon öldü. Çünkü o üvey kızkardeşi Tamar’a tecavüz ettiği günden bu yana, Avşalom buna kararlıydı.</verse>
				<verse number="33">Onun için, ey efendim kral, bütün oğullarının öldüğü haberini dikkate alma; çünkü yalnız Amnon öldü.”</verse>
				<verse number="34">Bu arada Avşalom kaçtı. Nöbetçi tepenin yamacındaki batı yolundan büyük bir kalabalığın geldiğini gördü.</verse>
				<verse number="35">Yonadav krala, “İşte oğulların geliyor! Kulunun dediği gibi oldu” dedi.</verse>
				<verse number="36">O konuşmasını bitirir bitirmez, kralın oğulları oraya varıp hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladılar. Kral ve görevlileri de acı acı ağladılar.</verse>
				<verse number="37">Avşalom Geşur Kralı Ammihut oğlu Talmay’ın yanına kaçtı. Davut ise oğlu Amnon için sürekli yas tutuyordu.</verse>
				<verse number="38">Geşur’a kaçan Avşalom orada üç yıl kaldı.</verse>
				<verse number="39">Kral Davut Avşalom’un yanına gitmeyi çok istiyordu. Çünkü Amnon’un ölümü konusunda avuntu bulmuştu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Kral Davut’un Avşalom’u özlediğini anlayan Seruya oğlu Yoav, birini gönderip Tekoa’da yaşayan bilge bir kadını getirtti. Yoav kadına, “Lütfen yasa bürün” dedi, “Yas giysilerini giy. Yağ sürme ve ölü için günlerdir yas tutan bir kadın gibi davran.</verse>
				<verse number="2">Kral Davut’un Avşalom’u özlediğini anlayan Seruya oğlu Yoav, birini gönderip Tekoa’da yaşayan bilge bir kadını getirtti. Yoav kadına, “Lütfen yasa bürün” dedi, “Yas giysilerini giy. Yağ sürme ve ölü için günlerdir yas tutan bir kadın gibi davran.</verse>
				<verse number="3">Krala git ve ona söyleyeceklerimi ilet.” Sonra kadına neler söyleyeceğini bildirdi.</verse>
				<verse number="4">Tekoalı kadın krala gitti. Önünde yüzüstü yere kapanarak, “Ey kral, yardım et!” dedi.</verse>
				<verse number="5">Kral, “Neyin var?” diye sordu. Kadın, “Ben zavallı dul bir kadınım” diye yanıtladı, “Kocam öldü.</verse>
				<verse number="6">Ben kölenin iki oğlu vardı. İkisi tarlada kavgaya tutuştular. Orada onları ayıracak kimse yoktu. Biri öbürünü vurup öldürdü.</verse>
				<verse number="7">Şimdi bütün boy halkı cariyene karşı çıkıp, ‘Kardeşini öldüreni bize teslim et’ diyor, ‘Öldürdüğü kardeşinin canına karşılık onu öldürelim. Böylece mirasçıyı da ortadan kaldırmış oluruz.’ İşte geri kalan közümü de söndürecekler; yeryüzünde kocamın adını sürdürecek soy kalmayacak.”</verse>
				<verse number="8">Kral, “Evine dön, ben davanla ilgili buyruk vereceğim” dedi.</verse>
				<verse number="9">Tekoalı kadın, “Efendim kral, bu olayın suçlusu ben ve babamın ev halkı olsun” dedi, “Kral ve tahtı suçsuz olsun.”</verse>
				<verse number="10">Kral, “Kim sana bir şey derse, onu bana getir” dedi, “Bir daha canını sıkmaz.”</verse>
				<verse number="11">Kadın, “Öyleyse kral Tanrısı RAB’bin adına ant içsin de kanın öcünü alacak kişi yıkımı büyütmesin” diye karşılık verdi, “Yoksa oğlumu yok edecekler.” Kral, “Yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, oğlunun saçının bir teline bile zarar gelmeyecektir” dedi.</verse>
				<verse number="12">Kadın, “İzin ver de, efendim krala bir söz daha söyleyeyim” dedi. Kral, “Söyle” dedi.</verse>
				<verse number="13">Kadın konuşmasını şöyle sürdürdü: “Neden Tanrı’nın halkına karşı böyle bir şey tasarladın? Kral böyle konuşmakla sanki kendini suçlu çıkarıyor. Çünkü sürgüne gönderdiği kişiyi geri getirmedi.</verse>
				<verse number="14">Hepimizin öleceği kesin, toprağa dökülüp yeniden toplanamayan su gibiyiz. Ama Tanrı can almaz; sürgüne gönderilen kişi kendisinden uzak kalmasın diye çözüm yolları düşünür.</verse>
				<verse number="15">“Halk beni korkuttuğu için efendim krala bunları söylemeye geldim. ‘Kralla konuşayım, belki kölesinin dileğini yerine getirir’ diye düşündüm,</verse>
				<verse number="16">‘Belki kral oğlumla beni öldürüp Tanrı’nın halkından yoksun bırakmak isteyenin elinden kurtarmayı kabul eder.’</verse>
				<verse number="17">Efendim kralın sözü beni rahatlatsın dedim. Çünkü efendim kral iyiyi, kötüyü ayırt etmekte Tanrı’nın meleği gibidir. Tanrın RAB seninle olsun!”</verse>
				<verse number="18">Kral, “Sana bir soru soracağım, benden gerçeği saklama” dedi. Kadın, “Efendim kral, buyur” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="19">Kral, “Bütün bunları seninle birlikte tasarlayan Yoav mı?” diye sordu. Kadın şöyle yanıtladı: “Yaşamın hakkı için derim ki, ey efendim kral, hiçbir sorunu yanıtlamaktan kaçamam. Evet, bana buyruk veren ve kölene bütün bunları söyleten kulun Yoav’dır.</verse>
				<verse number="20">Kulun Yoav duruma bir çözüm getirmek için yaptı bunu. Efendim, Tanrı’nın bir meleği gibi bilgedir. Ülkede olup biten her şeyi bilir.”</verse>
				<verse number="21">Bunun üzerine kral Yoav’a, “İstediğini yapacağım” dedi, “Git, genç Avşalom’u geri getir.”</verse>
				<verse number="22">Yoav yüzüstü yere kapanarak onu kutsadı ve, “Ey efendim kral, bugün benden hoşnut olduğunu biliyorum, çünkü kulunun isteğini yaptın” dedi.</verse>
				<verse number="23">Yoav hemen Geşur’a gidip Avşalom’u Yeruşalim’e getirdi.</verse>
				<verse number="24">Ne var ki, kral, “Avşalom evine gitsin, yanıma gelmesin” diye buyruk verdi. Bu yüzden Avşalom evine gitti; kralı görmedi.</verse>
				<verse number="25">Bütün İsrail’de Avşalom kadar yakışıklılığı için övülen kimse yoktu; tepeden tırnağa kusursuz biriydi.</verse>
				<verse number="26">Avşalom saçını kestirdiği zaman tartardı. Saçı ona ağırlık verdiği için her yıl kestirirdi. Saçının ağırlığı krallık ölçüsüne göre iki yüz şekel çekerdi.</verse>
				<verse number="27">Avşalom’un üç oğlu ve Tamar adında çok güzel bir kızı vardı.</verse>
				<verse number="28">Avşalom kralı görmeden Yeruşalim’de iki yıl yaşadı.</verse>
				<verse number="29">Sonra Yoav’ı krala göndermek için ona haber saldı. Ama Yoav gelmek istemedi. Avşalom ikinci kez haber gönderdi, Yoav yine gelmek istemedi.</verse>
				<verse number="30">Avşalom kullarına, “Bakın, Yoav’ın arpa tarlası benimkine bitişiktir” dedi, “Gidin, tarlayı ateşe verin.” Bunun üzerine gidip tarlayı ateşe verdiler.</verse>
				<verse number="31">Yoav kalkıp Avşalom’un evine gitti. “Kulların neden tarlamı ateşe verdi?” diye sordu.</verse>
				<verse number="32">Avşalom şöyle yanıtladı: “Bak, sana, ‘Buraya gel, seni krala göndereyim’ diye haber yolladım. Ona şunları söylemeni isteyecektim: ‘Neden Geşur’dan geldim? Orada kalsaydım benim için daha iyi olurdu. Artık kralı görmek istiyorum. Bir suçum varsa, beni öldürsün.’ ”</verse>
				<verse number="33">Bunun üzerine Yoav gidip Avşalom’un söylediklerini krala iletti. Kral Avşalom’u çağırttı. Avşalom kralın yanına gelip önünde yüzüstü yere kapandı. Kral da onu öptü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Bundan sonra Avşalom kendisine bir savaş arabası, atlar ve önünde koşacak elli kişi hazırladı.</verse>
				<verse number="2">Sabah erkenden kalkıp kent kapısına giden yolun kenarında dururdu. Davasına baktırmak için krala gelen herkese seslenip, “Nerelisin?” diye sorardı. Adam hangi İsrail oymağından geldiğini söylerdi.</verse>
				<verse number="3">Avşalom ona şöyle derdi: “Bak, ileri sürdüğün savlar doğru ve haklı. Ne var ki, kral adına seni dinleyecek kimse yok.”</verse>
				<verse number="4">Sonra konuşmasını şöyle sürdürürdü: “Keşke kral beni ülkeye yargıç atasa! Davası ya da sorunu olan herkes bana gelse, ben de ona hakkını versem!”</verse>
				<verse number="5">Biri önünde yüzüstü yere kapanmak üzere yaklaştı mı, Avşalom elini uzatıp adamı tutar, öperdi.</verse>
				<verse number="6">Davasına baktırmak için krala gelen İsrailliler’in hepsine böyle davrandı. Böylelikle İsrailliler’in gönlünü çeldi.</verse>
				<verse number="7">Dört yıl sonra Avşalom krala, “İzin ver de Hevron’a gidip RAB’be adağımı yerine getireyim” dedi,</verse>
				<verse number="8">“Çünkü ben kulun Aram’ın Geşur Kenti’nde yaşarken, ‘RAB beni Yeruşalim’e geri getirirse, O’na Hevron’da tapınacağım’ diye adak adamıştım.”</verse>
				<verse number="9">Kral, “Esenlikle git” dedi. Ne var ki, Hevron’a giden Avşalom bütün İsrail oymaklarına gizlice ulaklar göndererek şöyle dedi: “Boru sesini duyar duymaz, ‘Avşalom Hevron’da kral oldu’ diyeceksiniz.”</verse>
				<verse number="10">Kral, “Esenlikle git” dedi. Ne var ki, Hevron’a giden Avşalom bütün İsrail oymaklarına gizlice ulaklar göndererek şöyle dedi: “Boru sesini duyar duymaz, ‘Avşalom Hevron’da kral oldu’ diyeceksiniz.”</verse>
				<verse number="11">Yeruşalim’den çağrılan iki yüz kişi olup bitenden haberleri olmaksızın, iyi niyetle Avşalom’la birlikte gittiler.</verse>
				<verse number="12">Avşalom kurbanları keserken, Davut’un danışmanı Gilolu Ahitofel’i de Gilo Kenti’nden getirtti. Böylece ayaklanma güç kazandı. Çünkü Avşalom’u izleyen halkın sayısı giderek çoğalıyordu.</verse>
				<verse number="13">Bir ulak gelip Davut’a, “İsrailliler Avşalom’a yürekten bağlandı” dedi.</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine Davut Yeruşalim’de kendisiyle birlikte olan bütün görevlilerine şöyle dedi: “Haydi kaçalım! Yoksa Avşalom’dan kaçıp kurtulamayacağız. Hemen gidelim! Yoksa Avşalom ardımızdan çabucak yetişip bizi yıkıma uğratır. Kenti de kılıçtan geçirir.”</verse>
				<verse number="15">Kralın görevlileri, “Efendimiz kral ne karar verirse yapmaya hazırız” diye yanıtladılar.</verse>
				<verse number="16">Böylece kral ardısıra gelen bütün ev halkıyla birlikte yola koyuldu. Ancak saraya baksınlar diye on cariyesini orada bıraktı.</verse>
				<verse number="17">Kralla yanındakiler kentin en son evinde durdular.</verse>
				<verse number="18">Bütün kulları, Keretliler’le Peletliler kralın yanından geçtiler. Gat’tan ardısıra gelmiş olan altı yüz Gatlı asker de kralın önünden geçti.</verse>
				<verse number="19">Kral Gatlı İttay’a, “Neden sen de bizimle geliyorsun?” dedi, “Geri dön ve yeni kralla kal. Çünkü sen yurdundan sürülmüş bir yabancısın.</verse>
				<verse number="20">Daha dün geldin. Bugün nereye gideceğimi kendim bilmezken, seni de bizimle birlikte mi dolaştırayım? Kardeşlerinle birlikte geri dön. Tanrı’nın sevgisi ve sadakati üzerinde olsun!”</verse>
				<verse number="21">Ama İttay şöyle yanıtladı: “Efendim kral, yaşayan RAB’bin adıyla ve yaşamın hakkı için derim ki, ister yaşam, ister ölüm için olsun, sen neredeysen kulun ben de orada olacağım.”</verse>
				<verse number="22">Davut İttay’a, “Yürü, geç!” dedi. Böylece Gatlı İttay yanındaki bütün adamları ve çocuklarıyla birlikte geçti.</verse>
				<verse number="23">Halk geçerken, bütün yöre halkı hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. Kral Kidron Vadisi’ni geçti. Halk da kırlara doğru ilerledi.</verse>
				<verse number="24">Kâhin Sadok’la Tanrı’nın Antlaşma Sandığı’nı taşıyan Levililer de oradaydı. Tanrı’nın Sandığı’nı yere koydular. Bütün halk kentten çıkana dek Aviyatar sunular sundu.</verse>
				<verse number="25">Sonra kral, Sadok’a, “Tanrı’nın Sandığı’nı kente geri götür” dedi, “RAB benden hoşnut kalırsa, beni geri getirir, sandığı ve konduğu yeri bana gösterir.</verse>
				<verse number="26">Ama, ‘Senden hoşnut değilim’ derse, işte buradayım, bana uygun gördüğünü yapsın.”</verse>
				<verse number="27">Kral Kâhin Sadok’la konuşmasını şöyle sürdürdü: “Sen bilici değil misin? Oğlun Ahimaas’ı ve Aviyatar oğlu Yonatan’ı yanına al; Aviyatar’la birlikte esenlikle kente dönün.</verse>
				<verse number="28">Sizden aydınlatıcı bir haber alana dek ben kırda, ırmağın sığ yerinde bekleyeceğim.”</verse>
				<verse number="29">Böylece Sadok’la Aviyatar Tanrı’nın Sandığı’nı Yeruşalim’e geri götürüp orada kaldılar.</verse>
				<verse number="30">Davut ağlaya ağlaya Zeytin Dağı’na çıkıyordu. Başı örtülüydü, yalınayak yürüyordu. Yanındaki herkesin başı örtülüydü ve ağlayarak dağa çıkıyorlardı.</verse>
				<verse number="31">O sırada biri Davut’a, “Ahitofel Avşalom’dan yana olan suikastçıların arasında” diye bildirdi. Bunun üzerine Davut, “Ya RAB, Ahitofel’in öğüdünü boşa çıkar” diye dua etti.</verse>
				<verse number="32">Davut Tanrı’ya tapılan tepenin doruğuna varınca, Arklı Huşay giysisi yırtılmış, başı toz toprak içinde onu karşıladı.</verse>
				<verse number="33">Davut ona, “Benimle birlikte gelirsen, bana yük olursun” dedi,</verse>
				<verse number="34">“Ama kente döner ve Avşalom’a, ‘Ey kral, senin kulun olacağım; geçmişte babana nasıl kulluk ettiysem, şimdi de sana öyle kulluk edeceğim’ dersen, Ahitofel’in öğüdünü benim için boşa çıkarırsın.</verse>
				<verse number="35">Kâhin Sadok ile Kâhin Aviyatar orada seninle birlikte olacaklar. Kralın sarayında duyduğun her şeyi onlara bildir.</verse>
				<verse number="36">Sadok oğlu Ahimaas ile Aviyatar oğlu Yonatan da oradalar. Bütün duyduklarınızı onların aracılığıyla bana iletebilirsiniz.”</verse>
				<verse number="37">Böylece Davut’un dostu Huşay Yeruşalim’e gitti. Tam o sırada Avşalom da kente giriyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Davut tepenin doruğunu biraz geçince, Mefiboşet’in hizmetkârı Siva palan vurulmuş ve üzerlerine iki yüz ekmek, yüz salkım kuru üzüm, yüz tane taze meyve ve bir tulum şarap yüklü iki eşekle onu karşıladı.</verse>
				<verse number="2">Kral, Siva’ya, “Bunları niçin getirdin?” diye sordu. Siva, “Eşekler kral ailesinin binmesi, ekmekle taze meyve hizmetkârların yemesi, şarapsa kırda yorgun düşenlerin içmesi için” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="3">Kral, “Efendin Saul’un torunu nerede?” diye sordu. Siva, “Yeruşalim’de kalıyor” diye yanıtladı, “Çünkü ‘İsrail halkı bugün atamın krallığını bana geri verecek’ diye düşünüyor.”</verse>
				<verse number="4">Kral, “Mefiboşet’in her şeyi senindir” dedi. Siva, “Önünde eğilirim, efendim kral! Dilerim her zaman benden hoşnut kalırsın” dedi.</verse>
				<verse number="5">Kral Davut Bahurim’e vardığında, Saul ailesinin geldiği boydan Gera oğlu Şimi adında biri lanetler okuyarak ortaya çıktı.</verse>
				<verse number="6">Bütün askerler ve koruyucular Kral Davut’un sağında, solunda olmasına karşın, Şimi Davut’la askerlerini taşlıyordu.</verse>
				<verse number="7">Şimi lanetler okuyarak, “Çekil git, ey eli kanlı, alçak adam!” diyordu,</verse>
				<verse number="8">“RAB, yerine kral olduğun Saul ailesinin dökülen kanlarının karşılığını sana verdi. RAB krallığı oğlun Avşalom’a verdi. Sen eli kanlı bir adam olduğun için bu yıkıma uğradın!”</verse>
				<verse number="9">Seruya oğlu Avişay krala, “Bu ölü köpek neden efendim krala lanet okusun?” dedi, “İzin ver de gidip başını uçurayım.”</verse>
				<verse number="10">Ama kral, “Bu sizin işiniz değil, ey Seruya oğulları!” dedi, “RAB ona, ‘Davut’a lanet oku’ dediği için lanet okuyorsa, kim, ‘Bunu neden yapıyorsun’ diye sorabilir?”</verse>
				<verse number="11">Sonra Davut Avişay’la askerlerine, “Öz oğlum beni öldürmeye çalışırken, şu Benyaminli’nin yaptığına şaşmamalı” dedi, “Bırakın onu, lanet okusun, çünkü ona böyle yapmasını RAB buyurmuştur.</verse>
				<verse number="12">Belki RAB sıkıntımı görür de, bugün okunan lanetlerin karşılığını iyilikle verir.”</verse>
				<verse number="13">Davut’la adamları yollarına devam ettiler. Davut’un karşısında, dağın yamacında yürüyen Şimi, giderken ona lanet okuyor, taş, toprak atıyordu.</verse>
				<verse number="14">Gidecekleri yere yorgun argın varan kralla yanındaki halk orada dinlendiler.</verse>
				<verse number="15">Avşalom’la İsrail halkı Yeruşalim’e girmişlerdi. Ahitofel de Avşalom’la birlikteydi.</verse>
				<verse number="16">Davut’un dostu Arklı Huşay, Avşalom’un yanına varınca, “Yaşasın kral! Yaşasın kral!” diye bağırdı.</verse>
				<verse number="17">Avşalom Huşay’a, “Dostuna bağlılığın bu mu? Neden dostunla gitmedin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="18">Huşay, “Hayır” diye yanıtladı, “Ben RAB’bin, bu halkın ve bütün İsrailliler’in seçtiği kişiden yana olacağım, onun yanında kalacağım.</verse>
				<verse number="19">Üstelik Davut oğlu Avşalom’dan başka kime hizmet edeceğim? Babana nasıl hizmet ettiysem, sana da öyle hizmet edeceğim.”</verse>
				<verse number="20">Avşalom Ahitofel’e, “Ne yapmalıyız, bize öğüt ver” dedi.</verse>
				<verse number="21">Ahitofel, “Babanın saraya bakmak için bıraktığı cariyelerle yat” diye karşılık verdi, “Böylece bütün İsrail babanın nefretini kazandığını duyacak ve seni destekleyenlerin tümü kendilerini daha da güçlenmiş bulacaklar.”</verse>
				<verse number="22">Sarayın damında Avşalom için bir çadır kurdular. Avşalom bütün İsrailliler’in gözü önünde babasının cariyelerinin yanına girdi.</verse>
				<verse number="23">O günlerde Ahitofel’in verdiği öğüt, Tanrı sözünü ileten bir adamınki gibiydi. Davut da, Avşalom da onun öğüdünü öyle kabul ederlerdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Ahitofel Avşalom’a şöyle dedi: “İzin ver de on iki bin kişi seçeyim, bu gece kalkıp Davut’un peşine düşeyim.</verse>
				<verse number="2">Davut yorgun ve güçsüzken ona saldırıp gözünü korkutayım. Yanındakilerin hepsi kaçacaktır. Ben de yalnız Kral Davut’u öldürürüm.</verse>
				<verse number="3">Sonra bütün halkı sana geri getiririm. Halkın dönmesi, öldürmek istediğin adamın ölümüne bağlıdır. Böylece halk da esenlikte olur.”</verse>
				<verse number="4">Bu öğüt Avşalom’u ve İsrail ileri gelenlerini hoşnut etti.</verse>
				<verse number="5">Avşalom, “Arklı Huşay’ı da çağırın, neler söyleyeceğini duyalım” dedi.</verse>
				<verse number="6">Huşay gelince Avşalom, “Ahitofel bu öğüdü verdi” dedi, “Onun öğüdüne uyalım mı? Yoksa, sen öğüt ver.”</verse>
				<verse number="7">Huşay Avşalom’a, “Bu kez Ahitofel’in verdiği öğüt iyi değil” dedi,</verse>
				<verse number="8">“Baban Davut’la adamlarının güçlü savaşçılar olduklarını biliyorsun. Kırda yavrularından yoksun bırakılmış bir ayı gibi öfkeliler. Baban deneyimli bir savaşçıdır, geceyi askerlerle geçirmez.</verse>
				<verse number="9">Şu anda ya bir mağarada ya da başka bir yerde gizlenmiştir. Davut askerlerine karşı ilk saldırıyı yapınca, bunu her duyan, ‘Avşalom’u destekleyenler arasında kırım var’ diyecek.</verse>
				<verse number="10">O zaman aslan yürekli yiğitler bile korkuya kapılacak. Çünkü bütün İsrailliler babanın güçlü, yanındakilerin de yiğit olduğunu bilir.</verse>
				<verse number="11">“Onun için sana öğüdüm şu: Dan’dan Beer-Şeva’ya kadar, kıyıların kumu kadar olan İsrailliler çevrene toplansın, sen de savaşa katıl.</verse>
				<verse number="12">O zaman gizlendiği yerlerden birinde Davut’un üstüne yürürüz; yeryüzüne düşen çiy gibi üzerine gideriz. Onu da, yanındakilerin hiçbirini de yaşatmayız.</verse>
				<verse number="13">Eğer bir kente çekilirse, İsrailliler o kente halatlar getirir, tek bir taş kalmayıncaya dek kenti vadiye indiririz.”</verse>
				<verse number="14">Avşalom’la İsrailliler, “Arklı Huşay’ın öğüdü Ahitofel’in öğüdünden daha iyi” dediler. Çünkü RAB, Avşalom’u yıkıma uğratmak için, Ahitofel’in iyi öğüdünü boşa çıkarmayı tasarlamıştı.</verse>
				<verse number="15">Huşay Kâhin Sadok’la Kâhin Aviyatar’a şöyle dedi: “Ahitofel Avşalom’a ve İsrail’in ileri gelenlerine böyle öğüt verdi, bense şöyle öğüt verdim.</verse>
				<verse number="16">Şimdi siz Davut’a hemen şu haberi gönderin: ‘Geceyi kırdaki ırmağın sığ yerinde geçirme, duraksamadan karşı yakaya geç; yoksa kral da yanındakilerin tümü de yok olabilir.’ ”</verse>
				<verse number="17">Bu sırada Yonatan’la Ahimaas Eyn-Rogel’de kalıyorlardı. Bir hizmetçi kız gidip onlara olup bitenleri haber veriyor, onlar da gidip duyduklarını Kral Davut’a bildiriyorlardı. Çünkü kendileri kente girerken görünmeyi göze alamıyorlardı.</verse>
				<verse number="18">Ama bir genç onları görüp Avşalom’a bildirdi. Bunun üzerine Yonatan’la Ahimaas hemen oradan ayrılıp Bahurim’de bir adamın evine gittiler. Evin avlusunda bir kuyu vardı. Yonatan’la Ahimaas kuyuya indiler.</verse>
				<verse number="19">Adamın karısı bir örtü alıp kuyunun ağzına serdi. Bir şey belli olmasın diye örtünün üstüne başak yaydı.</verse>
				<verse number="20">Avşalom’un görevlileri eve, kadının yanına varınca, “Ahimaas’la Yonatan nerede?” diye sordular. Kadın, “Irmağın karşı yakasına geçtiler” diye yanıtladı. Avşalom’un görevlileri onları aramaya gittiler; bulamayınca Yeruşalim’e döndüler.</verse>
				<verse number="21">Adamlar gittikten sonra, Ahimaas’la Yonatan kuyudan çıktılar ve olup bitenleri bildirmek üzere Kral Davut’a gittiler. Ona, “Haydi, hemen ırmağı geçin” dediler, “Çünkü Ahitofel size karşı böyle öğüt verdi.”</verse>
				<verse number="22">Bunun üzerine Davut’la yanındaki bütün halk Şeria Irmağı’nı çabucak geçti. Şafak söktüğünde Şeria Irmağı’nı geçmeyen bir kişi bile kalmamıştı.</verse>
				<verse number="23">Ahitofel, verdiği öğüde uyulmadığını görünce, eşeğine palan vurdu; yola koyulup kentine, evine döndü. İşlerini düzene koyduktan sonra kendini astı. Ölüsünü babasının mezarına gömdüler.</verse>
				<verse number="24">Davut Mahanayim’e vardığı sırada Avşalom’la yanındaki İsrail askerleri Şeria Irmağı’nı geçtiler.</verse>
				<verse number="25">Avşalom Yoav’ın yerine Amasa’yı ordu komutanı atamıştı. Amasa Yitra adında bir İsmaili’nin oğluydu. Annesi Nahaş’ın kızı Avigayil’di; Yoav’ın annesi Seruya’nın kızkardeşiydi.</verse>
				<verse number="26">Avşalom’la İsrailliler Gilat bölgesinde ordugah kurdular.</verse>
				<verse number="27">Davut Mahanayim’e vardığında, Ammonlular’ın Rabba Kenti’nden Nahaş oğlu Şovi, Lo-Devarlı Ammiel oğlu Makir ve Rogelim’den Gilatlı Barzillay ona yataklar, taslar, toprak kaplar getirdiler. Ayrıca Davut’la yanındakilerin yemesi için buğday, arpa, un, kavrulmuş buğday, bakla, mercimek, bal, tereyağı, inek peyniri ve koyun da getirdiler. “Halk kırda yorulmuştur, aç ve susuzdur” diye düşünmüşlerdi.</verse>
				<verse number="28">Davut Mahanayim’e vardığında, Ammonlular’ın Rabba Kenti’nden Nahaş oğlu Şovi, Lo-Devarlı Ammiel oğlu Makir ve Rogelim’den Gilatlı Barzillay ona yataklar, taslar, toprak kaplar getirdiler. Ayrıca Davut’la yanındakilerin yemesi için buğday, arpa, un, kavrulmuş buğday, bakla, mercimek, bal, tereyağı, inek peyniri ve koyun da getirdiler. “Halk kırda yorulmuştur, aç ve susuzdur” diye düşünmüşlerdi.</verse>
				<verse number="29">Davut Mahanayim’e vardığında, Ammonlular’ın Rabba Kenti’nden Nahaş oğlu Şovi, Lo-Devarlı Ammiel oğlu Makir ve Rogelim’den Gilatlı Barzillay ona yataklar, taslar, toprak kaplar getirdiler. Ayrıca Davut’la yanındakilerin yemesi için buğday, arpa, un, kavrulmuş buğday, bakla, mercimek, bal, tereyağı, inek peyniri ve koyun da getirdiler. “Halk kırda yorulmuştur, aç ve susuzdur” diye düşünmüşlerdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Davut kendini destekleyen askerleri bir araya topladı. Onlara binbaşılar ve yüzbaşılar atadı.</verse>
				<verse number="2">Sonra orduyu Seruya oğlu Yoav’ın, kardeşi Avişay’ın ve Gatlı İttay’ın denetiminde üç kol halinde gönderdi. Kral askerlere, “Ben de sizinle birlikte gideceğim” dedi.</verse>
				<verse number="3">Ancak askerler, “Bizimle gelmemelisin” diye karşılık verdiler, “Çünkü kaçmak zorunda kalırsak düşmanlarımız bizi umursamaz; yarımız ölse bile umursamazlar. Sen bizim gibi on bin adama değersin. Sen kentten bize yardım et, daha iyi.”</verse>
				<verse number="4">Kral, “Gözünüzde iyi olanı yapacağım” dedi. Adamları yüzer ve biner kişilik birlikler halinde kentten çıkarken kral kapının yanında duruyordu.</verse>
				<verse number="5">Kral, Yoav’a, Avişay’a ve İttay’a, “Benim hatırım için genç Avşalom’a sert davranmayın” diye buyurdu. Bütün askerler kralın komutanlara Avşalom’a ilişkin buyruk verdiğini duydular.</verse>
				<verse number="6">Davut’un ordusu İsrailliler’le savaşmak üzere tarlalara çıktı. Savaş Efrayim Ormanı’nda başladı.</verse>
				<verse number="7">İsrail ordusu Davut’un adamları önünde yenilgiye uğradı. Büyük bir kırım oldu. O gün yirmi bin kişi öldü.</verse>
				<verse number="8">Savaş her yana yayıldı. O gün ormanda yok olanların sayısı kılıçtan geçirilenlerin sayısından daha çoktu.</verse>
				<verse number="9">Avşalom ansızın Davut’un adamlarıyla karşılaştı. Avşalom katıra binmişti. Katır büyük bir yabanıl fıstık ağacının sık dalları altından geçerken, Avşalom’un başı dallara takıldı. Katır yoluna devam edince, Avşalom havada asılı kaldı.</verse>
				<verse number="10">Adamlardan biri bunu gördü. Yoav’a, “Avşalom’u bir yabanıl fıstık ağacına asılı gördüm” diye bildirdi.</verse>
				<verse number="11">Yoav, haberi verene, “Onu gördün mü? Neden onu orada öldürmedin? Sana on parça gümüşle bir kemer verirdim” dedi.</verse>
				<verse number="12">Ama adam, “Elime bin parça gümüş saysan bile, kralın oğluna elimi kaldırmam” diye yanıtladı, “Çünkü kralın sana, Avişay’a ve İttay’a, ‘Benim hatırım için genç Avşalom’u koruyun’ diye buyruk verdiğini duyduk.</verse>
				<verse number="13">Oysa Avşalom’u öldürseydim –hiçbir şey kraldan gizli kalmaz– o zaman sen de beni savunmazdın.”</verse>
				<verse number="14">Yoav, “Seninle böyle vakit kaybedemem” dedi. Üç kargı aldı, yabanıl fıstık ağacında asılı duran ve hâlâ sağ olan Avşalom’un yüreğine sapladı.</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine Yoav’ın silahlarını taşıyan on genç Avşalom’un çevresini sarıp onu öldürdüler.</verse>
				<verse number="16">Yoav boru çaldırınca, askerler İsrailliler’i kovalamayı bırakıp geri döndüler. Yoav onların savaşı sürdürmelerine engel oldu.</verse>
				<verse number="17">Yoav’ın askerleri Avşalom’u alıp ormanda derin bir çukura attılar; üzerine büyük bir taş yığını yaptılar. Bütün İsrailliler evlerine kaçtılar.</verse>
				<verse number="18">Avşalom daha sağken bir direk alıp kendisi için Kral Vadisi’ne dikmişti. Çünkü, “Adımı anımsatacak bir oğlum yok” diye düşünmüştü. Direğe kendi adını vermişti. Bu direk bugün de Avşalom Anıtı diye bilinir.</verse>
				<verse number="19">Sadok oğlu Ahimaas Yoav’a, “İzin ver de koşup krala RAB’bin onu düşmanlarının elinden kurtardığını haber vereyim” dedi.</verse>
				<verse number="20">Yoav, “Olmaz, bugün haberi götüren sen olmayacaksın” dedi, “Başka bir zaman haber götürürsün, ama bugün değil. Çünkü kralın oğlu öldü.”</verse>
				<verse number="21">Sonra bir Kûşlu’ya, “Sen git, gördüklerini krala bildir” dedi. Kûşlu Yoav’ın önünde yere kapandı, sonra koşmaya başladı.</verse>
				<verse number="22">Ama Sadok oğlu Ahimaas yine, “Ne olursa olsun, izin ver, ben de Kûşlu’nun ardısıra koşayım” dedi. Yoav, “Oğlum, neden koşmak istiyorsun?” dedi, “Sana ödül kazandıracak bir haberin yok ki!”</verse>
				<verse number="23">Ahimaas, “Ne olursa olsun koşacağım” diye karşılık verdi. Yoav, “Koş öyleyse” dedi. Böylece Ahimaas Şeria Ovası yolundan koşarak Kûşlu’yu geçti.</verse>
				<verse number="24">Davut kentin iç ve dış kapıları arasında oturuyordu. Nöbetçi surun yanındaki kapının tepesine çıktı. Çevreye göz gezdirince, tek başına koşan birini gördü.</verse>
				<verse number="25">Krala seslenerek gördüğünü bildirdi. Kral, “Tek başına geliyorsa, iyi haber getiriyor demektir” dedi. Adam gitgide yaklaşıyordu.</verse>
				<verse number="26">Nöbetçi koşan başka birini görünce, kapıcıya, “İşte tek başına koşan bir adam daha!” diye seslendi. Kral, “O da iyi haber getiriyor” dedi.</verse>
				<verse number="27">Nöbetçi, “Sanırım birinci adamın koşuşu Sadok oğlu Ahimaas’ın koşuşuna benziyor” dedi. Kral, “Ahimaas iyi adamdır” diye karşılık verdi, “İyi haberle gelir.”</verse>
				<verse number="28">Ahimaas krala, “Her şey yolunda!” diye seslendi. Kralın önünde yüzüstü yere kapanarak, “Efendimiz krala el kaldıranları teslim eden Tanrın RAB’be övgüler olsun!” dedi.</verse>
				<verse number="29">Kral, “Genç Avşalom güvenlikte mi?” diye sordu. Ahimaas şöyle yanıtladı: “Yoav kralın hizmetkârı Kûşlu’yla beni gönderdiği sırada büyük bir karışıklık gördüm, ama ne olduğunu anlamadım.”</verse>
				<verse number="30">Kral, “Bir yana çekilip burada bekle” dedi. Ahimaas da çekilip beklemeye başladı.</verse>
				<verse number="31">Tam o sırada Kûşlu geldi. “Efendimiz krala müjde!” dedi, “Bugün RAB sana karşı bütün ayaklananların elinden seni kurtardı.”</verse>
				<verse number="32">Kral Kûşlu’ya, “Genç Avşalom güvenlikte mi?” diye sordu. Kûşlu, “Efendimiz kral!” diye yanıtladı, “Düşmanlarının ve kötü amaçla sana karşı ayaklananların hepsinin sonu bu gencin sonu gibi olsun.”</verse>
				<verse number="33">Kral sarsıldı. Giriş kapısının üstündeki odaya çıkıp ağladı. Giderken, “Ah oğlum Avşalom! Ah oğlum, oğlum Avşalom!” diye inliyordu, “Keşke senin yerine ben ölseydim, oğlum! Ah oğlum Avşalom!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Yoav’a, “Kral Davut Avşalom için ağlayıp yas tutuyor” diye bildirdiler.</verse>
				<verse number="2">O gün zafer ordu için yasa dönüştü. Çünkü kralın oğlu için acı çektiğini duymuşlardı.</verse>
				<verse number="3">Bu yüzden askerler, savaş kaçakları gibi, o gün kente utanarak girdiler.</verse>
				<verse number="4">Kral ise yüzünü örtmüş, yüksek sesle, “Ah oğlum Avşalom! Avşalom, oğlum, oğlum!” diye bağırıyordu.</verse>
				<verse number="5">Yoav kralın bulunduğu odaya giderek ona şöyle dedi: “Bugün senin canını, oğullarının, kızlarının, eşlerinin, cariyelerinin canlarını kurtaran adamlarının hepsini utandırdın.</verse>
				<verse number="6">Çünkü senden nefret edenleri seviyor, seni sevenlerden nefret ediyorsun: Bugün komutanlarının ve adamlarının senin gözünde değersiz olduğunu gösterdin. Evet, bugün anladım ki, Avşalom sağ kalıp hepimiz ölseydik senin için daha iyi olurdu!</verse>
				<verse number="7">“Haydi kalk, gidip adamlarını yüreklendir! RAB’bin adıyla ant içerim ki, gitmezsen bu gece bir kişi bile seninle kalmayacak. Bu da, gençliğinden şimdiye dek başına gelen yıkımların tümünden daha kötü olacak.”</verse>
				<verse number="8">Bunun üzerine kral gidip kentin kapısında oturdu. Bütün askerlere, “İşte kral kentin kapısında oturuyor” diye haber salındı. Onlar da kralın yanına geldiler. Bu arada İsrailliler evlerine kaçmışlardı.</verse>
				<verse number="9">İsrail oymaklarından olan herkes birbiriyle tartışıyor ve, “Kral bizi düşmanlarımızın elinden kurtardı” diyordu, “Bizi Filistliler’in elinden kurtaran da odur. Şimdiyse Avşalom yüzünden ülkeyi bırakıp kaçtı.</verse>
				<verse number="10">Bizi yönetmesi için meshettiğimiz Avşalom’sa savaşta öldü. Öyleyse neden kralı geri getirme konusunda susup duruyorsunuz?”</verse>
				<verse number="11">Kral Davut Kâhin Sadok’la Kâhin Aviyatar’a şu haberi gönderdi: “Yahuda’nın ileri gelenlerine deyin ki, ‘Bütün İsrail’de konuşulanlar kralın konutuna dek ulaştığına göre, kralı sarayına geri getirmekte siz neden sonuncu oluyorsunuz?</verse>
				<verse number="12">Siz kardeşlerimsiniz; etim, kemiğimsiniz! Kralı geri getirmekte neden en son siz davranıyorsunuz?’</verse>
				<verse number="13">“Amasa’ya da şöyle deyin: ‘Sen etim, kemiğimsin! Seni Yoav’ın yerine ordunun sürekli komutanı atamazsam, Tanrı bana aynısını, hatta daha kötüsünü yapsın!’ ”</verse>
				<verse number="14">Böylece Davut bütün Yahudalılar’ı derinden etkiledi. Yahudalılar krala, “Bütün adamlarınla birlikte dön!” diye haber gönderdiler.</verse>
				<verse number="15">Kral dönüp Şeria Irmağı’na vardı. Yahudalılar kralı karşılamak ve Şeria Irmağı’ndan geçirmek için Gilgal’a geldiler.</verse>
				<verse number="16">Bahurim’den Benyaminli Gera oğlu Şimi de Kral Davut’u karşılamak için Yahudalılar’la birlikte çıkageldi.</verse>
				<verse number="17">Yanında Benyamin oymağından bin kişi vardı. Saul evinin hizmetkârı Siva da on beş oğlu ve yirmi kölesiyle birlikte hemen Şeria Irmağı’na, kralın yanına geldi.</verse>
				<verse number="18">Kralın ev halkını karşıya geçirmek ve onun istediğini yapmak için ırmağın sığ yerinden karşı yakaya geçtiler. Kral Şeria Irmağı’nı geçmek üzereydi ki, Gera oğlu Şimi kendini onun önüne attı.</verse>
				<verse number="19">Krala, “Efendim, beni suçlu sayma” dedi, “Ey efendim kral, Yeruşalim’den çıktığın gün işlediğim suçu anımsama, göz önünde tutma.</verse>
				<verse number="20">Çünkü kulun günah işlediğini biliyor. Efendim kralı karşılamak için bugün bütün Yusuf soyundan ilk gelen benim.”</verse>
				<verse number="21">Seruya oğlu Avişay, “Şimi öldürülmeli, çünkü RAB’bin meshettiği kişiye lanet okudu” dedi.</verse>
				<verse number="22">Davut, “Ey Seruya oğulları, bu sizin işiniz değil!” dedi, “Bugün bana düşman oldunuz. İsrail’de bugün bir tek kişi öldürülmeyecek! İsrail’in Kralı olduğumu bilmiyor muyum?”</verse>
				<verse number="23">Sonra ant içerek Şimi’ye, “Ölmeyeceksin!” dedi.</verse>
				<verse number="24">Saul’un torunu Mefiboşet de kralı karşılamaya gitti. Kralın gittiği günden esenlikle geri döndüğü güne dek ayaklarını da, giysilerini de yıkamamış, bıyığını kesmemişti.</verse>
				<verse number="25">Kralı karşılamak için Yeruşalim’den geldiğinde, kral, “Mefiboşet, neden benimle gelmedin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="26">Mefiboşet şöyle yanıtladı: “Ey efendim kral! Kulun topal olduğundan, kulum Siva’ya, ‘Eşeğe palan vur da binip kralla birlikte gideyim’ dedim. Ama o beni kandırdı.</verse>
				<verse number="27">Ayrıca efendim kralın önünde kuluna kara çaldı. Ama sen, ey efendim kral, Tanrı’nın bir meleği gibisin; gözünde doğru olanı yap.</verse>
				<verse number="28">Çünkü atamın ailesinin bütün bireyleri ölümü hak etmişken, kuluna sofrandakilerle birlikte yemek yeme ayrıcalığını tanıdın. Artık senden daha başka bir şey dilemeye ne hakkım var, ey kral?”</verse>
				<verse number="29">Kral, “İşlerin hakkında daha fazla konuşmana gerek yok” dedi, “Sen ve Siva toprakları paylaşın diye buyruk veriyorum.”</verse>
				<verse number="30">Mefiboşet, “Madem efendim kral sarayına esenlikle döndü, bütün toprakları Siva alsın” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="31">Gilatlı Barzillay da Şeria Irmağı’nı geçişte krala eşlik edip onu uğurlamak üzere Rogelim’den gelmişti.</verse>
				<verse number="32">Barzillay çok yaşlıydı, seksen yaşındaydı. Kral Mahanayim’de kaldığı sürece, geçimini o sağlamıştı. Çünkü Barzillay çok varlıklıydı.</verse>
				<verse number="33">Kral Barzillay’a, “Benimle karşıya geç, Yeruşalim’de ben senin geçimini sağlayacağım” dedi.</verse>
				<verse number="34">Ama Barzillay, “Kaç yıl ömrüm kaldı ki, seninle birlikte Yeruşalim’e gideyim?” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="35">“Şu anda seksen yaşındayım. İyi ile kötüyü ayırt edebilir miyim? Yediğimin, içtiğimin tadını alabilir miyim? Kadın erkek şarkıcıların sesini duyabilir miyim? Öyleyse neden efendim krala daha fazla yük olayım?</verse>
				<verse number="36">Kulun Şeria Irmağı’nı kralla birlikte geçerek sana birazcık eşlik edecek. Kral beni neden böyle ödüllendirsin?</verse>
				<verse number="37">İzin ver de döneyim, kentimde, annemin babamın mezarı yanında öleyim. Ama kulun Kimham burada; o seninle karşıya geçsin. Uygun gördüğünü ona yaparsın.”</verse>
				<verse number="38">Kral, “Kimham benimle karşıya geçecek ve ona senin uygun gördüğünü yapacağım” dedi, “Benden ne dilersen yapacağım.”</verse>
				<verse number="39">Bundan sonra kralla bütün halk Şeria Irmağı’nı geçti. Kral Barzillay’ı öpüp kutsadı. Sonra Barzillay evine döndü.</verse>
				<verse number="40">Kral Gilgal’a geçti. Kimham da onunla birlikte gitti. Bütün Yahudalılar’la İsrailliler’in yarısı krala eşlik ettiler.</verse>
				<verse number="41">Sonra İsrailliler krala varıp şöyle dediler: “Neden kardeşlerimiz Yahudalılar seni çaldı? Neden seni, aile bireylerini ve bütün adamlarını Şeria Irmağı’nın karşı yakasına geçirdiler?”</verse>
				<verse number="42">Bunun üzerine Yahudalılar İsrailliler’e, “Çünkü kral bizden biri!” dediler, “Buna neden kızdınız? Kralın yiyeceklerinden bir şey yedik mi? Kendimize bir şey aldık mı?”</verse>
				<verse number="43">İsrailliler, “Kralda on payımız var” diye yanıtladılar, “Davut’ta sizden daha çok hakkımız var. Öyleyse neden bizi küçümsüyorsunuz? Kralımızı geri getirmekten ilk söz eden biz değil miydik?” Ne var ki, Yahudalılar’ın tepkisi İsrailliler’inkinden daha sert oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">O sırada Benyamin oymağından Bikri oğlu Şeva adında kötü bir adam bir rastlantı sonucu Gilgal’daydı. Şeva boru çalıp, “İşay oğlu Davut’la ne ilgimiz Ne de payımız var” dedi, “Ey İsrailliler, herkes kendi evine dönsün!”</verse>
				<verse number="2">Bunun üzerine bütün İsrailliler Davut’u bırakıp Bikri oğlu Şeva’nın ardından gitti. Yahudalılar ise krallarına bağlı kalıp Şeria Irmağı’ndan Yeruşalim’e dek ona eşlik ettiler.</verse>
				<verse number="3">Kral Davut Yeruşalim’deki sarayına varınca, saraya bakmak için bıraktığı on cariyeyi gözetim altına aldı, onların geçimini sağladı. Ancak yataklarına girmedi. Onlar da ölünceye dek göz altında dul kadınlar gibi yaşadılar.</verse>
				<verse number="4">Davut Amasa’ya, “Üç gün içinde Yahudalılar’ı yanıma çağır. Sen de burada ol” dedi.</verse>
				<verse number="5">Amasa Yahudalılar’ı çağırmaya gitti. Ama belirlenen zamanda dönmedi.</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine Davut Avişay’a, “Şimdi Bikri oğlu Şeva bize Avşalom’dan daha büyük kötülük yapacak” dedi, “Efendinin adamlarını al ve onu kovala. Yoksa kendine surlu kentler bulup bizden kaçar.”</verse>
				<verse number="7">Böylece Yoav’ın adamları, Keretliler’le Peletliler ve bütün koruyucular Bikri oğlu Şeva’yı kovalamak için Avişay’ın komutasında Yeruşalim’den çıktılar.</verse>
				<verse number="8">Givon’daki büyük kayanın yanına varınca, Amasa onları karşılamaya geldi. Yoav savaş giysisini giymişti. Giysinin üzerine bir kemer kuşanmış, kemere kınında duran bir kılıç bağlamıştı. Yoav ilerlerken kılıç kınından çıktı.</verse>
				<verse number="9">Yoav Amasa’ya, “İyi misin, kardeşim?” diye sordu. Onu öpmek için sağ eliyle Amasa’nın sakalından tuttu.</verse>
				<verse number="10">Amasa Yoav’ın elindeki kılıcı farketmedi. Yoav kılıcı karnına saplayınca, Amasa’nın bağırsakları yere döküldü. İkinci vuruşa gerek kalmadan Amasa öldü. Bundan sonra Yoav’la kardeşi Avişay, Bikri oğlu Şeva’yı kovalamayı sürdürdüler.</verse>
				<verse number="11">Yoav’ın adamlarından biri, Amasa’nın ölüsü yanında durup, “Yoav’ı tutan ve Davut’tan yana olan herkes Yoav’ın ardından gitsin” dedi.</verse>
				<verse number="12">Amasa’nın ölüsü yolun ortasında kanlar içinde duruyordu. Yoav’ın adamı, ölüye yaklaşan herkesin orada durduğunu görünce, Amasa’yı yoldan sürükleyip tarlaya götürdü ve üzerine bir örtü attı.</verse>
				<verse number="13">Ölü yoldan kaldırıldıktan sonra herkes Bikri oğlu Şeva’yı kovalamak için Yoav’ın ardından gitti.</verse>
				<verse number="14">Şeva bütün İsrail oymaklarından ve Berliler’in bölgesinden geçip Avel-Beytmaaka’ya geldi. Berliler de toplanıp onu izleyerek kente girdiler.</verse>
				<verse number="15">Yoav’la bütün adamları varıp Avel-Beytmaaka Kenti’nde Şeva’yı kuşattılar. Topraktan kentin suruna bitişik bir yığın yaptılar ve suru devirmek için yıkmaya başladılar.</verse>
				<verse number="16">O sırada bilge bir kadın kentin içinden seslendi: “Dinleyin! Dinleyin! Yoav’a buraya gelmesini söyleyin, onunla konuşacağım.”</verse>
				<verse number="17">Yoav kadına yaklaştı. Kadın, “Yoav sen misin?” diye sordu. Yoav, “Benim” diye yanıtladı. Kadın, “Kölenin sözlerini dinle” dedi. Yoav, “Dinliyorum” dedi.</verse>
				<verse number="18">Kadın konuşmasını şöyle sürdürdü: “Eskiden, ‘Avel Kenti’ne danışın’ derlerdi ve sorunları böyle çözerlerdi.</verse>
				<verse number="19">Biz İsrail’in esenliğini isteyen güvenilir kişileriz. Sense İsrail’e ana gibi kucak açan kentlerden birini yıkmaya çalışıyorsun. Neden RAB’bin halkını yok etmek istiyorsun?”</verse>
				<verse number="20">Yoav, “Asla!” diye yanıtladı, “Ne yıkmak, ne de yok etmek istiyorum.</verse>
				<verse number="21">Durum öyle değil. Efrayim dağlık bölgesinden Bikri oğlu Şeva adındaki adam Kral Davut’a başkaldırdı. Yalnız onu verin, ben de kentten geri çekileyim.” Kadın, “Onun başı surun üzerinden sana atılacak” dedi.</verse>
				<verse number="22">Sonra kadın bilgece öğüdüyle bütün halka gitti. Halk Bikri oğlu Şeva’nın başını kesip Yoav’a attı. Bunun üzerine Yoav boru çaldı. Adamları kenti bırakıp evlerine gittiler. Yoav da Yeruşalim’e, kralın yanına döndü.</verse>
				<verse number="23">Yoav İsrail ordusunun komutanıydı. Yehoyada oğlu Benaya ise Keretliler’le Peletliler’in komutanıydı.</verse>
				<verse number="24">Adoram angaryasına çalışanlardan sorumluydu. Ahilut oğlu Yehoşafat devlet tarihçisiydi.</verse>
				<verse number="25">Şeva yazman, Sadok’la Aviyatar kâhindi.</verse>
				<verse number="26">Yairli İra ise Davut’un kâhiniydi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Davut’un döneminde, üç yıl art arda kıtlık oldu. Davut RAB’be danıştı. RAB şöyle yanıtladı: “Buna kan döken Saul ile ailesi neden oldu. Çünkü Saul Givonlular’ı öldürdü.”</verse>
				<verse number="2">Kral Givonlular’ı çağırtıp onlarla konuştu. –Givonlular İsrail soyundan değildi. Amorlular’dan sağ kalan bir halktı. İsrailliler onları sağ bırakacaklarına ant içmişlerdi. Ne var ki, İsrail ve Yahuda halkı için büyük gayret gösteren Saul onları yok etmeye çalışmıştı.–</verse>
				<verse number="3">Davut Givonlular’a, “Sizin için ne yapabilirim? RAB’bin halkını kutsamanız için bu suçu nasıl bağışlatabilirim?” diye sordu.</verse>
				<verse number="4">Givonlular ona şöyle karşılık verdi: “Saul’la ailesinden ne altın ne de gümüş isteriz; İsrail’de herhangi birini öldürmek de istemeyiz.” Davut, “Ne isterseniz yaparım” dedi.</verse>
				<verse number="5">Şöyle karşılık verdiler: “Bizi yok etmeye çalışan ve İsrail ülkesinin hiçbir yerinde yaşamamamız için bizi ortadan kaldırmayı tasarlayan adamın oğullarından yedisi bize verilsin. RAB’bin seçilmişi Saul’un Giva Kenti’nde RAB’bin önünde onları asalım.” Kral, “Onları vereceğim” dedi.</verse>
				<verse number="6">Şöyle karşılık verdiler: “Bizi yok etmeye çalışan ve İsrail ülkesinin hiçbir yerinde yaşamamamız için bizi ortadan kaldırmayı tasarlayan adamın oğullarından yedisi bize verilsin. RAB’bin seçilmişi Saul’un Giva Kenti’nde RAB’bin önünde onları asalım.” Kral, “Onları vereceğim” dedi.</verse>
				<verse number="7">Kral, Saul oğlu Yonatan’la RAB’bin önünde içtiği anttan ötürü, Yonatan oğlu Mefiboşet’i esirgedi.</verse>
				<verse number="8">Onun yerine, Aya kızı Rispa’nın Saul’dan doğurduğu Armoni ve Mefiboşet adındaki iki oğlunu ve Saul kızı Merav’ın Meholalı Barzillay oğlu Adriel’den doğurduğu beş oğlunu aldı.</verse>
				<verse number="9">Davut onları Givonlular’ın eline teslim etti. Givonlular onları dağda, RAB’bin önünde astılar. Yedisi de aynı anda öldüler. Biçme zamanının ilk günlerinde, arpa biçme zamanının başlangıcında öldürüldüler.</verse>
				<verse number="10">Aya kızı Rispa bir çul alıp kendisi için bir kayanın üzerine serdi. Biçme zamanının ilk günlerinden cesetlerin üzerine gökten yağmur yağana dek Rispa orada kaldı; cesetleri gündüzün yırtıcı kuşlardan, geceleyin yabanıl hayvanlardan korudu.</verse>
				<verse number="11">Saul’un cariyesi Aya kızı Rispa’nın yaptıkları Davut’a bildirildi.</verse>
				<verse number="12">Davut gidip Saul’un ve oğlu Yonatan’ın kemiklerini Yaveş-Gilatlılar’dan aldı. Filistliler Gilboa Dağı’nda Saul’u öldürdükleri gün, onun ve oğlunun cesetlerini Beytşean alanında asmışlardı. Yaveş-Gilat halkı da cesetleri gizlice oradan almıştı.</verse>
				<verse number="13">Davut Saul’un ve oğlu Yonatan’ın kemiklerini oradan getirdi. Asılmış yedi kişinin kemikleri de toplandı.</verse>
				<verse number="14">Saul’la oğlu Yonatan’ın kemiklerini Benyamin bölgesindeki Sela’da Saul’un babası Kiş’in mezarına gömdüler. Kralın bütün buyruklarını yerine getirdiler. Bundan sonra Tanrı ülkeyle ilgili yakarışları yanıtladı.</verse>
				<verse number="15">Filistliler’le İsrailliler arasında yeniden savaş çıktı. Davut’la adamları gidip Filistliler’e karşı savaştılar. O sıralarda Davut bitkin düştü.</verse>
				<verse number="16">Ucu üç yüz şekel ağırlığında bir tunç mızrak taşıyan ve yeni kılıç kuşanan Rafaoğulları’ndan Filistli Yişbi-Benov Davut’u öldürmeyi amaçlıyordu. Ama Seruya oğlu Avişay Davut’un yardımına koştu; saldırıp onu öldürdü. Bundan sonra Davut’un adamları ant içerek, Davut’a, “İsrail’in ışığını söndürmemek için bir daha bizimle birlikte savaşa gelmeyeceksin” dediler.</verse>
				<verse number="17">Ucu üç yüz şekel ağırlığında bir tunç mızrak taşıyan ve yeni kılıç kuşanan Rafaoğulları’ndan Filistli Yişbi-Benov Davut’u öldürmeyi amaçlıyordu. Ama Seruya oğlu Avişay Davut’un yardımına koştu; saldırıp onu öldürdü. Bundan sonra Davut’un adamları ant içerek, Davut’a, “İsrail’in ışığını söndürmemek için bir daha bizimle birlikte savaşa gelmeyeceksin” dediler.</verse>
				<verse number="18">Bir süre sonra Filistliler’le Gov’da yine savaş çıktı. Bu savaş sırasında Huşalı Sibbekay Rafa soyundan Saf adındaki adamı öldürdü.</verse>
				<verse number="19">İsrailliler’le Filistliler arasında Gov’da bir savaş daha çıktı. Beytlehemli Yareoregim’in oğlu Elhanan, Gatlı Golyat’ı öldürdü. Golyat’ın mızrağının sapı dokumacı tezgahının sırığı gibiydi.</verse>
				<verse number="20">Gat’ta bir kez daha savaş çıktı. Orada dev gibi bir adam vardı. Elleri, ayakları altışar parmaklıydı. Toplam yirmi dört parmağı vardı. O da Rafa soyundandı.</verse>
				<verse number="21">Adam İsrailliler’e meydan okuyunca, Davut’un kardeşi Şima’nın oğlu Yonatan onu öldürdü.</verse>
				<verse number="22">Bunların dördü de Gat’taki Rafa soyundandı. Davut’la adamları tarafından öldürüldüler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">RAB, Davut’u bütün düşmanlarının ve Saul’un elinden kurtardığı gün Davut RAB’be şu ezgiyi okudu.</verse>
				<verse number="2">Şöyle dedi: “RAB benim kayam, sığınağım, kurtarıcımdır,</verse>
				<verse number="3">Tanrım, kayamdır, O’na sığınırım, Kalkanım, güçlü kurtarıcım, Korunağım, sığınacak yerimdir. Kurtarıcım, zorbalıktan beni sen kurtarırsın!</verse>
				<verse number="4">Övgüye değer RAB’be seslenir, Kurtulurum düşmanlarımdan.</verse>
				<verse number="5">Çünkü ölüm dalgaları beni kuşattı, Yıkım selleri bastı,</verse>
				<verse number="6">Ölüler diyarının bağları sardı, Ölüm tuzakları çıktı karşıma.</verse>
				<verse number="7">Sıkıntı içinde RAB’be yakardım, Tanrım’a seslendim. Tapınağından sesimi duydu, Haykırışım kulaklarına ulaştı.</verse>
				<verse number="8">O zaman yeryüzü sarsılıp sallandı, Titreyip sarsıldı göklerin temelleri, Çünkü RAB öfkelenmişti.</verse>
				<verse number="9">Burnundan duman yükseldi, Ağzından kavurucu ateş Ve korlar fışkırdı.</verse>
				<verse number="10">Kara buluta basarak Gökleri yarıp indi.</verse>
				<verse number="11">Bir Keruv’a binip uçtu, Rüzgarın kanatları üstünde belirdi.</verse>
				<verse number="12">Karanlığı örtündü, Kara bulutları kendine çardak yaptı.</verse>
				<verse number="13">Varlığının parıltısından Korlar savruluyordu.</verse>
				<verse number="14">RAB göklerden gürledi, Duyurdu sesini Yüceler Yücesi.</verse>
				<verse number="15">Savurup oklarını düşmanlarını dağıttı, Şimşek çaktırarak onları şaşkına çevirdi.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin azarlamasından, Burnundan çıkan güçlü soluktan, Denizin dibi göründü, Yeryüzünün temelleri açığa çıktı.</verse>
				<verse number="17">RAB yukarıdan elini uzatıp tuttu, Çıkardı beni derin sulardan.</verse>
				<verse number="18">Beni zorlu düşmanımdan, Benden nefret edenlerden kurtardı, Çünkü onlar benden daha güçlüydü.</verse>
				<verse number="19">Felaket günümde karşıma dikildiler, Ama RAB bana destek oldu.</verse>
				<verse number="20">Beni huzura kavuşturdu, Kurtardı, çünkü benden hoşnut kaldı.</verse>
				<verse number="21">RAB doğruluğumun karşılığını verdi, Beni temiz ellerime göre ödüllendirdi.</verse>
				<verse number="22">Çünkü RAB’bin yolunda yürüdüm, Tanrım’dan uzaklaşarak kötülük yapmadım.</verse>
				<verse number="23">O’nun bütün ilkelerini göz önünde tuttum, Kurallarından ayrılmadım.</verse>
				<verse number="24">O’nun önünde kusursuzdum, Suç işlemekten sakındım.</verse>
				<verse number="25">Bu yüzden RAB beni doğruluğuma Ve gözünde pak yaşayışıma göre ödüllendirdi.</verse>
				<verse number="26">Sadık kuluna sadakat gösterir, Kusursuz olana kusursuz davranırsın.</verse>
				<verse number="27">Pak olanla pak olur, Eğriye eğri davranırsın.</verse>
				<verse number="28">Alçakgönüllüleri kurtarır, Gururluları gözler, gururunu kırarsın.</verse>
				<verse number="29">Ya RAB, ışığım sensin! Karanlığımı aydınlatırsın.</verse>
				<verse number="30">Desteğinle akıncılara saldırır, Seninle surları aşarım, Tanrım.</verse>
				<verse number="31">Tanrı’nın yolu kusursuzdur, RAB’bin sözü arıdır. O kendisine sığınan herkesin kalkanıdır.</verse>
				<verse number="32">Var mı RAB’den başka tanrı? Tanrımız’dan başka kaya var mı?</verse>
				<verse number="33">Sığınağım Tanrı’dır, Yolumu doğru kılan O’dur.</verse>
				<verse number="34">Ayaklar verdi bana, geyiklerinki gibi, Doruklarda tutar beni.</verse>
				<verse number="35">Bana savaşmayı öğretti, Kollarımla tunç bir yayı gereyim diye.</verse>
				<verse number="36">Bana zafer kalkanını bağışlarsın, Alçakgönüllülüğün beni yüceltir.</verse>
				<verse number="37">Bastığım yerleri genişletirsin, Burkulmaz bileklerim.</verse>
				<verse number="38">Düşmanlarımı kovalayıp yok ettim, Hepsi yok olmadan geri dönmedim.</verse>
				<verse number="39">Onları ezip yok ettim, kalkamaz oldular, Ayaklarımın altına serildiler.</verse>
				<verse number="40">Savaş için beni güçle donattın, Bana başkaldıranları önümde yere serdin.</verse>
				<verse number="41">Düşmanlarımı kaçmak zorunda bıraktın, Benden nefret edenleri yok ettim.</verse>
				<verse number="42">Feryat ettiler, ama kurtaran çıkmadı; RAB’bi çağırdılar, ama O yanıt vermedi.</verse>
				<verse number="43">Yerin tozu gibi onları ezdim, Sokak çamuru gibi ayağımın altında çiğnedim.</verse>
				<verse number="44">Halkımın çekişmelerinden beni kurtardın, Uluslara önder olarak beni korudun, Tanımadığım halklar bana kulluk ediyor.</verse>
				<verse number="45">Yabancılar bana boyun eğiyor, Duyar duymaz sözümü dinliyorlar.</verse>
				<verse number="46">Yabancıların betleri benizleri attı, Titreyerek çıkıyorlar kalelerinden.</verse>
				<verse number="47">RAB yaşıyor! Kayam’a övgüler olsun! Yücelsin kurtarıcım, Kayam Tanrım!</verse>
				<verse number="48">O’dur öcümü alan, Halkları bana bağımlı kılan.</verse>
				<verse number="49">Düşmanlarımdan kurtarır, Başkaldıranlardan üstün kılar beni, Zorbaların elinden alır.</verse>
				<verse number="50">Bunun için uluslar arasında sana şükredeceğim, ya RAB, Adını ilahilerle öveceğim.</verse>
				<verse number="51">RAB kralını büyük zaferlere ulaştırır, Meshettiği krala, Davut’a ve soyuna Sonsuza dek sevgi gösterir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Davut’un son sözleri şunlardır: “İşay oğlu Davut, Tanrı’nın yükselttiği adam, Yakup’un Tanrısı’nın meshettiği, İsrail’in sevilen ezgi okuyucusu şöyle diyor:</verse>
				<verse number="2">RAB’bin Ruhu benim aracılığımla konuşuyor, Sözü dilimin ucundadır.</verse>
				<verse number="3">İsrail’in Tanrısı konuştu, İsrail’in kayası bana dedi ki, ‘İnsanları doğrulukla Ve Tanrı korkusuyla yöneten kişi,</verse>
				<verse number="4">Bulutsuz bir sabah, Şafakta görünen gün ışığı gibidir, Parlaklığı yağmurdan sonra topraktan ot bitirir.’</verse>
				<verse number="5">Soyum da Tanrı’yla böyle değil mi? O benimle sonsuza dek kalıcı, Her yönüyle düzenli ve güvenilir bir antlaşma yaptı. Kesin kurtuluşa ve her dileğime kavuşmamı O sağlamayacak mı?</verse>
				<verse number="6">Kötülere gelince, Elle tutulamayan dikenler gibi Tümü bir yana atılacak.</verse>
				<verse number="7">Dikenlere dokunan kişi, Demir bir araçla Ya da mızrağın sapıyla dokunur. Dikenler oldukları yerde bütünüyle yakılacak.”</verse>
				<verse number="8">Davut’un yiğit askerlerinin adları şunlardır: Esnili Adino diye de bilinen üç kişinin önderi Tahkemonlu Yoşeb-Başşevet bir saldırıda sekiz yüz kişiyi öldürdü.</verse>
				<verse number="9">İkincisi, Ahohlu Dodo oğlu Elazar. Pas-Dammim’de savaşmak için toplanan Filistliler’e meydan okuyan Davut’un yanındaki üç yiğitten biriydi. İsrailliler o sırada geri çekilmişlerdi.</verse>
				<verse number="10">Ama Elazar yerinde durdu; eli yorulup kılıca yapışıncaya dek Filistliler’i öldürdü. O gün RAB büyük bir zafer sağladı. İsrailliler yalnız yere serilenleri yağmalamak üzere Elazar’a döndüler.</verse>
				<verse number="11">Üçüncüsü, Hararlı Age oğlu Şamma’ydı. Filistliler Lahay’daki bir mercimek tarlasının yanında toplandıklarında, İsrailli askerler onların önünden kaçmıştı.</verse>
				<verse number="12">Ama Şamma tarlanın ortasında durup orayı savunmuş, Filistliler’i öldürmüştü. RAB büyük bir zafer sağlamıştı.</verse>
				<verse number="13">Biçme zamanı Otuzlar’dan üçü Davut’un yanına, Adullam Mağarası’na gittiler. Bir Filist birliği Refaim Vadisi’nde ordugah kurmuştu.</verse>
				<verse number="14">Bu sırada Davut hisarda, ikinci Filist birliğiyse Beytlehem’deydi.</verse>
				<verse number="15">Davut özlemle, “Keşke biri Beytlehem’de kapının yanındaki kuyudan bana su getirse!” dedi.</verse>
				<verse number="16">Bu Üçler Filist ordugahının ortasından geçerek Beytlehem’de kapının yanındaki kuyudan su çekip Davut’a getirdiler. Ama Davut içmek istemedi; suyu yere dökerek RAB’be sundu.</verse>
				<verse number="17">“Ya RAB, bunu yapmak benden uzak olsun!” dedi, “Canlarını tehlikeye atıp giden bu üç kişinin kanını mı içeyim?” Bu yüzden suyu içmek istemedi. Bu üç kişinin yiğitliği işte böyleydi.</verse>
				<verse number="18">Yoav’ın kardeşi, Seruya oğlu Avişay Üçler’in önderiydi. Mızrağını kaldırıp üç yüz kişiyi öldürdü. Bu yüzden Üçler kadar ünlendi.</verse>
				<verse number="19">Üçler’in en saygın kişisiydi ve onların önderi oldu. Ama Üçler’den sayılmadı.</verse>
				<verse number="20">Yehoyada oğlu Kavseelli Benaya yürekli bir savaşçıydı. Büyük işler başardı. Aslan yürekli iki Moavlı’yı öldürdü. Ayrıca karlı bir gün çukura inip bir aslan öldürdü.</verse>
				<verse number="21">İri yarı bir Mısırlı’yı da öldürdü. Mısırlı’nın elinde mızrak vardı. Benaya sopayla onun üzerine yürüdü. Mızrağı elinden kaptığı gibi onu kendi mızrağıyla öldürdü.</verse>
				<verse number="22">Yehoyada oğlu Benaya’nın yaptıkları bunlardır. Bu sayede o da üç yiğitler kadar ünlendi.</verse>
				<verse number="23">Benaya Otuzlar arasında saygın bir yer edindiyse de, Üçler’den sayılmadı. Davut onu muhafız birliği komutanlığına atadı.</verse>
				<verse number="24">Otuzlar’ın arasında sayılan ötekiler şunlardır: Yoav’ın kardeşi Asahel, Beytlehemli Dodo oğlu Elhanan,</verse>
				<verse number="25">İkisi de Harotlu olan Şamma ve Elika,</verse>
				<verse number="26">Paletli Heles, Tekoalı İkkeş oğlu İra,</verse>
				<verse number="27">Anatotlu Aviezer, Huşalı Mevunnay,</verse>
				<verse number="28">Ahohlu Salmon, Netofalı Mahray,</verse>
				<verse number="29">Netofalı Baana oğlu Helev, Benyaminoğulları’ndan Givalı Rivay oğlu İttay,</verse>
				<verse number="30">Piratonlu Benaya, Gaaş vadilerinden Hidday,</verse>
				<verse number="31">Arvalı Avialvon, Barhumlu Azmavet,</verse>
				<verse number="32">Şaalbonlu Elyahba, Yaşan’ın oğulları ve Yonatan,</verse>
				<verse number="33">Hararlı Şamma, Hararlı Şarar oğlu Ahiam,</verse>
				<verse number="34">Maakalı Ahasbay oğlu Elifelet, Gilolu Ahitofel oğlu Eliam,</verse>
				<verse number="35">Karmelli Hesray, Aravlı Paaray,</verse>
				<verse number="36">Sovalı Natan oğlu Yigal, Gatlı Bani,</verse>
				<verse number="37">Ammonlu Selek, Seruya oğlu Yoav’ın silah taşıyıcısı Beerotlu Nahray,</verse>
				<verse number="38">Yattirli İra ve Garev,</verse>
				<verse number="39">Hititli Uriya. Tümü otuz yedi kişiydi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">RAB İsrail halkına yine öfkelendi. Davut’u onlara karşı kışkırtarak, “Git, İsrail ve Yahuda halkını say” dedi.</verse>
				<verse number="2">Kral, yanında bulunan ordu komutanı Yoav’a şu buyruğu verdi: “Dan’dan Beer-Şeva’ya dek İsrail’in bütün oymaklarına gidip halkı sayın ki, halkın sayısını bileyim.”</verse>
				<verse number="3">Ama Yoav, “RAB Tanrın halkını yüz kat daha çoğaltsın, efendim kralım da bunu görsün!” diye karşılık verdi, “Ancak, efendim kralım neden bunu istiyor?”</verse>
				<verse number="4">Gelgelelim kralın sözü Yoav’la birlik komutanlarının sözünden baskın çıktı. Böylece kralın yanından ayrılıp İsrail’de sayım yapmaya gittiler.</verse>
				<verse number="5">Şeria Irmağı’ndan geçerek Aroer yakınında, vadinin ortasındaki kentin güneyinde konakladılar. Oradan Gat’ı, Yazer’i, Gilat’ı, Tahtim-Hodşi topraklarını, Dan-Yaan’ı geçip Sayda’ya vardılar.</verse>
				<verse number="6">Şeria Irmağı’ndan geçerek Aroer yakınında, vadinin ortasındaki kentin güneyinde konakladılar. Oradan Gat’ı, Yazer’i, Gilat’ı, Tahtim-Hodşi topraklarını, Dan-Yaan’ı geçip Sayda’ya vardılar.</verse>
				<verse number="7">Sonra Sur Kalesi’ne, Hivliler’le Kenanlılar’ın bütün kentlerine uğradılar. Sonunda Yahuda ülkesinin Negev bölgesindeki Beer-Şeva’ya ulaştılar.</verse>
				<verse number="8">Dokuz ay yirmi gün ülkeyi baştan başa dolaştıktan sonra Yeruşalim’e döndüler.</verse>
				<verse number="9">Yoav sayımın sonucunu krala bildirdi: İsrail’de kılıç kuşanabilen sekiz yüz bin, Yahuda’daysa beş yüz bin kişi vardı.</verse>
				<verse number="10">Davut sayım yaptıktan sonra kendisini suçlu buldu ve RAB’be, “Bunu yapmakla büyük günah işledim!” dedi, “Ya RAB, lütfen kulunun suçunu bağışla. Çünkü çok akılsızca davrandım.”</verse>
				<verse number="11">Ertesi sabah Davut uyandığında, RAB Davut’un bilicisi Peygamber Gad’a şöyle dedi: “Gidip Davut’a de ki, ‘RAB şöyle diyor: Önüne üç seçenek koyuyorum. Bunlardan birini seç de sana onu yapayım.’ ”</verse>
				<verse number="12">Ertesi sabah Davut uyandığında, RAB Davut’un bilicisi Peygamber Gad’a şöyle dedi: “Gidip Davut’a de ki, ‘RAB şöyle diyor: Önüne üç seçenek koyuyorum. Bunlardan birini seç de sana onu yapayım.’ ”</verse>
				<verse number="13">Gad Davut’a gidip durumu anlattı ve şöyle dedi: “Ülkende yedi yıl kıtlık mı olsun? Yoksa seni kovalayan düşmanlarının önünden üç ay kaçmak mı istersin? Ya da ülkende üç gün salgın hastalık mı olsun? Beni gönderene ne yanıt vereyim, şimdi iyice düşün.”</verse>
				<verse number="14">Davut, “Sıkıntım büyük” diye yanıtladı, “İnsan eline düşmektense, RAB’bin eline düşelim. Çünkü O’nun acıması büyüktür.”</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine RAB o sabahtan belirlenen zamana dek İsrail ülkesine salgın hastalık gönderdi. Dan’dan Beer-Şeva’ya dek halktan yetmiş bin kişi öldü.</verse>
				<verse number="16">Melek Yeruşalim’i yok etmek için elini uzatınca, RAB göndereceği yıkımdan vazgeçti. Halkı yok eden meleğe, “Yeter artık! Elini çek” dedi. RAB’bin meleği Yevuslu Aravna’nın harman yerinde duruyordu.</verse>
				<verse number="17">Davut, halkı öldüren meleği görünce, RAB’be, “Günah işleyen benim, ben suç işledim” dedi, “Bu koyunlar ne yaptı ki? Ne olur beni ve babamın soyunu cezalandır.”</verse>
				<verse number="18">O gün Gad Davut’a gitti. Ona, “Gidip Yevuslu Aravna’nın harman yerinde RAB’be bir sunak kur” dedi.</verse>
				<verse number="19">Davut Gad’ın sözü uyarınca RAB’bin buyurduğu gibi gitti.</verse>
				<verse number="20">Aravna bakınca kralla görevlilerinin kendisine doğru yaklaştıklarını gördü. Varıp kralın önünde yüzüstü yere kapandı.</verse>
				<verse number="21">Sonra, “Efendim kral niçin kulunun yanına geldi?” diye sordu. Davut, “RAB’be bir sunak kurmak üzere harman yerini senden satın almak için” diye yanıtladı, “Öyle ki, salgın hastalık halkın üzerinden kalksın.”</verse>
				<verse number="22">Aravna, “Efendim kral uygun gördüğünü alıp RAB’be sunsun” dedi, “İşte yakmalık sunu için öküzler ve odun için düvenlerle öküzlerin takımları!</verse>
				<verse number="23">Ey kral, Aravna bütün bunları sana veriyor.” Sonra ekledi: “RAB Tanrın senden hoşnut olsun!”</verse>
				<verse number="24">Ne var ki kral, “Olmaz!” dedi, “Senden malını kesinlikle bir ücret karşılığında satın alacağım. Çünkü Tanrım RAB’be karşılığını ödemeden yakmalık sunular sunmam.” Böylece Davut harman yerini ve öküzleri elli şekel gümüş karşılığında satın aldı.</verse>
				<verse number="25">Davut orada RAB’be bir sunak kurup yakmalık sunuları ve esenlik sunularını sundu. RAB de ülkeyle ilgili yakarıyı yanıtladı ve salgın hastalık İsrail’den kaldırıldı.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="11">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Yıllar geçmiş, Kral Davut yaşlanmıştı. Üstünü örtülerle örtmelerine karşın ısınamıyordu.</verse>
				<verse number="2">Görevlileri, “Efendimiz kral!” dediler, “Yanında kalıp sana bakacak, koynunda yatıp seni ısıtacak genç bir kız arayalım.”</verse>
				<verse number="3">Görevliler bütün İsrail’i aradılar; sonunda Şunemli Avişak adında genç ve güzel bir kız bulup krala getirdiler.</verse>
				<verse number="4">Çok güzel olan genç kız, krala bakıp hizmet etti. Ama kral ona hiç dokunmadı.</verse>
				<verse number="5">Hagit’in oğlu Adoniya kral olmayı düşünüyordu. Bu amaçla ortaya çıkıp kendine savaş arabaları, atlılar ve önünde koşacak elli muhafız buldu.</verse>
				<verse number="6">Babası Davut hiçbir zaman, “Neden şöyle ya da böyle davranıyorsun?” diye ona karşı çıkmamıştı. Avşalom’dan sonra dünyaya gelen Adoniya çok yakışıklıydı.</verse>
				<verse number="7">Adoniya, Seruya oğlu Yoav ve Kâhin Aviyatar’la görüşüp onların desteğini sağladı.</verse>
				<verse number="8">Ama Kâhin Sadok, Yehoyada oğlu Benaya, Peygamber Natan, Şimi, Rei ve Davut’un muhafızları ona katılmadılar.</verse>
				<verse number="9">Adoniya, Eyn-Rogel yakınlarında Sohelet Kayası denilen yerde davar, sığır ve besili buzağılar kurban edip bütün kardeşlerini, yani kralın oğullarını ve krala hizmet eden bütün Yahudalılar’ı çağırdı. Ama Peygamber Natan’ı, Benaya’yı, muhafızları ve kardeşi Süleyman’ı çağırmadı.</verse>
				<verse number="10">Adoniya, Eyn-Rogel yakınlarında Sohelet Kayası denilen yerde davar, sığır ve besili buzağılar kurban edip bütün kardeşlerini, yani kralın oğullarını ve krala hizmet eden bütün Yahudalılar’ı çağırdı. Ama Peygamber Natan’ı, Benaya’yı, muhafızları ve kardeşi Süleyman’ı çağırmadı.</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine Natan, Süleyman’ın annesi Bat-Şeva’ya, “Hagit oğlu Adoniya efendimiz Davut’un haberi olmadan kendini kral ilan etmiş, duymadın mı?” dedi,</verse>
				<verse number="12">“Şimdi izin ver de sana kendi canınla oğlun Süleyman’ın canını nasıl kurtaracağına ilişkin öğüt vereyim.</verse>
				<verse number="13">Git Kral Davut’a söyle, ‘Efendim kral, benden sonra oğlun Süleyman kral olacak ve tahtıma o oturacak diye bana ant içmedin mi? O halde neden Adoniya kral oldu?’</verse>
				<verse number="14">Sen kralla konuşmanı bitirmeden ben içeri girip sözlerini doğrulayacağım.”</verse>
				<verse number="15">Bat-Şeva yaşı çok ilerlemiş olan kralın odasına girdiğinde Şunemli Avişak ona hizmet ediyordu.</verse>
				<verse number="16">Bat-Şeva, kralın önünde diz çöküp yere kapandı. Kral, “Ne istiyorsun?” diye sordu.</verse>
				<verse number="17">Bat-Şeva şöyle karşılık verdi: “Efendim, ‘Benden sonra oğlun Süleyman kral olacak ve tahtıma oturacak’ diye bana Tanrın RAB adıyla ant içtin.</verse>
				<verse number="18">Efendim kral, şu anda senin haberin olmadan Adoniya krallığını ilan etti.</verse>
				<verse number="19">Sayısız sığır, davar ve besili buzağı kurban edip kralın bütün oğullarını, Kâhin Aviyatar’ı ve ordu komutanı Yoav’ı çağırdı, ama kulun Süleyman’ı çağırmadı.</verse>
				<verse number="20">Efendim kral, bütün İsrail’in gözü sende. Senden sonra tahtına kimin geçeceğini öğrenmek istiyorlar.</verse>
				<verse number="21">Yoksa sen ölüp atalarına kavuşunca, ben ve oğlum Süleyman suçlu sayılacağız.”</verse>
				<verse number="22">Bat-Şeva daha kralla konuşurken Peygamber Natan geldi.</verse>
				<verse number="23">Krala, “Peygamber Natan geldi” dediler. Natan kralın huzuruna çıkıp yüzüstü yere kapandı.</verse>
				<verse number="24">Sonra, “Efendim kral, senden sonra Adoniya’nın kral olup tahtına geçeceğini söyledin mi?” dedi,</verse>
				<verse number="25">“Adoniya bugün gidip sayısız sığır, davar ve besili buzağı kurban etmiş; kralın bütün oğullarını, ordu komutanlarını ve Kâhin Aviyatar’ı çağırmış. Şu anda hepsi onun önünde yiyip içiyor ve, ‘Yaşasın Kral Adoniya!’ diye bağırıyor.</verse>
				<verse number="26">Ama Adoniya beni, Kâhin Sadok’u, Yehoyada oğlu Benaya’yı ve kulun Süleyman’ı çağırmadı.</verse>
				<verse number="27">Efendim ve kralım, gerçekten bütün bunlara sen mi karar verdin? Yoksa senden sonra tahtına kimin geçeceğini biz kullarına bildirmeden mi bunu yaptın?”</verse>
				<verse number="28">Kral Davut, “Bana Bat-Şeva’yı çağırın!” dedi. Bat-Şeva kralın huzuruna çıkıp önünde durdu.</verse>
				<verse number="29">Kral Bat-Şeva’ya, “Beni bütün sıkıntılardan kurtaran, yaşayan RAB’bin adıyla ant içiyorum” dedi,</verse>
				<verse number="30">“ ‘Benden sonra oğlun Süleyman kral olacak ve tahtıma geçecek’ diye İsrail’in Tanrısı RAB’bin adıyla içtiğim andı bugün yerine getireceğim.”</verse>
				<verse number="31">O zaman Bat-Şeva kralın önünde diz çöküp yüzüstü yere kapandı ve, “Efendim Kral Davut sonsuza dek yaşasın!” dedi.</verse>
				<verse number="32">Kral Davut, “Kâhin Sadok’u, Peygamber Natan’ı ve Yehoyada oğlu Benaya’yı bana çağırın” dedi. Hepsi önüne gelince,</verse>
				<verse number="33">kral onlara şöyle dedi: “Efendinizin görevlilerini yanınıza alın ve oğlum Süleyman’ı benim katırıma bindirip Gihon’a götürün.</verse>
				<verse number="34">Orada Kâhin Sadok ve Peygamber Natan onu İsrail Kralı olarak meshetsinler. Boru çalıp, ‘Yaşasın Kral Süleyman!’ diye bağırın.</verse>
				<verse number="35">Onun ardından gidin; çünkü o gelip tahtıma oturacak ve yerime kral olacak. Onu İsrail ve Yahuda’ya yönetici atadım.”</verse>
				<verse number="36">Yehoyada oğlu Benaya, “Amin” diye karşılık verdi, “Efendim kralın Tanrısı RAB de bu kararı onaylasın.</verse>
				<verse number="37">RAB, efendim kralla birlikte olduğu gibi Süleyman’la da birlikte olsun ve onun krallığını Davut’un krallığından daha başarılı kılsın.”</verse>
				<verse number="38">Kâhin Sadok, Peygamber Natan, Yehoyada oğlu Benaya, Keretliler’le Peletliler gidip Süleyman’ı Kral Davut’un katırına bindirdiler ve Gihon’a kadar ona eşlik ettiler.</verse>
				<verse number="39">Kâhin Sadok, Kutsal Çadır’dan yağ dolu boynuz kabı alıp Süleyman’ı meshetti. Boru çalınca bütün halk “Yaşasın Kral Süleyman!” diye bağırdı.</verse>
				<verse number="40">Herkes kaval çalarak Süleyman’ın ardından yürüdü. Öyle sevinçliydiler ki, seslerinden adeta yer sarsılıyordu.</verse>
				<verse number="41">Adoniya ve yanındaki konuklar yemeklerini bitirirken kalabalığın gürültüsünü duydular. Boru sesini duyan Yoav, “Kentten gelen bu gürültü de ne?” diye sordu.</verse>
				<verse number="42">Yoav daha sorusunu tamamlamadan, Kâhin Aviyatar oğlu Yonatan çıkageldi. Adoniya ona, “İçeri gir, sen yiğit bir adamsın. İyi haberler getirmiş olmalısın” dedi.</verse>
				<verse number="43">Yonatan, “Hayır, bu kez farklı” diye karşılık verdi, “Efendimiz Kral Davut, Süleyman’ı kral atadı.</verse>
				<verse number="44">Kral, Kâhin Sadok, Peygamber Natan, Yehoyada oğlu Benaya ve Keretliler’le Peletliler’in Süleyman’ı kendi katırına bindirip götürmelerini istedi.</verse>
				<verse number="45">Gihon’a götürülen Süleyman orada Kâhin Sadok’la Peygamber Natan tarafından kral olarak meshedildi. Oradan sevinçle döndüler ve sesleri kentte yankılanmaya başladı. Duyduğunuz sesler onların sesleridir.</verse>
				<verse number="46">Üstelik Süleyman krallık tahtına oturdu bile.</verse>
				<verse number="47">Ayrıca efendimiz Kral Davut’u kutlamaya gelen görevlileri, ‘Tanrın, Süleyman’ın adını senin adından daha yüce, krallığını senin krallığından daha başarılı kılsın’ diyorlar. Kral yatağının üzerine kapanarak,</verse>
				<verse number="48">‘Henüz gözlerim açıkken bugün tahtıma oturacak birini veren İsrail’in Tanrısı RAB’be övgüler olsun’ diyor.”</verse>
				<verse number="49">Bunun üzerine Adoniya’nın bütün konukları korkuya kapılıp kalktılar, her biri kendi yoluna gitti.</verse>
				<verse number="50">Adoniya ise, Süleyman’dan korktuğu için, gidip sunağın boynuzlarına sarıldı.</verse>
				<verse number="51">Durumu Süleyman’a anlattılar. “Adoniya senden korkuyor” dediler, “Sunağın boynuzlarına sarılmış ve ‘İlk önce Kral Süleyman ben kulunu kılıçla öldürmeyeceğine dair ant içsin’ diyor.”</verse>
				<verse number="52">Süleyman, “Eğer bana bağlı kalırsa, saçının bir teline bile zarar gelmez” diye yanıtladı, “Ama içinde bir kötülük varsa öldürülür.”</verse>
				<verse number="53">Sonra Kral Süleyman’ın gönderdiği adamlar Adoniya’yı sunaktan indirip getirdiler. Adoniya gelip önünde yere kapanınca, ona, “Evine dön!” dedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Davut’un ölümü yaklaşınca, oğlu Süleyman’a şunları söyledi:</verse>
				<verse number="2">“Herkes gibi ben de yakında bu dünyadan ayrılacağım. Güçlü ve kararlı ol.</verse>
				<verse number="3">Tanrın RAB’bin verdiği görevleri yerine getir. Onun yollarında yürü ve Musa’nın yasasında yazıldığı gibi Tanrı’nın kurallarına, buyruklarına, ilkelerine ve öğütlerine uy ki, yaptığın her şeyde ve gittiğin her yerde başarılı olasın.</verse>
				<verse number="4">O zaman RAB bana verdiği şu sözü yerine getirecektir: ‘Eğer soyun nasıl yaşadığına dikkat eder, candan ve yürekten bana bağlı kalarak yollarımda yürürse, İsrail tahtından senin soyunun ardı arkası kesilmeyecektir.’</verse>
				<verse number="5">“Seruya oğlu Yoav’ın bana ve İsrail ordusunun iki komutanı Ner oğlu Avner’le Yeter oğlu Amasa’ya neler yaptığını biliyorsun. Sanki savaş varmış gibi onları öldürerek barış döneminde kan döktü. Belindeki kemerle ayağındaki çarıklara kan bulaştırdı.</verse>
				<verse number="6">Sen aklına uyanı yap, ama onun ak saçlı başının esenlik içinde ölüler diyarına gitmesine izin verme.</verse>
				<verse number="7">“Gilatlı Barzillay’ın oğullarına iyi davran, sofranda yemek yiyenlerin arasında onlara da yer ver. Çünkü ben ağabeyin Avşalom’un önünden kaçtığım zaman onlar bana yardım etmişlerdi.</verse>
				<verse number="8">“Mahanayim’e gittiğim gün beni çok ağır biçimde lanetleyen Benyamin oymağından Bahurimli Gera’nın oğlu Şimi de yanında. Beni Şeria Irmağı kıyısında karşılamaya geldiğinde, ‘Seni kılıçla öldürmeyeceğim’ diye RAB’bin adıyla ona ant içmiştim.</verse>
				<verse number="9">Ama sen sakın onu cezasız bırakma. Ona ne yapacağını bilecek kadar akıllısın. Onun ak saçlı başını ölüler diyarına kanlar içinde gönder.”</verse>
				<verse number="10">Davut ölüp atalarına kavuşunca, kendi adıyla bilinen kentte gömüldü.</verse>
				<verse number="11">Yedi yıl Hevron’da, otuz üç yıl Yeruşalim’de olmak üzere toplam kırk yıl İsrail’de krallık yaptı.</verse>
				<verse number="12">Babası Davut’un tahtına geçen Süleyman’ın krallığı çok sağlam temellere oturmuştu.</verse>
				<verse number="13">Hagit oğlu Adoniya, Süleyman’ın annesi Bat-Şeva’nın yanına gitti. Bat-Şeva ona, “Dostça mı geldin?” diye sordu. Adoniya, “Dostça” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="14">Ve ekledi: “Sana söyleyeceklerim var.” Bat-Şeva, “Söyle!” dedi.</verse>
				<verse number="15">Adoniya, “Bildiğin gibi, daha önce krallık benim elimdeydi” dedi, “Bütün İsrail benim kral olmamı bekliyordu. Ancak her şey değişti ve krallık kardeşimin eline geçti. Çünkü RAB’bin isteği buydu.</verse>
				<verse number="16">Ama benim senden bir dileğim var. Lütfen geri çevirme.” Bat-Şeva, “Söyle!” dedi.</verse>
				<verse number="17">Adoniya, “Kral Süleyman seni kırmaz” dedi, “Lütfen ona söyle, Şunemli Avişak’ı bana eş olarak versin.”</verse>
				<verse number="18">Bat-Şeva, “Peki, senin için kralla konuşacağım” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="19">Bat-Şeva, Adoniya’nın dileğini iletmek üzere Kral Süleyman’ın yanına gitti. Süleyman annesini karşılamak için ayağa kalkıp önünde eğildikten sonra tahtına oturdu. Annesi için de sağ tarafına bir taht koydurdu.</verse>
				<verse number="20">Tahtına oturan annesi, “Senden küçük bir dileğim var, lütfen beni boş çevirme” dedi. Kral, “Söyle anne, seni kırmam” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="21">Bat-Şeva, “Şunemli Avişak ağabeyin Adoniya’ya eş olarak verilsin” dedi.</verse>
				<verse number="22">Kral Süleyman, “Neden Şunemli Avişak’ın Adoniya’ya verilmesini istiyorsun?” dedi, “Krallığı da ona vermemi iste bari! Ne de olsa o benim büyüğüm. Üstelik Kâhin Aviyatar’la Seruya oğlu Yoav da ondan yana.”</verse>
				<verse number="23">Bu olay üzerine Kral Süleyman RAB’bin adıyla ant içti: “Eğer Adoniya bu dileğini hayatıyla ödemezse, Tanrı bana aynısını, hatta daha kötüsünü yapsın!</verse>
				<verse number="24">Beni güçlendirip babam Davut’un tahtına oturtan, verdiği sözü tutup bana bir hanedan kuran, yaşayan RAB’bin adıyla ant içerim ki, Adoniya bugün öldürülecek!”</verse>
				<verse number="25">Böylece Kral Süleyman Yehoyada oğlu Benaya’yı Adoniya’yı öldürmekle görevlendirdi. Benaya da gidip Adoniya’yı öldürdü.</verse>
				<verse number="26">Kral, Kâhin Aviyatar’a, “Anatot’taki tarlana dön” dedi, “Aslında ölümü hak ettin. Ama seni şimdi öldürmeyeceğim. Çünkü sen babam Davut’un önünde Egemen RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı taşıdın ve babamın çektiği bütün sıkıntıları onunla paylaştın.”</verse>
				<verse number="27">Eli’nin ailesi hakkında RAB’bin Şilo’da söylediği sözün gerçekleşmesi için, Süleyman Aviyatar’ı RAB’bin kâhinliğinden uzaklaştırdı.</verse>
				<verse number="28">Haber Yoav’a ulaştı. Yoav daha önce ayaklanan Avşalom’u desteklemediği halde Adoniya’yı destekledi. Bu nedenle RAB’bin Çadırı’na kaçtı ve sunağın boynuzlarına sarıldı.</verse>
				<verse number="29">Yoav’ın RAB’bin Çadırı’na kaçıp sunağın yanında olduğu Kral Süleyman’a bildirildi. Süleyman, Yehoyada oğlu Benaya’ya, “Git, onu vur!” diye buyruk verdi.</verse>
				<verse number="30">Benaya RAB’bin Çadırı’na gitti ve Yoav’a, “Kral dışarı çıkmanı buyuruyor!” dedi. Yoav, “Hayır, burada ölmek istiyorum” karşılığını verdi. Benaya gidip Yoav’ın kendisini nasıl yanıtladığını krala bildirdi.</verse>
				<verse number="31">Kral, “Onun istediği gibi yap” dedi, “Onu orada öldür ve göm. Yoav’ın boş yere döktüğü kanın sorumluluğunu benim ve babamın soyu üstünden kaldırmış olursun.</verse>
				<verse number="32">RAB döktüğü kandan ötürü onu cezalandıracaktır. Çünkü Yoav babam Davut’un bilgisi dışında, kendisinden daha iyi ve doğru olan iki kişiyi –İsrail ordusunun komutanı Ner oğlu Avner’le Yahuda ordusunun komutanı Yeter oğlu Amasa’yı– kılıçla öldürdü.</verse>
				<verse number="33">Böylece dökülen kanlarının sorumluluğu sonsuza dek Yoav’ın ve soyunun üstünde kalacaktır. Ama RAB, Davut’a, soyuna, ailesine ve tahtına sonsuza dek esenlik verecektir.”</verse>
				<verse number="34">Yehoyada oğlu Benaya gidip Yoav’ı öldürdü. Onu ıssız bir bölgede bulunan kendi evine gömdüler.</verse>
				<verse number="35">Kral, Yoav’ın yerine Yehoyada oğlu Benaya’yı ordu komutanı yaptı. Aviyatar’ın yerine de Kâhin Sadok’u atadı.</verse>
				<verse number="36">Sonra kral haber gönderip Şimi’yi çağırttı. Ona, “Yeruşalim’de kendine bir ev yap ve orada otur” dedi, “Hiçbir yere gitme.</verse>
				<verse number="37">Oradan ayrılıp Kidron Vadisi’nden öteye geçtiğin gün bil ki öleceksin. Sorumluluk sana ait.”</verse>
				<verse number="38">Şimi krala, “Efendim kral, peki” diye karşılık verdi, “Kulun olarak söylediklerini aynen yapacağım.” Şimi Yeruşalim’de uzun süre yaşadı.</verse>
				<verse number="39">Aradan üç yıl geçmişti, Şimi’nin iki kölesi Gat Kralı Maaka oğlu Akiş’in yanına kaçtı. Kölelerin Gat’a kaçtığını Şimi’ye haber verdiler.</verse>
				<verse number="40">Bunun üzerine Şimi kalkıp eşeğine palan vurdu ve kölelerini aramak üzere Gat’a Akiş’in yanına gitti. Kölelerini bulup Gat’tan geri getirdi.</verse>
				<verse number="41">Şimi’nin Yeruşalim’den Gat’a gidip döndüğü Süleyman’a anlatılınca,</verse>
				<verse number="42">Süleyman Şimi’yi çağırttı. “Sana RAB’bin adıyla ant içirmedim mi?” dedi, “ ‘Kalkıp herhangi bir yere gittiğin gün öleceğini bil!’ diye seni uyarmadım mı? Sen de bana: ‘Peki, sözünü dinleyeceğim’ demedin mi?</verse>
				<verse number="43">Öyleyse neden RAB’bin adına içtiğin anda ve buyruğuma uymadın?”</verse>
				<verse number="44">Kral, Şimi’ye karşı sözlerini şöyle sürdürdü: “Babam Davut’a yaptığın bütün kötülükleri çok iyi biliyorsun. Bu yaptıklarından dolayı RAB seni cezalandıracak.</verse>
				<verse number="45">Ama Kral Süleyman kutsanacak ve Davut’un tahtı RAB’bin önünde sonsuza dek kurulu kalacaktır.”</verse>
				<verse number="46">Kral, Yehoyada oğlu Benaya’ya buyruk verdi. O da gidip Şimi’yi öldürdü. Böylece Süleyman’ın krallığı iyice pekişti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Süleyman, Mısır Firavunu’nun kızıyla evlendi. Böylece firavunla müttefik oldu. Eşini Davut Kenti’ne götürdü. Kendi sarayı, RAB’bin Tapınağı ve Yeruşalim’in çevre surları tamamlanıncaya kadar orada yaşadılar.</verse>
				<verse number="2">Halk, hâlâ çeşitli tapınma yerlerinde RAB’be kurban sunuyordu. Çünkü o güne dek RAB’bin adına yapılmış bir tapınak yoktu.</verse>
				<verse number="3">Süleyman babası Davut’un kurallarına uyarak RAB’be olan sevgisini gösterdi. Ancak hâlâ çeşitli tapınma yerlerinde kurban sunuyor, buhur yakıyordu.</verse>
				<verse number="4">Tapınma yerlerinin en ünlüsü Givon’daydı. Kral Süleyman oraya giderek sunakta bin yakmalık sunu sundu.</verse>
				<verse number="5">RAB Tanrı, Givon’da o gece rüyada Süleyman’a görünüp, “Sana ne vermemi istersin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="6">Süleyman, “Kulun babam Davut’a büyük iyilikler yaptın” diye karşılık verdi, “O sana bağlı, doğru, bütün yüreğiyle dürüst biri olarak yolunda yürüdü. Bugün tahtına oturacak bir oğul vermekle ona büyük bir iyilik daha yapmış oldun.</verse>
				<verse number="7">“Ya RAB Tanrım! Ben henüz çocuk denecek bir yaşta, yöneticilik nedir bilmezken bu kulunu babam Davut’un yerine kral atadın.</verse>
				<verse number="8">İşte kulun kendi seçtiğin kalabalık halkın, sayılamayacak kadar büyük bir kalabalığın ortasındadır.</verse>
				<verse number="9">Bu yüzden bana öyle sezgi dolu bir yürek ver ki, iyi ile kötüyü ayırt edip halkını yönetebileyim. Başka türlü senin bu büyük halkını kim yönetebilir!”</verse>
				<verse number="10">Süleyman’ın bu isteği Rab’bi hoşnut etti.</verse>
				<verse number="11">Tanrı ona şöyle dedi: “Madem kendin için uzun ömür, zenginlik ve düşmanlarının ölümünü istemedin, bunların yerine adil bir yönetim için bilgelik istedin; isteğini yerine getireceğim. Sana öyle bir bilgelik ve sezgi dolu bir yürek vereceğim ki, benzeri ne senden öncekilerde görülmüştür, ne de senden sonrakilerde görülecektir.</verse>
				<verse number="12">Tanrı ona şöyle dedi: “Madem kendin için uzun ömür, zenginlik ve düşmanlarının ölümünü istemedin, bunların yerine adil bir yönetim için bilgelik istedin; isteğini yerine getireceğim. Sana öyle bir bilgelik ve sezgi dolu bir yürek vereceğim ki, benzeri ne senden öncekilerde görülmüştür, ne de senden sonrakilerde görülecektir.</verse>
				<verse number="13">Sana istemediklerini de vereceğim: Yaşadığın sürece öbür kralların erişemeyeceği bir zenginlik ve onura ulaşacaksın.</verse>
				<verse number="14">Eğer sen de baban Davut gibi kurallarıma ve buyruklarıma uyup yollarımda yürürsen, sana uzun ömür de vereceğim.”</verse>
				<verse number="15">Süleyman uyanınca bunun bir rüya olduğunu anladı. Sonra Yeruşalim’e gitti, Rab’bin Antlaşma Sandığı’nın önünde durup yakmalık sunular ve esenlik sunuları sundu. Ayrıca bütün görevlilerine de bir şölen verdi.</verse>
				<verse number="16">Bir gün iki fahişe gelip kralın önünde durdu.</verse>
				<verse number="17">Kadınlardan biri krala şöyle dedi: “Efendim, bu kadınla ben aynı evde kalıyoruz. Birlikte kaldığımız sırada ben bir çocuk doğurdum.</verse>
				<verse number="18">İki gün sonra da o doğurdu. Evde yalnızdık, ikimizden başka kimse yoktu.</verse>
				<verse number="19">Bu kadın geceleyin çocuğunun üzerine yattığı için çocuk ölmüş.</verse>
				<verse number="20">Gece yarısı, ben kulun uyurken, kalkıp çocuğumu almış, koynuna yatırmış, kendi ölü çocuğunu da benim koynuma koymuş.</verse>
				<verse number="21">Sabahleyin oğlumu emzirmek için kalktığımda, onu ölmüş buldum. Ama sabah aydınlığında dikkatle bakınca, onun benim doğurduğum çocuk olmadığını anladım.”</verse>
				<verse number="22">Öbür kadın, “Hayır! Yaşayan çocuk benim, ölü olan senin!” diye çıkıştı. Birinci kadın, “Hayır! Ölen çocuk senin, yaşayan çocuk benim!” diye diretti. Kralın önünde böyle tartışıp durdular.</verse>
				<verse number="23">Kral, “Biri, ‘Yaşayan çocuk benim, ölü olan senin’ diyor, öbürü, ‘Hayır! Ölen çocuk senin, yaşayan benim’ diyor.</verse>
				<verse number="24">O halde bana bir kılıç getirin!” dedi. Kılıç getirilince,</verse>
				<verse number="25">kral, “Yaşayan çocuğu ikiye bölüp yarısını birine, yarısını öbürüne verin!” diye buyurdu.</verse>
				<verse number="26">Yüreği oğlunun acısıyla sızlayan, çocuğun gerçek annesi krala, “Aman efendim, sakın çocuğu öldürmeyin! Ona verin!” dedi. Öbür kadınsa, “Çocuk ne benim, ne de senin olsun, onu ikiye bölsünler!” dedi.</verse>
				<verse number="27">O zaman kral kararını verdi: “Sakın çocuğu öldürmeyin! Birinci kadına verin, çünkü gerçek annesi odur.”</verse>
				<verse number="28">Kralın verdiği bu kararı duyan bütün İsrailliler hayranlık içinde kaldı. Herkes adil bir yönetim için Süleyman’ın Tanrı’dan gelen bilgeliğe sahip olduğunu anladı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Süleyman bütün İsrail’in kralıydı.</verse>
				<verse number="2">Görevlileri ise şunlardı: Kâhin: Sadok oğlu Azarya.</verse>
				<verse number="3">Yazmanlar: Şişa’nın oğulları Elihoref ve Ahiya. Devlet tarihçisi: Ahilut oğlu Yehoşafat.</verse>
				<verse number="4">Ordu komutanı: Yehoyada oğlu Benaya. Kâhinler: Sadok ve Aviyatar.</verse>
				<verse number="5">Baş vali: Natan oğlu Azarya. Kralın özel danışmanı: Natan oğlu Kâhin Zavut.</verse>
				<verse number="6">Saray sorumlusu: Ahişar. Angaryacıların başı: Avda oğlu Adoniram.</verse>
				<verse number="7">Süleyman’ın İsrail’de on iki bölge valisi vardı. Bunlar kralın ve sarayın yiyecek içecek gereksinimini karşılardı. Her vali yılda bir ay bu gereksinimleri karşılamakla yükümlüydü.</verse>
				<verse number="8">Bu valiler şunlardı: Efrayim’in dağlık bölgesinde Ben-Hur;</verse>
				<verse number="9">Makaz, Şaalvim, Beytşemeş ve Elon-Beythanan bölgelerinde Ben-Deker;</verse>
				<verse number="10">Arubbot, Soko ve bütün Hefer bölgesinde Ben-Heset;</verse>
				<verse number="11">Nafat-Dor bölgesinde Süleyman’ın kızı Tafat’la evli olan Ben-Avinadav;</verse>
				<verse number="12">Taanak, Megiddo, Yizreel’in altında Saretan’ın yanındaki bütün Beytşean ve Beytşean’dan Avel-Mehola ve Yokmoam’ın ötelerine kadar uzanan bölgede Ahilut oğlu Baana;</verse>
				<verse number="13">Ramot-Gilat, Gilat’ta Manaşşe oğlu Yair’in yerleşim birimleri ve Başan’daki Argov yöresinde surlar ve tunç sürgülerle güçlendirilmiş altmış büyük kentin başında Ben-Gever;</verse>
				<verse number="14">Mahanayim bölgesinde İddo oğlu Ahinadav;</verse>
				<verse number="15">Naftali bölgesinde Süleyman’ın kızı Basemat’la evlenen Ahimaas;</verse>
				<verse number="16">Aşer ve Bealot bölgelerinde Huşay oğlu Baana;</verse>
				<verse number="17">İssakar bölgesinde Paruah oğlu Yehoşafat;</verse>
				<verse number="18">Benyamin bölgesinde Ela oğlu Şimi;</verse>
				<verse number="19">Gilat bölgesinde, yani Amorlular’ın Kralı Sihon’la Başan Kralı Og’un eski topraklarında Uri oğlu Gever. Ayrıca Yahuda bölgesinin tek valisi vardı.</verse>
				<verse number="20">Yahuda ve İsrail halkı kıyıların kumu kadar kalabalıktı. Herkes yiyip içip sevinç içinde yaşıyordu.</verse>
				<verse number="21">Süleyman, Fırat Irmağı’ndan Filist’e, oradan Mısır sınırına kadar bütün ülkelere egemendi. Bu ülkeler Süleyman’ın yaşamı boyunca ona haraç ödeyip hizmet ettiler.</verse>
				<verse number="22">Süleyman’ın sarayının bir günlük yiyecek gereksinimi şunlardı: Otuz kor ince, altmış kor kepekli un;</verse>
				<verse number="23">onu ahırda, yirmisi çayırda yetiştirilmiş sığır ve yüz koyun; ayrıca geyikler, ceylanlar, karacalar ve semiz kuşlar.</verse>
				<verse number="24">Tifsah’tan Gazze’ye kadar, Fırat Irmağı’nın batısındaki bütün krallıkları Süleyman yönetiyordu. Her tarafta barış vardı.</verse>
				<verse number="25">Dan’dan Beer-Şeva’ya kadar Yahuda ve İsrail halkının her bireyi Süleyman’ın yaşamı boyunca kendi asması ve incir ağacı altında güvenlik içinde yaşadı.</verse>
				<verse number="26">Süleyman’ın savaş arabalarının atları için dört bin ahırı ve on iki bin atlısı vardı.</verse>
				<verse number="27">Bölge valilerinin her biri kendine düşen bir ay boyunca, Kral Süleyman’a ve sofrasına oturan herkese yiyecek sağlar, hiçbir şeyi eksik etmezdi.</verse>
				<verse number="28">Her vali kendisine verilen buyruk uyarınca, savaş arabalarının atlarıyla öbür atlar için belirli bir yere arpa ve saman getirirdi.</verse>
				<verse number="29">Tanrı, Süleyman’a bilgelik, derin bir sezgi, kıyılardaki kum kadar anlayış verdi.</verse>
				<verse number="30">Süleyman’ın bilgeliği, bütün doğuluların ve Mısırlılar’ın bilgeliğinden daha üstündü.</verse>
				<verse number="31">O, Ezrahlı Etan, Mahol’un oğulları Heman, Kalkol ve Darda dahil herkesten daha bilgeydi. Ünü çevredeki bütün uluslara yayılmıştı.</verse>
				<verse number="32">Üç bin özdeyişi ve bin beş ezgisi vardı.</verse>
				<verse number="33">Lübnan sedir ağacından duvarlarda biten mercanköşkotuna kadar bütün ağaçlardan söz ettiği gibi, hayvanlar, kuşlar, sürüngenler ve balıklardan da söz edebiliyordu.</verse>
				<verse number="34">Süleyman’ın bilgeliğini duyan dünyanın bütün kralları ona adamlarını gönderirdi. Bütün uluslardan insanlar gelir, Süleyman’ın bilgece sözlerini dinlerdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Sur Kralı Hiram, Süleyman’ın babası Davut’un yerine kral olarak meshedildiğini duyunca, elçilerini Süleyman’a gönderdi. Çünkü Davut’la hep dostça geçinmişti.</verse>
				<verse number="2">Süleyman Hiram’a şu haberi gönderdi:</verse>
				<verse number="3">“Bildiğin gibi, babam Davut çevresindeki savaşlar yüzünden Tanrısı RAB’bin adına bir tapınak yapamadı. Bu savaşlarda RAB, Davut’un düşmanlarını onun ayakları altına serdi.</verse>
				<verse number="4">Oysa şimdi Tanrım RAB her yönden bana rahatlık verdi. Ne bir düşmanım var, ne de kötü bir olay.</verse>
				<verse number="5">RAB, babam Davut’a, ‘Tahtına oturtacağım oğlun benim adıma bir tapınak yapacak’ diye söz verdi. Ben de Tanrım RAB’bin adına bir tapınak yapmaya karar verdim.</verse>
				<verse number="6">“Şimdi bana Lübnan’dan sedir ağaçları kesmeleri için adamlarına buyruk ver. Benim adamlarım da seninkilerle birlikte çalışsın. Adamların için istediğin ücreti vereceğim. Aramızda Saydalılar kadar ağaç kesmede usta adamlar olmadığını biliyorsun.”</verse>
				<verse number="7">Hiram, Süleyman’dan bu haberi alınca çok sevindi ve, “Bugün, o büyük ulusu yönetmek üzere Davut’a bilge bir oğul veren RAB’be övgüler olsun!” dedi.</verse>
				<verse number="8">Sonra Hiram Süleyman’a şu haberi gönderdi: “Gönderdiğin haberi aldım. Sedir ve çam ağaçlarıyla ilgili bütün dileklerini yerine getireceğim.</verse>
				<verse number="9">Adamlarım tomrukları Lübnan’dan denize indirecekler, ben de onları sallar halinde bağlatıp belirteceğin yere kadar yüzdüreceğim. Orada adamlarım onları çözer, sen de alıp götürürsün. Sarayımın yiyecek gereksinimini karşılamakla, sen de benim dileğimi yerine getirmiş olursun.”</verse>
				<verse number="10">Hiram Süleyman’a istediği kadar sedir ve çam tomruğu sağladı.</verse>
				<verse number="11">Süleyman her yıl Hiram’a sarayının yiyecek gereksinimi olarak yirmi bin kor buğday, yirmi kor saf zeytinyağı verirdi.</verse>
				<verse number="12">RAB, verdiği söz uyarınca, Süleyman’a bilgelik verdi. Süleyman’la Hiram arasında barış vardı. Aralarında bir antlaşma yaptılar.</verse>
				<verse number="13">Kral Süleyman angaryasına çalıştırmak üzere bütün İsrail’den otuz bin adam topladı.</verse>
				<verse number="14">Sırayla her ay on binini Lübnan’a gönderiyordu. Bir ay Lübnan’da, iki ay evlerinde kalıyorlardı. Angaryasına çalışan adamların başında Adoniram vardı.</verse>
				<verse number="15">Süleyman’ın yük taşıyan 70 000, dağlarda taş kesen 80 000 adamı vardı.</verse>
				<verse number="16">Ayrıca, işin yürümesini sağlayan ve işçileri yöneten 3 300 görevlisi vardı.</verse>
				<verse number="17">İşçiler, kralın buyruğu uyarınca, tapınağın temelini yontma taşlarla atmak üzere ocaktan büyük ve kaliteli taşlar kesip çıkardılar.</verse>
				<verse number="18">Süleyman’ın ve Hiram’ın yapıcılarıyla Gevallılar, tapınağın yapımı için taşlarla keresteleri kesip hazırladılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">İsrail halkı Mısır’dan çıktıktan dört yüz seksen yıl sonra, Süleyman, krallığının dördüncü yılının ikinci ayı olan Ziv ayında RAB’bin Tapınağı’nın yapımına başladı.</verse>
				<verse number="2">Kral Süleyman’ın RAB için yaptığı tapınağın uzunluğu altmış, genişliği yirmi, yüksekliği otuz arşındı.</verse>
				<verse number="3">Tapınağın ana bölümünün önündeki eyvan tapınağın genişliğinde olup yirmi arşındı. Eyvan tapınağın önünden ileriye doğru on arşındı.</verse>
				<verse number="4">Süleyman tapınakta dışa doğru daralan kafesli pencereler yaptırdı.</verse>
				<verse number="5">Tapınağın dış cephesine bitişik, ana bölümün ve iç odanın çevresindeki duvarlara bitişik, odalardan oluşan katlar yaptırdı.</verse>
				<verse number="6">Alt kat beş arşın, orta kat altı arşın, üst kat yedi arşın genişliğindeydi. Kirişler tapınağın duvarlarına girmesin diye duvarların çevresinde dışarıya doğru çıkıntılar bıraktı.</verse>
				<verse number="7">Tapınağın yapımında kullanılan taşlar taş ocaklarında yontulmuştu. Onun için yapım halindeki tapınakta çekiç ve balta dahil hiçbir demir aletin sesi duyulmadı.</verse>
				<verse number="8">Aşağı yan katın girişi tapınağın güneyindeydi. Döner bir merdivenle orta kata, oradan da üçüncü kata çıkılırdı.</verse>
				<verse number="9">Süleyman tapınağı yapıp tamamladı. Üstünü sedir ağacından direklerle, kalın tahtalarla kapattı.</verse>
				<verse number="10">Dış duvarlara bitişik katlar tapınağın çevresini kapsıyordu. Her birinin yüksekliği beş arşındı. Bunlar sedir ağacından kirişlerle tapınağa eklendi.</verse>
				<verse number="11">RAB, Süleyman’a şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="12">“Bu tapınağı yapmaktasın. Kurallarıma, ilkelerime ve bütün buyruklarıma uyup onlara bağlı kalırsan, baban Davut’a verdiğim sözü senin aracılığınla yerine getireceğim.</verse>
				<verse number="13">Halkım İsrail’in arasında yaşayıp onları hiç terk etmeyeceğim.”</verse>
				<verse number="14">Süleyman tapınağı yapıp bitirdi.</verse>
				<verse number="15">Tapınağın iç duvarlarının yüzeyini sedir ağaçlarıyla döşeyip üstlerini tabandan tavana kadar tahtalarla kapladı. Tapınağın zeminini ise çam tahtalarla döşetti.</verse>
				<verse number="16">En Kutsal Yer olarak adlandırılan iç oda, tapınağın arka bölümünde yapıldı. Tabandan tavana kadar sedir tahtasından oluşan bir duvarla öbür bölümlerden ayrıldı. Bu bölümün uzunluğu yirmi arşındı.</verse>
				<verse number="17">Bu iç odanın önündeki ana bölümün uzunluğu ise kırk arşındı.</verse>
				<verse number="18">Taşlar görünmesin diye tapınağın içi, üzerine sukabağı ve çiçek motifleri oyulmuş sedir tahtalarıyla kaplandı.</verse>
				<verse number="19">Tapınağın içinde RAB’bin Antlaşma Sandığı’nın konacağı iç oda hazırlandı.</verse>
				<verse number="20">Bu odanın içten içe uzunluğu, genişliği ve yüksekliği yirmişer arşındı. Süleyman odayı saf altınla kaplattı. Sunağı da sedir tahtalarla döşetti.</verse>
				<verse number="21">Tapınağın içini saf altınla kaplattı; iç odanın önüne altın zincirler asıp orayı da altınla kaplattı.</verse>
				<verse number="22">Böylece iç odadaki sunak dahil, tapınağın içini tamamen altınla kaplatmış oldu.</verse>
				<verse number="23">İç odada her biri on arşın yüksekliğinde, iğde ağacından iki Keruv yaptı.</verse>
				<verse number="24">Her kanadı beşer arşın olan Keruv’un açık kanatları bir uçtan öbür uca toplam on arşındı.</verse>
				<verse number="25">Öbür Keruv’un kanat açıklığı da on arşındı. Her iki Keruv’un da ölçüsü ve görünüşü aynıydı.</verse>
				<verse number="26">İkisinin de yüksekliği on arşındı.</verse>
				<verse number="27">Süleyman Keruvlar’ı tapınağın iç odasına yerleştirdi. Keruvlar’dan birinin açık kanadı bir duvara, ötekinin kanadı karşı duvara erişirken, öbür kanatları da odanın ortasında birbirine değiyordu.</verse>
				<verse number="28">Süleyman Keruvlar’ı da altınla kaplattı.</verse>
				<verse number="29">Tapınağın iç ve dış odalarının bütün duvarlarını kabartma Keruvlar, hurma ağaçları ve çiçek motifleriyle süsletti.</verse>
				<verse number="30">Tapınağın hem iç, hem de dış odasının döşemelerini altınla kaplattı.</verse>
				<verse number="31">İç odanın girişine iğde ağacından iki kanatlı söveli bir kapı yaptırdı. Söveli kapının genişliği tapınağın genişliğinin beşte biriydi.</verse>
				<verse number="32">İğde ağacından yapılan iki kapı kanadının üstüne kabartma Keruvlar, hurma ağaçları ve çiçek motifleri oydurdu. Keruvlar ve hurma ağaçlarını altınla kaplattı.</verse>
				<verse number="33">Aynı biçimde ana bölümün girişine de iğde ağacından kapı söveleri yaptırdı. Bu söveli kapı tapınağın genişliğinin dörtte biriydi.</verse>
				<verse number="34">Ayrıca, çam ağacından, her biri iki kanatlı, katlanabilen iki kapı yaptırdı.</verse>
				<verse number="35">Bunların da üstüne Keruvlar, hurma ağaçları ve çiçek motifleri oydurdu. Oymaların üzerini düzgün biçimde altınla kaplattı.</verse>
				<verse number="36">İç avlunun duvarlarını üç sıra yontma taş ve bir sıra sedir ağacı kirişleriyle yaptırdı.</verse>
				<verse number="37">RAB’bin Tapınağı’nın temeli dördüncü yılın Ziv ayında atıldı.</verse>
				<verse number="38">On birinci yılın sekizinci ayı olan Bul ayında tapınak tasarlandığı biçimde bütün ayrıntılarıyla tamamlandı. Tapınağın yapımı Süleyman’ın yedi yılını almıştı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Süleyman kendine, yapımı on üç yıl süren bir saray yaptırdı.</verse>
				<verse number="2">Uzunluğu yüz, genişliği elli, yüksekliği otuz arşın olan Lübnan Ormanı adında bir saray daha yaptırdı. Saray sedir kirişler yerleştirilmiş dört sıra halindeki sedir sütunların üzerine yapılmıştı.</verse>
				<verse number="3">Sütunların üstündeki kırk beş kirişin üstü sedir tahtalarıyla kaplanmıştı. Bir sıra on beş kirişten oluşuyordu.</verse>
				<verse number="4">Kafesli pencereler üç sıra halinde birbirine bakacak biçimde yapılmıştı.</verse>
				<verse number="5">Kapılar ve kapı söveleri dört köşeliydi. Pencereler ise üç sıra halinde birbirine bakacak biçimde yapılmıştı.</verse>
				<verse number="6">Süleyman elli arşın uzunluğunda otuz arşın genişliğinde sütunlu bir eyvan yaptırdı. Eyvanın önünde sütunlarla desteklenmiş asma tavan vardı.</verse>
				<verse number="7">Taht Eyvanı’nı, yani kararların verileceği Yargı Eyvanı’nı da yaptırdı. Bu eyvan da baştan aşağı sedir tahtalarıyla kaplıydı.</verse>
				<verse number="8">Eyvanın arkasında öbür avludaki kendi oturacağı saray da aynı biçimde yapılmıştı. Süleyman, karısı olan firavunun kızı için de bu eyvanın benzeri bir saray yaptırdı.</verse>
				<verse number="9">Dışarıdan büyük avluya, temelden çatıya kadar bütün bu yapılar kaliteli taşlarla yapılmıştı. Taşlar testereyle kesilmiş, ön ve arka yüzleri yontulmuş, belirli ölçülere göre hazırlanmıştı.</verse>
				<verse number="10">Temeller sekiz ve on arşın uzunluğunda büyük, seçme taşlardan atılmıştı.</verse>
				<verse number="11">Üstlerinde belirli ölçülere göre kesilmiş kaliteli taşlar ve sedir kirişler vardı.</verse>
				<verse number="12">Büyük avlu üç sıra yontma taş ve bir sıra sedir kirişlerinden oluşan bir duvarla çevrilmişti. RAB’bin Tapınağı’nın iç avlusuyla eyvanın duvarları da aynı yapıdaydı.</verse>
				<verse number="13">Kral Süleyman haber gönderip Sur’dan Hiram’ı getirtti.</verse>
				<verse number="14">Hiram’ın annesi Naftali oymağından dul bir kadın, babası ise Surlu bir tunç işçisiydi. Hiram tunç işlemede bilgili, deneyimli, usta biriydi. Gelip Kral Süleyman’ın bütün işlerini yaptı.</verse>
				<verse number="15">Hiram her birinin yüksekliği on sekiz arşın ve çevresi on iki arşın olan iki tunç sütun döktü.</verse>
				<verse number="16">Sütunların üzerine koymak için beşer arşın yüksekliğinde dökme tunçtan iki sütun başlığı yaptı.</verse>
				<verse number="17">Sütun başlıklarının her biri ağla kaplanmıştı. Ağın üzeri yedi sıra örgülü zincirle ve iki sıra nar motifiyle bezenmişti.</verse>
				<verse number="18">Sütun başlıklarının her biri ağla kaplanmıştı. Ağın üzeri yedi sıra örgülü zincirle ve iki sıra nar motifiyle bezenmişti.</verse>
				<verse number="19">Eyvanda bulunan dört arşın yüksekliğindeki sütun başlıkları da nilüfer biçimindeydi.</verse>
				<verse number="20">Her iki sütun başlığında, örgülü ağa yakın çıkıntının yukarısında çepeçevre diziler halinde iki yüz nar motifi vardı.</verse>
				<verse number="21">Hiram sütunları tapınağın eyvanına dikip sağdakine Yakin, soldakine Boaz adını verdi.</verse>
				<verse number="22">Sütun başlıkları nilüfer biçimindeydi. Böylece sütunların işi tamamlanmış oldu.</verse>
				<verse number="23">Hiram dökme tunçtan on arşın çapında, beş arşın derinliğinde, çevresi otuz arşın yuvarlak bir havuz yaptı.</verse>
				<verse number="24">Havuz, kenarlarının altındaki iki sıra sukabağı motifiyle birlikte dökülmüştü. Her arşında onar tane olan bu motifler havuzu çepeçevre kuşatıyordu.</verse>
				<verse number="25">Havuz üçü kuzeye, üçü batıya, üçü güneye, üçü de doğuya bakan on iki boğa heykeli üzerine oturtulmuştu. Boğaların sağrıları içe dönüktü.</verse>
				<verse number="26">Havuzun çeperi dört parmak kalınlığındaydı; kenarları kâse kenarlarını, nilüferleri andırıyordu. İki bin bat su alıyordu.</verse>
				<verse number="27">Hiram her biri dört arşın uzunluğunda, dört arşın genişliğinde ve üç arşın yüksekliğinde on adet tunç ayaklık yaptı.</verse>
				<verse number="28">Ayaklıklar aynalıklarla döşenmiş, aynalıklar da çerçeve içine alınmıştı.</verse>
				<verse number="29">Aynalıklar aslan, boğa, Keruv motifleriyle süslenmişti. Çerçeveler de böyleydi, yalnız aslanlarla boğaların üstünde ve altında sarkık çelenk işlemeleri vardı.</verse>
				<verse number="30">Her bir ayaklığın dört tunç tekerleği ve dingilleri vardı. Dört köşeye de kazan için destekler yapılmıştı. Her dökme destek çelenklerle süslenmişti.</verse>
				<verse number="31">Ayaklığın üst yüzeyinde kazan için bir arşın yüksekliğinde yuvarlak çerçeveli bir boşluk vardı. Boşluğun tabanı bir buçuk arşın genişliğindeydi. Çevresinde oymalar vardı. Ayaklıkların aynalıkları yuvarlak değil, kareydi.</verse>
				<verse number="32">Aynalıkların altındaki dört tekerleğin dingilleri ayaklıklara bağlıydı. Her tekerleğin çapı bir buçuk arşındı.</verse>
				<verse number="33">Tekerlekler savaş arabalarının tekerlekleri gibiydi. Dingilleri, jantları, parmakları ve göbeklerinin hepsi dökümdü.</verse>
				<verse number="34">Her ayaklığın dört köşesinde de kendinden dört destek vardı.</verse>
				<verse number="35">Ayaklıkların üstünde yarım arşın yüksekliğinde yuvarlak birer halka vardı. Ayaklıkların başındaki dayanaklar ve yan aynalıklar da ayaklıklara bitişikti.</verse>
				<verse number="36">Hiram dayanakların ve aynalıklarının genişliği oranında her birinin yüzeyine Keruvlar, aslanlar, hurma ağaçları, çevrelerine de çelenkler oydu.</verse>
				<verse number="37">Böylece on ayaklığı yaptı; hepsinin dökümü, ölçüsü ve biçimi aynıydı.</verse>
				<verse number="38">Hiram ayrıca on ayaklığın üzerine oturan dörder arşın genişliğinde on tunç kazan yaptı. Her kazan kırk bat su alıyordu.</verse>
				<verse number="39">Ayaklıkların beşini tapınağın güneyine, beşini kuzeyine yerleştirdi. Havuzu ise tapınağın güneydoğu köşesine yerleştirdi.</verse>
				<verse number="40">Hiram kazanlar, kürekler, çanaklar yaptı. Böylece Kral Süleyman için üstlenmiş olduğu RAB’bin Tapınağı’yla ilgili bütün işleri tamamlamış oldu:</verse>
				<verse number="41">İki sütun ve iki yuvarlak sütun başlığı, bu başlıkları süsleyen iki örgülü ağ,</verse>
				<verse number="42">Sütunların yuvarlak başlıklarını süsleyen iki örgülü ağın üzerini ikişer sıra halinde süsleyen dört yüz nar motifi,</verse>
				<verse number="43">On kazan ve ayaklıkları,</verse>
				<verse number="44">Havuz ve havuzu taşıyan on iki boğa heykeli,</verse>
				<verse number="45">Kovalar, kürekler, çanaklar. Hiram’ın Kral Süleyman için RAB’bin Tapınağı’na yaptığı bütün bu eşyalar parlak tunçtandı.</verse>
				<verse number="46">Kral bunları Şeria Ovası’nda, Sukkot ile Saretan arasındaki killi topraklarda döktürmüştü.</verse>
				<verse number="47">Eşyalar o kadar çoktu ki, Süleyman hepsini tartmadı. Kullanılan tuncun hesabı tutulmadı.</verse>
				<verse number="48">Süleyman’ın RAB’bin Tapınağı için yaptırdığı altın eşyalar şunlardı: Sunak, ekmeklerin Tanrı’nın huzuruna konduğu masa,</verse>
				<verse number="49">İç odanın girişine, beşi sağa, beşi sola yerleştirilen saf altın kandillikler, çiçek süslemeleri, kandiller, maşalar,</verse>
				<verse number="50">Saf altın taslar, fitil maşaları, çanaklar, tabaklar, buhurdanlar. Tapınaktaki iç odanın, yani En Kutsal Yer’in ve ana bölümün kapı menteşeleri de altındandı.</verse>
				<verse number="51">RAB’bin Tapınağı’nın yapımı tamamlanınca Kral Süleyman, babası Davut’un adadığı altın, gümüş ve öbür eşyaları getirip tapınağın hazine odalarına yerleştirdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Kral Süleyman RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı Davut Kenti olan Siyon’dan getirmek üzere İsrail halkının ileri gelenleriyle bütün oymak ve boy başlarını Yeruşalim’e çağırdı.</verse>
				<verse number="2">Hepsi yedinci ay olan Etanim ayındaki bayramda Kral Süleyman’ın önünde toplandı.</verse>
				<verse number="3">İsrail’in bütün ileri gelenleri toplanınca, bazı kâhinler Antlaşma Sandığı’nı yerden kaldırdılar.</verse>
				<verse number="4">Sandığı, Buluşma Çadırı’nı ve çadırdaki bütün kutsal eşyaları kâhinlerle Levililer tapınağa taşıdılar.</verse>
				<verse number="5">Kral Süleyman ve bütün İsrail topluluğu Antlaşma Sandığı’nın önünde sayısız davar ve sığır kurban etti.</verse>
				<verse number="6">Kâhinler RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı tapınağın iç odasına, En Kutsal Yer’e taşıyıp Keruvlar’ın kanatlarının altına yerleştirdiler.</verse>
				<verse number="7">Keruvlar’ın kanatları sandığın konduğu yerin üstüne kadar uzanıyor ve sandığı da, sırıklarını da örtüyordu.</verse>
				<verse number="8">Sırıklar öyle uzundu ki, uçları iç odanın önündeki Kutsal Yer’den görünüyordu. Ancak dışarıdan görünmüyordu. Bunlar hâlâ oradadır.</verse>
				<verse number="9">Sandığın içinde Musa’nın Horev Dağı’nda koyduğu iki taş levhadan başka bir şey yoktu. Bunlar Mısır’dan çıkışlarında RAB’bin İsrailliler’le yaptığı antlaşmanın taş levhalarıydı.</verse>
				<verse number="10">Kâhinler Kutsal Yer’den çıkınca, RAB’bin Tapınağı’nı bir bulut doldurdu.</verse>
				<verse number="11">Bu bulut yüzünden kâhinler görevlerini sürdüremediler. Çünkü RAB’bin görkemi tapınağı doldurmuştu.</verse>
				<verse number="12">O zaman Süleyman şöyle dedi: “Ya RAB, karanlık bulutlarda otururum demiştin.</verse>
				<verse number="13">Senin için görkemli bir tapınak, sonsuza dek yaşayacağın bir konut yaptım.”</verse>
				<verse number="14">Kral ayakta duran bütün İsrail topluluğuna dönerek onları kutsadıktan sonra şöyle dedi:</verse>
				<verse number="15">“Babam Davut’a verdiği sözü tutan İsrail’in Tanrısı RAB’be övgüler olsun! RAB demişti ki,</verse>
				<verse number="16">‘Halkım İsrail’i Mısır’dan çıkardığım günden bu yana, içinde bulunacağım bir tapınak yaptırmak için İsrail oymaklarına ait kentlerden hiçbirini seçmedim. Ancak halkım İsrail’i yönetmesi için Davut’u seçtim.’</verse>
				<verse number="17">“Babam Davut İsrail’in Tanrısı RAB’bin adına bir tapınak yapmayı yürekten istiyordu.</verse>
				<verse number="18">Ama RAB, babam Davut’a, ‘Adıma bir tapınak yapmayı yürekten istemen iyi bir şey’ dedi,</verse>
				<verse number="19">‘Ne var ki, adıma yapılacak bu tapınağı sen değil, öz oğlun yapacak.’</verse>
				<verse number="20">“RAB verdiği sözü yerine getirdi. RAB’bin sözü uyarınca, babam Davut’tan sonra İsrail tahtına ben geçtim ve İsrail’in Tanrısı RAB’bin adına tapınağı ben yaptırdım.</verse>
				<verse number="21">Ayrıca, RAB’bin atalarımızı Mısır’dan çıkardığında onlarla yaptığı antlaşmanın içinde korunduğu sandık için tapınakta bir yer hazırladım.”</verse>
				<verse number="22">Süleyman RAB’bin sunağının önünde, İsrail topluluğunun karşısında durup ellerini göklere açtı.</verse>
				<verse number="23">“Ya RAB, İsrail’in Tanrısı, yerde ve gökte sana benzer başka tanrı yoktur” dedi, “Bütün yürekleriyle yolunu izleyen kullarınla yaptığın antlaşmaya bağlı kalırsın.</verse>
				<verse number="24">Ağzınla kulun babam Davut’a verdiğin sözü bugün ellerinle yerine getirdin.</verse>
				<verse number="25">“Şimdi, ya RAB, İsrail’in Tanrısı, kulun babam Davut’a verdiğin öbür sözü de tutmanı istiyorum. Ona, ‘Senin soyundan İsrail tahtına oturacakların ardı arkası kesilmeyecektir; yeter ki, çocukların önümde senin gibi dikkatle yürüsünler’ demiştin.</verse>
				<verse number="26">Ey İsrail’in Tanrısı, şimdi kulun babam Davut’a verdiğin sözleri yerine getirmeni istiyorum.</verse>
				<verse number="27">“Tanrı gerçekten yeryüzünde yaşar mı? Sen göklere, göklerin göklerine bile sığmazsın. Benim yaptığım bu tapınak ne ki!</verse>
				<verse number="28">Ya RAB Tanrım, kulunun bugün ettiği duayı, yalvarışı işit; duasına ve yakarışına kulak ver.</verse>
				<verse number="29">Gözlerin gece gündüz, ‘Orada bulunacağım!’ dediğin bu tapınağın üzerinde olsun. Kulunun buraya yönelerek ettiği duayı işit.</verse>
				<verse number="30">Buraya yönelerek dua eden kulunun ve halkın İsrail’in yalvarışını işit. Göklerden, oturduğun yerden kulak ver; duyunca bağışla.</verse>
				<verse number="31">“Biri komşusuna karşı günah işleyip ant içmek zorunda kaldığında, gelip bu tapınakta, senin sunağının önünde ant içerse,</verse>
				<verse number="32">göklerden kulak ver ve gereğini yap. Suçlunun cezasını vererek, suçsuzu haklı çıkararak kullarını yargıla.</verse>
				<verse number="33">“Sana karşı günah işlediği için düşmanlarına yenik düşen halkın İsrail yine sana döner, adını anar, bu tapınakta dua edip yakararak önüne çıkarsa,</verse>
				<verse number="34">göklerden kulak ver, halkın İsrail’in günahını bağışla. Onları atalarına verdiğin ülkeye yine kavuştur.</verse>
				<verse number="35">“Halkın sana karşı günah işlediği için gökler kapanıp yağmur yağmazsa, sıkıntıya düşen halkın buraya yönelip dua eder, adını anar ve günahlarından dönerse,</verse>
				<verse number="36">göklerden kulak ver; kullarının, halkın İsrail’in günahlarını bağışla. Onlara doğru yolda yürümeyi öğret, halkına mülk olarak verdiğin ülkene yağmurlarını gönder.</verse>
				<verse number="37">“Ülkeyi kıtlık, salgın hastalık, samyeli, küf, tırtıl ya da çekirgeler kavurduğunda, düşmanlar kentlerden birinde halkını kuşattığında, herhangi bir felaket ya da hastalık ortalığı sardığında,</verse>
				<verse number="38">halkından bir kişi ya da bütün halkın İsrail başına gelen felaketi ayrımsar, dua edip yakararak ellerini bu tapınağa doğru açarsa,</verse>
				<verse number="39">göklerden, oturduğun yerden kulak ver ve bağışla. İnsanların yüreklerini yalnızca sen bilirsin. Onlara yaptıklarına göre davran ki,</verse>
				<verse number="40">atalarımıza verdiğin bu ülkede yaşadıkları sürece senden korksunlar.</verse>
				<verse number="41">“Halkın İsrail’den olmayan, ama senin yüce adını,</verse>
				<verse number="42">gücünü, kudretini duyup uzak ülkelerden gelen yabancılar bu tapınağa gelip dua ederlerse,</verse>
				<verse number="43">göklerden, oturduğun yerden kulak ver, yalvarışlarını yanıtla. Öyle ki, dünyanın bütün ulusları, halkın İsrail gibi, senin adını bilsin, senden korksun ve yaptırdığım bu tapınağın sana ait olduğunu öğrensin.</verse>
				<verse number="44">“Halkın düşmanlarına karşı gösterdiğin yoldan savaşa giderken sana, seçtiğin bu kente ve adına yaptırdığım bu tapınağa yönelip dua ederse,</verse>
				<verse number="45">dualarına, yakarışlarına göklerden kulak ver ve onları kurtar.</verse>
				<verse number="46">“Sana karşı günah işlediklerinde –günah işlemeyen tek kişi yoktur– sen öfkelenip onları yakın ya da uzak bir ülkeye tutsak olarak götürecek düşmanlarının eline teslim edersen,</verse>
				<verse number="47">onlar da tutsak oldukları ülkede pişmanlık duyup günahlarından döner, ‘Günah işledik, yoldan sapıp kötülük yaptık’ diyerek sana yakarırlarsa,</verse>
				<verse number="48">tutsak oldukları ülkede candan ve yürekten sana dönerlerse, atalarına verdiğin ülkelerine, seçtiğin kente ve adına yaptırdığım tapınağına yönelip dua ederlerse,</verse>
				<verse number="49">göklerden, oturduğun yerden dualarına, yakarışlarına kulak ver, onları kurtar.</verse>
				<verse number="50">Sana karşı günah işlemiş olan halkını ve işledikleri bütün suçları bağışla. Düşmanlarının onlara acımasını sağla.</verse>
				<verse number="51">Çünkü onlar demir eritme ocağından, Mısır’dan çıkardığın kendi halkın, kendi mirasındır.</verse>
				<verse number="52">“Sana her yalvarışlarında onlara kulak ver, bu kulunun ve halkın İsrail’in yalvarışlarını dinle.</verse>
				<verse number="53">Ey Egemen RAB, atalarımızı Mısır’dan çıkardığında kulun Musa aracılığıyla dediğin gibi, onları dünyanın bütün halkları arasından kendine miras olarak seçtin.”</verse>
				<verse number="54">Süleyman, RAB’be duasını ve yalvarışını bitirince, elleri göklere açık, dizleri üzerine çökmüş olduğu RAB’bin sunağının önünden kalktı.</verse>
				<verse number="55">Ayakta durup bütün İsrail topluluğunu yüksek sesle şöyle kutsadı:</verse>
				<verse number="56">“Sözünü tutup halkı İsrail’e esenlik veren RAB’be övgüler olsun. Kulu Musa aracılığıyla verdiği iyi sözlerin hiçbiri boşa çıkmadı.</verse>
				<verse number="57">Tanrımız RAB atalarımızla olduğu gibi bizimle de olsun ve bizi hiç bırakmasın, bizden ayrılmasın.</verse>
				<verse number="58">Bütün yollarını izlememiz, atalarımıza verdiği buyruklara, kurallara, ilkelere uymamız için RAB yüreklerimizi kendine yöneltsin.</verse>
				<verse number="59">Ya RAB Tanrımız, önünde yalvarırken söylediğim bu sözleri gece gündüz anımsa. Kulunu ve halkın İsrail’i her durumda koru.</verse>
				<verse number="60">Sonunda dünyanın bütün ulusları bilsinler ki, tek Tanrı RAB’dir ve O’ndan başka Tanrı yoktur.</verse>
				<verse number="61">Bugünkü gibi O’nun kurallarına göre yaşamak ve buyruklarına uymak için bütün yüreğinizi Tanrımız RAB’be adayın.”</verse>
				<verse number="62">Kral ve bütün İsrail halkı RAB’bin önünde kurban kestiler.</verse>
				<verse number="63">Süleyman, esenlik kurbanı olarak RAB’be yirmi iki bin sığır, yüz yirmi bin davar kurban etti. Böylece kral ve bütün İsrail halkı, RAB’bin Tapınağı’nı adama işini tamamlamış oldu.</verse>
				<verse number="64">Aynı gün kral, tapınağın önündeki avlunun orta kısmını da kutsadı. Yakmalık sunuları, tahıl sunularını ve esenlik sunularının yağlarını orada sundu. Çünkü RAB’bin önündeki tunç sunak yakmalık sunuları, tahıl sunularını ve esenlik sunularının yağlarını alamayacak kadar küçüktü.</verse>
				<verse number="65">Süleyman, Levo-Hamat’tan Mısır Vadisi’ne kadar her yerden gelen İsrailliler’in oluşturduğu büyük toplulukla birlikte Tanrımız RAB’bin önünde art arda yedişer gün, toplam on dört gün bayram yaptı.</verse>
				<verse number="66">Kral sekizinci gün halkı evlerine gönderdi. Onlar da kralı kutsayıp RAB’bin, kulu Davut ve halkı İsrail için yapmış olduğu bütün iyiliklerden dolayı sevinç duyarak mutluluk içinde evlerine döndüler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Süleyman RAB’bin Tapınağı’nı, sarayı ve yapmayı istediği bütün işleri bitirince,</verse>
				<verse number="2">RAB daha önce Givon’da olduğu gibi ona yine görünerek</verse>
				<verse number="3">şöyle dedi: “Duanı ve yakarışını duydum. Adım sürekli orada bulunsun diye yaptığın bu tapınağı kutsal kıldım. Gözlerim onun üstünde, yüreğim her zaman orada olacaktır.</verse>
				<verse number="4">Sana gelince, baban Davut’un yaptığı gibi, bütün yüreğinle ve doğrulukla yollarımı izler, buyurduğum her şeyi yapar, kurallarıma ve ilkelerime uyarsan,</verse>
				<verse number="5">baban Davut’a, ‘İsrail tahtından senin soyunun ardı arkası kesilmeyecektir’ diye verdiğim sözü tutup krallığını sonsuza dek pekiştireceğim.</verse>
				<verse number="6">“Ama siz ya da çocuklarınız yollarımdan sapar, buyruklarıma ve kurallarıma uymaz, gidip başka ilahlara kulluk eder, taparsanız,</verse>
				<verse number="7">size verdiğim bu ülkeden sizi söküp atacağım, adıma kutsal kıldığım bu tapınağı terk edeceğim; İsrail bütün uluslar arasında aşağılanıp alay konusu olacak.</verse>
				<verse number="8">Bu gösterişli tapınağın önünden geçenler, hayret ve dehşet içinde, ‘RAB bu ülkeyi ve tapınağı neden bu duruma getirdi?’ diye soracaklar.</verse>
				<verse number="9">Ve, diyecekler ki, ‘İsrail halkı, atalarını Mısır’dan çıkaran Tanrıları RAB’bi terk etti; başka ilahların ardından gitti, onlara tapıp kulluk etti. RAB bu yüzden bütün bu kötülükleri başlarına getirdi.’ ”</verse>
				<verse number="10">Süleyman iki yapıyı –RAB’bin Tapınağı’yla kendi sarayını– yirmi yılda bitirdi.</verse>
				<verse number="11">Bu yapılar için istediği sedir ve çam ağaçlarıyla altını sağlayan Sur Kralı Hiram’a Celile bölgesinde yirmi kent verdi.</verse>
				<verse number="12">Hiram gidip Süleyman’ın kendisine verdiği kentleri görünce onları beğenmedi.</verse>
				<verse number="13">Süleyman’a, “Bunlar mı bana verdiğin kentler, kardeşim!” dedi. Bu yüzden o bölge bugün de “Kavul ” diye bilinir.</verse>
				<verse number="14">Oysa Hiram, Kral Süleyman’a yüz yirmi talant altın göndermişti.</verse>
				<verse number="15">Kral Süleyman RAB’bin Tapınağı’nı, kendi sarayını, Millo’yu ve Yeruşalim’in surlarını yaptırmak; ayrıca Hasor, Megiddo ve Gezer kentlerini onarıp güçlendirmek amacıyla angaryacıları toplamıştı.</verse>
				<verse number="16">Mısır Firavunu gidip Gezer’i ele geçirmiş ve ateşe vermişti. Orada yaşayan Kenanlılar’ı öldürerek kenti Süleyman’la evlenen kızına armağan etmişti.</verse>
				<verse number="17">Süleyman Gezer’i, Aşağı Beythoron’u,</verse>
				<verse number="18">Baalat’ı ve kırsal bir bölgede bulunan Tamar’la birlikte</verse>
				<verse number="19">bütün ambarlı kentleri, ayrıca savaş arabalarıyla atların bulunduğu kentleri de onarıp güçlendirdi. Böylece Yeruşalim’de, Lübnan’da, yönetimi altındaki bütün topraklarda her istediğini yaptırmış oldu.</verse>
				<verse number="20">İsrail halkından olmayan Amorlular, Hititler, Perizliler, Hivliler ve Yevuslular’dan artakalanlara gelince,</verse>
				<verse number="21">Süleyman İsrail halkının tamamen yok edemediği bu insanların soyundan gelip ülkede kalanları angaryaya koştu. Bu durum bugün de sürüyor.</verse>
				<verse number="22">Ancak Süleyman İsrail halkından hiç kimseye kölelik yaptırmadı. Onlar savaşçı, görevli, komutan, subay, savaş arabalarıyla atlıların komutanı olarak görev yaptılar.</verse>
				<verse number="23">Süleyman’ın yapılan işlerin başında duran ve çalışanları denetleyen beş yüz elli görevlisi vardı.</verse>
				<verse number="24">Firavunun kızı, Davut Kenti’nden Süleyman’ın kendisi için yaptırdığı saraya taşındıktan sonra, Süleyman Millo’yu yaptırdı.</verse>
				<verse number="25">Süleyman RAB için yaptırdığı sunakta yılda üç kez yakmalık sunular ve esenlik sunuları sunardı. Ayrıca RAB’bin önündeki sunağın üstünde buhur da yakardı. Böylece Süleyman tapınağın yapımını tamamlamış oldu.</verse>
				<verse number="26">Kral Süleyman Edomlular’ın ülkesinde, Kamış Denizi kıyısında Eylat yakınlarındaki Esyon-Gever’de gemiler yaptırdı.</verse>
				<verse number="27">Hiram denizi bilen gemicilerini Süleyman’ın adamlarıyla birlikte Ofir’e gönderdi.</verse>
				<verse number="28">Ofir’e giden bu gemiciler, Kral Süleyman’a 420 talant altın getirdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Saba Kraliçesi, RAB’bin adından ötürü Süleyman’ın artan ününü duyunca, onu çetin sorularla sınamaya geldi.</verse>
				<verse number="2">Çeşitli baharat, çok miktarda altın ve değerli taşlarla yüklü büyük bir kervan eşliğinde Yeruşalim’e gelen kraliçe, aklından geçen her şeyi Süleyman’la konuştu.</verse>
				<verse number="3">Süleyman onun bütün sorularına karşılık verdi. Kralın ona yanıt bulmakta güçlük çektiği hiçbir konu olmadı.</verse>
				<verse number="4">Süleyman’ın bilgeliğini, yaptırdığı sarayı, sofrasının zenginliğini, görevlilerinin oturup kalkışını, hizmetkârlarının özel giysileriyle yaptığı hizmeti, sakilerini ve RAB’bin Tapınağı’nda sunduğu yakmalık sunuları gören Saba Kraliçesi hayranlık içinde kaldı.</verse>
				<verse number="5">Süleyman’ın bilgeliğini, yaptırdığı sarayı, sofrasının zenginliğini, görevlilerinin oturup kalkışını, hizmetkârlarının özel giysileriyle yaptığı hizmeti, sakilerini ve RAB’bin Tapınağı’nda sunduğu yakmalık sunuları gören Saba Kraliçesi hayranlık içinde kaldı.</verse>
				<verse number="6">Krala, “Ülkemdeyken yaptıklarınla ve bilgeliğinle ilgili duyduklarım doğruymuş” dedi,</verse>
				<verse number="7">“Ama gelip kendi gözlerimle görünceye dek inanmamıştım. Bunların yarısı bile bana anlatılmadı. Bilgeliğin de, zenginliğin de duyduklarımdan kat kat fazla.</verse>
				<verse number="8">Ne mutlu adamlarına! Ne mutlu sana hizmet eden görevlilere! Çünkü sürekli bilgeliğine tanık oluyorlar.</verse>
				<verse number="9">Senden hoşnut kalan, seni İsrail tahtına oturtan Tanrın RAB’be övgüler olsun! RAB İsrail’e sonsuz sevgi duyduğundan, adaleti ve doğruluğu sağlaman için seni kral yaptı.”</verse>
				<verse number="10">Saba Kraliçesi krala 120 talant altın, çok büyük miktarda baharat ve değerli taşlar armağan etti. Krala o kadar baharat armağan etti ki, bir daha bu kadar çok baharat görülmedi.</verse>
				<verse number="11">Bu arada Hiram’ın gemileri Ofir’den altın ve büyük miktarda almug kerestesiyle değerli taşlar getirdiler.</verse>
				<verse number="12">Kral, RAB’bin Tapınağı’yla sarayın tırabzanlarını, çalgıcıların lirleriyle çenklerini bu almug kerestesinden yaptırdı. Bugüne dek o kadar almug ağacı ne gelmiş, ne de görülmüştür.</verse>
				<verse number="13">Kral Süleyman Saba Kraliçesi’nin her isteğini, her dileğini yerine getirdi. Ayrıca ona gönülden kopan birçok armağan verdi. Bundan sonra kraliçe adamlarıyla birlikte oradan ayrılıp kendi ülkesine döndü.</verse>
				<verse number="14">Süleyman’a bir yılda gelen altının miktarı 666 talantı buluyordu.</verse>
				<verse number="15">Alım satımla uğraşanlarla tüccarların kazançlarından ve Arabistan’ın bütün krallarıyla İsrail valilerinden gelenler bunun dışındaydı.</verse>
				<verse number="16">Kral Süleyman her biri altı yüz şekel ağırlığında dövme altından iki yüz büyük kalkan yaptırdı.</verse>
				<verse number="17">Ayrıca her biri üç mina ağırlığında dövme altından üç yüz küçük kalkan yaptırdı. Kral bu kalkanları Lübnan Ormanı adındaki saraya koydu.</verse>
				<verse number="18">Kral fildişinden büyük bir taht yaptırıp saf altınla kaplattı.</verse>
				<verse number="19">Tahtın altı basamağı, arka kısmında yuvarlak bir başlığı vardı. Oturulan yerin iki yanında kollar, her kolun yanında birer aslan heykeli bulunuyordu.</verse>
				<verse number="20">Altı basamağın iki yanında on iki aslan heykeli vardı. Hiçbir krallıkta böylesi yapılmamıştı.</verse>
				<verse number="21">Kral Süleyman’ın kadehleriyle Lübnan Ormanı adındaki sarayın bütün eşyaları saf altından yapılmış, hiç gümüş kullanılmamıştı. Çünkü Süleyman’ın döneminde gümüşün değeri yoktu.</verse>
				<verse number="22">Hiram’ın gemilerinin yanısıra, kralın da denizde ticaret gemileri vardı. Bu gemiler üç yılda bir altın, gümüş, fildişi ve türlü maymunlarla yüklü olarak dönerlerdi.</verse>
				<verse number="23">Kral Süleyman dünyanın bütün krallarından daha zengin, daha bilgeydi.</verse>
				<verse number="24">Tanrı’nın Süleyman’a verdiği bilgeliği dinlemek için bütün dünya onu görmek isterdi.</verse>
				<verse number="25">Onu görmeye gelenler her yıl armağan olarak altın ve gümüş eşya, giysi, silah, baharat, at, katır getirirlerdi.</verse>
				<verse number="26">Süleyman savaş arabalarıyla atlarını topladı. Bin dört yüz savaş arabası, on iki bin atı vardı. Bunların bir kısmını savaş arabaları için ayrılan kentlere, bir kısmını da kendi yanına, Yeruşalim’e yerleştirdi.</verse>
				<verse number="27">Krallığı döneminde Yeruşalim’de gümüş taş değerine düştü. Sedir ağaçları Şefela’daki yabanıl incir ağaçları kadar bollaştı.</verse>
				<verse number="28">Süleyman’ın atları Mısır ve Keve’den getirilirdi. Kralın tüccarları atları Keve’den satın alırdı.</verse>
				<verse number="29">Mısır’dan bir savaş arabası altı yüz, bir at yüz elli şekel gümüşe getirilirdi. Bunları bütün Hitit ve Aram krallarına satarlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Kral Süleyman firavunun kızının yanısıra Moavlı, Ammonlu, Edomlu, Saydalı ve Hititli birçok yabancı kadın sevdi.</verse>
				<verse number="2">Bu kadınlar RAB’bin İsrail halkına, “Ne siz onların arasına girin, ne de onlar sizin aranıza girsinler; çünkü onlar kesinlikle sizi kendi ilahlarının ardınca yürümek üzere saptıracaklardır” dediği uluslardandı. Buna karşın, Süleyman onlara sevgiyle bağlandı.</verse>
				<verse number="3">Süleyman’ın kral kızlarından yedi yüz karısı ve üç yüz cariyesi vardı. Karıları onu yolundan saptırdılar.</verse>
				<verse number="4">Süleyman yaşlandıkça, karıları onu başka ilahların ardınca yürümek üzere saptırdılar. Böylece Süleyman bütün yüreğini Tanrısı RAB’be adayan babası Davut gibi yaşamadı.</verse>
				<verse number="5">Saydalılar’ın tanrıçası Aştoret’e ve Ammonlular’ın iğrenç ilahı Molek’e taptı.</verse>
				<verse number="6">Böylece RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı, RAB’bin yolunda yürüyen babası Davut gibi tam anlamıyla RAB’bi izlemedi.</verse>
				<verse number="7">Yeruşalim’in doğusundaki tepede Moavlılar’ın iğrenç ilahı Kemoş’a ve Ammonlular’ın iğrenç ilahı Molek’e tapmak için bir yer yaptırdı.</verse>
				<verse number="8">İlahlarına buhur yakıp kurban kesen bütün yabancı karıları için de aynı şeyleri yaptı.</verse>
				<verse number="9">İsrail’in Tanrısı RAB, kendisine iki kez görünüp, “Başka ilahlara tapma!” demesine karşın, Süleyman RAB’bin yolundan saptı ve O’nun buyruğuna uymadı. Bu yüzden RAB Süleyman’a öfkelenerek,</verse>
				<verse number="10">İsrail’in Tanrısı RAB, kendisine iki kez görünüp, “Başka ilahlara tapma!” demesine karşın, Süleyman RAB’bin yolundan saptı ve O’nun buyruğuna uymadı. Bu yüzden RAB Süleyman’a öfkelenerek,</verse>
				<verse number="11">“Seninle yaptığım antlaşmaya ve kurallarıma bilerek uymadığın için krallığı elinden alacağım ve görevlilerinden birine vereceğim” dedi,</verse>
				<verse number="12">“Ancak baban Davut’un hatırı için, bunu senin yaşadığın sürede değil, oğlun kral olduktan sonra yapacağım.</verse>
				<verse number="13">Ama oğlunun elinden bütün krallığı almayacağım. Kulum Davut’un ve kendi seçtiğim Yeruşalim’in hatırı için oğluna bir oymak bırakacağım.”</verse>
				<verse number="14">RAB kral soyundan gelen bir düşmanı, Edomlu Hadat’ı Süleyman’a karşı ayaklandırdı.</verse>
				<verse number="15">Daha önce, Davut Edomlular’la savaşırken, ölüleri gömmeye giden ordu komutanı Yoav Edom’daki bütün erkekleri öldürmüştü.</verse>
				<verse number="16">Yoav ile İsrailliler Edom’daki erkeklerin hepsini yok edinceye dek, altı ay orada kalmışlardı.</verse>
				<verse number="17">Ancak genç Hadat, babasının görevlilerinden bazı Edomlular’la birlikte Mısır’a kaçmıştı.</verse>
				<verse number="18">Sonra Midyan’dan ayrılıp Paran’a gitmişler, oradan bazı Paranlılar’ı da yanlarına alıp Mısır’a, firavunun yanına gelmişlerdi. Firavun Hadat’a barınak, yiyecek ve toprak sağlamıştı.</verse>
				<verse number="19">Hadat firavunun dostluğunu kazandı. Bunun üzerine firavun, kendi karısı Kraliçe Tahpenes’in kızkardeşini Hadat’la evlendirdi.</verse>
				<verse number="20">Tahpenes’in kızkardeşi Hadat’a Genuvat adlı bir oğul doğurdu. Tahpenes çocuğu sarayda firavunun çocuklarıyla birlikte büyüttü.</verse>
				<verse number="21">Hadat Davut’la ordu komutanı Yoav’ın ölüm haberini Mısır’da duydu. Firavuna, “İzin ver, kendi ülkeme döneyim” dedi.</verse>
				<verse number="22">Firavun, “Bir eksiğin mi var, neden ülkene dönmek istiyorsun?” diye sordu. Hadat, “Hayır, ama lütfen gitmeme izin ver” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="23">Tanrı, efendisi Sova Kralı Hadadezer’den kaçan bir düşmanı, Elyada oğlu Rezon’u Süleyman’a karşı ayaklandırdı.</verse>
				<verse number="24">Davut Sovalılar’a saldırdığında, Rezon çevresine haydutları toplayıp onlara önderlik etmişti. Birlikte Şam’a gitmişler, orada kalıp yönetimi ele geçirmişlerdi.</verse>
				<verse number="25">Hadat’ın yaptığı kötülüğün yanısıra, Rezon Süleyman yaşadığı sürece İsrail’in düşmanı oldu; Aram’da krallık yaparak İsrail’den nefret etti.</verse>
				<verse number="26">Efrayim oymağından Nevat oğlu Seredalı Yarovam Kral Süleyman’a karşı ayaklandı. Yarovam Süleyman’ın görevlilerindendi. Annesi Serua adlı dul bir kadındı.</verse>
				<verse number="27">Yarovam’ın krala karşı ayaklanmasının öyküsü şöyleydi: Süleyman Millo’yu yaptırıp babası Davut’un Kenti’ndeki surların gediğini kapatmıştı.</verse>
				<verse number="28">Yarovam çok yetenekli biriydi. Süleyman bu genç adamın ne denli çalışkan olduğunu görünce, Yusuf soyunun bütün ağır işlerinin sorumluluğunu ona verdi.</verse>
				<verse number="29">Bir gün Yarovam Yeruşalim’in dışına çıktı. Yolda Şilolu Peygamber Ahiya ile karşılaştı. Ahiya yeni giysisini giymişti. İkisi kent dışında yalnızdılar.</verse>
				<verse number="30">Ahiya üzerindeki giysiyi yırtıp on iki parçaya ayırdı</verse>
				<verse number="31">ve Yarovam’a, “On parçayı kendine al” dedi, “Çünkü İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Ben, Süleyman’ın elinden krallığı alıp on oymağı sana vereceğim.</verse>
				<verse number="32">Ama kulum Davut’un ve İsrail oymaklarının yaşadığı kentler arasından seçtiğim Yeruşalim Kenti’nin hatırı için bir oymağı onda bırakacağım.</verse>
				<verse number="33">Çünkü Süleyman bana sırt çevirip Saydalılar’ın tanrıçası Aştoret’e, Moavlılar’ın ilahı Kemoş’a ve Ammonlular’ın ilahı Molek’e taptı. Kurallarıma, ilkelerime uyup gözümde doğru olanı yapan babası Davut gibi yollarımı izlemedi.</verse>
				<verse number="34">Ama buyruklarıma, kurallarıma bağlı kalan, seçtiğim kulum Davut’un hatırı için Süleyman’ın elinden bütün krallığı almayacağım. Yaşamı boyunca onu önder yapacağım.</verse>
				<verse number="35">Ancak krallığı oğlunun elinden alıp on oymağı sana vereceğim.</verse>
				<verse number="36">Adımı yerleştirmek için kendime seçtiğim Yeruşalim Kenti’nde kulum Davut için önümde sönmeyen bir ışık olmak üzere Süleyman’ın oğluna bir oymak vereceğim.</verse>
				<verse number="37">Sana gelince, seni İsrail Kralı yapacağım. İsrail’i dilediğin gibi yöneteceksin.</verse>
				<verse number="38">Kulum Davut gibi isteklerimi yerine getirir, kurallarıma ve buyruklarıma uyar, gözümde doğru olanı yapar, yollarımı izlersen, seninle birlikte olacağım. Davut’a yaptığım gibi senin için de güçlü bir hanedan kurup İsrail’i sana vereceğim.</verse>
				<verse number="39">Süleyman’ın günahından ötürü Davut soyunun gururunu kıracağım, ancak sonsuza dek değil.’ ”</verse>
				<verse number="40">Süleyman Yarovam’ı öldürmeye çalıştı. Ama Yarovam Mısır’a kaçıp Mısır Kralı Şişak’a sığındı. Süleyman’ın ölümüne kadar orada kaldı.</verse>
				<verse number="41">Süleyman’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar, bütün yaptıkları ve bilgeliği Süleyman’ın tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="42">Süleyman kırk yıl süreyle bütün İsrail’i Yeruşalim’den yönetti.</verse>
				<verse number="43">Süleyman ölüp atalarına kavuşunca babası Davut’un Kenti’nde gömüldü. Yerine oğlu Rehavam kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Rehavam Şekem’e gitti. Çünkü bütün İsrailliler kendisini kral ilan etmek için orada toplanmışlardı.</verse>
				<verse number="2">Kral Süleyman’dan kaçıp Mısır’a yerleşen Nevat oğlu Yarovam bunu duyunca Mısır’da kalmaya karar verdi.</verse>
				<verse number="3">İsrail topluluğu Yarovam’ı çağırttı. Birlikte gidip Rehavam’a şöyle dediler:</verse>
				<verse number="4">“Baban üzerimize ağır bir boyunduruk koydu. Ama babanın üzerimize yüklediği ağır yükü ve boyunduruğu hafifletirsen sana kul köle oluruz.”</verse>
				<verse number="5">Rehavam, “Şimdi gidin, üç gün sonra yine gelin” yanıtını verince halk yanından ayrıldı.</verse>
				<verse number="6">Kral Rehavam, babası Süleyman’a sağlığında danışmanlık yapan ileri gelenlere, “Bu halka nasıl yanıt vermemi öğütlersiniz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="7">İleri gelenler, “Bugün bu halka hizmet eder, olumlu yanıt verirsen, sana her zaman kul köle olurlar” diye karşılık verdiler.</verse>
				<verse number="8">Ne var ki, Rehavam ileri gelenlerin öğüdünü reddederek birlikte büyüdüğü genç görevlilerine danıştı:</verse>
				<verse number="9">“Siz ne yapmamı öğütlersiniz? ‘Babanın üzerimize koyduğu boyunduruğu hafiflet’ diyen bu halka nasıl bir yanıt verelim?”</verse>
				<verse number="10">Birlikte büyüdüğü gençler ona şu karşılığı verdiler: “Sana ‘Babanın üzerimize koyduğu boyunduruğu hafiflet’ diyen halka de ki, ‘Benim küçük parmağım babamın belinden daha kalındır.</verse>
				<verse number="11">Babam size ağır bir boyunduruk yüklediyse, ben boyunduruğunuzu daha da ağırlaştıracağım. Babam sizi kırbaçla yola getirdiyse, ben sizi akreplerle yola getireceğim.’ ”</verse>
				<verse number="12">Yarovam’la bütün halk, kralın, “Üç gün sonra yine gelin” sözü üzerine, üçüncü gün Rehavam’ın yanına geldiler.</verse>
				<verse number="13">İleri gelenlerin öğüdünü reddeden Kral Rehavam, gençlerin öğüdüne uyarak halka sert bir yanıt verdi: “Babamın size yüklediği boyunduruğu ben daha da ağırlaştıracağım. Babam sizi kırbaçla yola getirdiyse, ben sizi akreplerle yola getireceğim.”</verse>
				<verse number="14">İleri gelenlerin öğüdünü reddeden Kral Rehavam, gençlerin öğüdüne uyarak halka sert bir yanıt verdi: “Babamın size yüklediği boyunduruğu ben daha da ağırlaştıracağım. Babam sizi kırbaçla yola getirdiyse, ben sizi akreplerle yola getireceğim.”</verse>
				<verse number="15">Kral halkı dinlemedi. Çünkü Şilolu Ahiya aracılığıyla Nevat oğlu Yarovam’a verdiği sözü yerine getirmek için RAB bu olayı düzenlemişti.</verse>
				<verse number="16">Kralın kendilerini dinlemediğini görünce, bütün İsrailliler, “İşay oğlu, Davut’la ne ilgimiz, Ne de payımız var!” diye bağırdılar, “Ey İsrail halkı, haydi evimize dönelim! Davut’un soyu başının çaresine baksın.” Böylece herkes evine döndü.</verse>
				<verse number="17">Rehavam da yalnızca Yahuda kentlerinde yaşayan İsrailliler’e krallık yapmaya başladı.</verse>
				<verse number="18">İsrailliler Kral Rehavam’ın gönderdiği angaryacıbaşı Adoram’ı taşa tutup öldürdüler. Bunun üzerine Kral Rehavam savaş arabasına atlayıp Yeruşalim’e kaçtı.</verse>
				<verse number="19">İsrail halkı, Davut soyundan gelenlere hep başkaldırdı.</verse>
				<verse number="20">Yarovam’ın Mısır’dan döndüğünü duyunca, bütün İsrailliler haber gönderip kendisini toplantıya çağırdılar ve onu İsrail Kralı ilan ettiler. Yahuda oymağından başka hiç kimse Davut soyunu izlemedi.</verse>
				<verse number="21">Süleyman oğlu Rehavam Yeruşalim’e varınca, İsrail oymaklarıyla savaşıp onları yeniden egemenliği altına almak amacıyla bütün Yahuda ve Benyamin oymaklarından yüz seksen bin seçkin savaşçı topladı.</verse>
				<verse number="22">Bu arada Tanrı adamı Şemaya’ya Tanrı şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="23">“Süleyman oğlu Yahuda Kralı Rehavam’a, bütün Yahudalılar’a, Benyaminliler’e ve orada yaşayan öteki insanlara şunu söyle:</verse>
				<verse number="24">‘RAB diyor ki, İsrailli kardeşlerinize saldırmayın, onlarla savaşmayın. Herkes evine dönsün! Çünkü bu olayı ben düzenledim.’ ” RAB’bin bu sözlerini duyan halk O’nun buyruğuna uyup evine döndü.</verse>
				<verse number="25">Yarovam Efrayim’in dağlık bölgesindeki Şekem Kenti’ni onarıp orada yaşamaya başladı. Daha sonra oradan ayrılıp Penuel Kenti’ni onardı.</verse>
				<verse number="26">Yarovam, “Şimdi krallık yine Davut soyunun eline geçebilir” diye düşündü,</verse>
				<verse number="27">“Eğer bu halk Yeruşalim’e gidip RAB’bin Tapınağı’nda kurbanlar sunarsa, yürekleri efendileri, Yahuda Kralı Rehavam’a döner. Beni öldürüp yeniden Rehavam’a bağlanırlar.”</verse>
				<verse number="28">Kral, danışmanlarına danıştıktan sonra, iki altın buzağı yaptırıp halkına, “Tapınmak için artık Yeruşalim’e gitmenize gerek yok” dedi, “Ey İsrail halkı, işte sizi Mısır’dan çıkaran ilahlarınız!”</verse>
				<verse number="29">Altın buzağılardan birini Beytel, ötekini Dan Kenti’ne yerleştirdi.</verse>
				<verse number="30">Bu günahtı. Böylece halk buzağıya tapmak için Dan’a kadar gitmeye başladı.</verse>
				<verse number="31">Yarovam ayrıca tapınma yerlerinde tapınaklar yaptırdı. Levililer’in dışında her türlü insanlardan kâhinler atadı.</verse>
				<verse number="32">Yarovam sekizinci ayın on beşinci günü Yahuda’daki bayrama benzer bir bayram başlattı. Dan’daki sunakta ve Beytel’de yaptırdığı altın buzağılara kurbanlar sundu; orada kurmuş olduğu tapınma yerlerine kâhinler yerleştirdi.</verse>
				<verse number="33">Kendi kendine uydurduğu sekizinci ayın on beşinci günü, Beytel’de yaptırdığı sunağa gitti, kurban sunup buhur yaktı. Ve o günü İsrail halkı için bayram ilan etti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Yarovam buhur yakmak için sunağın yanında dururken, bir Tanrı adamı RAB’bin buyruğu üzerine Yahuda’dan Beytel’e geldi.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin buyruğu uyarınca sunağa karşı şöyle seslendi: “Sunak, ey sunak! RAB diyor ki, ‘Davut’un soyundan Yoşiya adında bir erkek çocuk doğacak. Buhur yakan, tapınma yerlerinde görevli kâhinleri senin üstünde kurban edecek. Üstünde insan kemikleri yakılacak.’ ”</verse>
				<verse number="3">Aynı gün Tanrı adamı bir belirti göstererek konuşmasını şöyle sürdürdü: “RAB’bin bana açıkladığı belirti şudur: Bu sunak parçalanacak, üstündeki küller çevreye savrulacak.”</verse>
				<verse number="4">Kral Yarovam, Tanrı adamının Beytel’de sunağa karşı söylediklerini duyunca, elini ona doğru uzatarak, “Yakalayın onu!” diye buyruk verdi. Ancak Tanrı adamına uzattığı eli felç oldu ve düzelmedi.</verse>
				<verse number="5">Tanrı adamının RAB’bin buyruğuyla gösterdiği belirti uyarınca, sunak parçalandı, üstündeki küller çevreye savruldu.</verse>
				<verse number="6">O zaman Kral Yarovam, Tanrı adamına, “Lütfen benim için dua et, Tanrın RAB’be yalvar ki, elim eski halini alsın” dedi. Tanrı adamı RAB’be yalvarınca kralın eli iyileşip eski halini aldı.</verse>
				<verse number="7">Kral, Tanrı adamına, “Benimle eve kadar gel de bir şeyler ye” dedi, “Sana bir armağan vereceğim.”</verse>
				<verse number="8">Tanrı adamı, “Varlığının yarısını bile versen, seninle gelmem” diye karşılık verdi, “Burada ne yer, ne de içerim.</verse>
				<verse number="9">Çünkü RAB bana, ‘Orada hiçbir şey yiyip içme ve gittiğin yoldan dönme’ diye buyruk verdi.”</verse>
				<verse number="10">Böylece Tanrı adamı, Beytel’e gelmiş olduğu yoldan değil, başka bir yoldan gitti.</verse>
				<verse number="11">O sıralarda Beytel’de yaşayan yaşlı bir peygamber vardı. Çocukları gelip o gün Tanrı adamının Beytel’de yaptıklarını ve krala söylediklerini babalarına anlattılar.</verse>
				<verse number="12">Yaşlı baba, “Tanrı adamı hangi yoldan gitti?” diye sordu. Çocuklar Yahuda’dan gelen Tanrı adamının hangi yoldan gittiğini ona gösterdiler.</verse>
				<verse number="13">Bunun üzerine yaşlı baba, “Eşeğimi hazırlayın” dedi. Çocuklar eşeğe palan vurunca, binip</verse>
				<verse number="14">Tanrı adamının ardına düştü. Onun bir yabanıl fıstık ağacının altında oturduğunu görünce, “Yahuda’dan gelen Tanrı adamı sen misin?” diye sordu. Adam, “Evet, benim” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="15">Yaşlı peygamber, “Gel benimle eve gidelim, bir şeyler ye” dedi.</verse>
				<verse number="16">Tanrı adamı şöyle karşılık verdi: “Yolumdan dönüp seninle gelemem. Burada ne yer, ne de içerim.</verse>
				<verse number="17">Çünkü RAB bana, ‘Orada hiçbir şey yiyip içme ve gittiğin yoldan dönme’ diye buyruk verdi.”</verse>
				<verse number="18">Bunun üzerine yaşlı peygamber, “Ben de senin gibi peygamberim” dedi, “RAB’bin buyruğu üzerine bir melek bana, ‘Onu evine götür ve yiyip içmesini sağla’ dedi.” Ne var ki yalan söyleyerek Tanrı adamını kandırdı.</verse>
				<verse number="19">Böylece Tanrı adamı onunla birlikte geri döndü ve evinde yiyip içmeye başladı.</verse>
				<verse number="20">Sofrada otururlarken, RAB, Tanrı adamını yolundan döndüren peygambere seslendi.</verse>
				<verse number="21">O da Yahuda’dan gelen Tanrı adamına şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Madem RAB’bin sözünü dinlemedin, Tanrın RAB’bin sana verdiği buyruğa uymayıp</verse>
				<verse number="22">yolundan döndün; sana yiyip içme dediği yerde yiyip içtin, cesedin atalarının mezarlığına gömülmeyecek.’ ”</verse>
				<verse number="23">Tanrı adamı yiyip içtikten sonra yaşlı peygamber onun için eşeği hazırladı.</verse>
				<verse number="24">Tanrı adamı giderken yolda bir aslanla karşılaştı. Aslan onu oracıkta öldürdü. Eşekle aslan yere serilen cesedin yanında duruyordu.</verse>
				<verse number="25">Yoldan geçenler yerde yatan cesetle yanında duran aslanı gördüler. Gidip yaşlı peygamberin yaşadığı kentte gördüklerini anlattılar.</verse>
				<verse number="26">Tanrı adamını yolundan döndüren yaşlı peygamber olanları duyunca, şöyle dedi: “RAB’bin sözünü dinlemeyen Tanrı adamı budur. Bu yüzden RAB, sözü uyarınca, onun üzerine bir aslan gönderdi. Aslan onu parçalayıp öldürdü.”</verse>
				<verse number="27">Peygamber, çocuklarına, “Eşeği hazırlayın!” dedi. Çocukların hazırladığı eşeğe binip gitti. Eşekle aslanı yerde yatan Tanrı adamının cesedi başında buldu. Ancak aslan cesedi yemediği gibi eşeğe de dokunmamıştı.</verse>
				<verse number="28">Peygamber, çocuklarına, “Eşeği hazırlayın!” dedi. Çocukların hazırladığı eşeğe binip gitti. Eşekle aslanı yerde yatan Tanrı adamının cesedi başında buldu. Ancak aslan cesedi yemediği gibi eşeğe de dokunmamıştı.</verse>
				<verse number="29">Yaşlı peygamber Tanrı adamının cesedini eşeğin sırtına attı ve ona ağıt yakıp gömmek için kendi kentine götürdü.</verse>
				<verse number="30">Cesedi kendi mezarına gömdü. “Ah kardeşim!” diyerek ardından ağıt yaktılar.</verse>
				<verse number="31">Tanrı adamını gömdükten sonra, yaşlı peygamber çocuklarına şöyle dedi: “Ben ölünce beni bu Tanrı adamının yanına gömün, kemiklerimi de onun kemiklerinin yanına koyun.</verse>
				<verse number="32">Çünkü onun Beytel’deki sunağa ve Samiriye kentlerindeki tapınma yerlerinde bulunan bütün tapınaklara karşı RAB’bin buyruğuyla yaptığı uyarılar kesinlikle yerine gelecektir.”</verse>
				<verse number="33">Bu olaya karşın Yarovam gittiği kötü yoldan ayrılmadı. Yine her türlü insanı tapınma yerlerine kâhin olarak atadı ve buralara kâhin olmak isteyen herkese görev verdi.</verse>
				<verse number="34">Yarovam’ın soyu günah işledi. Bu günahlar onların yeryüzünden silinip yok edilmesine neden oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">O sıralarda İsrail Kralı Yarovam’ın oğlu Aviya hastalandı.</verse>
				<verse number="2">Yarovam, karısına, “Kalk, Yarovam’ın karısı olduğunu anlamamaları için kılığını değiştirip Şilo’ya git” dedi, “Bu halkın kralı olacağımı bana bildiren Peygamber Ahiya orada oturuyor.</verse>
				<verse number="3">Ona on ekmek, birkaç çörek, bir tulum bal götür. Çocuğa ne olacağını o sana bildirecektir.”</verse>
				<verse number="4">Yarovam’ın karısı denileni yaptı; kalkıp Şilo’ya, Ahiya’nın evine gitti. Ahiya’nın gözleri yaşlılıktan görmez olmuştu.</verse>
				<verse number="5">RAB, Ahiya’ya şöyle dedi: “Şimdi Yarovam’ın karısı gelecek. Hastalanan oğlunun durumunu senden soracak. Onu söylediğin gibi yanıtlayacaksın. O geldiğinde kendini sana başka biriymiş gibi gösterecek.”</verse>
				<verse number="6">Ahiya, kapıdan içeri giren kadının ayak seslerini duyunca, “Gel, Yarovam’ın karısı!” dedi, “Neden başka kılığa giriyorsun? Sana kötü haberlerim var.</verse>
				<verse number="7">Git Yarovam’a de ki, ‘İsrail’in Tanrısı RAB, Ben seni halkın arasından seçip kendi halkıma, İsrailliler’e önder yaptım, diyor,</verse>
				<verse number="8">Krallığı Davut’un soyundan alıp sana verdim. Ama sen buyruklarıma uyan, gözümde yalnız doğru olanı yapan ve bütün yüreğiyle yollarımı izleyen kulum Davut’a benzemedin.</verse>
				<verse number="9">Senden önce yaşayanların hepsinden çok kötülük yaptın. Beni reddettin; kendine başka ilahlar buldun, dökme putlar yaparak beni öfkelendirdin.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Bundan dolayı Yarovam’ın ailesini sıkıntılara sokup İsrail’de onun soyundan gelen genç yaşlı bütün erkekleri öldüreceğim. Yarovam’ın ailesini gübre yakarcasına kökünden kurutacağım.</verse>
				<verse number="11">Yarovam’ın ailesinden kentte ölenleri köpekler, kırda ölenleri yırtıcı kuşlar yiyecek.’ RAB böyle konuştu.</verse>
				<verse number="12">“Sana gelince, kalk, evine dön. Kente ayak basar basmaz çocuk ölecek.</verse>
				<verse number="13">Bütün İsrail halkı ağıt yakıp onu gömecek. Yarovam’ın ailesinden yalnız o gömülecek. Çünkü Yarovam ailesi içinde İsrail’in Tanrısı RAB’bi hoşnut eden nitelikler yalnız onda bulundu.</verse>
				<verse number="14">“RAB İsrail’e bir kral atayacak. Bu kral aynı gün Yarovam’ın ailesine son verecek. Ne zaman mı? Hemen şimdi.</verse>
				<verse number="15">RAB İsrail halkını cezalandıracak. İsrail halkı suda sallanan bir kamışa dönecek. RAB onları atalarına vermiş olduğu bu iyi topraklardan söküp Fırat Irmağı’nın ötelerine dağıtacak. Çünkü Aşera putlarını dikerek RAB’bi öfkelendirdiler.</verse>
				<verse number="16">Yarovam’ın işlediği ve İsrail halkını sürüklediği günahlar yüzünden RAB İsrail’i terk edecek.”</verse>
				<verse number="17">Yarovam’ın karısı oradan ayrılıp Tirsa’ya döndü. Evinin eşiğine varınca çocuk öldü.</verse>
				<verse number="18">Bütün İsrail halkı, RAB’bin kulu Peygamber Ahiya aracılığıyla söylediği söz uyarınca, çocuğu gömüp onun için ağıt yaktı.</verse>
				<verse number="19">Yarovam’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar, nasıl savaştığı, ülkesini nasıl yönettiği İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="20">Yarovam yirmi iki yıl krallık yaptı. Ölüp atalarına kavuşunca, yerine oğlu Nadav kral oldu.</verse>
				<verse number="21">Süleyman oğlu Rehavam Yahuda Kralı olduğunda kırk bir yaşındaydı. RAB’bin adını yerleştirmek için bütün İsrail oymaklarının yaşadığı kentler arasından seçtiği Yeruşalim Kenti’nde on yedi yıl krallık yaptı. Annesi Ammonlu Naama’ydı.</verse>
				<verse number="22">Yahudalılar RAB’bin gözünde kötü olanı yaparak, işledikleri günahlarla Tanrı’yı atalarından daha çok öfkelendirdiler.</verse>
				<verse number="23">Ayrıca kendilerine her yüksek tepenin üstüne ve bol yapraklı her ağacın altına tapınma yerleri, dikili taşlar ve Aşera putları yaptılar.</verse>
				<verse number="24">Ülkedeki putperest törenlerinde fuhuş yapan kadın ve erkekler bile vardı. Yahudalılar RAB’bin İsrail halkının önünden kovduğu ulusların yaptığı bütün iğrençlikleri yaptılar.</verse>
				<verse number="25">Rehavam’ın krallığının beşinci yılında Mısır Kralı Şişak Yeruşalim’e saldırdı.</verse>
				<verse number="26">Süleyman’ın yaptırmış olduğu altın kalkanlar dahil RAB’bin Tapınağı’nın ve sarayın bütün hazinelerini boşaltıp götürdü.</verse>
				<verse number="27">Kral Rehavam bunların yerine tunç kalkanlar yaptırarak sarayın kapı muhafızlarının komutanlarına emanet etti.</verse>
				<verse number="28">Kral RAB’bin Tapınağı’na her gittiğinde, muhafızlar bu kalkanları taşır, sonra muhafız odasına götürürlerdi.</verse>
				<verse number="29">Rehavam’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="30">Rehavam’la Yarovam arasında sürekli savaş vardı.</verse>
				<verse number="31">Rehavam ölüp atalarına kavuşunca, Davut Kenti’nde atalarının yanına gömüldü. Annesi Ammonlu Naama’ydı. Rehavam’ın yerine oğlu Aviyam kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Nevat oğlu İsrail Kralı Yarovam’ın krallığının on sekizinci yılında Aviyam Yahuda Kralı oldu.</verse>
				<verse number="2">Yeruşalim’de üç yıl krallık yaptı. Annesi Avşalom’un kızı Maaka’ydı.</verse>
				<verse number="3">Babasının kendisinden önce işlemiş olduğu bütün günahlara Aviyam da katıldı. Bütün yüreğini Tanrısı RAB’be adayan atası Davut gibi değildi.</verse>
				<verse number="4">Buna karşın Tanrısı RAB, Davut’un hatırına Yeruşalim’i güçlendirmek için kendisinden sonra oğlunu kral atayarak ona Yeruşalim’de bir ışık verdi.</verse>
				<verse number="5">Çünkü RAB’bin gözünde doğru olanı yapan Davut, Hititli Uriya olayı dışında, yaşamı boyunca RAB’bin buyruklarının hiçbirinden sapmamıştı.</verse>
				<verse number="6">Rehavam’la Yarovam arasındaki savaş Aviyam’ın yaşamı boyunca sürüp gitti.</verse>
				<verse number="7">Aviyam’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır. Aviyam’la Yarovam arasındaki savaş sürüp gitti.</verse>
				<verse number="8">Aviyam ölüp atalarına kavuşunca, Davut Kenti’nde gömüldü, yerine oğlu Asa kral oldu.</verse>
				<verse number="9">İsrail Kralı Yarovam’ın krallığının yirminci yılında Asa Yahuda Kralı oldu.</verse>
				<verse number="10">Yeruşalim’de kırk bir yıl krallık yaptı. Büyükannesi Avşalom’un kızı Maaka’ydı.</verse>
				<verse number="11">Atası Davut gibi RAB’bin gözünde doğru olanı yapan Asa,</verse>
				<verse number="12">putperest törenlerinde fuhuş yapan kadın ve erkekleri ülkeden kovdu. Atalarının yapmış olduğu bütün putları yok etti.</verse>
				<verse number="13">Kral Asa annesi Maaka’nın kraliçeliğini elinden aldı. Çünkü o Aşera için iğrenç bir put yaptırmıştı. Asa bu iğrenç putu kesip Kidron Vadisi’nde yaktı.</verse>
				<verse number="14">Ancak puta tapılan yerleri kaldırmadı. Ama yaşamı boyunca yüreğini RAB’be adadı.</verse>
				<verse number="15">Babasının ve kendisinin adadığı altını, gümüşü ve eşyaları RAB’bin Tapınağı’na getirdi.</verse>
				<verse number="16">Asa’yla İsrail Kralı Baaşa arasındaki savaş yaşamları boyunca sürüp gitti.</verse>
				<verse number="17">İsrail Kralı Baaşa Yahuda’ya saldırmaya hazırlanıyordu. Yahuda Kralı Asa’nın topraklarına giriş çıkışı engellemek amacıyla, Rama Kenti’ni güçlendirmeye başladı.</verse>
				<verse number="18">Bunun üzerine Asa, Şam’da oturan Hezyon oğlu Tavrimmon oğlu Aram Kralı Ben-Hadat’a, RAB’bin Tapınağı’nın ve sarayın hazinelerindeki bütün altın ve gümüşü görevlileri aracılığıyla şu haberle birlikte gönderdi:</verse>
				<verse number="19">“Babamla baban arasında olduğu gibi seninle benim aramızda da bir antlaşma olsun. Sana armağan olarak gönderdiğim bu altınlara, gümüşlere karşılık, sen de İsrail Kralı Baaşa ile yaptığın antlaşmayı boz, topraklarımdan askerlerini çeksin.”</verse>
				<verse number="20">Kral Asa’nın önerisini kabul eden Ben-Hadat, komutanlarını İsrail kentlerinin üzerine gönderdi. İyon’u, Dan’ı, Avel-Beytmaaka’yı ve bütün Naftali bölgesiyle birlikte Kinrot’u ele geçirdi.</verse>
				<verse number="21">Baaşa bunu duyunca Rama’nın yapımını durdurup Tirsa’ya çekildi.</verse>
				<verse number="22">Kral Asa istisnasız bütün Yahudalılar’ı kapsayan bir çağrı yaptı. Baaşa’nın Rama’nın yapımında kullandığı taşlarla keresteleri alıp götürdüler. Kral Asa bunlarla Benyamin bölgesindeki Geva ve Mispa kentlerini onardı.</verse>
				<verse number="23">Asa’nın krallığı dönemindeki öteki olaylar, başarıları, bütün yaptıkları ve kurduğu kentler Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır. Yaşlılığında ayaklarından hastalanan Asa, ölüp atalarına kavuşunca, atası Davut’un Kenti’nde atalarının yanına gömüldü; yerine oğlu Yehoşafat kral oldu.</verse>
				<verse number="24">Asa’nın krallığı dönemindeki öteki olaylar, başarıları, bütün yaptıkları ve kurduğu kentler Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır. Yaşlılığında ayaklarından hastalanan Asa, ölüp atalarına kavuşunca, atası Davut’un Kenti’nde atalarının yanına gömüldü; yerine oğlu Yehoşafat kral oldu.</verse>
				<verse number="25">Yahuda Kralı Asa’nın krallığının ikinci yılında Yarovam oğlu Nadav İsrail Kralı oldu ve İsrail’de iki yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="26">O da RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı. Babasının yolunu izledi ve babasının İsrail’i sürüklediği günahlara katıldı.</verse>
				<verse number="27">Nadav ve İsrail ordusu Filistliler’in Gibbeton Kenti’ni kuşatırken, İssakar oymağından Ahiya oğlu Baaşa, Nadav’a düzen kurup onu Gibbeton’da öldürdü.</verse>
				<verse number="28">Yahuda Kralı Asa’nın krallığının üçüncü yılında Nadav’ı öldüren Baaşa, onun yerine kral oldu.</verse>
				<verse number="29">Baaşa kral olur olmaz, Yarovam’ın bütün ailesini ortadan kaldırdı. RAB’bin, kulu Şilolu Ahiya aracılığıyla söylediği söz uyarınca, Yarovam’ın bütün ailesi yok edildi; sağ kalan olmadı.</verse>
				<verse number="30">Bütün bunlar İsrail’in Tanrısı RAB’bi öfkelendiren Yarovam’ın işlediği ve İsrail’i sürüklediği günahlar yüzünden oldu.</verse>
				<verse number="31">Nadav’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="32">Yahuda Kralı Asa ile İsrail Kralı Baaşa arasındaki savaş yaşamları boyunca sürüp gitti.</verse>
				<verse number="33">Yahuda Kralı Asa’nın krallığının üçüncü yılında Ahiya oğlu Baaşa Tirsa’da bütün İsrail’in Kralı oldu ve yirmi dört yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="34">Baaşa, RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı. Yarovam’ın yolunu izledi ve onun İsrail’i sürüklediği günahlara katıldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">RAB Hanani oğlu Yehu aracılığıyla İsrail Kralı Baaşa’ya şunları bildirdi:</verse>
				<verse number="2">“Sen önemsiz biriyken, ben seni halkım İsrail’e önder yaptım. Ama sen Yarovam’ın yolunu izleyip halkım İsrail’i günaha sürükledin. Günahlarınız beni öfkelendirdi.</verse>
				<verse number="3">Onun için Nevat oğlu Yarovam’a yaptığım gibi, senin ve ailenin kökünü kurutacağım.</verse>
				<verse number="4">Baaşa’nın ailesinden kentte ölenleri köpekler, kırda ölenleri yırtıcı kuşlar yiyecek.”</verse>
				<verse number="5">Baaşa’nın krallığı dönemindeki öteki olaylar, yaptıkları ve başarıları İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="6">Baaşa ölüp atalarına kavuşunca, Tirsa’da gömüldü ve yerine oğlu Ela kral oldu.</verse>
				<verse number="7">Baaşa’nın RAB’bin gözünde yaptığı her kötülükten ötürü RAB, Hanani oğlu Peygamber Yehu aracılığıyla ona ve ailesine karşı yargısını bildirdi. Baaşa yaptığı kötülüklerle RAB’bi öfkelendirmiş, Yarovam’ın ailesine benzemiş ve bu aileyi ortadan kaldırmıştı.</verse>
				<verse number="8">Yahuda Kralı Asa’nın krallığının yirmi altıncı yılında Baaşa oğlu Ela Tirsa’da İsrail Kralı oldu ve iki yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="9">Savaş arabalarının yarısına komuta eden Zimri adındaki bir görevlisi ona düzen kurdu. Ela o sırada Tirsa’da sarayının sorumlusu Arsa’nın evinde içip sarhoş olmuştu.</verse>
				<verse number="10">Zimri içeri girip Ela’yı öldürdü ve onun yerine kral oldu. Yahuda Kralı Asa’nın krallığının yirmi yedinci yılıydı.</verse>
				<verse number="11">Zimri İsrail Kralı olup tahta geçince, Baaşa’nın bütün ailesini yok etti. Dost ve akrabalarından hiçbir erkeği sağ bırakmadı.</verse>
				<verse number="12">Baaşa’yla oğlu Ela, değersiz putlara taptıkları için İsrail’in Tanrısı RAB’bi öfkelendirmişlerdi. Onların işlediği ve İsrail’i sürükledikleri günahlardan dolayı RAB’bin Peygamber Yehu aracılığıyla Baaşa’ya karşı söylediği söz uyarınca, Zimri Baaşa’nın bütün ailesini ortadan kaldırdı.</verse>
				<verse number="13">Baaşa’yla oğlu Ela, değersiz putlara taptıkları için İsrail’in Tanrısı RAB’bi öfkelendirmişlerdi. Onların işlediği ve İsrail’i sürükledikleri günahlardan dolayı RAB’bin Peygamber Yehu aracılığıyla Baaşa’ya karşı söylediği söz uyarınca, Zimri Baaşa’nın bütün ailesini ortadan kaldırdı.</verse>
				<verse number="14">Ela’nın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="15">Yahuda Kralı Asa’nın krallığının yirmi yedinci yılında Zimri Tirsa’da yedi gün krallık yaptı. İsrail ordusu Filistliler’in Gibbeton Kenti yakınlarında ordugah kurmuştu.</verse>
				<verse number="16">Ordugahta bulunan İsrailliler, Zimri’nin düzen kurup kralı öldürdüğünü duyunca, ordu komutanı Omri’yi o gün orada İsrail Kralı yaptılar.</verse>
				<verse number="17">Omri ve yanındaki bütün İsrailliler Gibbeton’dan çıkıp Tirsa’yı kuşattılar.</verse>
				<verse number="18">Zimri kentin alındığını görünce, sarayın kalesine girip sarayı ateşe verdi ve orada öldü.</verse>
				<verse number="19">Çünkü o RAB’bin gözünde kötü olanı yapmış, Yarovam’ın yolunu izlemiş, onun işlediği ve İsrail’i sürüklediği günahlara katılmıştı.</verse>
				<verse number="20">Zimri’nin krallığı dönemindeki öteki olaylar ve krala kurduğu düzen İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="21">İsrail halkı ikiye bölündü. Halkın yarısı Ginat’ın oğlu Tivni’yi kral yapmak isterken, öbür yarısı Omri’yi destekliyordu.</verse>
				<verse number="22">Sonunda Omri’yi destekleyenler Ginat oğlu Tivni’yi destekleyenlerden daha güçlü çıktı. Tivni öldü, Omri kral oldu.</verse>
				<verse number="23">Yahuda Kralı Asa’nın krallığının otuz birinci yılında Omri İsrail Kralı oldu ve altı yılı Tirsa’da olmak üzere toplam on iki yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="24">Omri, Şemer adlı birinden Samiriye Tepesi’ni iki talant gümüşe satın alıp üstüne bir kent yaptırdı. Tepenin eski sahibi Şemer’in adından dolayı kente Samiriye adını verdi.</verse>
				<verse number="25">RAB’bin gözünde kötü olanı yapan Omri, kendisinden önceki bütün krallardan daha çok kötülük yaptı.</verse>
				<verse number="26">Nevat oğlu Yarovam’ın bütün yollarını izledi ve onun İsrail’i sürüklediği günahlara katılıp değersiz putlara taparak İsrail’in Tanrısı RAB’bi öfkelendirdi.</verse>
				<verse number="27">Omri’nin krallığı dönemindeki öteki olaylar, yaptıkları ve başarıları İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="28">Omri ölüp atalarına kavuşunca, Samiriye’de gömüldü ve yerine oğlu Ahav kral oldu.</verse>
				<verse number="29">Yahuda Kralı Asa’nın krallığının otuz sekizinci yılında Omri oğlu Ahav İsrail Kralı oldu ve Samiriye’de yirmi iki yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="30">RAB’bin gözünde kötü olanı yapan Omri oğlu Ahav, kendisinden önceki bütün krallardan daha çok kötülük yaptı.</verse>
				<verse number="31">Nevat oğlu Yarovam’ın günahlarını izlemek yetmezmiş gibi, bir de Sayda Kralı Etbaal’ın kızı İzebel’le evlendi. Gidip Baal’a hizmet ederek ona taptı.</verse>
				<verse number="32">Baal için Samiriye’de yaptırdığı tapınağın içine bir sunak kurdu.</verse>
				<verse number="33">Ayrıca bir Aşera putu yaptırdı. Ahav İsrail’in Tanrısı RAB’bi kendisinden önceki bütün İsrail krallarından daha çok öfkelendirdi.</verse>
				<verse number="34">Ahav’ın krallığı döneminde, Beytelli Hiel Eriha Kenti’ni yeniden inşa etti. RAB’bin Nun oğlu Yeşu aracılığıyla söylediği söz uyarınca, Hiel ilk oğlu Aviram’ı kaybetme pahasına kentin temelini attı; en küçük oğlu Seguv’u kaybetme pahasına da kentin kapılarını taktı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Gilat’ın Tişbe Kenti’nden olan İlyas, Ahav’a şöyle dedi: “Hizmet ettiğim İsrail’in Tanrısı yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, ben söylemedikçe önümüzdeki yıllarda ne yağmur yağacak, ne de çiy düşecek.”</verse>
				<verse number="2">O zaman RAB, İlyas’a şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="3">“Buradan ayrıl, doğuya git. Şeria Irmağı’nın doğusundaki Kerit Vadisi’nde gizlen.</verse>
				<verse number="4">Dereden su içeceksin ve buyruk verdiğim kargaların getirdiklerini yiyeceksin.”</verse>
				<verse number="5">RAB’bin söylediklerini yapan İlyas, gidip Şeria Irmağı’nın doğusundaki Kerit Vadisi’ne yerleşti.</verse>
				<verse number="6">Dereden su içiyor, kargaların sabah akşam getirdiği et ve ekmekle besleniyordu.</verse>
				<verse number="7">Ancak ülkede yağmur yağmadığı için bir süre sonra dere kurudu.</verse>
				<verse number="8">O zaman RAB, İlyas’a,</verse>
				<verse number="9">“Şimdi kalk git, Sayda yakınlarındaki Sarefat Kenti’ne yerleş” dedi, “Orada sana yiyecek sağlaması için dul bir kadına buyruk verdim.”</verse>
				<verse number="10">Sarefat’a giden İlyas kentin kapısına varınca, orada dul bir kadının odun topladığını gördü. Kadına: “Bana içmek için biraz su verebilir misin?” dedi.</verse>
				<verse number="11">Kadın su getirmeye giderken İlyas yine seslendi: “Lütfen bir parça da ekmek getir.”</verse>
				<verse number="12">Kadın, “Senin Tanrın yaşayan RAB’bin adıyla ant içerim, hiç ekmeğim yok” diye karşılık verdi, “Yalnız küpte bir avuç un, çömleğin dibinde de azıcık yağ var. Görüyorsun, bir iki parça odun topluyorum. Götürüp oğlumla kendim için bir şeyler hazırlayacağım. Belki de son yemeğimiz olacak, ölüp gideceğiz.”</verse>
				<verse number="13">İlyas kadına, “Korkma, git yiyeceğini hazırla” dedi, “Yalnız önce bana küçük bir pide yapıp getir. Sonra oğlunla kendin için yaparsın.</verse>
				<verse number="14">İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Toprağa yağmur düşünceye dek küpten un, çömlekten yağ eksilmeyecek.’ ”</verse>
				<verse number="15">Kadın gidip İlyas’ın söylediklerini yaptı. Hep birlikte günlerce yiyip içtiler.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin İlyas aracılığıyla söylediği söz uyarınca, küpten un, çömlekten yağ eksilmedi.</verse>
				<verse number="17">Bir süre sonra ev sahibi dul kadının oğlu gittikçe ağırlaşan kötü bir hastalığa yakalandı, sonunda öldü.</verse>
				<verse number="18">Kadın İlyas’a, “Ey Tanrı adamı, alıp veremediğimiz nedir?” dedi, “Günahlarımı Tanrı’ya anımsatıp oğlumun ölümüne neden olmak için mi buraya geldin?”</verse>
				<verse number="19">İlyas, “Oğlunu bana ver” diyerek çocuğu kadının kucağından aldı, kaldığı yukarı odaya çıkardı ve yatağına yatırdı.</verse>
				<verse number="20">Sonra RAB’be şöyle yalvardı: “Ya RAB Tanrım, neden yanında kaldığım dul kadının oğlunu öldürerek ona bu kötülüğü yaptın?”</verse>
				<verse number="21">İlyas üç kez çocuğun üzerine kapanıp RAB’be şöyle dua etti: “Ya RAB Tanrım, bu çocuğa yeniden can ver.”</verse>
				<verse number="22">RAB İlyas’ın yalvarışını duydu. Çocuk dirilip yeniden yaşama döndü.</verse>
				<verse number="23">İlyas çocuğu yukarı odadan indirip annesine verirken, “İşte oğlun yaşıyor!” dedi.</verse>
				<verse number="24">Bunun üzerine kadın, “Şimdi anladım ki, sen Tanrı adamısın ve söylediğin söz gerçekten RAB’bin sözüdür” dedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Uzun bir süre sonra kuraklığın üçüncü yılında RAB İlyas’a, “Git, Ahav’ın huzuruna çık” dedi, “Toprağı yağmursuz bırakmayacağım.”</verse>
				<verse number="2">İlyas Ahav’ın huzuruna çıkmaya gitti. Samiriye’de kıtlık şiddetlenmişti.</verse>
				<verse number="3">Ahav sarayının sorumlusu Ovadya’yı çağırdı. –Ovadya RAB’den çok korkardı.</verse>
				<verse number="4">İzebel RAB’bin peygamberlerini öldürdüğünde, Ovadya yüz peygamberi yanına alıp ellişer ellişer mağaralara gizlemiş ve yiyecek, içecek gereksinimlerini karşılamıştı.–</verse>
				<verse number="5">Ahav, Ovadya’ya, “Haydi gidip ülkedeki bütün su kaynaklarıyla vadilere bakalım” dedi, “Belki atlarla katırların yaşamasını sağlayacak kadar ot buluruz da onları ölüme terk etmemiş oluruz.”</verse>
				<verse number="6">Ahav’la Ovadya, araştırma yapmak üzere ülkeyi aralarında bölüştükten sonra, her biri yalnız başına bir yöne gitti.</verse>
				<verse number="7">Ovadya giderken yolda İlyas’la karşılaştı. İlyas’ı tanıyınca yüzüstü yere kapanarak, “Efendim İlyas sen misin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="8">İlyas, “Evet, benim. Git efendine, ‘İlyas burada’ de” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="9">Ovadya, “Ne günah işledim ki, beni öldürsün diye Ahav’a gönderiyorsun?” dedi ve ekledi:</verse>
				<verse number="10">“Tanrın yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, efendimin seni aramak için adam göndermediği ulus ve krallık kalmadı. Ahav ülkelerinde olmadığını söyleyen herkese, seni bulamadıklarına dair ant içirdi.</verse>
				<verse number="11">Oysa sen şimdi, ‘Git, efendine İlyas burada de’ diyorsun.</verse>
				<verse number="12">Ben senin yanından ayrıldığımda, RAB’bin Ruhu seni bilmediğim bir yere götürebilir. Durumu Ahav’a bildirince, gelip seni bulamazsa beni öldürür. Ben kulun gençliğimden beri RAB’den korkan biriyim.</verse>
				<verse number="13">Efendim, İzebel RAB’bin peygamberlerini öldürdüğünde yaptıklarımı duymadın mı? RAB’bin peygamberlerinden yüzünü ellişer ellişer iki mağaraya saklayıp onların yiyecek, içecek gereksinimlerini karşıladım.</verse>
				<verse number="14">Ama sen şimdi, ‘Git, efendine İlyas burada de’ diyorsun. O zaman beni öldürür!”</verse>
				<verse number="15">İlyas şöyle karşılık verdi: “Hizmetinde bulunduğum yaşayan ve Her Şeye Egemen RAB’bin adıyla diyorum, bugün Ahav’ın huzuruna çıkacağım.”</verse>
				<verse number="16">Ovadya gidip Ahav’ı gördü, ona durumu anlattı. Bunun üzerine Ahav İlyas’ı karşılamaya gitti.</verse>
				<verse number="17">İlyas’ı görünce, “Ey İsrail’i sıkıntıya sokan adam, sen misin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="18">İlyas, “İsrail’i sıkıntıya sokan ben değilim, seninle babanın ailesi İsrail’i sıkıntıya soktunuz” diye karşılık verdi, “RAB’bin buyruklarını terk edip Baallar’ın ardınca gittiniz.</verse>
				<verse number="19">Şimdi haber sal: Bütün İsrail halkı, İzebel’in sofrasında yiyip içen Baal’ın dört yüz elli peygamberi ve Aşera’nın dört yüz peygamberi Karmel Dağı’na gelip önümde toplansın.”</verse>
				<verse number="20">Ahav bütün İsrail’e haber salarak peygamberlerin Karmel Dağı’nda toplanmalarını sağladı.</verse>
				<verse number="21">İlyas halka doğru ilerleyip, “Daha ne zamana kadar böyle iki taraf arasında dalgalanacaksınız?” dedi, “Eğer RAB Tanrı’ysa, O’nu izleyin; yok eğer Baal Tanrı’ysa, onun ardınca gidin.” Halk İlyas’a hiç karşılık vermedi.</verse>
				<verse number="22">İlyas konuşmasını şöyle sürdürdü: “RAB’bin peygamberi olarak sadece ben kaldım. Ama Baal’ın dört yüz elli peygamberi var.</verse>
				<verse number="23">Bize iki boğa getirin. Birini Baal’ın peygamberleri alıp kessinler, parçalayıp odunların üzerine koysunlar; ama odunları yakmasınlar. Öbür boğayı da ben kesip hazırlayacağım ve odunların üzerine koyacağım; ama odunları yakmayacağım.</verse>
				<verse number="24">Sonra siz kendi ilahınızı adıyla çağırın, ben de RAB’bi adıyla çağırayım. Hangisi ateşle karşılık verirse, Tanrı odur.” Bütün halk, “Peki, öyle olsun” dedi.</verse>
				<verse number="25">İlyas, Baal’ın peygamberlerine, “Kalabalık olduğunuz için önce siz boğalardan birini seçip hazırlayın ve ilahınızı adıyla çağırın” dedi, “Ama ateş yakmayın.”</verse>
				<verse number="26">Kendilerine verilen boğayı alıp hazırlayan Baal’ın peygamberleri sabahtan öğlene kadar, “Ey Baal, bize karşılık ver!” diye yalvardılar. Ama ne bir ses vardı, ne de bir karşılık. Yaptıkları sunağın çevresinde zıplayıp oynadılar.</verse>
				<verse number="27">Öğleyin İlyas onlarla alay etmeye başladı: “Bağırın, yüksek sesle bağırın! O tanrıymış. Belki dalgındır, ya da heladadır, belki de yolculuk yapıyor! Yahut uyuyordur da uyandırmak gerekir!”</verse>
				<verse number="28">Böylece yüksek sesle bağırdılar. Adetleri uyarınca, kılıç ve mızraklarla kanlarını akıtıncaya dek bedenlerini yaraladılar.</verse>
				<verse number="29">Öğlenden akşam sunusu saatine kadar kıvrandılar. Ama hâlâ ne bir ses, ne ilgi, ne de bir karşılık vardı.</verse>
				<verse number="30">O zaman İlyas bütün halka, “Bana yaklaşın” dedi. Herkes onun çevresinde toplandı. İlyas RAB’bin yıkılan sunağını onarmaya başladı.</verse>
				<verse number="31">On iki taş aldı. Bu sayı RAB’bin Yakup’a, “Senin adın İsrail olacak” diye bildirdiği Yakupoğulları oymaklarının sayısı kadardı.</verse>
				<verse number="32">İlyas bu taşlarla RAB’bin adına bir sunak yaptırdı. Çevresine de iki sea tohum alacak kadar bir hendek kazdı.</verse>
				<verse number="33">Sunağın üzerine odunları dizdi, boğayı parça parça kesip odunların üzerine yerleştirdi. “Dört küp su doldurup yakmalık sunuyla odunların üzerine dökün” dedi.</verse>
				<verse number="34">Sonra, “Bir daha yapın” dedi. Bir daha yaptılar. “Bir kez daha yapın” dedi. Üçüncü kez aynı şeyi yaptılar.</verse>
				<verse number="35">O zaman sunağın çevresine akan su hendeği doldurdu.</verse>
				<verse number="36">Akşam sunusu saatinde, Peygamber İlyas sunağa yaklaşıp şöyle dua etti: “Ey İbrahim’in, İshak’ın ve İsrail’in Tanrısı olan RAB! Bugün bilinsin ki, sen İsrail’in Tanrısı’sın, ben de senin kulunum ve bütün bunları senin buyruklarınla yaptım.</verse>
				<verse number="37">Ya RAB, bana yanıt ver! Yanıt ver ki, bu halk senin Tanrı olduğunu anlasın. Onların yine sana dönmelerini sağla.”</verse>
				<verse number="38">O anda gökten RAB’bin ateşi düştü. Düşen ateş yakmalık sunuyu, odunları, taşları ve toprağı yakıp hendekteki suyu kuruttu.</verse>
				<verse number="39">Halk olanları görünce yüzüstü yere kapandı. “RAB Tanrı’dır, RAB Tanrı’dır!” dediler.</verse>
				<verse number="40">İlyas, “Baal’ın peygamberlerini yakalayın, hiçbirini kaçırmayın” diye onlara buyruk verdi. Peygamberler yakalandı, İlyas onları Kişon Vadisi’ne götürüp orada öldürdü.</verse>
				<verse number="41">Sonra İlyas, Ahav’a, “Git, yemene içmene bak; çünkü güçlü bir yağmur sesi var” dedi.</verse>
				<verse number="42">Ahav yiyip içmek üzere oradan ayrılınca, İlyas Karmel Dağı’nın tepesine çıktı. Yere kapanarak başını dizlerinin arasına koydu.</verse>
				<verse number="43">Sonra uşağına, “Haydi git, denize doğru bak!” dedi. Uşağı gidip denize baktı ve, “Hiçbir şey görmedim” diye karşılık verdi. İlyas, uşağına yedi kez, “Git, bak” dedi.</verse>
				<verse number="44">Yedinci kez gidip bakan uşak, “Denizden avuç kadar küçük bir bulut çıkıyor” dedi. İlyas şöyle dedi: “Git, Ahav’a, ‘Yağmura yakalanmadan arabanı al ve geri dön’ de.”</verse>
				<verse number="45">Tam o sırada gökyüzü bulutlarla karardı, rüzgar çıktı, şiddetli bir yağmur başladı. Ahav hemen arabasına binip Yizreel’e gitti.</verse>
				<verse number="46">Üzerine RAB’bin gücü inen İlyas kemerini kuşanıp Yizreel’e kadar Ahav’ın önünde koştu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Ahav, İlyas’ın bütün yaptıklarını, peygamberleri nasıl kılıçtan geçirdiğini İzebel’e anlattı.</verse>
				<verse number="2">İzebel, İlyas’a, “Yarın bu saate kadar senin peygamberlere yaptığını ben de sana yapmazsam, ilahlar bana aynısını, hatta daha kötüsünü yapsın” diye haber gönderdi.</verse>
				<verse number="3">İlyas can korkusuyla Yahuda’nın Beer-Şeva Kenti’ne kaçıp uşağını orada bıraktı.</verse>
				<verse number="4">Bir gün boyunca çölde yürüdü, sonunda bir retem çalısının altına oturdu ve ölmek için dua etti: “Ya RAB, yeter artık, canımı al, ben atalarımdan daha iyi değilim.”</verse>
				<verse number="5">Sonra retem çalısının altına yatıp uykuya daldı. Ansızın bir melek ona dokunarak, “Kalk yemek ye” dedi.</verse>
				<verse number="6">İlyas çevresine bakınca yanıbaşında, kızgın taşların üstünde bir pideyle bir testi su gördü. Yiyip içtikten sonra yine uzandı.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin meleği ikinci kez geldi, ona dokunarak, “Kalk yemeğini ye. Gideceğin yol çok uzun” dedi.</verse>
				<verse number="8">İlyas kalktı, yiyip içti. Yediklerinden aldığı güçle kırk gün kırk gece Tanrı Dağı Horev’e kadar yürüdü.</verse>
				<verse number="9">Geceyi orada bulunan bir mağarada geçirdi. RAB, “Burada ne yapıyorsun, İlyas?” diye sordu.</verse>
				<verse number="10">İlyas, “RAB’be, Her Şeye Egemen Tanrı’ya büyük bir istekle kulluk ettim” diye karşılık verdi, “Ama İsrail halkı senin antlaşmanı reddetti, sunaklarını yıktı ve peygamberlerini kılıçtan geçirdi. Yalnız ben kaldım. Beni de öldürmeye çalışıyorlar.”</verse>
				<verse number="11">RAB, “Dağa çık ve önümde dur, yanından geçeceğim” dedi. RAB’bin önünde çok güçlü bir rüzgar dağları yarıp kayaları parçaladı. Ancak RAB rüzgarın içinde değildi. Rüzgarın ardından bir deprem oldu, RAB depremin içinde de değildi.</verse>
				<verse number="12">Depremden sonra bir ateş çıktı, ancak RAB ateşin içinde de değildi. Ateşten sonra ince, yumuşak bir ses duyuldu.</verse>
				<verse number="13">İlyas bu sesi duyunca, cüppesiyle yüzünü örttü, çıkıp mağaranın girişinde durdu. O sırada bir ses, “Burada ne yapıyorsun, İlyas?” dedi.</verse>
				<verse number="14">İlyas, “RAB’be, Her Şeye Egemen Tanrı’ya büyük bir istekle kulluk ettim” diye karşılık verdi, “Ama İsrail halkı senin antlaşmanı reddetti, sunaklarını yıktı ve peygamberlerini kılıçtan geçirdi. Yalnız ben kaldım. Beni de öldürmeye çalışıyorlar.”</verse>
				<verse number="15">RAB, “Geldiğin yoldan geri dön, Şam yakınındaki kırlara git” dedi, “Oraya vardığında, Hazael’i Aram Kralı olarak, Nimşi oğlu Yehu’yu İsrail Kralı olarak, Avel-Meholalı Şafat’ın oğlu Elişa’yı da kendi yerine peygamber olarak meshedeceksin.</verse>
				<verse number="16">RAB, “Geldiğin yoldan geri dön, Şam yakınındaki kırlara git” dedi, “Oraya vardığında, Hazael’i Aram Kralı olarak, Nimşi oğlu Yehu’yu İsrail Kralı olarak, Avel-Meholalı Şafat’ın oğlu Elişa’yı da kendi yerine peygamber olarak meshedeceksin.</verse>
				<verse number="17">Hazael’in kılıcından kurtulanı Yehu, Yehu’nun kılıcından kurtulanı Elişa öldürecek.</verse>
				<verse number="18">Ancak İsrail’de Baal’ın önünde diz çöküp onu öpmemiş yedi bin kişiyi sağ bırakacağım.”</verse>
				<verse number="19">İlyas oradan ayrılıp gitti, Şafat oğlu Elişa’yı buldu. Elişa, on iki çift öküzle saban sürenlerin ardından on ikinci çifti sürüyordu. İlyas Elişa’nın yanından geçerek kendi cüppesini onun üzerine attı.</verse>
				<verse number="20">Elişa öküzleri bırakıp İlyas’ın ardından koştu ve, “İzin ver, annemle babamı öpeyim, sonra seninle geleyim” dedi. İlyas, “Geri dön, ben sana ne yaptım ki?” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="21">Böylece Elişa gidip sürdüğü çiftin öküzlerini kesti. Boyunduruklarıyla ateş yakıp etleri pişirdikten sonra, yesinler diye halka dağıttı. Sonra, İlyas’ın ardından gidip ona hizmet etti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Aram Kralı Ben-Hadat bütün ordusunu topladı. Atları, savaş arabaları ve kendisini destekleyen otuz iki kralla birlikte Samiriye’nin üzerine yürüyerek kenti kuşattı.</verse>
				<verse number="2">Ben-Hadat, kentte bulunan İsrail Kralı Ahav’a haberciler göndererek şöyle buyruk verdi:</verse>
				<verse number="3">“Ben-Hadat diyor ki, ‘Altınını, gümüşünü, karılarını ve en gürbüz çocuklarını bana teslim et.’ ”</verse>
				<verse number="4">İsrail Kralı, “Efendim kralın dediklerini kabul ediyorum” diye karşılık verdi, “Beni ve sahip olduğum her şeyi alabilirsin.”</verse>
				<verse number="5">Haberciler yine gelip Ahav’a şöyle dediler: “Ben-Hadat diyor ki, ‘Sana altınını, gümüşünü, karılarını ve çocuklarını bana vereceksin diye haber göndermiştim.</verse>
				<verse number="6">Ayrıca yarın bu saatlerde sarayında ve görevlilerinin evlerinde arama yapmak üzere kendi görevlilerimi göndereceğim. Değerli olan her şeyini alıp getirecekler.’ ”</verse>
				<verse number="7">İsrail Kralı ülkenin bütün ileri gelenlerini toplayarak, “Bakın, bu adam nasıl bela arıyor!” dedi, “Bana haber gönderip altınımı, gümüşümü, karılarımı, çocuklarımı istedi, reddetmedim.”</verse>
				<verse number="8">Bütün ileri gelenler ve halk, “Onu dinleme, isteklerini de kabul etme” diye karşılık verdiler.</verse>
				<verse number="9">Böylece Ahav, Ben-Hadat’ın habercilerine, “Efendimiz krala ilk isteklerinin hepsini kabul edeceğimi, ama ikincisini kabul edemeyeceğimi söyleyin” dedi. Haberciler gidip Ben-Hadat’a durumu bildirdiler.</verse>
				<verse number="10">O zaman Ben-Hadat Ahav’a başka bir haber gönderdi: “O kadar çok adamla senin üstüne yürüyeceğim ki, Samiriye’yi yerle bir edeceğim. Kentin tozları askerlerimin avuçlarını bile dolduramayacak. Eğer bunu yapmazsam, ilahlar bana aynısını, hatta daha kötüsünü yapsın!”</verse>
				<verse number="11">İsrail Kralı şöyle karşılık verdi: “Kralınıza deyin ki, ‘Zırhını kuşanmadan önce değil, kuşandıktan sonra övünsün.’ ”</verse>
				<verse number="12">Ben-Hadat bunu duyduğunda, kendisini destekleyen krallarla birlikte çadırda içki içiyordu. Hemen adamlarına buyruk verdi: “Saldırıya hazırlanın.” Böylece Samiriye’ye karşı saldırı hazırlıklarına giriştiler.</verse>
				<verse number="13">O sırada bir peygamber gelip İsrail Kralı Ahav’a şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Bu büyük orduyu görüyor musun? Onları bugün senin eline teslim edeceğim. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksın.’ ”</verse>
				<verse number="14">Ahav, “Kimin aracılığıyla olacak bu?” diye sordu. Peygamber şu karşılığı verdi: “RAB diyor ki, ‘İlçe komutanlarının genç askerleri bunu başaracak.’ ” Ahav, “Savaşa kim başlayacak?” diye sordu. Peygamber, “Sen başlayacaksın” dedi.</verse>
				<verse number="15">Ahav ilçe komutanlarının genç askerlerini çağırıp saydı. İki yüz otuz iki kişiydiler. Sonra bütün İsrail ordusunu toplayıp saydı, onlar da yedi bin kişiydiler.</verse>
				<verse number="16">Öğleyin Ben-Hadat ile kendisini destekleyen otuz iki kral çadırlarda içip sarhoş olmuşken İsrail saldırısı başladı.</verse>
				<verse number="17">Önce genç askerler saldırıya geçti. Ben-Hadat’ın gönderdiği gözcüler, “Samiriyeliler geliyor” diye ona haber getirdiler.</verse>
				<verse number="18">Ben-Hadat, “İster barış, ister savaş için gelsinler, onları canlı yakalayın” dedi.</verse>
				<verse number="19">Genç askerler arkalarındaki İsrail ordusuyla birlikte kentten çıkıp saldırıya geçtiler.</verse>
				<verse number="20">Herkes önüne geleni öldürdü. Aramlılar kaçmaya başlayınca, İsrailliler peşlerine düştü. Ama Aram Kralı Ben-Hadat, atına binerek atlılarla birlikte kaçıp kurtuldu.</verse>
				<verse number="21">İsrail Kralı atlarla savaş arabalarına büyük zararlar vererek Aramlılar’ı ağır bir yenilgiye uğrattı.</verse>
				<verse number="22">Daha sonra peygamber gelip İsrail Kralı’na, “Git, gücünü pekiştir ve neler yapman gerektiğini iyi düşün” dedi, “Çünkü önümüzdeki ilkbaharda Aram Kralı sana yine saldıracak.”</verse>
				<verse number="23">Bu arada görevlileri Aram Kralı’nın kendisine, “İsrail’in ilahı dağ ilahıdır” dediler, “Bu nedenle bizden güçlü çıktılar. Ama ovada savaşırsak, onları kesinlikle yeneriz.</verse>
				<verse number="24">Şimdi bütün kralları görevlerinden al, onların yerine yeni komutanlar ata.</verse>
				<verse number="25">Kaybettiğin kadar at ve savaş arabası toplayarak kendine yeni bir ordu kur. İsrailliler’le ovada savaşalım. O zaman onları kesinlikle yeneriz.” Aram Kralı Ben-Hadat bütün söylenenleri kabul edip yerine getirdi.</verse>
				<verse number="26">İlkbaharda Aramlılar’ı toplayıp İsrailliler’le savaşmak üzere Afek Kenti’ne gitti.</verse>
				<verse number="27">İsrail halkı da toplanıp yiyeceğini hazırladı. Aramlılar’la savaşmak üzere yola çıkıp onların karşısına ordugah kurdu. Ülkeyi dolduran Aramlılar’ın karşısında İsrailliler iki küçük oğlak sürüsü gibi kalıyordu.</verse>
				<verse number="28">Bir Tanrı adamı gidip İsrail Kralı Ahav’a şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Aramlılar, RAB dağların Tanrısı’dır, ovaların değil, dedikleri için bu güçlü ordunun tümünü senin eline teslim edeceğim. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksın.’ ”</verse>
				<verse number="29">Birbirlerine karşı ordugah kuran Aramlılar’la İsrailliler yedi gün beklediler. Yedinci gün savaş başladı. İsrailliler bir gün içinde yüz bin Aramlı yaya asker öldürdü.</verse>
				<verse number="30">Sağ kalanlar Afek Kenti’ne kaçtılar. Orada da yirmi yedi bin kişinin üstüne surlar yıkıldı. Ben-Hadat kentin içine kaçıp bir iç odaya saklandı.</verse>
				<verse number="31">Görevlileri Ben-Hadat’a şöyle dediler: “Duyduğumuza göre, İsrail kralları iyi yürekli krallarmış. Haydi bellerimize çul kuşanıp başlarımıza ip saralım ve İsrail Kralı’nın huzuruna çıkalım. Belki senin canını bağışlar.”</verse>
				<verse number="32">Bellerine çul kuşanıp başlarına da ip bağladılar ve İsrail Kralı’nın huzuruna çıkarak, “Kulun Ben-Hadat ‘Canımı bağışla’ diye yalvarıyor” dediler. Ahav, “Ben-Hadat hâlâ yaşıyor mu? O benim kardeşim sayılır” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="33">Adamlar bunu olumlu bir belirti sayarak hemen sözü ağzından aldılar ve, “Evet, Ben-Hadat kardeşin sayılır!” dediler. Kral, “Gidin, onu getirin” diye buyruk verdi. Ben-Hadat gelince, Ahav onu kendi savaş arabasına aldı.</verse>
				<verse number="34">Ben-Hadat, “Babamın babandan almış olduğu kentleri geri vereceğim” dedi, “Babam nasıl Samiriye’de çarşılar kurduysa, sen de Şam’da çarşılar kurabilirsin.” Bunun üzerine Ahav, “Ben de bu şartlara dayanarak sana özgürlüğünü veriyorum” dedi. Böylece onunla bir antlaşma yaparak gitmesine izin verdi.</verse>
				<verse number="35">Peygamberlerden biri, RAB’bin sözüne uyarak arkadaşına, “Lütfen, beni vur!” dedi. Ama arkadaşı onu vurmak istemedi.</verse>
				<verse number="36">O zaman peygamber arkadaşına şöyle dedi: “Sen RAB’bin buyruğunu dinlemediğin için, yanımdan ayrılır ayrılmaz bir aslan seni öldürecek.” Adam oradan ayrıldıktan sonra aslan onu yakalayıp öldürdü.</verse>
				<verse number="37">Bunun üzerine aynı peygamber, başka bir adama giderek, “Lütfen beni vur!” dedi. Adam da onu vurup yaraladı.</verse>
				<verse number="38">Peygamber gitti, kılığını değiştirmek için gözlerini bağladı. Yol kenarında kralın geçmesini beklemeye başladı.</verse>
				<verse number="39">Kral oradan geçerken, peygamber ona şöyle seslendi: “Ben kulun, tam savaşın içindeyken, askerin biri bana bir tutsak getirip, ‘Bu adamı iyi koru’ dedi, ‘Kaçacak olursa, karşılığını ya canınla, ya da bir talant gümüşle ödersin.’</verse>
				<verse number="40">Ama ben oraya buraya bakarken, adam kayboldu.” İsrail Kralı, “Sen kendini yargılamış oldun” diye karşılık verdi, “Cezanı çekeceksin.”</verse>
				<verse number="41">Peygamber, hemen gözlerindeki sargıyı çıkardı. O zaman İsrail Kralı onun bir peygamber olduğunu anladı.</verse>
				<verse number="42">Bunun üzerine peygamber krala şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Ölüme mahkûm ettiğim adamı salıverdiğin için onun yerine sen öleceksin. Onun halkının başına gelecekler senin halkının başına gelecek.’ ”</verse>
				<verse number="43">Keyfi kaçan İsrail Kralı öfkeyle Samiriye’deki sarayına döndü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Yizreel’de Samiriye Kralı Ahav’ın sarayının yanında Yizreelli Navot’un bir bağı vardı. Bir gün Ahav, Navot’a şunu önerdi: “Bağını bana ver. Sarayıma yakın olduğu için orayı sebze bahçesi olarak kullanmak istiyorum. Karşılığında ben de sana daha iyi bir bağ vereyim, ya da istersen değerini gümüş olarak ödeyeyim.”</verse>
				<verse number="2">Yizreel’de Samiriye Kralı Ahav’ın sarayının yanında Yizreelli Navot’un bir bağı vardı. Bir gün Ahav, Navot’a şunu önerdi: “Bağını bana ver. Sarayıma yakın olduğu için orayı sebze bahçesi olarak kullanmak istiyorum. Karşılığında ben de sana daha iyi bir bağ vereyim, ya da istersen değerini gümüş olarak ödeyeyim.”</verse>
				<verse number="3">Ama Navot, “Atalarımın bana bıraktığı mirası sana vermekten RAB beni esirgesin” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="4">“Atalarımın bana bıraktığı mirası sana vermem” diyen Yizreelli Navot’un bu sözlerine sıkılıp öfkelenen Ahav sarayına döndü. Asık bir yüzle yatağına uzanıp hiçbir şey yemedi.</verse>
				<verse number="5">Karısı İzebel yanına gelip, “Neden bu kadar sıkılıyorsun? Neden yemek yemiyorsun?” diye sordu.</verse>
				<verse number="6">Ahav karısına şöyle karşılık verdi: “Yizreelli Navot’a, ‘Sen bağını gümüş karşılığında bana sat, istersen ben de onun yerine sana başka bir bağ vereyim’ dedim. Ama o, ‘Hayır, bağımı sana vermem’ dedi.”</verse>
				<verse number="7">İzebel, “Sen İsrail’e böyle mi krallık yapıyorsun?” dedi, “Kalk, yemeğini ye, keyfini bozma. Yizreelli Navot’un bağını sana ben vereceğim.”</verse>
				<verse number="8">İzebel Ahav’ın mührünü kullanarak onun adına mektuplar yazdı, Navot’un yaşadığı kentin ileri gelenleriyle soylularına gönderdi.</verse>
				<verse number="9">Mektuplarda şunları yazdı: “Oruç ilan edip Navot’u halkın önüne oturtun.</verse>
				<verse number="10">Karşısına da, ‘Navot Tanrı’ya ve krala sövdü’ diyen iki yalancı tanık koyun. Sonra onu dışarı çıkarıp taşlayarak öldürün.”</verse>
				<verse number="11">Navot’un yaşadığı kentin ileri gelenleriyle soyluları İzebel’in gönderdiği mektuplarda yazdıklarını uyguladılar.</verse>
				<verse number="12">Oruç ilan edip Navot’u halkın önüne oturttular.</verse>
				<verse number="13">Sonra iki kötü adam gelip Navot’un karşısına oturdu ve halkın önünde: “Navot, Tanrı’ya ve krala sövdü” diyerek yalan yere tanıklık etti. Bunun üzerine onu kentin dışına çıkardılar ve taşlayarak öldürdüler.</verse>
				<verse number="14">Sonra İzebel’e, “Navot taşlanarak öldürüldü” diye haber gönderdiler.</verse>
				<verse number="15">İzebel, Navot’un taşlanıp öldürüldüğünü duyar duymaz, Ahav’a, “Kalk, Yizreelli Navot’un sana gümüş karşılığında satmak istemediği bağını sahiplen” dedi, “Çünkü o artık yaşamıyor, öldü.”</verse>
				<verse number="16">Ahav, Yizreelli Navot’un öldüğünü duyunca, onun bağını almaya gitti.</verse>
				<verse number="17">O zaman RAB, Tişbeli İlyas’a şöyle dedi:</verse>
				<verse number="18">“Kalk, Samiriyeli İsrail Kralı Ahav’ı karşılamaya git. Şu anda Navot’un bağındadır. Orayı almaya gitti.</verse>
				<verse number="19">Ona de ki, RAB şöyle diyor: ‘Hem adamı öldürdün, hem de bağını aldın, değil mi? Navot’un kanını köpekler nerede yaladıysa, senin kanını da orada yalayacak.’ ”</verse>
				<verse number="20">Ahav, İlyas’a, “Ey düşmanım, beni buldun, değil mi?” dedi. İlyas şöyle karşılık verdi: “Evet, buldum. Çünkü sen RAB’bin gözünde kötü olanı yaparak kendini sattın.</verse>
				<verse number="21">RAB diyor ki, ‘Seni sıkıntılara sokacak ve yok edeceğim. İsrail’de senin soyundan gelen genç yaşlı bütün erkeklerin kökünü kurutacağım.</verse>
				<verse number="22">Beni öfkelendirip İsrail’i günaha sürüklediğin için senin ailen de Nevat oğlu Yarovam’ın ve Ahiya oğlu Baaşa’nın ailelerinin akıbetine uğrayacak.’</verse>
				<verse number="23">“RAB İzebel için de, ‘İzebel’i Yizreel Kenti’nin surları dibinde köpekler yiyecek’ diyor.</verse>
				<verse number="24">‘Ahav’ın ailesinden kentte ölenleri köpekler, kırda ölenleri yırtıcı kuşlar yiyecek.’ ”</verse>
				<verse number="25">–Ahav kadar, RAB’bin gözünde kötü olanı yaparak kendini satan hiç kimse olmadı. Karısı İzebel onu her konuda kışkırtıyordu.</verse>
				<verse number="26">Ahav RAB’bin İsrail halkının önünden kovduğu Amorlular’ın her yaptığına uyarak putların ardınca yürüdü ve iğrenç işler yaptı.–</verse>
				<verse number="27">Ahav bu sözleri dinledikten sonra, giysilerini yırttı, çula sarınıp oruç tutmaya başladı. Çul içinde yatıp kalkarak, alçakgönüllü bir yol tuttu.</verse>
				<verse number="28">RAB, Tişbeli İlyas’a şöyle dedi:</verse>
				<verse number="29">“Ahav’ın önümde ne denli alçakgönüllü davrandığını gördün mü? Bu alçakgönüllülüğünden ötürü yaşamı boyunca ben de onu sıkıntıya sokmayacağım. Ama oğlunun zamanında ailesine sıkıntı vereceğim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Üç yıl boyunca Aram ile İsrail arasında savaş çıkmadı.</verse>
				<verse number="2">Üçüncü yıl Yahuda Kralı Yehoşafat, İsrail Kralı’nı görmeye gitti.</verse>
				<verse number="3">İsrail Kralı Ahav, görevlilerine, “Ramot-Gilat’ın bize ait olduğunu bilmiyor musunuz?” dedi, “Biz onu Aram Kralı’ndan geri almak için bir şey yapmadık.”</verse>
				<verse number="4">Sonra Yehoşafat’a, “Ramot-Gilat’a karşı benimle birlikte savaşır mısın?” diye sordu. Yehoşafat, “Beni kendin, halkımı halkın, atlarımı atların say” diye yanıtladı,</verse>
				<verse number="5">“Ama önce RAB’be danışalım” diye ekledi.</verse>
				<verse number="6">İsrail Kralı dört yüz kadar peygamberi toplayıp, “Ramot-Gilat’a karşı savaşayım mı, yoksa vaz mı geçeyim?” diye sordu. Peygamberler, “Savaş, çünkü Rab kenti senin eline teslim edecek” diye yanıtladılar.</verse>
				<verse number="7">Ama Yehoşafat, “Burada danışabileceğimiz RAB’bin başka peygamberi yok mu?” diye sordu.</verse>
				<verse number="8">İsrail Kralı, “Yimla oğlu Mikaya adında biri daha var” diye yanıtladı, “Onun aracılığıyla RAB’be danışabiliriz. Ama ben ondan nefret ederim. Çünkü benimle ilgili hiç iyi peygamberlik etmez, yalnız kötü şeyler söyler.” Yehoşafat, “Böyle konuşmaman gerekir, ey kral!” dedi.</verse>
				<verse number="9">İsrail Kralı bir görevli çağırıp, “Hemen Yimla oğlu Mikaya’yı getir!” diye buyurdu.</verse>
				<verse number="10">İsrail Kralı Ahav ile Yahuda Kralı Yehoşafat kral giysileriyle Samiriye Kapısı’nın girişinde, harman yerine konan tahtlarında oturuyorlardı. Bütün peygamberler de onların önünde peygamberlik ediyordu.</verse>
				<verse number="11">Kenaana oğlu Sidkiya, yaptığı demir boynuzları göstererek şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Aramlılar’ı yok edinceye dek onları bu boynuzlarla vuracaksın.’ ”</verse>
				<verse number="12">Öteki peygamberlerin hepsi de aynı şeyi söylediler: “Ramot-Gilat’a saldır, kazanacaksın! Çünkü RAB onları senin eline teslim edecek.”</verse>
				<verse number="13">Mikaya’yı çağırmaya giden görevli ona, “Bak! Peygamberler bir ağızdan kral için olumlu şeyler söylüyorlar” dedi, “Rica ederim, senin sözün de onlarınkine uygun olsun; olumlu bir şey söyle.”</verse>
				<verse number="14">Mikaya, “Yaşayan RAB’bin hakkı için, RAB bana ne derse onu söyleyeceğim” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="15">Mikaya gelince kral, “Mikaya, Ramot-Gilat’a karşı savaşa gidelim mi, yoksa vaz mı geçelim?” diye sordu. Mikaya, “Saldır, kazanacaksın! Çünkü RAB onları senin eline teslim edecek” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="16">Bunun üzerine kral, “RAB’bin adına bana gerçeğin dışında bir şey söylemeyeceğine ilişkin sana kaç kez ant içireyim?” diye sordu.</verse>
				<verse number="17">Mikaya şöyle karşılık verdi: “İsrailliler’i dağlara dağılmış çobansız koyunlar gibi gördüm. RAB, ‘Bunların sahibi yok. Herkes güvenlik içinde evine dönsün’ dedi.”</verse>
				<verse number="18">İsrail Kralı Yehoşafat’a, “Benimle ilgili iyi peygamberlik etmez, hep kötü şeyler söyler dememiş miydim?” dedi.</verse>
				<verse number="19">Mikaya konuşmasını sürdürdü: “Öyleyse RAB’bin sözünü dinle! Gördüm ki, RAB tahtında oturuyor, bütün göksel varlıklar da sağında, solunda duruyordu.</verse>
				<verse number="20">RAB sordu: ‘Ramot-Gilat’a saldırıp ölsün diye Ahav’ı kim kandıracak?’ “Kimi şöyle, kimi böyle derken,</verse>
				<verse number="21">bir ruh çıkıp RAB’bin önünde durdu ve, ‘Ben onu kandıracağım’ dedi. “RAB, ‘Nasıl?’ diye sordu.</verse>
				<verse number="22">“Ruh, ‘Aldatıcı ruh olarak gidip Ahav’ın bütün peygamberlerine yalan söyleteceğim’ diye karşılık verdi. “RAB, ‘Onu kandırmayı başaracaksın!’ dedi, ‘Git, dediğini yap.’</verse>
				<verse number="23">“İşte RAB bütün bu peygamberlerin ağzına aldatıcı bir ruh koydu. Çünkü sana kötülük etmeye karar verdi.”</verse>
				<verse number="24">Kenaana oğlu Sidkiya yaklaşıp Mikaya’nın yüzüne bir tokat attı. “RAB’bin Ruhu nasıl benden çıkıp da seninle konuştu?” dedi.</verse>
				<verse number="25">Mikaya, “Gizlenmek için bir iç odaya girdiğin gün göreceksin” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="26">Bunun üzerine İsrail Kralı, “Mikaya’yı kentin yöneticisi Amon’a ve kralın oğlu Yoaş’a götürün” dedi,</verse>
				<verse number="27">“Ben güvenlik içinde dönünceye dek bu adamı cezaevinde tutmalarını, ona su ve ekmekten başka bir şey vermemelerini söyleyin!”</verse>
				<verse number="28">Mikaya, “Eğer sen güvenlik içinde dönersen, RAB benim aracılığımla konuşmamış demektir” dedi ve, “Herkes bunu duysun!” diye ekledi.</verse>
				<verse number="29">İsrail Kralı Ahav’la Yahuda Kralı Yehoşafat Ramot-Gilat’a saldırmak için yola çıktılar.</verse>
				<verse number="30">İsrail Kralı, Yehoşafat’a, “Ben kılık değiştirip savaşa öyle gireceğim, ama sen kral giysilerini giy” dedi. Böylece İsrail Kralı kılığını değiştirip savaşa girdi.</verse>
				<verse number="31">Aram Kralı, savaş arabalarının otuz iki komutanına, “İsrail Kralı dışında, büyük küçük hiç kimseye saldırmayın!” diye buyruk vermişti.</verse>
				<verse number="32">Savaş arabalarının komutanları Yehoşafat’ı görünce, İsrail Kralı sanıp saldırmak için ona döndüler. Yehoşafat yakarmaya başladı.</verse>
				<verse number="33">Komutanlar onun İsrail Kralı olmadığını anlayınca peşini bıraktılar.</verse>
				<verse number="34">O sırada bir asker rasgele attığı bir okla İsrail Kralı’nı zırhının parçalarının birleştiği yerden vurdu. Kral arabacısına, “Dönüp beni savaş alanından çıkar, yaralandım” dedi.</verse>
				<verse number="35">Savaş o gün şiddetlendi. İsrail Kralı, arabasında Aramlılar’a karşı akşama kadar dayandı ve akşamleyin öldü. Yarasından akan kanlar arabasının içinde kaldı.</verse>
				<verse number="36">Güneş batarken ordugahta, “Herkes kendi kentine, ülkesine dönsün!” diye bağırdılar.</verse>
				<verse number="37">Kral ölmüştü. Onu Samiriye’ye getirip orada gömdüler.</verse>
				<verse number="38">Arabası fahişelerin yıkandığı Samiriye Havuzu’nun kenarında temizlenirken RAB’bin sözü uyarınca köpekler kanını yaladı.</verse>
				<verse number="39">Ahav’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar, bütün yaptıkları, yaptırdığı fildişi süslemeli saray ve bütün kentler İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="40">Ahav ölüp atalarına kavuşunca yerine oğlu Ahazya kral oldu.</verse>
				<verse number="41">İsrail Kralı Ahav’ın krallığının dördüncü yılında Asa oğlu Yehoşafat Yahuda Kralı oldu.</verse>
				<verse number="42">Yehoşafat otuz beş yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de yirmi beş yıl krallık yaptı. Annesi Şilhi’nin kızı Azuva’ydı.</verse>
				<verse number="43">Babası Asa’nın bütün yollarını izleyen ve bunlardan sapmayan Yehoşafat RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı. Ancak alışılagelen tapınma yerleri kaldırılmadı. Halk hâlâ oralarda kurban kesip buhur yakıyordu.</verse>
				<verse number="44">Yehoşafat İsrail Kralı ile barış yaptı.</verse>
				<verse number="45">Yehoşafat’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar, başarıları ve savaşları Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="46">Yehoşafat babası Asa’nın döneminden kalan, putperest törenlerinde fuhuş yapan kadın ve erkeklerin hepsini ülkeden süpürüp attı.</verse>
				<verse number="47">Edom’da kral yoktu, yerine bir vekil bakıyordu.</verse>
				<verse number="48">Yehoşafat altın almak için Ofir’e gitmek üzere ticaret gemileri yaptırdı. Ancak gemiler oraya gidemeden Esyon-Gever’de parçalandı.</verse>
				<verse number="49">O zaman Ahav oğlu Ahazya, Yehoşafat’a, “Benim adamlarım gemilerde seninkilerle birlikte gitsinler” dedi. Ama Yehoşafat kabul etmedi.</verse>
				<verse number="50">Yehoşafat ölüp atalarına kavuştu ve atası Davut’un Kenti’nde atalarının yanına gömüldü. Yerine oğlu Yehoram kral oldu.</verse>
				<verse number="51">Yahuda Kralı Yehoşafat’ın krallığının on yedinci yılında Ahav oğlu Ahazya Samiriye’de İsrail Kralı oldu. İki yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="52">RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı. Babasının, annesinin ve İsrail’i günaha sürükleyen Nevat oğlu Yarovam’ın yolunda yürüdü.</verse>
				<verse number="53">Baal’a hizmet edip taptı. Babasının her yaptığına uyarak İsrail’in Tanrısı RAB’bi öfkelendirdi.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="12">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">İsrail Kralı Ahav’ın ölümünden sonra Moavlılar İsrail’e karşı ayaklandı.</verse>
				<verse number="2">İsrail Kralı Ahazya Samiriye’de yaşadığı sarayın üst katındaki kafesli pencereden düşüp yaralandı. Habercilerine, “Gidin, Ekron ilahı Baalzevuv’a danışın, yaralarımın iyileşip iyileşmeyeceğini öğrenin” dedi.</verse>
				<verse number="3">Ama RAB’bin meleği, Tişbeli İlyas’a şöyle dedi: “Kalk, Samiriye Kralı’nın habercilerini karşıla ve onlara de ki, ‘İsrail’de Tanrı yok mu ki Ekron ilahı Baalzevuv’a danışmaya gidiyorsunuz?’</verse>
				<verse number="4">Kralınıza deyin ki, ‘RAB, Yattığın yataktan kalkamayacak, kesinlikle öleceksin! diyor.’ ” Böylece İlyas oradan ayrıldı.</verse>
				<verse number="5">Haberciler kralın yanına döndüler. Kral, “Neden geri döndünüz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="6">Şöyle karşılık verdiler: “Yolda bir adamla karşılaştık. Bize dedi ki, ‘Gidin, sizi gönderen krala RAB şöyle diyor deyin: İsrail’de Tanrı yok mu ki Ekron ilahı Baalzevuv’a danışmak için haberciler gönderdin? Bu yüzden yattığın yataktan kalkamayacak, kesinlikle öleceksin!’ ”</verse>
				<verse number="7">Kral, “Sizi karşılayıp bu sözleri söyleyen nasıl bir adamdı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="8">“Üzerinde tüylü bir giysi, belinde deri bir kuşak vardı” diye yanıtladılar. Kral, “O Tişbeli İlyas’tır” dedi.</verse>
				<verse number="9">Sonra bir komutanla birlikte elli adamını İlyas’a gönderdi. Komutan tepenin üstünde oturan İlyas’ın yanına çıkıp ona, “Ey Tanrı adamı, kral aşağı inmeni istiyor” dedi.</verse>
				<verse number="10">İlyas, “Eğer ben Tanrı adamıysam, şimdi göklerden ateş yağacak ve seninle birlikte elli adamını yok edecek!” diye karşılık verdi. O anda göklerden ateş yağdı, komutanla birlikte elli adamını yakıp yok etti.</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine kral, İlyas’a başka bir komutanla birlikte elli adam daha gönderdi. Komutan İlyas’a, “Ey Tanrı adamı, kral hemen aşağı inmeni istiyor!” dedi.</verse>
				<verse number="12">İlyas, “Eğer ben Tanrı adamıysam, göklerden ateş yağacak ve seninle birlikte elli adamını yok edecek!” diye karşılık verdi. O anda göklerden ateş yağdı, komutanla birlikte elli adamını yakıp yok etti.</verse>
				<verse number="13">Kral üçüncü kez bir komutanla elli adam gönderdi. Üçüncü komutan çıkıp İlyas’ın önünde diz çöktü ve ona şöyle yalvardı: “Ey Tanrı adamı, lütfen bana ve adamlarıma acı, canımızı bağışla!</verse>
				<verse number="14">Göklerden yağan ateş daha önce gelen iki komutanla ellişer adamını yakıp yok etti, ama lütfen bana acı.”</verse>
				<verse number="15">RAB’bin meleği, İlyas’a, “Onunla birlikte aşağı in, korkma” dedi. İlyas kalkıp komutanla birlikte kralın yanına gitti</verse>
				<verse number="16">ve ona şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘İsrail’de danışacak Tanrı yok mu ki Ekron ilahı Baalzevuv’a danışmak için haberciler gönderdin? Bu yüzden yattığın yataktan kalkamayacak, kesinlikle öleceksin!’ ”</verse>
				<verse number="17">RAB’bin İlyas aracılığıyla söylediği söz uyarınca Kral Ahazya öldü. Oğlu olmadığı için yerine kardeşi Yoram geçti. Bu olay Yahuda Kralı Yehoşafat oğlu Yehoram’ın krallığının ikinci yılında oldu.</verse>
				<verse number="18">Ahazya’nın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve yaptıkları İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">RAB İlyas’ı kasırgayla göklere çıkarmadan önce, İlyas ile Elişa Gilgal’dan ayrılıp yola çıkmışlardı.</verse>
				<verse number="2">İlyas Elişa’ya, “Lütfen sen burada kal, çünkü RAB beni Beytel’e gönderdi” dedi. Elişa, “Yaşayan RAB’bin adıyla başın üzerine ant içerim ki, senden ayrılmam” diye karşılık verdi. Böylece Beytel’e birlikte gittiler.</verse>
				<verse number="3">Beytel’deki peygamber topluluğu Elişa’nın yanına geldi. “RAB bugün efendini senin başından alacak, biliyor musun?” diye ona sordular. Elişa, “Evet, biliyorum, konuşmayın!” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="4">İlyas, “Elişa, lütfen burada kal, çünkü RAB beni Eriha’ya gönderdi” dedi. Elişa, “Yaşayan RAB’bin adıyla başın üzerine ant içerim ki, senden ayrılmam” diye karşılık verdi. Böylece birlikte Eriha’ya gittiler.</verse>
				<verse number="5">Eriha’daki peygamber topluluğu Elişa’nın yanına geldi. “RAB efendini bugün senin başından alacak, biliyor musun?” diye ona sordular. Elişa, “Evet, biliyorum, konuşmayın” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="6">Sonra İlyas, “Lütfen, burada kal, çünkü RAB beni Şeria Irmağı kıyısına gönderdi” dedi. Elişa, “Yaşayan RAB’bin adıyla başın üzerine ant içerim ki, senden ayrılmam” diye karşılık verdi. Böylece ikisi birlikte yollarına devam etti.</verse>
				<verse number="7">Elli peygamber de onları Şeria Irmağı’na kadar izledi. İlyas ile Elişa Şeria Irmağı’nın kıyısında durdular. Peygamberler de biraz ötede, onların karşısında durdu.</verse>
				<verse number="8">İlyas cüppesini dürüp sulara vurunca, sular ikiye ayrıldı. Elişa ile İlyas kuru toprağın üzerinden yürüyerek karşıya geçtiler.</verse>
				<verse number="9">Karşı yakaya geçtikten sonra İlyas Elişa’ya, “Söyle, yanından alınmadan önce senin için ne yapabilirim?” dedi. Elişa, “İzin ver, senin ruhundan iki pay miras alayım” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="10">İlyas, “Zor bir şey istedin” dedi, “Eğer yanından alındığımı görürsen olur, yoksa olmaz.”</verse>
				<verse number="11">Onlar yürüyüp konuşurlarken, ansızın ateşten bir atlı araba göründü, onları birbirinden ayırdı. İlyas kasırgayla göklere alındı.</verse>
				<verse number="12">Olanları gören Elişa şöyle bağırdı: “Baba, baba, İsrail’in arabası ve atlıları!” İlyas’ı bir daha göremedi. Giysilerini yırtıp paramparça etti.</verse>
				<verse number="13">Sonra İlyas’ın üzerinden düşen cüppeyi alıp geri döndü ve Şeria Irmağı’nın kıyısında durdu.</verse>
				<verse number="14">İlyas’ın üzerinden düşen cüppeyi sulara vurarak, “İlyas’ın Tanrısı RAB nerede?” diye seslendi. Cüppeyi sulara vurunca ırmak ikiye ayrıldı, Elişa karşı yakaya geçti.</verse>
				<verse number="15">Erihalı peygamberler karşıdan Elişa’yı görünce, “İlyas’ın ruhu Elişa’nın üzerinde!” dediler. Sonra onu karşılamaya giderek önünde yere kapandılar.</verse>
				<verse number="16">“Yanımızda elli güçlü adam var” dediler, “İzin ver, gidip efendini arayalım. Belki RAB’bin Ruhu onu dağların ya da vadilerin birine atmıştır.” Elişa, “Hayır, onları göndermeyin” dedi.</verse>
				<verse number="17">Ama o kadar direttiler ki, sonunda Elişa dayanamadı, “Peki, gönderin” dedi. Elli adam gidip üç gün İlyas’ı aradılarsa da bulamadılar.</verse>
				<verse number="18">Sonra Eriha’ya, Elişa’nın yanına döndüler. Elişa onlara, “Ben size gitmeyin demedim mi?” dedi.</verse>
				<verse number="19">Erihalılar Elişa’ya, “Efendimiz, gördüğün gibi bu kentin yeri iyi ama suyu kötü, toprağı da verimsiz” dediler.</verse>
				<verse number="20">Elişa, “Yeni bir kabın içine tuz koyup bana getirin” dedi. Kap getirilince,</verse>
				<verse number="21">Elişa suyun kaynağına çıktı, tuzu suya atıp şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Bu suyu paklıyorum, artık onda ölüm ve verimsizlik olmayacak.’ ”</verse>
				<verse number="22">Elişa’nın söylediği gibi, su bugüne dek temiz kaldı.</verse>
				<verse number="23">Elişa oradan ayrılıp Beytel’e giderken kentin çocukları yola döküldüler. “Defol, defol, kel kafalı!” diyerek onunla alay ettiler.</verse>
				<verse number="24">Elişa arkasına dönüp çocuklara baktı ve RAB’bin adıyla onları lanetledi. Bunun üzerine ormandan çıkan iki dişi ayı çocuklardan kırk ikisini parçaladı.</verse>
				<verse number="25">Elişa oradan Karmel Dağı’na gitti, sonra Samiriye’ye döndü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Yehoşafat’ın krallığının on sekizinci yılında Ahav oğlu Yoram Samiriye’de İsrail Kralı oldu ve on iki yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="2">Yoram RAB’bin gözünde kötü olanı yaptıysa da annesiyle babası kadar kötü değildi. Çünkü babasının yaptırdığı Baal’ı simgeleyen dikili taşı kaldırıp attı.</verse>
				<verse number="3">Bununla birlikte Nevat oğlu Yarovam’ın İsrail’i sürüklediği günahlara o da katıldı ve bu günahlardan ayrılmadı.</verse>
				<verse number="4">Moav Kralı Meşa koyun yetiştirirdi. İsrail Kralı’na her yıl yüz bin kuzu, yüz bin de koç yünü sağlamak zorundaydı.</verse>
				<verse number="5">Ama Ahav’ın ölümünden sonra, Moav Kralı İsrail Kralı’na karşı ayaklandı.</verse>
				<verse number="6">O zaman Kral Yoram Samiriye’den ayrıldı ve bütün İsrailliler’i bir araya topladı.</verse>
				<verse number="7">Yahuda Kralı Yehoşafat’a da şu haberi gönderdi: “Moav Kralı bana başkaldırdı, benimle birlikte Moavlılar’a karşı savaşır mısın?” Yehoşafat, “Evet, savaşırım. Beni kendin, halkımı halkın, atlarımı atların say” dedi.</verse>
				<verse number="8">Sonra, “Hangi yönden saldıralım?” diye sordu. Yoram, “Edom kırlarından” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="9">İsrail, Yahuda ve Edom kralları birlikte yola çıktılar. Dolambaçlı yollarda yedi gün ilerledikten sonra suları tükendi. Askerler ve hayvanlar susuz kaldı.</verse>
				<verse number="10">İsrail Kralı, “Eyvah!” diye bağırdı, “RAB, Moavlılar’ın eline teslim etmek için mi üçümüzü bir araya topladı?”</verse>
				<verse number="11">Yehoşafat, “Burada RAB’bin peygamberi yok mu? Onun aracılığıyla RAB’be danışalım” dedi. İsrail Kralı’nın adamlarından biri, “Şafat oğlu Elişa burada. İlyas’ın ellerine o su dökerdi” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="12">Kral Yehoşafat, “O, RAB’bin ne düşündüğünü bilir” dedi. Bunun üzerine Yehoşafat, İsrail ve Edom kralları birlikte Elişa’nın yanına gittiler.</verse>
				<verse number="13">Elişa İsrail Kralı’na, “Ne diye bana geldin?” dedi, “Git, annenle babanın peygamberlerine danış.” İsrail Kralı, “Olmaz! Demek RAB üçümüzü Moavlılar’ın eline teslim etmek için bir araya toplamış” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="14">Elişa şöyle dedi: “Hizmetinde olduğum, Her Şeye Egemen, yaşayan RAB’bin adıyla derim ki, Yahuda Kralı Yehoşafat’a saygım olmasaydı, sana ne bakardım, ne de ilgilenirdim.</verse>
				<verse number="15">Şimdi bana lir çalan bir adam getirin.” Getirilen adam lir çalarken, RAB’bin gücü Elişa’nın üzerine indi.</verse>
				<verse number="16">Elişa şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Bu vadinin başından sonuna kadar hendekler kazın.</verse>
				<verse number="17">Ne rüzgar göreceksiniz, ne yağmur. Öyleyken vadi suyla dolup taşacak. Sizler, sürüleriniz ve öteki hayvanlarınız doyasıya içeceksiniz.</verse>
				<verse number="18">RAB için bunu yapmak kolaydır. O, Moavlılar’ı da sizin elinize teslim edecek.</verse>
				<verse number="19">Onların önemli surlu kentlerinin tümünü ele geçireceksiniz. Meyve ağaçlarının hepsini kesecek, su kaynaklarını kurutacak, verimli tarlalarına taş dolduracaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="20">Ertesi sabah, sununun sunulduğu saatte, Edom yönünden akan sular her yeri doldurdu.</verse>
				<verse number="21">Moavlılar kralların kendilerine saldırmak üzere yola çıktıklarını duydular. Genç, yaşlı eli silah tutan herkes bir araya toplanıp sınırda beklemeye başladı.</verse>
				<verse number="22">Ertesi sabah erkenden kalktılar. Güneş ışınlarının kızıllaştırdığı suyu kan sanarak,</verse>
				<verse number="23">“Kan bu!” diye haykırdılar, “Krallar kendi aralarında savaşıp birbirlerini öldürmüş olsalar gerek. Haydi, Moavlılar, yağmaya!”</verse>
				<verse number="24">Ama Moavlılar İsrail ordugahına vardıklarında, İsrailliler saldırıp onları püskürttü. Moavlılar kaçmaya başladı. İsrailliler peşlerine düşüp onları öldürdüler.</verse>
				<verse number="25">Kentlerini yıktılar. Her İsrailli verimli tarlalara taş attı. Bütün tarlalar taşla doldu. Su kaynaklarını kuruttular, meyve ağaçlarını kestiler. Yalnız Kîr-Hereset’in taşları yerinde kaldı. Sapancılar kenti kuşatıp saldırıya geçti.</verse>
				<verse number="26">Moav Kralı, savaşı kaybettiğini anlayınca, yanına yedi yüz kılıçlı adam aldı; Edom kuvvetlerini yarıp kaçmak istediyse de başaramadı.</verse>
				<verse number="27">Bunun üzerine tahtına geçecek en büyük oğlunu surların üzerine götürüp yakmalık sunu olarak sundu. İsrailliler bu olaydan doğan büyük öfke karşısında oradan ayrılıp ülkelerine döndüler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Bir gün, peygamber topluluğundan bir adamın karısı gidip Elişa’ya şöyle yakardı: “Efendim, kocam öldü! Bildiğin gibi RAB’be tapınırdı. Şimdi bir alacaklısı geldi, iki oğlumu benden alıp köle olarak götürmek istiyor.”</verse>
				<verse number="2">Elişa, “Senin için ne yapsam?” diye karşılık verdi, “Söyle bana, evinde neler var?” Kadın, “Azıcık zeytinyağı dışında, kulunun evinde hiçbir şey yok” dedi.</verse>
				<verse number="3">Elişa, “Bütün komşularına git, ne kadar boş kapları varsa iste” dedi,</verse>
				<verse number="4">“Sonra oğullarınla birlikte eve git. Kapıyı üzerinize kapayın ve bütün kapları yağla doldurun. Doldurduklarınızı bir kenara koyun.”</verse>
				<verse number="5">Kadın oradan ayrılıp oğullarıyla birlikte evine gitti, kapıyı kapadı. Oğullarının getirdiği kapları doldurmaya başladı.</verse>
				<verse number="6">Bütün kaplar dolunca oğullarından birine, “Bana bir kap daha getir” dedi. Oğlu, “Başka kap kalmadı” diye karşılık verdi. O zaman zeytinyağının akışı durdu.</verse>
				<verse number="7">Kadın gidip durumu Tanrı adamı Elişa’ya bildirdi. Elişa, “Git, zeytinyağını sat, borcunu öde” dedi, “Kalan parayla da oğullarınla birlikte yaşamını sürdür.”</verse>
				<verse number="8">Elişa bir gün Şunem’e gitti. Orada zengin bir kadın vardı. Elişa’yı yemeğe alıkoydu. O günden sonra Elişa ne zaman Şunem’e gitse, yemek için oraya uğradı.</verse>
				<verse number="9">Kadın kocasına, “Bize sık sık gelen bu adamın kutsal bir Tanrı adamı olduğunu anladım” dedi,</verse>
				<verse number="10">“Gel, damda onun için küçük bir oda yapalım; içine yatak, masa, sandalye, bir de kandil koyalım. Bize geldiğinde orada kalsın.”</verse>
				<verse number="11">Bir gün Elişa geldi, yukarı odaya çıkıp uzandı.</verse>
				<verse number="12">Uşağı Gehazi’ye, “Şunemli kadını çağır” dedi. Gehazi kadını çağırdı. Kadın gelince,</verse>
				<verse number="13">Elişa Gehazi’ye şöyle dedi: “Ona de ki, ‘Bizim için katlandığın bunca zahmetlere karşılık ne yapabilirim? Senin için kralla ya da ordu komutanıyla konuşayım mı?’ ” Kadın, “Ben halkımın arasında mutlu yaşıyorum” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="14">Elişa, “Öyleyse ne yapabilirim?” diye sordu. Gehazi, “Kadının oğlu yok, kocası da yaşlı” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine Elişa, “Kadını çağır” dedi. Gehazi kadını çağırdı. Kadın gelip kapının eşiğinde durdu.</verse>
				<verse number="16">Elişa, kadına, “Gelecek yıl bu zaman kucağında bir oğlun olacak” dedi. Kadın, “Olamaz, efendim!” diye karşılık verdi, “Sen ki bir Tanrı adamısın, lütfen kuluna yalan söyleme!”</verse>
				<verse number="17">Ama kadın gebe kaldı ve bir yıl sonra, Elişa’nın söylediği günlerde bir oğul doğurdu.</verse>
				<verse number="18">Çocuk büyüdü. Bir gün orakçıların başında bulunan babasının yanına gitti.</verse>
				<verse number="19">“Başım ağrıyor, başım!” diye bağırmaya başladı. Babası uşağına, “Onu annesine götür” dedi.</verse>
				<verse number="20">Uşak çocuğu alıp annesine götürdü. Çocuk öğlene kadar annesinin dizlerinde yattıktan sonra öldü.</verse>
				<verse number="21">Annesi onu yukarı çıkardı, Tanrı adamının yatağına yatırdı, sonra kapıyı kapayıp dışarıya çıktı.</verse>
				<verse number="22">Kocasını çağırıp şöyle dedi: “Lütfen bir eşekle birlikte uşaklarından birini bana gönder. Tanrı adamının yanına gitmeliyim. Hemen dönerim.”</verse>
				<verse number="23">Kocası, “Neden bugün gidiyorsun?” dedi, “Ne Yeni Ay, ne de Şabat bugün.” Kadın, “Zarar yok” karşılığını verdi.</verse>
				<verse number="24">Eşeğe palan vurup uşağına, “Haydi yürü, ben sana söylemedikçe yavaşlama” dedi.</verse>
				<verse number="25">Karmel Dağı’na varıp Tanrı adamının yanına çıktı. Tanrı adamı, kadını uzaktan görünce, uşağı Gehazi’ye, “Bak, Şunemli kadın geliyor!” dedi,</verse>
				<verse number="26">“Haydi koş, onu karşıla, ‘Nasılsın, kocanla oğlun nasıllar?’ diye sor.” Kadın Gehazi’ye, “Herkes iyi” dedi.</verse>
				<verse number="27">Kadın dağa çıkıp Tanrı adamının yanına varınca, onun ayaklarına sarıldı. Gehazi kadını uzaklaştırmak istediyse de Tanrı adamı, “Kadını rahat bırak!” dedi, “Çünkü acı çekiyor. RAB bunun nedenini benden gizledi, açıklamadı.”</verse>
				<verse number="28">Kadın ona, “Efendim, ben senden çocuk istedim mi?” dedi, “Beni umutlandırma demedim mi?”</verse>
				<verse number="29">Elişa Gehazi’ye, “Hemen kemerini kuşan, değneğimi al, koş” dedi, “Biriyle karşılaşırsan selam verme, biri seni selamlarsa karşılık verme. Git, değneğimi çocuğun yüzüne tut.”</verse>
				<verse number="30">Çocuğun annesi, “Yaşayan RAB’bin adıyla başın üzerine ant içerim ki, senden ayrılmayacağım” dedi. Sonra Gehazi’yle birlikte yola çıktı.</verse>
				<verse number="31">Gehazi önden gidip değneği çocuğun yüzüne tuttu, ama ne bir ses vardı, ne de bir yanıt. Bunun üzerine Gehazi geri dönüp Elişa’yı karşıladı ve ona, “Çocuk dirilmedi” diye haber verdi.</verse>
				<verse number="32">Elişa eve vardığında, çocuğu yatağında ölü buldu.</verse>
				<verse number="33">İçeri girdi, kapıyı kapayıp RAB’be yalvarmaya başladı.</verse>
				<verse number="34">Sonra ağzı çocuğun ağzının, gözleriyle elleri de çocuğun gözleriyle ellerinin üzerine gelecek biçimde yatağa, çocuğun üzerine kapandı. Çocuğun bedeni ısınmaya başladı.</verse>
				<verse number="35">Elişa kalkıp odanın içinde sağa sola gezindi, sonra yine dönüp çocuğun üzerine kapandı. Çocuk yedi kez aksırdı ve gözlerini açtı.</verse>
				<verse number="36">Elişa Gehazi’ye, “Şunemli kadını çağır” diye seslendi. Gehazi kadını çağırdı. Kadın gelince, Elişa, “Al oğlunu” dedi.</verse>
				<verse number="37">Kadın Elişa’nın ayaklarına kapandı, yerlere kadar eğildi, sonra çocuğunu alıp gitti.</verse>
				<verse number="38">Elişa Gilgal’a döndü. Ülkede kıtlık vardı. Elişa bir peygamber topluluğuyla otururken uşağına, “Büyük tencereyi ateşe koy, peygamberlere çorba pişir” dedi.</verse>
				<verse number="39">Biri ot toplamak için tarlaya gitti ve yabanıl bir bitki buldu. Bitkiden bir etek dolusu yaban kabağı topladı, getirip tencereye doğradı. Bunların ne olduğunu kimse bilmiyordu.</verse>
				<verse number="40">Çorba yenmek üzere boşaltıldı. Ama adamlar çorbayı tadar tatmaz, “Ey Tanrı adamı, zehirli bu!” diye bağırdılar ve yiyemediler.</verse>
				<verse number="41">Elişa, “Biraz un getirin” dedi. Unu tencereye atıp, “Koy önlerine, yesinler” dedi. Tencerede zararlı bir şey kalmadı.</verse>
				<verse number="42">Baal-Şalişa’dan bir adam geldi. Tanrı adamına o yıl ilk biçilen arpadan yapılmış yirmi ekmekle taze buğday başağı getirdi. Elişa uşağına, “Bunları halka dağıt, yesinler” dedi.</verse>
				<verse number="43">Uşak, “Nasıl olur, bu yüz kişinin önüne konur mu?” diye sordu. Elişa, “Halka dağıt, yesinler” diye karşılık verdi, “Çünkü RAB diyor ki, ‘Yiyecekler, birazı da artacak.’ ”</verse>
				<verse number="44">Bunun üzerine uşak yiyecekleri halkın önüne koydu. RAB’bin sözü uyarınca halk yedi, birazı da arttı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Aram Kralı’nın ordu komutanı Naaman efendisinin gözünde saygın, değerli bir adamdı. Çünkü RAB onun aracılığıyla Aramlılar’ı zafere ulaştırmıştı. Naaman yiğit bir askerdi, ama bir deri hastalığına yakalanmıştı.</verse>
				<verse number="2">Aramlılar düzenledikleri akınlar sırasında İsrail’den küçük bir kızı tutsak almışlardı. Bu kız Naaman’ın karısının hizmetine verilmişti.</verse>
				<verse number="3">Bir gün hanımına, “Keşke efendim Samiriye’deki peygamberin yanına gitse! Peygamber onu deri hastalığından kurtarırdı” dedi.</verse>
				<verse number="4">Naaman gidip İsrailli kızın söylediklerini efendisi krala anlattı.</verse>
				<verse number="5">Aram Kralı şöyle karşılık verdi: “Kalk git, seninle İsrail Kralı’na bir mektup göndereceğim.” Naaman yanına on talant gümüş, altı bin şekel altın ve on takım giysi alıp gitti.</verse>
				<verse number="6">Mektubu İsrail Kralı’na verdi. Mektupta şunlar yazılıydı: “Bu mektupla birlikte sana kulum Naaman’ı gönderiyorum. Onu deri hastalığından kurtarmanı dilerim.”</verse>
				<verse number="7">İsrail Kralı mektubu okuyunca giysilerini yırtıp şöyle haykırdı: “Ben Tanrı mıyım, can alıp can vereyim? Nasıl bana bir adam gönderip onu deri hastalığından kurtar der? Görüyor musunuz, açıkça benimle kavga çıkarmaya çalışıyor!”</verse>
				<verse number="8">İsrail Kralı’nın giysilerini yırttığını duyan Tanrı adamı Elişa ona şu haberi gönderdi: “Neden giysilerini yırttın? Adam bana gelsin, İsrail’de bir peygamber olduğunu anlasın!”</verse>
				<verse number="9">Böylece Naaman atları ve savaş arabalarıyla birlikte gidip Elişa’nın evinin kapısı önünde durdu.</verse>
				<verse number="10">Elişa ona şu haberi gönderdi: “Git, Şeria Irmağı’nda yedi kez yıkan. Tenin eski halini alacak, tertemiz olacaksın.”</verse>
				<verse number="11">Gelgelelim Naaman oradan öfkeyle ayrıldı. “Sandım ki dışarı çıkıp yanıma gelecek, Tanrısı RAB’bi adıyla çağırarak eliyle hastalıklı derime dokunup beni iyileştirecek” dedi,</verse>
				<verse number="12">“Şam’ın Avana ve Farpar ırmakları İsrail’in bütün ırmaklarından daha iyi değil mi? Oralarda yıkanıp paklanamaz mıydım sanki?” Sonra öfkeyle dönüp gitti.</verse>
				<verse number="13">Naaman’ın görevlileri yanına varıp, “Efendim, peygamber senden daha zor bir şey istemiş olsaydı, yapmaz mıydın?” dediler, “Oysa o sana sadece, ‘Yıkan, temizlen’ diyor.”</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine Naaman Tanrı adamının sözü uyarınca gidip Şeria Irmağı’nda yedi kez suya daldı. Teni eski haline döndü, bebek teni gibi tertemiz oldu.</verse>
				<verse number="15">Naaman adamlarıyla birlikte Tanrı adamının yanına döndü. Onun önünde durup şöyle dedi: “Şimdi anladım ki, İsrail dışında dünyanın hiçbir yerinde Tanrı yoktur. Lütfen, bu kulunun armağanını kabul et.”</verse>
				<verse number="16">Elişa, “Hizmetinde olduğum yaşayan RAB’bin adıyla ant içerim ki, hiçbir şey alamam” diye karşılık verdi. Naaman direttiyse de, Elişa almak istemedi.</verse>
				<verse number="17">Bunun üzerine Naaman, “Madem armağan istemiyorsun, öyleyse buradan iki katır yükü toprak almama izin ver” dedi, “Çünkü bu kulun artık RAB’bin dışında başka ilahlara yakmalık sunu ve kurban sunmayacaktır.</verse>
				<verse number="18">Ama RAB kulunu bir konuda bağışlasın. Efendim tapınmak için Rimmon Tapınağı’na girip kendisine eşlik etmemi isteyince, tapınakta onunla birlikte yere kapandığımda RAB bu kulunu bağışlasın.”</verse>
				<verse number="19">Elişa ona, “Esenlikle git” dedi. Naaman oradan ayrılıp biraz uzaklaşınca,</verse>
				<verse number="20">Tanrı adamı Elişa’nın uşağı Gehazi, “Efendim, Aramlı Naaman’a çok yumuşak davrandı; getirdiği armağanları kabul etmedi” dedi, “Yaşayan RAB’bin hakkı için, peşinden koşup ondan bir şey alacağım.”</verse>
				<verse number="21">Böylece Gehazi Naaman’ın peşine düştü. Naaman ardından birinin koştuğunu görünce, arabasından inip onu karşıladı ve, “Ne oldu?” diye sordu.</verse>
				<verse number="22">Gehazi, “Bir şey yok” dedi, “Yalnız efendimin bir ricası var. Biraz önce Efrayim’in dağlık bölgesinden iki genç peygamber geldi. Efendim onlara bir talant gümüşle iki takım giysi vermen için beni gönderdi.”</verse>
				<verse number="23">Naaman, “Lütfen iki talant al!” dedi ve ısrarla iki talant gümüşü iki torbaya koyup bağladı. Ayrıca iki uşağına da birer takım giysi verdi. Uşaklar Gehazi’nin önüsıra bunları taşıdılar.</verse>
				<verse number="24">Tepeye varınca Gehazi eşyaları ellerinden alıp eve koydu, adamları da geri gönderdi.</verse>
				<verse number="25">Sonra gidip efendisi Elişa’nın huzuruna çıktı. Elişa, “Neredeydin, Gehazi?” diye sordu. Gehazi, “Kulun hiçbir yere gitmedi” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="26">Bunun üzerine Elişa, “O adam arabasından inip seni karşılarken ruhum seninle değil miydi?” diye sordu, “Şimdi gümüş ya da giysi, zeytinlik, bağ, koyun, sığır, erkek ve kadın köle almanın zamanı mı?</verse>
				<verse number="27">Bu yüzden Naaman’ın deri hastalığı sonsuza dek senin ve soyunun üzerinde kalacak.” Böylece Gehazi Elişa’nın huzurundan kar gibi beyaz bir deri hastalığıyla ayrıldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Bir gün peygamber topluluğu Elişa’ya, “Bak, yaşadığımız yer bize küçük geliyor” dedi,</verse>
				<verse number="2">“Lütfen izin ver, Şeria Irmağı kıyısına gidelim, ağaç kesip kendimize ev yapalım.” Elişa, “Gidin” dedi.</verse>
				<verse number="3">Peygamberlerden biri, “Lütfen kullarınla birlikte sen de gel” dedi. Elişa, “Olur, gelirim” diye karşılık verdi</verse>
				<verse number="4">ve onlarla birlikte gitti. Şeria Irmağı kıyısına varınca ağaç kesmeye başladılar.</verse>
				<verse number="5">Biri ağaç keserken balta demirini suya düşürdü. “Eyvah, efendim! Onu ödünç almıştım” diye bağırdı.</verse>
				<verse number="6">Tanrı adamı, “Nereye düştü?” diye sordu. Adam ona demirin düştüğü yeri gösterdi. Elişa bir dal kesip oraya atınca, balta demiri su yüzüne çıktı.</verse>
				<verse number="7">Elişa, “Al onu!” dedi. Adam elini uzatıp balta demirini aldı.</verse>
				<verse number="8">Aram Kralı İsrail’le savaş halindeydi. Görevlilerine danıştıktan sonra, “Ordugahımı kuracak bir yer seçtim” dedi.</verse>
				<verse number="9">Tanrı adamı Elişa, İsrail Kralı’na şu haberi gönderdi: “Sakın oradan geçmeyin, çünkü Aramlılar oraya doğru iniyorlar.”</verse>
				<verse number="10">İsrail Kralı adam gönderip oradaki durumu denetledi. Böylece Tanrı adamı İsrail Kralı’nı birkaç kez uyardı. Kral da önlem aldı.</verse>
				<verse number="11">Bu durum Aram Kralı’nı çok öfkelendirdi. Görevlilerini çağırıp, “İçinizden hanginizin İsrail Kralı’ndan yana olduğunu söylemeyecek misiniz?” dedi.</verse>
				<verse number="12">Görevlilerden biri, “Hiçbirimiz, efendimiz kral” diye karşılık verdi, “Yalnız İsrail’de yaşayan Peygamber Elişa senin yatak odanda söylediklerini bile İsrail Kralı’na bildiriyor.”</verse>
				<verse number="13">Aram Kralı şöyle buyurdu: “Gidip onun nerede olduğunu öğrenin. Adam gönderip onu yakalayacağım.” Elişa’nın Dotan’da olduğu bildirilince,</verse>
				<verse number="14">kral oraya atlılar, savaş arabaları ve büyük bir kuvvet gönderdi. Geceleyin varıp kenti kuşattılar.</verse>
				<verse number="15">Tanrı adamının uşağı erkenden kalktı. Dışarıya çıkınca kentin askerler, atlılar ve savaş arabalarınca kuşatıldığını gördü. Dönüp Elişa’ya, “Eyvah, efendim, ne yapacağız?” diye sordu.</verse>
				<verse number="16">Elişa, “Korkma, çünkü bizim yandaşlarımız onlarınkinden daha çok” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="17">Sonra şöyle dua etti: “Ya RAB, lütfen onun gözlerini aç, görsün!” RAB uşağın gözlerini açtı. Uşak Elişa’nın çevresindeki dağların atlılarla, ateşten savaş arabalarıyla dolu olduğunu gördü.</verse>
				<verse number="18">Aramlılar kendisine doğru ilerleyince Elişa RAB’be şöyle yalvardı: “Ya RAB, lütfen bu halkı kör et.” RAB Elişa’nın yalvarışını duydu ve onları kör etti.</verse>
				<verse number="19">Bunun üzerine Elişa onlara, “Yanlış yoldasınız” dedi, “Aradığınız kent bu değil. Beni izleyin, sizi aradığınız adama götüreyim.” Sonra onları Samiriye’ye götürdü.</verse>
				<verse number="20">Samiriye’ye girdiklerinde Elişa şöyle dua etti: “Ya RAB, bu adamların gözlerini aç, görsünler.” RAB gözlerini açınca adamlar Samiriye’nin ortasında olduklarını anladılar.</verse>
				<verse number="21">İsrail Kralı adamları görünce Elişa’ya, “Onları öldüreyim mi? Öldüreyim mi, baba?” dedi.</verse>
				<verse number="22">Elişa, “Hayır, öldürme” diye karşılık verdi, “Kendi kılıç ve yayınla tutsak aldığın insanları nasıl öldürürsün. Önlerine yiyecek içecek bir şeyler koy, yiyip içtikten sonra izin ver, krallarına dönsünler.”</verse>
				<verse number="23">Bunun üzerine İsrail Kralı adamlara büyük bir şölen verdi, yedirip içirdikten sonra da onları krallarına gönderdi. Aramlı akıncılar bir daha İsrail topraklarına ayak basmadılar.</verse>
				<verse number="24">Bir süre sonra, Aram Kralı Ben-Hadat bütün ordusunu toplayıp İsrail’e girdi ve Samiriye’yi kuşattı.</verse>
				<verse number="25">Samiriye’de büyük bir kıtlık oldu. Kuşatma sonunda bir eşek kellesinin fiyatı seksen şekel gümüşe, dörtte bir kav güvercin gübresinin fiyatı ise beş şekel gümüşe çıktı.</verse>
				<verse number="26">İsrail Kralı surların üzerinde yürürken, bir kadın, “Efendim kral, bana yardım et!” diye seslendi.</verse>
				<verse number="27">Kral, “RAB sana yardım etmiyorsa, ben nasıl yardım edebilirim ki?” diye karşılık verdi, “Buğday mı, yoksa şarap mı istersin?</verse>
				<verse number="28">Derdin ne?” Kadın şöyle yanıtladı: “Geçen gün şu kadın bana dedi ki, ‘Oğlunu ver, bugün yiyelim, yarın da benim oğlumu yeriz.’</verse>
				<verse number="29">Böylece oğlumu pişirip yedik. Ertesi gün ona, ‘Oğlunu ver de yiyelim’ dedim. Ama o, oğlunu gizledi.”</verse>
				<verse number="30">Kadının bu sözlerini duyan kral giysilerini yırttı. Surların üzerinde yürürken, halk onun giysilerinin altına çul giydiğini gördü.</verse>
				<verse number="31">Kral, “Eğer bugün Şafat oğlu Elişa’nın başı yerinde kalırsa, Tanrı bana aynısını, hatta daha kötüsünü yapsın!” dedi.</verse>
				<verse number="32">Elişa o sırada halkın ileri gelenleriyle birlikte evinde oturuyordu. Kral önden bir haberci gönderdi. Ama daha haberci gelmeden, Elişa ileri gelenlere, “Görüyor musunuz caniyi?” dedi, “Kalkmış, başımı kestirmek için adam gönderiyor! Haberci geldiğinde kapıyı kapayın, onu içeri almayın. Çünkü ardından efendisi kral da gelecek.”</verse>
				<verse number="33">Elişa konuşmasını bitirmeden, haberci yanına geldi ve, “Bu felaket RAB’dendir” dedi, “Neden hâlâ RAB’bi bekleyeyim?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Elişa, “RAB’bin sözüne kulak verin!” dedi, “RAB diyor ki, ‘Yarın bu saatlerde Samiriye Kapısı’nda bir sea ince un da, iki sea arpa da birer şekele satılacak.’ ”</verse>
				<verse number="2">Kralın özel yardımcısı olan komutan, Tanrı adamına, “RAB göklerin kapaklarını açsa bile olacak şey değil bu!” dedi. Elişa, “Sen her şeyi gözlerinle göreceksin, ama onlardan hiçbir şey yiyemeyeceksin!” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="3">Kent kapısının girişinde deri hastalığına yakalanmış dört adam vardı. Birbirlerine, “Ne diye ölene dek burada kalalım?” diyorlardı,</verse>
				<verse number="4">“Kente girelim desek, orada kıtlık var, ölürüz; burada kalsak da öleceğiz. Bari gidip Aram ordugahına teslim olalım. Canımızı bağışlarlarsa yaşarız, öldürürlerse de öldürsünler.”</verse>
				<verse number="5">Akşam karanlığında kalkıp Aram ordugahına doğru gittiler. Ordugaha yaklaştıklarında, orada kimseyi göremediler.</verse>
				<verse number="6">Çünkü Rab Aram ordugahında savaş arabalarıyla, atlarıyla yaklaşan büyük bir ordunun çıkardığı seslerin duyulmasını sağlamıştı. Aramlılar da birbirlerine, “Bakın, İsrail Kralı bize saldırmak için Hitit ve Mısır krallarını kiralamış!” demişlerdi.</verse>
				<verse number="7">Böylece, gün batarken çadırlarını, atlarını, eşeklerini bırakıp kaçmışlar, canlarını kurtarmak için ordugahı olduğu gibi bırakmışlardı.</verse>
				<verse number="8">Deri hastalığına yakalanmış adamlar ordugaha varıp çadırların birine girdiler. Yiyip içtikten sonra oradaki altın, gümüş ve giysileri götürüp gizlediler. Sonra dönüp başka bir çadıra girdiler, orada bulduklarını da götürüp gizlediler.</verse>
				<verse number="9">Ardından birbirlerine, “Yaptığımız doğru değil” dediler, “Bugün müjde günü. Oysa biz susuyoruz. Gün doğuncaya kadar beklersek, cezaya çarptırılacağımız kesin. Haydi saraya gidip durumu bildirelim.”</verse>
				<verse number="10">Böylece gidip kent kapısındaki nöbetçilere seslendiler. “Aram ordugahına gittik” dediler, “Hiç kimseyi göremedik; ne de bir insan sesi duyduk. Yalnızca bağlı atlar, eşekler vardı. Çadırları da olduğu gibi bırakıp gitmişler.”</verse>
				<verse number="11">Kapı nöbetçileri haberi duyurdu. Haber kralın sarayına ulaştırıldı.</verse>
				<verse number="12">Kral gece kalkıp görevlilerine, “Aramlılar’ın ne tasarladığını size söyleyeyim” dedi, “Aç kaldığımızı biliyorlar. Onun için ordugahlarını bırakıp kırda gizlenmişler. Kentin dışına çıktığımızda, bizi canlı yakalayıp kenti ele geçirmeyi düşünüyorlar.”</verse>
				<verse number="13">Görevlilerden biri, “Kentte kalan beş atla birkaç adam gönderelim, o zaman durumu anlarız” dedi, “Nasıl olsa gidecek olanlar da burada, kentte kalan nice İsrailli gibi ölüme mahkûm!”</verse>
				<verse number="14">Adamlar yanlarına iki atlı araba aldılar. Kral, “Gidin, ne olduğunu öğrenin” diyerek onları Aram ordusunun ardından gönderdi.</verse>
				<verse number="15">Adamlar Şeria Irmağı’na kadar Aram ordusunu izlediler. Yol baştan sona kadar Aramlılar’ın kaçarken attıkları giysi ve eşyalarla doluydu. Haberciler dönüp krala durumu bildirdiler.</verse>
				<verse number="16">Bunun üzerine halk kentten çıkıp Aram ordugahını yağmaladı. RAB’bin dediği gibi, bir sea ince unun da, iki sea arpanın da fiyatı bir şekele düştü.</verse>
				<verse number="17">Kral özel yardımcısı olan komutanı kentin kapısında bırakmıştı. Halk onu kapının ağzında çiğneyerek öldürdü. Kral Elişa’nın evine gittiğinde, Tanrı adamı ona olacakları önceden bildirmişti.</verse>
				<verse number="18">Her şey Tanrı adamının krala dediği gibi oldu. “Yarın bu saatlerde Samiriye Kapısı’nda bir sea ince un da, iki sea arpa da birer şekele satılacak” demişti.</verse>
				<verse number="19">Komutan da Tanrı adamına şöyle karşılık vermişti: “RAB göklerin kapaklarını açsa bile, olacak şey değil bu!” Elişa, “Sen her şeyi gözlerinle görecek, ama onlardan hiçbir şey yiyemeyeceksin!” demişti.</verse>
				<verse number="20">Tam dediği gibi oldu. Komutan kentin kapısında halk tarafından çiğnenerek öldü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Elişa, oğlunu diriltmiş olduğu Şunemli kadına şöyle demişti: “Kalk, ailenle birlikte buradan git, geçici olarak kalabileceğin bir yer bul. Çünkü RAB ülkeye yedi yıl sürecek bir kıtlık göndermeye karar verdi.”</verse>
				<verse number="2">Kadın Tanrı adamının öğüdüne uyarak ailesiyle birlikte kalkıp Filist ülkesine gitti ve orada yedi yıl kaldı.</verse>
				<verse number="3">Yedi yıl sonra Filist’ten döndü. Evini, tarlasını geri almak için kraldan yardım istemeye gitti.</verse>
				<verse number="4">O sırada kral Tanrı adamının uşağı Gehazi’yle konuşuyor, “Bana Elişa’nın yaptığı bütün mucizeleri anlat” diyordu.</verse>
				<verse number="5">İşte Gehazi tam Elişa’nın ölüyü nasıl dirilttiğini krala anlatırken, oğlu diriltilen kadın eviyle tarlasını geri almak için kraldan yardım istemeye geldi. Gehazi krala, “Efendim kral, sözünü ettiğim kadın budur. Yanındaki oğlu da Elişa’nın dirilttiği çocuktur” dedi.</verse>
				<verse number="6">Kral kadına sorunca kadın her şeyi anlattı. Bunun üzerine kral bir görevli çağırtıp şu buyruğu verdi: “Bu kadına her şeyini, ülkeden ayrıldığı günden bugüne kadar biriken bütün geliriyle birlikte tarlasını geri verin.”</verse>
				<verse number="7">Aram Kralı Ben-Hadat hastalandığı sırada Elişa Şam’a gitti. Tanrı adamının Şam’a geldiği krala bildirildi.</verse>
				<verse number="8">Kral, Hazael’e, “Bir armağan al, Tanrı adamını karşılamaya git” dedi, “Onun aracılığıyla RAB’be danış, bu hastalıktan kurtulup kurtulamayacağımı sor.”</verse>
				<verse number="9">Hazael, Şam’ın en iyi mallarından oluşan kırk deve yükü armağanı yanına alarak, Tanrı adamını karşılamaya gitti. Elişa’nın önünde durup şöyle dedi: “Kulun Aram Kralı Ben-Hadat, hastalığından kurtulup kurtulamayacağını sormam için beni gönderdi.”</verse>
				<verse number="10">Elişa, “Git ona, ‘Kesinlikle iyileşeceksin’ de; ama RAB bana onun kesinlikle öleceğini açıkladı” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="11">Tanrı adamı, Hazael’i utandırıncaya kadar dik dik yüzüne baktı. Ardından ağlamaya başladı.</verse>
				<verse number="12">Hazael, “Efendim, niçin ağlıyorsun?” diye sordu. Elişa, “Senin İsrail halkına yapacağın kötülükleri biliyorum” diye yanıtladı, “Kalelerini ateşe verecek, gençlerini kılıçtan geçirecek, çocuklarını yere çalıp öldürecek, gebe kadınlarının karınlarını deşeceksin.”</verse>
				<verse number="13">Hazael, “Bir köpekten farksız olan bu kulun, bütün bu işleri nasıl yapabilir?” dedi. Elişa, “RAB bana senin Aram Kralı olacağını gösterdi” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine Hazael Elişa’dan ayrılıp efendisi Ben-Hadat’ın yanına döndü. Ben-Hadat ona, “Elişa sana ne söyledi?” diye sordu. Hazael, “Kesinlikle iyileşeceğini söyledi” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="15">Gelgelelim ertesi gün Hazael ıslattığı bir örtüyü kralın yüzüne kapatıp onu boğdu. Böylece kral öldü, yerine Hazael geçti.</verse>
				<verse number="16">İsrail Kralı Ahav oğlu Yoram’ın krallığının beşinci yılında, Yehoşafat’ın Yahuda Kralı olduğu sırada, Yehoşafat’ın oğlu Yehoram Yahuda’yı yönetmeye başladı.</verse>
				<verse number="17">Yehoram otuz iki yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de sekiz yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="18">Karısı Ahav’ın kızı olduğu için, o da Ahav’ın ailesi gibi İsrail krallarının yolunu izledi ve RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
				<verse number="19">Ama RAB kulu Davut’un hatırı için Yahuda’yı yok etmek istemedi. Çünkü Davut’a ve soyuna sönmeyen bir ışık vereceğine söz vermişti.</verse>
				<verse number="20">Yehoram’ın krallığı döneminde Edomlular Yahudalılar’a karşı ayaklanarak kendi krallıklarını kurdular.</verse>
				<verse number="21">Yehoram bütün savaş arabalarıyla Sair’e gitti. Edomlular onu ve savaş arabalarının komutanlarını kuşattılar. Ama Yehoram gece kalkıp kuşatmayı yararak kaçtı. Askerleri de kaçarak evlerine döndü.</verse>
				<verse number="22">O sırada Livna Kenti ayaklandı. Edomlular’ın Yahuda’ya karşı başkaldırması bugün de sürüyor.</verse>
				<verse number="23">Yehoram’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="24">Yehoram ölüp atalarına kavuştu ve Davut Kenti’nde atalarının yanına gömüldü. Yerine oğlu Ahazya kral oldu.</verse>
				<verse number="25">İsrail Kralı Ahav oğlu Yoram’ın krallığının on ikinci yılında Yehoram oğlu Ahazya Yahuda Kralı oldu.</verse>
				<verse number="26">Ahazya yirmi iki yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de bir yıl krallık yaptı. Annesi İsrail Kralı Omri’nin torunu Atalya’ydı.</verse>
				<verse number="27">Ahazya evlilik yoluyla Ahav’a akraba olduğu için Ahav ailesinin yolunu izledi ve onlar gibi RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
				<verse number="28">Ahazya, Aram Kralı Hazael’le savaşmak üzere Ahav oğlu Yoram’la birlikte Ramot-Gilat’a gitti. Aramlılar Yoram’ı yaraladılar.</verse>
				<verse number="29">Kral Yoram Ramot-Gilat’ta Aram Kralı Hazael’le savaşırken aldığı yaraların iyileşmesi için Yizreel’e döndü. Yahuda Kralı Yehoram oğlu Ahazya da yaralanan Ahav oğlu Yoram’ı görmek için Yizreel’e gitti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Peygamber Elişa, peygamberler topluluğundan bir adam çağırıp, “Kemerini kuşan, bu yağ kabını alıp Ramot-Gilat’a git” dedi,</verse>
				<verse number="2">“Oraya varınca Nimşi oğlu, Yehoşafat oğlu Yehu’yu ara. Onu kardeşlerinin arasından alıp başka bir odaya götür.</verse>
				<verse number="3">Zeytinyağını başına dök ve ona RAB şöyle diyor de: ‘Seni İsrail Kralı olarak meshettim.’ Sonra kapıyı aç ve koş, oyalanma!”</verse>
				<verse number="4">Böylece peygamberin uşağı Ramot-Gilat’a gitti.</verse>
				<verse number="5">Oraya vardığında ordu komutanlarının bir arada oturduklarını gördü. “Komutanım, sana bir haberim var” dedi. Yehu, “Hangimize söylüyorsun?” diye sordu. Uşak, “Sana, efendim” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="6">Yehu kalkıp eve girdi. Uşak yağı Yehu’nun başına döküp ona şöyle dedi: “İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Seni halkım İsrail’in kralı olarak meshettim.</verse>
				<verse number="7">Efendin Ahav’ın ailesini öldüreceksin. Bana hizmet eden peygamberlerin ve bütün kullarımın dökülen kanının öcünü İzebel’den alacağım.</verse>
				<verse number="8">Ahav’ın bütün soyu ortadan kalkacak. İsrail’de genç yaşlı Ahav’ın soyundan gelen bütün erkeklerin kökünü kurutacağım.</verse>
				<verse number="9">Nevat oğlu Yarovam’la Ahiya oğlu Baaşa’nın ailelerine ne yaptımsa, Ahav’ın ailesine de aynısını yapacağım.</verse>
				<verse number="10">Yizreel topraklarında İzebel’in ölüsünü köpekler yiyecek ve onu gömen olmayacak.’ ” Uşak bunları söyledikten sonra kapıyı açıp kaçtı.</verse>
				<verse number="11">Yehu komutan arkadaşlarının yanına döndü. İçlerinden biri, “Her şey yolunda mı? O delinin seninle ne işi vardı?” diye sordu. Yehu, “Onu tanıyorsunuz, neler saçmaladığını bilirsiniz” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="12">“Hayır, bilmiyoruz, ne söyledi? Anlat bize!” dediler. Yehu şöyle yanıtladı: “Bana RAB şöyle diyor dedi: ‘Seni İsrail Kralı olarak meshettim.’ ”</verse>
				<verse number="13">Bunun üzerine hepsi hemen cüppelerini çıkarıp merdivenin başında duran Yehu’nun ayaklarına serdi. Boru çalarak, “Yehu kraldır!” diye bağırdılar.</verse>
				<verse number="14">Nimşi oğlu Yehoşafat oğlu Yehu Yoram’a karşı bir düzen kurdu. O sıralarda Yoram ile İsrail halkı Aram Kralı Hazael’e karşı Ramot-Gilat’ı savunuyordu.</verse>
				<verse number="15">Ancak Kral Yoram, Aram Kralı Hazael’le savaşırken Aramlılar onu yaralamıştı. Yoram da yaraların iyileşmesi için Yizreel’e dönmüştü. Yehu arkadaşlarına, “Eğer siz de benimle aynı görüşteyseniz, hiç kimsenin kentten kaçmasına ve gidip durumu Yizreel’e bildirmesine izin vermeyin” dedi.</verse>
				<verse number="16">Yehu savaş arabasına binip Yizreel’e gitti. Çünkü Yoram orada hasta yatıyordu. Yahuda Kralı Ahazya da Yoram’ı görmek için oraya gitmişti.</verse>
				<verse number="17">Yizreel’de kulede nöbet tutan gözcü, Yehu’nun ordusuyla yaklaştığını görünce, “Bir kalabalık görüyorum!” diye bağırdı. Yoram, “Bir atlı gönder, onu karşılasın, barış için gelip gelmediğini sorsun” dedi.</verse>
				<verse number="18">Atlı Yehu’yu karşılamaya gitti ve ona, “Kralımız, ‘Barış için mi geldin?’ diye soruyor” dedi. Yehu, “Barıştan sana ne! Sen beni izle” diye karşılık verdi. Gözcü durumu krala bildirdi: “Ulak onlara vardı, ama geri dönmedi.”</verse>
				<verse number="19">Bu kez ikinci bir atlı gönderildi. Atlı onlara varıp, “Kralımız, ‘Barış için mi geldin?’ diye soruyor” dedi. Yehu, “Barıştan sana ne! Sen beni izle” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="20">Gözcü durumu krala bildirdi: “Ulak onlara vardı, ama geri dönmedi. Komutanları savaş arabasını Nimşi oğlu Yehu gibi delicesine sürüyor.”</verse>
				<verse number="21">Kral Yoram, “Arabamı hazırlayın!” diye buyruk verdi. Arabası hazırlandı. İsrail Kralı Yoram ile Yahuda Kralı Ahazya arabalarına binip Yehu’yu karşılamaya gittiler. Yizreelli Navot’un topraklarında onunla karşılaştılar.</verse>
				<verse number="22">Yoram Yehu’yu görünce, “Barış için mi geldin?” diye sordu. Yehu, “Annen İzebel’in yaptığı bunca putperestlik ve büyücülük sürüp giderken barıştan söz edilir mi?” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="23">Yoram, “Hainlik bu, Ahazya!” diye bağırdı ve arabasının dizginlerini çevirip kaçtı.</verse>
				<verse number="24">Yehu var gücüyle yayını çekip Yoram’ı sırtından vurdu. Ok Yoram’ın kalbini delip geçti. Yoram arabasının içine yığılıp kaldı.</verse>
				<verse number="25">Yehu yardımcısı Bidkar’a, “Onun cesedini al, Yizreelli Navot’un toprağına at” dedi, “Anımsa, senle ben birlikte Yoram’ın babası Ahav’ın ardından savaş arabasıyla giderken, RAB Ahav’a,</verse>
				<verse number="26">‘Dün Navot’la oğullarının kanını gördüm. Seni de bu topraklarda cezalandıracağım’ demişti. Şimdi RAB’bin sözü uyarınca, Yoram’ın cesedini al, Navot’un toprağına at!”</verse>
				<verse number="27">Yahuda Kralı Ahazya olanları görünce Beythaggan’a doğru kaçmaya başladı. Yehu ardına takılıp, “Onu da öldürün!” diye bağırdı. Ahazya’yı Yivleam yakınlarında, Gur yolunda, arabasının içinde vurdular. Yaralı olarak Megiddo’ya kadar kaçıp orada öldü.</verse>
				<verse number="28">Adamları Ahazya’nın cesedini bir savaş arabasına koyup Yeruşalim’e götürdüler. Onu Davut Kenti’nde atalarının yanına, kendi mezarına gömdüler.</verse>
				<verse number="29">Ahazya Ahav oğlu Yoram’ın krallığının on birinci yılında Yahuda Kralı olmuştu.</verse>
				<verse number="30">Sonra Yehu Yizreel’e gitti. İzebel bunu duyunca, gözlerine sürme çekti, saçlarını tarayıp pencereden dışarıyı gözlemeye başladı.</verse>
				<verse number="31">Yehu kentin kapısından içeri girince, İzebel, “Ey efendisini öldüren Zimri, barış için mi geldin?” diye seslendi.</verse>
				<verse number="32">Yehu pencereye doğru bakıp, “Kim benden yana?” diye bağırdı. İki üç görevli yukarıdan ona baktı.</verse>
				<verse number="33">Yehu, “Atın onu aşağı!” dedi. Görevliler İzebel’i aşağıya attılar. Kanı surların ve bedenini çiğneyen atların üzerine sıçradı.</verse>
				<verse number="34">Yehu içeri girip yedi, içti. Sonra, “O lanet olası kadını alıp gömün, ne de olsa bir kral kızıdır” dedi.</verse>
				<verse number="35">Ama İzebel’i gömmeye giden adamlar başından, ayaklarından, ellerinden başka bir şey bulamadılar.</verse>
				<verse number="36">Geri dönüp durumu Yehu’ya bildirdiler. Yehu onlara şöyle dedi: “Kulu Tişbeli İlyas aracılığıyla konuşan RAB’bin sözü yerine geldi. RAB, ‘Yizreel topraklarında İzebel’in ölüsünü köpekler yiyecek’ demişti.</verse>
				<verse number="37">‘İzebel’in leşi Yizreel topraklarına gübre olacak ve kimse, bu İzebel’dir, diyemeyecek.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Ahav’ın Samiriye’de yetmiş oğlu vardı. Yehu mektuplar yazıp Samiriye’ye gönderdi. Yizreel’in yöneticilerine, ileri gelenlere ve Ahav’ın çocuklarını koruyanlara yazdığı mektuplarda Yehu şöyle diyordu:</verse>
				<verse number="2">“Efendinizin oğulları sizinle birliktedir. Savaş arabalarınız, atlarınız, silahlarınız var. Surlu bir kentte yaşıyorsunuz. Bu mektup size ulaşır ulaşmaz,</verse>
				<verse number="3">efendinizin oğullarından en iyi ve en uygun olanı seçip babasının tahtına oturtun. Ve efendinizin ailesini korumak için savaşın.”</verse>
				<verse number="4">Ama onlar dehşete düştüler. “İki kral Yehu’yla başa çıkamadı, biz nasıl çıkarız?” dediler.</verse>
				<verse number="5">Saray sorumlusu, kent valisi, ileri gelenler ve Ahav’ın çocuklarını koruyanlar Yehu’ya şu haberi gönderdi: “Biz senin kullarınız, söyleyeceğin her şeyi yapmaya hazırız. Kimseyi kral yapmaya niyetimiz yok. Kendin için en iyi olan neyse onu yap.”</verse>
				<verse number="6">Yehu onlara ikinci bir mektup yazdı: “Eğer siz benden yana ve bana bağlıysanız, efendinizin oğullarının başını kesip yarın bu saatlerde Yizreel’e, bana getirin.” Kral Ahav’ın yetmiş oğlu, onları yetiştirmekle görevli kent ileri gelenlerinin koruması altındaydı.</verse>
				<verse number="7">Yehu’nun mektubu kent ileri gelenlerine ulaşınca, Ahav’ın yetmiş oğlunu öldürüp başlarını küfelere koydular ve Yizreel’e, Yehu’ya gönderdiler.</verse>
				<verse number="8">Ulak gelip Yehu’ya, “Kral oğullarının başlarını getirdiler” diye haber verdi. Yehu, “Onları iki yığın halinde kent kapısının girişine bırakın, sabaha kadar orada kalsınlar” dedi.</verse>
				<verse number="9">Ertesi sabah Yehu halkın önüne çıkıp şöyle dedi: “Efendime düzen kurup onu öldüren benim, sizin suçunuz yok. Ama bunları kim öldürdü?</verse>
				<verse number="10">Bu olay gösteriyor ki, RAB’bin Ahav’ın ailesine ilişkin söylediği hiçbir söz boşa çıkmayacaktır. RAB, kulu İlyas aracılığıyla verdiği sözü yerine getirdi.”</verse>
				<verse number="11">Sonra Yizreel’de Ahav’ın öteki akrabalarının hepsini, bütün yüksek görevlilerini, yakın arkadaşlarını ve kâhinlerini öldürdü. Sağ kalan olmadı.</verse>
				<verse number="12">Yehu Yizreel’den ayrılıp Samiriye’ye doğru yola çıktı. Yolda çobanların Beyteket adını verdiği yerde,</verse>
				<verse number="13">Yahuda Kralı Ahazya’nın akrabalarıyla karşılaştı. Onlara, “Siz kimsiniz?” diye sordu. “Biz Ahazya’nın akrabalarıyız” diye karşılık verdiler, “Kralın ve ana kraliçe İzebel’in çocuklarına saygılarımızı sunmaya gidiyoruz.”</verse>
				<verse number="14">Yehu adamlarına, “Bunları diri yakalayın!” diye buyruk verdi. Onları diri yakalayıp Beyteket Kuyusu yakınında kılıçtan geçirdiler. Öldürülenler kırk iki kişiydi. Sağ kalan olmadı.</verse>
				<verse number="15">Yehu oradan ayrıldı. Yolda kendisine doğru gelen Rekav oğlu Yehonadav’la karşılaştı. Ona selam vererek, “Ben sana karşı iyi duygular besliyorum, sen de aynı duygulara sahip misin?” diye sordu. Yehonadav, “Evet” diye yanıtladı. Yehu, “Öyleyse elini ver” dedi. Yehonadav elini uzattı. Yehu onu arabasına alarak,</verse>
				<verse number="16">“Benimle gel ve RAB için nasıl çaba harcadığımı gör” dedi. Sonra onu arabasıyla Samiriye’ye götürdü.</verse>
				<verse number="17">Samiriye’ye varınca Yehu RAB’bin İlyas aracılığıyla söylediği söz uyarınca, Ahav’ın orada kalan akrabalarının hepsini öldürdü.</verse>
				<verse number="18">Yehu, bütün halkı toplayarak, “Ahav Baal’a az kulluk etti, ben daha çok edeceğim” dedi,</verse>
				<verse number="19">“Baal’ın bütün peygamberlerini, kâhinlerini, ona tapan herkesi çağırın. Hiçbiri gelmemezlik etmesin. Çünkü Baal’a büyük bir kurban sunacağım. Kim gelmezse öldürülecek.” Gerçekte Yehu Baal’a tapanları yok etmek için bir düzen kurmaktaydı.</verse>
				<verse number="20">Yehu, “Baal’ın onuruna bir toplantı yapılacağını duyurun” dedi. Duyuru yapıldı.</verse>
				<verse number="21">Yehu bütün İsrail’e haber saldı. Baal’a tapanların hepsi geldi, gelmeyen kalmadı. Baal’ın tapınağı hıncahınç doldu.</verse>
				<verse number="22">Yehu, kutsal giysiler görevlisine, “Baal’a tapanların hepsine giysi çıkar” diye buyruk verdi. Görevli herkese giysi getirdi.</verse>
				<verse number="23">O zaman Yehu Rekav oğlu Yehonadav’la birlikte Baal’ın tapınağına girdi. İçerdekilere, “Çevrenize iyi bakın” dedi, “Aranızda RAB’be tapanlardan kimse olmasın, sadece Baal’a tapanlar olsun.”</verse>
				<verse number="24">Ardından Yehu’yla Yehonadav kurban ve yakmalık sunu sunmak üzere içeri girdiler. Yehu tapınağın çevresine seksen kişi yerleştirmiş ve onlara şu buyruğu vermişti: “Elinize teslim ettiğim bu adamlardan biri kaçarsa, bunu canınızla ödersiniz!”</verse>
				<verse number="25">Yakmalık sununun sunulması biter bitmez, Yehu muhafızlarla komutanlara, “İçeriye girin, hepsini öldürün, hiçbiri kaçmasın!” diye buyruk verdi. Muhafızlarla komutanlar hepsini kılıçtan geçirip ölülerini dışarı attılar. Sonra Baal’ın tapınağının iç bölümüne girdiler.</verse>
				<verse number="26">Baal’ın tapınağındaki dikili taşları çıkarıp yaktılar.</verse>
				<verse number="27">Baal’ın dikili taşını ve tapınağını ortadan kaldırdılar. Halk orayı helaya çevirdi. Orası bugüne kadar da öyle kaldı.</verse>
				<verse number="28">Böylece Yehu İsrail’de Baal’a tapmaya son verdi.</verse>
				<verse number="29">Ne var ki, Nevat oğlu Yarovam’ın İsrail’i sürüklediği günahlardan –Beytel ve Dan’daki altın buzağılara tapmaktan– vazgeçmedi.</verse>
				<verse number="30">RAB Yehu’ya, “Gözümde doğru olanı yaparak başarılı oldun” dedi, “Ahav’ın ailesine istediğim her şeyi yaptın. Bunun için senin soyun dört kuşak İsrail tahtında oturacak.”</verse>
				<verse number="31">Gelgelelim Yehu İsrail’in Tanrısı RAB’bin yasasını yürekten izlemedi, önemsemedi. Yarovam’ın İsrail’i sürüklediği günahlardan ayrılmadı.</verse>
				<verse number="32">RAB o günlerde İsrail topraklarını küçültmeye başladı. Aram Kralı Hazael Şeria Irmağı’nın doğusunda Gadlılar, Rubenliler ve Manaşşeliler’in yaşadığı bütün Gilat bölgesini, Arnon Vadisi’ndeki Aroer’den Gilat ve Başan’a kadar bütün İsrail topraklarını ele geçirdi.</verse>
				<verse number="33">RAB o günlerde İsrail topraklarını küçültmeye başladı. Aram Kralı Hazael Şeria Irmağı’nın doğusunda Gadlılar, Rubenliler ve Manaşşeliler’in yaşadığı bütün Gilat bölgesini, Arnon Vadisi’ndeki Aroer’den Gilat ve Başan’a kadar bütün İsrail topraklarını ele geçirdi.</verse>
				<verse number="34">Yehu’nun krallığı dönemindeki öteki olaylar, bütün yaptıkları ve başarıları İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="35">Yehu ölüp atalarına kavuşunca, Samiriye’de gömüldü. Yerine oğlu Yehoahaz kral oldu.</verse>
				<verse number="36">Yehu Samiriye’de yirmi sekiz yıl İsrail krallığı yaptı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Ahazya’nın annesi Atalya, oğlunun öldürüldüğünü duyunca, kral soyunun bütün bireylerini yok etmeye çalıştı.</verse>
				<verse number="2">Ne var ki, Kral Yehoram’ın kızı, Ahazya’nın üvey kızkardeşi Yehoşeva, Ahazya oğlu Yoaş’ı kralın öldürülmek istenen öteki oğullarının arasından alıp kaçırdı ve dadısıyla birlikte yatak odasına gizledi. Çocuğu Atalya’dan gizleyerek kurtarmış oldu.</verse>
				<verse number="3">Atalya ülkeyi yönetirken, çocuk altı yıl boyunca RAB’bin Tapınağı’nda dadısıyla birlikte gizlendi.</verse>
				<verse number="4">Yedinci yıl Yehoyada haber gönderip Karyalılar’ın ve muhafızların yüzbaşılarını çağırttı. Onları RAB’bin Tapınağı’nda toplayarak onlarla bir antlaşma yaptı. Hepsine RAB’bin Tapınağı’nda ant içirdikten sonra kralın oğlu Yoaş’ı kendilerine gösterdi.</verse>
				<verse number="5">Onlara şu buyrukları verdi: “Şabat Günü göreve gidenlerin üçte biri kral sarayını koruyacak,</verse>
				<verse number="6">üçte biri Sur Kapısı’nda, üçte biri de muhafızların arkasındaki kapıda bulunacak. Sırayla tapınak nöbeti tutacaksınız.</verse>
				<verse number="7">Şabat Günü görevleri biten öbür iki bölükteki askerlerin tümü RAB’bin Tapınağı’nın çevresinde durup kralı koruyacak.</verse>
				<verse number="8">Herkes yalın kılıç kralın çevresini sarsın, yaklaşan olursa öldürün. Kral nereye giderse, ona eşlik edin.”</verse>
				<verse number="9">Yüzbaşılar Kâhin Yehoyada’nın buyruklarını tam tamına uyguladılar. Şabat Günü göreve gidenlerle görevi biten adamlarını alıp Yehoyada’nın yanına gittiler.</verse>
				<verse number="10">Kâhin RAB’bin Tapınağı’ndaki Kral Davut’tan kalan mızraklarla kalkanları yüzbaşılara dağıttı.</verse>
				<verse number="11">Kralı korumak için sunağın ve tapınağın çevresine tapınağın güneyinden kuzeyine kadar silahlı muhafızlar yerleştirildi.</verse>
				<verse number="12">Yehoyada kralın oğlu Yoaş’ı dışarı çıkarıp başına taç koydu. Tanrı’nın Yasası’nı da ona verip krallığını ilan ettiler. Onu meshedip alkışlayarak, “Yaşasın kral!” diye bağırdılar.</verse>
				<verse number="13">Atalya muhafızlarla halkın çıkardığı gürültüyü duyunca, RAB’bin Tapınağı’nda toplananların yanına gitti.</verse>
				<verse number="14">Baktı, kral geleneğe uygun olarak sütunun yanında duruyor; yüzbaşılar, borazan çalanlar çevresine toplanmış. Ülke halkı sevinç içindeydi, borazanlar çalınıyordu. Atalya giysilerini yırtarak, “Hainlik! Hainlik!” diye bağırdı.</verse>
				<verse number="15">Kâhin Yehoyada yüzbaşılara, “O kadını aradan çıkarın. Ardından kim giderse kılıçtan geçirin” diye buyruk verdi. Çünkü kadının RAB’bin Tapınağı’nda öldürülmesini istemiyordu.</verse>
				<verse number="16">Atalya yakalandı ve sarayın At Kapısı’na götürülüp öldürüldü.</verse>
				<verse number="17">Yehoyada RAB’bin halkı olmaları için RAB ile kral ve halk arasında bir antlaşma yaptı. Ayrıca halkla kral arasında da bir antlaşma yaptı.</verse>
				<verse number="18">Ülke halkı gidip Baal’ın tapınağını yıktı. Sunaklarını, putlarını parçaladılar; Baal’ın Kâhini Mattan’ı da sunakların önünde öldürdüler. Kâhin Yehoyada RAB’bin Tapınağı’na nöbetçiler yerleştirdi.</verse>
				<verse number="19">Sonra yüzbaşıları, Karyalılar’ı, muhafızları ve halkı yanına aldı. Kralı RAB’bin Tapınağı’ndan getirdiler. Muhafızlar Kapısı’ndan geçerek sarayına götürdüler, kral tahtına oturttular.</verse>
				<verse number="20"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">İsrail Kralı Yehu’nun krallığının yedinci yılında Yoaş Yahuda Kralı oldu. Yedi yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de kırk yıl krallık yaptı. Annesi Beer-Şevalı Sivya’ydı.</verse>
				<verse number="2">Yoaş Kâhin Yehoyada yaşadığı sürece RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı. Çünkü Kâhin Yehoyada ona yol gösteriyordu.</verse>
				<verse number="3">Ancak alışılagelen tapınma yerleri henüz kaldırılmamıştı ve halk oralarda hâlâ kurban kesip buhur yakıyordu.</verse>
				<verse number="4">Yoaş kâhinlere şöyle dedi: “RAB’bin Tapınağı için yapılan bağışları: Nüfus sayımından elde edilen geliri, kişi başına düşen vergiyi ve halkın gönüllü olarak RAB’bin Tapınağı’na sunduğu paraları toplayın.</verse>
				<verse number="5">Her kâhin bunları hazine görevlilerinden alsın. Tapınağın neresinde yıkık bir yer varsa, onarılsın.”</verse>
				<verse number="6">Yoaş’ın krallığının yirmi üçüncü yılında kâhinler tapınağı hâlâ onarmamışlardı.</verse>
				<verse number="7">Bunun üzerine Kral Yoaş, Kâhin Yehoyada ile öbür kâhinleri çağırıp, “Neden RAB’bin Tapınağı’nı onarmıyorsunuz?” diye sordu, “Hazine görevlilerinden artık para almayın. Aldığınız paraları da RAB’bin Tapınağı’nın onarımına devredin.”</verse>
				<verse number="8">Böylece kâhinler halktan para toplamamayı ve tapınağın onarım işlerine karışmamayı kabul ettiler.</verse>
				<verse number="9">Kâhin Yehoyada bir sandık aldı. Kapağına bir delik açıp sunağın yanına, RAB’bin Tapınağı’na girenlerin sağına yerleştirdi. Kapıda görevli kâhinler RAB’bin Tapınağı’na getirilen bütün paraları sandığa atıyorlardı.</verse>
				<verse number="10">Sandıkta çok para biriktiğini görünce kralın yazmanıyla başkâhin RAB’bin Tapınağı’na getirilen paraları sayıp torbalara koyarlardı.</verse>
				<verse number="11">Sayılan paralar RAB’bin Tapınağı’ndaki işlerin başında bulunan adamlara verilirdi. Onlar da paraları RAB’bin Tapınağı’nda çalışan marangozlara, yapıcılara,</verse>
				<verse number="12">duvarcılara, taşçılara öder, tapınağı onarmak için kereste ve yontma taş alımında kullanır ve onarım için gereken öbür malzemelere harcarlardı.</verse>
				<verse number="13">RAB’bin Tapınağı’nda toplanan paralar, tapınak için gümüş tas, fitil maşaları, çanak, borazan, altın ya da gümüş eşya yapımında kullanılmadı.</verse>
				<verse number="14">Bu para yalnız işçilere ödendi ve tapınağın onarımına harcandı.</verse>
				<verse number="15">Tapınakta çalışanlara para ödemekle görevli kişiler öyle dürüst insanlardı ki, onlara hesap bile sorulmazdı.</verse>
				<verse number="16">Suç ve günah sunusu olarak verilen paralarsa RAB’bin Tapınağı’na getirilmezdi; bunlar kâhinlere aitti.</verse>
				<verse number="17">O sırada Aram Kralı Hazael, Gat Kenti’ne saldırıp kenti ele geçirdi. Sonra Yeruşalim’e saldırmaya karar verdi.</verse>
				<verse number="18">Yahuda Kralı Yoaş, ataları olan öbür Yahuda krallarından Yehoşafat’ın, Yehoram’ın, Ahazya’nın ve kendisinin RAB’be adamış olduğu bütün kutsal armağanları, RAB’bin Tapınağı’nda ve sarayın hazinelerinde bulunan bütün altınları Aram Kralı Hazael’e gönderdi. Bunun üzerine Hazael Yeruşalim’e saldırmaktan vazgeçti.</verse>
				<verse number="19">Yoaş’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="20">Kral Yoaş’ın görevlileri düzen kurup onu Silla’ya inen yolda, Beytmillo’da öldürdüler.</verse>
				<verse number="21">Yoaş’ı öldürenler, görevlilerinden Şimat oğlu Yozakar’la Şomer oğlu Yehozavat’tı. Yoaş Davut Kenti’nde atalarının yanına gömüldü. Yerine oğlu Amatsya kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Ahazya oğlu Yoaş’ın krallığının yirmi üçüncü yılında Yehu oğlu Yehoahaz Samiriye’de İsrail Kralı oldu ve on yedi yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="2">Yehoahaz RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı ve Nevat oğlu Yarovam’ın İsrail’i sürüklediği günahlara katıldı. Bu günahlardan ayrılmadı.</verse>
				<verse number="3">İşte bu yüzden RAB’bin İsrail’e karşı öfkesi alevlendi ve RAB onları uzun süre Aram Kralı Hazael’le oğlu Ben-Hadat’ın egemenliği altına soktu.</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine Yehoahaz RAB’be yakardı. RAB onun yakarışını kabul etti. Çünkü İsrail’in çektiği sıkıntıyı, Aram Kralı’nın onlara neler yaptığını görüyordu.</verse>
				<verse number="5">RAB İsrail’e bir kurtarıcı gönderdi. Böylece halk Aramlılar’ın egemenliğinden kurtuldu ve önceki gibi evlerinde yaşamaya başladı.</verse>
				<verse number="6">Ne var ki Yarovam ailesinin İsrail’i sürüklediği günahları izlediler, bu günahlardan ayrılmadılar. Aşera putu da Samiriye’de dikili kaldı.</verse>
				<verse number="7">Yehoahaz’ın elli atlı, on savaş arabası, on bin de yaya asker dışında gücü kalmamıştı. Çünkü Aram Kralı ötekileri harman tozu gibi ezip yok etmişti.</verse>
				<verse number="8">Yehoahaz’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar, bütün yaptıkları ve başarıları İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="9">Yehoahaz ölüp atalarına kavuşunca, Samiriye’de gömüldü ve yerine oğlu Yehoaş kral oldu.</verse>
				<verse number="10">Yahuda Kralı Yoaş’ın krallığının otuz yedinci yılında Yehoahaz oğlu Yehoaş Samiriye’de İsrail Kralı oldu ve on altı yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="11">RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı ve Nevat oğlu Yarovam’ın İsrail’i sürüklediği günahlardan ayrılmadı; onun yolunu izledi.</verse>
				<verse number="12">Yehoaş’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar, bütün yaptıkları, Yahuda Kralı Amatsya ile savaşırken gösterdiği başarılar İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="13">Yehoaş ölüp atalarına kavuşunca, Samiriye’de İsrail krallarının yanına gömüldü ve tahtına Yarovam geçti.</verse>
				<verse number="14">Elişa ölümcül bir hastalığa yakalandı. İsrail Kralı Yehoaş gidip onu ziyaret etti, “Baba, baba, İsrail’in arabası ve atlıları!” diyerek ağladı.</verse>
				<verse number="15">Elişa ona, “Bir yayla birkaç ok al” dedi. Kral yayla okları aldı.</verse>
				<verse number="16">Elişa, “Yayı hazırla” dedi. Kral yayı hazırlayınca, Elişa ellerini kralın elleri üzerine koydu.</verse>
				<verse number="17">“Doğuya bakan pencereyi aç” dedi. Kral pencereyi açtı. Elişa, “Oku at!” dedi. Kral oku atınca, Elişa, “Bu ok Aramlılar’a karşı sizi zafere ulaştıracak RAB’bin kurtarış okudur” dedi, “Afek’te onları kesin bozguna uğratacaksınız.”</verse>
				<verse number="18">Sonra, “Öbür okları al” dedi. İsrail Kralı okları alınca, Elişa, “Onları yere vur” dedi. Kral okları üç kez yere vurdu ve durdu.</verse>
				<verse number="19">Buna öfkelenen Tanrı adamı Elişa, “Beş altı kez vurmalıydın, o zaman Aramlılar’a karşı kesin bir zafer kazanırdın” dedi, “Ama şimdi Aramlılar’ı ancak üç kez bozguna uğratacaksın.”</verse>
				<verse number="20">Elişa öldü ve gömüldü. Her ilkbaharda Moav akıncıları İsrail topraklarına girerlerdi.</verse>
				<verse number="21">Bir keresinde İsrailliler, ölü gömerken akıncıların geldiğini görünce, ölüyü Elişa’nın mezarına atıp kaçtılar. Ölü Elişa’nın kemiklerine dokununca dirilip ayağa kalktı.</verse>
				<verse number="22">Aram Kralı Hazael Yehoahaz’ın krallığı boyunca İsrailliler’e baskı yaptı.</verse>
				<verse number="23">Ama RAB, İbrahim, İshak ve Yakup’la yaptığı antlaşmadan ötürü, İsrailliler’e iyilik etti. Onlara acıyıp yardım etti. Yok olmalarına izin vermedi. Onları şimdiye kadar huzurundan atmadı.</verse>
				<verse number="24">Aram Kralı Hazael ölünce yerine oğlu Ben-Hadat kral oldu.</verse>
				<verse number="25">Bunun üzerine İsrail Kralı Yehoaş, babası Yehoahaz’ın krallığı döneminde Hazael oğlu Ben-Hadat’ın savaşta ele geçirmiş olduğu kentleri geri aldı. Onu üç kez bozguna uğratıp İsrail kentlerine yeniden sahip oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">İsrail Kralı Yehoahaz oğlu Yehoaş’ın krallığının ikinci yılında Yoaş oğlu Amatsya Yahuda Kralı oldu.</verse>
				<verse number="2">Amatsya yirmi beş yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de yirmi dokuz yıl krallık yaptı. Annesi Yeruşalimli Yehoaddan’dı.</verse>
				<verse number="3">Amatsya RAB’bin gözünde doğru olanı yaptıysa da atası Davut gibi değildi. Her konuda babası Yoaş’ı örnek aldı.</verse>
				<verse number="4">Ancak alışılagelen tapınma yerleri henüz kaldırılmamıştı ve halk oralarda hâlâ kurban kesip buhur yakıyordu.</verse>
				<verse number="5">Amatsya krallığını güçlendirdikten sonra, babasını öldüren görevlileri ortadan kaldırdı.</verse>
				<verse number="6">Ancak Musa’nın Kitabı’ndaki yasaya uyarak katillerin çocuklarını öldürtmedi. Çünkü RAB, “Ne babalar çocuklarının yerine öldürülecek, ne de çocuklar babalarının yerine. Herkes kendi günahı için öldürülecek” diye buyurmuştu.</verse>
				<verse number="7">Amatsya Tuz Vadisi’nde on bin Edomlu asker öldürdü. Savaşarak Sela’yı ele geçirdi ve oraya Yokteel adını verdi. Orası hâlâ aynı adla anılmaktadır.</verse>
				<verse number="8">Bundan sonra Amatsya, Yehu oğlu Yehoahaz oğlu İsrail Kralı Yehoaş’a, “Gel, yüz yüze görüşelim” diye haber gönderdi.</verse>
				<verse number="9">İsrail Kralı Yehoaş da karşılık olarak Yahuda Kralı Amatsya’ya şu haberi gönderdi: “Lübnan’da dikenli bir çalı, sedir ağacına, ‘Kızını oğluma eş olarak ver’ diye haber yollar. O sırada oradan geçen yabanıl bir hayvan basıp çalıyı çiğner.</verse>
				<verse number="10">Edomlular’ı bozguna uğrattın diye böbürleniyorsun. Bu zafer sana yeter. Otur evinde! Niçin bela arıyorsun? Kendi başını da, Yahuda halkının başını da derde sokacaksın.”</verse>
				<verse number="11">Ne var ki, Amatsya dinlemek istemedi. Derken İsrail Kralı Yehoaş Yahuda Kralı Amatsya’nın üzerine yürüdü. İki ordu Yahuda’nın Beytşemeş Kenti’nde karşılaştı.</verse>
				<verse number="12">İsrailliler’in önünde bozguna uğrayan Yahudalılar evlerine kaçtı.</verse>
				<verse number="13">İsrail Kralı Yehoaş, Ahazya oğlu Yoaş oğlu Yahuda Kralı Amatsya’yı Beytşemeş’te yakaladı. Sonra Yeruşalim’e girip Efrayim Kapısı’ndan Köşe Kapısı’na kadar Yeruşalim surlarının dört yüz arşınlık bölümünü yıktırdı.</verse>
				<verse number="14">RAB’bin Tapınağı’nda ve sarayın hazinelerinde bulduğu altını, gümüşü ve bütün eşyaları aldı. Ayrıca bazı adamları da rehine olarak yanına alıp Samiriye’ye döndü.</verse>
				<verse number="15">Yehoaş’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar, yaptıkları ve Yahuda Kralı Amatsya ile savaşırken gösterdiği başarılar İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="16">Yehoaş ölüp atalarına kavuşunca, Samiriye’de İsrail krallarının yanına gömüldü. Yerine oğlu Yarovam kral oldu.</verse>
				<verse number="17">Yahuda Kralı Yoaş oğlu Amatsya, İsrail Kralı Yehoahaz oğlu Yehoaş’ın ölümünden sonra on beş yıl daha yaşadı.</verse>
				<verse number="18">Amatsya’nın krallığı dönemindeki öteki olaylar Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="19">Yeruşalim’de Amatsya’ya bir düzen kurulmuştu. Amatsya Lakiş’e kaçtı. Ardından adam göndererek onu öldürttüler.</verse>
				<verse number="20">Ölüsü at sırtında Yeruşalim’e getirildi, Davut Kenti’nde atalarının yanına gömüldü.</verse>
				<verse number="21">Yahuda halkı Amatsya’nın yerine on altı yaşındaki oğlu Azarya’yı kral yaptı.</verse>
				<verse number="22">Babası Amatsya ölüp atalarına kavuştuktan sonra Azarya Eylat Kenti’ni onarıp Yahuda topraklarına kattı.</verse>
				<verse number="23">Yahuda Kralı Yoaş oğlu Amatsya’nın krallığının on beşinci yılında Yehoaş oğlu Yarovam Samiriye’de İsrail Kralı oldu ve kırk bir yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="24">Yarovam RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı ve Nevat oğlu Yarovam’ın İsrail’i sürüklediği günahlardan ayrılmadı.</verse>
				<verse number="25">İsrail’in Tanrısı RAB’bin, kulu Gat-Heferli Amittay oğlu Yunus Peygamber aracılığıyla söylediği söz uyarınca, Yarovam Levo-Hamat’tan Arava Gölü’ne kadar İsrail topraklarını yeniden ele geçirdi.</verse>
				<verse number="26">RAB İsrail’in çektiği sıkıntıyı görmüştü. Genç yaşlı herkes acı içinde kıvranıyordu. İsrail’e yardım edecek kimse yoktu.</verse>
				<verse number="27">RAB İsrail’in adını yeryüzünden silmek istemiyordu. Onun için, Yehoaş oğlu Yarovam aracılığıyla onları kurtardı.</verse>
				<verse number="28">Yarovam’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar, bütün yaptıkları, askeri başarıları, eskiden Yahuda’ya ait olan Şam ve Hama kentlerini yeniden İsrail topraklarına katışı İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="29">Yarovam ölüp ataları olan İsrail krallarına kavuştu. Yerine oğlu Zekeriya kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">İsrail Kralı Yarovam’ın krallığının yirmi yedinci yılında Amatsya oğlu Azarya Yahuda Kralı oldu.</verse>
				<verse number="2">Azarya on altı yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de elli iki yıl krallık yaptı. Annesi Yeruşalimli Yekolya’ydı.</verse>
				<verse number="3">Babası Amatsya gibi, Azarya da RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı.</verse>
				<verse number="4">Ancak alışılagelen tapınma yerleri henüz kaldırılmamıştı ve halk oralarda hâlâ kurban kesip buhur yakıyordu.</verse>
				<verse number="5">RAB Kral Azarya’yı cezalandırdı. Kral ölünceye kadar deri hastalığından kurtulamadı. Bu yüzden ayrı bir evde yaşadı. Sarayı ve ülke halkını oğlu Yotam yönetti.</verse>
				<verse number="6">Azarya’nın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="7">Azarya ölüp atalarına kavuşunca, Davut Kenti’nde atalarının yanına gömüldü. Yerine oğlu Yotam kral oldu.</verse>
				<verse number="8">Yahuda Kralı Azarya’nın krallığının otuz sekizinci yılında Yarovam oğlu Zekeriya Samiriye’de İsrail Kralı oldu ve altı ay krallık yaptı.</verse>
				<verse number="9">Ataları gibi, RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı ve Nevat oğlu Yarovam’ın İsrail’i sürüklediği günahlardan ayrılmadı.</verse>
				<verse number="10">Yaveş oğlu Şallum Zekeriya’ya bir düzen kurdu; halkın önünde saldırıp onu öldürdü, yerine kendisi kral oldu.</verse>
				<verse number="11">Zekeriya’nın krallığı dönemindeki öteki olaylar İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="12">Böylece RAB’bin Yehu’ya, “Senin soyun dört kuşak İsrail tahtında oturacak” diye verdiği söz yerine gelmiş oldu.</verse>
				<verse number="13">Yahuda Kralı Azarya’nın krallığının otuz dokuzuncu yılında Yaveş oğlu Şallum İsrail Kralı oldu ve Samiriye’de bir ay krallık yaptı.</verse>
				<verse number="14">Gadi oğlu Menahem Tirsa’dan Samiriye’ye gelip Yaveş oğlu Şallum’a saldırdı. Onu öldürüp yerine kendisi kral oldu.</verse>
				<verse number="15">Şallum’un krallığı dönemindeki öteki olaylar ve kurduğu düzen İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="16">O sırada Menahem, Tirsa Kenti’nden başlayarak, Tifsah Kenti’ne ve çevresinde yaşayan herkese saldırdı. Çünkü kentin kapısını kendisine açmamışlardı. Herkesi öldürüp gebe kadınların karınlarını bile yardı.</verse>
				<verse number="17">Yahuda Kralı Azarya’nın krallığının otuz dokuzuncu yılında Gadi oğlu Menahem İsrail Kralı oldu ve Samiriye’de on yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="18">RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı ve yaşamı boyunca Nevat oğlu Yarovam’ın İsrail’i sürüklediği günahlardan ayrılmadı.</verse>
				<verse number="19">Asur Kralı Tiglat-Pileser İsrail’e saldırdı. Menahem, Tiglat-Pileser’in desteğini sağlayıp krallığını güçlendirmek için, ona bin talant gümüş verdi.</verse>
				<verse number="20">İsrail’deki bütün zenginleri adam başı elli şekel gümüş ödemekle yükümlü kılarak Asur Kralı’na verilen gümüşü karşıladı. Böylece Asur Kralı İsrail topraklarından çekilip ülkesine döndü.</verse>
				<verse number="21">Menahem’in krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="22">Menahem ölüp atalarına kavuşunca, yerine oğlu Pekahya kral oldu.</verse>
				<verse number="23">Yahuda Kralı Azarya’nın krallığının ellinci yılında Menahem oğlu Pekahya Samiriye’de İsrail Kralı oldu ve iki yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="24">Pekahya RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı ve Nevat oğlu Yarovam’ın İsrail’i sürüklediği günahlardan ayrılmadı.</verse>
				<verse number="25">Komutanlarından biri olan Remalya’nın oğlu Pekah kendisine düzen kurdu. Argov ve Arye’nin işbirliğiyle yanına Gilatlı elli adam alarak Pekahya’yı Samiriye’deki sarayın kalesinde öldürdü, yerine kendisi kral oldu.</verse>
				<verse number="26">Pekahya’nın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="27">Yahuda Kralı Azarya’nın krallığının elli ikinci yılında Remalya oğlu Pekah Samiriye’de İsrail Kralı oldu ve yirmi yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="28">RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı ve Nevat oğlu Yarovam’ın İsrail’i sürüklediği günahlardan ayrılmadı.</verse>
				<verse number="29">İsrail Kralı Pekah’ın krallığı sırasında, Asur Kralı Tiglat-Pileser İsrail’in İyon, Avel-Beytmaaka, Yanoah, Kedeş, Hasor kentleriyle Gilat, Celile ve Naftali bölgelerini ele geçirerek halkı Asur’a sürdü.</verse>
				<verse number="30">Yahuda Kralı Azarya oğlu Yotam’ın krallığının yirminci yılında Ela oğlu Hoşea, Remalya oğlu Pekah’a düzen kurdu ve onu öldürüp yerine kendisi kral oldu.</verse>
				<verse number="31">Pekah’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="32">İsrail Kralı Remalya oğlu Pekah’ın krallığının ikinci yılında Azarya oğlu Yotam Yahuda Kralı oldu.</verse>
				<verse number="33">Yotam yirmi beş yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de on altı yıl krallık yaptı. Annesi Sadok’un kızı Yeruşa’ydı.</verse>
				<verse number="34">Babası Azarya gibi, Yotam da RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı.</verse>
				<verse number="35">Ancak alışılagelen tapınma yerleri henüz kaldırılmamıştı ve halk oralarda hâlâ kurban kesip buhur yakıyordu. Yotam RAB’bin Tapınağı’nın Yukarı Kapısı’nı onardı.</verse>
				<verse number="36">Yotam’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve yaptıkları Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="37">RAB işte o günlerde Aram Kralı Resin’le İsrail Kralı Remalya oğlu Pekah’ı Yahuda üzerine göndermeye başladı.</verse>
				<verse number="38">Yotam ölüp atalarına kavuşunca, atası Davut’un Kenti’nde atalarının yanına gömüldü. Yerine oğlu Ahaz kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">İsrail Kralı Remalya oğlu Pekah’ın krallığının on yedinci yılında Yotam oğlu Ahaz Yahuda Kralı oldu.</verse>
				<verse number="2">Ahaz yirmi yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de on altı yıl krallık yaptı. Tanrısı RAB’bin gözünde doğru olanı yapan atası Davut gibi davranmadı.</verse>
				<verse number="3">İsrail krallarının yolunu izledi; hatta RAB’bin İsrail halkının önünden kovmuş olduğu ulusların iğrenç törelerine uyarak oğlunu ateşte kurban etti.</verse>
				<verse number="4">Puta tapılan yerlerde, tepelerde, bol yapraklı her ağacın altında kurban kesip buhur yaktı.</verse>
				<verse number="5">Aram Kralı Resin’le İsrail Kralı Remalya oğlu Pekah Yeruşalim’e yürüdüler. Kenti kuşattılarsa da Ahaz’ı yenemediler.</verse>
				<verse number="6">O sırada Aram Kralı Resin Eylat’ı geri alıp Yahudalılar’ı oradan sürdü. Edomlular Eylat’a yerleşti. Bugün de orada yaşıyorlar.</verse>
				<verse number="7">Ahaz, Asur Kralı Tiglat-Pileser’e: “Senin kulun kölenim; gel, bana saldıran Aram ve İsrail krallarının elinden beni kurtar” diye ulaklar gönderdi.</verse>
				<verse number="8">RAB’bin Tapınağı’nda ve sarayın hazinelerinde bulunan altın ve gümüşü armağan olarak Asur Kralı’na gönderdi.</verse>
				<verse number="9">Asur Kralı Ahaz’ın isteğini olumlu karşıladı, saldırıp Şam’ı ele geçirdi. Kent halkını Kîr’e sürüp Resin’i öldürdü.</verse>
				<verse number="10">Kral Ahaz, Asur Kralı Tiglat-Pileser’i karşılamak için Şam’a gittiğinde, oradaki sunağı gördü. Aynısını yaptırmak için sunağın bütün ayrıntılarını gösteren bir planı ve maketi Kâhin Uriya’ya gönderdi.</verse>
				<verse number="11">Kâhin Uriya, Kral Ahaz Şam’dan dönünceye kadar, onun göndermiş olduğu maketin tıpkısı bir sunak yaptı.</verse>
				<verse number="12">Kral Şam’dan dönünce sunağı gördü, yaklaşıp üzerinde sunular sundu.</verse>
				<verse number="13">Yakmalık sunuları ve tahıl sunularını sundu, dökmelik sunuyu boşalttı, esenlik sunusunun kanını sunağın üzerine döktü.</verse>
				<verse number="14">RAB’bin huzurundaki tunç sunağı tapınağın önünden, yeni sunakla tapınağın arasındaki yerinden getirtip yeni sunağın kuzeyine yerleştirdi.</verse>
				<verse number="15">Kral Ahaz Kâhin Uriya’ya şu buyrukları verdi: “Sabahın yakmalık sunusuyla akşamın tahıl sunusunu, kralın yakmalık ve tahıl sunusunu, ayrıca ülke halkının yakmalık, tahıl ve dökmelik sunularını bu büyük sunağın üzerinde sun; yakmalık sunuların ve kurbanların kanını onun üzerine dök. Ama tunç sunağı geleceği bilmek için kendim kullanacağım.”</verse>
				<verse number="16">Kâhin Uriya Kral Ahaz’ın bütün buyruklarını yerine getirdi.</verse>
				<verse number="17">Kral Ahaz tapınaktaki kazanların üzerine oturduğu ayaklıkların yan aynalıklarını söküp kazanları kaldırdı. Havuzu tunç boğaların üzerinden indirip taş bir döşeme üzerine yerleştirdi.</verse>
				<verse number="18">Asur Kralı’nı hoşnut etmek için RAB’bin Tapınağı’na konan kral kürsüsünün setini kaldırıp kralın tapınağa girmek için kullandığı özel kapıyı kapattı.</verse>
				<verse number="19">Ahaz’ın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve yaptıkları Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="20">Ahaz ölüp atalarına kavuşunca, Davut Kenti’nde atalarının yanına gömüldü. Yerine oğlu Hizkiya kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Ahaz’ın krallığının on ikinci yılında Ela oğlu Hoşea Samiriye’de İsrail Kralı oldu ve dokuz yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı, ama kendisinden önceki İsrail kralları kadar kötü değildi.</verse>
				<verse number="3">Asur Kralı Şalmaneser Hoşea’ya savaş açtı. Hoşea teslim olup haraç ödemeye başladı.</verse>
				<verse number="4">Ancak Asur Kralı Hoşea’nın hainlik yaptığını öğrendi. Çünkü Hoşea Mısır Firavunu So’nun desteğini sağlamak için ona ulaklar göndermiş, üstelik her yıl ödemesi gereken haraçları da Asur Kralı’na ödememişti. Bunun üzerine Asur Kralı onu yakalayıp cezaevine kapadı.</verse>
				<verse number="5">Asur Kralı İsrail topraklarına saldırdı. Samiriye’yi kuşattı. Kuşatma üç yıl sürdü.</verse>
				<verse number="6">Hoşea’nın krallığının dokuzuncu yılında Asur Kralı Samiriye’yi ele geçirdi. İsrail halkını Asur’a sürdü. Onları Halah’a, Habur Irmağı kıyısındaki Gozan’a ve Med kentlerine yerleştirdi.</verse>
				<verse number="7">Bütün bunlar kendilerini Mısır Firavunu’nun boyunduruğundan kurtarıp Mısır’dan çıkaran Tanrıları RAB’be karşı günah işledikleri için İsrailliler’in başına geldi. Çünkü başka ilahlara tapmışlar,</verse>
				<verse number="8">RAB’bin İsrail halkının önünden kovmuş olduğu ulusların törelerine ve İsrail krallarının koyduğu kurallara göre yaşamışlardı.</verse>
				<verse number="9">Tanrıları RAB’bin onaylamadığı bu işleri gizlilik içinde yapmışlar, gözcü kulelerinden surlu kentlere kadar her yerde tapınma yerleri kurmuşlardı.</verse>
				<verse number="10">Her yüksek tepenin üzerine, bol yapraklı her ağacın altına dikili taşlar, Aşera putları diktiler.</verse>
				<verse number="11">RAB’bin onların önünden kovmuş olduğu ulusların yaptığı gibi, bütün tapınma yerlerinde buhur yaktılar. Yaptıkları kötülüklerle RAB’bi öfkelendirdiler.</verse>
				<verse number="12">RAB’bin, “Bunu yapmayacaksınız” demiş olmasına karşın putlara taptılar.</verse>
				<verse number="13">RAB İsrail ve Yahuda halkını bütün peygamberler ve biliciler aracılığıyla uyarmış, onlara, “Bu kötü yollarınızdan dönün” demişti, “Atalarınıza buyurduğum ve kullarım peygamberler aracılığıyla size gönderdiğim Kutsal Yasa’nın tümüne uyarak buyruklarımı, kurallarımı yerine getirin.”</verse>
				<verse number="14">Ama dinlemediler, Tanrıları RAB’be güvenmeyen ataları gibi inat ettiler.</verse>
				<verse number="15">Tanrı’nın kurallarını, uyarılarını ve atalarıyla yaptığı antlaşmayı hiçe sayarak değersiz putların ardınca gittiler, böylece kendi değerlerini de yitirdiler. Çevrelerindeki uluslar gibi yaşamamaları için RAB kendilerine buyruk verdiği halde, ulusların törelerine göre yaşadılar.</verse>
				<verse number="16">Tanrıları RAB’bin bütün buyruklarını terk ettiler. Tapınmak için kendilerine iki dökme buzağı ve Aşera putu yaptırdılar. Gök cisimlerine taptılar. Baal’a kulluk ettiler.</verse>
				<verse number="17">Oğullarını, kızlarını ateşte kurban ettiler. Falcılık, büyücülük yaptılar. RAB’bin gözünde kötü olanı yaptılar, kendilerini kötülüğe adayarak O’nu öfkelendirdiler.</verse>
				<verse number="18">RAB İsrailliler’e çok kızdı, Yahuda oymağı dışında hepsini huzurundan kovdu.</verse>
				<verse number="19">Yahudalılar bile Tanrıları RAB’bin buyruklarına uymadılar. İsrailliler’in benimsediği törelere göre yaşadılar.</verse>
				<verse number="20">Bundan dolayı RAB İsrail soyundan olan herkesi reddetti. Çapulcuların eline teslim ederek onları cezalandırdı. Hepsini huzurundan kovdu.</verse>
				<verse number="21">RAB İsrail’i Davut soyunun elinden aldıktan sonra, İsrailliler Nevat oğlu Yarovam’ı kral yaptılar. Yarovam İsrailliler’i RAB’bin yolundan saptırarak büyük günaha sürükledi.</verse>
				<verse number="22">İsrailliler Yarovam’ın işlediği bütün günahlara katıldılar ve bunlardan ayrılmadılar.</verse>
				<verse number="23">Sonunda RAB kulları peygamberler aracılığıyla uyarmış olduğu gibi, onları huzurundan kovdu. İsrailliler kendi topraklarından Asur’a sürüldüler. Bugün de orada yaşıyorlar.</verse>
				<verse number="24">Asur Kralı İsrailliler’in yerine Babil, Kuta, Avva, Hama ve Sefarvayim’den insanlar getirtip Samiriye kentlerine yerleştirdi. Bunlar Samiriye’yi mülk edinip oradaki kentlerde yaşamaya başladılar.</verse>
				<verse number="25">Oralara ilk yerleştiklerinde RAB’be tapınmadılar. Bu yüzden RAB aslanlar göndererek bazılarını öldürttü.</verse>
				<verse number="26">Asur Kralı’na, “Sürdüğün ve Samiriye kentlerine yerleştirdiğin uluslar Samiriye ilahının yasasını bilmiyorlar. O da üzerlerine aslanlar gönderiyor” diye haber salındı, “Bu yüzden aslanlara yem oluyorlar. Çünkü ülke ilahının yasasından haberleri yok.”</verse>
				<verse number="27">Bunun üzerine Asur Kralı şu buyruğu verdi: “Samiriye’den sürülen kâhinlerden birini geri gönderin, gidip orada yaşasın ve ülke ilahının yasasını onlara öğretsin.”</verse>
				<verse number="28">Samiriye’den sürülen kâhinlerden biri gelip Beytel’e yerleşti ve RAB’be nasıl tapınacaklarını onlara öğretmeye başladı.</verse>
				<verse number="29">Gelgelelim Samiriye kentlerine yerleşen her ulus kendi ilahlarını yaptı. Samiriyeliler’in yapmış olduğu tapınma yerlerindeki yapılara bu ilahları koydular.</verse>
				<verse number="30">Babil halkı Sukkot-Benot, Kuta halkı Nergal, Hama halkı Aşima,</verse>
				<verse number="31">Avva halkı ise Nivhaz ve Tartak adındaki ilahlarını yaptılar. Sefarvayim halkı ise oğullarını ilahları Adrammelek ve Anammelek’e yakarak kurban ettiler.</verse>
				<verse number="32">Bir yandan RAB’be tapınıyor, öte yandan tapınma yerlerindeki yapılarda görev yapmak üzere aralarından rasgele kâhinler seçiyorlardı.</verse>
				<verse number="33">Böylece hem RAB’be tapınıyorlar, hem de aralarından geldikleri ulusların törelerine göre kendi ilahlarına kulluk ediyorlardı.</verse>
				<verse number="34">Bugün de eski törelerine göre yaşıyorlar. Ne RAB’be tapınıyorlar, ne de RAB’bin İsrail adını verdiği Yakup’un oğulları için koymuş olduğu kurallara, ilkelere, yasalara, buyruklara uyuyorlar.</verse>
				<verse number="35">RAB Yakupoğulları’yla antlaşma yapmış ve onlara şöyle buyurmuştu: “Başka ilahlara tapmayacak, önlerinde eğilmeyecek, onlara kulluk etmeyecek, kurban kesmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="36">Yalnızca ulu gücüyle her yere erişen eliyle sizleri Mısır’dan çıkaran RAB’be tapınacaksınız. O’nun önünde eğilip O’na kurban keseceksiniz.</verse>
				<verse number="37">Sizler için yazmış olduğu kuralları, ilkeleri, yasaları, buyrukları her zaman yerine getirmeye özen gösterecek ve başka ilahlara tapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="38">Sizinle yaptığım antlaşmayı unutmayacak ve başka ilahlara tapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="39">Yalnız Tanrınız RAB’be tapacaksınız. O sizi bütün düşmanlarınızın elinden kurtaracak.”</verse>
				<verse number="40">Ne var ki Samiriye’ye yerleşenler buna kulak asmadılar ve eski törelerine göre yaşamaya devam ettiler.</verse>
				<verse number="41">Bu uluslar aynı zamanda hem RAB’be, hem de putlarına tapıyorlardı. Çocukları ve torunları da bugüne dek ataları gibi yaşıyorlar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">İsrail Kralı Ela oğlu Hoşea’nın krallığının üçüncü yılında Ahaz oğlu Hizkiya Yahuda Kralı oldu.</verse>
				<verse number="2">Hizkiya yirmi beş yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de yirmi dokuz yıl krallık yaptı. Annesi Zekeriya’nın kızı Aviya’ydı.</verse>
				<verse number="3">Atası Davut gibi, o da RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı.</verse>
				<verse number="4">Alışılagelen tapınma yerlerini kaldırdı, dikili taşları, Aşera putlarını parçaladı. Musa’nın yapmış olduğu Nehuştan adındaki tunç yılanı da parçaladı. Çünkü İsrailliler o güne kadar ona buhur yakıyorlardı.</verse>
				<verse number="5">Hizkiya İsrail’in Tanrısı RAB’be güvendi. Kendisinden önceki ve sonraki Yahuda kralları arasında onun gibisi yoktu.</verse>
				<verse number="6">RAB’be çok bağlıydı, O’nun yolundan ayrılmadı, RAB’bin Musa’ya vermiş olduğu buyrukları yerine getirdi.</verse>
				<verse number="7">RAB onunla birlikteydi. Yaptığı her işte başarılı oldu. Asur Kralı’na karşı ayaklandı ve ona kulluk etmedi.</verse>
				<verse number="8">Gazze ve çevresine, gözcü kulelerinden surlu kentlere kadar her yerde Filistliler’i bozguna uğrattı.</verse>
				<verse number="9">Hizkiya’nın krallığının dördüncü yılında –İsrail Kralı Ela oğlu Hoşea’nın krallığının yedinci yılı– Asur Kralı Şalmaneser Samiriye’ye yürüyerek kenti kuşattı.</verse>
				<verse number="10">Kuşatma üç yıl sürdü. Sonunda Samiriye’yi ele geçirdiler. Hizkiya’nın krallığının altıncı yılı, İsrail Kralı Hoşea’nın krallığının dokuzuncu yılında Samiriye alındı.</verse>
				<verse number="11">Asur Kralı İsrailliler’i Asur’a sürerek Halah’a, Habur Irmağı kıyısındaki Gozan’a ve Med kentlerine yerleştirdi.</verse>
				<verse number="12">Çünkü Tanrıları RAB’bin sözünü dinlememişler, O’nun antlaşmasını ve RAB’bin kulu Musa’nın buyruklarını çiğnemişlerdi. Ne kulak asmışlar, ne de buyrukları yerine getirmişlerdi.</verse>
				<verse number="13">Hizkiya’nın krallığının on dördüncü yılında Asur Kralı Sanherib, Yahuda’nın surlu kentlerine saldırıp hepsini ele geçirdi.</verse>
				<verse number="14">Yahuda Kralı Hizkiya, Lakiş Kenti’ndeki Asur Kralı’na şu haberi gönderdi: “Suçluyum, üzerimden kuvvetlerini çek, ne istersen ödeyeceğim.” Asur Kralı Yahuda Kralı Hizkiya’yı üç yüz talant gümüş ve otuz talant altın ödemekle yükümlü kıldı.</verse>
				<verse number="15">Hizkiya RAB’bin Tapınağı’nda ve kral sarayının hazinelerinde bulunan bütün gümüşü ona verdi.</verse>
				<verse number="16">Daha önce yaptırmış olduğu RAB’bin Tapınağı’nın kapılarıyla kapı pervazlarının üzerindeki altın kaplamaları da çıkarıp Asur Kralı’na verdi.</verse>
				<verse number="17">Asur Kralı başkomutan, askeri danışman ve komutanını büyük bir orduyla Lakiş’ten Yeruşalim’e, Kral Hizkiya’ya gönderdi. Yeruşalim’e varan ordu Çırpıcı Tarlası yolunda, Yukarı Havuz’un su yolunun yanında durdu.</verse>
				<verse number="18">Haber gönderip Kral Hizkiya’yı çağırdılar. Saray sorumlusu Hilkiya oğlu Elyakim, Yazman Şevna ve devlet tarihçisi Asaf oğlu Yoah Asurlular’ı karşılamaya çıktı.</verse>
				<verse number="19">Komutan onlara şöyle dedi: “Hizkiya’ya söyleyin. ‘Büyük kral, Asur Kralı diyor ki: Güvendiğin şey ne, neye güveniyorsun?</verse>
				<verse number="20">Savaş tasarıların ve gücün olduğunu söylüyorsun, ama bunlar boş sözler. Kime güveniyorsun da bana karşı ayaklanıyorsun?</verse>
				<verse number="21">İşte sen şu kırık kamış değneğe, Mısır’a güveniyorsun. Bu değnek kendisine yaslanan herkesin eline batar, deler. Firavun da kendisine güvenenler için böyledir.</verse>
				<verse number="22">Yoksa bana, Tanrımız RAB’be güveniyoruz mu diyeceksiniz? Hizkiya’nın Yahuda ve Yeruşalim halkına, yalnız Yeruşalim’de, bu sunağın önünde tapınacaksınız diyerek tapınma yerlerini, sunaklarını ortadan kaldırdığı Tanrı değil mi bu?’</verse>
				<verse number="23">“Haydi, efendim Asur Kralı’yla bahse giriş. Binicileri sağlayabilirsen sana iki bin at veririm.</verse>
				<verse number="24">Mısır’ın savaş arabalarıyla atlıları sağlayacağına güvensen bile, efendimin en küçük rütbeli komutanlarından birini yenemezsin!</verse>
				<verse number="25">Dahası var: RAB’bin buyruğu olmadan mı saldırıp burayı yıkmak için yola çıktığımı sanıyorsun? RAB, ‘Git, o ülkeyi yık’ dedi.”</verse>
				<verse number="26">Hilkiya oğlu Elyakim, Şevna ve Yoah, “Lütfen biz kullarınla Aramice konuş” diye karşılık verdiler, “Çünkü biz bu dili anlarız. Yahudi dilinde konuşma. Surların üzerindeki halk bizi dinliyor.”</verse>
				<verse number="27">Komutan, “Efendim bu sözleri yalnız size ve efendinize söyleyeyim diye mi gönderdi beni?” dedi, “Surların üzerinde oturan bu halka, sizin gibi dışkısını yemek, idrarını içmek zorunda kalacak olan herkese gönderdi.”</verse>
				<verse number="28">Sonra ayağa kalkıp Yahudi dilinde bağırdı: “Büyük kralın, Asur Kralı’nın söylediklerini dinleyin!</verse>
				<verse number="29">Kral diyor ki, ‘Hizkiya sizi aldatmasın, o sizi benim elimden kurtaramaz.</verse>
				<verse number="30">RAB bizi mutlaka kurtaracak, bu kent Asur Kralı’nın eline geçmeyecek diyen Hizkiya’ya kanmayın, RAB’be güvenmeyin.</verse>
				<verse number="31">Hizkiya’yı dinlemeyin.’ Çünkü Asur Kralı diyor ki, ‘Teslim olun, bana gelin. Böylece ben gelip sizi zeytinyağı ve bal ülkesi olan kendi ülkeniz gibi bir ülkeye –tahıl ve yeni şarap, ekmek ve üzüm dolu bir ülkeye– götürene kadar herkes kendi asmasından, kendi incir ağacından yiyecek, kendi sarnıcından içecek. Yaşamı seçin, ölümü değil. RAB bizi kurtaracak diyerek sizi aldatmaya çalışan Hizkiya’yı dinlemeyin.</verse>
				<verse number="32">Hizkiya’yı dinlemeyin.’ Çünkü Asur Kralı diyor ki, ‘Teslim olun, bana gelin. Böylece ben gelip sizi zeytinyağı ve bal ülkesi olan kendi ülkeniz gibi bir ülkeye –tahıl ve yeni şarap, ekmek ve üzüm dolu bir ülkeye– götürene kadar herkes kendi asmasından, kendi incir ağacından yiyecek, kendi sarnıcından içecek. Yaşamı seçin, ölümü değil. RAB bizi kurtaracak diyerek sizi aldatmaya çalışan Hizkiya’yı dinlemeyin.</verse>
				<verse number="33">Ulusların ilahları ülkelerini Asur Kralı’nın elinden kurtarabildi mi?</verse>
				<verse number="34">Hani nerede Hama’nın, Arpat’ın ilahları? Sefarvayim’in, Hena ve İvva’nın ilahları nerede? Samiriye’yi elimden kurtarabildiler mi?</verse>
				<verse number="35">Bütün ülkelerin ilahlarından hangisi ülkesini elimden kurtardı ki, RAB Yeruşalim’i elimden kurtarabilsin?’ ”</verse>
				<verse number="36">Halk sustu, komutana tek sözle bile karşılık veren olmadı. Çünkü Kral Hizkiya, “Karşılık vermeyin” diye buyurmuştu.</verse>
				<verse number="37">Sonra saray sorumlusu Hilkiya oğlu Elyakim, Yazman Şevna ve devlet tarihçisi Asaf oğlu Yoah giysilerini yırttılar ve gidip komutanın söylediklerini Hizkiya’ya bildirdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Kral Hizkiya olanları duyunca giysilerini yırttı, çul kuşanıp RAB’bin Tapınağı’na girdi.</verse>
				<verse number="2">Saray sorumlusu Elyakim’i, Yazman Şevna’yı ve ileri gelen kâhinleri Amots oğlu Peygamber Yeşaya’ya gönderdi. Hepsi çul kuşanmıştı.</verse>
				<verse number="3">Yeşaya’ya şöyle dediler: “Hizkiya diyor ki, ‘Bugün sıkıntı, azar ve utanç günü. Çünkü çocukların doğum vakti geldi, ama doğuracak güç yok.</verse>
				<verse number="4">Yaşayan Tanrı’yı aşağılamak için efendisi Asur Kralı’nın gönderdiği komutanın söylediklerini belki Tanrın RAB duyar da duyduğu sözlerden ötürü onları cezalandırır. Bu nedenle sağ kalanlarımız için dua et.’ ”</verse>
				<verse number="5">Yeşaya, Kral Hizkiya’dan gelen görevlilere şöyle dedi: “Efendinize şunları söyleyin: ‘RAB diyor ki, Asur Kralı’nın adamlarından benimle ilgili duyduğunuz küfürlerden korkma.</verse>
				<verse number="6">Yeşaya, Kral Hizkiya’dan gelen görevlilere şöyle dedi: “Efendinize şunları söyleyin: ‘RAB diyor ki, Asur Kralı’nın adamlarından benimle ilgili duyduğunuz küfürlerden korkma.</verse>
				<verse number="7">Onun içine öyle bir ruh koyacağım ki, bir haber üzerine kendi ülkesine dönecek. Orada onu kılıçla öldürteceğim.’ ”</verse>
				<verse number="8">Komutan, Asur Kralı’nın Lakiş’ten ayrılıp Livna’ya karşı savaştığını duydu. Krala danışmak için oraya gitti.</verse>
				<verse number="9">Kûş Kralı Tirhaka’nın kendisiyle savaşmak üzere yola çıktığını haber alan Asur Kralı, Hizkiya’ya yine ulaklar göndererek şöyle dedi:</verse>
				<verse number="10">“Yahuda Kralı Hizkiya’ya deyin ki, ‘Güvendiğin Tanrın, Yeruşalim Asur Kralı’nın eline teslim edilmeyecek diyerek seni aldatmasın.</verse>
				<verse number="11">Asur krallarının bütün ülkelere neler yaptığını, onları nasıl yerle bir ettiğini duymuşsundur. Sen kurtulacağını mı sanıyorsun?</verse>
				<verse number="12">Atalarımın yok ettiği ulusları –Gozanlılar’ı, Harranlılar’ı, Resefliler’i, Telassar’da yaşayan Edenliler’i– ilahları kurtarabildi mi?</verse>
				<verse number="13">Hani nerede Hama ve Arpat kralları? Lair, Sefarvayim, Hena, İvva kralları nerede?’ ”</verse>
				<verse number="14">Hizkiya mektubu ulakların elinden alıp okuduktan sonra RAB’bin Tapınağı’na çıktı. RAB’bin önünde mektubu yere yayarak</verse>
				<verse number="15">şöyle dua etti: “Ey Keruvlar arasında taht kuran İsrail’in Tanrısı RAB, bütün dünya krallıklarının tek Tanrısı sensin. Yeri, göğü sen yarattın.</verse>
				<verse number="16">Ya RAB, kulak ver de işit, gözlerini aç da gör, ya RAB; Sanherib’in söylediklerini, yaşayan Tanrı’yı nasıl aşağıladığını duy.</verse>
				<verse number="17">Ya RAB, gerçek şu ki, Asur kralları birçok ulusu ve ülkelerini viraneye çevirdiler.</verse>
				<verse number="18">İlahlarını yakıp yok ettiler. Çünkü onlar tanrı değil, insan eliyle biçimlendirilmiş tahta ve taşlardı.</verse>
				<verse number="19">Ya RAB Tanrımız, şimdi bizi Sanherib’in elinden kurtar ki, bütün dünya krallıkları senin tek Tanrı olduğunu anlasın.”</verse>
				<verse number="20">Bunun üzerine Amots oğlu Yeşaya, Hizkiya’ya şu haberi gönderdi: “İsrail’in Tanrısı RAB şöyle diyor: ‘Asur Kralı Sanherib’le ilgili olarak bana yalvardığın için diyorum ki, “ ‘Erden kız Siyon seni hor görüyor, Alay ediyor seninle. Yeruşalim kızı ardından alayla baş sallıyor.</verse>
				<verse number="21">Bunun üzerine Amots oğlu Yeşaya, Hizkiya’ya şu haberi gönderdi: “İsrail’in Tanrısı RAB şöyle diyor: ‘Asur Kralı Sanherib’le ilgili olarak bana yalvardığın için diyorum ki, “ ‘Erden kız Siyon seni hor görüyor, Alay ediyor seninle. Yeruşalim kızı ardından alayla baş sallıyor.</verse>
				<verse number="22">Sen kimi aşağıladın, kime küfrettin? Kime sesini yükselttin? İsrail’in Kutsalı’na tepeden baktın!</verse>
				<verse number="23">Ulakların aracılığıyla Rab’bi aşağıladın. Bir sürü savaş arabamla dağların tepesine, Lübnan’ın doruklarına çıktım, dedin. Yüksek sedir ağaçlarını, seçme çamlarını kestim, Lübnan’ın en iç noktalarına, Gür ormanlarına ulaştım.</verse>
				<verse number="24">Yabancı ülkelerde kuyular kazdım, sular içtim, Mısır’ın bütün kanallarını ayağımın tabanıyla kuruttum, dedin.</verse>
				<verse number="25">“ ‘Bütün bunları çoktan yaptığımı, Çok önceden tasarladığımı duymadın mı? Surlu kentleri enkaz yığınlarına çevirmeni Şimdi ben gerçekleştirdim.</verse>
				<verse number="26">O kentlerde yaşayanların kolu kanadı kırıldı. Yılgınlık ve utanç içindeydiler; Kır otuna, körpe filizlere, Damlarda büyümeden kavrulup giden ota döndüler.</verse>
				<verse number="27">Senin oturuşunu, kalkışını, Ne zaman gidip geldiğini, Bana nasıl öfkelendiğini biliyorum.</verse>
				<verse number="28">Bana duyduğun öfkeden, Kulağıma erişen küstahlığından ötürü Halkamı burnuna, gemimi ağzına takacak, Seni geldiğin yoldan geri çevireceğim.</verse>
				<verse number="29">“ ‘Senin için belirti şu olacak, ey Hizkiya: Bu yıl kendiliğinden yetişeni yiyeceksiniz, İkinci yıl ise ardından biteni. Üçüncü yıl ekip biçin, Bağlar dikip ürününü yiyin.</verse>
				<verse number="30">Yahudalılar’ın kurtulup sağ kalanları Yine aşağıya doğru kök salacak, Yukarıya doğru meyve verecek.</verse>
				<verse number="31">Çünkü sağ kalanlar Yeruşalim’den, Kurtulanlar Siyon Dağı’ndan çıkacak. Her Şeye Egemen RAB’bin gayretiyle olacak bu.’</verse>
				<verse number="32">“Bundan dolayı RAB Asur Kralı’na ilişkin şöyle diyor: ‘Bu kente girmeyecek, ok atmayacak. Kente kalkanla yaklaşmayacak, Karşısında rampa kurmayacak.</verse>
				<verse number="33">Geldiği yoldan dönecek ve kente girmeyecek’ diyor RAB,</verse>
				<verse number="34">‘Kendim için ve kulum Davut’un hatırı için Bu kenti savunup kurtaracağım’ diyor.”</verse>
				<verse number="35">O gece RAB’bin meleği gidip Asur ordugahında yüz seksen beş bin kişiyi öldürdü. Ertesi sabah uyananlar salt cesetlerle karşılaştılar.</verse>
				<verse number="36">Bunun üzerine Asur Kralı Sanherib ordugahını bırakıp çekildi. Ninova’ya döndü ve orada kaldı.</verse>
				<verse number="37">Bir gün ilahı Nisrok’un tapınağında tapınırken, oğullarından Adrammelek’le Şareser, onu kılıçla öldürüp Ararat ülkesine kaçtılar. Yerine oğlu Esarhaddon kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">O günlerde Hizkiya ölümcül bir hastalığa yakalandı. Amots oğlu Peygamber Yeşaya ona gidip şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Ev işlerini düzene sok. Çünkü iyileşmeyecek, öleceksin.’ ”</verse>
				<verse number="2">Hizkiya yüzünü duvara dönüp RAB’be yalvardı:</verse>
				<verse number="3">“Ya RAB, yürekten bir sadakatle önünde nasıl yaşadığımı, gözünde iyi olanı yaptığımı anımsa lütfen.” Sonra acı acı ağlamaya başladı.</verse>
				<verse number="4">Yeşaya sarayın orta avlusundan çıkmadan önce RAB ona şöyle dedi:</verse>
				<verse number="5">“Geri dön ve halkımı yöneten Hizkiya’ya şunu söyle: ‘Atan Davut’un Tanrısı RAB diyor ki: Duanı işittim, gözyaşlarını gördüm, seni sağlığına kavuşturacağım. Üç gün içinde RAB’bin Tapınağı’na çıkacaksın.</verse>
				<verse number="6">Ömrünü on beş yıl daha uzatacağım. Seni de kenti de Asur Kralı’nın elinden kurtaracağım. Kendim için ve kulum Davut’un hatırı için bu kenti savunacağım.’ ”</verse>
				<verse number="7">Sonra Yeşaya, “İncir pestili getirin” dedi. Getirip çıbanına koydular ve Hizkiya iyileşti.</verse>
				<verse number="8">Hizkiya Yeşaya’ya, “RAB’bin beni iyileştireceğine ve üç gün içinde RAB’bin Tapınağı’na çıkacağıma ilişkin belirti nedir?” diye sormuştu.</verse>
				<verse number="9">Yeşaya şöyle karşılık vermişti: “RAB’bin verdiği sözü tutacağına ilişkin belirti şu olacak: Gölge on basamak uzasın mı, kısalsın mı?”</verse>
				<verse number="10">Hizkiya, “Gölgenin on basamak uzaması kolaydır, on basamak kısalsın” demişti.</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine Peygamber Yeşaya RAB’be yakardı ve RAB Ahaz’ın merdiveninden aşağı düşmüş olan gölgeyi on basamak kısaltmıştı.</verse>
				<verse number="12">O sırada Hizkiya’nın hastalandığını duyan Baladan oğlu Babil Kralı Merodak-Baladan, ona mektuplarla birlikte bir armağan gönderdi.</verse>
				<verse number="13">Hizkiya elçileri kabul etti. Deposundaki bütün değerli eşyaları –altını, gümüşü, baharatı, değerli yağı, silah deposunu ve hazine odalarındaki her şeyi– elçilere gösterdi. Sarayında da krallığında da onlara göstermediği hiçbir şey kalmadı.</verse>
				<verse number="14">Peygamber Yeşaya Kral Hizkiya’ya gidip, “Bu adamlar sana ne dediler, nereden gelmişler?” diye sordu. Hizkiya, “Uzak bir ülkeden, Babil’den gelmişler” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="15">Yeşaya, “Sarayında ne gördüler?” diye sordu. Hizkiya, “Sarayımdaki her şeyi gördüler, hazinelerimde onlara göstermediğim hiçbir şey kalmadı” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="16">Bunun üzerine Yeşaya şöyle dedi: “RAB’bin sözüne kulak ver.</verse>
				<verse number="17">RAB diyor ki, ‘Gün gelecek, sarayındaki her şey, atalarının bugüne kadar bütün biriktirdikleri Babil’e taşınacak. Hiçbir şey kalmayacak.</verse>
				<verse number="18">Soyundan gelen bazı çocuklar alınıp götürülecek, Babil Kralı’nın sarayında hadım edilecek.’ ”</verse>
				<verse number="19">Hizkiya, “RAB’den ilettiğin bu söz iyi” dedi. Çünkü, “Nasıl olsa yaşadığım sürece barış ve güvenlik olacak” diye düşünüyordu.</verse>
				<verse number="20">Hizkiya’nın krallığı dönemindeki öteki olaylar, bütün başarıları, bir havuz ve tünel yaparak suyu kente nasıl getirdiği, Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="21">Hizkiya ölüp atalarına kavuşunca, yerine oğlu Manaşşe kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Manaşşe on iki yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de elli beş yıl krallık yaptı. Annesinin adı Hefsivah’tı.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin İsrail halkının önünden kovmuş olduğu ulusların iğrenç törelerine uyarak RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
				<verse number="3">Babası Hizkiya’nın yok ettiği puta tapılan yerleri yeniden yaptırdı. İsrail Kralı Ahav gibi, Baal için sunaklar kurdu, Aşera putu yaptı. Gök cisimlerine taparak onlara kulluk etti.</verse>
				<verse number="4">RAB’bin, “Yeruşalim’de bulunacağım” dediği RAB’bin Tapınağı’nda sunaklar kurdu.</verse>
				<verse number="5">Tapınağın iki avlusunda gök cisimlerine tapmak için sunaklar yaptırdı.</verse>
				<verse number="6">Oğlunu ateşte kurban etti; falcılık ve büyücülük yaptı. Medyumlara, ruh çağıranlara danıştı. RAB’bin gözünde çok kötülük yaparak O’nu öfkelendirdi.</verse>
				<verse number="7">Manaşşe yaptırdığı Aşera putunu RAB’bin Tapınağı’na yerleştirdi. Oysa RAB tapınağa ilişkin Davut’la oğlu Süleyman’a şöyle demişti: “Bu tapınakta ve İsrail oymaklarının yaşadığı kentler arasından seçtiğim Yeruşalim’de adım sonsuza dek anılacak.</verse>
				<verse number="8">Buyruklarımı dikkatle yerine getirir ve kulum Musa’nın kendilerine verdiği Kutsal Yasa’yı tam uygularlarsa, İsrail halkının ayağını bir daha atalarına vermiş olduğum ülkenin dışına çıkarmayacağım.”</verse>
				<verse number="9">Ama halk kulak asmadı. Manaşşe onları öylesine yoldan çıkardı ki, RAB’bin İsrail halkının önünde yok ettiği uluslardan daha çok kötülük yaptılar.</verse>
				<verse number="10">RAB, kulları peygamberler aracılığıyla şöyle dedi:</verse>
				<verse number="11">“Yahuda Kralı Manaşşe bu iğrenç işleri yaptığı, kendisinden önceki Amorlular’dan daha çok kötülük ettiği, putlar dikerek Yahudalılar’ı günaha sürüklediği için İsrail’in Tanrısı RAB, ‘Yeruşalim’in ve Yahuda’nın başına öyle bir felaket getireceğim ki, duyanların hepsi şaşkına dönecek’ diyor,</verse>
				<verse number="12">“Yahuda Kralı Manaşşe bu iğrenç işleri yaptığı, kendisinden önceki Amorlular’dan daha çok kötülük ettiği, putlar dikerek Yahudalılar’ı günaha sürüklediği için İsrail’in Tanrısı RAB, ‘Yeruşalim’in ve Yahuda’nın başına öyle bir felaket getireceğim ki, duyanların hepsi şaşkına dönecek’ diyor,</verse>
				<verse number="13">‘Samiriye’yi ve Ahav’ın soyunu nasıl cezalandırdımsa, Yeruşalim’i cezalandırırken de aynı ölçü ipini, aynı çekülü kullanacağım. Bir adam tabağını nasıl temizler, silip yüzüstü kapatırsa, Yeruşalim’i de öyle silip süpüreceğim.</verse>
				<verse number="14">Halkımdan sağ kalanları terk edeceğim ve düşmanlarının eline teslim edeceğim. Yeruşalim halkı yağmalanıp ganimet olarak götürülecek.</verse>
				<verse number="15">Çünkü gözümde kötü olanı yaptılar. Atalarının Mısır’dan çıktığı günden bugüne kadar beni öfkelendirdiler.’ ”</verse>
				<verse number="16">Manaşşe RAB’bin gözünde kötü olanı yaparak Yahudalılar’ı günaha sürüklemekle kalmadı, Yeruşalim’i bir uçtan öbür uca dolduracak kadar çok sayıda suçsuzun kanını döktü.</verse>
				<verse number="17">Manaşşe’nin krallığı dönemindeki öteki olaylar, bütün yaptıkları ve işlediği günahlar Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="18">Manaşşe ölüp atalarına kavuşunca, sarayının Uzza adındaki bahçesine gömüldü. Yerine oğlu Amon kral oldu.</verse>
				<verse number="19">Amon yirmi iki yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de iki yıl krallık yaptı. Annesi Yotvalı Harus’un kızı Meşullemet’ti.</verse>
				<verse number="20">Amon da babası Manaşşe gibi RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
				<verse number="21">Babasının yürüdüğü yollarda yürüdü, aynı putlara taptı ve hizmet etti.</verse>
				<verse number="22">Atalarının Tanrısı RAB’bi terk etti, O’nun yolunda yürümedi.</verse>
				<verse number="23">Kral Amon’un görevlileri düzen kurup onu sarayında öldürdüler.</verse>
				<verse number="24">Ülke halkı Amon’a düzen kuranların hepsini öldürdü. Yerine oğlu Yoşiya’yı kral yaptı.</verse>
				<verse number="25">Amon’un krallığı dönemindeki öteki olaylar ve yaptıkları Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="26">Amon Uzza bahçesinde kendi mezarına gömüldü. Yerine oğlu Yoşiya kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Yoşiya sekiz yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de otuz bir yıl krallık yaptı. Annesi Boskatlı Adaya’nın kızı Yedida’ydı.</verse>
				<verse number="2">Yoşiya RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı. Sağa sola sapmadan atası Davut’un bütün yollarını izledi.</verse>
				<verse number="3">Kral Yoşiya, krallığının on sekizinci yılında Meşullam oğlu Asalya oğlu Yazman Şafan’ı RAB’bin Tapınağı’na gönderirken ona şöyle dedi:</verse>
				<verse number="4">“Başkâhin Hilkiya’nın yanına çık. Kapı nöbetçilerinin halktan toplayıp RAB’bin Tapınağı’na getirdikleri paraları saysın.</verse>
				<verse number="5">RAB’bin Tapınağı’ndaki işlerin başında bulunan denetçilere versin. Onlar da paraları RAB’bin Tapınağı’ndaki çatlakları onaranlara, marangozlara, yapıcılara, duvarcılara ödesinler. Tapınağın onarımı için gerekli keresteyi, yontma taşı da bu parayla alsınlar.</verse>
				<verse number="6">RAB’bin Tapınağı’ndaki işlerin başında bulunan denetçilere versin. Onlar da paraları RAB’bin Tapınağı’ndaki çatlakları onaranlara, marangozlara, yapıcılara, duvarcılara ödesinler. Tapınağın onarımı için gerekli keresteyi, yontma taşı da bu parayla alsınlar.</verse>
				<verse number="7">Onlara verilen paranın hesabı sorulmasın, çünkü dürüstçe çalışıyorlar.”</verse>
				<verse number="8">Başkâhin Hilkiya Yazman Şafan’a, “RAB’bin Tapınağı’nda Yasa Kitabı’nı buldum” diyerek kitabı ona verdi. Şafan kitabı okudu.</verse>
				<verse number="9">Sonra krala giderek, “Görevlilerin tapınaktaki paraları alıp RAB’bin Tapınağı’ndaki işlerin başında bulunan adamlara verdiler” diye durumu bildirdi.</verse>
				<verse number="10">Ardından, “Kâhin Hilkiya bana bir kitap verdi” diyerek kitabı krala okudu.</verse>
				<verse number="11">Kral Kutsal Yasa’daki sözleri duyunca giysilerini yırttı.</verse>
				<verse number="12">Kâhin Hilkiya’ya, Şafan oğlu Ahikam’a, Mikaya oğlu Akbor’a, Yazman Şafan’a ve kendi özel görevlisi Asaya’ya şöyle buyurdu:</verse>
				<verse number="13">“Gidin, bulunan bu kitabın sözleri hakkında benim için de, bütün Yahuda halkı için de RAB’be danışın. RAB’bin bize karşı alevlenen öfkesi büyüktür. Çünkü atalarımız bu kitabın sözlerine kulak asmadılar, bizler için yazılan bu sözlere uymadılar.”</verse>
				<verse number="14">Kâhin Hilkiya, Ahikam, Akbor, Şafan ve Asaya varıp tapınaktaki giysilerin nöbetçisi Harhas oğlu Tikva oğlu Şallum’un karısı Peygamber Hulda’ya danıştılar. Hulda Yeruşalim’de, İkinci Mahalle’de oturuyordu.</verse>
				<verse number="15">Hulda onlara şöyle dedi: “İsrail’in Tanrısı RAB, ‘Sizi bana gönderen adama şunları söyleyin’ diyor:</verse>
				<verse number="16">‘Yahuda Kralı’nın okuduğu kitapta yazılı olduğu gibi, buraya da, burada yaşayan halkın başına da felaket getireceğim.</verse>
				<verse number="17">Beni terk ettikleri, elleriyle yaptıkları başka ilahlara buhur yakıp beni kızdırdıkları için buraya karşı öfkem alevlenecek ve sönmeyecek.’</verse>
				<verse number="18">“RAB’be danışmak için sizi gönderen Yahuda Kralı’na şöyle deyin: ‘İsrail’in Tanrısı RAB duyduğun sözlere ilişkin diyor ki:</verse>
				<verse number="19">Madem yıkılıp lanetle anılacak olan burası ve burada yaşayanlarla ilgili sözlerimi duyunca yüreğin yumuşadı, önümde kendini alçalttın, giysilerini yırtıp huzurumda ağladın, ben de yalvarışını işittim.</verse>
				<verse number="20">Seni atalarına kavuşturacağım, esenlik içinde mezarına gömüleceksin. Buraya getireceğim büyük felaketi görmeyeceksin.’ ” Hilkiya ile yanındakiler bu sözleri krala ilettiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Kral Yoşiya haber gönderip Yahuda ve Yeruşalim’in bütün ileri gelenlerini yanına topladı.</verse>
				<verse number="2">Sonra Yahudalılar, Yeruşalim’de yaşayanlar, kâhinler, peygamberler, büyük küçük herkesle birlikte RAB’bin Tapınağı’na çıktı. RAB’bin Tapınağı’nda bulunmuş olan Antlaşma Kitabı’nı baştan sona kadar herkesin duyacağı biçimde okudu.</verse>
				<verse number="3">Sütunun yanında durarak RAB’bin yolunu izleyeceğine, buyruklarını, öğütlerini, kurallarını candan ve yürekten uygulayacağına, bu kitapta yazılı antlaşmanın koşullarını yerine getireceğine ilişkin RAB’bin huzurunda antlaşma yaptı. Bütün halk bu antlaşmayı onayladı.</verse>
				<verse number="4">Kral Yoşiya Baal, Aşera ve gök cisimleri için yapılmış olan bütün eşyaları RAB’bin Tapınağı’ndan çıkarmak üzere Başkâhin Hilkiya’ya, kâhin yardımcılarına ve kapı nöbetçilerine buyruk verdi. Bunları Yeruşalim’in dışına çıkarıp Kidron Vadisi’nde yaktı, küllerini Beytel’e götürdü.</verse>
				<verse number="5">Yahuda krallarının kentlerde ve Yeruşalim’in çevresindeki tapınma yerlerinde buhur yaksınlar diye atamış olduğu putperest kâhinleri, Baal’a, güneşe, aya, takımyıldızlara –bütün gök cisimlerine– buhur yakanları ortadan kaldırdı.</verse>
				<verse number="6">Aşera putunu RAB’bin Tapınağı’ndan çıkarıp Yeruşalim’in dışında Kidron Vadisi’nde yaktı, ezip toza çevirdi. Bu tozu sıradan halkın mezarlarına serpti.</verse>
				<verse number="7">Fuhuş yapan kadın ve erkeklerin RAB’bin Tapınağı alanındaki odalarını yıktı. Kadınlar orada Aşera için kumaş dokurlardı.</verse>
				<verse number="8">Yoşiya Yahuda kentlerinden bütün kâhinleri getirtti. Geva’dan Beer-Şeva’ya kadar kâhinlerin buhur yaktıkları tapınma yerlerini kirletti. Adını kent yöneticisinden alan Yeşu Kapısı’nın girişinde, kentin ana kapısının solunda kalan kapılardaki tapınma yerlerini de yıktı.</verse>
				<verse number="9">Tapınma yerlerinin kâhinleri, Yeruşalim’deki RAB’bin sunağına çıkmaz, ancak öbür kâhinlerle birlikte mayasız ekmek yerlerdi.</verse>
				<verse number="10">Yoşiya, kimse oğlunu ya da kızını ilah Molek için ateşte kurban etmesin diye, Ben-Hinnom Vadisi’ndeki Tofet’i kirletti.</verse>
				<verse number="11">Yahuda krallarının güneşe adamış olduğu atları RAB’bin Tapınağı’nın girişinden kaldırdı. Atlar tapınağın avlusunda, hadım Natan-Melek’in odasının yanındaydı. Yoşiya güneşe adanmış savaş arabalarını da ateşe verdi.</verse>
				<verse number="12">Ahaz’ın yukarı odasının damında Yahuda krallarının yaptırdığı sunakları da, RAB’bin Tapınağı’nın iki avlusunda Manaşşe’nin yaptırdığı sunakları da yıktı; onları kırıp parçalayarak tozlarını Kidron Vadisi’ne saçtı.</verse>
				<verse number="13">Yeruşalim’in doğusunda, Yıkım Dağı’nın güneyinde İsrail Kralı Süleyman’ın Saydalılar’ın iğrenç putu Aştoret, Moavlılar’ın iğrenç putu Kemoş ve Ammonlular’ın iğrenç putu Molek için yaptırmış olduğu tapınma yerlerini kirletti.</verse>
				<verse number="14">Dikili taşları, Aşera putlarını parçaladı; yerlerini insan kemikleriyle doldurdu.</verse>
				<verse number="15">Bundan başka İsrail’i günaha sürükleyen Nevat oğlu Yarovam’ın yaptırdığı Beytel’deki tapınma yerini ve sunağı bile yıktı. Tapınma yerini ateşe verip toz duman etti. Aşera putunu yaktı.</verse>
				<verse number="16">Yoşiya çevresine bakındı. Tepedeki mezarları görünce, adamlarını gönderip mezarlardaki kemikleri çıkarttı. Olacakları önceden bildiren Tanrı adamının açıkladığı RAB’bin sözü uyarınca, kemikleri sunağın üzerinde yakarak sunağı kirletti.</verse>
				<verse number="17">Kral, “Orada görünen anıt nedir?” diye sordu. Kent halkı, “Orası Yahuda’dan gelen ve senin Beytel’deki sunağa yaptıklarını bildiren Tanrı adamının mezarıdır” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="18">Kral, “Ona dokunmayın” dedi, “Kimse onun kemiklerini rahatsız etmesin.” Böylece Tanrı adamının kemiklerine de, Samiriye’den gelmiş olan peygamberin kemiklerine de dokunmadılar.</verse>
				<verse number="19">Yoşiya Beytel’de yaptığı gibi, İsrail krallarının Samiriye kentlerinde yaptırdığı RAB’bi öfkelendiren tapınma yerlerindeki bütün yapıları ortadan kaldırdı.</verse>
				<verse number="20">O kentlerdeki tapınma yerlerinin bütün kâhinlerini sunakların üzerinde kurban etti. Sunakların üzerinde insan kemikleri yaktıktan sonra Yeruşalim’e döndü.</verse>
				<verse number="21">Kral, “Tanrınız RAB için Fısıh Bayramı’nı bu Antlaşma Kitabı’nda yazılanlara uygun biçimde kutlayın” diye halka buyruk verdi.</verse>
				<verse number="22">İsrail’e önderlik etmiş olan hakimler döneminden bu yana, ne İsrail, ne de Yahuda kralları döneminde, böyle bir Fısıh Bayramı kutlanmamıştı.</verse>
				<verse number="23">RAB için düzenlenen bu Fısıh Bayramı Kral Yoşiya’nın krallığının on sekizinci yılında Yeruşalim’de kutlandı.</verse>
				<verse number="24">Bundan başka Yoşiya, Kâhin Hilkiya’nın RAB’bin Tapınağı’nda bulduğu kitapta yazılı yasanın ilkelerini yerine getirmek amacıyla, cincileri, ruhçuları, aile putlarını, öteki putları, ayrıca Yahuda ve Yeruşalim’de görülen bütün iğrençlikleri silip süpürdü.</verse>
				<verse number="25">Ne ondan önce, ne de sonra onun gibi candan ve yürekten var gücüyle RAB’be yönelen ve Musa’nın yasasına uyan bir kral çıktı.</verse>
				<verse number="26">Oysa Manaşşe işlediği suçlarla RAB’bi öyle öfkelendirmişti ki, RAB Yahuda’ya karşı alevlenen öfkesinden vazgeçmedi</verse>
				<verse number="27">ve “İsrail’i nasıl huzurumdan attımsa, Yahuda’yı da öyle atacağım” dedi, “Seçtiğim bu kenti, Yeruşalim’i ve ‘Orada bulunacağım’ dediğim tapınağı kendimden uzaklaştıracağım.”</verse>
				<verse number="28">Yoşiya’nın krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="29">Yoşiya’nın krallığı sırasında Mısır Firavunu Neko Asur Kralı’na yardım etmek üzere Fırat’a doğru yola çıktı. Kral Yoşiya da Neko’nun üzerine yürüdü. Megiddo’da karşılaştılar. Neko Yoşiya’yı öldürdü.</verse>
				<verse number="30">Görevlileri Yoşiya’nın cesedini savaş arabasıyla Megiddo’dan Yeruşalim’e getirip mezarına gömdüler. Yahuda halkı Yoşiya’nın oğlu Yehoahaz’ı meshederek babasının yerine kral yaptı.</verse>
				<verse number="31">Yehoahaz yirmi üç yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de üç ay krallık yaptı. Annesi Livnalı Yeremya’nın kızı Hamutal’dı.</verse>
				<verse number="32">Yehoahaz ataları gibi RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
				<verse number="33">Yeruşalim’de krallık yapmasın diye, Firavun Neko, Hama ülkesinde, Rivla’da Yehoahaz’ı zincire vurdu. Ülke halkını yüz talant gümüş ve bir talant altın ödemekle yükümlü kıldı.</verse>
				<verse number="34">Firavun Neko Yoşiya’nın oğlu Elyakim’i babasının yerine kral yaptı ve adını değiştirip Yehoyakim koydu. Sonra Yehoahaz’ı alıp Mısır’a döndü. Yehoahaz orada öldü.</verse>
				<verse number="35">Yehoyakim firavunun istediği altın ve gümüşü ödedi. Bu parayı bulmak için firavunun buyruğuna uyarak ülkeyi vergiye bağladı. Firavun Neko’ya verilmek üzere Yahuda halkından herkesin gücü oranında altın ve gümüş topladı.</verse>
				<verse number="36">Yehoyakim yirmi beş yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de on bir yıl krallık yaptı. Annesi Rumalı Pedaya’nın kızı Zevuda’ydı.</verse>
				<verse number="37">Yehoyakim ataları gibi RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Yehoyakim’in krallığı döneminde Babil Kralı Nebukadnessar Yahuda’ya saldırdı. Yehoyakim üç yıl ona boyun eğdiyse de sonradan fikrini değiştirerek Nebukadnessar’a başkaldırdı.</verse>
				<verse number="2">RAB, kulları peygamberler aracılığıyla söylediği söz uyarınca, Yahuda’yı yok etmek üzere Kildani, Aramlı, Moavlı ve Ammonlu akıncıları ona karşı gönderdi.</verse>
				<verse number="3">Bütün bunlar RAB’bin buyruğuyla Yahudalılar’ın başına geldi. Manaşşe’nin işlediği bütün günahlar, döktüğü suçsuz kan yüzünden RAB Yahudalılar’ı huzurundan atmak istedi. Çünkü Manaşşe Yeruşalim’i suçsuzların kanıyla doldurmuştu ve RAB bunu bağışlamak niyetinde değildi.</verse>
				<verse number="4">Bütün bunlar RAB’bin buyruğuyla Yahudalılar’ın başına geldi. Manaşşe’nin işlediği bütün günahlar, döktüğü suçsuz kan yüzünden RAB Yahudalılar’ı huzurundan atmak istedi. Çünkü Manaşşe Yeruşalim’i suçsuzların kanıyla doldurmuştu ve RAB bunu bağışlamak niyetinde değildi.</verse>
				<verse number="5">Yehoyakim’in krallığı dönemindeki öteki olaylar ve bütün yaptıkları Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="6">Yehoyakim ölüp atalarına kavuşunca, yerine oğlu Yehoyakin kral oldu.</verse>
				<verse number="7">Mısır Kralı bir daha ülkesinden dışarı çıkamadı. Çünkü Babil Kralı Mısır Vadisi’nden Fırat’a kadar daha önce Mısır Firavunu’na ait olan bütün toprakları ele geçirmişti.</verse>
				<verse number="8">Yehoyakin on sekiz yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de üç ay krallık yaptı. Annesi Yeruşalimli Elnatan’ın kızı Nehuşta’ydı.</verse>
				<verse number="9">O da babası gibi RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
				<verse number="10">O sırada Babil Kralı Nebukadnessar’ın askerleri Yeruşalim’in üzerine yürüyüp kenti kuşattı.</verse>
				<verse number="11">Kuşatma sürerken Nebukadnessar geldi.</verse>
				<verse number="12">Yahuda Kralı Yehoyakin, annesi, görevlileri, yöneticileri ve hadımlarıyla birlikte, Nebukadnessar’a teslim oldu. Babil Kralı krallığının sekizinci yılında Yehoyakin’i tutsak etti.</verse>
				<verse number="13">RAB’bin sözü uyarınca, Nebukadnessar RAB’bin Tapınağı’nın ve kral sarayının bütün hazinelerini boşalttı, İsrail Kralı Süleyman’ın RAB’bin Tapınağı için yaptırdığı altın eşyaların tümünü parçaladı.</verse>
				<verse number="14">Bütün Yeruşalim halkını, komutanları, yiğit savaşçıları, zanaatçıları, demircileri, toplam on bin kişiyi sürgün etti. Yahuda halkının en yoksul kesimi dışında kimse kalmadı.</verse>
				<verse number="15">Babil Kralı Nebukadnessar Yehoyakin’i tutsak olarak Babil’e götürdü. Onunla birlikte annesini, karılarını, hadımlarını ve ülkenin ileri gelenlerini de Yeruşalim’den Babil’e sürdü. Ayrıca yedi bin deneyimli yiğit savaşçıyı ve bin zanaatçıyla demirciyi Babil’e sürgün etti.</verse>
				<verse number="16">Babil Kralı Nebukadnessar Yehoyakin’i tutsak olarak Babil’e götürdü. Onunla birlikte annesini, karılarını, hadımlarını ve ülkenin ileri gelenlerini de Yeruşalim’den Babil’e sürdü. Ayrıca yedi bin deneyimli yiğit savaşçıyı ve bin zanaatçıyla demirciyi Babil’e sürgün etti.</verse>
				<verse number="17">Yehoyakin’in yerine amcası Mattanya’yı kral yaptı ve adını değiştirip Sidkiya koydu.</verse>
				<verse number="18">Sidkiya yirmi bir yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de on bir yıl krallık yaptı. Annesi Livnalı Yeremya’nın kızı Hamutal’dı.</verse>
				<verse number="19">Yehoyakim gibi Sidkiya da RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
				<verse number="20">RAB Yeruşalim’le Yahuda’ya öfkelendiği için onları huzurundan attı. Sidkiya Babil Kralı’na karşı ayaklandı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Sidkiya’nın krallığının dokuzuncu yılında, onuncu ayın onuncu günü, Babil Kralı Nebukadnessar bütün ordusuyla Yeruşalim önlerine gelip ordugah kurdu. Kentin çevresine rampa yaptılar.</verse>
				<verse number="2">Kral Sidkiya’nın krallığının on birinci yılına kadar kent kuşatma altında kaldı.</verse>
				<verse number="3">Dördüncü ayın dokuzuncu günü kentte kıtlık öyle şiddetlendi ki, halk bir lokma ekmek bulamaz oldu.</verse>
				<verse number="4">Sonunda kentin surlarında bir gedik açıldı. Kildaniler kenti çepeçevre kuşatmış olmasına karşın, bütün askerler gece kral bahçesinin yolundan iki duvarın arasındaki kapıdan kaçarak Arava yoluna çıktılar.</verse>
				<verse number="5">Ama Kildani ordusu kralın ardına düşerek Eriha ovalarında ona yetişti. Sidkiya’nın bütün ordusu dağıldı.</verse>
				<verse number="6">Kral Sidkiya yakalanıp Rivla’da Babil Kralı’nın huzuruna çıkarıldı ve hakkında karar verildi.</verse>
				<verse number="7">Sidkiya’nın gözü önünde oğullarını öldürdüler; kendisinin de gözlerini oydular, zincire vurup Babil’e götürdüler.</verse>
				<verse number="8">Babil Kralı Nebukadnessar’ın krallığının on dokuzuncu yılında, beşinci ayın yedinci günü muhafız birliği komutanı, Babil Kralı’nın görevlisi Nebuzaradan Yeruşalim’e girdi.</verse>
				<verse number="9">RAB’bin Tapınağı’nı, sarayı ve Yeruşalim’deki bütün evleri ateşe verip önemli yapıları yaktı.</verse>
				<verse number="10">Muhafız birliği komutanı önderliğindeki Kildani ordusu Yeruşalim’i çevreleyen surları yıktı.</verse>
				<verse number="11">Komutan Nebuzaradan kentte sağ kalanları, Babil Kralı’nın safına geçen kaçakları ve geri kalan halkı sürgün etti.</verse>
				<verse number="12">Ancak bağcılık, çiftçilik yapsınlar diye bazı yoksulları orada bıraktı.</verse>
				<verse number="13">Kildaniler RAB’bin Tapınağı’ndaki tunç sütunları, ayaklıkları, tunç havuzu parçalayıp tunçları Babil’e götürdüler.</verse>
				<verse number="14">Tapınak törenlerinde kullanılan kovaları, kürekleri, fitil maşalarını, tabakları, bütün tunç eşyaları aldılar.</verse>
				<verse number="15">Muhafız birliği komutanı saf altın ve gümüş buhurdanları, çanakları alıp götürdü.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin Tapınağı için Süleyman’ın yaptırmış olduğu iki sütun, havuz ve ayaklıklar için hesapsız tunç harcanmıştı.</verse>
				<verse number="17">Her sütun on sekiz arşın yüksekliğindeydi, üzerlerinde tunç birer başlık vardı. Başlığın yüksekliği üç arşındı, çevresi tunçtan ağ ve nar motifleriyle bezenmişti. Öbür sütun da ağ motifleriyle süslenmişti ve ötekine benziyordu.</verse>
				<verse number="18">Muhafız birliği komutanı Nebuzaradan Başkâhin Seraya’yı, Başkâhin Yardımcısı Sefanya’yı ve üç kapı nöbetçisini tutsak aldı.</verse>
				<verse number="19">Kentte kalan askerlerin komutanını, kralın beş danışmanını, ayrıca ülke halkını askere yazan ordu komutanının yazmanını ve ülke halkından kentte bulunan altmış kişiyi tutsak etti.</verse>
				<verse number="20">Hepsini Rivla’ya, Babil Kralı’nın yanına götürdü.</verse>
				<verse number="21">Babil Kralı Hama ülkesinde, Rivla’da onları idam etti. Böylece Yahuda halkı ülkesinden sürülmüş oldu.</verse>
				<verse number="22">Babil Kralı Nebukadnessar Yahuda’da kalan halkın üzerine Şafan oğlu Ahikam oğlu Gedalya’yı vali atadı.</verse>
				<verse number="23">Ordu komutanlarıyla adamları, Babil Kralı’nın Gedalya’yı vali atadığını duyunca, Mispa’ya, Gedalya’nın yanına geldiler. Gelenler Netanya oğlu İsmail, Kareah oğlu Yohanan, Netofalı Tanhumet oğlu Seraya, Maakalı oğlu Yaazanya ve adamlarıydı.</verse>
				<verse number="24">Gedalya onlara ve adamlarına ant içerek, “Kildani yetkililerden korkmayın” dedi, “Ülkeye yerleşip Babil Kralı’na hizmet edin. Böylesi sizin için daha iyi olur.”</verse>
				<verse number="25">O yılın yedinci ayında kral soyundan Elişama oğlu Netanya oğlu İsmail on adamıyla birlikte Mispa’ya gidip Gedalya’yı öldürdü. Ayrıca, Gedalya’yı destekleyen Yahudiler’i ve Kildaniler’i de kılıçtan geçirdi.</verse>
				<verse number="26">Bunun üzerine büyük küçük bütün halk ordu komutanlarıyla birlikte Mısır’a kaçtı. Çünkü Kildaniler’den korkuyorlardı.</verse>
				<verse number="27">Yahuda Kralı Yehoyakin’in sürgündeki otuz yedinci yılı Evil-Merodak Babil Kralı oldu. Evil-Merodak o yılın on ikinci ayının yirmi yedinci günü, Yahuda Kralı Yehoyakin’i cezaevinden çıkardı.</verse>
				<verse number="28">Kendisiyle tatlı tatlı konuştu ve ona Babil’deki öteki sürgün krallardan daha üstün bir yer verdi.</verse>
				<verse number="29">Yehoyakin cezaevi giysilerini üstünden çıkardı. Yaşadığı sürece Babil Kralı’nın sofrasında yer aldı.</verse>
				<verse number="30">Yaşamı boyunca kral tarafından günlük yiyeceği sürekli karşılandı.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="13">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Adem, Şit, Enoş,</verse>
				<verse number="2">Kenan, Mahalalel, Yeret,</verse>
				<verse number="3">Hanok, Metuşelah, Lemek,</verse>
				<verse number="4">Nuh. Nuh’un oğulları: Sam, Ham, Yafet.</verse>
				<verse number="5">Yafet’in oğulları: Gomer, Magog, Meday, Yâvan, Tuval, Meşek, Tiras.</verse>
				<verse number="6">Gomer’in oğulları: Aşkenaz, Difat, Togarma.</verse>
				<verse number="7">Yâvan’ın oğulları: Elişa, Tarşiş, Kittim, Rodanim.</verse>
				<verse number="8">Ham’ın oğulları: Kûş, Misrayim, Pût, Kenan.</verse>
				<verse number="9">Kûş’un oğulları: Seva, Havila, Savta, Raama, Savteka. Raama’nın oğulları: Şeva, Dedan.</verse>
				<verse number="10">Kûş’un Nemrut adında bir oğlu oldu. Yiğitliğiyle yeryüzüne ün saldı.</verse>
				<verse number="11">Misrayim Ludlular’ın, Anamlılar’ın, Lehavlılar’ın, Naftuhlular’ın, Patruslular’ın, Filistliler’in ataları olan Kasluhlular’ın ve Kaftorlular’ın atasıydı.</verse>
				<verse number="12">Misrayim Ludlular’ın, Anamlılar’ın, Lehavlılar’ın, Naftuhlular’ın, Patruslular’ın, Filistliler’in ataları olan Kasluhlular’ın ve Kaftorlular’ın atasıydı.</verse>
				<verse number="13">Kenan ilk oğlu Sidon’un babası ve Hititler’in, Yevuslular’ın, Amorlular’ın, Girgaşlılar’ın, Hivliler’in, Arklılar’ın, Sinliler’in, Arvatlılar’ın, Semarlılar’ın, Hamalılar’ın atasıydı.</verse>
				<verse number="14">Kenan ilk oğlu Sidon’un babası ve Hititler’in, Yevuslular’ın, Amorlular’ın, Girgaşlılar’ın, Hivliler’in, Arklılar’ın, Sinliler’in, Arvatlılar’ın, Semarlılar’ın, Hamalılar’ın atasıydı.</verse>
				<verse number="15">Kenan ilk oğlu Sidon’un babası ve Hititler’in, Yevuslular’ın, Amorlular’ın, Girgaşlılar’ın, Hivliler’in, Arklılar’ın, Sinliler’in, Arvatlılar’ın, Semarlılar’ın, Hamalılar’ın atasıydı.</verse>
				<verse number="16">Kenan ilk oğlu Sidon’un babası ve Hititler’in, Yevuslular’ın, Amorlular’ın, Girgaşlılar’ın, Hivliler’in, Arklılar’ın, Sinliler’in, Arvatlılar’ın, Semarlılar’ın, Hamalılar’ın atasıydı.</verse>
				<verse number="17">Sam’ın oğulları: Elam, Asur, Arpakşat, Lud, Aram, Ûs, Hul, Geter, Meşek.</verse>
				<verse number="18">Arpakşat Şelah’ın babasıydı. Şelah’tan Ever oldu.</verse>
				<verse number="19">Ever’in iki oğlu oldu. Birinin adı Pelek’ti, çünkü yeryüzündeki insanlar onun yaşadığı dönemde bölündü. Kardeşinin adı Yoktan’dı.</verse>
				<verse number="20">Yoktan Almodat’ın, Şelef’in, Hasarmavet’in, Yerah’ın, Hadoram’ın, Uzal’ın, Dikla’nın, Eval’ın, Avimael’in, Şeva’nın, Ofir’in, Havila’nın, Yovav’ın atasıydı. Bunların hepsi Yoktan’ın soyundandı.</verse>
				<verse number="21">Yoktan Almodat’ın, Şelef’in, Hasarmavet’in, Yerah’ın, Hadoram’ın, Uzal’ın, Dikla’nın, Eval’ın, Avimael’in, Şeva’nın, Ofir’in, Havila’nın, Yovav’ın atasıydı. Bunların hepsi Yoktan’ın soyundandı.</verse>
				<verse number="22">Yoktan Almodat’ın, Şelef’in, Hasarmavet’in, Yerah’ın, Hadoram’ın, Uzal’ın, Dikla’nın, Eval’ın, Avimael’in, Şeva’nın, Ofir’in, Havila’nın, Yovav’ın atasıydı. Bunların hepsi Yoktan’ın soyundandı.</verse>
				<verse number="23">Yoktan Almodat’ın, Şelef’in, Hasarmavet’in, Yerah’ın, Hadoram’ın, Uzal’ın, Dikla’nın, Eval’ın, Avimael’in, Şeva’nın, Ofir’in, Havila’nın, Yovav’ın atasıydı. Bunların hepsi Yoktan’ın soyundandı.</verse>
				<verse number="24">Sam, Arpakşat, Şelah,</verse>
				<verse number="25">Ever, Pelek, Reu,</verse>
				<verse number="26">Seruk, Nahor, Terah,</verse>
				<verse number="27">Avram –İbrahim-.</verse>
				<verse number="28">İbrahim’in oğulları: İshak, İsmail.</verse>
				<verse number="29">İsmailoğulları’nın soyu: İsmail’in ilk oğlu Nevayot. Sonra Kedar, Adbeel, Mivsam,</verse>
				<verse number="30">Mişma, Duma, Massa, Hadat, Tema,</verse>
				<verse number="31">Yetur, Nafiş, Kedema gelir. Bunlar İsmail’in oğullarıydı.</verse>
				<verse number="32">İbrahim’in cariyesi Ketura’nın oğulları: Zimran, Yokşan, Medan, Midyan, Yişbak, Şuah. Yokşan’ın oğulları: Şeva, Dedan.</verse>
				<verse number="33">Midyan’ın oğulları: Efa, Efer, Hanok, Avida, Eldaa. Bunların hepsi Ketura’nın soyundandı.</verse>
				<verse number="34">İshak İbrahim’in oğluydu. İshak’ın oğulları: Esav, İsrail.</verse>
				<verse number="35">Esav’ın oğulları: Elifaz, Reuel, Yeuş, Yalam, Korah.</verse>
				<verse number="36">Elifaz’ın oğulları: Teman, Omar, Sefi, Gatam, Kenaz ve Timna’dan doğan Amalek.</verse>
				<verse number="37">Reuel’in oğulları: Nahat, Zerah, Şamma, Mizza.</verse>
				<verse number="38">Seir’in oğulları: Lotan, Şoval, Sivon, Âna, Dişon, Eser, Dişan.</verse>
				<verse number="39">Lotan’ın oğulları: Hori, Homam. Timna Lotan’ın kızkardeşiydi.</verse>
				<verse number="40">Şoval’ın oğulları: Alyan, Manahat, Eval, Şefi, Onam. Sivon’un oğulları: Aya, Âna.</verse>
				<verse number="41">Âna’nın oğlu: Dişon. Dişon’un oğulları: Hamran, Eşban, Yitran, Keran.</verse>
				<verse number="42">Eser’in oğulları: Bilhan, Zaavan, Yaakan. Dişan’ın oğulları şunlardı: Ûs, Aran.</verse>
				<verse number="43">İsrailliler’i yöneten bir kralın olmadığı dönemde, Edom’u şu krallar yönetti: Beor oğlu Bala. Kentinin adı Dinhava’ydı.</verse>
				<verse number="44">Bala ölünce, yerine Bosralı Zerah oğlu Yovav geçti.</verse>
				<verse number="45">Yovav ölünce, Temanlılar ülkesinden Huşam kral oldu.</verse>
				<verse number="46">Huşam ölünce, Midyan’ı Moav kırlarında bozguna uğratan Bedat oğlu Hadat kral oldu. Kentinin adı Avit’ti.</verse>
				<verse number="47">Hadat ölünce, yerine Masrekalı Samla geçti.</verse>
				<verse number="48">Samla ölünce, yerine Rehovot-Hannaharlı Şaul geçti.</verse>
				<verse number="49">Şaul ölünce, yerine Akbor oğlu Baal-Hanan geçti.</verse>
				<verse number="50">Baal-Hanan ölünce, yerine Hadat geçti. Kentinin adı Pai’ydi. Karısı, Me-Zahav kızı Matret’in kızı Mehetavel’di.</verse>
				<verse number="51">Sonunda Hadat da öldü. Edom beyleri şunlardı: Timna, Alva, Yetet,</verse>
				<verse number="52">Oholivama, Ela, Pinon,</verse>
				<verse number="53">Kenaz, Teman, Mivsar,</verse>
				<verse number="54">Magdiel, İram. Edom beyleri bunlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">İsrail’in oğulları şunlardır: Ruben, Şimon, Levi, Yahuda, İssakar, Zevulun,</verse>
				<verse number="2">Dan, Yusuf, Benyamin, Naftali, Gad, Aşer.</verse>
				<verse number="3">Yahuda’nın oğulları: Er, Onan, Şela. Bu üç oğulu Yahuda’ya Kenanlı Şua’nın kızı doğurdu. Yahuda’nın ilk oğlu Er, RAB’bin gözünde kötüydü. Bu yüzden RAB onu öldürdü.</verse>
				<verse number="4">Yahuda’nın gelini Tamar ona Peres ve Zerah’ı doğurdu. Yahuda’nın toplam beş oğlu vardı.</verse>
				<verse number="5">Peres’in oğulları: Hesron, Hamul.</verse>
				<verse number="6">Zerahoğulları: Zimri, Etan, Heman, Kalkol, Darda. Toplam beş kişiydi.</verse>
				<verse number="7">Karmi’nin oğlu: Yok edilmeye adanmış eşyalar konusunda RAB’be ihanet etmekle İsrail’i yıkıma sürükleyen Akan.</verse>
				<verse number="8">Etam’ın oğlu: Azarya.</verse>
				<verse number="9">Hesron’un oğulları: Yerahmeel, Ram, Kalev.</verse>
				<verse number="10">Amminadav Ram’ın oğluydu. Yahudalılar’ın önderi Nahşon Amminadav’ın oğluydu.</verse>
				<verse number="11">Salma Nahşon’un oğluydu. Boaz Salma’nın,</verse>
				<verse number="12">Ovet Boaz’ın, İşay Ovet’in oğluydu.</verse>
				<verse number="13">İşay’ın yedi oğlu oldu: Birincisi Eliav, ikincisi Avinadav, üçüncüsü Şima,</verse>
				<verse number="14">dördüncüsü Netanel, beşincisi Radday,</verse>
				<verse number="15">altıncısı Osem, yedincisi Davut.</verse>
				<verse number="16">Kızkardeşleri Seruya ile Avigayil’di. Seruya’nın üç oğlu vardı: Avişay, Yoav, Asahel.</verse>
				<verse number="17">İsmaili Yeter’le evlenen Avigayil Amasa’yı doğurdu.</verse>
				<verse number="18">Hesron oğlu Kalev’in, karısı Azuva’dan ve Yeriot’tan oğulları oldu. Karısından doğan oğullar şunlardır: Yeşer, Şovav, Ardon.</verse>
				<verse number="19">Azuva ölünce, Kalev kendisine Hur’u doğuran Efrat’la evlendi.</verse>
				<verse number="20">Uri Hur’un oğluydu, Besalel Uri’nin oğluydu.</verse>
				<verse number="21">Daha sonra Hesron, Gilat’ın babası Makir’in kızıyla yattı. Altmış yaşındayken evlendiği bu kadın ona Seguv’u doğurdu.</verse>
				<verse number="22">Yair Seguv’un oğluydu; Gilat ülkesinde yirmi üç kenti vardı.</verse>
				<verse number="23">Ama Geşur’la Aram Havvot-Yair’i ve Kenat ile çevresindeki köyleri, toplam altmış kenti ele geçirdiler. Buralarda yaşayan bütün halk Gilat’ın babası Makir’in soyundandı.</verse>
				<verse number="24">Hesron Kalev-Efrata’da öldükten sonra, karısı Aviya Tekoa’nın kurucusu olan Aşhur’u doğurdu.</verse>
				<verse number="25">Hesron’un ilk oğlu Yerahmeel’in oğulları: İlk oğlu Ram, Buna, Oren, Osem, Ahiya.</verse>
				<verse number="26">Yerahmeel’in Atara adında başka bir karısı vardı; O da Onam’ın annesiydi.</verse>
				<verse number="27">Yerahmeel’in ilk oğlu Ram’ın oğulları: Maas, Yamin, Eker.</verse>
				<verse number="28">Onam’ın oğulları: Şammay, Yada. Şammay’ın oğulları: Nadav, Avişur.</verse>
				<verse number="29">Avişur’un Avihayil adında bir karısı vardı; ona Ahban’ı ve Molit’i doğurdu.</verse>
				<verse number="30">Nadav’ın oğulları: Selet, Appayim. Selet çocuksuz öldü.</verse>
				<verse number="31">Appayim’in oğlu: Yişi. Yişi’nin oğlu: Şeşan. Şeşan’ın oğlu: Ahlay.</verse>
				<verse number="32">Şammay’ın kardeşi Yada’nın oğulları: Yeter ve Yonatan. Yeter çocuksuz öldü.</verse>
				<verse number="33">Yonatan’ın oğulları: Pelet, Zaza. Bunlar Yerahmeel’in soyundan geliyordu.</verse>
				<verse number="34">Şeşan’ın oğlu olmadıysa da kızları vardı. Şeşan’ın Yarha adında Mısırlı bir uşağı vardı.</verse>
				<verse number="35">Şeşan kızını uşağı Yarha’yla evlendirdi. Kadın ona Attay’ı doğurdu.</verse>
				<verse number="36">Natan Attay’ın oğluydu. Zavat Natan’ın,</verse>
				<verse number="37">Eflal Zavat’ın, Ovet Eflal’ın,</verse>
				<verse number="38">Yehu Ovet’in, Azarya Yehu’nun,</verse>
				<verse number="39">Heles Azarya’nın, Elasa Heles’in,</verse>
				<verse number="40">Sismay Elasa’nın, Şallum Sismay’ın,</verse>
				<verse number="41">Yekamya Şallum’un, Elişama Yekamya’nın oğluydu.</verse>
				<verse number="42">Yerahmeel’in kardeşi Kalev’in oğulları: İlk oğlu Zif’in kurucusu Meşa ve Hevron’un kurucusu Meraşa.</verse>
				<verse number="43">Hevron’un oğulları: Korah, Tappuah, Rekem, Şema.</verse>
				<verse number="44">Raham Şema’nın oğluydu. Yorkoam Raham’ın, Şammay Rekem’in,</verse>
				<verse number="45">Maon Şammay’ın oğluydu. Beytsur’un kurucusu Maon’du.</verse>
				<verse number="46">Kalev’in cariyesi Efa ona Haran’ı, Mosa’yı ve Gazez’i doğurdu. Gazez Haran’ın oğluydu.</verse>
				<verse number="47">Yahday’ın oğulları: Regem, Yotam, Geşan, Pelet, Efa, Şaaf.</verse>
				<verse number="48">Kalev’in öbür cariyesi Maaka ona Şever’i ve Tirhana’yı doğurdu.</verse>
				<verse number="49">Maaka Madmanna’nın kurucusu Şaaf’ı, Makbena ve Giva’nın kurucusu Şeva’yı da doğurdu. Kalev’in Aksa adında bir de kızı oldu.</verse>
				<verse number="50">Kalev’in soyundan gelenler: Efrat’ın ilk oğlu Hur’un oğulları: Kiryat-Yearim’in kurucusu Şoval,</verse>
				<verse number="51">Beytlehem’in kurucusu Salma, Beytgader’in kurucusu Haref.</verse>
				<verse number="52">Kiryat-Yearim’in kurucusu Şoval, Haroeliler’in ve Menuhot’ta yaşayan halkın yarısının atasıydı.</verse>
				<verse number="53">Kiryat-Yearim’in boyları: Yeterliler, Pûtlular, Şumatlılar, Mişralılar. Soralılar’la Eştaollular da bu boyların soyundan geldi.</verse>
				<verse number="54">Salma’nın soyundan gelenler: Beytlehemliler, Netofalılar, Atrot-Beytyoavlılar, Manahatlılar’ın yarısı ve Sorlular.</verse>
				<verse number="55">Yabes’te yaşayan yazmanların boyları: Tiratlılar, Şimatlılar, Sukatlılar. Bunlar Rekav halkının atası Hammat’ın soyundan gelen Kenliler’dir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Davut’un Hevron’da doğan oğulları şunlardı: İlk oğlu Yizreelli Ahinoam’dan Amnon, ikincisi Karmelli Avigayil’den Daniel,</verse>
				<verse number="2">üçüncüsü Geşur Kralı Talmay’ın kızı Maaka’dan Avşalom, dördüncüsü Hagit’ten Adoniya,</verse>
				<verse number="3">beşincisi Avital’dan Şefatya, altıncısı karısı Egla’dan Yitream.</verse>
				<verse number="4">Davut’un bu altı oğlu Hevron’da doğdular. Davut orada yedi yıl altı ay, Yeruşalim’de de otuz üç yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="5">Davut’un Yeruşalim’de doğan oğulları: Şima, Şovav, Natan, Süleyman. Bu dördü Ammiel’in kızı Bat-Şeva’dan doğdular.</verse>
				<verse number="6">Öbür oğulları: Yivhar, Elişama, Elifelet,</verse>
				<verse number="7">Nogah, Nefek, Yafia,</verse>
				<verse number="8">Elişama, Elyada, Elifelet. Toplam dokuz kişiydiler.</verse>
				<verse number="9">Bütün bunlar, Davut’un cariyelerinden doğanlar dışındaki oğullarıydı. Tamar onların kızkardeşidir.</verse>
				<verse number="10">Rehavam Süleyman’ın oğluydu. Aviya Rehavam’ın, Asa Aviya’nın, Yehoşafat Asa’nın,</verse>
				<verse number="11">Yehoram Yehoşafat’ın, Ahazya Yehoram’ın, Yoaş Ahazya’nın,</verse>
				<verse number="12">Amatsya Yoaş’ın, Azarya Amatsya’nın, Yotam Azarya’nın,</verse>
				<verse number="13">Ahaz Yotam’ın, Hizkiya Ahaz’ın, Manaşşe Hizkiya’nın,</verse>
				<verse number="14">Amon Manaşşe’nin, Yoşiya Amon’un oğluydu.</verse>
				<verse number="15">Yoşiya’nın oğulları: İlk oğlu Yohanan, İkincisi Yehoyakim, Üçüncüsü Sidkiya, Dördüncüsü Şallum.</verse>
				<verse number="16">Yehoyakim’in oğulları: Yehoyakin ve Sidkiya.</verse>
				<verse number="17">Sürgün edilen Yehoyakin’in torunları: Şealtiel,</verse>
				<verse number="18">Malkiram, Pedaya, Şenassar, Yekamya, Hoşama, Nedavya.</verse>
				<verse number="19">Pedaya’nın oğulları: Zerubbabil, Şimi. Zerubbabil’in çocukları: Meşullam, Hananya ve kızkardeşleri Şelomit.</verse>
				<verse number="20">Zerubbabil’in beş oğlu daha vardı: Haşuva, Ohel, Berekya, Hasadya, Yuşav-Heset.</verse>
				<verse number="21">Hananya’nın oğulları: Pelatya, Yeşaya. Yeşaya Refaya’nın, Refaya Arnan’ın, Arnan Ovadya’nın, Ovadya Şekanya’nın babasıydı.</verse>
				<verse number="22">Şekanya’nın oğlu: Şemaya. Şemaya’nın oğulları: Hattuş, Yigal, Bariah, Nearya, Şafat. Toplam altı kişiydi.</verse>
				<verse number="23">Nearya’nın oğulları: Elyoenay, Hizkiya, Azrikam. Toplam üç kişiydi.</verse>
				<verse number="24">Elyoenay’ın oğulları: Hodavya, Elyaşiv, Pelaya, Akkuv, Yohanan, Delaya, Anani. Toplam yedi kişiydi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Yahuda oğulları: Peres, Hesron, Karmi, Hur, Şoval.</verse>
				<verse number="2">Şoval oğlu Reaya Yahat’ın babasıydı. Yahat Ahumay’ın ve Lahat’ın babasıydı. Soralı boylar bunlardı.</verse>
				<verse number="3">Etam’ın oğulları: Yizreel, Yişma, Yidbaş. Kızkardeşlerinin adı Haselelponi’dir.</verse>
				<verse number="4">Penuel Gedor’un babasıydı. Ezer Huşa’nın babasıydı. Bunlar Beytlehem’in kurucusu ve Efrat’ın ilk oğlu Hur’un torunlarıydı.</verse>
				<verse number="5">Tekoa’nın kurucusu Aşhur’un Helah ve Naara adında iki karısı vardı.</verse>
				<verse number="6">Naara ona Ahuzzam, Hefer, Temeni ve Haahaştari’yi doğurdu. Bunlar Naara’nın oğullarıydı.</verse>
				<verse number="7">Helah’ın oğulları: Seret, Yishar, Etnan</verse>
				<verse number="8">ve Anuv’la Hassoveva’nın babası Kos. Kos Harum oğlu Aharhel boylarının atasıydı.</verse>
				<verse number="9">Yabes kardeşlerinden daha saygın biriydi. Annesi, “Onu acı çekerek doğurdum” diyerek adını Yabes koymuştu.</verse>
				<verse number="10">Yabes, İsrail’in Tanrısı’na, “Ne olur, beni kutsa, sınırlarımı genişlet!” diye yakardı, “Elin üzerimde olsun, beni kötülükten koru. Öyle ki, acı çekmeyeyim.” Tanrı onun yakarışını duydu.</verse>
				<verse number="11">Şuha’nın kardeşi Keluv, Eşton’un babası Mehir’in babasıydı.</verse>
				<verse number="12">Eşton Beytrafa’nın, Paseah’ın ve İr-Nahaş’ın kurucusu Tehinna’nın babasıydı. Bunlar Rekalılar’dır.</verse>
				<verse number="13">Kenaz’ın oğulları: Otniel, Seraya. Otniel’in oğulları: Hatat ve Meonotay. Meonotay Ofra’nın babasıydı. Seraya Ge-Haraşim’in kurucusu Yoav’ın babasıydı. Bunlar el işlerinde becerikli kişilerdi.</verse>
				<verse number="14">Kenaz’ın oğulları: Otniel, Seraya. Otniel’in oğulları: Hatat ve Meonotay. Meonotay Ofra’nın babasıydı. Seraya Ge-Haraşim’in kurucusu Yoav’ın babasıydı. Bunlar el işlerinde becerikli kişilerdi.</verse>
				<verse number="15">Yefunne oğlu Kalev’in oğulları: İru, Ela, Naam. Ela’nın oğlu: Kenaz.</verse>
				<verse number="16">Yehallelel’in oğulları: Zif, Zifa, Tirya, Asarel.</verse>
				<verse number="17">Ezra’nın oğulları: Yeter, Meret, Efer, Yalon. Meret’in karılarından biri Miryam’ı, Şamma’yı ve Eştemoa’nın kurucusu Yişbah’ı doğurdu.</verse>
				<verse number="18">Bunlar Meret’in evlendiği firavunun kızı Bitya’nın doğurduğu çocuklardır. Meret’in Yahudalı karısı, Gedor’un kurucusu Yeret’i, Soko’nun kurucusu Hever’i, Zanoah’ın kurucusu Yekutiel’i doğurdu.</verse>
				<verse number="19">Hodiya Naham’ın kızkardeşiyle evlendi. Ondan doğan oğulları Keila’da yaşayan Garm ve Eştemoa’da yaşayan Maaka boylarının atasıydı.</verse>
				<verse number="20">Şimon’un oğulları: Amnon, Rinna, Ben-Hanan, Tilon. Yişi’nin torunları: Zohet ve Ben-Zohet.</verse>
				<verse number="21">Yahuda oğlu Sela’nın oğulları: Leka’nın kurucusu Er, Mareşa’nın kurucusu Lada, Beytaşbea’da ince keten işinde çalışanların boyları,</verse>
				<verse number="22">Yokim, Kozevalılar, Moavlı kadınlarla evlenen Yoaş’la Saraf ve Yaşuvi-Lehem. Bu kayıtlar eskidir.</verse>
				<verse number="23">Netayim ve Gedera’da oturur, çömlekçilik yapar ve kral için çalışırlardı.</verse>
				<verse number="24">Şimonoğulları: Nemuel, Yamin, Yariv, Zerah, Şaul.</verse>
				<verse number="25">Şallum Şaul’un oğluydu. Mivsam Şallum’un, Mişma da Mivsam’ın oğluydu.</verse>
				<verse number="26">Mişma’nın torunları: Hammuel Mişma’nın oğluydu. Zakkur Hammuel’in, Şimi de Zakkur’un oğluydu.</verse>
				<verse number="27">Şimi’nin on altı oğlu, altı kızı vardı. Ancak kardeşlerinin çok sayıda çocukları yoktu. Bu yüzden Şimon oymağı, sayıca Yahuda oymağı kadar artmadı.</verse>
				<verse number="28">Şimonoğulları Beer-Şeva, Molada, Hasar-Şual, Bilha, Esem, Tolat, Betuel, Horma, Ziklak, Beytmarkavot, Hasar-Susim, Beytbiri ve Şaarayim kentlerinde yaşadılar. Davut dönemine dek kentleri bunlardı.</verse>
				<verse number="29">Şimonoğulları Beer-Şeva, Molada, Hasar-Şual, Bilha, Esem, Tolat, Betuel, Horma, Ziklak, Beytmarkavot, Hasar-Susim, Beytbiri ve Şaarayim kentlerinde yaşadılar. Davut dönemine dek kentleri bunlardı.</verse>
				<verse number="30">Şimonoğulları Beer-Şeva, Molada, Hasar-Şual, Bilha, Esem, Tolat, Betuel, Horma, Ziklak, Beytmarkavot, Hasar-Susim, Beytbiri ve Şaarayim kentlerinde yaşadılar. Davut dönemine dek kentleri bunlardı.</verse>
				<verse number="31">Şimonoğulları Beer-Şeva, Molada, Hasar-Şual, Bilha, Esem, Tolat, Betuel, Horma, Ziklak, Beytmarkavot, Hasar-Susim, Beytbiri ve Şaarayim kentlerinde yaşadılar. Davut dönemine dek kentleri bunlardı.</verse>
				<verse number="32">Ayrıca şu beş ilçede de yaşadılar: Etam, Ayin, Rimmon, Token, Aşan.</verse>
				<verse number="33">Baalat’a kadar uzanan bu kentlerin çevresindeki bütün köyler Şimonoğulları’na aitti. Ailelerinin soy kütüğünü de tuttular.</verse>
				<verse number="34">Meşovav, Yamlek, Amatsya oğlu Yoşa,</verse>
				<verse number="35">Yoel, Asiel oğlu Seraya oğlu Yoşivya oğlu Yehu,</verse>
				<verse number="36">Elyoenay, Yaakova, Yeşohaya, Asaya, Adiel, Yesimiel, Benaya</verse>
				<verse number="37">ve Şemaya oğlu Şimri oğlu Yedaya oğlu Allon oğlu Şifi oğlu Ziza.</verse>
				<verse number="38">Yukarıda adı geçenlerin her biri, ait olduğu boyun başıydı. Aileleri sayıca çoğaldılar.</verse>
				<verse number="39">Sürülerine otlak aramak için Gedor yakınlarına, vadinin doğusuna kadar gittiler.</verse>
				<verse number="40">Orada çok zengin otlaklar buldular. Ülke geniş, rahat ve huzur doluydu. Eskiden orada Ham’ın soyundan gelenler yaşardı.</verse>
				<verse number="41">Yukarıda adı yazılı olanlar, Yahuda Kralı Hizkiya döneminde geldiler. Hamlılar’ın çadırlarına ve orada yaşayan Meunlular’a saldırıp tümünü öldürdüler. Sonra ülkelerine yerleştiler. Bugün de oradalar. Çünkü orada sürüleri için otlak vardı.</verse>
				<verse number="42">Yişi’nin oğulları Pelatya, Nearya, Refaya, Uzziel önderliğinde Şimon oymağından beş yüz kişi Seir dağlık bölgesine gidip</verse>
				<verse number="43">Amalekliler’den sağ kalanları öldürdüler. Bugün de orada yaşıyorlar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">İsrail’in ilk oğlu Ruben’in oğulları. –Ruben ilk doğandır. Babasının yatağına yatıp onu kirlettiği için ilk oğulluk hakkı İsrail oğlu Yusuf’un oğullarına verildi. Bu yüzden Ruben soy kütüğüne ilk oğulluk hakkına göre yazılmadı.</verse>
				<verse number="2">Yahuda kardeşleri arasında en güçlü olandı, önderlik hep onun soyundan çıktı. Ama ilk oğulluk hakkı Yusuf’a aitti.–</verse>
				<verse number="3">İsrail’in ilk oğlu Ruben’in oğulları: Hanok, Pallu, Hesron, Karmi.</verse>
				<verse number="4">Yoel’in soyu: Şemaya Yoel’in, Gog Şemaya’nın, Şimi Gog’un, Mika Şimi’nin, Reaya Mika’nın, Baal Reaya’nın, Beera Baal’ın oğluydu. Asur Kralı Tiglat-Pileser’in sürgüne gönderdiği Beera Rubenliler’in önderiydi.</verse>
				<verse number="5">Yoel’in soyu: Şemaya Yoel’in, Gog Şemaya’nın, Şimi Gog’un, Mika Şimi’nin, Reaya Mika’nın, Baal Reaya’nın, Beera Baal’ın oğluydu. Asur Kralı Tiglat-Pileser’in sürgüne gönderdiği Beera Rubenliler’in önderiydi.</verse>
				<verse number="6">Yoel’in soyu: Şemaya Yoel’in, Gog Şemaya’nın, Şimi Gog’un, Mika Şimi’nin, Reaya Mika’nın, Baal Reaya’nın, Beera Baal’ın oğluydu. Asur Kralı Tiglat-Pileser’in sürgüne gönderdiği Beera Rubenliler’in önderiydi.</verse>
				<verse number="7">Boylarına göre aile soy kütüğüne yazılan akrabaları şunlardır: Önder Yeiel, Zekeriya,</verse>
				<verse number="8">Yoel oğlu Şema oğlu Azaz oğlu Bala. Bunlar Aroer’de, Nevo ve Baal-Meon’a kadar uzanan topraklarda yaşadılar.</verse>
				<verse number="9">Doğuda Fırat’tan çöle kadar uzanan topraklara yayıldılar. Çünkü Gilat bölgesinde sığırları çoğalmıştı.</verse>
				<verse number="10">Rubenliler Saul döneminde Hacerliler’e karşı savaş açtı. Onları yenilgiye uğratıp Gilat’ın doğusunda kalan topraklardaki çadırlarını ele geçirdiler.</verse>
				<verse number="11">Gadlılar, Başan’da, Selka’ya kadar uzanan topraklarda Rubenliler’in karşısında yaşadılar.</verse>
				<verse number="12">Önderleri Yoel’di; ikinci derecede önemli Şafam, Başan’da ise Yanay ve Şafat’tı.</verse>
				<verse number="13">Boylarına göre akrabaları şunlardır: Mikael, Meşullam, Şeva, Yoray, Yakan, Zia, Ever. Toplam yedi kişiydi.</verse>
				<verse number="14">Bunlar Bûz oğlu Yahdo oğlu Yeşişay oğlu Mikael oğlu Gilat oğlu Yaroah oğlu Huri oğlu Avihayil’in oğullarıydı.</verse>
				<verse number="15">Guni oğlu Avdiel oğlu Ahi bu boyların başıydı.</verse>
				<verse number="16">Gadlılar Gilat’ta, Başan’da, çevredeki köylerde ve Şaron’un bütün otlaklarında yaşadılar.</verse>
				<verse number="17">Bunların hepsi Yahuda Kralı Yotam’ın ve İsrail Kralı Yarovam’ın döneminde soy kütüğüne yazıldılar.</verse>
				<verse number="18">Rubenliler’in, Gadlılar’ın ve Manaşşe oymağının yarısının kalkan ve kılıç kullanabilen, ok atabilen, savaş için eğitilmiş 44 760 yiğit askeri vardı.</verse>
				<verse number="19">Hacerliler’e, Yetur’a, Nafiş’e, Nodav’a karşı savaş açtılar.</verse>
				<verse number="20">Onlarla savaşırken yardım gördüler. Tanrı Hacerliler’i ve onlarla birlikte olanları ellerine teslim etti. Çünkü savaş sırasında Tanrı’ya yalvarmışlar, O’na güvenmişlerdi. Bu yüzden Tanrı yalvarışlarını yanıtladı.</verse>
				<verse number="21">Hacerliler’in hayvanlarını ele geçirdiler: Elli bin deve, iki yüz elli bin davar, iki bin eşek. Tutsak olarak da yüz bin kişi aldılar.</verse>
				<verse number="22">Savaş Tanrı’nın isteğiyle olduğu için düşmandan birçok kişiyi öldürdüler. Sürgün dönemine dek Hacerliler’in topraklarında yaşadılar.</verse>
				<verse number="23">Manaşşe oymağının yarısı Başan’dan Baal-Hermon’a, Senir, yani Hermon Dağı’na kadar uzanan topraklarda yaşadı ve sayıca çoğaldı.</verse>
				<verse number="24">Boy başları şunlardı: Efer, Yişi, Eliel, Azriel, Yeremya, Hodavya, Yahdiel. Bunlar yiğit savaşçılar, ünlü kişiler ve boy başlarıydı.</verse>
				<verse number="25">Ne var ki atalarının Tanrısı’na bağlı kalmadılar. Tanrı’ya ihanet ederek önlerinden yok ettiği ulusların ilahlarına yöneldiler.</verse>
				<verse number="26">Bu yüzden İsrail’in Tanrısı, Tiglat-Pileser diye bilinen Asur Kralı Pûl’u harekete geçirdi. Asur Kralı Rubenliler’i, Gadlılar’ı, Manaşşe oymağının yarısını tutsak edip Halah’a, Habur’a, Hara’ya, Gozan Irmağı’na sürdü. Onlar bugün de oralarda yaşıyorlar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Levi’nin oğulları: Gerşon, Kehat, Merari.</verse>
				<verse number="2">Kehat’ın oğulları: Amram, Yishar, Hevron, Uzziel.</verse>
				<verse number="3">Amram’ın çocukları: Harun, Musa, Miryam. Harun’un oğulları: Nadav, Avihu, Elazar, İtamar.</verse>
				<verse number="4">Pinehas Elazar’ın oğluydu. Avişua Pinehas’ın,</verse>
				<verse number="5">Bukki Avişua’nın, Uzzi Bukki’nin,</verse>
				<verse number="6">Zerahya Uzzi’nin, Merayot Zerahya’nın,</verse>
				<verse number="7">Amarya Merayot’un, Ahituv Amarya’nın,</verse>
				<verse number="8">Sadok Ahituv’un, Ahimaas Sadok’un,</verse>
				<verse number="9">Azarya Ahimaas’ın, Yohanan Azarya’nın,</verse>
				<verse number="10">Azarya Yohanan’ın oğluydu. –Süleyman’ın Yeruşalim’de yaptığı tapınakta kâhinlik eden oydu.–</verse>
				<verse number="11">Amarya Azarya’nın, Ahituv Amarya’nın,</verse>
				<verse number="12">Sadok Ahituv’un, Şallum Sadok’un,</verse>
				<verse number="13">Hilkiya Şallum’un, Azarya Hilkiya’nın,</verse>
				<verse number="14">Seraya Azarya’nın, Yehosadak Seraya’nın oğluydu.</verse>
				<verse number="15">RAB Nebukadnessar aracılığıyla Yahuda ve Yeruşalim halkını sürdüğünde Yehosadak da sürgüne gitmişti.</verse>
				<verse number="16">Levi’nin oğulları: Gerşon, Kehat, Merari.</verse>
				<verse number="17">Gerşon’un oğulları: Livni, Şimi.</verse>
				<verse number="18">Kehat’ın oğulları: Amram, Yishar, Hevron, Uzziel.</verse>
				<verse number="19">Merari’nin oğulları: Mahli, Muşi. Soylarına göre yazılan Levi oymağının boyları şunlardır:</verse>
				<verse number="20">Gerşon’un soyu: Livni Gerşon’un, Yahat Livni’nin, Zimma Yahat’ın,</verse>
				<verse number="21">Yoah Zimma’nın, İddo Yoah’ın, Zerah İddo’nun, Yeateray Zerah’ın oğluydu.</verse>
				<verse number="22">Kehat’ın soyu: Amminadav Kehat’ın, Korah Amminadav’ın, Assir Korah’ın,</verse>
				<verse number="23">Elkana Assir’in, Evyasaf Elkana’nın, Assir Evyasaf’ın,</verse>
				<verse number="24">Tahat Assir’in, Uriel Tahat’ın, Uzziya Uriel’in, Şaul Uzziya’nın oğluydu.</verse>
				<verse number="25">Elkana’nın öbür oğulları: Amasay, Ahimot.</verse>
				<verse number="26">Elkana Ahimot’un, Sofay Elkana’nın, Nahat Sofay’ın,</verse>
				<verse number="27">Eliav Nahat’ın, Yeroham Eliav’ın, Elkana Yeroham’ın, Samuel Elkana’nın oğluydu.</verse>
				<verse number="28">Samuel’in oğulları: İlk oğlu Yoel, ikincisi Aviya.</verse>
				<verse number="29">Merari’nin soyu: Mahli Merari’nin, Livni Mahli’nin, Şimi Livni’nin, Uzza Şimi’nin,</verse>
				<verse number="30">Şima Uzza’nın, Hagiya Şima’nın, Asaya Hagiya’nın oğluydu.</verse>
				<verse number="31">Antlaşma Sandığı RAB’bin Tapınağı’na taşındıktan sonra Davut’un orada görevlendirdiği ezgiciler şunlardır.</verse>
				<verse number="32">Bunlar Süleyman Yeruşalim’de RAB’bin Tapınağı’nı kurana dek Buluşma Çadırı’nda ezgi okuyarak hizmet eder, belirlenmiş kurallar uyarınca görevlerini yerine getirirlerdi.</verse>
				<verse number="33">Oğullarıyla birlikte görev yapan kişiler şunlardır: Kehatoğulları’ndan: Ezgici Heman. Heman, İsrail oğlu Levi oğlu Kehat oğlu Yishar oğlu Korah oğlu Evyasaf oğlu Assir oğlu Tahat oğlu Sefanya oğlu Azarya oğlu Yoel oğlu Elkana oğlu Amasay oğlu Mahat oğlu Elkana oğlu Suf oğlu Toah oğlu Eliel oğlu Yeroham oğlu Elkana oğlu Samuel oğlu Yoel’in oğluydu.</verse>
				<verse number="34">Oğullarıyla birlikte görev yapan kişiler şunlardır: Kehatoğulları’ndan: Ezgici Heman. Heman, İsrail oğlu Levi oğlu Kehat oğlu Yishar oğlu Korah oğlu Evyasaf oğlu Assir oğlu Tahat oğlu Sefanya oğlu Azarya oğlu Yoel oğlu Elkana oğlu Amasay oğlu Mahat oğlu Elkana oğlu Suf oğlu Toah oğlu Eliel oğlu Yeroham oğlu Elkana oğlu Samuel oğlu Yoel’in oğluydu.</verse>
				<verse number="35">Oğullarıyla birlikte görev yapan kişiler şunlardır: Kehatoğulları’ndan: Ezgici Heman. Heman, İsrail oğlu Levi oğlu Kehat oğlu Yishar oğlu Korah oğlu Evyasaf oğlu Assir oğlu Tahat oğlu Sefanya oğlu Azarya oğlu Yoel oğlu Elkana oğlu Amasay oğlu Mahat oğlu Elkana oğlu Suf oğlu Toah oğlu Eliel oğlu Yeroham oğlu Elkana oğlu Samuel oğlu Yoel’in oğluydu.</verse>
				<verse number="36">Oğullarıyla birlikte görev yapan kişiler şunlardır: Kehatoğulları’ndan: Ezgici Heman. Heman, İsrail oğlu Levi oğlu Kehat oğlu Yishar oğlu Korah oğlu Evyasaf oğlu Assir oğlu Tahat oğlu Sefanya oğlu Azarya oğlu Yoel oğlu Elkana oğlu Amasay oğlu Mahat oğlu Elkana oğlu Suf oğlu Toah oğlu Eliel oğlu Yeroham oğlu Elkana oğlu Samuel oğlu Yoel’in oğluydu.</verse>
				<verse number="37">Oğullarıyla birlikte görev yapan kişiler şunlardır: Kehatoğulları’ndan: Ezgici Heman. Heman, İsrail oğlu Levi oğlu Kehat oğlu Yishar oğlu Korah oğlu Evyasaf oğlu Assir oğlu Tahat oğlu Sefanya oğlu Azarya oğlu Yoel oğlu Elkana oğlu Amasay oğlu Mahat oğlu Elkana oğlu Suf oğlu Toah oğlu Eliel oğlu Yeroham oğlu Elkana oğlu Samuel oğlu Yoel’in oğluydu.</verse>
				<verse number="38">Oğullarıyla birlikte görev yapan kişiler şunlardır: Kehatoğulları’ndan: Ezgici Heman. Heman, İsrail oğlu Levi oğlu Kehat oğlu Yishar oğlu Korah oğlu Evyasaf oğlu Assir oğlu Tahat oğlu Sefanya oğlu Azarya oğlu Yoel oğlu Elkana oğlu Amasay oğlu Mahat oğlu Elkana oğlu Suf oğlu Toah oğlu Eliel oğlu Yeroham oğlu Elkana oğlu Samuel oğlu Yoel’in oğluydu.</verse>
				<verse number="39">Heman’ın sağ yanında görev yapan akrabası Asaf. Asaf, Levi oğlu Gerşon oğlu Yahat oğlu Şimi oğlu Zimma oğlu Etan oğlu Adaya oğlu Zerah oğlu Etni oğlu Malkiya oğlu Baaseya oğlu Mikael oğlu Şima oğlu Berekya’nın oğluydu.</verse>
				<verse number="40">Heman’ın sağ yanında görev yapan akrabası Asaf. Asaf, Levi oğlu Gerşon oğlu Yahat oğlu Şimi oğlu Zimma oğlu Etan oğlu Adaya oğlu Zerah oğlu Etni oğlu Malkiya oğlu Baaseya oğlu Mikael oğlu Şima oğlu Berekya’nın oğluydu.</verse>
				<verse number="41">Heman’ın sağ yanında görev yapan akrabası Asaf. Asaf, Levi oğlu Gerşon oğlu Yahat oğlu Şimi oğlu Zimma oğlu Etan oğlu Adaya oğlu Zerah oğlu Etni oğlu Malkiya oğlu Baaseya oğlu Mikael oğlu Şima oğlu Berekya’nın oğluydu.</verse>
				<verse number="42">Heman’ın sağ yanında görev yapan akrabası Asaf. Asaf, Levi oğlu Gerşon oğlu Yahat oğlu Şimi oğlu Zimma oğlu Etan oğlu Adaya oğlu Zerah oğlu Etni oğlu Malkiya oğlu Baaseya oğlu Mikael oğlu Şima oğlu Berekya’nın oğluydu.</verse>
				<verse number="43">Heman’ın sağ yanında görev yapan akrabası Asaf. Asaf, Levi oğlu Gerşon oğlu Yahat oğlu Şimi oğlu Zimma oğlu Etan oğlu Adaya oğlu Zerah oğlu Etni oğlu Malkiya oğlu Baaseya oğlu Mikael oğlu Şima oğlu Berekya’nın oğluydu.</verse>
				<verse number="44">Heman’ın solunda görev yapan kardeşleri Merarioğulları’ndan: Etan. Etan, Levi oğlu Merari oğlu Muşi oğlu Mahli oğlu Şemer oğlu Bani oğlu Amsi oğlu Hilkiya oğlu Amatsya oğlu Haşavya oğlu Malluk oğlu Avdi oğlu Kiyşi’nin oğluydu.</verse>
				<verse number="45">Heman’ın solunda görev yapan kardeşleri Merarioğulları’ndan: Etan. Etan, Levi oğlu Merari oğlu Muşi oğlu Mahli oğlu Şemer oğlu Bani oğlu Amsi oğlu Hilkiya oğlu Amatsya oğlu Haşavya oğlu Malluk oğlu Avdi oğlu Kiyşi’nin oğluydu.</verse>
				<verse number="46">Heman’ın solunda görev yapan kardeşleri Merarioğulları’ndan: Etan. Etan, Levi oğlu Merari oğlu Muşi oğlu Mahli oğlu Şemer oğlu Bani oğlu Amsi oğlu Hilkiya oğlu Amatsya oğlu Haşavya oğlu Malluk oğlu Avdi oğlu Kiyşi’nin oğluydu.</verse>
				<verse number="47">Heman’ın solunda görev yapan kardeşleri Merarioğulları’ndan: Etan. Etan, Levi oğlu Merari oğlu Muşi oğlu Mahli oğlu Şemer oğlu Bani oğlu Amsi oğlu Hilkiya oğlu Amatsya oğlu Haşavya oğlu Malluk oğlu Avdi oğlu Kiyşi’nin oğluydu.</verse>
				<verse number="48">Bunların Levili akrabaları, çadırın, Tanrı’nın Tapınağı’nın bütün görevlerini yerine getirmek üzere atandılar.</verse>
				<verse number="49">Ancak, Tanrı kulu Musa’nın buyruğu uyarınca, yakmalık sunu sunağında ve buhur sunağında sunu sunanlar Harun’la oğullarıydı. En Kutsal Yer’de yapılan hizmetlerden ve İsrailliler’in bağışlanması için sunulan kurbanlardan onlar sorumluydu.</verse>
				<verse number="50">Harunoğulları şunlardır: Harun’un oğlu Elazar, onun oğlu Pinehas, onun oğlu Avişua,</verse>
				<verse number="51">onun oğlu Bukki, onun oğlu Uzzi, onun oğlu Zerahya,</verse>
				<verse number="52">onun oğlu Merayot, onun oğlu Amarya, onun oğlu Ahituv,</verse>
				<verse number="53">onun oğlu Sadok, onun oğlu Ahimaas.</verse>
				<verse number="54">İlk kurayı çeken Kehat boyundan Harunoğulları’nın sınırlarına göre yerleşim yerleri şunlardır:</verse>
				<verse number="55">Yahuda topraklarındaki Hevron’la çevresindeki otlaklar onlara verildi.</verse>
				<verse number="56">Kentin tarlalarıyla köyleri ise Yefunne oğlu Kalev’e verildi.</verse>
				<verse number="57">Sığınak kent seçilen Hevron, Livna, Yattir, Eştemoa, Hilen, Devir, Aşan, Yutta, Beytşemeş kentleriyle bunların otlakları Harunoğulları’na verildi.</verse>
				<verse number="58">Sığınak kent seçilen Hevron, Livna, Yattir, Eştemoa, Hilen, Devir, Aşan, Yutta, Beytşemeş kentleriyle bunların otlakları Harunoğulları’na verildi.</verse>
				<verse number="59">Sığınak kent seçilen Hevron, Livna, Yattir, Eştemoa, Hilen, Devir, Aşan, Yutta, Beytşemeş kentleriyle bunların otlakları Harunoğulları’na verildi.</verse>
				<verse number="60">Benyamin oymağından da Givon, Geva, Alemet, Anatot ve bunların otlakları verildi. Kehat boylarına verilen bu kentlerin toplam sayısı on üçtü.</verse>
				<verse number="61">Geri kalan Kehatoğulları’na Manaşşe oymağının yarısına ait boylardan alınan on kent kurayla verildi.</verse>
				<verse number="62">Gerşonoğulları’na boy sayısına göre İssakar, Aşer, Naftali ve Başan’daki Manaşşe oymağından alınan on üç kent verildi.</verse>
				<verse number="63">Merarioğulları’na boy sayısına göre Ruben, Gad ve Zevulun oymaklarından alınan on iki kent kurayla verildi.</verse>
				<verse number="64">İsrailliler bu kentleri otlaklarıyla birlikte Levililer’e verdiler.</verse>
				<verse number="65">Yahuda, Şimon, Benyamin oymaklarından alınan ve yukarıda adları sayılan kentler kurayla verildi.</verse>
				<verse number="66">Kehat boyundan bazı ailelere Efrayim oymağından alınan kentler verildi.</verse>
				<verse number="67">Efrayim dağlık bölgesinde sığınak kent seçilen Şekem, Gezer, Yokmoam, Beythoron, Ayalon, Gat-Rimmon ve bunların otlakları verildi.</verse>
				<verse number="68">Efrayim dağlık bölgesinde sığınak kent seçilen Şekem, Gezer, Yokmoam, Beythoron, Ayalon, Gat-Rimmon ve bunların otlakları verildi.</verse>
				<verse number="69">Efrayim dağlık bölgesinde sığınak kent seçilen Şekem, Gezer, Yokmoam, Beythoron, Ayalon, Gat-Rimmon ve bunların otlakları verildi.</verse>
				<verse number="70">İsrailliler Manaşşe oymağının yarısından alınan Aner, Bilam ve bunların otlaklarını Kehat boyunun öbür ailelerine verdiler.</verse>
				<verse number="71">Aşağıdaki kentler Gerşonoğulları’na verildi: Manaşşe oymağının yarısına ait Başan’daki Golan, Aştarot ve bunların otlakları.</verse>
				<verse number="72">İssakar oymağından Kedeş, Daverat, Ramot, Anem ve bunların otlakları.</verse>
				<verse number="73">İssakar oymağından Kedeş, Daverat, Ramot, Anem ve bunların otlakları.</verse>
				<verse number="74">Aşer oymağından Maşal, Avdon, Hukok, Rehov ve bunların otlakları.</verse>
				<verse number="75">Aşer oymağından Maşal, Avdon, Hukok, Rehov ve bunların otlakları.</verse>
				<verse number="76">Naftali oymağından Celile’deki Kedeş, Hammon, Kiryatayim ve bunların otlakları.</verse>
				<verse number="77">Merarioğulları’na –geri kalan Levililer’e– aşağıdaki kentler verildi: Zevulun oymağından Rimmono, Tavor ve bunların otlakları.</verse>
				<verse number="78">Ruben oymağından Eriha’nın ötesinde, Şeria Irmağı’nın doğusundaki kırda bulunan Beser, Yahsa, Kedemot, Mefaat ve bunların otlakları.</verse>
				<verse number="79">Ruben oymağından Eriha’nın ötesinde, Şeria Irmağı’nın doğusundaki kırda bulunan Beser, Yahsa, Kedemot, Mefaat ve bunların otlakları.</verse>
				<verse number="80">Gad oymağından Gilat’taki Ramot, Mahanayim, Heşbon, Yazer ve bunların otlakları.</verse>
				<verse number="81">Gad oymağından Gilat’taki Ramot, Mahanayim, Heşbon, Yazer ve bunların otlakları.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">İssakar’ın dört oğlu vardı: Tola, Pua, Yaşuv, Şimron.</verse>
				<verse number="2">Tola’nın oğulları: Uzzi, Refaya, Yeriel, Yahmay, Yivsam, Samuel. Bunlar Tola boyunun başlarıydı. Soy kütüğüne göre yiğit savaşçılardı. Davut döneminde sayıları 22 600’dü.</verse>
				<verse number="3">Uzzi’nin oğlu: Yizrahya. Yizrahya’nın oğulları: Mikael, Ovadya, Yoel, Yişşiya. Beşi de boy başıydı.</verse>
				<verse number="4">Soy kütüğüne göre, aralarında savaşa hazır 36 000 kişi vardı. Hepsinin çok sayıda karısı ve çocuğu vardı.</verse>
				<verse number="5">Soy kütüğüne göre İssakar boylarına bağlı akrabalarından savaşacak durumda olanların sayısı 87 000’di.</verse>
				<verse number="6">Benyamin’in üç oğlu vardı: Bala, Beker, Yediael.</verse>
				<verse number="7">Bala’nın beş oğlu vardı: Esbon, Uzzi, Uzziel, Yerimot, İyri. Bunlar boy başıydı. Soy kütüğüne kayıtlı yiğit savaşçıların sayısı 22 034 kişiydi.</verse>
				<verse number="8">Beker’in oğulları: Zemira, Yoaş, Eliezer, Elyoenay, Omri, Yeremot, Aviya, Anatot, Alemet. Hepsi Beker’in oğullarıydı.</verse>
				<verse number="9">Bunların soy kütüğüne kayıtlı aile başlarının ve yiğit savaşçıların sayısı 20 200’dü.</verse>
				<verse number="10">Yediael’in oğlu: Bilhan. Bilhan’ın oğulları: Yeuş, Benyamin, Ehut, Kenaana, Zetan, Tarşiş, Ahişahar.</verse>
				<verse number="11">Yediael’in bütün oğulları boy başlarıydı. Aralarında savaşa hazır 17 200 yiğit savaşçı vardı.</verse>
				<verse number="12">Şuppim ve Huppim İr’in, Huşim ise Aher’in oğluydu.</verse>
				<verse number="13">Naftali’nin oğulları: Yahasiel, Guni, Yeser, Şallum. Bunlar Bilha’nın soyundandı.</verse>
				<verse number="14">Manaşşe’nin oğulları: Aramlı cariyenin doğurduğu Asriel, Makir. Makir Gilat’ın babasıydı.</verse>
				<verse number="15">Makir Huppim’le Şuppim’in kızkardeşi Maaka’yı karı olarak aldı. Makir’in ikinci oğlunun adı Selofhat’tı. Selofhat’ın yalnız kızları oldu.</verse>
				<verse number="16">Makir’in karısı Maaka, Pereş ve Şereş adında iki oğul doğurdu. Şereş’in de Ulam ve Rekem adında iki oğlu oldu.</verse>
				<verse number="17">Ulam’ın oğlu: Bedan. Manaşşe oğlu Makir oğlu Gilat’ın oğulları bunlardır.</verse>
				<verse number="18">Gilat’ın kızkardeşi Hammoleket İşhot’u, Aviezer’i, Mahla’yı doğurdu.</verse>
				<verse number="19">Şemida’nın oğulları: Ahyan, Şekem, Likhi, Aniam.</verse>
				<verse number="20">Efrayim’in oğulları: Şutelah, Ezer ve Elat. Beret Şutelah’ın, Tahat Beret’in, Elada Tahat’ın, Tahat Elada’nın, Zavat Tahat’ın, Şutelah da Zavat’ın oğluydu. Ülkede doğup büyüyen Gatlılar Ezer’le Elat’ı öldürdüler. Çünkü onların sürülerini çalmaya gitmişlerdi.</verse>
				<verse number="21">Efrayim’in oğulları: Şutelah, Ezer ve Elat. Beret Şutelah’ın, Tahat Beret’in, Elada Tahat’ın, Tahat Elada’nın, Zavat Tahat’ın, Şutelah da Zavat’ın oğluydu. Ülkede doğup büyüyen Gatlılar Ezer’le Elat’ı öldürdüler. Çünkü onların sürülerini çalmaya gitmişlerdi.</verse>
				<verse number="22">Babaları Efrayim günlerce yas tuttu. Akrabaları onu avutmaya geldiler.</verse>
				<verse number="23">Efrayim karısıyla yine yattı. Kadın gebe kalıp bir oğul doğurdu. Evinde talihsizlik var diye babası oğlana Beria adını verdi.</verse>
				<verse number="24">Kızı Aşağı ve Yukarı Beythoron’u, Uzzen-Şeera’yı kuran Şeera’ydı.</verse>
				<verse number="25">Beria’nın Refah adında bir oğlu vardı. Refah Beria’nın, Reşef Refah’ın, Telah Reşef’in, Tahan Telah’ın, Ladan Tahan’ın, Ammihut Ladan’ın, Elişama Ammihut’un, Nun Elişama’nın, Yeşu da Nun’un oğluydu.</verse>
				<verse number="26">Beria’nın Refah adında bir oğlu vardı. Refah Beria’nın, Reşef Refah’ın, Telah Reşef’in, Tahan Telah’ın, Ladan Tahan’ın, Ammihut Ladan’ın, Elişama Ammihut’un, Nun Elişama’nın, Yeşu da Nun’un oğluydu.</verse>
				<verse number="27">Beria’nın Refah adında bir oğlu vardı. Refah Beria’nın, Reşef Refah’ın, Telah Reşef’in, Tahan Telah’ın, Ladan Tahan’ın, Ammihut Ladan’ın, Elişama Ammihut’un, Nun Elişama’nın, Yeşu da Nun’un oğluydu.</verse>
				<verse number="28">Efrayimliler’in yerleştikleri topraklar Beytel’i ve çevresindeki köyleri, doğuda Naaran’ı, batıda Gezer’i ve köylerini, Şekem, Aya ve köylerini kapsıyordu.</verse>
				<verse number="29">Manaşşe oymağının sınırında Beytşean, Taanak, Megiddo, Dor ve bunlara ait köyler vardı. İsrail oğlu Yusuf’un soyu buralarda yaşadı.</verse>
				<verse number="30">Aşer’in oğulları: Yimna, Yişva, Yişvi, Beria; kızkardeşleri Serah.</verse>
				<verse number="31">Beriaoğulları: Hever ve Birzayit’in kurucusu Malkiel.</verse>
				<verse number="32">Hever Yaflet, Şomer, Hotam ve kızkardeşleri Şua’nın babasıydı.</verse>
				<verse number="33">Yafletoğulları: Pasak, Bimhal, Aşvat. Yaflet’in oğulları bunlardı.</verse>
				<verse number="34">Şomeroğulları: Ahi, Rohga, Yehubba, Aram.</verse>
				<verse number="35">Kardeşi Helem’in oğulları: Sofah, Yimna, Şeleş, Amal.</verse>
				<verse number="36">Sofahoğulları: Suah, Harnefer, Şual, Beri, Yimra,</verse>
				<verse number="37">Beser, Hod, Şamma, Şilşa, Yitran, Beera.</verse>
				<verse number="38">Yeteroğulları: Yefunne, Pispa, Ara.</verse>
				<verse number="39">Ulla’nın oğulları: Arah, Hanniel, Risya.</verse>
				<verse number="40">Bunların hepsi Aşer soyundandı. Boy başları, seçkin kişiler, yiğit savaşçılar ve tanınmış önderlerdi. Soy kütüğüne kayıtlı savaşa hazır olanların sayısı yirmi altı bindi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Benyamin’in ilk oğlu Bala, İkinci oğlu Aşbel, Üçüncü oğlu Ahrah,</verse>
				<verse number="2">Dördüncü oğlu Noha, Beşinci oğlu Rafa’ydı.</verse>
				<verse number="3">Bala’nın oğulları: Addar, Gera, Avihut,</verse>
				<verse number="4">Avişua, Naaman, Ahoah,</verse>
				<verse number="5">Gera, Şefufan, Huram.</verse>
				<verse number="6">Ehutoğulları Geva’da yaşayan ailelerin başlarıydı. Oradan Manahat’a sürüldüler. Adları şunlardır:</verse>
				<verse number="7">Naaman, Ahiya ve onları sürgüne gönderen Gera. Gera Uzza’yla Ahihut’un babasıydı.</verse>
				<verse number="8">Şaharayim, karıları Huşim’le Baara’yı boşadıktan sonra, Moav kırında çocuk sahibi oldu.</verse>
				<verse number="9">Yeni karısı Hodeş’ten doğan oğulları şunlardır: Yovav, Sivya, Meşa, Malkam,</verse>
				<verse number="10">Yeus, Sakeya, Mirma. Bunlar Şaharayim’in oğullarıydı. Hepsi de boy başlarıydı.</verse>
				<verse number="11">Şaharayim’in karısı Huşim’den de Avituv ve Elpaal adında iki oğlu vardı.</verse>
				<verse number="12">Elpaal’ın oğulları: Ever, Mişam, Ono ve Lod kentleriyle çevrelerindeki köyleri yeniden kuran Şemet, Beria, Şema. Beria’yla Şema Ayalon’da yaşayan halkın boy başlarıydı. Bunlar Gat’ta yaşayan halkı sürdüler.</verse>
				<verse number="13">Elpaal’ın oğulları: Ever, Mişam, Ono ve Lod kentleriyle çevrelerindeki köyleri yeniden kuran Şemet, Beria, Şema. Beria’yla Şema Ayalon’da yaşayan halkın boy başlarıydı. Bunlar Gat’ta yaşayan halkı sürdüler.</verse>
				<verse number="14">Ahyo, Şaşak, Yeremot,</verse>
				<verse number="15">Zevadya, Arat, Eder,</verse>
				<verse number="16">Mikael, Yişpa ve Yoha Beria’nın oğullarıydı.</verse>
				<verse number="17">Zevadya, Meşullam, Hizki, Hever,</verse>
				<verse number="18">Yişmeray, Yizliya ve Yovav Elpaal’ın oğullarıydı.</verse>
				<verse number="19">Yakim, Zikri, Zavdi,</verse>
				<verse number="20">Elienay, Silletay, Eliel,</verse>
				<verse number="21">Adaya, Beraya ve Şimrat Şimi’nin oğullarıydı.</verse>
				<verse number="22">Şaşak’ın oğulları: Yişpan, Ever, Eliel,</verse>
				<verse number="23">Avdon, Zikri, Hanan,</verse>
				<verse number="24">Hananya, Elam, Antotiya,</verse>
				<verse number="25">Yifdeya, Penuel.</verse>
				<verse number="26">Yeroham’ın oğulları: Şamşeray, Şeharya, Atalya,</verse>
				<verse number="27">Yaareşya, Eliya, Zikri.</verse>
				<verse number="28">Bunların hepsi soy kütüğüne göre boy başları ve önderlerdi. Yeruşalim’de yaşadılar.</verse>
				<verse number="29">Givon’un kurucusu Yeiel Givon’da yaşadı. Karısının adı Maaka’ydı.</verse>
				<verse number="30">Yeiel’in ilk oğlu Avdon’du. Öbürleri şunlardı: Sur, Kiş, Baal, Ner, Nadav,</verse>
				<verse number="31">Gedor, Ahyo, Zeker</verse>
				<verse number="32">ve Şima’nın babası Miklot. Bunlar Yeruşalim’deki akrabalarının yanında yaşarlardı.</verse>
				<verse number="33">Ner Kiş’in, Kiş Saul’un babasıydı. Saul Yonatan, Malkişua, Avinadav ve Eşbaal’ın babasıydı.</verse>
				<verse number="34">Yonatan Merib-Baal’ın, Merib-Baal Mika’nın babasıydı.</verse>
				<verse number="35">Mika’nın oğulları: Piton, Melek, Tarea, Ahaz.</verse>
				<verse number="36">Ahaz Yehoadda’nın babasıydı. Yehoadda Alemet, Azmavet, Zimri’nin, Zimri Mosa’nın,</verse>
				<verse number="37">Mosa Binea’nın, Binea Rafa’nın, Rafa Elasa’nın, Elasa da Asel’in babasıydı.</verse>
				<verse number="38">Asel’in altı oğlu vardı. Adları şöyledir: Azrikam, Bokeru, İsmail, Şearya, Ovadya, Hanan. Bütün bunlar Asel’in oğullarıydı.</verse>
				<verse number="39">Asel’in kardeşi Esek’in oğulları: İlk oğlu Ulam, ikincisi Yeuş, üçüncüsü Elifelet.</verse>
				<verse number="40">Ulamoğulları ok atmakta usta, yiğit savaşçılardı. Ulam’ın birçok oğlu, torunu vardı. Sayıları yüz elli kişiydi. Hepsi Benyamin soyundandı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Bütün İsrailliler soylarına göre kaydedilmiştir. Bu kayıtlar İsrail krallarının tarihinde yazılıdır. Yahudalılar RAB’be ihanet ettikleri için Babil’e sürüldüler.</verse>
				<verse number="2">Kentlerindeki mülklerine dönüp ilk yerleşenler bazı İsrailliler, kâhinler, Levililer ve tapınak görevlileriydi.</verse>
				<verse number="3">Yahuda, Benyamin, Efrayim ve Manaşşe soyundan Yeruşalim’de yaşayanlar şunlardır:</verse>
				<verse number="4">Yahuda oğlu Peres soyundan Bani oğlu İmri oğlu Omri oğlu Ammihut oğlu Utay.</verse>
				<verse number="5">Şelaoğulları’ndan: İlk oğlu Asaya ve oğulları.</verse>
				<verse number="6">Zerahoğulları’ndan: Yeuel. Yahudalılar’ın toplamı 690 kişiydi.</verse>
				<verse number="7">Benyamin soyundan gelenler: Hassenua oğlu Hodavya oğlu Meşullam oğlu Sallu,</verse>
				<verse number="8">Yeroham oğlu Yivneya, Mikri oğlu Uzzi oğlu Ela, Yivniya oğlu Reuel oğlu Şefatya oğlu Meşullam.</verse>
				<verse number="9">Soylarına göre kaydedilenlerin toplamı 956 kişiydi. Bunların hepsi aile başlarıydı.</verse>
				<verse number="10">Kâhinler: Yedaya, Yehoyariv, Yakin,</verse>
				<verse number="11">Ahituv oğlu Merayot oğlu Sadok oğlu Meşullam oğlu Hilkiya oğlu tapınak baş görevlisi Azarya,</verse>
				<verse number="12">Malkiya oğlu Paşhur oğlu Yeroham oğlu Adaya, İmmer oğlu Meşillemit oğlu Meşullam oğlu Yahzera oğlu Adiel oğlu Maasay.</verse>
				<verse number="13">Aile başları olan kâhin kardeşlerinin toplamı 1 760’tı. Tanrı’nın Tapınağı’ndaki hizmetlerden sorumlu yetenekli kişilerdi.</verse>
				<verse number="14">Levililer: Merarioğulları’ndan Haşavya oğlu Azrikam oğlu Haşşuv oğlu Şemaya,</verse>
				<verse number="15">Bakbakkar, Hereş, Galal, Asaf oğlu Zikri oğlu Mika oğlu Mattanya,</verse>
				<verse number="16">Yedutun oğlu Galal oğlu Şemaya oğlu Ovadya ve Netofalılar’ın köylerinde yaşayan Elkana oğlu Asa oğlu Berekya.</verse>
				<verse number="17">Tapınak kapı nöbetçileri: Şallum, Akkuv, Talmon, Ahiman ve kardeşleri. Şallum başlarıydı.</verse>
				<verse number="18">Bugüne kadar doğuya bakan Kral Kapısı’nda görevlidirler. Levili bölüklere bağlı kapı nöbetçileri bunlardı.</verse>
				<verse number="19">Korah oğlu Evyasaf oğlu Kore oğlu Şallum ve ailesinden –Korahoğulları’ndan– olan çalışma arkadaşları Çadır’ın giriş kapısının nöbetçileriydi. Bunların ataları da RAB’bin ordugahının giriş kapısının nöbetçileriydi.</verse>
				<verse number="20">Önceleri Elazar oğlu Pinehas onların başıydı. RAB onunlaydı.</verse>
				<verse number="21">Buluşma Çadırı’nın kapısında Meşelemya oğlu Zekeriya nöbet tutardı.</verse>
				<verse number="22">Giriş kapısına nöbetçi seçilenlerin toplamı 212’ydi. Bunlar, köylerinde bağlı oldukları soy kütüğüne yazılıdır. Davut’la Bilici Samuel tarafından bu göreve atanmışlardı.</verse>
				<verse number="23">Oğullarıyla birlikte RAB’bin Tapınağı’nın, yani Çadır’ın kapılarında nöbet tutarlardı.</verse>
				<verse number="24">Nöbetçiler dört yanda –doğuda, batıda, kuzeyde ve güneyde– nöbet tutardı.</verse>
				<verse number="25">Köylerdeki kardeşleri zaman zaman gelir, yedi günlük bir süre için görevi onlarla paylaşırdı.</verse>
				<verse number="26">Dört kapının baş nöbetçileri Levili’ydi. Bunlar Tanrı’nın Tapınağı’ndaki odalardan ve hazinelerden sorumluydu.</verse>
				<verse number="27">Geceyi Tanrı’nın Tapınağı’nın çevresinde geçirirlerdi. Çünkü tapınağı koruma ve her sabah kapılarını açma görevi onlarındı.</verse>
				<verse number="28">Bazıları da tapınak hizmetinde kullanılan eşyalardan sorumluydu. Eşyaları sayarak içeri alır, sayarak dışarıya çıkarırlardı.</verse>
				<verse number="29">Öbürleri eşyalardan, kutsal yere ait nesnelerden, ince undan, şaraptan, zeytinyağından, günnükten, baharattan sorumluydu.</verse>
				<verse number="30">Ancak baharatı karıştırıp hazırlama görevi kâhinlerindi.</verse>
				<verse number="31">Korahoğulları’ndan Şallum’un ilk oğlu Levili Mattitya sacda pide pişirme görevine atanmıştı.</verse>
				<verse number="32">Kardeşleri Kehatoğulları’ndan bazıları da her Şabat Günü adak ekmeklerini hazırlamakla görevliydi.</verse>
				<verse number="33">Levililer’in boy başları olan ezgiciler tapınağın odalarında yaşardı. Başka iş yapmazlardı. Çünkü yaptıkları işten gece gündüz sorumluydular.</verse>
				<verse number="34">Bunların hepsi soy kütüğüne göre Levililer’in boy başları, önderleriydi ve Yeruşalim’de yaşarlardı.</verse>
				<verse number="35">Givon’un kurucusu Yeiel, Givon’da yaşadı. Karısının adı Maaka’ydı.</verse>
				<verse number="36">Yeiel’in ilk oğlu Avdon’du. Öbürleri şunlardı: Sur, Kiş, Baal, Ner, Nadav,</verse>
				<verse number="37">Gedor, Ahyo, Zekeriya, Miklot.</verse>
				<verse number="38">Miklot Şimam’ın babasıydı. Bunlar Yeruşalim’de akrabalarının yanında yaşarlardı.</verse>
				<verse number="39">Ner Kiş’in, Kiş Saul’un babasıydı. Saul Yonatan, Malkişua, Avinadav ve Eşbaal’ın babasıydı.</verse>
				<verse number="40">Yonatan Merib-Baal’ın, Merib-Baal Mika’nın babasıydı.</verse>
				<verse number="41">Mika’nın oğulları: Piton, Melek, Tahrea, Ahaz.</verse>
				<verse number="42">Ahaz Yada’nın babasıydı. Yada Alemet, Azmavet ve Zimri’nin, Zimri Mosa’nın,</verse>
				<verse number="43">Mosa Binea’nın, Binea Refaya’nın, Refaya Elasa’nın, Elasa da Asel’in babasıydı.</verse>
				<verse number="44">Asel’in altı oğlu vardı. Adları şöyledir: Azrikam, Bokeru, İsmail, Şearya, Ovadya, Hanan. Bütün bunlar Asel’in oğullarıydı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Filistliler İsrailliler’le savaşa tutuştu. İsrailliler Filistliler’in önünden kaçtı. Birçoğu Gilboa Dağı’nda ölüp yere serildi.</verse>
				<verse number="2">Filistliler Saul’la oğullarının ardına düştüler. Saul’un oğulları Yonatan’ı, Avinadav’ı ve Malkişua’yı yakalayıp öldürdüler.</verse>
				<verse number="3">Saul’un çevresinde savaş kızıştı. Derken Saul Filistli okçular tarafından vuruldu ve yaralandı.</verse>
				<verse number="4">Saul silahını taşıyan adama, “Kılıcını çek de bana sapla” dedi, “Yoksa bu sünnetsizler gelip benimle alay edecekler.” Ama silah taşıyıcısı büyük bir korkuya kapılarak bunu yapmak istemedi. Bunun üzerine Saul kılıcını çekip kendini üzerine attı.</verse>
				<verse number="5">Saul’un öldüğünü görünce, silah taşıyıcısı da kendini kılıcının üzerine atıp öldü.</verse>
				<verse number="6">Böylece Saul, üç oğlu ve bütün ev halkı birlikte öldüler.</verse>
				<verse number="7">Vadide oturan İsrailliler, İsrail ordusunun kaçtığını, Saul’la oğullarının öldüğünü anlayınca, kentlerini terk edip kaçmaya başladılar. Filistliler gelip bu kentlere yerleştiler.</verse>
				<verse number="8">Ertesi gün Filistliler, öldürülenleri soymak için geldiklerinde, Saul’la oğullarının Gilboa Dağı’nda öldüğünü gördüler.</verse>
				<verse number="9">Saul’u soyduktan sonra başını kesip silahlarını aldılar. Sonra bu iyi haberi putlarına ve halka duyurmaları için Filist ülkesinin her yanına ulaklar gönderdiler.</verse>
				<verse number="10">Saul’un silahlarını ilahlarının tapınağına koyup başını Dagon Tapınağı’na çaktılar.</verse>
				<verse number="11">Yaveş-Gilat halkı Filistliler’in Saul’a yaptıklarını duydu.</verse>
				<verse number="12">Bütün yiğitler gidip Saul’la oğullarının cesetlerini Yaveş’e getirdiler. Sonra kemiklerini Yaveş’teki yabanıl fıstık ağacının altına gömdüler ve yedi gün oruç tuttular.</verse>
				<verse number="13">Saul RAB’be ihanet ettiği için öldü. RAB’bin sözünü yerine getirmedi. Yol göstermesi için RAB’be danışacağına bir cinciye danıştı. Bu yüzden RAB onu öldürdü. Krallığını da İşay oğlu Davut’a devretti.</verse>
				<verse number="14">Saul RAB’be ihanet ettiği için öldü. RAB’bin sözünü yerine getirmedi. Yol göstermesi için RAB’be danışacağına bir cinciye danıştı. Bu yüzden RAB onu öldürdü. Krallığını da İşay oğlu Davut’a devretti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">İsrailliler’in tümü Hevron’da bulunan Davut’a gelip şöyle dediler: “Biz senin etin, kemiğiniz.</verse>
				<verse number="2">Geçmişte Saul kralımızken, savaşta İsrail’e komuta eden sendin. Tanrın RAB sana, ‘Halkım İsrail’i sen güdecek, onlara sen önder olacaksın’ diye söz verdi.”</verse>
				<verse number="3">İsrail’in bütün ileri gelenleri Hevron’a, Kral Davut’un yanına gelince, Davut RAB’bin önünde orada onlarla bir antlaşma yaptı. Onlar da RAB’bin Samuel aracılığıyla söylediği söz uyarınca, Davut’u İsrail Kralı olarak meshettiler.</verse>
				<verse number="4">Kral Davut’la İsrailliler Yevus diye bilinen Yeruşalim’e saldırmak için yola çıktılar. Orada yaşayan Yevuslular</verse>
				<verse number="5">Davut’a, “Sen buraya giremezsin” dediler. Ne var ki, Davut Siyon Kalesi’ni, Davut Kenti’ni ele geçirdi.</verse>
				<verse number="6">Davut, “Yevuslular’a ilk saldıran kişi komutan ve önder olacak” demişti. İlk saldırıyı Seruya oğlu Yoav yaptı, böylece ordu komutanı oldu.</verse>
				<verse number="7">Bundan sonra Davut kalede oturmaya başladı. Bunun için oraya “Davut Kenti” adı verildi.</verse>
				<verse number="8">Çevredeki bölgeyi, Millo’dan çevre surlara kadar uzanan kesimi inşa etti. Yoav da kentin geri kalan bölümünü onardı.</verse>
				<verse number="9">Davut giderek güçleniyordu. Çünkü Her Şeye Egemen RAB onunlaydı.</verse>
				<verse number="10">RAB’bin İsrail’e verdiği söz uyarınca Davut’un yiğit askerlerinin komutanları İsrail halkıyla birlikte Davut’u kral yaptılar ve krallığının güçlenmesi için onu desteklediler.</verse>
				<verse number="11">Bunların adları şöyledir: Üçler’in önderi Hakmonlu Yaşovam, mızrağını üç yüz kişiye karşı kaldırıp bir saldırıda hepsini öldürdü.</verse>
				<verse number="12">İkincisi, üç yiğitlerden biri olan Ahohlu Dodo oğlu Elazar.</verse>
				<verse number="13">Filistliler savaş için Pas-Dammim’de toplandıklarında Elazar Davut’un yanındaydı. Orada bir arpa tarlası vardı. İsrailliler Filistliler’in önünden kaçmıştı.</verse>
				<verse number="14">Ama Elazar’la Davut tarlanın ortasında durup orayı savunmuş, Filistliler’i öldürmüşlerdi. RAB onlara büyük bir zafer sağlamıştı.</verse>
				<verse number="15">Otuzlar’dan üçü Davut’un yanına, Adullam Mağarası’ndaki kayaya gittiler. Bir Filist birliği Refaim Vadisi’nde ordugah kurmuştu.</verse>
				<verse number="16">Bu sırada Davut hisarda, başka bir Filist birliğiyse Beytlehem’deydi.</verse>
				<verse number="17">Davut özlemle, “Keşke biri Beytlehem’de kapının yanındaki kuyudan bana su getirse!” dedi.</verse>
				<verse number="18">Bu Üçler Filist ordugahının ortasından geçerek Beytlehem’de kapının yanındaki kuyudan su çekip Davut’a getirdiler. Ama Davut içmek istemedi; suyu yere dökerek RAB’be sundu.</verse>
				<verse number="19">“Ey Tanrım, bunu yapmak benden uzak olsun!” dedi, “Canlarını tehlikeye atıp giden bu üç kişinin kanını mı içeyim?” Canlarını tehlikeye atarak suyu getirdikleri için Davut içmek istemedi. Bu üç kişinin yiğitliği işte böyleydi.</verse>
				<verse number="20">Yoav’ın kardeşi Avişay Üçler’in önderiydi. Mızrağını kaldırıp üç yüz kişiyi öldürdü. Bu yüzden Üçler kadar ünlendi.</verse>
				<verse number="21">Üçler’in en saygın kişisiydi ve onların önderi oldu. Ama Üçler’den sayılmadı.</verse>
				<verse number="22">Yehoyada oğlu Kavseelli Benaya yürekli bir savaşçıydı. Büyük işler başardı. Aslan yürekli iki Moavlı’yı öldürdü. Ayrıca karlı bir gün çukura inip bir aslan öldürdü.</verse>
				<verse number="23">Beş arşın boyunda iri yarı bir Mısırlı’yı da öldürdü. Mısırlı’nın elinde dokumacı sırığı gibi bir mızrak vardı. Benaya sopayla onun üzerine yürüdü. Mızrağı elinden kaptığı gibi onu kendi mızrağıyla öldürdü.</verse>
				<verse number="24">Yehoyada oğlu Benaya’nın yaptıkları bunlardır. Bu sayede o da üç yiğitler kadar ünlendi.</verse>
				<verse number="25">Benaya Otuzlar arasında saygın bir yer edindiyse de, Üçler’den sayılmadı. Davut onu muhafız birliği komutanlığına atadı.</verse>
				<verse number="26">Öteki yiğitler şunlardır: Yoav’ın kardeşi Asahel, Beytlehemli Dodo oğlu Elhanan,</verse>
				<verse number="27">Harorlu Şammot, Pelonlu Heles,</verse>
				<verse number="28">Tekoalı İkkeş oğlu İra, Anatotlu Aviezer,</verse>
				<verse number="29">Huşalı Sibbekay, Ahohlu İlay,</verse>
				<verse number="30">Netofalı Mahray ve Baana oğlu Helet,</verse>
				<verse number="31">Benyaminoğulları’ndan Givalı Rivay oğlu İttay, Piratonlu Benaya,</verse>
				<verse number="32">Gaaş vadilerinden Huray, Arvalı Aviel,</verse>
				<verse number="33">Baharumlu Azmavet, Şaalbonlu Elyahba,</verse>
				<verse number="34">Gizonlu Haşem’in oğulları, Hararlı Şage oğlu Yonatan,</verse>
				<verse number="35">Hararlı Sakâr oğlu Ahiam, Ur oğlu Elifal,</verse>
				<verse number="36">Mekeralı Hefer, Pelonlu Ahiya,</verse>
				<verse number="37">Karmelli Hesro, Ezbay oğlu Naaray,</verse>
				<verse number="38">Natan’ın kardeşi Yoel, Hacer oğlu Mivhar,</verse>
				<verse number="39">Ammonlu Selek, Seruya oğlu Yoav’ın silah taşıyıcısı Berotlu Nahray,</verse>
				<verse number="40">Yattirli İra ve Garev,</verse>
				<verse number="41">Hititli Uriya, Ahlay oğlu Zavat,</verse>
				<verse number="42">Rubenliler’in önderi Rubenli Şiza oğlu Adina ve ona eşlik eden otuz kişi,</verse>
				<verse number="43">Maaka oğlu Hanan, Mitanlı Yoşafat,</verse>
				<verse number="44">Aşteralı Uzziya, Aroerli Hotam’ın oğulları Şama ve Yeiel,</verse>
				<verse number="45">Şimri oğlu Yediael ve kardeşi Tisli Yoha,</verse>
				<verse number="46">Mahavlı Eliel, Elnaam’ın oğulları Yerivay ve Yoşavya, Moavlı Yitma,</verse>
				<verse number="47">Eliel, Ovet, Mesovalı Yaasiel.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Davut’un Kiş oğlu Saul’dan gizlendiği Ziklak’ta yanına gelenler şunlardır. Bunlar savaşta onu destekleyen yiğitlerdi.</verse>
				<verse number="2">Benyamin oymağından, Saul’un ailesindendiler. Yay taşır ve yayla ok, sapanla taş atmak için hem sağ, hem sol ellerini kullanabilirlerdi.</verse>
				<verse number="3">Givalı Şemaa’nın oğulları Ahiezer’le Yoaş’ın komutası altındaydılar. Adları şunlardı: Azmavet’in oğulları Yeziel’le Pelet, Beraka, Anatotlu Yehu,</verse>
				<verse number="4">Otuzlar’dan bir yiğit ve Otuzlar’ın önderi olan Givonlu Yişmaya, Yeremya, Yahaziel, Yohanan, Gederalı Yozavat,</verse>
				<verse number="5">Eluzay, Yerimot, Bealya, Şemarya, Haruflu Şefatya,</verse>
				<verse number="6">Elkana, Yişşiya, Azarel, Yoezer, Yaşovam, Korahlılar,</verse>
				<verse number="7">Yoela, Zevadya, Gedorlu Yeroham’ın oğulları.</verse>
				<verse number="8">Davut çölde saklandığı yerdeyken bazı Gadlılar da ona katıldı. Bunlar savaşa hazır, kalkan ve mızrak kullanabilen yiğit adamlardı. Yüzleri aslan yüzü gibiydi, dağlardaki ceylanlar kadar çeviktiler.</verse>
				<verse number="9">Önderleri Ezer’di. İkincisi Ovadya, üçüncüsü Eliav,</verse>
				<verse number="10">dördüncüsü Mişmanna, beşincisi Yeremya,</verse>
				<verse number="11">altıncısı Attay, yedincisi Eliel,</verse>
				<verse number="12">sekizincisi Yohanan, dokuzuncusu Elzavat,</verse>
				<verse number="13">onuncusu Yeremya, on birincisi de Makbannay’dı.</verse>
				<verse number="14">Bu Gadlılar ordu komutanlarıydı. En güçsüzleri yüz, güçlüleri bin kişinin yerini tutardı.</verse>
				<verse number="15">Birinci ay, Şeria Irmağı her yana taşmışken, karşı yakaya geçtiler. Oradaki vadilerde oturanların tümünü doğuya, batıya kaçırdılar.</verse>
				<verse number="16">Benyamin ve Yahudaoğulları’ndan bazı kişiler de Davut’un yanına, saklandığı yere gittiler.</verse>
				<verse number="17">Onları karşılamaya çıkan Davut şöyle dedi: “Eğer bana yardım etmek için esenlikle geldiyseniz, buyrun bize katılın. Ama ben haksızlık yapmamışken beni düşmanlarımın eline teslim etmeye geldiyseniz, atalarımızın Tanrısı bunu görsün ve sizi yargılasın.”</verse>
				<verse number="18">Tanrı’nın Ruhu Otuzlar’ın önderi Amasay’ın üzerine indi. Amasay şöyle dedi: “Ey Davut, seniniz biz! Ey İşay oğlu, seninleyiz! Esenlik olsun sana, esenlik! Seni destekleyenlere de esenlik olsun! Tanrın sana yardım edecektir.” Davut onları iyi karşıladı ve akıncıların başı yaptı.</verse>
				<verse number="19">Davut Filistliler’le birlikte Saul’a karşı savaşmaya gidince, Manaşşe oymağından da bazı kişiler onun yanına geçtiler. Ne var ki Davut’la adamları Filistliler’e yardım etmediler. Çünkü Filist beyleri birbirlerine danışıp, “Davut efendisi Saul’a dönerse başımızdan oluruz” diyerek onu geri göndermişlerdi.</verse>
				<verse number="20">Davut Ziklak’a gittiğinde yanına geçen Manaşşeliler şunlardır: Adna, Yozavat, Yediael, Mikael, Yozavat, Elihu, Silletay. Bunlar Manaşşe’de bin kişilik birliklerin komutanlarıydı.</verse>
				<verse number="21">Düşman akıncılarına karşı Davut’a yardım ettiler. Hepsi de yiğit savaşçılar, ordu komutanlarıydı.</verse>
				<verse number="22">Her gün insanlar Davut’a yardım etmeye geliyorlardı. Davut büyük, güçlü bir orduya sahip oluncaya dek bu böyle sürdü.</verse>
				<verse number="23">RAB’bin sözü uyarınca Saul’un krallığını Davut’a vermek için Hevron’a, Davut’un yanına gelen savaşçıların sayısı şudur:</verse>
				<verse number="24">Savaşa hazır, kalkan ve mızrak taşıyan Yahudaoğulları’ndan 6 800 kişi.</verse>
				<verse number="25">Savaşa hazır, yiğit Şimonoğulları’ndan 7 100 kişi.</verse>
				<verse number="26">Levioğulları’ndan 4 600 kişi.</verse>
				<verse number="27">Harun ailesinin başı Yehoyada ve onunla birlikte olanlar 3 700 kişi.</verse>
				<verse number="28">Genç yiğit Sadok’la ailesinden 22 subay.</verse>
				<verse number="29">Saul’un soyu Benyaminliler’den 3 000 kişi. Benyaminliler’in çoğu o zamana dek Saul’un ailesine bağlı kalmışlardı.</verse>
				<verse number="30">Efrayimoğulları’ndan yiğit savaşçı ve boylarında ün salmış 20 800 kişi.</verse>
				<verse number="31">Davut’u kral yapmak için Manaşşe oymağının yarısından özel olarak seçilip gelenler 18 000 kişi.</verse>
				<verse number="32">İssakaroğulları’ndan 200 kişi. Bunlar İsrailliler’in ne zaman ne yapması gerektiğini bilen kişilerdi. Boy başlarıydı ve bütün akrabalarını yönetirlerdi.</verse>
				<verse number="33">Zevulun’dan 50 000 kişi. Bunlar savaşa hazır, deneyimli askerlerdi. Her tür silahı kullanmada ustaydılar. Davut’a candan ve yürekten yardım ettiler.</verse>
				<verse number="34">Naftali’den 1 000 subay ile kalkan ve mızrak taşıyan 37 000 kişi.</verse>
				<verse number="35">Danlılar’dan savaşa hazır 28 600 kişi.</verse>
				<verse number="36">Aşer’den savaşa hazır, deneyimli 40 000 asker.</verse>
				<verse number="37">Şeria Irmağı’nın doğusunda yaşayan, savaş için her tür silahla donatılmış Rubenliler’den, Gadlılar’dan ve Manaşşe oymağının yarısından 120 000 kişi.</verse>
				<verse number="38">Bunların hepsi savaşa hazır yiğit askerlerdi. Büyük bir kararlılıkla Davut’u bütün İsrail’in kralı yapmak için Hevron’a geldiler. Geri kalan İsrailliler de Davut’u kral yapma konusunda aynı düşüncedeydiler.</verse>
				<verse number="39">Adamlar Davut’un yanında üç gün kaldılar. Orada yiyip içtiler. Gereksinimlerini yakınları sağlamıştı.</verse>
				<verse number="40">İssakar, Zevulun ve Naftali’ye kadar yayılmış olan yakınları da yiyecek yüklü eşeklerle, develerle, katırlarla, öküzlerle geldiler. Bol miktarda un, incir pestili, kuru üzüm salkımları, şarap, zeytinyağı, çok sayıda sığır ve davar getirdiler. Çünkü İsrail’de sevinç vardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Davut binbaşılara, yüzbaşılara ve subaylarına danıştı.</verse>
				<verse number="2">Sonra bütün İsrail topluluğuna şöyle seslendi: “Eğer onaylarsanız ve Tanrımız RAB’bin isteğiyse, İsrail ülkesinin her yanına yayılmış öbür soydaşlarımıza ve onlarla birlikte kendi kentlerinde ve otlaklarında yaşayan kâhinlerle Levililer’e haberciler gönderelim. Onlar da gelip bize katılsınlar.</verse>
				<verse number="3">Tanrımız’ın Sandığı’nı geri getirelim. Çünkü Saul’un krallığı döneminde ona gereken önemi vermedik.”</verse>
				<verse number="4">Topluluk bu öneriyi benimseyerek sandığı geri getirmeye karar verdi.</verse>
				<verse number="5">Davut Tanrı’nın Antlaşma Sandığı’nı Kiryat-Yearim’den geri getirmek için Mısır’daki Şihor Irmağı’ndan Levo-Hamat’a kadar bütün İsrailliler’i topladı.</verse>
				<verse number="6">Böylece Davut’la İsrailliler Keruvlar arasında taht kuran RAB Tanrı’nın adıyla anılan Tanrı’nın Antlaşma Sandığı’nı getirmek için Yahuda’daki Baala Kenti’ne –Kiryat-Yearim’e– gittiler.</verse>
				<verse number="7">Tanrı’nın Sandığı’nı Avinadav’ın evinden alıp yeni bir arabaya koydular. Arabayı Uzza’yla Ahyo sürüyordu.</verse>
				<verse number="8">Bu arada Davut’la bütün İsrail halkı da Tanrı’nın önünde lir, çenk, tef, zil ve borazanlar eşliğinde ezgiler okuyarak, var güçleriyle bu olayı kutluyorlardı.</verse>
				<verse number="9">Kidon’un harman yerine vardıklarında öküzler tökezledi. Bu nedenle Uzza elini uzatıp sandığı tuttu.</verse>
				<verse number="10">RAB sandığa elini uzatan Uzza’ya öfkelenerek onu yere çaldı. Uzza orada, Tanrı’nın önünde öldü.</verse>
				<verse number="11">Davut, RAB’bin Uzza’yı cezalandırmasına öfkelendi. O günden bu yana oraya Peres-Uzza denilir.</verse>
				<verse number="12">Davut o gün Tanrı’dan korkarak, “Tanrı’nın Sandığı’nı nasıl yanıma getirsem?” diye düşündü.</verse>
				<verse number="13">Sandığı yanına, Davut Kenti’ne götüreceğine Gatlı Ovet-Edom’un evine götürdü.</verse>
				<verse number="14">Tanrı’nın Sandığı Gatlı Ovet-Edom’un evinde üç ay kaldı. RAB Ovet-Edom’un ailesini ve ona ait her şeyi kutsadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Sur Kralı Hiram Davut’a ulaklar ve bir saray yapmak için sedir tomrukları, taşçılar, marangozlar gönderdi.</verse>
				<verse number="2">Böylece Davut RAB’bin kendisini İsrail Kralı atadığını ve halkı İsrail’in hatırı için krallığını çok yücelttiğini anladı.</verse>
				<verse number="3">Davut Yeruşalim’de kendine daha birçok karı aldı; bunlardan erkek ve kız çocukları oldu.</verse>
				<verse number="4">Davut’un Yeruşalim’de doğan çocuklarının adları şunlardı: Şammua, Şovav, Natan, Süleyman,</verse>
				<verse number="5">Yivhar, Elişua, Elpelet,</verse>
				<verse number="6">Nogah, Nefek, Yafia,</verse>
				<verse number="7">Elişama, Beelyada, Elifelet.</verse>
				<verse number="8">Filistliler Davut’un İsrail Kralı olarak meshedildiğini duyunca, bütün Filist ordusu onu aramak için yola çıktı. Bunu duyan Davut onları karşılamaya gitti.</verse>
				<verse number="9">Filistliler gelip Refaim Vadisi’nde baskın yapmışlardı.</verse>
				<verse number="10">Davut Tanrı’ya danıştı: “Filistliler’e saldırayım mı? Onları elime teslim edecek misin?” RAB, “Saldır” dedi, “Onları eline teslim edeceğim.”</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine Davut’la adamları Baal-Perasim’e gittiler. Davut orada Filistliler’i bozguna uğrattı. Sonra, “Her şeyi yarıp geçen sular gibi, Tanrı düşmanlarımı benim elimle yarıp geçti” dedi. Bundan ötürü oraya Baal-Perasim adı verildi.</verse>
				<verse number="12">Filistliler putlarını orada bıraktılar. Davut’un buyruğu uyarınca putlar yakıldı.</verse>
				<verse number="13">Filistliler bir kez daha gelip vadiye baskın yaptılar.</verse>
				<verse number="14">Davut yine Tanrı’ya danıştı. Tanrı şöyle karşılık verdi: “Buradan saldırma! Onları arkadan çevirip pelesenk ağaçlarının önünden saldır.</verse>
				<verse number="15">Pelesenk ağaçlarının tepesinden yürüyüş sesi duyar duymaz, saldırıya geç. Çünkü ben Filist ordusunu bozguna uğratmak için önünsıra gitmişim demektir.”</verse>
				<verse number="16">Davut Tanrı’nın kendisine buyurduğu gibi yaptı ve Filist ordusunu Givon’dan Gezer’e kadar bozguna uğrattı.</verse>
				<verse number="17">Böylece Davut’un ünü her yana yayıldı. RAB bütün ulusların ondan korkmasını sağladı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Davut kendisine Davut Kenti’nde evler yaptı. Ardından Tanrı’nın Antlaşma Sandığı için bir yer hazırlayıp çadır kurdu.</verse>
				<verse number="2">Sonra, “Tanrı’nın Antlaşma Sandığı’nı yalnız Levililer taşıyacak” dedi, “Çünkü sandığı taşımak ve sonsuza dek kendisine hizmet etmek için RAB Levililer’i seçti.”</verse>
				<verse number="3">Davut RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı hazırlamış olduğu yere getirmek için bütün İsrailliler’i Yeruşalim’de topladı.</verse>
				<verse number="4">Sonra Harunoğulları’yla Levililer’i bir araya getirdi:</verse>
				<verse number="5">Kehatoğulları’ndan: Önder Uriel’le 120 yakını,</verse>
				<verse number="6">Merarioğulları’ndan: Önder Asaya’yla 220 yakını,</verse>
				<verse number="7">Gerşonoğulları’ndan: Önder Yoel’le 130 yakını,</verse>
				<verse number="8">Elisafanoğulları’ndan: Önder Şemaya’yla 200 yakını,</verse>
				<verse number="9">Hevronoğulları’ndan: Önder Eliel’le 80 yakını,</verse>
				<verse number="10">Uzzieloğulları’ndan: Önder Amminadav’la 112 yakını.</verse>
				<verse number="11">Bundan sonra Davut Kâhin Sadok’la Kâhin Aviyatar’ı, Levili Uriel’i, Asaya’yı, Yoel’i, Şemaya’yı, Eliel’i, Amminadav’ı yanına çağırdı.</verse>
				<verse number="12">Onlara şöyle dedi: “Siz Levili boyların başlarısınız. Levili kardeşlerinizle birlikte kendinizi kutsayın, sonra İsrail’in Tanrısı RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı hazırlamış olduğum yere getirin.</verse>
				<verse number="13">Çünkü geçen sefer sandığı siz taşımadığınız ve biz de kurala uygun davranmadığımız için Tanrımız RAB bize öfkelendi.”</verse>
				<verse number="14">Böylece kâhinlerle Levililer İsrail’in Tanrısı RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı getirmek için kendilerini kutsadılar.</verse>
				<verse number="15">RAB’bin sözü uyarınca ve Musa’nın onlara buyurduğu gibi, Tanrı’nın Sandığı’nın sırıklarını omuzları üzerinde taşıdılar.</verse>
				<verse number="16">Davut Levili önderlere, kardeşlerinden çenk, lir ve zil gibi çalgılar eşliğinde yüksek sesle sevinçli ezgiler okuyacak ezgiciler atamalarını söyledi.</verse>
				<verse number="17">Levililer de Yoel oğlu Heman’ı, akrabalarından Berekya oğlu Asaf’ı, akrabaları Merarioğulları’ndan Kuşaya oğlu Etan’ı atadılar.</verse>
				<verse number="18">Onlara yardımcı olarak da kapı nöbetçileri kardeşlerinden Zekeriya’yı, Yaaziel’i, Şemiramot’u, Yehiel’i, Unni’yi, Eliav’ı, Benaya’yı, Maaseya’yı, Mattitya’yı, Elifelehu’yu, Mikneya’yı, Ovet-Edom’u, Yeiel’i atadılar.</verse>
				<verse number="19">Ezgicilerden Heman, Asaf, Etan tunç zil;</verse>
				<verse number="20">Zekeriya, Aziel, Şemiramot, Yehiel, Unni, Eliav, Maaseya, Benaya tiz perdeli çenk çalmak;</verse>
				<verse number="21">Mattitya, Elifelehu, Mikneya, Ovet-Edom, Yeiel, Azazya sekiz telli lirle önderlik yapmak üzere seçildiler.</verse>
				<verse number="22">Levililer’in önderi Kenanya ise ezgilerden sorumluydu. Bu konuda yetenekliydi.</verse>
				<verse number="23">Berekya ile Elkana Antlaşma Sandığı’nın bulunduğu yerin kapı nöbetçileriydi.</verse>
				<verse number="24">Şevanya, Yoşafat, Netanel, Amasay, Zekeriya, Benaya, Eliezer adındaki kâhinler Tanrı’nın Antlaşma Sandığı önünde borazan çalıyordu. Ovet-Edom ile Yehiya da Antlaşma Sandığı’nın bulunduğu yerin kapı nöbetçileriydi.</verse>
				<verse number="25">Böylece Davut, İsrail ileri gelenleri ve binbaşılar RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı Ovet-Edom’un evinden sevinçle getirmeye gittiler.</verse>
				<verse number="26">Tanrı, RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı taşıyan Levililer’e yardım ettiği için, yedi boğa ile yedi koç kurban ettiler.</verse>
				<verse number="27">Davut, sandığı taşıyan Levililer, ezgiciler ve ezgilerden sorumlu olan Kenanya ince ketenden cüppeler giyinmişlerdi. Davut ince keten efod da kuşanmıştı.</verse>
				<verse number="28">Böylece İsrailliler sevinç naraları atarak, boru, borazan, zil, çenk ve lirler çalarak RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı getiriyorlardı.</verse>
				<verse number="29">RAB’bin Antlaşma Sandığı Davut Kenti’ne varınca, Saul’un kızı Mikal pencereden baktı. Oynayıp zıplayan Kral Davut’u görünce, onu içinden küçümsedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Tanrı’nın Antlaşma Sandığı’nı getirip Davut’un bu amaçla kurduğu çadırın içine koydular. Tanrı’ya yakmalık sunular ve esenlik sunuları sundular.</verse>
				<verse number="2">Davut yakmalık sunuları ve esenlik sunularını sunmayı bitirince, RAB’bin adıyla halkı kutsadı.</verse>
				<verse number="3">Ardından erkek, kadın her İsrailli’ye birer somun ekmekle birer hurma ve üzüm pestili dağıttı.</verse>
				<verse number="4">RAB’bin Antlaşma Sandığı önünde hizmet etmek, İsrail’in Tanrısı RAB’bi anmak, O’na şükretmek ve övgüler sunmak için bazı Levililer’i atadı.</verse>
				<verse number="5">Bunların önderi Asaf, yardımcısı Zekeriya’ydı. Öbürleri Yeiel, Şemiramot, Yehiel, Mattitya, Eliav, Benaya, Ovet-Edom ve Yeiel’di. Bunlar çenk ve lir, Asaf yüksek sesli zil,</verse>
				<verse number="6">Kâhin Benaya ile Yahaziel de Tanrı’nın Antlaşma Sandığı önünde sürekli borazan çalacaklardı.</verse>
				<verse number="7">O gün Davut RAB’be şükretme işini ilk kez Asaf’la kardeşlerine verdi.</verse>
				<verse number="8">RAB’be şükredin, O’nu adıyla çağırın, Halklara duyurun yaptıklarını!</verse>
				<verse number="9">O’nu ezgilerle, ilahilerle övün, Bütün harikalarını anlatın!</verse>
				<verse number="10">Kutsal adıyla övünün, Sevinsin RAB’be yönelenler!</verse>
				<verse number="11">RAB’be ve O’nun gücüne bakın, Durmadan O’nun yüzünü arayın!</verse>
				<verse number="12">Ey sizler, kulu İsrail’in soyu, Seçtiği Yakupoğulları, O’nun yaptığı harikaları, Olağanüstü işlerini Ve ağzından çıkan yargıları anımsayın!</verse>
				<verse number="13">Ey sizler, kulu İsrail’in soyu, Seçtiği Yakupoğulları, O’nun yaptığı harikaları, Olağanüstü işlerini Ve ağzından çıkan yargıları anımsayın!</verse>
				<verse number="14">Tanrımız RAB O’dur, Yargıları bütün yeryüzünü kapsar.</verse>
				<verse number="15">O’nun antlaşmasını, Bin kuşak için verdiği sözü, İbrahim’le yaptığı antlaşmayı, İshak için içtiği andı sonsuza dek anımsayın.</verse>
				<verse number="16">O’nun antlaşmasını, Bin kuşak için verdiği sözü, İbrahim’le yaptığı antlaşmayı, İshak için içtiği andı sonsuza dek anımsayın.</verse>
				<verse number="17">“Hakkınıza düşen mülk olarak Kenan ülkesini size vereceğim” diyerek, Bunu Yakup için bir kural, İsrail’le sonsuza dek geçerli bir antlaşma yaptı.</verse>
				<verse number="18">“Hakkınıza düşen mülk olarak Kenan ülkesini size vereceğim” diyerek, Bunu Yakup için bir kural, İsrail’le sonsuza dek geçerli bir antlaşma yaptı.</verse>
				<verse number="19">O zaman bir avuç insandınız, Sayıca az ve ülkeye yabancıydınız.</verse>
				<verse number="20">Bir ulustan öbürüne, Bir ülkeden ötekine dolaşıp durdular.</verse>
				<verse number="21">RAB kimsenin onları ezmesine izin vermedi, Onlar için kralları bile payladı:</verse>
				<verse number="22">“Meshettiklerime dokunmayın, Peygamberlerime kötülük etmeyin!” dedi.</verse>
				<verse number="23">Ey bütün dünya, ezgiler söyleyin RAB’be! Her gün duyurun kurtarışını!</verse>
				<verse number="24">Görkemini uluslara, Harikalarını bütün halklara anlatın!</verse>
				<verse number="25">Çünkü RAB uludur, yalnız O övgüye değer, İlahlardan çok O’ndan korkulur.</verse>
				<verse number="26">Halkların bütün ilahları bir hiçtir, Oysa gökleri yaratan RAB’dir.</verse>
				<verse number="27">Yücelik, ululuk O’nun huzurundadır, Güç ve sevinç O’nun konutundadır.</verse>
				<verse number="28">Ey bütün halklar, RAB’bi övün, RAB’bin gücünü, yüceliğini övün,</verse>
				<verse number="29">RAB’bin görkemini adına yaraşır biçimde övün, Sunular getirip O’nun önüne çıkın! Kutsal giysiler içinde RAB’be tapının!</verse>
				<verse number="30">Titreyin O’nun önünde, ey bütün yeryüzündekiler! Dünya sağlam kurulmuş, sarsılmaz.</verse>
				<verse number="31">Sevinsin gökler, coşsun yeryüzü, Uluslar arasında, “RAB egemenlik sürüyor!” densin.</verse>
				<verse number="32">Gürlesin deniz içindekilerle birlikte, Bayram etsin kırlar ve üzerindekiler!</verse>
				<verse number="33">O zaman RAB’bin önünde ormanın ağaçları Sevinçle haykıracak. Çünkü O yeryüzünü yargılamaya geliyor.</verse>
				<verse number="34">RAB’be şükredin, çünkü O iyidir, Sevgisi sonsuzdur.</verse>
				<verse number="35">Şöyle seslenin: “Kurtar bizi, ey kurtarıcımız Tanrı, Topla bizi, ulusların arasından çıkar. Kutsal adına şükredelim, Yüceliğinle övünelim.</verse>
				<verse number="36">İsrail’in Tanrısı RAB’be Öncesizlikten sonsuza dek övgüler olsun!” Bütün halk, “Amin!” diyerek RAB’be övgüler sundu.</verse>
				<verse number="37">Davut RAB’bin Antlaşma Sandığı’nın önünde günlük işlerde sürekli hizmet etmeleri için Asaf’la Levili kardeşlerini atadı.</verse>
				<verse number="38">Onlarla birlikte hizmet etmeleri için Ovet-Edom’la altmış sekiz Levili akrabasını da atadı. Yedutun oğlu Ovet-Edom’la Hosa kapı nöbetçileriydi.</verse>
				<verse number="39">Davut Kâhin Sadok’la öbür kâhin kardeşlerini Givon’daki tapınma yerinde, RAB’bin Çadırı’nın bulunduğu yerde görevlendirdi.</verse>
				<verse number="40">Bunlar RAB’bin İsrail’e verdiği yasada yazılanlar uyarınca, sabah akşam, düzenli olarak yakmalık sunu sunağında RAB’be sunular sunacaklardı.</verse>
				<verse number="41">Onlarla birlikte Heman’la Yedutun’u ve RAB’bin sonsuz sevgisi için şükretsinler diye özel olarak seçilen öbürlerini de görevlendirdi.</verse>
				<verse number="42">Heman’la Yedutun borazanlardan, zillerden ve Tanrı’yı öven ezgiler için gereken öbür çalgılardan sorumluydu. Yedutunoğulları’nı da kapıda nöbetçi olarak görevlendirdi.</verse>
				<verse number="43">Sonra herkes evine döndü. Davut da ailesini kutsamak için evine döndü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Davut sarayına yerleştikten sonra Peygamber Natan’a, “Bak, ben sedir ağacından yapılmış bir sarayda oturuyorum. Oysa RAB’bin Antlaşma Sandığı bir çadırın altında duruyor!” dedi.</verse>
				<verse number="2">Natan, “Tasarladığın her şeyi yap, çünkü Tanrı seninledir” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="3">O gece Tanrı Natan’a şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="4">“Git, kulum Davut’a şöyle de: ‘RAB diyor ki, oturmam için bana tapınak yapmayacaksın.</verse>
				<verse number="5">İsrail halkını Mısır’dan çıkardığım günden bu yana tapınakta oturmadım. Bir çadırdan öbür çadıra, orada burada konaklayarak dolaştım.</verse>
				<verse number="6">İsrailliler’le birlikte dolaştığım yerlerin herhangi birinde, halkımı gütmesini buyurduğum İsrail önderlerinden birine, neden bana sedir ağacından bir konut yapmadınız diye hiç sordum mu?’</verse>
				<verse number="7">“Şimdi kulum Davut’a şöyle diyeceksin: ‘Her Şeye Egemen RAB diyor ki: Halkım İsrail’e önder olasın diye seni otlaklardan ve koyun gütmekten aldım.</verse>
				<verse number="8">Her nereye gittiysen seninleydim. Önünden bütün düşmanlarını yok ettim. Adını dünyadaki büyük adamların adı gibi büyük kılacağım.</verse>
				<verse number="9">Halkım İsrail için bir yurt sağlayıp onları oraya yerleştireceğim. Bundan böyle kendi yurtlarında otursunlar, bir daha rahatsız edilmesinler. Kötü kişiler de halkım İsrail’e hakimler atadığım günden bu yana yaptıkları gibi, bir daha onlara baskı yapmasınlar. Bütün düşmanlarının sana boyun eğmesini sağlayacağım. RAB’bin senin için bir soy yetiştirecek, bilesin.</verse>
				<verse number="10">Halkım İsrail için bir yurt sağlayıp onları oraya yerleştireceğim. Bundan böyle kendi yurtlarında otursunlar, bir daha rahatsız edilmesinler. Kötü kişiler de halkım İsrail’e hakimler atadığım günden bu yana yaptıkları gibi, bir daha onlara baskı yapmasınlar. Bütün düşmanlarının sana boyun eğmesini sağlayacağım. RAB’bin senin için bir soy yetiştirecek, bilesin.</verse>
				<verse number="11">“ ‘Sen ölüp atalarına kavuşunca, senden sonra oğullarından birini ortaya çıkarıp krallığını pekiştireceğim.</verse>
				<verse number="12">Benim için tapınak kuracak olan odur. Ben de onun tahtını sonsuza dek sürdüreceğim.</verse>
				<verse number="13">Ben ona baba olacağım, o da bana oğul olacak. Senden önceki kraldan esirgediğim sevgiyi hiçbir zaman esirgemeyeceğim.</verse>
				<verse number="14">Onu sonsuza dek tapınağımın ve krallığımın üzerine atayacağım; tahtı sonsuza dek sürecektir.’ ”</verse>
				<verse number="15">Böylece Natan bütün bu sözleri ve görümleri Davut’a aktardı.</verse>
				<verse number="16">Bunun üzerine Kral Davut gelip RAB’bin önünde oturdu ve şöyle dedi: “Ya RAB Tanrı, ben kimim, ailem nedir ki, beni bu duruma getirdin?</verse>
				<verse number="17">Ey Tanrı, sanki bu yetmezmiş gibi, kulunun soyunun geleceği hakkında da söz verdin. Benimle de büyük bir adammışım gibi ilgilendin, ya RAB Tanrı!</verse>
				<verse number="18">Kulunu onurlandırdın, ben sana başka ne diyebilirim ki! Çünkü sen kulunu tanıyorsun.</verse>
				<verse number="19">Ya RAB, kulunun hatırı için ve isteğin uyarınca bu büyüklüğü gösterdin ve bu büyük vaatleri bildirdin.</verse>
				<verse number="20">“Ya RAB, bir benzerin yok, senden başka tanrı da yok! Bunu kendi kulaklarımızla duyduk.</verse>
				<verse number="21">Halkın İsrail’e benzer tek bir ulus yok dünyada. Kendi halkın olsun diye onları kurtarmaya gittin. Büyük ve görkemli işler yapmakla ün saldın. Mısır’dan kurtardığın halkın önünden ulusları kovdun.</verse>
				<verse number="22">Halkın İsrail’i sonsuza dek kendi halkın olarak seçtin ve sen de, ya RAB, onların Tanrısı oldun.</verse>
				<verse number="23">“Şimdi, ya RAB, kuluna ve onun soyuna ilişkin verdiğin sözü sonsuza dek tut, sözünü yerine getir.</verse>
				<verse number="24">Öyle ki, insanlar, ‘İsrail’i kayıran, Her Şeye Egemen RAB Tanrı İsrail’in Tanrısı’dır!’ diyerek adını sonsuza dek ansınlar, yüceltsinler ve kulun Davut’un soyu da önünde sürsün.</verse>
				<verse number="25">“Sen, ey Tanrım, ben kulun için bir soy çıkaracağını bana açıkladın. Bundan dolayı kulun önünde sana dua etme yürekliliğini buldu.</verse>
				<verse number="26">Ya RAB, sen Tanrı’sın! Kuluna bu iyi sözü verdin.</verse>
				<verse number="27">Şimdi önünde sonsuza dek sürmesi için kulunun soyunu kutsamayı uygun gördün. Çünkü, ya RAB, onu kutsadığın için sonsuza dek kutlu kılınacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Bir süre sonra, Davut Filistliler’i yenip boyunduruğu altına aldı; Gat’ı ve çevresindeki köyleri Filistliler’in yönetiminden çıkardı.</verse>
				<verse number="2">Moavlılar’ı da bozguna uğrattı. Onlar Davut’un haraç ödeyen köleleri oldular.</verse>
				<verse number="3">Davut Fırat’a kadar krallığını pekiştirmeye giden Sova Kralı Hadadezer’i de Hama yakınlarında yendi.</verse>
				<verse number="4">Bin savaş arabasını, yedi bin atlısını, yirmi bin yaya askerini ele geçirdi. Yüz savaş arabası için gereken atların dışındaki bütün atları da sakatladı.</verse>
				<verse number="5">Sova Kralı Hadadezer’e yardıma gelen Şam Aramlıları’ndan yirmi iki bin kişiyi öldürdü.</verse>
				<verse number="6">Sonra Şam Aramlıları’nın ülkesine askeri birlikler yerleştirdi. Onlar da Davut’un haraç ödeyen köleleri oldular. RAB Davut’u gittiği her yerde zafere ulaştırdı.</verse>
				<verse number="7">Davut Hadadezer’in komutanlarının taşıdığı altın kalkanları alıp Yeruşalim’e götürdü.</verse>
				<verse number="8">Ayrıca Hadadezer’in yönetimindeki Tivhat ve Kun kentlerinden bol miktarda tunç aldı. Süleyman bunu havuz, sütunlar ve çeşitli eşyalar yapmak için kullandı.</verse>
				<verse number="9">Hama Kralı Tou, Davut’un Sova Kralı Hadadezer’in bütün ordusunu bozguna uğrattığını duydu.</verse>
				<verse number="10">Tou Kral Davut’u selamlamak ve Hadadezer’le savaşıp yendiği için kutlamak üzere oğlu Hadoram’ı ona gönderdi. Çünkü Tou Hadadezer’le sürekli savaşmıştı. Hadoram Davut’a her türlü altın, gümüş, tunç armağanlar getirdi.</verse>
				<verse number="11">Kral Davut bu armağanları bütün uluslardan –Edom, Moav, Ammonlular, Filistliler ve Amalekliler’den– ele geçirdiği altın ve gümüşle birlikte RAB’be adadı.</verse>
				<verse number="12">Seruya oğlu Avişay Tuz Vadisi’nde on sekiz bin Edomlu öldürdü.</verse>
				<verse number="13">Edom’a askeri birlikler yerleştirdi. Edomlular’ın tümü Davut’un köleleri oldular. RAB Davut’u gittiği her yerde zafere ulaştırdı.</verse>
				<verse number="14">Bütün İsrail’de krallık yapan Davut halkına doğruluk ve adalet sağladı.</verse>
				<verse number="15">Seruya oğlu Yoav ordu komutanı, Ahilut oğlu Yehoşafat devlet tarihçisiydi.</verse>
				<verse number="16">Ahituv oğlu Sadok’la Aviyatar oğlu Ahimelek kâhin, Şavşa yazmandı.</verse>
				<verse number="17">Yehoyada oğlu Benaya Keretliler’le Peletliler’in komutanıydı. Davut’un oğulları da sarayda yüksek görevlere atanmışlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Bir süre sonra Ammon Kralı Nahaş öldü, yerine oğlu kral oldu.</verse>
				<verse number="2">Davut, “Babası bana iyilik ettiği için ben de Nahaş oğlu Hanun’a iyilik edeceğim” diye düşünerek, babasının ölümünden dolayı baş sağlığı dilemek için Hanun’a ulaklar gönderdi. Davut’un ulakları Hanun’a baş sağlığı dilemek için Ammonlular’ın ülkesine varınca,</verse>
				<verse number="3">Ammon önderleri Hanun’a şöyle dediler: “Davut sana baş sağlığı dileyen bu adamları gönderdi diye babana saygı duyduğunu mu sanıyorsun? Bu ulaklar ülkeyi araştırmak, casusluk etmek, yıkmak için buraya geldiler.”</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine Hanun Davut’un ulaklarını yakalattı. Sakallarını tıraş edip giysilerinin kalçayı kapatan kesimini ortadan kesti ve onları öylece gönderdi.</verse>
				<verse number="5">Davut bunu duyunca, ulakları karşılamak üzere adamlar gönderdi. Çünkü ulaklar çok utanıyorlardı. Kral, “Sakalınız uzayıncaya dek Eriha’da kalın, sonra dönün” diye buyruk verdi.</verse>
				<verse number="6">Ammonlular Davut’un nefretini kazandıklarını anlayınca, Hanun’la Ammonlular Aram-Naharayim, Aram-Maaka ve Sova’dan savaş arabalarıyla atlılar kiralamak için bin talant gümüş gönderdiler.</verse>
				<verse number="7">Otuz iki bin savaş arabası ve Maaka Kralı’yla askerlerini kiraladılar. Maaka Kralı’yla askerleri gelip Medeva’nın yakınında ordugah kurdular. Ammonlular da savaşmak üzere kentlerinden çıkıp bir araya geldiler.</verse>
				<verse number="8">Davut bunu duyunca, Yoav’ı ve güçlü adamlardan oluşan bütün ordusunu onlara karşı gönderdi.</verse>
				<verse number="9">Ammonlular çıkıp kent kapısında savaş düzeni aldılar. Yardıma gelen krallar da kırda savaş düzenine girdiler.</verse>
				<verse number="10">Önde, arkada düşman birliklerini gören Yoav, İsrail’in en iyi askerlerinden bazılarını seçerek Aramlılar’ın karşısına yerleştirdi.</verse>
				<verse number="11">Geri kalan birlikleri de kardeşi Avişay’ın komutasına vererek Ammonlular’a karşı yerleştirdi.</verse>
				<verse number="12">Yoav, “Aramlılar benden güçlü çıkarsa, yardımıma gelirsin” dedi, “Ama Ammonlular senden güçlü çıkarsa, ben sana yardıma gelirim.</verse>
				<verse number="13">Güçlü ol! Halkımızın ve Tanrımız’ın kentleri uğruna yürekli olalım! RAB gözünde iyi olanı yapsın.”</verse>
				<verse number="14">Yoav’la yanındakiler Aramlılar’a karşı savaşmak için ileri atılınca, Aramlılar onlardan kaçtı.</verse>
				<verse number="15">Aramlılar’ın kaçıştığını gören Ammonlular da Yoav’ın kardeşi Avişay’dan kaçarak kente girdiler. Yoav ise Yeruşalim’e döndü.</verse>
				<verse number="16">İsrailliler’in önünde bozguna uğradıklarını gören Aramlılar, ulaklar gönderip Fırat Irmağı’nın karşı yakasında, Hadadezer’in ordu komutanı Şofak’ın komutasındaki Aramlılar’ı çağırdılar.</verse>
				<verse number="17">Davut bunu duyunca, bütün İsrail ordusunu topladı. Şeria Irmağı’ndan geçerek onlara doğru ilerleyip karşılarında savaş düzeni aldı. Davut savaşmak için düzen alınca, Aramlılar onunla savaştılar.</verse>
				<verse number="18">Ne var ki, Aramlılar İsrailliler’in önünden kaçtılar. Davut onlardan yedi bin savaş arabası sürücüsü ile kırk bin yaya asker öldürdü. Ordu komutanı Şofak’ı da öldürdü.</verse>
				<verse number="19">Hadadezer’in buyruğundaki krallar İsrailliler’in önünde bozguna uğradıklarını görünce, Davut’la barış yaparak ona boyun eğdiler. Aramlılar bundan böyle Ammonlular’a yardım etmekten kaçındılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">İlkbaharda, kralların savaşa gittiği dönemde Yoav, komutasındaki orduyla birlikte yola çıktı. Ammonlular’ın ülkesini yerle bir edip Rabba Kenti’ni kuşatırken Davut Yeruşalim’de kalıyordu. Yoav Rabba Kenti’ne saldırıp onu yerle bir etti.</verse>
				<verse number="2">Davut Ammon Kralı’nın başındaki tacı aldı. Değerli taşlarla süslü, ağırlığı bir talant altını bulan tacı Davut’un başına koydular. Davut kentten çok miktarda mal yağmalayıp götürdü.</verse>
				<verse number="3">Orada yaşayan halkı dışarı çıkarıp testereyle, demir kazma ve baltayla yapılan işlerde çalıştırdı. Davut bunu bütün Ammon kentlerinde uyguladı. Sonra ordusuyla birlikte Yeruşalim’e döndü.</verse>
				<verse number="4">Bir süre sonra Filistliler’le Gezer’de savaş çıktı. Bu savaş sırasında Huşalı Sibbekay, Rafa soyundan Sippay’ı öldürünce, Filistliler boyun eğdiler.</verse>
				<verse number="5">İsrailliler’le Filistliler arasında çıkan bir başka savaşta Yair oğlu Elhanan, Gatlı Golyat’ın kardeşi Lahmi’yi öldürdü. Golyat’ın mızrağının sapı dokumacı tezgahının sırığı gibiydi.</verse>
				<verse number="6">Gat’ta bir kez daha savaş çıktı. Orada dev gibi bir adam vardı. Elleri, ayakları altışar parmaklıydı. Toplam yirmi dört parmağı vardı. O da Rafa soyundandı.</verse>
				<verse number="7">Adam İsrailliler’e meydan okuyunca, Davut’un kardeşi Şima’nın oğlu Yonatan onu öldürdü.</verse>
				<verse number="8">Bunlar Gat’taki Rafa soyundandı. Davut’la adamları tarafından öldürüldüler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Şeytan İsrailliler’e karşı çıkıp İsrail’de sayım yapması için Davut’u kışkırttı.</verse>
				<verse number="2">Davut Yoav’la halkın önderlerine, “Gidin, Beer-Şeva’dan Dan’a dek İsrailliler’i sayın” dedi, “Sonra bana bilgi verin ki, halkın sayısını bileyim.”</verse>
				<verse number="3">Ama Yoav, “RAB halkını yüz kat daha çoğaltsın” diye karşılık verdi, “Ey efendim kral, bunlar hepsi senin kulların değil mi? Efendim neden bunu istiyor? Neden İsrail’i suça sürüklüyor?”</verse>
				<verse number="4">Gelgelelim kralın sözü Yoav’ın sözünden baskın çıktı. Böylece Yoav kralın yanından ayrılıp İsrail’in her yanını dolaşmaya gitti. Sonra Yeruşalim’e dönerek</verse>
				<verse number="5">sayımın sonucunu Davut’a bildirdi: İsrail’de kılıç kuşanabilen bir milyon yüz bin, Yahuda’daysa dört yüz yetmiş bin kişi vardı.</verse>
				<verse number="6">Yoav Levililer’le Benyaminliler’i saymadı; çünkü kralın bu konudaki buyruğunu benimsememişti.</verse>
				<verse number="7">Tanrı da yapılanı uygun görmedi ve bu yüzden İsrailliler’i cezalandırdı.</verse>
				<verse number="8">Davut Tanrı’ya, “Bunu yapmakla büyük günah işledim!” dedi, “Lütfen kulunun suçunu bağışla. Çünkü çok akılsızca davrandım.”</verse>
				<verse number="9">RAB Davut’un bilicisi Gad’a şöyle dedi:</verse>
				<verse number="10">“Gidip Davut’a de ki, ‘RAB şöyle diyor: Önüne üç seçenek koyuyorum. Bunlardan birini seç de sana onu yapayım.’ ”</verse>
				<verse number="11">Gad Davut’a gidip şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Hangisini istiyorsun?</verse>
				<verse number="12">Üç yıl kıtlık mı? Yoksa kılıçla seni kovalayan düşmanlarının önünde üç ay kaçıp yok olmak mı? Ya da RAB’bin kılıcının ve RAB’bin meleğinin bütün İsrail ülkesine üç gün salgın hastalık salmasını mı?’ Beni gönderene ne yanıt vereyim, şimdi iyice düşün.”</verse>
				<verse number="13">Davut, “Sıkıntım büyük” diye yanıtladı, “İnsan eline düşmektense, RAB’bin eline düşeyim. Çünkü O’nun acıması çok büyüktür.”</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine RAB İsrail ülkesine salgın hastalık gönderdi. Yetmiş bin İsrailli öldü.</verse>
				<verse number="15">Tanrı Yeruşalim’i yok etmek için bir melek gönderdi. Ama melek yıkıma başlayacağı sırada RAB onu gördü. Göndereceği yıkımdan vazgeçerek halkı yok eden meleğe, “Yeter artık! Elini çek” dedi. RAB’bin meleği Yevuslu Ornan’ın harman yerinde duruyordu.</verse>
				<verse number="16">Davut başını kaldırıp baktı. Elinde yalın bir kılıç olan RAB’bin meleğini gördü. Melek elini Yeruşalim’in üzerine uzatmış, yerle gök arasında duruyordu. Çula sarınmış Davut’la halkın ileri gelenleri yüzüstü yere kapandılar.</verse>
				<verse number="17">Davut Tanrı’ya şöyle seslendi: “Halkın sayılmasını buyuran ben değil miydim? Günah işleyen benim, kötülük yapan benim. Ama bu koyunlar ne yaptı ki? Ya RAB Tanrım, ne olur beni ve babamın soyunu cezalandır. Bu salgın hastalığı halkın üzerinden kaldır.”</verse>
				<verse number="18">RAB’bin meleği Gad’a, Davut’un Yevuslu Ornan’ın harman yerine gidip RAB’be bir sunak kurmasını buyurdu.</verse>
				<verse number="19">Davut RAB’bin adıyla konuşan Gad’ın sözü uyarınca oraya gitti.</verse>
				<verse number="20">Harman yerinde buğday döverken, Ornan arkasına dönüp meleği gördü. Yanındaki dört oğlu gizlendi.</verse>
				<verse number="21">Davut’un yaklaştığını gören Ornan, harman yerinden çıktı, varıp Davut’un önünde yüzüstü yere kapandı.</verse>
				<verse number="22">Davut Ornan’a, “RAB’be bir sunak kurmak üzere harman yerini bana sat” dedi, “Öyle ki, salgın hastalık halkın üzerinden kalksın. Harman yerini bana tam değerine satacaksın.”</verse>
				<verse number="23">Ornan, “Senin olsun!” diye karşılık verdi, “Efendim kral uygun gördüğünü yapsın. İşte yakmalık sunular için öküzleri, odun olarak düvenleri, tahıl sunusu olarak buğday veriyorum. Hepsini veriyorum.”</verse>
				<verse number="24">Ne var ki, Kral Davut, “Olmaz!” dedi, “Tam değerini ödeyip alacağım. Çünkü senin olanı RAB’be vermem. Karşılığını ödemeden yakmalık sunu sunmam.”</verse>
				<verse number="25">Böylece Davut harman yeri için Ornan’a altı yüz şekel altın ödedi.</verse>
				<verse number="26">Davut orada RAB’be bir sunak kurup yakmalık sunuları ve esenlik sunularını sundu. RAB’be yakardı. RAB yakmalık sunu sunağında gökten gönderdiği ateşle onu yanıtladı.</verse>
				<verse number="27">Bundan sonra RAB meleğe kılıcını kınına koymasını buyurdu. Melek buyruğa uydu.</verse>
				<verse number="28">RAB’bin kendisine Yevuslu Ornan’ın harman yerinde yanıt verdiğini gören Davut, orada kurbanlar kesti.</verse>
				<verse number="29">Musa’nın çölde RAB için yaptığı çadırla yakmalık sunu sunağı o sırada Givon’daki tapınma yerindeydi.</verse>
				<verse number="30">Ama Davut Tanrı’ya danışmak için oraya gidemedi. Çünkü RAB’bin meleğinin kılıcından korkuyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Davut, “RAB Tanrı’nın Tapınağı ve İsrail için yakmalık sunu sunağı burada olacak” dedi.</verse>
				<verse number="2">Davut İsrail’de yaşayan yabancıların toplanmasını buyurdu. Tanrı’nın Tapınağı’nı kurmak için onları yontma taşlar hazırlamakla görevlendirdi.</verse>
				<verse number="3">Giriş kapılarının çivileri ve kenetleri için çok miktarda demir, tartılamayacak kadar çok tunç sağladı.</verse>
				<verse number="4">Ayrıca sayısız sedir tomruğu da sağladı. Çünkü Saydalılar’la Surlular Davut’a çok sedir tomruğu getirmişlerdi.</verse>
				<verse number="5">Davut, “Oğlum Süleyman genç ve deneyimsiz” dedi, “RAB için kurulacak tapınak bütün ulusların gözünde çok büyük, ünlü ve görkemli olmalı. Onun için hazırlık yapmalıyım.” Böylece, ölmeden önce, tapınağın yapımı için büyük hazırlık yaptı.</verse>
				<verse number="6">Davut, oğlu Süleyman’ı yanına çağırdı. Onu İsrail’in Tanrısı RAB için bir tapınak kurmakla görevlendirdi.</verse>
				<verse number="7">Sonra Süleyman’a şöyle dedi: “Oğlum, Tanrım RAB’bin adına bir tapınak kurmak istedim.</verse>
				<verse number="8">Ama RAB bana, ‘Sen çok kan döktün, büyük savaşlara katıldın’ dedi, ‘Benim adıma tapınak kurmayacaksın. Çünkü yeryüzünde gözümün önünde çok kan döktün.</verse>
				<verse number="9">Ama barışsever bir oğlun olacak. Onu her yandan kuşatan düşmanlarından kurtarıp rahata kavuşturacağım. Adı Süleyman olacak. Onun döneminde İsrail’in barış ve güvenlik içinde yaşamasını sağlayacağım.</verse>
				<verse number="10">Adıma bir tapınak kuracak olan odur. O bana oğul olacak, ben de ona baba olacağım. Onun krallığının tahtını İsrail’de sonsuza dek sürdüreceğim.’</verse>
				<verse number="11">“Şimdi, oğlum, RAB seninle olsun; Tanrın RAB kendisine tapınak kurman için verdiği söz uyarınca, seni başarılı kılsın.</verse>
				<verse number="12">Tanrın RAB seni İsrail’e önder atadığı zaman yasasını yerine getirmen için sana sağgörü ve anlayış versin.</verse>
				<verse number="13">RAB’bin İsrail’e Musa aracılığıyla verdiği kurallara, ilkelere dikkatle uyarsan, başarılı olacaksın. Güçlü ve yürekli ol! Korkma, yılma!</verse>
				<verse number="14">“İşte sıkıntılar içinde RAB’bin Tapınağı için yüz bin talant altın, bir milyon talant gümüş, tartılamayacak kadar çok miktarda tunç, demir, tomruk ve taş sağladım. Sen de bunlara ekleyebilirsin.</verse>
				<verse number="15">Birçok işçin var. Taşçıların, duvarcıların, marangozların ve her tür işte hünerli adamların var.</verse>
				<verse number="16">Ölçülemeyecek kadar altının, gümüşün, tuncun, demirin de var. Haydi, işi başlat. RAB seninle olsun!”</verse>
				<verse number="17">Davut bütün İsrail önderlerine oğlu Süleyman’a yardım etmelerini buyurdu.</verse>
				<verse number="18">Onlara, “Tanrınız RAB sizinle değil mi?” dedi, “Her yanda sizi rahata kavuşturmadı mı? Çünkü bu ülkede yaşayanları elime teslim etti. Bu yüzden ülke RAB’bin ve halkının yönetimi altındadır.</verse>
				<verse number="19">Şimdi yüreğinizi ve canınızı Tanrınız RAB’be adayarak O’na yönelin. RAB Tanrı’nın Tapınağı’nı yapmaya başlayın. Öyle ki, RAB’bin adına kuracağınız tapınağa RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı ve Tanrı’ya ait kutsal eşyaları getiresiniz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Davut çok yaşlanınca, oğlu Süleyman’ı İsrail Kralı yaptı.</verse>
				<verse number="2">Davut İsrail’in bütün önderlerini, kâhinleri, Levililer’i bir araya topladı.</verse>
				<verse number="3">Otuz ve daha yukarı yaştaki Levililer sayıldı. Toplamı otuz sekiz bin erkekti.</verse>
				<verse number="4">Bunlardan yirmi dört bini RAB’bin Tapınağı’nın işlerini gözetecek, altı bini memur ve yargıç olacaktı;</verse>
				<verse number="5">dört bini kapı nöbetçisi olacak, dört bini de Davut’un RAB’bi övmek için sağladığı çalgıları çalacaktı.</verse>
				<verse number="6">Davut Levililer’i Levi’nin oğullarına göre bölümlere ayırdı: Gerşon, Kehat, Merari.</verse>
				<verse number="7">Gerşonlular: Ladan, Şimi.</verse>
				<verse number="8">Ladan’ın oğulları: İlk oğlu Yehiel, Zetam, Yoel. Toplam üç kişiydi.</verse>
				<verse number="9">Bunlar Ladan boyunun boy başlarıydı. Şimi’nin oğulları: Şelomit, Haziel, Haran. Toplam üç kişiydi.</verse>
				<verse number="10">Şimi’nin öbür oğulları: Yahat, Ziza, Yeuş, Beria. Bu dördü Şimi’nin oğullarıydı.</verse>
				<verse number="11">Yahat ilk, Ziza ikinci oğuldu. Ancak Yeuş’la Beria’nın çok sayıda oğulları olmadığı için bir boy sayıldılar.</verse>
				<verse number="12">Kehat’ın oğulları: Amram, Yishar, Hevron, Uzziel. Toplam dört kişi.</verse>
				<verse number="13">Amram’ın oğulları: Harun, Musa. Harun’la oğulları en kutsal eşyaları korumak, RAB’bin önünde buhur yakmak, O’na hizmet etmek ve sonsuza dek O’nun adına halkı kutsamak için atandılar.</verse>
				<verse number="14">Tanrı adamı Musa’nın oğulları da Levi oymağından sayıldı.</verse>
				<verse number="15">Musa’nın oğulları: Gerşom, Eliezer.</verse>
				<verse number="16">Gerşom’un oğulları: Önder Şevuel.</verse>
				<verse number="17">Eliezer’in oğlu: Önder Rehavya. Eliezer’in başka oğlu yoktu. Rehavya’nınsa birçok oğlu vardı.</verse>
				<verse number="18">Yishar’ın oğulları: Önder Şelomit.</verse>
				<verse number="19">Hevron’un oğulları: İlk oğlu Yeriya, ikincisi Amarya, üçüncüsü Yahaziel, dördüncüsü Yekamam.</verse>
				<verse number="20">Uzziel’in oğulları: İlk oğlu Mika, ikincisi Yişşiya.</verse>
				<verse number="21">Merari’nin oğulları: Mahli, Muşi. Mahli’nin oğulları: Elazar, Kiş.</verse>
				<verse number="22">Elazar oğul sahibi olmadan öldü. Ama kızları vardı. Amcaları Kiş’in oğulları onlarla evlendi.</verse>
				<verse number="23">Muşi’nin oğulları: Mahli, Eder, Yeremot. Toplam üç kişi.</verse>
				<verse number="24">Boylarına göre Levioğulları bunlardı. Boy başlarının her biri kendi adıyla sayıldı. Yirmi ve daha yukarı yaştaki Levililer, RAB’bin Tapınağı’nın işlerinde görev aldılar.</verse>
				<verse number="25">Çünkü Davut, “İsrail’in Tanrısı RAB halkını rahata kavuşturdu” demişti, “Yeruşalim’i de sonsuza dek kendine konut seçti.</verse>
				<verse number="26">Onun için Levililer’in RAB’bin Çadırı’nı ve tapınma hizmetinde kullanılan eşyaları taşımalarına artık gerek yok.”</verse>
				<verse number="27">Davut’un son buyruğu uyarınca, yirmi ve daha yukarı yaştaki Levililer sayıldı.</verse>
				<verse number="28">Levililer’in görevi RAB’bin Tapınağı’nın hizmetinde Harunoğulları’na yardım etmekti: Avlulardan, odalardan, kutsal eşyaların arınmasından ve Tanrı’nın Tapınağı’ndaki öbür hizmetlerden sorumluydular.</verse>
				<verse number="29">Adak ekmeklerinden, tahıl sunusu için kullanılan ince undan, mayasız ince ekmekten, sacda pişirilen yiyeceklerden ve zeytinyağıyla karıştırılan sunulardan, her tür hacim ve uzunluk ölçülerinden onlar sorumluydu.</verse>
				<verse number="30">RAB’be şükretmek, övgüler sunmak üzere her sabah ve akşam tapınakta hazır bulunacaklardı.</verse>
				<verse number="31">Şabat Günü, Yeni Ay Töreni ve öbür bayramlarda RAB’be yakmalık sunular sunulduğunda da hazır bulunacaklardı. RAB’bin önünde, kendileri için belirlenen ilkeler uyarınca uygun sayıda sürekli hizmet edeceklerdi.</verse>
				<verse number="32">Böylece Levililer Buluşma Çadırı’na ve kutsal yere bakma, RAB’bin Tapınağı’nın hizmetinde kardeşleri Harunoğulları’na yardım etme görevini üstlendiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Harunoğulları’nın bağlı oldukları bölükler: Harun’un oğulları: Nadav, Avihu, Elazar, İtamar.</verse>
				<verse number="2">Nadav’la Avihu babalarından önce, oğul sahibi olamadan öldüler. Onun için Elazar’la İtamar kâhinlik yaptılar.</verse>
				<verse number="3">Davut Elazar soyundan Sadok’la İtamar soyundan Ahimelek’in yardımıyla Harunoğulları’nı yaptıkları göreve göre bölüklere ayırdı.</verse>
				<verse number="4">Elazaroğulları arasında İtamaroğulları’ndan daha çok önder olduğundan, buna göre bölündüler: Elazaroğulları’ndan on altı boy başı, İtamaroğulları’ndan ise sekiz boy başı çıktı.</verse>
				<verse number="5">Gerek Elazaroğulları, gerekse İtamaroğulları arasında kutsal yerden ve Tanrı’yla ilgili hizmetlerden sorumlu önderler vardı. Bu yüzden atanmaları kayırılmaksızın kurayla yapıldı.</verse>
				<verse number="6">Levili Netanel oğlu Yazman Şemaya, kralın ve görevlileri Kâhin Sadok, Aviyatar oğlu Ahimelek, kâhinler ve Levililer’in boy başlarının gözü önünde kura çekimini kaydetti. Kura sırayla, bir Elazar ailesinden, bir İtamar ailesinden çekildi.</verse>
				<verse number="7">Birinci kura Yehoyariv’e düştü, İkincisi Yedaya’ya.</verse>
				<verse number="8">Üçüncüsü Harim’e, Dördüncüsü Seorim’e,</verse>
				<verse number="9">Beşincisi Malkiya’ya, Altıncısı Miyamin’e,</verse>
				<verse number="10">Yedincisi Hakkos’a, Sekizincisi Aviya’ya,</verse>
				<verse number="11">Dokuzuncusu Yeşu’ya, Onuncusu Şekanya’ya,</verse>
				<verse number="12">On birincisi Elyaşiv’e, On ikincisi Yakim’e,</verse>
				<verse number="13">On üçüncüsü Huppa’ya, On dördüncüsü Yeşevav’a,</verse>
				<verse number="14">On beşincisi Bilga’ya, On altıncısı İmmer’e,</verse>
				<verse number="15">On yedincisi Hezir’e, On sekizincisi Happises’e,</verse>
				<verse number="16">On dokuzuncusu Petahya’ya, Yirmincisi Yehezkel’e,</verse>
				<verse number="17">Yirmi birincisi Yakin’e, Yirmi ikincisi Gamul’a,</verse>
				<verse number="18">Yirmi üçüncüsü Delaya’ya, Yirmi dördüncüsü Maazya’ya düştü.</verse>
				<verse number="19">İsrail’in Tanrısı RAB’bin buyruğu uyarınca ataları Harun’un verdiği ilkelere göre RAB’bin Tapınağı’na gidip görev yapma sırası buydu.</verse>
				<verse number="20">Öbür Levililer: Amramoğulları’ndan Şuvael, Şuvaeloğulları’ndan Yehdeya.</verse>
				<verse number="21">Rehavyaoğulları’ndan önder Yişşiya.</verse>
				<verse number="22">Yisharoğulları’ndan Şelomot, Şelomotoğulları’ndan Yahat.</verse>
				<verse number="23">Hevron’un oğulları: İlk oğlu Yeriya, ikincisi Amarya, üçüncüsü Yahaziel, dördüncüsü Yekamam.</verse>
				<verse number="24">Uzziel’in oğlu: Mika. Mika’nın oğlu: Şamir.</verse>
				<verse number="25">Mika’nın kardeşi: Yişşiya. Yişşiya’nın oğlu: Zekeriya.</verse>
				<verse number="26">Merarioğulları: Mahli, Muşi, Yaaziya.</verse>
				<verse number="27">Merari’nin torunlarından Yaaziya’nın oğulları: Şoham, Zakkur, İvri.</verse>
				<verse number="28">Mahli’den: Elazar. Elazar’ın oğlu olmadı.</verse>
				<verse number="29">Kiş’ten: Kiş oğlu Yerahmeel.</verse>
				<verse number="30">Muşi’nin oğulları: Mahli, Eder, Yerimot. Levi soyundan gelen boylar bunlardır.</verse>
				<verse number="31">Bunlar da kardeşleri Harunoğulları gibi, Kral Davut’un, Sadok’un, Ahimelek’in, kâhinler ve Levililer’in boy başlarının gözü önünde kura çekti. Büyük boy başları da, kardeşleri olan küçük boy başları da kura çektiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Davut’la ordu komutanları hizmet için Asaf’ın, Heman’ın, Yedutun’un bazı oğullarını ayırdılar. Bunlar lir, çenk ve ziller eşliğinde peygamberlikte bulunacaklardı. Bu göreve atananların listesi şuydu:</verse>
				<verse number="2">Asaf’ın oğullarından: Zakkur, Yusuf, Netanya, Aşarela. Bunlar kralın buyruğu uyarınca peygamberlikte bulunan Asaf’ın yönetimi altındaydılar.</verse>
				<verse number="3">Yedutun’un oğullarından: Gedalya, Seri, Yeşaya, Şimi, Haşavya, Mattitya. Toplam altı kişiydi. Lir eşliğinde peygamberlikte bulunan, RAB’be şükür ve övgü sunan babaları Yedutun’un sorumluluğu altındaydılar.</verse>
				<verse number="4">Heman’ın oğullarından: Bukkiya, Mattanya, Uzziel, Şevuel, Yerimot, Hananya, Hanani, Eliata, Giddalti, Romamti-Ezer, Yoşbekaşa, Malloti, Hotir, Mahaziot.</verse>
				<verse number="5">Hepsi kralın bilicisi Heman’ın oğullarıydı. Tanrı’nın sözü uyarınca bu oğullar Heman’ı güçlendirmek için ona verilmişti. Tanrı Heman’a on dört oğulla üç kız verdi.</verse>
				<verse number="6">Bunların tümü babalarının sorumluluğu altında RAB Tanrı’nın Tapınağı’nda hizmet etmek için zil, çenk ve lirler eşliğinde ezgi söylerdi. Asaf, Yedutun, Heman kralın sorumluluğu altındaydı.</verse>
				<verse number="7">RAB’be ezgi okumak için eğitilmiş yetenekli Levililer’in toplamı 288 kişiydi.</verse>
				<verse number="8">Bunların her biri, büyük küçük, öğretmen öğrenci ayrımı yapılmaksızın, görev dağıtımı için kura çekti.</verse>
				<verse number="9">Birinci kura Asaf soyundan Yusuf’a düştü; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi. İkincisi Gedalya’ya; kendisi, kardeşleri ve oğullarıyla birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="10">Üçüncüsü Zakkur’a; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="11">Dördüncüsü Yisri’ye; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="12">Beşincisi Netanya’ya; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="13">Altıncısı Bukkiya’ya; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="14">Yedincisi Yesarela’ya; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="15">Sekizincisi Yeşaya’ya; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="16">Dokuzuncusu Mattanya’ya; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="17">Onuncusu Şimi’ye; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="18">On birincisi Azarel’e; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="19">On ikincisi Haşavya’ya; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="20">On üçüncüsü Şuvael’e; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="21">On dördüncüsü Mattitya’ya; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="22">On beşincisi Yeremot’a; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="23">On altıncısı Hananya’ya; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="24">On yedincisi Yoşbekaşa’ya; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="25">On sekizincisi Hanani’ye; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="26">On dokuzuncusu Malloti’ye; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="27">Yirmincisi Eliata’ya; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="28">Yirmi birincisi Hotir’e; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="29">Yirmi ikincisi Giddalti’ye; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="30">Yirmi üçüncüsü Mahaziot’a; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
				<verse number="31">Yirmi dördüncüsü Romamti-Ezer’e; oğulları ve kardeşleriyle birlikte 12 kişi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Kapı nöbetçilerinin bölükleri: Korahlılar’dan: Asafoğulları’ndan Kore oğlu Meşelemya.</verse>
				<verse number="2">Meşelemya’nın oğulları: İlk oğlu Zekeriya, ikincisi Yediael, üçüncüsü Zevadya, dördüncüsü Yatniel,</verse>
				<verse number="3">beşincisi Elam, altıncısı Yehohanan, yedincisi Elyehoenay.</verse>
				<verse number="4">Ovet-Edom’un oğulları: İlk oğlu Şemaya, ikincisi Yehozavat, üçüncüsü Yoah, dördüncüsü Sakâr, beşincisi Netanel,</verse>
				<verse number="5">altıncısı Ammiel, yedincisi İssakar, sekizincisi Peulletay. Çünkü Tanrı Ovet-Edom’u kutsamıştı.</verse>
				<verse number="6">Ovet-Edom’un oğlu Şemaya’nın oğulları vardı. Bunlar yetenekli olduklarından boy başlarıydılar.</verse>
				<verse number="7">Şemaya’nın oğulları: Otni, Refael, Ovet, Elzavat. Şemaya’nın akrabaları Elihu ile Şemakya da yiğit adamlardı.</verse>
				<verse number="8">Bunların tümü Ovet-Edom soyundandı. Onlar da, oğullarıyla akrabaları da yiğit, görevlerinde becerikli kişilerdi. Ovet-Edom soyundan 62 kişi vardı.</verse>
				<verse number="9">Meşelemya’nın 18 becerikli oğlu ve akrabası vardı.</verse>
				<verse number="10">Merarioğulları’ndan Hosa’nın oğulları: İlki Şimri’ydi. –Şimri ilk oğul olmadığı halde babası onu önder atamıştı.–</verse>
				<verse number="11">İkincisi Hilkiya, üçüncüsü Tevalya, dördüncüsü Zekeriya. Hosa’nın oğullarıyla akrabalarının toplamı 13 kişiydi.</verse>
				<verse number="12">RAB’bin Tapınağı’nda Levili kardeşleri gibi görev yapan kapı nöbetçisi bölükler ve başlarındaki adamlar bunlardır.</verse>
				<verse number="13">Her kapı için her aile büyük, küçük ayırmadan kura çekti.</verse>
				<verse number="14">Kurada Doğu Kapısı Şelemya’ya düştü. Sonra bilge bir danışman olan oğlu Zekeriya için kura çekildi. Ona Kuzey Kapısı düştü.</verse>
				<verse number="15">Güney Kapısı Ovet-Edom’a, depo için çekilen kura da oğullarına düştü.</verse>
				<verse number="16">Batı Kapısı ile yukarı yol üzerindeki Şalleket Kapısı için çekilen kuralar Şuppim’le Hosa’ya düştü. Her ailenin nöbet zamanları sırayla birbirini izliyordu.</verse>
				<verse number="17">Doğu Kapısı’nda günde altı, Kuzey Kapısı’nda dört, Güney Kapısı’nda dört, depolarda da ikişerden dört Levili nöbetçi vardı.</verse>
				<verse number="18">Batı Kapısı’na bakan avlu içinse, yolda dört, avluda iki nöbetçi bekliyordu.</verse>
				<verse number="19">Korah ve Merari soyundan gelen kapı nöbetçilerinin bölükleri bunlardı.</verse>
				<verse number="20">Levili Ahiya Tanrı’nın Tapınağı’nın hazinelerinden ve Tanrı’ya adanmış armağanlardan sorumluydu.</verse>
				<verse number="21">Ladanoğulları: Ladan soyundan gelen Gerşonoğulları, Ladan boyunun boy başları Gerşonlu Yehieli ve oğullarıydı.</verse>
				<verse number="22">Yehieli’nin oğulları: Zetam’la kardeşi Yoel. Bunlar RAB’bin Tapınağı’nın hazinelerinden sorumluydu.</verse>
				<verse number="23">Amram, Yishar, Hevron, Uzziel soylarından şu kişilere görev verildi:</verse>
				<verse number="24">Musa oğlu Gerşom’un soyundan Şevuel tapınak hazinelerinin baş sorumlusuydu.</verse>
				<verse number="25">Eliezer soyundan gelen kardeşleri: Rehavya Eliezer’in oğluydu, Yeşaya Rehavya’nın oğluydu, Yoram Yeşaya’nın oğluydu, Zikri Yoram’ın oğluydu, Şelomit Zikri’nin oğluydu.</verse>
				<verse number="26">Şelomit’le kardeşleri boy başlarının, Kral Davut’un binbaşılarının, yüzbaşılarının ve öbür ordu komutanlarının verdiği armağanların saklandığı hazinelerden sorumluydular.</verse>
				<verse number="27">Bunlar savaşta yağmalanan mallardan bir kısmını RAB’bin Tapınağı’nın onarımı için ayırdılar.</verse>
				<verse number="28">Bilici Samuel’in, Kiş oğlu Saul’un, Ner oğlu Avner’in, Seruya oğlu Yoav’ın verdiği armağanlarla öbür armağanlardan da Şelomit’le kardeşleri sorumluydu.</verse>
				<verse number="29">Yisharlılar’dan: Kenanya ile oğulları İsrail’de memur ve yargıç olarak tapınak dışındaki işlere bakmakla görevlendirildiler.</verse>
				<verse number="30">Hevronlular’dan: Haşavya ile kardeşleri –bin yedi yüz yiğit adam– RAB’bin işlerine ve kralın hizmetine bakmak için İsrail’in Şeria Irmağı’nın batı yakasında kalan bölgesine atanmıştı.</verse>
				<verse number="31">Aile soy kütüğündeki kayıtlara göre Yeriya Hevronlular’ın boy başıydı. Davut’un krallığının kırkıncı yılında kayıtlar incelendi ve Gilat’taki Yazer’de Hevronlular arasında yiğit savaşçılar bulundu.</verse>
				<verse number="32">Yeriya’nın aile başları olan iki bin yedi yüz akrabası vardı. Kral Davut bu yiğit adamları Tanrı’nın ve kralın işlerine bakmaları için Rubenliler’e, Gadlılar’a, Manaşşe oymağının yarısına yönetici olarak atadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">İsrail’de görev yapan İsrailli boy başlarının, binbaşılarla yüzbaşıların ve görevlilerin listesi. Bunlar değişen birliklerde yıl boyunca aydan aya her konuda krala hizmet ederlerdi. Her birlik 24 000 kişiden oluşurdu.</verse>
				<verse number="2">Birinci ay için birinci birliğin komutanı Zavdiel oğlu Yaşovam’dı. Komutasındaki birlik 24 000 kişiden oluşuyordu.</verse>
				<verse number="3">Birinci ay için görevlendirilen ordunun başkomutanı Yaşovam, Peres soyundandı.</verse>
				<verse number="4">İkinci ay için ikinci birliğin komutanı Ahohlu Doday’dı. Miklot bu birliğin baş görevlisiydi. Doday komutasındaki birlik 24 000 kişiden oluşuyordu.</verse>
				<verse number="5">Üçüncü ay için üçüncü birliğin komutanı Kâhin Yehoyada oğlu önder Benaya’ydı. Komutasındaki birlik 24 000 kişiden oluşuyordu.</verse>
				<verse number="6">Otuz yiğitlerden biri ve Otuzlar’ın önderi olan Benaya’ydı bu. Oğlu Ammizavat da onun birliğinde görevliydi.</verse>
				<verse number="7">Dördüncü ay için dördüncü birliğin komutanı Yoav’ın kardeşi Asahel’di. Sonradan yerine oğlu Zevadya geçti. Birliğinde 24 000 kişi vardı.</verse>
				<verse number="8">Beşinci ay için beşinci birliğin komutanı Yizrahlı Şamhut’tu. Komutasındaki birlikte 24 000 kişi vardı.</verse>
				<verse number="9">Altıncı ay için altıncı birliğin komutanı Tekoalı İkkeş oğlu İra’ydı. Komutasındaki birlikte 24 000 kişi vardı.</verse>
				<verse number="10">Yedinci ay için yedinci birliğin komutanı Efrayimoğulları’ndan Pelonlu Heles’ti. Komutasındaki birlikte 24 000 kişi vardı.</verse>
				<verse number="11">Sekizinci ay için sekizinci birliğin komutanı Zerahlılar’dan Huşalı Sibbekay’dı. Komutasındaki birlikte 24 000 kişi vardı.</verse>
				<verse number="12">Dokuzuncu ay için dokuzuncu birliğin komutanı Benyaminoğulları’ndan Anatotlu Aviezer’di. Komutasındaki birlikte 24 000 kişi vardı.</verse>
				<verse number="13">Onuncu ay için onuncu birliğin komutanı Zerahlılar’dan Netofalı Mahray’dı. Komutasındaki birlikte 24 000 kişi vardı.</verse>
				<verse number="14">On birinci ay için on birinci birliğin komutanı Efrayimoğulları’ndan Piratonlu Benaya’ydı. Komutasındaki birlikte 24 000 kişi vardı.</verse>
				<verse number="15">On ikinci ay için on ikinci birliğin komutanı Otniel soyundan Netofalı Helday’dı. Komutasındaki birlikte 24 000 kişi vardı.</verse>
				<verse number="16">İsrail oymaklarının yöneticileri: Ruben oymağı: Zikri oğlu Eliezer. Şimon oymağı: Maaka oğlu Şefatya.</verse>
				<verse number="17">Levi oymağı: Kemuel oğlu Haşavya. Harunoğulları: Sadok.</verse>
				<verse number="18">Yahuda oymağı: Davut’un kardeşlerinden Elihu. İssakar oymağı: Mikael oğlu Omri.</verse>
				<verse number="19">Zevulun oymağı: Ovadya oğlu Yişmaya. Naftali oymağı: Azriel oğlu Yerimot.</verse>
				<verse number="20">Efrayimoğulları: Azazya oğlu Hoşea. Manaşşe oymağının yarısı: Pedaya oğlu Yoel.</verse>
				<verse number="21">Gilat’taki Manaşşe oymağının öbür yarısı: Zekeriya oğlu Yiddo. Benyamin oymağı: Avner oğlu Yaasiel.</verse>
				<verse number="22">Dan oymağı: Yeroham oğlu Azarel. İsrail oymaklarının yöneticileri bunlardı.</verse>
				<verse number="23">Davut yirmi ve daha aşağıdaki yaştakilerin sayımını yapmadı. Çünkü RAB İsrail’i gökteki yıldızlar kadar çoğaltacağına söz vermişti.</verse>
				<verse number="24">Seruya oğlu Yoav da başladığı sayımı bitirmedi. Bu sayımdan ötürü RAB İsrail’e öfkelendi. Bu yüzden sayımın sonucu Kral Davut’un tarihinde yazılmadı.</verse>
				<verse number="25">Kralın hazinelerine yönetici olarak Adiel oğlu Azmavet atanmıştı. Açık bölgelerdeki, kentlerdeki, köylerdeki, kalelerdeki depolardan da Uzziya oğlu Yehonatan sorumluydu.</verse>
				<verse number="26">Toprağı süren tarım işçilerinden: Keluv oğlu Ezri,</verse>
				<verse number="27">Bağlardan: Ramalı Şimi, Üzümlerden ve şarap mahzenlerinden: Şefamlı Zavdi,</verse>
				<verse number="28">Şefela bölgesindeki zeytinliklerden ve yabanıl incir ağaçlarından: Gederli Baal-Hanan, Zeytinyağı depolarından: Yoaş,</verse>
				<verse number="29">Şaron’da otlatılan sığırlardan: Şaronlu Şitray, Vadilerdeki sığırlardan: Adlay oğlu Şafat,</verse>
				<verse number="30">Develerden: İsmaili Ovil, Eşeklerden: Meronotlu Yehdeya,</verse>
				<verse number="31">Davarlardan: Hacerli Yaziz sorumluydu. Bunların hepsi Kral Davut’un servetinden sorumlu yöneticilerdi.</verse>
				<verse number="32">Davut’un amcası Yehonatan anlayışlı bir yazman ve danışmandı. Hakmoni oğlu Yehiel kralın oğullarına bakardı.</verse>
				<verse number="33">Ahitofel kralın danışmanıydı. Arklı Huşay kralın dostuydu.</verse>
				<verse number="34">Ahitofel’den sonra yerine Benaya oğlu Yehoyada’yla Aviyatar geçti. Yoav kralın ordu komutanıydı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Davut İsrail’deki bütün yöneticilerin –oymak başlarının, kralın hizmetindeki birlik komutanlarının, binbaşıların, yüzbaşıların, kralla oğullarına ait servetten ve sürüden sorumlu kişilerin, saray görevlilerinin, bütün güçlü adamların ve yiğit savaşçıların– Yeruşalim’de toplanmasını buyurdu.</verse>
				<verse number="2">Kral Davut ayağa kalkıp onlara şöyle dedi: “Ey kardeşlerim ve halkım, beni dinleyin! RAB’bin Antlaşma Sandığı, Tanrımız’ın ayak basamağı için kalıcı bir yer yapmak istedim. Konutun yapımı için hazırlık yaptım.</verse>
				<verse number="3">Ama Tanrı bana, ‘Adıma bir tapınak kurmayacaksın’ dedi, ‘Çünkü sen savaşçı birisin, kan döktün.’</verse>
				<verse number="4">“İsrail’in Tanrısı RAB, sonsuza dek İsrail Kralı olmam için bütün ailem arasından beni seçti. Önder olarak Yahuda’yı, Yahuda oymağından da babamın ailesini seçti. Babamın oğulları arasından beni bütün İsrail’in kralı yapmayı uygun gördü.</verse>
				<verse number="5">Bütün oğullarım arasından –RAB bana birçok oğul verdi– İsrail’de RAB’bin krallığının tahtına oturtmak için oğlum Süleyman’ı seçti.</verse>
				<verse number="6">RAB bana şöyle dedi: ‘Tapınağımı ve avlularımı yapacak olan oğlun Süleyman’dır. Onu kendime oğul seçtim. Ben de ona baba olacağım.</verse>
				<verse number="7">Bugün yaptığı gibi buyruklarıma, ilkelerime dikkatle uyarsa, krallığını sonsuza dek sürdüreceğim.’</verse>
				<verse number="8">“Şimdi, Tanrımız’ın önünde, RAB’bin topluluğu olan bütün İsrail’in gözü önünde size sesleniyorum: Tanrınız RAB’bin bütün buyruklarına uymaya dikkat edin ki, bu verimli ülkeyi mülk edinip sonsuza dek çocuklarınıza miras olarak veresiniz.</verse>
				<verse number="9">“Sen, ey oğlum Süleyman, babanın Tanrısı’nı tanı. Bütün yüreğinle ve istekle O’na kulluk et. Çünkü RAB her yüreği araştırır, her düşüncenin ardındaki amacı saptar. Eğer O’na yönelirsen, kendisini sana buldurur. Ama O’nu bırakırsan, seni sonsuza dek reddeder.</verse>
				<verse number="10">Şimdi dinle! Tapınağı yapmak için RAB seni seçti. Yürekli ol, işe başla!”</verse>
				<verse number="11">Davut tapınağa ait eyvanın, binaların –hazine odalarının, yukarıyla iç odaların ve Bağışlanma Kapağı’nın bulunduğu yerin– tasarılarını oğlu Süleyman’a verdi.</verse>
				<verse number="12">Ruh aracılığıyla kendisine açıklanan bütün tasarıları verdi: RAB’bin Tapınağı’nın avlularıyla çevredeki bütün odaların, Tanrı’nın Tapınağı’nın hazinelerinin, adanmış armağanların konulacağı yerlerin ölçülerini verdi.</verse>
				<verse number="13">Kâhinlerle Levililer’in bölüklerine ilişkin kuralları, RAB’bin Tapınağı’ndaki hizmet ve hizmette kullanılan bütün eşyalarla ilgili ilkeleri,</verse>
				<verse number="14">değişik hizmetlerde kullanılan altın eşyalar için saptanan altın miktarını, değişik hizmetlerde kullanılan gümüş eşyalar için saptanan gümüş miktarını,</verse>
				<verse number="15">altın kandilliklerle kandiller –her bir altın kandillikle kandil– için saptanan altını, her kandilliğin kullanış biçimine göre gümüş kandilliklerle kandiller için saptanan gümüşü,</verse>
				<verse number="16">adak ekmeklerinin dizildiği masalar için belirlenen altını, gümüş masalar için gümüşü,</verse>
				<verse number="17">büyük çatallar, çanaklar ve testiler için belirlenen saf altını, her altın tas için saptanan altını, her gümüş tas için saptanan gümüşü,</verse>
				<verse number="18">buhur sunağı için saptanan saf altın miktarını bildirdi. Davut arabanın –RAB’bin Antlaşma Sandığı’na kanatlarını yayarak onu örten altın Keruvlar’ın– tasarısını da verdi.</verse>
				<verse number="19">“Bütün bunlar RAB’bin eli üzerimde olduğu için bana bildirildi” dedi, “Ben de tasarının bütün ayrıntılarını yazılı olarak veriyorum.”</verse>
				<verse number="20">Sonra oğlu Süleyman’a, “Güçlü ve yürekli ol!” dedi, “İşe giriş. Korkma, yılma. Çünkü benim Tanrım, RAB Tanrı seninledir. RAB’bin Tapınağı’nın bütün yapım işleri bitinceye dek seni başarısızlığa uğratmayacak, seni bırakmayacaktır.</verse>
				<verse number="21">Tanrı’nın Tapınağı’nın yapım işleri için kâhinlerle Levililer’in bölükleri burada hazır bekliyor. Her tür yapım işinde usta ve istekli adamlar sana yardım edecek. Önderler de bütün halk da senin buyruklarını bekliyor.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Kral Davut bütün topluluğa şöyle dedi: “Tanrı’nın seçtiği oğlum Süleyman genç ve deneyimsizdir. İş büyüktür. Çünkü bu tapınak insan için değil, RAB Tanrı içindir.</verse>
				<verse number="2">Tanrım’ın Tapınağı’na gereç sağlamak için var gücümle çalıştım. Altın eşyalar için altın, gümüş için gümüş, tunç için tunç, demir için demir, ahşap için ağaç sağladım. Ayrıca oniks, kakma taşlar, süs taşları, çeşitli renklerde değerli taşlar ve çok miktarda mermer sağladım.</verse>
				<verse number="3">Bu kutsal tapınak için sağladıklarımın yanısıra, Tanrım’ın Tapınağı’na sevgim yüzünden, kişisel servetimden de altın ve gümüş de veriyorum:</verse>
				<verse number="4">Üç bin talant Ofir altını ve tapınağın duvarlarını kaplamak için yedi bin talant kaliteli gümüş.</verse>
				<verse number="5">Bunları altın, gümüş gerektiren işlerde ve sanatkârların el işçiliğinde kullanılmak üzere veriyorum. Kim bugün kendini RAB’be adamak istiyor?”</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine boy başları, İsrail’in oymak önderleri, binbaşılar, yüzbaşılar ve saray yöneticileri gönülden armağanlar verdiler.</verse>
				<verse number="7">Tanrı’nın Tapınağı’nın yapımı için beş bin talant, on bin darik altın, on bin talant gümüş, on sekiz bin talant tunç, yüz bin talant demir bağışladılar.</verse>
				<verse number="8">Değerli taşları olanlar, Gerşonlu Yehiel’in denetiminde, bunları RAB’bin Tapınağı’nın hazinesine verdi.</verse>
				<verse number="9">Halk verdiği armağanlar için seviniyordu. Çünkü herkes RAB’be içtenlikle ve gönülden vermişti. Kral Davut da çok sevinçliydi.</verse>
				<verse number="10">Davut bütün topluluğun gözü önünde RAB’bi övdü. Şöyle dedi: “Ey atamız İsrail’in Tanrısı RAB, Sonsuzluk boyunca sana övgüler olsun!</verse>
				<verse number="11">Ya RAB, büyüklük, güç, yücelik, Zafer ve görkem senindir. Gökte ve yerde olan her şey senindir. Egemenlik senindir, ya RAB! Sen her şeyden yücesin.</verse>
				<verse number="12">Zenginlik ve onur senden gelir. Her şeye egemensin. Güç ve yetki senin elindedir. Birini yükseltmek ve güçlendirmek Senin elindedir.</verse>
				<verse number="13">Şimdi, ey Tanrımız, sana şükrederiz, Görkemli adını överiz.</verse>
				<verse number="14">“Ama ben kimim, halkım kim ki, böyle gönülden armağanlar verebilelim? Her şey sendendir. Biz ancak senin elinden aldıklarımızı sana verdik.</verse>
				<verse number="15">Senin önünde garibiz, yabancıyız atalarımız gibi. Yeryüzündeki günlerimiz bir gölge gibidir, kalıcı değildir.</verse>
				<verse number="16">Ya RAB Tanrımız, kutsal adına bir tapınak yapmak için sağladığımız bu büyük servet senin elindendir, hepsi senindir.</verse>
				<verse number="17">Yüreği sınadığını, doğruluktan hoşlandığını bilirim. Her şeyi içtenlikle, gönülden verdim. Şimdi burada olan halkının sana nasıl istekle bağışlar verdiğini sevinçle gördüm.</verse>
				<verse number="18">Ya RAB, atalarımız İbrahim’in, İshak’ın, İsrail’in Tanrısı, bu isteği sonsuza dek halkının yüreğinde ve düşüncesinde tut, onların sana bağlı kalmalarını sağla.</verse>
				<verse number="19">Oğlum Süleyman’a bütün buyruklarına, uyarılarına, kurallarına uymak, hazırlığını yaptığım tapınağı kurmak için istekli bir yürek ver.”</verse>
				<verse number="20">Sonra Davut bütün topluluğa, “Tanrınız RAB’bi övün!” dedi. Böylece hepsi atalarının Tanrısı RAB’bi övdü; Tanrı’nın ve kralın önünde başlarını eğip yere kapandı.</verse>
				<verse number="21">Ertesi gün halk RAB’be kurbanlar kesip yakmalık sunular sundu: Bin boğa, bin koç, bin kuzunun yanısıra, bütün İsrailliler için dökmelik sunular ve birçok başka kurban.</verse>
				<verse number="22">O gün İsrailliler büyük bir sevinçle RAB’bin önünde yiyip içtiler. Bundan sonra Davut oğlu Süleyman’ı ikinci kez kral olarak onayladılar. Süleyman’ı RAB’bin önünde önder, Sadok’u da kâhin olarak meshettiler.</verse>
				<verse number="23">Böylece Süleyman babası Davut’un yerine RAB’bin tahtına oturdu. Başarılı oldu. Bütün İsrail halkı onun sözüne uydu.</verse>
				<verse number="24">Yöneticilerin, güçlü kişilerin ve Davut’un oğullarının tümü Kral Süleyman’a bağlı kalacaklarına söz verdiler.</verse>
				<verse number="25">RAB bütün İsrailliler’in gözünde Süleyman’ı çok yükseltti ve daha önce İsrail’de hiçbir kralın erişemediği bir krallık görkemiyle donattı.</verse>
				<verse number="26">İşay oğlu Davut bütün İsrail’de krallık yaptı.</verse>
				<verse number="27">Yedi yıl Hevron’da, otuz üç yıl Yeruşalim’de olmak üzere toplam kırk yıl İsrail’de krallık yaptı.</verse>
				<verse number="28">Güzel bir yaşlılık döneminde öldü. Zenginlik ve onur dolu günler yaşadı. Yerine oğlu Süleyman kral oldu.</verse>
				<verse number="29">Kral Davut’un krallığı dönemindeki öteki olaylar, başından sonuna dek Bilici Samuel’in, Peygamber Natan’ın, Bilici Gad’ın tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="30">Krallığı dönemindeki bütün ayrıntılar, ne denli güçlü olduğu, başından geçen olaylar, İsrail’de ve çevredeki ülkelerde olup bitenler bu tarihte yazılıdır.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="14">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Davut oğlu Süleyman krallığını sağlamlaştırdı. Çünkü Tanrısı RAB onunlaydı ve onu çok yüceltti.</verse>
				<verse number="2">Süleyman bütün İsrailliler’i –binbaşıları, yüzbaşıları, yargıçları, İsrail’in boy başları olan önderleri– çağırttı.</verse>
				<verse number="3">Sonra bütün toplulukla birlikte Givon’daki tapınma yerine gitti. Çünkü RAB’bin kulu Musa’nın çölde yaptığı Tanrı’yla Buluşma Çadırı oradaydı.</verse>
				<verse number="4">Ancak Davut Tanrı’nın Antlaşma Sandığı’nı Kiryat-Yearim’den getirip Yeruşalim’de hazırladığı çadıra koymuştu.</verse>
				<verse number="5">Hur oğlu Uri oğlu Besalel’in yaptığı tunç sunağı da Givon’da RAB’bin Konutu’nun önüne yerleştirmişti. Süleyman’la topluluk orada RAB’be danıştılar.</verse>
				<verse number="6">Süleyman RAB’bin önüne, Buluşma Çadırı’nın önündeki tunç sunağa çıkarak üzerinde bin yakmalık sunu sundu.</verse>
				<verse number="7">Tanrı o gece Süleyman’a görünüp, “Sana ne vermemi istersin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="8">Süleyman, “Babam Davut’a büyük iyilikler yaptın” diye karşılık verdi, “Beni de onun yerine kral atadın.</verse>
				<verse number="9">Ya RAB Tanrı, babam Davut’a verdiğin söz yerine gelsin! Beni yeryüzünün tozu kadar çok olan bir halkın kralı yaptın.</verse>
				<verse number="10">Şimdi bu halkı yönetebilmem için bana bilgi ve bilgelik ver. Başka türlü senin bu büyük halkını kim yönetebilir!”</verse>
				<verse number="11">Tanrı Süleyman’a, “Demek yüreğinin dileği bu” dedi, “Zenginlik, mal mülk, onur ya da senden nefret edenlerin ölümünü istemedin, kendin için uzun ömür de istemedin. Bunların yerine seni başına kral yaptığım halkımı yönetmek için bilgi ve bilgelik istedin.</verse>
				<verse number="12">Sana bilgi ve bilgelik verilecektir. Sana ayrıca öyle bir zenginlik, mal mülk ve onur vereceğim ki, benzeri ne senden önceki krallarda görülmüştür, ne de senden sonrakilerde görülecektir.”</verse>
				<verse number="13">Bundan sonra Süleyman Givon’daki tapınma yerinden, Buluşma Çadırı’ndan ayrılıp Yeruşalim’e gitti. İsrail’i oradan yönetti.</verse>
				<verse number="14">Kral Süleyman savaş arabalarıyla atlarını topladı. Bin dört yüz savaş arabası, on iki bin atı vardı. Bunların bir kısmını savaş arabaları için ayrılan kentlere, bir kısmını da kendi yanına, Yeruşalim’e yerleştirdi.</verse>
				<verse number="15">Krallığı döneminde Yeruşalim’de altın ve gümüş taş değerine düştü. Sedir ağaçları Şefela’daki yabanıl incir ağaçları kadar bollaştı.</verse>
				<verse number="16">Süleyman’ın atları Mısır ve Keve’den getirilirdi. Kralın tüccarları atları Keve’den satın alırdı.</verse>
				<verse number="17">Mısır’dan bir savaş arabası altı yüz, bir at yüz elli şekel gümüşe getirilirdi. Bunları bütün Hitit ve Aram krallarına satarlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Süleyman RAB adına bir tapınak, kendisi için de bir saray yaptırmaya karar verdi.</verse>
				<verse number="2">Yük taşımak için yetmiş bin, dağlarda taş kesmek için seksen bin, bunlara gözcülük etmek için de üç bin altı yüz kişi görevlendirdi.</verse>
				<verse number="3">Sur Kralı Hiram’a da şu haberi gönderdi: “Babam Davut’un oturması için saray yapılırken kendisine gönderdiğin sedir tomruklarından bana da gönder.</verse>
				<verse number="4">Tanrım RAB’be adamak üzere, O’nun adına bir tapınak yapıyorum. Bu tapınakta hoş kokulu buhur yakıp adak ekmeklerini sürekli olarak masaya dizeceğiz. Sabah akşam, her Şabat Günü, her Yeni Ay ve Tanrımız RAB’bin belirlediği bayramlarda orada yakmalık sunular sunacağız. İsrail’e bunları sürekli yapması buyruldu.</verse>
				<verse number="5">“Yapacağım tapınak büyük olacak. Çünkü Tanrımız bütün tanrılardan büyüktür.</verse>
				<verse number="6">Ama O’na bir tapınak yapmaya kimin gücü yeter? Çünkü O göklere, göklerin göklerine bile sığmaz. Ben kimim ki O’na bir tapınak yapayım! Ancak önünde buhur yakılabilecek bir yer yapabilirim.</verse>
				<verse number="7">“Bana bir adam gönder; Yahuda ve Yeruşalim’de babam Davut’un yetiştirdiği ustalarımla çalışsın. Altın, gümüş, tunç ve demiri işlemede; mor, kırmızı, lacivert kumaş dokumada, oymacılıkta usta olsun.</verse>
				<verse number="8">“Bana Lübnan’dan sedir, çam, algum tomrukları da gönder. Adamlarının oradaki ağaçları kesmekte usta olduklarını biliyorum. Benim adamlarım da seninkilerle birlikte çalışsın.</verse>
				<verse number="9">Öyle ki, bana çok sayıda tomruk sağlayabilsinler. Çünkü yapacağım tapınak büyük ve görkemli olacak.</verse>
				<verse number="10">Ağaç kesen adamlarına yirmi bin kor bulgur, yirmi bin kor arpa, yirmi bin bat şarap, yirmi bin bat zeytinyağı vereceğim.”</verse>
				<verse number="11">Sur Kralı Hiram Süleyman’a mektupla şu yanıtı gönderdi: “RAB halkını sevdiği için, seni onların kralı yaptı.”</verse>
				<verse number="12">Hiram mektubunu şöyle sürdürdü: “Yeri göğü yaratan İsrail’in Tanrısı RAB’be övgüler olsun! Kral Davut’a bilge bir oğul verdi; RAB için bir tapınak, kendisi için de bir saray yapacak akıllı ve anlayışlı bir oğul.</verse>
				<verse number="13">“Sana Huram-Avi adında usta ve akıllı birini gönderiyorum.</verse>
				<verse number="14">Annesi Danlı, babası Surlu’dur. Altın, gümüş, tunç, demir, taş ve tahta işlemekte; ince keten, mor, lacivert ve kırmızı kumaş dokumakta ustadır. Her türlü oymacılıkta usta olduğu gibi her tasarımı uygulayabilecek yetenektedir. Ustalarınla ve babanın, efendim Davut’un yetiştirdiği ustalarla çalışacak.</verse>
				<verse number="15">“Efendim, sözünü ettiğin buğday, arpa, zeytinyağı ve şarabı kullarına gönder.</verse>
				<verse number="16">Biz de sana gereken bütün tomrukları Lübnan’da keser, deniz yoluyla, sallarla Yafa’ya kadar yüzdürürüz. Sonra sen tomrukları alıp Yeruşalim’e götürürsün.”</verse>
				<verse number="17">Babası Davut’un yaptığı sayımdan sonra, Süleyman da İsrail’de yaşayan bütün yabancılar arasında bir sayım yaptı. Yabancıların sayısı 153 600 kişi olarak belirlendi.</verse>
				<verse number="18">Bunlardan 70 000’ine yük taşıma, 80 000’ine dağlarda taş kesme, 3 600’üne de işçileri çalıştırma görevi verildi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Süleyman bundan sonra RAB’bin Yeruşalim’de babası Davut’a göründüğü Moriya Dağı’nda RAB’bin Tapınağı’nı yaptırmaya başladı. Yevuslu Ornan’ın olan bu harman yerini Davut sağlamıştı.</verse>
				<verse number="2">Süleyman krallığının dördüncü yılının ikinci ayının ikinci gününde yapıyı başlattı.</verse>
				<verse number="3">Tanrı’nın Tapınağı için attığı temel, eski ölçülere göre altmış arşın uzunluğunda, yirmi arşın genişliğindeydi.</verse>
				<verse number="4">Tapınağın ön cephesini boydan boya kaplayan eyvanının genişliği yirmi arşın, yüksekliği yüz yirmi arşındı. Süleyman iç duvarları saf altınla kaplattı.</verse>
				<verse number="5">Ana bölümün duvarlarını da önce çam tahtasıyla, sonra saf altınla kaplattı; hurma ağacı ve zincir motifleriyle süsletti.</verse>
				<verse number="6">Tapınağı değerli taşlarla bezetti. Kullanılan altın Parvayim’den getirilmişti.</verse>
				<verse number="7">Kirişleri, kapı eşiklerini, duvarlarla kapıları altınla kaplattı. Duvarlara Keruvlar oydurdu.</verse>
				<verse number="8">En Kutsal Yer’i yaptı: Uzunluğu tapınağın genişliğine eşitti; uzunluğu da genişliği de yirmişer arşındı. En Kutsal Yer’in iç duvarlarını altı yüz talant saf altınla kaplattı.</verse>
				<verse number="9">Altın çivilerin ağırlığı elli şekeldi. Süleyman yukarı odaları da altınla kaplattı.</verse>
				<verse number="10">En Kutsal Yer’de iki Keruv heykeli yaptırarak altınla kaplattı.</verse>
				<verse number="11">Keruvlar’ın kanatlarının uzunluğu yirmi arşındı. Keruvlar’dan birinin kanadı beş arşındı ve tapınağın duvarına erişiyordu. Öbür kanat da beş arşındı ve öteki Keruv’un kanadına değiyordu.</verse>
				<verse number="12">Aynı şekilde öteki Keruv’un da kanadı beş arşındı ve tapınağın duvarına erişiyordu. Öbür kanat da beş arşındı ve birinci Keruv’un kanadına değiyordu.</verse>
				<verse number="13">Ayakta duran ve açılmış kanatlarının uzunluğu yirmi arşın olan Keruvlar’ın yüzü ana bölüme bakıyordu.</verse>
				<verse number="14">En Kutsal Yer’in perdesi lacivert, mor, kırmızı kumaştan ve ince ketenden yapılmıştı. Üzerinde Keruv işlemeleri vardı.</verse>
				<verse number="15">Süleyman otuz beşer arşın yüksekliğinde iki sütun yaptırıp tapınağın önüne diktirdi. Sütun başlıkları beşer arşın yüksekliğindeydi.</verse>
				<verse number="16">Gerdanlığa benzer zincirler yaptırarak sütunların üzerine koydurdu. Yüz nar motifi yaptırıp zincirlere taktırdı.</verse>
				<verse number="17">Sütunları tapınağın önüne diktirip sağdakine Yakin, soldakine Boaz adını verdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Süleyman tunçtan bir sunak yaptırdı. Sunağın eniyle uzunluğu yirmişer arşın, yüksekliği on arşındı.</verse>
				<verse number="2">Dökme tunçtan on arşın çapında, beş arşın derinliğinde, çevresi otuz arşın yuvarlak bir havuz yaptırdı.</verse>
				<verse number="3">Havuzun dışı boğa kabartmalarıyla kuşatılmıştı. Her arşında onar tane olan bu kabartmalar iki sıra halindeydi ve gövdeyle birlikte dökülmüştü.</verse>
				<verse number="4">Havuz üçü kuzeye, üçü batıya, üçü güneye, üçü de doğuya bakan on iki boğa heykeli üzerine oturtulmuştu. Boğaların sağrıları içe dönüktü.</verse>
				<verse number="5">Havuzun çeperi dört parmak kalınlığındaydı; kenarları kâse kenarlarını, nilüferleri andırıyordu. Üç bin bat su alıyordu.</verse>
				<verse number="6">Süleyman yıkama işleri için on kazan yaptırdı. Beşini sunağın güneyine, beşini kuzeyine yerleştirdi. Yakmalık sunuların parçaları bunlarda yıkanırdı. Havuz ise kâhinlerin yıkanması içindi.</verse>
				<verse number="7">Süleyman tanıma uygun biçimde yaptırdığı on altın kandilliği tapınağın içine, beşi sağda, beşi solda olmak üzere yerleştirdi.</verse>
				<verse number="8">Yaptırdığı on masanın beşini de tapınağın sağına, beşini soluna yerleştirdi. Ayrıca yüz altın çanak yaptırdı.</verse>
				<verse number="9">Kâhinlerin avlusunu, büyük avluyla kapılarını yaptırdı. Kapıları tunçla kaplattı.</verse>
				<verse number="10">Havuzu ise tapınağın güneydoğu köşesine yerleştirdi.</verse>
				<verse number="11">Hiram kovalar, kürekler, çanaklar yaptı. Böylece Kral Süleyman için üstlenmiş olduğu Tanrı’nın Tapınağı’yla ilgili işleri tamamlamış oldu:</verse>
				<verse number="12">İki sütun ve iki yuvarlak sütun başlığı, bu başlıkları süsleyen iki örgülü ağ,</verse>
				<verse number="13">Sütunların yuvarlak başlıklarını süsleyen iki örgülü ağın üzerini ikişer sıra halinde süsleyen dört yüz nar motifi,</verse>
				<verse number="14">On kazan ve ayaklıkları,</verse>
				<verse number="15">Havuz ve havuzu taşıyan on iki boğa heykeli,</verse>
				<verse number="16">Kovalar, kürekler, büyük çatallar. Huram-Avi’nin Kral Süleyman için RAB’bin Tapınağı’na yaptığı bütün eşyalar parlak tunçtandı.</verse>
				<verse number="17">Kral bunları Şeria Ovası’nda, Sukkot ile Seredata arasındaki killi topraklarda döktürmüştü.</verse>
				<verse number="18">Süleyman’ın yaptırdığı eşyalar o kadar çoktu ki, kullanılan tuncun hesabı tutulmadı.</verse>
				<verse number="19">Süleyman’ın Tanrı’nın Tapınağı için yaptırdığı altın eşyalar şunlardı: Altın sunak ve ekmeklerin Tanrı’nın huzuruna konduğu masalar,</verse>
				<verse number="20">İç odanın önüne yerleştirilen ve kurala uygun olarak yakılan saf altından kandilliklerle kandilleri,</verse>
				<verse number="21">Çiçek süslemeleri, kandiller, maşalar. –Bunlar saf altındandı.–</verse>
				<verse number="22">Saf altın fitil maşaları, çanaklar, tabaklar, buhurdanlar ve tapınağın altın kapıları. En Kutsal Yer’in ve ana bölümün kapıları da altındandı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">RAB’bin Tapınağı’nın yapımı tamamlanınca Süleyman, babası Davut’un adadığı altın, gümüş ve öbür eşyaları getirip Tanrı’nın Tapınağı’nın hazine odalarına yerleştirdi.</verse>
				<verse number="2">Süleyman RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı Davut Kenti olan Siyon’dan getirmek üzere İsrail halkının ileri gelenleriyle bütün oymak ve boy başlarını Yeruşalim’e çağırdı.</verse>
				<verse number="3">Hepsi yedinci aydaki bayramda kralın önünde toplandı.</verse>
				<verse number="4">İsrail’in bütün ileri gelenleri toplanınca, Levililer Antlaşma Sandığı’nı yerden kaldırdılar.</verse>
				<verse number="5">Sandığı, Buluşma Çadırı’nı ve çadırdaki bütün kutsal eşyaları Levili kâhinler tapınağa taşıdılar.</verse>
				<verse number="6">Kral Süleyman ve bütün İsrail topluluğu Antlaşma Sandığı’nın önünde sayısız davar ve sığır kurban etti.</verse>
				<verse number="7">Kâhinler RAB’bin Antlaşma Sandığı’nı tapınağın iç odasına, En Kutsal Yer’e taşıyıp Keruvlar’ın kanatlarının altına yerleştirdiler.</verse>
				<verse number="8">Keruvlar’ın kanatları sandığın konduğu yerin üstüne kadar uzanıyor ve sandığı da, sırıklarını da örtüyordu.</verse>
				<verse number="9">Sırıklar öyle uzundu ki, uçları iç odanın önünden görünüyordu. Ancak dışarıdan görünmüyordu. Bunlar hâlâ oradadır.</verse>
				<verse number="10">Sandığın içinde Musa’nın Horev Dağı’nda koyduğu iki levhadan başka bir şey yoktu. Bunlar Mısır’dan çıkışlarında RAB’bin İsrailliler’le yaptığı antlaşmanın levhalarıydı.</verse>
				<verse number="11">Kâhinler Kutsal Yer’den çıktılar. Orada bulunan kâhinlerin hepsi, bölüklerinin sırasını beklemeden, kendilerini kutsamışlardı.</verse>
				<verse number="12">Bütün Levili ezgiciler –Asaf, Heman, Yedutun, oğullarıyla kardeşleri– zillerle, çenk ve lirlerle, ince keten kuşanmış olarak sunağın doğusunda yerlerini almışlardı. Borazan çalan yüz yirmi kâhin onlara eşlik ediyordu.</verse>
				<verse number="13">Borazan çalanlarla ezgiciler tek ses halinde RAB’be şükredip övgüler sunmaya başladılar. Borazan, zil ve çalgıların eşliğinde seslerini yükselterek RAB’bi şöyle övdüler: “RAB iyidir; Sevgisi sonsuza dek kalıcıdır.” O anda RAB’bin Tapınağı’nı bir bulut doldurdu.</verse>
				<verse number="14">Bu bulut yüzünden kâhinler görevlerini sürdüremediler. Çünkü RAB Tanrı’nın görkemi tapınağı doldurmuştu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">O zaman Süleyman şöyle dedi: “Ya RAB, karanlık bulutlarda otururum demiştin.</verse>
				<verse number="2">Senin için görkemli bir tapınak, sonsuza dek yaşayacağın bir konut yaptım.”</verse>
				<verse number="3">Kral ayakta duran bütün İsrail topluluğuna dönerek onları kutsadıktan sonra</verse>
				<verse number="4">şöyle dedi: “Babam Davut’a verdiği sözü tutan İsrail’in Tanrısı RAB’be övgüler olsun! RAB demişti ki,</verse>
				<verse number="5">‘Halkımı Mısır’dan çıkardığım günden bu yana, içinde bulunacağım bir tapınak yaptırmak için İsrail oymaklarına ait kentlerden hiçbirini seçmedim. İçlerinden halkım İsrail’i yönetecek birini de seçmedim.</verse>
				<verse number="6">Ancak adımın içinde bulunacağı yer olarak Yeruşalim’i, halkım İsrail’i yönetmesi için Davut’u seçtim.’</verse>
				<verse number="7">“Babam Davut İsrail’in Tanrısı RAB’bin adına bir tapınak yapmayı yürekten istiyordu.</verse>
				<verse number="8">Ama RAB, babam Davut’a, ‘Adıma bir tapınak yapmayı yürekten istemen iyi bir şey’ dedi,</verse>
				<verse number="9">‘Ne var ki, adıma yapılacak bu tapınağı sen değil, öz oğlun yapacak.’</verse>
				<verse number="10">“RAB verdiği sözü yerine getirdi. RAB’bin sözü uyarınca, babam Davut’tan sonra İsrail tahtına ben geçtim ve İsrail’in Tanrısı RAB’bin adına tapınağı ben yaptırdım.</verse>
				<verse number="11">Ayrıca RAB’bin İsrail halkıyla yaptığı antlaşmanın içinde korunduğu sandığı oraya yerleştirdim.”</verse>
				<verse number="12">Süleyman RAB’bin sunağının önünde, İsrail topluluğunun karşısında durup ellerini göklere açtı.</verse>
				<verse number="13">Beş arşın uzunluğunda, beş arşın eninde, üç arşın yüksekliğinde tunç bir kürsü yaptırıp avlunun ortasına kurdurmuştu. Bu kürsünün üstünde durdu, İsrail topluluğunun önünde diz çöküp ellerini göklere açtı.</verse>
				<verse number="14">“Ya RAB, İsrail’in Tanrısı, yerde ve gökte sana benzer başka tanrı yoktur” dedi, “Bütün yürekleriyle yolunu izleyen kullarınla yaptığın antlaşmaya bağlı kalırsın.</verse>
				<verse number="15">Ağzınla kulun babam Davut’a verdiğin sözü bugün ellerinle yerine getirdin.</verse>
				<verse number="16">“Şimdi, ya RAB, İsrail’in Tanrısı, kulun babam Davut’a verdiğin öbür sözü de tutmanı istiyorum. Ona, ‘Senin soyundan İsrail tahtına oturacakların ardı arkası kesilmeyecektir; yeter ki, çocukların yasam uyarınca önümde senin gibi dikkatle yürüsünler’ demiştin.</verse>
				<verse number="17">Ya RAB, İsrail’in Tanrısı, şimdi kulun Davut’a verdiğin sözü yerine getirmeni istiyorum.</verse>
				<verse number="18">“Tanrı gerçekten yeryüzünde, insanlar arasında yaşar mı? Sen göklere, göklerin göklerine bile sığmazsın. Benim yaptığım bu tapınak ne ki!</verse>
				<verse number="19">Ya RAB Tanrım, kulunun ettiği duayı, yalvarışı işit; duasına ve yakarışına kulak ver.</verse>
				<verse number="20">Gözlerin gece gündüz, ‘Adımı oraya yerleştireceğim!’ dediğin bu tapınağın üzerinde olsun. Kulunun buraya yönelerek ettiği duayı işit.</verse>
				<verse number="21">Buraya yönelerek dua eden kulunun ve halkın İsrail’in yakarışını işit. Göklerden, oturduğun yerden kulak ver; duyunca bağışla.</verse>
				<verse number="22">“Biri komşusuna karşı günah işleyip ant içmek zorunda kaldığında, gelip bu tapınakta, senin sunağının önünde ant içerse,</verse>
				<verse number="23">göklerden kulak ver ve gereğini yap. Suçluya karşılığını vererek, suçsuzu haklı çıkararak kullarını yargıla.</verse>
				<verse number="24">“Sana karşı günah işlediği için düşmanlarına yenik düşen halkın İsrail yine sana döner, adını anar, bu tapınakta dua edip yakararak önüne çıkarsa,</verse>
				<verse number="25">göklerden kulak ver, halkın İsrail’in günahını bağışla. Onları kendilerine ve atalarına verdiğin ülkeye yine kavuştur.</verse>
				<verse number="26">“Halkın sana karşı günah işlediği için gökler kapanıp yağmur yağmazsa, sıkıntıya düşen halkın buraya yönelip dua eder, adını anar ve günahlarından dönerse,</verse>
				<verse number="27">göklerden kulak ver; kullarının, halkın İsrail’in günahlarını bağışla. Onlara doğru yolda yürümeyi öğret, halkına mülk olarak verdiğin ülkene yağmurlarını gönder.</verse>
				<verse number="28">“Ülkeyi kıtlık, salgın hastalık, samyeli, küf, tırtıl ya da çekirgeler kavurduğunda, düşmanlar kentlerden birinde halkını kuşattığında, herhangi bir felaket ya da hastalık ortalığı sardığında,</verse>
				<verse number="29">halkından bir kişi ya da bütün halkın İsrail başına gelen felaketi, acıyı kavrar, dua edip yakararak ellerini bu tapınağa doğru açarsa,</verse>
				<verse number="30">göklerden, oturduğun yerden kulak ver ve bağışla. İnsanların yüreklerini yalnızca sen bilirsin. Onlara yaptıklarına göre davran ki,</verse>
				<verse number="31">atalarımıza verdiğin bu ülkede yaşadıkları sürece senden korksunlar ve senin yolunda yürüsünler.</verse>
				<verse number="32">“Halkın İsrail’den olmayan, ama senin yüce adını, gücünü, kudretini duyup uzak ülkelerden gelen yabancılar bu tapınağa gelip dua ederlerse,</verse>
				<verse number="33">göklerden, oturduğun yerden kulak ver, yalvarışlarını yanıtla. Öyle ki, dünyanın bütün ulusları, halkın İsrail gibi, adını bilsin, senden korksun ve yaptırdığım bu tapınağın sana ait olduğunu öğrensin.</verse>
				<verse number="34">“Halkın, düşmanlarına karşı gösterdiğin yoldan savaşa giderken sana, seçtiğin bu kente ve adına yaptırdığım bu tapınağa yönelip dua ederse,</verse>
				<verse number="35">dualarına, yakarışlarına göklerden kulak ver ve onları kurtar.</verse>
				<verse number="36">“Sana karşı günah işlediklerinde –günah işlemeyen tek kişi yoktur– öfkelenip onları yakın ya da uzak bir ülkeye tutsak olarak götürecek düşmanlarının eline teslim edersen,</verse>
				<verse number="37">onlar da tutsak oldukları ülkede pişmanlık duyup günahlarından döner, ‘Günah işledik, yoldan sapıp kötülük yaptık’ diyerek sana yakarırlarsa,</verse>
				<verse number="38">tutsak oldukları ülkede candan ve yürekten sana dönerlerse, atalarına verdiğin ülkelerine, seçtiğin kente ve adına yaptırdığım tapınağa yönelip dua ederlerse,</verse>
				<verse number="39">göklerden, oturduğun yerden dualarına, yakarışlarına kulak ver, onları kurtar. Sana karşı günah işlemiş olan halkını bağışla.</verse>
				<verse number="40">“Şimdi, ey Tanrım, bizi gör ve burada edilen duaya kulak ver.</verse>
				<verse number="41">“Çık, ya RAB Tanrı, yaşayacağın yere, Gücünü simgeleyen Sandık’la birlikte. Ya RAB Tanrı, kâhinlerin kurtuluşu kuşansın, Sadık kulların iyiliklerinle sevinsinler.</verse>
				<verse number="42">Ya RAB Tanrı, meshettiğin krala yüz çevirme. Kulun Davut’a yaptığın iyilikleri anımsa.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Süleyman duasını bitirince, gökten ateş yağdı; yakmalık sunularla kurbanları yiyip bitirdi. RAB’bin görkemi tapınağı doldurdu.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin Tapınağı O’nun görkemiyle dolunca kâhinler tapınağa giremediler.</verse>
				<verse number="3">Gökten yağan ateşi ve tapınağın üzerindeki RAB’bin görkemini gören İsrailliler avluda yüzüstü yere kapandılar; RAB’be tapınarak O’nu övdüler: “RAB iyidir; Sevgisi sonsuza dek kalıcıdır.”</verse>
				<verse number="4">Kral ve bütün halk RAB’bin önünde kurban kestiler.</verse>
				<verse number="5">Kral Süleyman yirmi iki bin sığır, yüz yirmi bin davar kurban etti. Böylece kral ve halk Tanrı’nın Tapınağı’nı adamış oldular.</verse>
				<verse number="6">Kâhinler yerlerini almışlardı. Kral Davut’un RAB’bi övmek için yaptırdığı ve “RAB’bin sevgisi sonsuza dek kalıcıdır” diyerek överken kullandığı çalgıları alan Levililer de yerlerini almıştı. Levililer’in karşısında duran kâhinler borazanlarını çalıyorlardı. Bu sırada bütün İsrailliler ayakta duruyordu.</verse>
				<verse number="7">Süleyman RAB’bin Tapınağı’nın önündeki avlunun orta kısmını kutsadı. Yakmalık sunularla esenlik sunularının yağlı parçalarını orada sundu. Çünkü yaptırdığı tunç sunak yakmalık sunuları, tahıl sunularını ve yağlı parçaları almadı.</verse>
				<verse number="8">Süleyman, Levo-Hamat’tan Mısır Vadisi’ne kadar her yerden gelen İsrailliler’in oluşturduğu çok büyük bir toplulukla birlikte bayramı yedi gün kutladı.</verse>
				<verse number="9">Sekizinci gün kutsal bir toplantı yaptılar. Sunağı adamaya yedi gün, bayramı kutlamaya da yedi gün ayırdılar.</verse>
				<verse number="10">Kral yedinci ayın yirmi üçüncü günü halkı evlerine gönderdi. RAB’bin, Davut, Süleyman ve halkı İsrail için yapmış olduğu iyilikten dolayı hepsi mutluydu, sevinçle coşuyordu.</verse>
				<verse number="11">Süleyman RAB’bin Tapınağı’nı, sarayı ve RAB’bin Tapınağı’yla kendi sarayında yapmayı istediği bütün işleri başarıyla bitirince,</verse>
				<verse number="12">RAB geceleyin ona görünerek şöyle dedi: “Duanı duydum. Burayı kendime kurban sunulan tapınak olarak seçtim.</verse>
				<verse number="13">“Yağmur yağmasın diye göğü kapadığımda, toprağın ürününü yiyip bitirmesi için çekirgelere buyruk verdiğimde ya da halkımın arasına salgın hastalık gönderdiğimde,</verse>
				<verse number="14">adımla çağrılan halkım alçakgönüllülüğü takınır, bana yönelip dua eder, kötü yollarından dönerse, gökten onları duyacağım, günahlarını bağışlayıp ülkelerini sağlığa kavuşturacağım.</verse>
				<verse number="15">Gözlerim burada edilen duaya açık, kulaklarım işitici olacak.</verse>
				<verse number="16">Adım sürekli orada bulunsun diye bu tapınağı seçip kutsal kıldım. Gözlerim onun üstünde, yüreğim her zaman orada olacaktır.</verse>
				<verse number="17">Sana gelince, baban Davut’un yaptığı gibi yollarımı izler, buyurduğum her şeyi yapar, kurallarıma ve ilkelerime uyarsan,</verse>
				<verse number="18">baban Davut’la, ‘İsrail tahtından senin soyunun ardı arkası kesilmeyecektir’ diye yaptığım antlaşmaya bağlı kalıp krallığını pekiştireceğim.</verse>
				<verse number="19">“Ama siz yollarımdan sapar, kurallarımı, buyruklarımı bırakır, gidip başka ilahlara kulluk eder, taparsanız,</verse>
				<verse number="20">size verdiğim ülkeden sizi söküp atacağım, adıma kutsal kıldığım bu tapınağı terk edeceğim; burayı bütün ulusların aşağılayıp alay ettiği bir yer durumuna getireceğim.</verse>
				<verse number="21">Bu gösterişli tapınağın önünden geçenler hayretle, ‘RAB bu ülkeyi ve tapınağı neden bu duruma getirdi?’ diye soracaklar.</verse>
				<verse number="22">Ve diyecekler ki, ‘İsrail halkı, atalarını Mısır’dan çıkaran Tanrıları RAB’bi terk etti; başka ilahların ardından gitti, onlara tapıp kulluk etti. RAB bu yüzden bu kötülükleri başlarına getirdi.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Süleyman RAB’bin Tapınağı’yla kendi sarayını yirmi yılda bitirdi.</verse>
				<verse number="2">Sonra Hiram’ın kendisine verdiği kentleri onarıp İsrailliler’in buralara yerleşmesini sağladı.</verse>
				<verse number="3">Ardından Hamat-Sova üzerine yürüyerek orayı ele geçirdi.</verse>
				<verse number="4">Çölde Tadmor Kenti’ni onardı. Hama yöresinde yaptırdığı bütün ambarlı kentlerin yapımını bitirdi.</verse>
				<verse number="5">Yukarı ve Aşağı Beythoron’u yeniden kurup çevrelerini surlarla, sürgülü kapılarla sağlamlaştırdı.</verse>
				<verse number="6">Baalat’ı ve yönetimindeki bütün ambarlı kentleri, savaş arabalarıyla atların bulunduğu kentleri de onarıp güçlendirdi. Böylece Yeruşalim’de, Lübnan’da, yönetimi altındaki bütün topraklarda her istediğini yaptırmış oldu.</verse>
				<verse number="7">İsrail halkından olmayan Hititler, Amorlular, Perizliler, Hivliler ve Yevuslular’dan artakalanlara gelince,</verse>
				<verse number="8">Süleyman İsrail halkının yok etmediği bu insanların soyundan gelip ülkede kalanları angaryaya koştu. Bu durum bugün de sürüyor.</verse>
				<verse number="9">Ancak İsrail halkından hiç kimseye kölelik yaptırmadı. Onlar savaşçı, birlik komutanı, savaş arabalarıyla atlıların komutanı olarak görev yaptılar.</verse>
				<verse number="10">Kral Süleyman adına halkı denetleyen iki yüz elli görevli de İsrail halkındandı.</verse>
				<verse number="11">Süleyman, “Karım İsrail Kralı Davut’un sarayında kalmamalı. Çünkü RAB’bin Antlaşma Sandığı’nın girdiği yerler kutsaldır” diyerek firavunun kızını Davut Kenti’nden kendisi için yaptırdığı saraya getirtti.</verse>
				<verse number="12">Tapınağın eyvanının önünde, yaptırdığı sunakta RAB’be yakmalık sunular sundu.</verse>
				<verse number="13">Şabat Günü, Yeni Ay, yılın üç bayramı –Mayasız Ekmek, Haftalar ve Çardak bayramları– için Musa’nın buyurduğu sunuları günü gününe sundu.</verse>
				<verse number="14">Babası Davut’un koyduğu kural uyarınca, kâhin bölüklerine ayrı ayrı görevler verdi. Levililer’i Tanrı’yı övme ve her günün gerektirdiği işlerde kâhinlere yardım etme görevine atadı. Kapı nöbetçilerini de bölüklerine göre değişik kapılarda görevlendirdi. Çünkü Tanrı adamı Davut böyle buyurmuştu.</verse>
				<verse number="15">Bunlar, hazine odalarına ilişkin konular dahil, hiçbir konuda kralın kâhinlerle Levililer’e verdiği buyruklardan ayrılmadılar.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin Tapınağı’nın temelinin atıldığı günden bitimine dek Süleyman’ın yapmak istediği her iş yerine getirildi. Böylece RAB’bin Tapınağı’nın yapımı tamamlanmış oldu.</verse>
				<verse number="17">Bundan sonra Süleyman Esyon-Gever’e, Edom kıyısındaki Eylat’a gitti.</verse>
				<verse number="18">Hiram ona denizi bilen gemiciler ve kendi görevlileri aracılığıyla gemiler gönderdi. Kral Süleyman’ın adamlarıyla birlikte Ofir’e giden bu gemiciler, dört yüz elli talant altın getirdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Saba Kraliçesi, Süleyman’ın ününü duyunca, onu çetin sorularla sınamak için Yeruşalim’e geldi. Çeşitli baharat, çok miktarda altın ve değerli taşlarla yüklü büyük bir kervan eşliğinde gelen kraliçe, aklından geçen her şeyi Süleyman’la konuştu.</verse>
				<verse number="2">Süleyman onun bütün sorularına karşılık verdi. Kralın ona yanıt bulmakta güçlük çektiği hiçbir konu olmadı.</verse>
				<verse number="3">Süleyman’ın bilgeliğini, yaptırdığı sarayı, sofrasının zenginliğini, görevlilerinin oturup kalkışını, hizmetkârlarının ve sakilerinin özel giysileriyle yaptığı hizmeti, RAB’bin Tapınağı’nda sunduğu yakmalık sunuları gören Saba Kraliçesi hayranlık içinde kaldı.</verse>
				<verse number="4">Süleyman’ın bilgeliğini, yaptırdığı sarayı, sofrasının zenginliğini, görevlilerinin oturup kalkışını, hizmetkârlarının ve sakilerinin özel giysileriyle yaptığı hizmeti, RAB’bin Tapınağı’nda sunduğu yakmalık sunuları gören Saba Kraliçesi hayranlık içinde kaldı.</verse>
				<verse number="5">Krala, “Ülkemdeyken, yaptıklarınla ve bilgeliğinle ilgili duyduklarım doğruymuş” dedi,</verse>
				<verse number="6">“Ama gelip kendi gözlerimle görünceye dek anlatılanlara inanmamıştım. Büyük bilgeliğinin yarısı bile bana anlatılmadı. Duyduklarımdan daha üstünsün.</verse>
				<verse number="7">Ne mutlu adamlarına! Ne mutlu sana hizmet eden görevlilere! Çünkü sürekli bilgeliğine tanık oluyorlar.</verse>
				<verse number="8">Senden hoşnut kalan, adına egemenlik sürmen için seni tahta oturtan Tanrın RAB’be övgüler olsun! Tanrın İsrail’i sevdiği, sonsuza dek korumak istediği için, adaleti ve doğruluğu sağlaman için seni İsrail’e kral yaptı.”</verse>
				<verse number="9">Saba Kraliçesi krala 120 talant altın, çok büyük miktarda baharat ve değerli taşlar armağan etti. Krala armağan ettiği baharatın benzeri yoktu.</verse>
				<verse number="10">Bu arada Hiram’ın adamlarıyla Süleyman’ın adamları Ofir’den altın, algum kerestesiyle değerli taşlar getirdiler.</verse>
				<verse number="11">Kral, RAB’bin Tapınağı’yla sarayın basamaklarını, çalgıcıların lirleriyle çenklerini bu algum kerestesinden yaptırdı. Yahuda bölgesinde daha önce böylesi görülmemişti.</verse>
				<verse number="12">Kral Süleyman Saba Kraliçesi’nin her isteğini, her dileğini yerine getirdi. Kraliçenin kendisine getirdiklerinden daha fazlasını ona verdi. Bundan sonra kraliçe adamlarıyla birlikte oradan ayrılıp kendi ülkesine döndü.</verse>
				<verse number="13">Süleyman’a bir yılda gelen altının miktarı 666 talantı buluyordu.</verse>
				<verse number="14">Tüccarların ve alım satımla uğraşanların getirdiği altın bunun dışındaydı. Arabistan’ın bütün krallarıyla İsrail valileri de Süleyman’a altın, gümüş getiriyorlardı.</verse>
				<verse number="15">Kral Süleyman dövme altından her biri altı yüz şekel ağırlığında iki yüz büyük kalkan yaptırdı.</verse>
				<verse number="16">Ayrıca her biri üç yüz şekel ağırlığında dövme altından üç yüz küçük kalkan yaptırdı. Kral bu kalkanları Lübnan Ormanı adındaki saraya koydu.</verse>
				<verse number="17">Kral fildişinden büyük bir taht yaptırıp saf altınla kaplattı.</verse>
				<verse number="18">Tahtın altı basamağı, bir de altın ayak taburesi vardı. Bunlar tahta bağlıydı. Oturulan yerin iki yanında kollar, her kolun yanında birer aslan heykeli bulunuyordu.</verse>
				<verse number="19">Altı basamağın iki yanında on iki aslan heykeli vardı. Hiçbir krallıkta böylesi yapılmamıştı.</verse>
				<verse number="20">Kral Süleyman’ın kadehleriyle Lübnan Ormanı adındaki sarayın bütün eşyaları saf altından yapılmış, hiç gümüş kullanılmamıştı. Çünkü Süleyman’ın döneminde gümüşün değeri yoktu.</verse>
				<verse number="21">Kralın gemileri Hiram’ın adamlarının yönetiminde Tarşiş’e giderdi. Bu gemiler üç yılda bir altın, gümüş, fildişi ve türlü maymunlarla yüklü olarak dönerlerdi.</verse>
				<verse number="22">Kral Süleyman dünyanın bütün krallarından daha zengin, daha bilgeydi.</verse>
				<verse number="23">Tanrı’nın Süleyman’a verdiği bilgeliği dinlemek için dünyanın bütün kralları onu görmek isterlerdi.</verse>
				<verse number="24">Onu görmeye gelenler her yıl armağan olarak altın ve gümüş eşya, giysi, silah, baharat, at, katır getirirlerdi.</verse>
				<verse number="25">Süleyman’ın atlarla savaş arabaları için dört bin ahırı, on iki bin atlısı vardı. Bunların bir kısmını savaş arabaları için ayrılan kentlere, bir kısmını da kendi yanına, Yeruşalim’e yerleştirdi.</verse>
				<verse number="26">Fırat Irmağı’ndan Filist bölgesine, oradan da Mısır sınırına dek uzanan bölgedeki bütün krallara egemendi.</verse>
				<verse number="27">Onun krallığı döneminde Yeruşalim’de gümüş taş değerine düştü. Sedir ağaçları Şefela’daki yabanıl incir ağaçları kadar bollaştı.</verse>
				<verse number="28">Süleyman’ın atları Mısır’dan ve bütün öbür ülkelerden getirilirdi.</verse>
				<verse number="29">Süleyman’ın yaptığı öbür işler, başından sonuna dek, Peygamber Natan’ın tarihinde, Şilolu Ahiya’nın peygamberlik yazılarında ve Bilici İddo’nun Nevat oğlu Yarovam’a ilişkin görümlerinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="30">Süleyman kırk yıl süreyle bütün İsrail’i Yeruşalim’den yönetti.</verse>
				<verse number="31">Süleyman ölüp atalarına kavuşunca babası Davut’un Kenti’nde gömüldü. Yerine oğlu Rehavam kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Rehavam Şekem’e gitti. Çünkü bütün İsrailliler kendisini kral ilan etmek için orada toplanmışlardı.</verse>
				<verse number="2">Kral Süleyman’dan kaçıp Mısır’a yerleşen Nevat oğlu Yarovam bunu duyunca Mısır’dan döndü.</verse>
				<verse number="3">İsrailliler Yarovam’ı çağırttılar. Birlikte gidip Rehavam’a şöyle dediler:</verse>
				<verse number="4">“Baban üzerimize ağır bir boyunduruk koydu. Ama babanın üzerimize yüklediği ağır yükü ve boyunduruğu hafifletirsen sana kul köle oluruz.”</verse>
				<verse number="5">Rehavam, “Üç gün sonra yine gelin” yanıtını verince halk yanından ayrıldı.</verse>
				<verse number="6">Kral Rehavam, babası Süleyman’a sağlığında danışmanlık yapan ileri gelenlere, “Bu halka nasıl yanıt vermemi öğütlersiniz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="7">İleri gelenler, “Halka iyi davranır, onları hoşnut eder, olumlu yanıt verirsen, sana her zaman kul köle olurlar” diye karşılık verdiler.</verse>
				<verse number="8">Ne var ki, Rehavam ileri gelenlerin öğüdünü reddederek birlikte büyüdüğü genç görevlilerine danıştı:</verse>
				<verse number="9">“Siz ne yapmamı öğütlersiniz? ‘Babanın üzerimize koyduğu boyunduruğu hafiflet’ diyen bu halka nasıl bir yanıt verelim?”</verse>
				<verse number="10">Birlikte büyüdüğü gençler ona şu karşılığı verdiler: “Sana, ‘Babanın üzerimize koyduğu boyunduruğu hafiflet’ diyen halka de ki, ‘Benim küçük parmağım, babamın belinden daha kalındır.</verse>
				<verse number="11">Babam size ağır bir boyunduruk yüklediyse, ben boyunduruğunuzu daha da ağırlaştıracağım. Babam sizi kırbaçla yola getirdiyse, ben sizi akreplerle yola getireceğim.’ ”</verse>
				<verse number="12">Yarovam’la bütün halk, kralın, “Üç gün sonra yine gelin” sözü üzerine, üçüncü gün Rehavam’ın yanına geldiler.</verse>
				<verse number="13">İleri gelenlerin öğüdünü reddeden Kral Rehavam, gençlerin öğüdüne uyarak halka sert bir yanıt verdi: “Babamın size yüklediği boyunduruğu ben daha da ağırlaştıracağım. Babam sizi kırbaçla yola getirdiyse, ben sizi akreplerle yola getireceğim.”</verse>
				<verse number="14">İleri gelenlerin öğüdünü reddeden Kral Rehavam, gençlerin öğüdüne uyarak halka sert bir yanıt verdi: “Babamın size yüklediği boyunduruğu ben daha da ağırlaştıracağım. Babam sizi kırbaçla yola getirdiyse, ben sizi akreplerle yola getireceğim.”</verse>
				<verse number="15">Kral halkı dinlemedi. Bu Tanrı’dandı. Çünkü Şilolu Ahiya aracılığıyla Nevat oğlu Yarovam’a verdiği sözü yerine getirmek için RAB bu olayı düzenlemişti.</verse>
				<verse number="16">Kralın kendilerini dinlemediğini görünce, bütün İsrailliler, “İşay oğlu Davut’la ne ilgimiz, Ne de payımız var!” diye bağırdılar, “Ey İsrail halkı, haydi evimize dönelim! Davut’un soyu başının çaresine baksın.” Böylece herkes evine döndü.</verse>
				<verse number="17">Rehavam da yalnızca Yahuda kentlerinde yaşayan İsrailliler’e krallık yapmaya başladı.</verse>
				<verse number="18">İsrailliler Kral Rehavam’ın gönderdiği angaryacıbaşı Hadoram’ı taşa tutup öldürdüler. Bunun üzerine Kral Rehavam savaş arabasına atlayıp Yeruşalim’e kaçtı.</verse>
				<verse number="19">İsrail halkı, Davut soyundan gelenlere hep başkaldırdı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Rehavam Yeruşalim’e varınca, İsrailliler’le savaşıp onları yeniden egemenliği altına almak amacıyla Yahuda ve Benyamin oymaklarından yüz seksen bin seçkin savaşçı topladı.</verse>
				<verse number="2">Bu arada RAB, Tanrı adamı Şemaya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="3">“Süleyman oğlu Yahuda Kralı Rehavam’a, Yahuda ve Benyamin bölgesinde yaşayan bütün İsrailliler’e şunu söyle:</verse>
				<verse number="4">‘RAB diyor ki, İsrailli kardeşlerinize saldırmayın, onlarla savaşmayın. Herkes evine dönsün! Çünkü bu olayı ben düzenledim.’ ” RAB’bin bu sözlerini duyan halk Yarovam’a karşı savaşmaktan vazgeçti.</verse>
				<verse number="5">Rehavam Yeruşalim’de yaşadı ve savunma amacıyla Yahuda’daki şu kentleri onardı:</verse>
				<verse number="6">Beytlehem, Etam, Tekoa,</verse>
				<verse number="7">Beytsur, Soko, Adullam,</verse>
				<verse number="8">Gat, Mareşa, Zif,</verse>
				<verse number="9">Adorayim, Lakiş, Azeka,</verse>
				<verse number="10">Sora, Ayalon, Hevron. Bunlar Yahuda ve Benyamin bölgesinde surlu kentlerdi.</verse>
				<verse number="11">Rehavam bu kentlerin surlarını güçlendirerek buralara komutanlar atadı; yiyecek, zeytinyağı, şarap depoladı.</verse>
				<verse number="12">Her kent için kalkanlar, mızraklar sağladı. Kentleri iyice güçlendirdi. Böylece Yahuda ve Benyamin bölgeleri onun denetimi altında kaldı.</verse>
				<verse number="13">İsrail’in her bölgesinden kâhinlerle Levililer Rehavam’dan yana geçtiler.</verse>
				<verse number="14">Levililer otlaklarını, mallarını bırakıp Yahuda ve Yeruşalim’e gelmişlerdi. Çünkü Yarovam’la oğulları onları RAB’bin kâhinliğinden uzaklaştırmıştı.</verse>
				<verse number="15">Yarovam tapınma yerleri ve yaptırdığı teke ve buzağı biçimindeki putlar için kâhinler atamıştı.</verse>
				<verse number="16">İsrail’in her oymağından RAB’be, İsrail’in Tanrısı’na yönelmeye yürekten kararlı olanlar ise, atalarının Tanrısı RAB’be kurban sunmak için kâhinlerle Levililer’in ardından Yeruşalim’e geldiler.</verse>
				<verse number="17">Üç yıl Davut’la Süleyman’ın izinde yürüyen bu kişiler, Süleyman oğlu Rehavam’ı destekleyerek Yahuda Krallığı’nı güçlendirdiler.</verse>
				<verse number="18">Rehavam Davut oğlu Yerimot’un kızı Mahalat’la evlendi. Mahalat’ın annesi Avihayil, İşay oğlu Eliav’ın kızıydı.</verse>
				<verse number="19">Mahalat Rehavam’a şu oğulları doğurdu: Yeuş, Şemarya, Zaham.</verse>
				<verse number="20">Rehavam Mahalat’tan sonra Avşalom’un kızı Maaka ile evlendi. Maaka ona Aviya’yı, Attay’ı, Ziza’yı, Şelomit’i doğurdu.</verse>
				<verse number="21">Rehavam Avşalom’un kızı Maaka’yı öbür eşleriyle cariyelerinin hepsinden daha çok severdi. Rehavam’ın on sekiz karısı, altmış cariyesi vardı. Bunlardan yirmi sekiz erkek, altmış kız çocuğu oldu.</verse>
				<verse number="22">Rehavam Maaka’dan doğan Aviya’yı kral yapmak amacıyla onu kardeşleri arasında önder ve tahta geçecek aday atadı.</verse>
				<verse number="23">Bilgece davranarak oğullarının bazılarını Yahuda ve Benyamin topraklarına, surlu kentlere dağıttı. Onlara bol yiyecek sağladı ve birçok kadınla evlendirdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Rehavam krallığını pekiştirip güçlenince, İsrail halkıyla birlikte RAB’bin Yasası’na sırt çevirdi.</verse>
				<verse number="2">Rehavam’ın krallığının beşinci yılında Mısır Kralı Şişak Yeruşalim’e saldırdı. Çünkü Rehavam’la halk RAB’be ihanet etmişti.</verse>
				<verse number="3">Şişak’ın bin iki yüz savaş arabası, altmış bin atlısı ve Mısır’dan onunla birlikte gelen Luvlu, Suklu, Kûşlu sayısız askeri vardı.</verse>
				<verse number="4">Şişak Yahuda’nın surlu kentlerini ele geçirerek Yeruşalim’e kadar geldi.</verse>
				<verse number="5">Bu sırada Peygamber Şemaya, Rehavam’a ve Şişak yüzünden Yeruşalim’de toplanan Yahuda önderlerine gelip şöyle dedi: “RAB, ‘Siz beni bıraktınız. Ben de sizi bırakıp Şişak’ın eline teslim ettim’ diyor.”</verse>
				<verse number="6">İsrail önderleriyle kral alçakgönüllü bir tutum takınarak, “RAB adildir” dediler.</verse>
				<verse number="7">RAB onların alçakgönüllü bir tutum takındıklarını görünce, Şemaya’ya şöyle dedi: “Madem alçakgönüllü bir tutum takındılar, onları yok etmeyeceğim; biraz da olsa onları huzura kavuşturacağım. Öfkemi Şişak aracılığıyla Yeruşalim üzerine boşaltmayacağım.</verse>
				<verse number="8">Ama onları Şişak’a köle edeceğim. Öyle ki, bana hizmet etmekle öbür ulusların krallarına hizmet etmek arasındaki farkı anlayabilsinler.”</verse>
				<verse number="9">Mısır Kralı Şişak Yeruşalim’e saldırdığında, Süleyman’ın yaptırmış olduğu altın kalkanlar dahil RAB’bin Tapınağı’nın ve sarayın bütün hazinelerini boşaltıp götürdü.</verse>
				<verse number="10">Kral Rehavam bunların yerine tunç kalkanlar yaptırarak sarayın kapı muhafızlarının komutanlarına emanet etti.</verse>
				<verse number="11">Kral RAB’bin Tapınağı’na her gittiğinde, muhafızlar bu kalkanları taşıyarak ona eşlik eder, sonra muhafız odasına götürürlerdi.</verse>
				<verse number="12">Rehavam’ın alçakgönüllü bir tutum takınması üzerine RAB’bin öfkesi dindi, onu büsbütün yok etmekten vazgeçti. Yahuda’da bazı iyi davranışlar da vardı.</verse>
				<verse number="13">Kral Rehavam Yeruşalim’de krallığını pekiştirerek sürdürdü. Kral olduğunda kırk bir yaşındaydı. RAB’bin adını yerleştirmek için bütün İsrail oymaklarının yaşadığı kentler arasından seçtiği Yeruşalim Kenti’nde on yedi yıl krallık yaptı. Annesi Ammonlu Naama’ydı.</verse>
				<verse number="14">Rehavam RAB’be yönelmeye yürekten kararlı olmadığı için kötülük yaptı.</verse>
				<verse number="15">Rehavam’ın yaptığı işler, başından sonuna dek, Peygamber Şemaya ve Bilici İddo’nun soyla ilgili tarihinde yazılıdır. Rehavam’la Yarovam arasında sürekli savaş vardı.</verse>
				<verse number="16">Rehavam ölüp atalarına kavuşunca, Davut Kenti’nde gömüldü. Rehavam’ın yerine oğlu Aviya kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">İsrail Kralı Yarovam’ın krallığının on sekizinci yılında Aviya Yahuda Kralı oldu.</verse>
				<verse number="2">Yeruşalim’de üç yıl krallık yaptı. Annesi Givalı Uriel’in kızı Mikaya’ydı. Aviya’yla Yarovam arasında savaş vardı.</verse>
				<verse number="3">Aviya seçme yiğit askerlerden oluşan dört yüz bin kişilik bir orduyla savaşa çıktı. Yarovam da sekiz yüz bin seçme yiğit savaşçıdan oluşan bir orduyla ona karşı savaş düzenine girdi.</verse>
				<verse number="4">Aviya Efrayim dağlık bölgesindeki Semarayim Dağı’na çıkıp şöyle seslendi: “Ey Yarovam ve bütün İsrailliler, beni dinleyin!</verse>
				<verse number="5">İsrail’in Tanrısı RAB’bin bozulmaz bir antlaşmayla İsrail Krallığı’nı sonsuza dek Davut’a ve soyuna verdiğini bilmiyor musunuz?</verse>
				<verse number="6">Nevat oğlu Yarovam efendisi Davut oğlu Süleyman’a başkaldırdı.</verse>
				<verse number="7">Bir takım işe yaramaz kötü kişiler çevresinde toplanıp Süleyman oğlu Rehavam’a baskı yaptılar. O sırada Rehavam onlara karşı koyamayacak kadar genç ve deneyimsizdi.</verse>
				<verse number="8">“Şimdi de siz Davut soyunun elindeki RAB’bin Krallığı’na karşı gelmeyi tasarlıyorsunuz. Büyük bir ordusunuz. Üstelik Yarovam’ın ilahlarınız olsun diye yaptırdığı altın buzağılar da yanınızda.</verse>
				<verse number="9">RAB’bin kâhinlerini, Harunoğulları’yla Levililer’i kovmadınız mı? Onların yerine öbür halklar gibi kendinize kâhinler atamadınız mı? Atanmak için bir boğa ve yedi koçla gelen herkes, tanrı olmayanlara kâhin olabiliyor.</verse>
				<verse number="10">“Ama bizim Tanrımız RAB’dir, O’nu bırakmadık. RAB’be hizmet eden kâhinler Harun soyundandır. Levililer de onlara yardımcıdır.</verse>
				<verse number="11">Onlar her sabah, her akşam RAB’be yakmalık sunular sunar, hoş kokulu buhur yakar, dinsel açıdan temiz masanın üzerine adak ekmeklerini dizerler. Her akşam altın kandilliğin kandillerini yakarlar. Biz Tanrımız RAB’bin buyruklarını yerine getiriyoruz. Oysa siz O’na sırt çevirdiniz.</verse>
				<verse number="12">Tanrı bizimledir, O önderimizdir. O’nun kâhinleri borazanlarla size karşı savaş çağrısı yapacaklar. Ey İsrail halkı, atalarınızın Tanrısı RAB’be karşı savaşmayın; çünkü başaramazsınız.”</verse>
				<verse number="13">Yarovam askerlerinin bir bölümüyle Yahudalılar’ı önden karşılarken, öbür bölümünü arkalarında pusu kurmaya göndermişti.</verse>
				<verse number="14">Yahudalılar önden, arkadan kuşatıldıklarını görünce, RAB’be yakardılar. Kâhinler borazanlarını çaldı.</verse>
				<verse number="15">Yahudalılar savaş çığlıkları attığı anda, Tanrı Yarovam’la İsrailliler’i Aviya’yla Yahudalılar’ın önünde yenilgiye uğrattı.</verse>
				<verse number="16">İsrailliler Yahudalılar’ın önünden kaçtı. Tanrı onları Yahudalılar’ın eline teslim etti.</verse>
				<verse number="17">Aviya’yla ordusu İsrailliler’i bozguna uğrattı. İsrailliler’den beş yüz bin seçme asker öldürüldü.</verse>
				<verse number="18">Böylece İsrailliler yenilgiye uğradı, Yahudalılar’sa zafer kazandı. Çünkü Yahudalılar atalarının Tanrısı RAB’be güvenmişlerdi.</verse>
				<verse number="19">Aviya Yarovam’ı kovaladı. Yarovam’a ait Beytel, Yeşana, Efron kentleriyle çevrelerindeki köyleri ele geçirdi.</verse>
				<verse number="20">Aviya’nın krallığı döneminde Yarovam bir daha eski gücünü toparlayamadı. Sonunda RAB onu cezalandırdı, Yarovam öldü.</verse>
				<verse number="21">Aviya ise gitgide krallığını güçlendirdi. On dört kadınla evlenip yirmi iki erkek, on altı kız babası oldu.</verse>
				<verse number="22">Aviya’nın yaptığı öbür işler, uygulamaları ve söyledikleri, Peygamber İddo’nun yorumunda yazılıdır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Aviya ölüp atalarına kavuşunca, Davut Kenti’nde gömüldü, yerine oğlu Asa kral oldu. Ülke Asa’nın yönetimi altında on yıl barış içinde yaşadı.</verse>
				<verse number="2">Asa Tanrısı RAB’bin gözünde iyi ve doğru olanı yaptı.</verse>
				<verse number="3">Yabancı ilahların sunaklarını, puta tapılan yerleri kaldırdı. Dikili taşları parçaladı, Aşera putlarını devirdi.</verse>
				<verse number="4">Yahudalılar’dan atalarının Tanrısı RAB’be yönelmelerini, O’nun yasasına ve buyruklarına uymalarını istedi.</verse>
				<verse number="5">Yahuda’nın bütün kentlerinden puta tapılan yerlerle buhur sunaklarını kaldırdı. Ülke onun yönetimi altında barış içinde yaşadı.</verse>
				<verse number="6">Ülke barış içinde olduğu için Asa Yahuda’daki bazı kentleri surlarla çevirdi. O yıllarda kimse ona karşı savaş açmadı. Çünkü RAB ona esenlik vermişti.</verse>
				<verse number="7">Asa Yahudalılar’a, “Bu kentleri onaralım” dedi, “Onları surlarla kuşatıp kulelerle, kapılarla, sürgülerle güçlendirelim. Ülke hâlâ bizim elimizde, çünkü Tanrımız RAB’be yöneldik, O da bizi her yandan esenlikle kuşattı.” Böylece yapım işlerini başarıyla bitirdiler.</verse>
				<verse number="8">Asa’nın Yahudalılar’la Benyaminliler’den oluşan bir ordusu vardı. Yahudalılar büyük kalkan ve mızraklarla donanmış üç yüz bin kişiydi. Benyaminliler ise küçük kalkan ve yay taşıyan iki yüz seksen bin kişiydi. Bunların hepsi yiğit savaşçılardı.</verse>
				<verse number="9">Kûşlu Zerah binlerce asker ve üç yüz savaş arabasıyla Mareşa’ya ilerledi.</verse>
				<verse number="10">Asa ona karşı durmak için yola çıktı. İki ordu Mareşa yakınlarında Sefata Vadisi’nde savaş düzeni aldı.</verse>
				<verse number="11">Asa, Tanrısı RAB’be, “Ya RAB, güçlünün karşısında güçsüze yardım edebilecek senden başka kimse yoktur” diye yakardı, “Ey Tanrımız RAB, bize yardım et, çünkü sana güveniyoruz. Senin adınla bu kalabalığa karşı çıktık. Ya RAB, sen bizim Tanrımız’sın. İnsanlar sana karşı zafer kazanmasın.”</verse>
				<verse number="12">RAB Kûşlular’ı Asa’yla Yahudalılar’ın önünde bozguna uğrattı. Kûşlular kaçmaya başladı.</verse>
				<verse number="13">Asa ordusuyla onları Gerar’a kadar kovaladı. Kûşlular’dan kurtulan olmadı. RAB’bin ve ordusunun önünde kırıldılar. Yahudalılar çok miktarda mal yağmalayıp götürdüler.</verse>
				<verse number="14">Gerar’ın çevresindeki bütün köyleri yerle bir ettiler. Çünkü RAB’bin dehşeti onları sarmıştı. Bu köylerde çok mal olduğundan onları yağmaladılar.</verse>
				<verse number="15">Çobanların çadırlarına da saldırdılar. Çok sayıda davar ve deveyi alıp Yeruşalim’e döndüler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Tanrı’nın Ruhu Odet oğlu Azarya’nın üzerine indi.</verse>
				<verse number="2">Azarya, Kral Asa’ya gidip şöyle dedi: “Ey Asa, ey Yahuda ve Benyamin halkı, beni dinleyin! RAB’le birlikte olduğunuz sürece, O da sizinle olacaktır. O’nu ararsanız bulursunuz. Ama O’nu bırakırsanız, O da sizi bırakır.</verse>
				<verse number="3">İsrail halkı uzun süre gerçek Tanrı’dan, eğitici kâhinlerden ve yasadan uzak yaşadı.</verse>
				<verse number="4">Ama sıkıntıya düştüklerinde İsrail’in Tanrısı RAB’be döndüler, O’nu arayıp buldular.</verse>
				<verse number="5">O günlerde yolcuların güvenliği yoktu. Çünkü çevre ülkelerde yaşayanların tümü büyük kargaşa içindeydi.</verse>
				<verse number="6">Ulus ulusu, kent kenti ezmeye çalışıyordu. Çünkü Tanrı onları çeşitli sıkıntılarla tedirgin ediyordu.</verse>
				<verse number="7">Ama siz güçlü olun, cesaretinizi yitirmeyin. Yaptıklarınızın karşılığını alacaksınız.”</verse>
				<verse number="8">Asa bu sözleri, Peygamber Odet’in oğlu Azarya’nın peygamberliğini duyunca, cesaret buldu. Yahuda ve Benyamin topraklarından, Efrayim’in dağlık bölgesinde ele geçirdiği kentlerden iğrenç putları kaldırdı. RAB’bin Tapınağı’nın eyvanının önündeki RAB’bin sunağını onardı.</verse>
				<verse number="9">Efrayim’den, Manaşşe’den, Şimon’dan gelen birçok İsrailli, Tanrısı RAB’bin Asa’yla birlikte olduğunu görünce onun tarafına geçti. Asa bu gelenlerle Yahuda ve Benyamin halkını bir araya topladı.</verse>
				<verse number="10">Asa’nın krallığının on beşinci yılının üçüncü ayında Yeruşalim’de toplandılar.</verse>
				<verse number="11">Yağmalamış oldukları hayvanlardan yedi yüz sığırla yedi bin davarı o gün RAB’be kurban ettiler.</verse>
				<verse number="12">Bütün yürekleriyle, bütün canlarıyla atalarının Tanrısı RAB’be yönelmek için antlaşma yaptılar.</verse>
				<verse number="13">Büyük küçük, kadın erkek, kim İsrail’in Tanrısı RAB’be yönelmezse öldürülecekti.</verse>
				<verse number="14">Yüksek sesle bağırarak, borazan ve boru çalarak RAB’bin önünde ant içtiler.</verse>
				<verse number="15">Yahudalılar bütün yürekleriyle içtikleri ant için sevindiler. RAB’bi istekle arayıp buldular. O da onları her yandan esenlikle kuşattı.</verse>
				<verse number="16">Kral Asa annesi Maaka’nın kraliçeliğini elinden aldı. Çünkü o Aşera için iğrenç bir put yaptırmıştı. Asa bu iğrenç putu kesip parçaladıktan sonra Kidron Vadisi’nde yaktı.</verse>
				<verse number="17">Ancak İsrail’den puta tapılan yerleri kaldırmadı. Ama yaşamı boyunca yüreğini RAB’be adadı.</verse>
				<verse number="18">Babasının ve kendisinin adadığı altını, gümüşü ve eşyaları Tanrı’nın Tapınağı’na getirdi.</verse>
				<verse number="19">Asa’nın krallığının otuz beşinci yılına kadar savaş olmadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Asa’nın krallığının otuz altıncı yılında İsrail Kralı Baaşa Yahuda’ya saldırmaya hazırlanıyordu. Asa’nın topraklarına giriş çıkışı engellemek amacıyla, Rama Kenti’ni güçlendirmeye başladı.</verse>
				<verse number="2">Bunun üzerine Asa, RAB’bin Tapınağı’nın ve sarayın hazinelerindeki altın ve gümüşü çıkararak şu haberle birlikte Şam’da oturan Aram Kralı Ben-Hadat’a gönderdi:</verse>
				<verse number="3">“Babamla baban arasında olduğu gibi seninle benim aramızda da bir antlaşma olsun. Sana gönderdiğim bu altınlara, gümüşlere karşılık, sen de İsrail Kralı Baaşa ile yaptığın antlaşmayı boz, topraklarımdan askerlerini çeksin.”</verse>
				<verse number="4">Kral Asa’nın önerisini kabul eden Ben-Hadat, ordu komutanlarını İsrail kentlerinin üzerine gönderdi. İyon’u, Dan’ı, Avel-Mayim’i, Naftali’nin bütün ambarlı kentlerini ele geçirdiler.</verse>
				<verse number="5">Baaşa bunu duyunca Rama’nın yapımını durdurup işe son verdi.</verse>
				<verse number="6">Kral Asa bütün Yahudalılar’ı çağırttı; Baaşa’nın Rama’nın yapımında kullandığı taşlarla keresteleri alıp götürdüler. Asa bunlarla Geva ve Mispa kentlerini onardı.</verse>
				<verse number="7">O sırada Bilici Hanani Yahuda Kralı Asa’ya gelip şöyle dedi: “Tanrın RAB’be güveneceğine Aram Kralı’na güvendin. Bu yüzden Aram Kralı’nın ordusu elinden kurtuldu.</verse>
				<verse number="8">Kûşlular’la Luvlular, çok sayıda savaş arabaları, atlılarıyla büyük bir ordu değil miydiler? Ama sen RAB’be güvendin, O da onları eline teslim etti.</verse>
				<verse number="9">RAB’bin gözleri bütün yürekleriyle kendisine bağlı olanlara güç vermek için her yeri görür. Akılsızca davrandın. Bundan böyle hep savaş içinde olacaksın.”</verse>
				<verse number="10">Asa biliciye öfkelenip onu cezaevine attırdı. Çünkü söyledikleri onu kızdırmıştı. Halktan bazı kişilere de baskı yaptı.</verse>
				<verse number="11">Asa’nın yaptığı işler, başından sonuna dek, Yahuda ve İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="12">Asa, krallığının otuz dokuzuncu yılında ayaklarından hastalandı. Durumu çok ağırdı. Hastalığında RAB’be yöneleceğine hekimlere başvurdu.</verse>
				<verse number="13">Asa krallığının kırk birinci yılında ölüp atalarına kavuştu.</verse>
				<verse number="14">Onu özel olarak hazırlanmış, güzel kokulu çeşit çeşit baharat dolu bir sedyeye yatırarak Davut Kenti’nde kendisi için yaptırdığı mezara gömdüler. Onuruna çok büyük bir ateş yaktılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Asa’nın yerine oğlu Yehoşafat kral oldu. Yehoşafat İsrail’e karşı krallığını pekiştirdi.</verse>
				<verse number="2">Yahuda’nın bütün surlu kentlerine askeri birlikler yerleştirdi; Yahuda’ya ve babası Asa’nın ele geçirmiş olduğu Efrayim kentlerine de asker yerleştirdi.</verse>
				<verse number="3">RAB Yehoşafat’laydı. Çünkü Yehoşafat atası Davut’un başlangıçtaki yollarını izledi; Baallar’a yöneleceğine,</verse>
				<verse number="4">babasının Tanrısı’na yöneldi; İsrail halkının yaptıklarına değil, Tanrı’nın buyruklarına uydu.</verse>
				<verse number="5">RAB onun yönetimi altındaki krallığı pekiştirdi. Bütün Yahudalılar ona armağanlar getirdi. Böylece Yehoşafat büyük zenginliğe ve onura kavuştu.</verse>
				<verse number="6">Yüreği RAB’de cesaret buldu, puta tapılan yerleri ve Aşera putlarını Yahuda’dan kaldırdı.</verse>
				<verse number="7">Yehoşafat krallığının üçüncü yılında halka öğretmek amacıyla görevlilerinden Ben-Hayil’i, Ovadya’yı, Zekeriya’yı, Netanel’i, Mikaya’yı Yahuda kentlerine gönderdi.</verse>
				<verse number="8">Onlarla birlikte şu Levililer’i de gönderdi: Şemaya, Netanya, Zevadya, Asahel, Şemiramot, Yehonatan, Adoniya, Toviya, Tov-Adoniya. Kâhinlerden Elişama ile Yehoram’ı gönderdi.</verse>
				<verse number="9">RAB’bin Yasa Kitabı’nı yanlarına alıp Yahuda’da halka öğrettiler. Bütün Yahuda kentlerini dolaşarak halka ders verdiler.</verse>
				<verse number="10">Yahuda’yı çevreleyen ülkelerin krallıklarını RAB korkusu sardı. Bu yüzden Yehoşafat’a karşı savaşamadılar.</verse>
				<verse number="11">Bazı Filistliler Yehoşafat’a haraç olarak armağanlar ve gümüş verdiler. Araplar da ona davar getirdiler: Yedi bin yedi yüz koçla yedi bin yedi yüz teke.</verse>
				<verse number="12">Yehoşafat giderek güçlendi. Yahuda’da kaleler, ambarlı kentler yaptırdı.</verse>
				<verse number="13">Yahuda kentlerinde birçok işler yaptı. Yeruşalim’e deneyimli yiğit savaşçılar yerleştirdi.</verse>
				<verse number="14">Bunlar boylarına göre şöyle kaydedilmişlerdi: Yahuda’dan binbaşılar: Komutan Adna ve komutasında 300 000 yiğit asker;</verse>
				<verse number="15">Yanında Komutan Yehohanan ve komutasında 280 000 asker;</verse>
				<verse number="16">Onun yanında kendini RAB’bin hizmetine adayan Zikri oğlu Amatsya ve komutasında 200 000 yiğit asker.</verse>
				<verse number="17">Benyamin oymağından: Yiğit bir savaşçı olan Elyada ile komutasında yay ve kalkanla silahlanmış 200 000 asker;</verse>
				<verse number="18">Yanında Yehozavat ve komutasında savaşmak üzere donatılmış 180 000 asker.</verse>
				<verse number="19">Bunlar kralın surlu Yahuda kentlerine yerleştirdiği askerlerin yanısıra, ona hizmet ediyorlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Büyük bir zenginlik ve onura kavuşan Yehoşafat, evlilik bağıyla Ahav’a akraba oldu.</verse>
				<verse number="2">Birkaç yıl sonra Samiriye Kenti’nde yaşayan Ahav’ı görmeye gitti. Ahav onun ve yanındakilerin onuruna birçok davar, sığır keserek Ramot-Gilat’a saldırmak için onu kışkırttı.</verse>
				<verse number="3">İsrail Kralı Ahav, Yahuda Kralı Yehoşafat’a, “Ramot-Gilat’a karşı benimle birlikte savaşır mısın?” diye sordu. Yehoşafat, “Beni kendin, halkımı halkın say. Savaşta sana eşlik edeceğiz” diye yanıtladı,</verse>
				<verse number="4">“Ama önce RAB’be danışalım” diye ekledi.</verse>
				<verse number="5">İsrail Kralı Ahav dört yüz peygamber toplayıp, “Ramot-Gilat’a karşı savaşalım mı, yoksa vaz mı geçeyim?” diye sordu. Peygamberler, “Savaş, çünkü Tanrı kenti senin eline teslim edecek” diye yanıtladılar.</verse>
				<verse number="6">Ama Yehoşafat, “Burada danışabileceğimiz RAB’bin başka peygamberi yok mu?” diye sordu.</verse>
				<verse number="7">İsrail Kralı, “Yimla oğlu Mikaya adında biri daha var” diye yanıtladı, “Onun aracılığıyla RAB’be danışabiliriz. Ama ben ondan nefret ederim. Çünkü benimle ilgili hiç iyi peygamberlik etmez, hep kötü şeyler söyler.” Yehoşafat, “Böyle konuşmaman gerekir, ey kral!” dedi.</verse>
				<verse number="8">İsrail Kralı bir görevli çağırıp, “Hemen Yimla oğlu Mikaya’yı getir!” diye buyurdu.</verse>
				<verse number="9">İsrail Kralı Ahav ile Yahuda Kralı Yehoşafat kral giysileriyle Samiriye Kapısı’nın girişinde, harman yerine konan tahtlarında oturuyorlardı. Bütün peygamberler de onların önünde peygamberlik ediyordu.</verse>
				<verse number="10">Kenaana oğlu Sidkiya, yaptığı demir boynuzları göstererek şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Aramlılar’ı yok edinceye dek onları bu boynuzlarla vuracaksın.’ ”</verse>
				<verse number="11">Öteki peygamberlerin hepsi de aynı şeyi söylediler: “Ramot– Gilat’a saldır, kazanacaksın! Çünkü RAB onları senin eline teslim edecek.”</verse>
				<verse number="12">Mikaya’yı çağırmaya giden görevli ona, “Bak! Peygamberler bir ağızdan kral için olumlu şeyler söylüyorlar” dedi, “Rica ederim, senin sözün de onlarınkine uygun olsun; olumlu bir şey söyle.”</verse>
				<verse number="13">Mikaya, “Yaşayan RAB’bin hakkı için, Tanrım ne derse onu söyleyeceğim” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="14">Mikaya gelince kral, “Mikaya, Ramot-Gilat’a karşı savaşa gidelim mi, yoksa vaz mı geçeyim?” diye sordu. Mikaya, “Saldırın, kazanacaksınız! Çünkü onlar sizin elinize teslim edilecek” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine kral, “RAB’bin adına bana gerçeğin dışında bir şey söylemeyeceğine ilişkin sana kaç kez ant içireyim?” diye sordu.</verse>
				<verse number="16">Mikaya şöyle karşılık verdi: “İsrailliler’i dağlara dağılmış çobansız koyunlar gibi gördüm. RAB, ‘Bunların sahibi yok. Herkes güvenlik içinde evine dönsün’ dedi.”</verse>
				<verse number="17">İsrail Kralı Ahav Yehoşafat’a, “Benimle ilgili iyi peygamberlik etmez, hep kötü şeyler söyler dememiş miydim?” dedi.</verse>
				<verse number="18">Mikaya konuşmasını sürdürdü: “Öyleyse RAB’bin sözünü dinleyin! Gördüm ki, RAB tahtında oturuyor, bütün göksel varlıklar da sağında, solunda duruyordu.</verse>
				<verse number="19">RAB sordu: ‘Ramot-Gilat’a saldırıp ölsün diye İsrail Kralı Ahav’ı kim kandıracak?’ “Kimi şöyle, kimi böyle derken,</verse>
				<verse number="20">bir ruh çıkıp RAB’bin önünde durdu ve, ‘Ben onu kandıracağım’ dedi. “RAB, ‘Nasıl?’ diye sordu.</verse>
				<verse number="21">“Ruh, ‘Aldatıcı ruh olarak gidip Ahav’ın bütün peygamberlerine yalan söyleteceğim’ diye karşılık verdi. “RAB, ‘Onu kandırmayı başaracaksın’ dedi, ‘Git, dediğini yap.’</verse>
				<verse number="22">“İşte RAB bu peygamberlerinin ağzına aldatıcı bir ruh koydu. Çünkü sana kötülük etmeye karar verdi.”</verse>
				<verse number="23">Kenaana oğlu Sidkiya yaklaşıp Mikaya’nın yüzüne bir tokat attı. “RAB’bin Ruhu nasıl benden çıkıp da seninle konuştu?” dedi.</verse>
				<verse number="24">Mikaya, “Gizlenmek için bir iç odaya girdiğin gün göreceksin” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="25">Bunun üzerine İsrail Kralı, “Mikaya’yı kentin yöneticisi Amon’a ve kralın oğlu Yoaş’a götürün” dedi,</verse>
				<verse number="26">“Ben güvenlik içinde dönünceye dek bu adamı cezaevinde tutmalarını, ona su ve ekmekten başka bir şey vermemelerini söyleyin!”</verse>
				<verse number="27">Mikaya, “Eğer sen güvenlik içinde dönersen, RAB benim aracılığımla konuşmamış demektir” dedi ve, “Herkes bunu duysun!” diye ekledi.</verse>
				<verse number="28">İsrail Kralı Ahav’la Yahuda Kralı Yehoşafat Ramot-Gilat’a saldırmak için yola çıktılar.</verse>
				<verse number="29">İsrail Kralı, Yehoşafat’a, “Ben kılık değiştirip savaşa öyle gireceğim, ama sen kral giysilerini giy” dedi. Böylece İsrail Kralı kılığını değiştirdi, sonra savaşa girdiler.</verse>
				<verse number="30">Aram Kralı, savaş arabalarının komutanlarına, “İsrail Kralı dışında, büyük küçük hiç kimseye saldırmayın!” diye buyruk vermişti.</verse>
				<verse number="31">Savaş arabalarının komutanları Yehoşafat’ı görünce, İsrail Kralı sanıp saldırmak için ona döndüler. Yehoşafat yakarmaya başladı. RAB Tanrı ona yardım edip saldıranların yönünü değiştirdi.</verse>
				<verse number="32">Komutanlar onun İsrail Kralı olmadığını anlayınca peşini bıraktılar.</verse>
				<verse number="33">O sırada bir asker rasgele attığı bir okla İsrail Kralı’nı zırhının parçalarının birleştiği yerden vurdu. Kral arabacısına, “Dönüp beni savaş alanından çıkar, yaralandım” dedi.</verse>
				<verse number="34">Savaş o gün şiddetlendi. Arabasında Aramlılar’a karşı akşama kadar dayanan İsrail Kralı gün batımında öldü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Yehoşafat ise Yeruşalim’deki sarayına güvenlik içinde döndü.</verse>
				<verse number="2">Hanani oğlu Bilici Yehu, Kral Yehoşafat’ı karşılamaya giderek ona şöyle dedi: “Kötülere yardım edip RAB’den nefret edenleri mi sevmen gerekir? Bunun için RAB’bin öfkesi senin üstünde olacak.</verse>
				<verse number="3">Ancak, bazı iyi yönlerin de var. Ülkeden Aşera putlarını kaldırıp attın ve yürekten Tanrı’ya yönelmeye karar verdin.”</verse>
				<verse number="4">Yehoşafat Yeruşalim’de yaşadı. Beer-Şeva’dan Efrayim dağlık bölgesine kadar yine halkın arasında dolaşarak onları atalarının Tanrısı RAB’be döndürdü.</verse>
				<verse number="5">Ülkeye, Yahuda’nın bütün surlu kentlerine yargıçlar atadı.</verse>
				<verse number="6">Onlara, “Yaptıklarınıza dikkat edin” dedi, “Çünkü insan adına değil, yargı verirken sizinle olan RAB adına yargılayacaksınız.</verse>
				<verse number="7">Onun için RAB’den korkun, dikkatle yargılayın. Çünkü Tanrımız RAB kimsenin haksızlık yapmasına, kimseyi kayırmasına, rüşvet almasına göz yummaz.”</verse>
				<verse number="8">RAB’bin yargılarını uygulamak, davalara bakmak için Yehoşafat Yeruşalim’e de bazı Levililer’i, kâhinleri, İsrail boy başlarını atadı. Bunlar Yeruşalim’de yaşadılar.</verse>
				<verse number="9">Yehoşafat onlara şu buyrukları verdi: “Görevinizi RAB korkusuyla, bağlılıkla, bütün yüreğinizle yapmalısınız.</verse>
				<verse number="10">Kentlerde yaşayan kardeşlerinizden gelen her davada –kan davası, Kutsal Yasa, buyruklar, kurallar ya da ilkelerle ilgili her konuda– onları RAB’be karşı suç işlememeleri için uyarın; öyle ki RAB size de kardeşlerinize de öfkelenmesin. Böyle yaparsanız suç işlememiş olursunuz.</verse>
				<verse number="11">“RAB’be ilişkin her konuda Başkâhin Amarya, krala ilişkin her konuda ise Yahuda oymağının önderi İsmail oğlu Zevadya size başkanlık edecek. Levililer de görevli olarak size yardımcı olacaklar. Yürekli olun, bu buyrukları uygulayın. RAB doğru kişiyle olsun!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Bundan sonra Moavlılar, Ammonlular ve Meunlular’ın bir kısmı Yehoşafat’la savaşmak için yola çıktılar.</verse>
				<verse number="2">Birkaç kişi Yehoşafat’a gidip, “Gölün öbür yakasından, Edom’dan sana saldırmak için büyük bir ordu geliyor. Şu anda Haseson-Tamar’da –Eyn-Gedi’de–” dediler.</verse>
				<verse number="3">Korkuya kapılan Yehoşafat RAB’be danışmaya karar verdi ve bütün Yahuda’da oruç ilan etti.</verse>
				<verse number="4">RAB’be yönelmek için Yahuda’nın bütün kentlerinden gelen halk toplanıp RAB’den yardım diledi.</verse>
				<verse number="5">Yehoşafat RAB’bin Tapınağı’nda, yeni avlunun önünde, Yahuda ve Yeruşalim topluluğunun arasına gidip durdu.</verse>
				<verse number="6">“Ey atalarımızın Tanrısı RAB, sen göklerde oturan Tanrı değil misin?” dedi, “Ulusların bütün krallıklarını yöneten sensin. Güç, kudret senin elinde. Kimse sana karşı duramaz.</verse>
				<verse number="7">Ey Tanrımız, bu ülkede yaşayanları halkın İsrail’in önünden kovan ve ülkeyi sonsuza dek dostun İbrahim’in soyuna veren sen değil misin?</verse>
				<verse number="8">Onlar orada yaşadılar, adına bir tapınak kurdular ve,</verse>
				<verse number="9">‘Başımıza bela, savaş, yargı, salgın hastalık, kıtlık gelirse, adının bulunduğu bu tapınağın ve senin önünde duracağız’ dediler, ‘Sıkıntıya düştüğümüzde sana yakaracağız, sen de duyup bizi kurtaracaksın.’</verse>
				<verse number="10">“İşte Ammonlular, Moavlılar ve Seir dağlık bölgesinde yaşayanlar! Mısır’dan çıktıktan sonra İsrailliler’in onların ülkesine girmelerine izin vermedin. Bu yüzden atalarımız başka yöne döndü, onları yok etmedi.</verse>
				<verse number="11">Ama bak, bunun karşılığını bize nasıl ödüyorlar! Bize miras olarak vermiş olduğun mülkünden bizi kovmaya geliyorlar.</verse>
				<verse number="12">Ey Tanrımız, onları yargılamayacak mısın? Çünkü bize saldıran bu büyük orduya karşı koyacak gücümüz yok. Ne yapacağımızı bilemiyoruz. Gözümüz sende.”</verse>
				<verse number="13">Bütün Yahudalılar, çoluk çocuklarıyla birlikte RAB’bin önünde duruyordu.</verse>
				<verse number="14">RAB’bin Ruhu topluluğun ortasında duran Asaf soyundan Mattanya oğlu Yeiel oğlu Benaya oğlu Zekeriya oğlu Levili Yahaziel’in üzerine indi.</verse>
				<verse number="15">Yahaziel şöyle dedi: “Ey Kral Yehoşafat, ey Yahuda halkı ve Yeruşalim’de oturanlar, dinleyin! RAB size şöyle diyor: ‘Bu büyük ordudan korkmayın, yılmayın! Çünkü savaş sizin değil, Tanrı’nındır.</verse>
				<verse number="16">Yarın onlarla savaşmaya çıkın. Onları vadinin sonunda, Yeruel kırlarında, Sits Yokuşu’nu çıkarlarken bulacaksınız.</verse>
				<verse number="17">Bu kez savaşmak zorunda kalmayacaksınız. Yerinizde durup bekleyin, RAB’bin size sağlayacağı kurtuluşu görün, ey Yahuda ve Yeruşalim halkı! Korkmayın, yılmayın. Yarın onlara karşı savaşa çıkın. RAB sizinle olacak!’ ”</verse>
				<verse number="18">Yehoşafat yüzüstü yere kapandı. Yahuda halkıyla Yeruşalim’de oturanlar da RAB’bin önünde yere kapanıp O’na tapındılar.</verse>
				<verse number="19">Sonra Kehatoğulları’ndan ve Korahoğulları’ndan bazı Levililer ayağa kalkıp İsrail’in Tanrısı RAB’bi yüksek sesle övdüler.</verse>
				<verse number="20">Ertesi sabah erkenden kalkıp Tekoa kırlarına doğru yola çıktılar. Yola koyulduklarında Yehoşafat durup şöyle dedi: “Beni dinleyin, ey Yahuda halkı ve Yeruşalim’de oturanlar! Tanrınız RAB’be güvenin, güvenlikte olursunuz. O’nun peygamberlerine güvenin, başarılı olursunuz.”</verse>
				<verse number="21">Yehoşafat halka danıştıktan sonra RAB’be ezgi okumak, O’nun kutsallığının görkemini övmek için adamlar atadı. Bunlar ordunun önünde yürüyerek şöyle diyorlardı: “RAB’be şükredin, Çünkü sevgisi sonsuza dek kalıcıdır!”</verse>
				<verse number="22">Onlar ezgi okuyup övgüler sunmaya başladığında, RAB Yahuda’ya saldıran Ammonlular’a, Moavlılar’a ve Seir dağlık bölgesinde yaşayanlara pusu kurmuştu. Hepsi bozguna uğratıldı.</verse>
				<verse number="23">Ammonlular’la Moavlılar, Seir dağlık bölgesinde yaşayan halkı büsbütün yok etmek için onlara saldırdılar. Seirliler’i yok ettikten sonra da birbirlerini öldürmeye başladılar.</verse>
				<verse number="24">Yahudalılar kırdaki gözcü kulesine varınca, o büyük orduya baktılar, ama sadece yere serilmiş cesetler gördüler. Tek kişi kurtulmamıştı.</verse>
				<verse number="25">Malları yağmalamaya giden Yehoşafat’la askerleri, ölülerin arasında çok miktarda mal, giysi ve değerli eşya buldular. Taşıyabileceklerinden çok mal topladılar. Yağma edilecek o kadar çok mal vardı ki, toplama işi üç gün sürdü.</verse>
				<verse number="26">Dördüncü gün Beraka Vadisi’nde toplanarak RAB’be övgüler sundular. Bu yüzden oranın adı bugün de Beraka Vadisi olarak kaldı.</verse>
				<verse number="27">Bundan sonra bütün Yahuda ve Yeruşalim halkı Yehoşafat’ın önderliğinde sevinçle Yeruşalim’e döndü. Çünkü RAB düşmanlarını bozguna uğratarak onları sevindirmişti.</verse>
				<verse number="28">Çenk, lir ve borazan çalarak Yeruşalim’e, RAB’bin Tapınağı’na gittiler.</verse>
				<verse number="29">RAB’bin İsrail’in düşmanlarına karşı savaştığını duyan ülkelerin krallıklarını Tanrı korkusu sardı.</verse>
				<verse number="30">Yehoşafat’ın ülkesi ise barış içindeydi. Çünkü Tanrısı her yandan onu esenlikle kuşatmıştı.</verse>
				<verse number="31">Yehoşafat Yahuda’yı yönetti. Otuz beş yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de yirmi beş yıl krallık yaptı. Annesi Şilhi’nin kızı Azuva’ydı.</verse>
				<verse number="32">Babası Asa’nın yollarını izleyen ve bunlardan sapmayan Yehoşafat RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı.</verse>
				<verse number="33">Ancak alışılagelen tapınma yerleri kaldırılmadı. Halk hâlâ atalarının Tanrısı’na bütün yüreğiyle yönelmemişti.</verse>
				<verse number="34">Yehoşafat’ın yaptığı öbür işler, başından sonuna dek, İsrail kralları tarihinin bir bölümü olan Hanani oğlu Yehu’nun tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="35">Yahuda Kralı Yehoşafat bir süre sonra kendini günaha veren İsrail Kralı Ahazya ile anlaşmaya vardı.</verse>
				<verse number="36">Tarşiş’e gidecek gemiler yapmak için anlaştılar. Gemileri Esyon-Gever’de yaptılar.</verse>
				<verse number="37">Mareşalı Dodavahu oğlu Eliezer, Yehoşafat’a karşı şöyle peygamberlik etti: “Ahazya ile anlaşmaya vardığın için RAB işini bozacak.” Gemiler Tarşiş’e gidemeden parçalandı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Yehoşafat ölüp atalarına kavuştu ve Davut Kenti’nde atalarının yanına gömüldü. Yerine oğlu Yehoram kral oldu.</verse>
				<verse number="2">Yehoşafat oğlu Yehoram’ın kardeşleri şunlardı: Azarya, Yehiel, Zekeriya, Azaryahu, Mikael, Şefatya. Bunların tümü İsrail Kralı Yehoşafat’ın oğullarıydı.</verse>
				<verse number="3">Babaları onlara çok miktarda altın, gümüş, değerli eşyalar armağan etmiş, ayrıca Yahuda’da surlu kentler vermişti. Ancak, Yehoram ilk oğlu olduğundan, krallığı ona bırakmıştı.</verse>
				<verse number="4">Babasının yerine geçen Yehoram güçlenince, bütün kardeşlerini ve bazı İsrail önderlerini kılıçtan geçirtti.</verse>
				<verse number="5">Yehoram otuz iki yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de sekiz yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="6">Karısı Ahav’ın kızı olduğu için, o da Ahav’ın ailesi gibi İsrail krallarının yolunu izledi ve RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
				<verse number="7">Ama RAB Davut’la yaptığı antlaşmadan ötürü onun soyunu yok etmek istemedi. Çünkü Davut’a ve soyuna sönmeyen bir ışık vereceğine söz vermişti.</verse>
				<verse number="8">Yehoram’ın krallığı döneminde Edomlular Yahudalılar’a karşı ayaklanarak kendi krallıklarını kurdular.</verse>
				<verse number="9">Yehoram komutanları ve bütün savaş arabalarıyla oraya gitti. Edomlular onu ve savaş arabalarının komutanlarını kuşattılar. Ama Yehoram gece kalkıp kuşatmayı yararak kaçtı.</verse>
				<verse number="10">Edomlular’ın Yahuda’ya karşı başkaldırması bugün de sürüyor. O sırada Livna Kenti de ayaklandı. Çünkü Yehoram atalarının Tanrısı RAB’bi bırakmıştı.</verse>
				<verse number="11">Yahuda tepelerinde puta tapılan yerler bile yapmış, Yeruşalim halkının putlara bağlanmasına önayak olmuş, Yahuda halkını günaha sürüklemişti.</verse>
				<verse number="12">Yehoram Peygamber İlyas’tan bir mektup aldı. Mektup şöyleydi: “Atan Davut’un Tanrısı RAB şöyle diyor: ‘Baban Yehoşafat’ın ve Yahuda Kralı Asa’nın yollarını izlemedin.</verse>
				<verse number="13">İsrail krallarının yolunu izledin. Ahav’ın ailesinin yaptığı gibi Yahuda ve Yeruşalim halkının putlara bağlanmasına önayak oldun. Üstelik kendi ailenden, senden daha iyi olan kardeşlerini öldürttün.</verse>
				<verse number="14">Bu yüzden RAB halkını, oğullarını, karılarını ve senin olan her şeyi büyük bir yıkımla vuracak.</verse>
				<verse number="15">Sen de korkunç bir bağırsak hastalığına yakalanacaksın. Bu hastalık yüzünden bağırsakların dışarı dökülene dek günlerce sürüneceksin.’ ”</verse>
				<verse number="16">RAB Filistliler’i ve Kûşlular’ın yanında yaşayan Araplar’ı Yehoram’a karşı kışkırttı.</verse>
				<verse number="17">Saldırıp Yahuda’ya girdiler. Sarayda bulunan her şeyi, kralın oğullarıyla karılarını alıp götürdüler. Kralın en küçük oğlu Yehoahaz’dan başka oğlu kalmadı.</verse>
				<verse number="18">Sonra RAB Yehoram’ı iyileşmez bir bağırsak hastalığıyla cezalandırdı.</verse>
				<verse number="19">Zaman geçti, ikinci yılın sonunda hastalık yüzünden bağırsakları dışarı döküldü. Şiddetli acılar içinde öldü. Halkı ataları için ateş yaktığı gibi onun onuruna ateş yakmadı.</verse>
				<verse number="20">Yehoram otuz iki yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de sekiz yıl krallık yaptı. Ölümüne kimse üzülmedi. Onu Davut Kenti’nde gömdülerse de, kralların mezarlığına gömmediler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Yeruşalim halkı Yehoram’ın en küçük oğlu Ahazya’yı babasının yerine kral yaptı. Çünkü Araplar’la ordugaha gelen akıncılar büyük kardeşlerinin hepsini öldürmüştü. Dolayısıyla Yehoram oğlu Ahazya Yahuda Kralı oldu.</verse>
				<verse number="2">Ahazya yirmi iki yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de bir yıl krallık yaptı. Annesi Omri’nin torunu Atalya’ydı.</verse>
				<verse number="3">Ahazya da Ahav ailesinin yollarını izledi. Annesi onu kötülüğe itiyordu.</verse>
				<verse number="4">Ahav ailesi gibi RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı. Çünkü babasının ölümünden beri Ahav ailesi onu yıkıma götürecek öğütler veriyordu.</verse>
				<verse number="5">Ahazya onların öğütlerine uyarak, Aram Kralı Hazael’le savaşmak üzere İsrail Kralı Ahav oğlu Yoram’la birlikte Ramot-Gilat’a gitti. Aramlılar Yoram’ı yaraladılar.</verse>
				<verse number="6">Yoram Ramot-Gilat’ta Aram Kralı Hazael’le savaşırken aldığı yaraların iyileşmesi için Yizreel’e döndü. Yahuda Kralı Yehoram oğlu Ahazya da yaralanan Ahav oğlu Yoram’ı görmek için Yizreel’e gitti.</verse>
				<verse number="7">Yoram’ı ziyaret eden Ahazya’yı Tanrı yıkıma uğrattı. Ahazya oraya varınca, Yoram’la birlikte Nimşi oğlu Yehu’yu karşılamaya gitti; RAB Yehu’yu Ahav soyunu ortadan kaldırmak için meshetmişti.</verse>
				<verse number="8">Yehu, Ahav soyunu cezalandırırken, Ahazya’ya hizmet eden Yahuda önderleriyle Ahazya’nın yeğenlerini bulup hepsini öldürdü.</verse>
				<verse number="9">Sonra Ahazya’yı aramaya koyuldu. Onu Samiriye’de gizlenirken yakalayıp Yehu’ya getirdiler, sonra öldürdüler. Ahazya’yı, “Bütün yüreğiyle RAB’be yönelen Yehoşafat’ın torunudur” diyerek gömdüler. Böylece Ahazya’nın soyunda krallığı yönetebilecek güçte kimse kalmadı.</verse>
				<verse number="10">Ahazya’nın annesi Atalya, oğlunun öldürüldüğünü duyunca, Yahuda’da kral soyunun bütün bireylerini yok etmeye çalıştı.</verse>
				<verse number="11">Ne var ki, Kral Yehoram’ın kızı Yehoşavat, Ahazya oğlu Yoaş’ı kralın öldürülmek istenen öteki oğullarının arasından alıp kaçırdı ve dadısıyla birlikte yatak odasına gizledi. Yehoşavat Kral Yehoram’ın kızı, Kâhin Yehoyada’nın karısı, Ahazya’nın da üvey kızkardeşiydi. Öldürülmesin diye çocuğu Atalya’dan gizledi.</verse>
				<verse number="12">Atalya ülkeyi yönetirken, çocuk altı yıl boyunca Tanrı’nın Tapınağı’nda onların yanında gizlendi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Yedinci yıl gücünü gösteren Yehoyada yüzbaşı olan Yeroham oğlu Azarya, Yehohanan oğlu İsmail, Ovet oğlu Azarya, Adaya oğlu Maaseya, Zikri oğlu Elişafat’la bir antlaşma yaptı.</verse>
				<verse number="2">Yahuda’yı dolaşarak bütün kentlerden Levililer’le İsrail boy başlarını topladılar. Yeruşalim’e dönen</verse>
				<verse number="3">topluluk Tanrı’nın Tapınağı’nda kralla bir antlaşma yaptı. Yehoyada onlara şöyle dedi: “Davut’un soyuna ilişkin RAB’bin verdiği söz uyarınca, kralın oğlu kral olacak.</verse>
				<verse number="4">Siz şunları yapacaksınız: Şabat Günü göreve giden kâhinlerle Levililer’in üçte biri kapılarda nöbet tutacak,</verse>
				<verse number="5">üçte biri sarayda, üçte biri de Temel Kapısı’nda duracak. Bütün halk RAB’bin Tapınağı’nın avlularında toplanacak.</verse>
				<verse number="6">Kâhinlerle görevli Levililer’in dışında RAB’bin Tapınağı’na kimse girmesin. Onlar kutsal oldukları için girebilirler. Halk da RAB’bin buyruğunu yerine getirmeye özen gösterecek.</verse>
				<verse number="7">Levililer yalın kılıç kralın çevresini saracaklar. Tapınağa yaklaşan olursa öldürün. Kral nereye giderse, ona eşlik edin.”</verse>
				<verse number="8">Levililer’le Yahudalılar Kâhin Yehoyada’nın buyruklarını tam tamına uyguladılar. Şabat Günü göreve gidenlerle görevi biten adamlarını aldılar. Çünkü Kâhin Yehoyada bölüklere izin vermemişti.</verse>
				<verse number="9">Kâhin Yehoyada Tanrı’nın Tapınağı’ndaki Kral Davut’tan kalan mızrakları ve büyük küçük kalkanları yüzbaşılara dağıttı.</verse>
				<verse number="10">Kralı korumak için sunağın ve tapınağın çevresine tapınağın güneyinden kuzeyine kadar bütün silahlı adamları yerleştirdi.</verse>
				<verse number="11">Yehoyada’yla oğulları kralın oğlu Yoaş’ı dışarı çıkarıp başına taç koydular. Tanrı’nın Yasası’nı da ona verip krallığını ilan ettiler. Onu meshederek, “Yaşasın kral!” diye bağırdılar.</verse>
				<verse number="12">Atalya koşuşan, kralı öven halkın çıkardığı gürültüyü duyunca, RAB’bin Tapınağı’nda toplananların yanına gitti.</verse>
				<verse number="13">Baktı, kral tapınağın girişinde sütunun yanında duruyor; yüzbaşılar, borazan çalanlar çevresine toplanmış. Ülke halkı sevinç içindeydi, borazanlar çalınıyor, ezgiciler çalgılarıyla övgüleri yönetiyordu. Atalya giysilerini yırtarak, “Hainlik! Hainlik!” diye bağırdı.</verse>
				<verse number="14">Kâhin Yehoyada yüzbaşıları çağırarak, “O kadını aradan çıkarın. Ardından kim giderse kılıçtan geçirin” diye buyruk verdi. Çünkü, “Onu RAB’bin Tapınağı’nda öldürmeyin” demişti.</verse>
				<verse number="15">Atalya yakalandı ve sarayın At Kapısı’na varır varmaz öldürüldü.</verse>
				<verse number="16">Yehoyada RAB’bin halkı olmaları için kendisiyle halk ve kral arasında bir antlaşma yaptı.</verse>
				<verse number="17">Bütün halk gidip Baal’ın tapınağını yıktı. Sunaklarını, putlarını parçaladılar; Baal’ın Kâhini Mattan’ı da sunakların önünde öldürdüler.</verse>
				<verse number="18">Yehoyada Levili kâhinleri RAB’bin Tapınağı’ndaki işin başına getirdi. Onları Davut tarafından atanmış oldukları görevleri yerine getirmek, Musa’nın Yasası’nda yazılanlar uyarınca RAB’be yakmalık sunular sunmak ve Davut’un koyduğu düzene göre sevinçle ezgiler okumakla görevlendirdi.</verse>
				<verse number="19">Ayrıca dinsel açıdan herhangi bir nedenle kirli birinin içeri girmemesi için RAB’bin Tapınağı’nın kapılarına da nöbetçiler yerleştirdi.</verse>
				<verse number="20">Sonra yüzbaşıları, soyluları, halkın yöneticilerini ve ülke halkını yanına alarak kralı RAB’bin Tapınağı’ndan getirdi. Yukarı Kapı’dan geçip saraya girerek kralı tahta oturttular.</verse>
				<verse number="21">Ülke halkı sevinç içindeydi, ancak kent suskundu. Çünkü Atalya kılıçla öldürülmüştü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Yoaş yedi yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de kırk yıl krallık yaptı. Annesi Beer-Şevalı Sivya’ydı.</verse>
				<verse number="2">Yoaş Kâhin Yehoyada yaşadığı sürece RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı.</verse>
				<verse number="3">Yehoyada onu iki kadınla evlendirdi. Yoaş’ın onlardan oğulları, kızları oldu.</verse>
				<verse number="4">Bir süre sonra Yoaş RAB’bin Tapınağı’nı onarmaya karar verdi.</verse>
				<verse number="5">Kâhinlerle Levililer’i toplayarak şöyle dedi: “Yahuda kentlerine gidip Tanrınız’ın Tapınağı’nı onarmak için gerekli yıllık parayı bütün İsrail halkından toplayın. Bunu hemen yapın.” Ama Levililer hemen işe girişmediler.</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine kral, Başkâhin Yehoyada’yı çağırıp, “RAB’bin kulu Musa’nın ve İsrail topluluğunun Levha Sandığı’nın bulunduğu çadır için koyduğu vergiyi Yahuda ve Yeruşalim’den toplasınlar diye Levililer’i neden uyarmadın?” diye sordu.</verse>
				<verse number="7">Çünkü o kötü kadının, Atalya’nın oğulları, RAB Tanrı’nın Tapınağı’na zorla girerek bütün adanmış eşyaları Baallar için kullanmışlardı.</verse>
				<verse number="8">Kralın buyruğu uyarınca bir sandık yapılarak RAB’bin Tapınağı’nın kapısının dışına yerleştirildi.</verse>
				<verse number="9">Tanrı’nın kulu Musa’nın çölde İsrail halkına koyduğu vergiyi RAB’be getirmeleri için Yahuda ve Yeruşalim halkına bir çağrı yapıldı.</verse>
				<verse number="10">Bütün önderlerle halk vergilerini sevinçle getirdiler, doluncaya dek sandığın içine attılar.</verse>
				<verse number="11">Levililer, sandığı kralın görevlilerine getiriyorlardı. Çok para biriktiğini görünce kralın yazmanıyla başkâhinin görevlisine haber veriyor, onlar da gelip sandığı boşaltıyor, sonra yine yerine koyuyorlardı. Bunu her gün yaptılar ve çok para topladılar.</verse>
				<verse number="12">Kral Yoaş’la Yehoyada parayı RAB’bin Tapınağı’nda yapılan işlerden sorumlu olanlara veriyorlardı. RAB’bin Tapınağı’nı onarmak için ücretle taşçılar, marangozlar, demir ve tunç işçileri tuttular.</verse>
				<verse number="13">İşten sorumlu kişiler çalışkandı, onarım işi onlar sayesinde ilerledi. Tanrı’nın Tapınağı’nı eski durumuna getirip sağlamlaştırdılar.</verse>
				<verse number="14">Onarım işi bitince, geri kalan parayı krala ve Yehoyada’ya getirdiler. Bununla RAB’bin Tapınağı’ndaki hizmet ve yakmalık sunuları sunmak için gereçler, tabaklar, altın ve gümüş eşyalar yaptılar. Yehoyada yaşadığı sürece RAB’bin Tapınağı’nda sürekli yakmalık sunu sunuldu.</verse>
				<verse number="15">Yehoyada uzun yıllar yaşadıktan sonra yüz otuz yaşında öldü.</verse>
				<verse number="16">İsrail’de Tanrı’ya ve Tanrı’nın Tapınağı’na yaptığı yararlı hizmetlerden dolayı kendisini Davut Kenti’nde kralların yanına gömdüler.</verse>
				<verse number="17">Yehoyada’nın ölümünden sonra Yahuda önderleri gelip kralın önünde eğildiler. Kral da onları dinledi.</verse>
				<verse number="18">Atalarının Tanrısı RAB’bin Tapınağı’nı terk ederek Aşera putlarıyla öbür putlara taptılar. Suçları yüzünden RAB Yahuda ve Yeruşalim halkına öfkelendi.</verse>
				<verse number="19">Kendisine dönmeleri için aralarına peygamberler gönderdi. Bu peygamberler halkı uyardılarsa da, onlara kulak asmadılar.</verse>
				<verse number="20">O zaman Tanrı’nın Ruhu Kâhin Yehoyada oğlu Zekeriya’nın üzerine indi. Zekeriya, halkın önünde durup seslendi: “Tanrı şöyle diyor: ‘Niçin buyruklarıma karşı geliyorsunuz? İşleriniz iyi gitmeyecek. Çünkü siz beni bıraktınız, ben de sizi bıraktım.’ ”</verse>
				<verse number="21">Bunun üzerine Zekeriya’ya düzen kurdular. Kralın buyruğuyla RAB’bin Tapınağı’nın avlusunda taşa tutup onu öldürdüler.</verse>
				<verse number="22">Kral Yoaş Zekeriya’nın babası Yehoyada’nın kendisine yaptığı iyiliği unutup oğlunu öldürdü. Zekeriya ölürken, “RAB bu yaptığınızı görüp hesabını sorsun” dedi.</verse>
				<verse number="23">Yıl sonunda Aram ordusu Yoaş’a saldırıp Yahuda ve Yeruşalim’e girdi. Halkın bütün önderlerini öldürdüler. Yağmaladıkları malların hepsini Şam Kralı’na gönderdiler.</verse>
				<verse number="24">Aram ordusu küçük bir ordu olmasına karşın, RAB çok büyük bir orduyu ellerine teslim etmişti. Çünkü Yahuda halkı, atalarının Tanrısı RAB’bi bırakmıştı. Böylece Aram ordusu Yoaş’ı cezalandırmış oldu.</verse>
				<verse number="25">Aramlılar Yoaş’ı ağır yaralı durumda bırakıp gittiler. Yoaş’ın görevlileri, Kâhin Yehoyada’nın oğlunun kanını döktüğü için, düzen kurup onu yatağında öldürdüler. Yoaş’ı Davut Kenti’nde gömdülerse de, kralların mezarlığına gömmediler.</verse>
				<verse number="26">Yoaş’a düzen kuranlar şunlardı: Ammonlu Şimat adlı kadının oğlu Zavat, Moavlı Şimrit adlı kadının oğlu Yehozavat.</verse>
				<verse number="27">Yoaş’ın oğullarının öyküsü, kendisine Tanrı’dan defalarca gelen bildiriler, Tanrı’nın Tapınağı’nın onarımıyla ilgili konular kralların tarihine ilişkin yorumda yazılıdır. Yerine oğlu Amatsya kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Amatsya yirmi beş yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de yirmi dokuz yıl krallık yaptı. Annesi Yeruşalimli Yehoaddan’dı.</verse>
				<verse number="2">Amatsya RAB’bin gözünde doğru olanı yaptıysa da bütün yüreğiyle yapmadı.</verse>
				<verse number="3">Krallığını güçlendirdikten sonra, babasını öldüren görevlileri öldürttü.</verse>
				<verse number="4">Ancak Musa’nın kitabındaki yasaya uyarak çocuklarını öldürtmedi. Çünkü RAB, “Ne babalar çocuklarının günahından ötürü öldürülecek, ne de çocuklar babalarının. Herkes kendi günahı için öldürülecek” diye buyurmuştu.</verse>
				<verse number="5">Amatsya Yahudalılar’ı topladı. Bütün Yahudalılar’la Benyaminliler’i boylarına göre binbaşıların ve yüzbaşıların denetimine verdi. Yaşları yirmi ve yirminin üstünde olanların sayımını yaptı. Savaşa hazır, mızrak ve kalkan kullanabilen üç yüz bin seçme asker olduğunu saptadı.</verse>
				<verse number="6">Ayrıca İsrail’den yüz talant gümüş karşılığında, yüz bin yiğit savaşçı tuttu.</verse>
				<verse number="7">Bu sırada bir Tanrı adamı gelip krala şöyle dedi: “Ey kral, İsrail’den gelen askerler seninle savaşa gitmesin. Çünkü RAB İsrailliler’le, yani Efrayimliler’le birlikte değil.</verse>
				<verse number="8">Gidersen, yiğitçe savaşsan bile Tanrı seni düşmanın önünde bozguna uğratacak. Tanrı’nın yardım etmeye de, bozguna uğratmaya da gücü vardır.”</verse>
				<verse number="9">Amatsya, “Ya İsrail askerleri için ödediğim yüz talant ne olacak?” diye sordu. Tanrı adamı, “RAB sana bundan çok daha fazlasını verebilir” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="10">Bunun üzerine Amatsya Efrayim’den gelen askerlerin evlerine dönmelerini buyurdu. Yahudalılar’a çok kızan askerler büyük bir öfke içinde evlerine döndüler.</verse>
				<verse number="11">Amatsya cesaretini toplayarak ordusunu Tuz Vadisi’ne götürdü. Yahudalılar orada on bin Seirli’yi öldürdü.</verse>
				<verse number="12">Sağ olarak ele geçirdikleri on bin kişiyi de uçurumun kenarına götürüp oradan aşağıya attılar. Hepsi paramparça oldu.</verse>
				<verse number="13">Bu arada Amatsya’nın kendisiyle birlikte savaşa katılmamaları için geri gönderdiği askerler, Samiriye ile Beythoron arasındaki Yahuda kentlerine saldırdılar. Üç bin kişi öldürüp çok miktarda mal yağmaladılar.</verse>
				<verse number="14">Amatsya, Edomlular’ı bozguna uğrattıktan sonra, dönüşte Seir halkının putlarını yanında getirdi. Kendisine ilah olarak diktiği putlara taptı ve buhur yaktı.</verse>
				<verse number="15">RAB Amatsya’ya öfkelendi. Ona bir peygamber göndererek, “Halkını senin elinden kurtaramayan bu halkın ilahlarına neden tapıyorsun?” diye sordu.</verse>
				<verse number="16">Peygamber konuşmasını sürdürmekteyken Amatsya ona, “Seni krala danışman mı atadık? Sus! Yoksa öldürüleceksin” dedi. Peygamber, “Tanrı’nın seni yok etmeye karar verdiğini biliyorum. Çünkü sen bu kötülüğü yaptın, öğüdüme de aldırış etmedin!” dedikten sonra sustu.</verse>
				<verse number="17">Yahuda Kralı Amatsya, danışmanlarıyla konuştuktan sonra Yehu oğlu Yehoahaz oğlu İsrail Kralı Yehoaş’a, “Gel, yüz yüze görüşelim” diye haber gönderdi.</verse>
				<verse number="18">İsrail Kralı Yehoaş da karşılık olarak Yahuda Kralı Amatsya’ya şu haberi gönderdi: “Lübnan’da dikenli bir çalı, sedir ağacına, ‘Kızını oğluma eş olarak ver’ diye haber yollar. O sırada oradan geçen yabanıl bir hayvan basıp çalıyı çiğner.</verse>
				<verse number="19">İşte Edomlular’ı bozguna uğrattın diye böbürleniyorsun. Otur evinde! Niçin bela arıyorsun? Kendi başını da, Yahuda halkının başını da derde sokacaksın.”</verse>
				<verse number="20">Ne var ki, Amatsya dinlemek istemedi. Bunun böyle olması Tanrı’nın isteğiydi. Edom’un ilahlarına taptıkları için Tanrı onları düşmanın eline teslim etmeye karar vermişti.</verse>
				<verse number="21">Derken İsrail Kralı Yehoaş Yahuda Kralı Amatsya’nın üzerine yürüdü. İki ordu Yahuda’nın Beytşemeş Kenti’nde karşılaştı.</verse>
				<verse number="22">İsrailliler’in önünde bozguna uğrayan Yahudalılar evlerine kaçtı.</verse>
				<verse number="23">İsrail Kralı Yehoaş, Yehoahaz oğlu Yoaş oğlu Yahuda Kralı Amatsya’yı Beytşemeş’te yakalayıp Yeruşalim’e götürdü. Efrayim Kapısı’ndan Köşe Kapısı’na kadar Yeruşalim surlarının dört yüz arşınlık bölümünü yıktırdı.</verse>
				<verse number="24">Tanrı’nın Tapınağı’nda Ovet-Edom soyunun gözetimi altındaki altını, gümüşü, eşyaları, sarayın hazinelerini ve bazı adamları da rehine olarak yanına alıp Samiriye’ye döndü.</verse>
				<verse number="25">Yahuda Kralı Yoaş oğlu Amatsya, İsrail Kralı Yehoahaz oğlu Yehoaş’ın ölümünden sonra on beş yıl daha yaşadı.</verse>
				<verse number="26">Amatsya’nın yaptığı öbür işler, başından sonuna dek, Yahuda ve İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="27">RAB’bin ardınca yürümekten vazgeçtiği andan başlayarak Yeruşalim’de Amatsya’ya bir düzen kurulmuştu. Amatsya Lakiş’e kaçtı. Ardından adam göndererek onu öldürttüler.</verse>
				<verse number="28">Ölüsü at sırtında getirildi, Yahuda Kenti’nde atalarının yanına gömüldü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Yahuda halkı Amatsya’nın yerine on altı yaşındaki oğlu Uzziya’yı kral yaptı.</verse>
				<verse number="2">Babası Amatsya ölüp atalarına kavuştuktan sonra Uzziya Eylat Kenti’ni onarıp Yahuda topraklarına kattı.</verse>
				<verse number="3">Uzziya on altı yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de elli iki yıl krallık yaptı. Annesi Yeruşalimli Yekolya’ydı.</verse>
				<verse number="4">Babası Amatsya gibi, Uzziya da RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı.</verse>
				<verse number="5">Kendisine Tanrı korkusunu öğreten Zekeriya’nın günlerinde Tanrı’ya yöneldi. RAB’be yöneldiği sürece Tanrı onu başarılı kıldı.</verse>
				<verse number="6">Uzziya Filistliler’e savaş açtı. Gat, Yavne ve Aşdot’un surlarını yıktırdı. Sonra Aşdot yakınlarında ve Filist bölgesinde kentler kurdu.</verse>
				<verse number="7">Filistliler’e, Gur-Baal’da yaşayan Araplar’a ve Meunlular’a karşı Tanrı ona yardım etti.</verse>
				<verse number="8">Ammonlular Uzziya’ya haraç vermeye başladılar. Gitgide güçlenen Uzziya’nın ünü Mısır sınırına dek ulaştı.</verse>
				<verse number="9">Uzziya Yeruşalim’de Köşe Kapısı, Dere Kapısı ve surun köşesi üzerinde kuleler kurup bunları sağlamlaştırdı.</verse>
				<verse number="10">Şefela’da ve ovada çok sayıda hayvanı olduğundan, kırda gözetleme kuleleri yaptırarak birçok sarnıç açtırdı. Dağlık bölgelerde, verimli topraklarda da ırgatları, bağcıları vardı; çünkü toprağı severdi.</verse>
				<verse number="11">Uzziya’nın savaşa hazır bir ordusu vardı. Kralın komutanlarından Hananya’nın denetiminde Yazman Yeiel’le görevli Maaseya’nın yaptığı sayımın sonuçlarına göre, bu ordu bölük bölük savaşa girerdi.</verse>
				<verse number="12">Yiğit savaşçıları yöneten boy başlarının sayısı 2 600’dü.</verse>
				<verse number="13">Bunların komutası altında krala yardım etmek için düşmanla yiğitçe savaşacak 307 500 askerden oluşan bir ordu vardı.</verse>
				<verse number="14">Uzziya bütün ordu için kalkan, mızrak, miğfer, zırh, yay, sapan taşı sağladı.</verse>
				<verse number="15">Yeruşalim’de becerikli adamlarca tasarlanmış gereçler yaptırdı. Okları, büyük taşları fırlatmak için bu gereçleri kulelere ve köşelere yerleştirdi. Uzziya’nın ünü uzaklara kadar yayıldı; çünkü gördüğü olağanüstü yardım sayesinde büyük güce kavuşmuştu.</verse>
				<verse number="16">Ne var ki, güçlenince kendisini yıkıma sürükleyecek bir gurura kapıldı. Tanrısı RAB’be ihanet etti. Buhur sunağı üzerinde buhur yakmak için RAB’bin Tapınağı’na girdi.</verse>
				<verse number="17">Kâhin Azarya ile RAB’bin yürekli seksen kâhini de ardısıra tapınağa girdiler.</verse>
				<verse number="18">Kral Uzziya’ya karşı durarak, “Ey Uzziya, RAB’be buhur yakmaya hakkın yok!” dediler, “Ancak Harun soyundan kutsanmış kâhinler buhur yakabilir. Tapınaktan çık! Çünkü sen RAB’be ihanet ettin; RAB Tanrı da seni onurlandırmayacak!”</verse>
				<verse number="19">Buhur yakmak için elinde buhurdan tutan Uzziya kâhinlere öfkelendi. Öfkelenir öfkelenmez de kâhinlerin önünde, RAB’bin Tapınağı’ndaki buhur sunağının yanında duran Uzziya’nın alnında deri hastalığı belirdi.</verse>
				<verse number="20">Başkâhin Azarya ile öbür kâhinler ona bakınca alnında deri hastalığı belirdiğini gördüler. Onu çabucak oradan çıkardılar. Uzziya da çıkmaya istekliydi, çünkü RAB onu cezalandırmıştı.</verse>
				<verse number="21">Kral Uzziya ölünceye kadar deri hastalığından kurtulamadı. Bu yüzden ayrı bir evde yaşadı ve RAB’bin Tapınağı’na sokulmadı. Sarayı ve ülke halkını oğlu Yotam yönetti.</verse>
				<verse number="22">Uzziya’nın yaptığı öbür işleri, başından sonuna dek, Amots oğlu Peygamber Yeşaya yazmıştır.</verse>
				<verse number="23">Uzziya ölüp atalarına kavuşunca, deri hastalığına yakalandığı için onu atalarının yanına, kral mezarlığının ayrı bir yerine gömdüler. Yerine oğlu Yotam kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Yotam yirmi beş yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de on altı yıl krallık yaptı. Annesi Sadok’un kızı Yeruşa’ydı.</verse>
				<verse number="2">Babası Uzziya gibi, Yotam da RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı. Ancak RAB’bin Tapınağı’na girmedi. Ne var ki, halk kötülük yapmayı sürdürmekteydi.</verse>
				<verse number="3">Yotam RAB’bin Tapınağı’nın Yukarı Kapısı’nı onardı. Ofel Tepesi’ndeki surun üzerinde de birçok iş yaptı.</verse>
				<verse number="4">Yahuda’nın dağlık bölgesinde kentler, ormanlık tepelerinde kaleler ve kuleler kurdu.</verse>
				<verse number="5">Ammon Kralı’yla savaşarak Ammonlular’ı yendi. Ammonlular o yıl için kendisine yüz talant gümüş, on bin kor buğday, on bin kor arpa verdiler. İkinci ve üçüncü yıllar için de aynı miktarı ödediler.</verse>
				<verse number="6">Tanrısı RAB’bin önünde kararlı bir şekilde yürüyen Yotam giderek güçlendi.</verse>
				<verse number="7">Yotam’ın yaptığı öbür işler, bütün savaşları ve uygulamaları, İsrail ve Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="8">Yotam yirmi beş yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de on altı yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="9">Yotam ölüp atalarına kavuşunca, onu Davut Kenti’nde gömdüler. Yerine oğlu Ahaz kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Ahaz yirmi yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de on altı yıl krallık yaptı. RAB’bin gözünde doğru olanı yapan atası Davut gibi davranmadı.</verse>
				<verse number="2">İsrail krallarının yollarını izledi; Baallar’a tapmak için dökme putlar bile yaptırdı.</verse>
				<verse number="3">Ben-Hinnom Vadisi’nde buhur yaktı. RAB’bin İsrail halkının önünden kovmuş olduğu ulusların iğrenç törelerine uyarak oğullarını ateşte kurban etti.</verse>
				<verse number="4">Puta tapılan yerlerde, tepelerde, bol yapraklı her ağacın altında kurban kesip buhur yaktı.</verse>
				<verse number="5">İşte bu nedenle Tanrısı RAB Ahaz’ı Aram Kralı’nın eline teslim etti. Aramlılar onu bozguna uğrattılar, halkından birçoğunu tutsak alıp Şam’a götürdüler. Ayrıca onu ağır bir yenilgiye uğratan İsrail Kralı’nın eline de teslim edildi.</verse>
				<verse number="6">Remalya oğlu İsrail Kralı Pekah, Yahuda’da bir günde yüz yirmi bin yiğit askeri öldürttü. Çünkü Yahuda halkı atalarının Tanrısı RAB’be sırt çevirmişti.</verse>
				<verse number="7">Efrayimli yiğit Zikri, kralın oğlu Maaseya’yı, saray sorumlusu Azrikam’ı ve kraldan sonra ikinci adam olan Elkana’yı öldürdü.</verse>
				<verse number="8">İsrailliler kardeşleri olan Yahudalılar’dan iki yüz bin kadınla çocuğu tutsak aldı. Bu arada çok miktarda malı da yağmalayıp Samiriye’ye taşıdılar.</verse>
				<verse number="9">Orada RAB’bin Odet adında bir peygamberi vardı. Odet Samiriye’ye dönmekte olan ordunun karşısına çıkıp şöyle dedi: “Atalarınızın Tanrısı RAB, Yahuda halkına öfkelendiği için onları elinize teslim etti. Ama siz göklere erişen bir öfkeyle onları öldürdünüz.</verse>
				<verse number="10">Şimdi de Yahuda ve Yeruşalim halkını kendinize kadın ve erkek köleler yapmayı düşünüyorsunuz. Tanrınız RAB’be karşı siz hiç suç işlemediniz mi?</verse>
				<verse number="11">Şimdi beni dinleyin! Kardeşlerinizden aldığınız tutsakları geri gönderin, çünkü RAB’bin kızgın öfkesi üzerinizdedir.”</verse>
				<verse number="12">Efrayim halkının önderlerinden Yehohanan oğlu Azarya, Meşillemot oğlu Berekya, Şallum oğlu Yehizkiya ve Hadlay oğlu Amasa savaştan dönenlerin karşısına çıkarak,</verse>
				<verse number="13">“Tutsakları buraya getirmeyin, yoksa RAB’be karşı suç işlemiş olacağız” dediler, “Suçlarımızı, günahlarımızı çoğaltmak mı istiyorsunuz? Şimdiden yeterince suçumuz var zaten. RAB’bin kızgın öfkesi İsrail halkının üzerindedir.”</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine savaşçılar tutsaklarla yağmalanan malları önderlerin ve topluluğun önüne bıraktılar.</verse>
				<verse number="15">Görevlendirilen belirli kişiler tutsakları aldılar, yağmalanmış giysilerle aralarındaki çıplakların hepsini giydirdiler. Onlara giysi, çarık, yiyecek, içecek sağladılar. Yaralarına zeytinyağı sürdüler. Yürüyemeyecek durumda olanları eşeklere bindirdiler. Onları hurma kenti Eriha’ya, kardeşlerine geri götürdükten sonra Samiriye’ye döndüler.</verse>
				<verse number="16">O sırada Kral Ahaz yardım istemek için Asur Kralı’na haber gönderdi.</verse>
				<verse number="17">Edomlular yine Yahuda’ya saldırmış, onları yenip tutsak almışlardı.</verse>
				<verse number="18">Filistliler ise Şefela bölgesiyle Yahuda’nın Negev bölgesindeki kentlere akınlar düzenleyip Beytşemeş, Ayalon, Gederot ile Soko, Timna, Gimzo ve çevre köylerini ele geçirerek buralara yerleşmişlerdi.</verse>
				<verse number="19">RAB İsrail Kralı Ahaz yüzünden Yahuda halkını bu ezik duruma düşürmüştü. Çünkü Ahaz Yahuda’yı günaha özendirmiş ve RAB’be ihanet etmişti.</verse>
				<verse number="20">Asur Kralı Tiglat-Pileser Ahaz’a geldi, ama yardım edeceğine onu sıkıntıya düşürdü.</verse>
				<verse number="21">Ahaz RAB’bin Tapınağı’ndan, saraydan ve önderlerden aldıklarını Asur Kralı’na armağan ettiyse de ona yaranamadı.</verse>
				<verse number="22">İşte Ahaz denen bu kral, sıkıntılı günlerinde RAB’be ihanetini artırdı.</verse>
				<verse number="23">Daha önce kendisini bozguna uğratan Şam ilahlarına kurbanlar sundu. “Madem ilahları Aram krallarına yardım etti, onlara kurban sunayım da bana da yardım etsinler” diye düşünüyordu. Ne var ki, bu ilahlar onun da, bütün İsrail halkının da yıkımına neden oldu.</verse>
				<verse number="24">Ahaz Tanrı’nın Tapınağı’ndaki eşyaları toplayıp parçaladı. RAB’bin Tapınağı’nın kapılarını kapatıp Yeruşalim’in her köşesinde sunaklar yaptırdı.</verse>
				<verse number="25">Başka ilahlara buhur yakmak için Yahuda’nın her kentinde tapınma yerleri yaparak atalarının Tanrısı RAB’bi öfkelendirdi.</verse>
				<verse number="26">Ahaz’ın yaptığı öbür işler ve bütün uygulamaları, başından sonuna dek, Yahuda ve İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="27">Ahaz ölüp atalarına kavuşunca, onu İsrail krallarının mezarlığına gömeceklerine Yeruşalim Kenti’nde gömdüler. Yerine oğlu Hizkiya kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Hizkiya yirmi beş yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de yirmi dokuz yıl krallık yaptı. Annesi Zekeriya’nın kızı Aviya’ydı.</verse>
				<verse number="2">Atası Davut gibi, o da RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı.</verse>
				<verse number="3">Hizkiya krallığının birinci yılının birinci ayında RAB’bin Tapınağı’nın kapılarını açıp onardı.</verse>
				<verse number="4">Sonra kâhinlerle Levililer’i çağırıp tapınağın doğusundaki alanda topladı.</verse>
				<verse number="5">Onlara, “Ey Levililer, beni dinleyin!” dedi, “Şimdi kendinizi kutsayın; atalarınızın Tanrısı RAB’bin Tapınağı’nı da kutsayın. İğrenç olan her şeyi kutsal yerden çıkarın.</verse>
				<verse number="6">Atalarımız Tanrı’ya ihanet ettiler. Tanrımız RAB’bin gözünde kötü olanı yaparak O’nu bıraktılar. Yüzlerini RAB’bin Konutu’ndan ayırıp ona sırt çevirdiler.</verse>
				<verse number="7">Tapınağın eyvana açılan kapılarını kapattılar, kandilleri sönmeye bıraktılar. Kutsal yerde İsrail’in Tanrısı’na buhur yakmadılar, yakmalık sunu da sunmadılar.</verse>
				<verse number="8">Yahuda ve Yeruşalim halkı bu yüzden RAB’bin öfkesine uğradı. Gözlerinizle gördüğünüz gibi, RAB’bin onlara yaptığı, başkalarını korkuya, dehşete düşürdü. Alay konusu oldular.</verse>
				<verse number="9">İşte bu yüzden, babalarımız kılıçtan geçirildi; oğullarımız, kızlarımız, karılarımız tutsak alındı.</verse>
				<verse number="10">Şimdi, bize duyduğu kızgın öfkeyi yatıştırmak için, İsrail’in Tanrısı RAB’le bir antlaşma yapmayı tasarlıyorum.</verse>
				<verse number="11">Oğullarım, artık işi savsaklamayın! Çünkü RAB önünde durmanız, hizmet etmeniz, hizmetkârları olmanız ve buhur yakmanız için sizi seçti.”</verse>
				<verse number="12">İşe başlayan Levililer şunlardı: Kehat boyundan Amasay oğlu Mahat, Azarya oğlu Yoel; Merari boyundan Avdi oğlu Kiş, Yehallelel oğlu Azarya; Gerşon boyundan Zimma oğlu Yoah, Yoah oğlu Eden;</verse>
				<verse number="13">Elisafan soyundan Şimri, Yeiel; Asaf soyundan Zekeriya, Mattanya;</verse>
				<verse number="14">Heman soyundan Yehiel, Şimi; Yedutun soyundan Şemaya ve Uzziel.</verse>
				<verse number="15">Bu Levililer kardeşlerini topladılar. Kendilerini kutsadıktan sonra, RAB’bin sözü uyarınca kralın buyruğuyla RAB’bin Tapınağı’nı dinsel açıdan arındırmak için içeri girdiler.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin Tapınağı’nı arındırmak için içeri giren kâhinler tapınakta buldukları bütün kirli sayılan şeyleri tapınağın avlusuna çıkardılar. Levililer bunları dışarı çıkarıp Kidron Vadisi’ne götürdüler.</verse>
				<verse number="17">Birinci ayın ilk günü kutsamaya başladılar; ayın sekizinci günü tapınağın eyvanına vardılar. Tapınağı kutsamayı sekiz gün daha sürdürerek, birinci ayın on altıncı günü işi bitirdiler.</verse>
				<verse number="18">Sonra Kral Hizkiya’ya giderek, “Bütün RAB’bin Tapınağı’nı, yakmalık sunu sunağıyla takımlarını, adak ekmeklerinin dizildiği masayla takımlarını arındırdık” dediler,</verse>
				<verse number="19">“Ayrıca krallığı döneminde ihanet eden Ahaz’ın attırdığı bütün takımları da hazırlayıp kutsadık. Hepsi RAB’bin sunağının önünde duruyor.”</verse>
				<verse number="20">Ertesi gün Kral Hizkiya erkenden kentin ileri gelenlerini toplayıp onlarla birlikte RAB’bin Tapınağı’na gitti.</verse>
				<verse number="21">Kral ailesi, tapınak ve Yahuda halkı için günah sunusu olarak yedi boğa, yedi koç, yedi kuzu, yedi teke getirdiler. Hizkiya bunları RAB’bin sunağının üzerinde sunmaları için Harun soyundan gelen kâhinlere buyruk verdi.</verse>
				<verse number="22">Önce boğalar kesildi, kâhinler boğaların kanını sunağın üzerine döktüler. Sonra sırasıyla koçları ve kuzuları keserek kanlarını sunağın üzerine döktüler.</verse>
				<verse number="23">Tekeleri günah sunusu olarak kralla topluluğun önüne getirdiler. Kralla topluluk ellerini tekelerin üzerine koydu.</verse>
				<verse number="24">Sonra kâhinler tekeleri kestiler. Bütün İsrail halkının günahlarını bağışlatmak için tekelerin kanını sunağın üzerinde günah sunusu olarak sundular. Çünkü kral yakmalık sunu ve günah sunusunu bütün İsrail halkı adına sunmaları için buyruk vermişti.</verse>
				<verse number="25">Sonra kral Davut’un, bilicisi Gad’ın ve Peygamber Natan’ın düzenine göre Levililer’i ziller, çenkler ve lirlerle RAB’bin Tapınağı’na yerleştirdi. RAB bu düzeni peygamberleri aracılığıyla vermişti.</verse>
				<verse number="26">Böylece Levililer Davut’un çalgılarıyla, kâhinler de borazanlarıyla yerlerini aldılar.</verse>
				<verse number="27">Hizkiya yakmalık sununun sunağın üzerinde yakılmasını buyurdu. Sunu sunulmaya başlayınca, borazanlar ve İsrail Kralı Davut’un çalgıları eşliğinde RAB’be ezgiler okumaya koyuldular.</verse>
				<verse number="28">Ezgiciler ezgi söylüyor, borazancılar borazan çalıyor, bütün topluluk tapınıyordu. Yakmalık sunu bitinceye dek bu böyle sürüp gitti.</verse>
				<verse number="29">Yakmalık sunular sunulduktan sonra, kralla yanındakiler yere kapanıp tapındılar.</verse>
				<verse number="30">Kral Hizkiya ile önderler, Levililer’e Davut’un ve Bilici Asaf’ın sözleriyle RAB’bi övmelerini söylediler. Onlar da sevinçle övgüler sundular, başlarını eğip tapındılar.</verse>
				<verse number="31">Hizkiya, “Artık kendinizi RAB’be adamış bulunuyorsunuz” dedi, “Gelin, RAB’bin Tapınağı’na kurbanlar, şükran sunuları getirin.” Bunun üzerine topluluk kurban ve şükran sunuları getirdi. İçlerindeki istekli kişiler de yakmalık sunular getirdiler.</verse>
				<verse number="32">Topluluğun yakmalık sunu olarak getirdiği hayvanların sayısı yetmiş sığır, yüz koç, iki yüz kuzuydu. Bunların tümü RAB’be yakmalık sunu olarak sunulmak içindi.</verse>
				<verse number="33">Kurban olarak adanan hayvanlar altı yüz sığır, üç bin davardı.</verse>
				<verse number="34">Yakmalık sunu olarak kesilen hayvanların derilerini yüzecek kâhinlerin sayısı yetersizdi. Bu nedenle kardeşleri Levililer iş bitene ve öbür kâhinler kutsanana dek onlara yardım etti. Çünkü Levililer kendilerini kutsamaya kâhinlerden daha çok özen göstermişlerdi.</verse>
				<verse number="35">Çok sayıda yakmalık sununun yanısıra esenlik sunularının yağı ve yakmalık sunularla birlikte sunulan dökmelik sunular da vardı. Böylece RAB’bin Tapınağı’ndaki hizmet düzeni yeniden kurulmuş oldu.</verse>
				<verse number="36">Hizkiya’yla bütün halk, Tanrı’nın halk için yaptıkları karşısında sevinç içindeydi; çünkü her şey çabucak tamamlanmıştı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Hizkiya, bütün İsrail ve Yahuda halkına haber göndererek, Efrayim ve Manaşşe halkına da mektup yazarak, İsrail’in Tanrısı RAB için Fısıh Bayramı’nı kutlamak amacıyla Yeruşalim’deki RAB’bin Tapınağı’na gelmelerini bildirdi.</verse>
				<verse number="2">Kralla önderleri ve Yeruşalim’deki topluluk Fısıh Bayramı’nı ikinci ay kutlamaya karar verdiler.</verse>
				<verse number="3">Bayramı zamanında kutlayamamışlardı; çünkü ne kendini kutsamış yeterli sayıda kâhin vardı, ne de halk Yeruşalim’de toplanabilmişti.</verse>
				<verse number="4">Bu tasarı krala da topluluğa da uygun göründü.</verse>
				<verse number="5">Herkes Yeruşalim’e gelip İsrail’in Tanrısı RAB için Fısıh Bayramı’nı kutlasın diye Beer-Şeva’dan Dan’a kadar bütün İsrail ülkesine duyuru yapmaya karar verdiler. Çünkü bayram, yazılı olduğu gibi çok sayıda insanla kutlanmamıştı.</verse>
				<verse number="6">Kralın buyruğu uyarınca ulaklar, kral ve önderlerinden aldıkları mektuplarla bütün İsrail ve Yahuda’yı koşa koşa dolaşarak şu duyuruyu yaptılar: “Ey İsrail halkı! İbrahim’in, İshak’ın ve İsrail’in Tanrısı RAB’be dönün. Öyle ki, O da sağ kalanlarınıza, Asur krallarının elinden kurtulanlarınıza dönsün.</verse>
				<verse number="7">Atalarının Tanrısı RAB’be ihanet eden atalarınıza, kardeşlerinize benzemeyin; gördüğünüz gibi RAB onları dehşet verici bir duruma düşürdü.</verse>
				<verse number="8">Atalarınız gibi inatçı olmayın, RAB’be boyun eğin. O’nun sonsuza dek kutsal kıldığı tapınağa gelin. Kızgın öfkesinin sizden uzaklaşması için Tanrınız RAB’be kulluk edin.</verse>
				<verse number="9">RAB’be dönerseniz, kardeşlerinizi, oğullarınızı tutsak edenler onlara acıyıp bu ülkeye dönmelerine izin vereceklerdir. Çünkü Tanrınız RAB lütfeden, acıyan bir Tanrı’dır. O’na dönerseniz, O da yüzünü sizden çevirmeyecektir.”</verse>
				<verse number="10">Ulaklar Efrayim ve Manaşşe bölgelerinde Zevulun’a dek kent kent dolaştılar. Ne var ki, halk gülerek onlarla alay etti.</verse>
				<verse number="11">Ama Aşer, Manaşşe ve Zevulun halkından bazıları alçakgönüllü bir tutum takınarak Yeruşalim’e gitti.</verse>
				<verse number="12">Birlik ruhu vermek için Tanrı’nın eli Yahuda’nın üzerindeydi. Öyle ki, Tanrı kral ve önderlerin RAB’bin sözü uyarınca verdikleri buyruğa halkın uymasını sağladı.</verse>
				<verse number="13">İkinci ay Mayasız Ekmek Bayramı’nı kutlamak için çok büyük bir topluluk Yeruşalim’de toplandı.</verse>
				<verse number="14">İşe Yeruşalim’deki sunakları kaldırmakla başladılar. Bütün buhur sunaklarını kaldırıp Kidron Vadisi’ne attılar.</verse>
				<verse number="15">İkinci ayın on dördüncü günü Fısıh kurbanını kestiler. Kâhinlerle Levililer utanarak kendilerini kutsadılar, sonra RAB’bin Tapınağı’na yakmalık sunular getirdiler.</verse>
				<verse number="16">Bunun ardından, Tanrı adamı Musa’nın Yasası uyarınca, geleneksel yerlerini aldılar. Kâhinler Levililer’in elinden aldıkları kurban kanını sunağın üstüne döktüler.</verse>
				<verse number="17">Topluluk arasında kendini kutsamamış birçok kişi vardı; bu nedenle arınmamış olanların Fısıh kurbanını kesme ve RAB’be adama görevini Levililer üstlendi.</verse>
				<verse number="18">Çok sayıda insan, Efrayim, Manaşşe, İssakar ve Zevulun’dan gelen halkın birçoğu kendisini dinsel açıdan arındırmamıştı; öyleyken yazılana ters düşerek Fısıh kurbanını yediler. Hizkiya onlar için şöyle dua etti: “Kutsal yerin kuralları uyarınca arınmamış bile olsa, RAB Tanrı’ya, atalarının Tanrısı’na yönelmeye yürekten kararlı olan herkesi iyi olan RAB bağışlasın.”</verse>
				<verse number="19">Çok sayıda insan, Efrayim, Manaşşe, İssakar ve Zevulun’dan gelen halkın birçoğu kendisini dinsel açıdan arındırmamıştı; öyleyken yazılana ters düşerek Fısıh kurbanını yediler. Hizkiya onlar için şöyle dua etti: “Kutsal yerin kuralları uyarınca arınmamış bile olsa, RAB Tanrı’ya, atalarının Tanrısı’na yönelmeye yürekten kararlı olan herkesi iyi olan RAB bağışlasın.”</verse>
				<verse number="20">RAB Hizkiya’nın yakarışını duydu ve halkı bağışladı.</verse>
				<verse number="21">Yeruşalim’deki İsrailliler Mayasız Ekmek Bayramı’nı yedi gün büyük sevinçle kutladılar. Levililer’le kâhinler RAB’bi yüceltmek amacıyla kullanılan yüksek sesli çalgılarla her gün O’nu övüyorlardı.</verse>
				<verse number="22">Hizkiya RAB’be hizmetlerini başarıyla yerine getiren Levililer’i övdü. Yedi gün boyunca herkes esenlik kurbanlarını kesip atalarının Tanrısı RAB’be şükrederek bayramda kendisine ayrılan paydan yedi.</verse>
				<verse number="23">Topluluk bayramı yedi gün daha kutlamaya karar verdi. Böylece herkes bayramı yedi gün daha sevinçle kutladı.</verse>
				<verse number="24">Yahuda Kralı Hizkiya topluluğa bin boğayla yedi bin davar sağladı; önderler de topluluğa bin boğayla on bin davar daha verdiler. Birçok kâhin kendini kutsadı.</verse>
				<verse number="25">Bütün Yahuda topluluğu, kâhinler, Levililer, İsrail’den gelen topluluk, İsrail’den gelip Yahuda’ya yerleşen yabancılar sevindi.</verse>
				<verse number="26">Yeruşalim’de büyük sevinç vardı. Çünkü İsrail Kralı Davut oğlu Süleyman’ın günlerinden bu yana Yeruşalim’de böylesi bir olay yaşanmamıştı.</verse>
				<verse number="27">Levili kâhinler ayağa kalkıp halkı kutsadılar. Tanrı onları duydu. Çünkü duaları O’nun kutsal konutuna, göklere erişmişti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Bütün bunlar sona erince, oradaki İsrailliler Yahuda kentlerine giderek dikili taşları parçalayıp Aşera putlarını devirdiler. Yahuda, Benyamin, Efrayim ve Manaşşe bölgelerindeki puta tapılan yerlerin ve sunakların hepsini yıktılar. Sonra herkes kendi kentine, toprağına döndü.</verse>
				<verse number="2">Hizkiya kâhinlerle Levililer’i görevlerine göre bölüklere ayırdı. Kimine yakmalık sunuları ve esenlik sunularını sunma, kimine hizmet etme, kimine de RAB’bin Konutu’nun kapılarında şükredip övgüler söyleme görevini verdi.</verse>
				<verse number="3">Kral da RAB’bin Yasası uyarınca sabah akşam sunulmak üzere yakmalık sunular, Şabat günleri, Yeni Ay ve bayramlarda sunulacak yakmalık sunular için sürüsünden hayvanlar verdi.</verse>
				<verse number="4">Yeruşalim’de yaşayan halka da kâhinlerle Levililer’in paylarına düşeni vermelerini buyurdu; öyle ki, RAB’bin Yasası’na kendilerini adayabilsinler.</verse>
				<verse number="5">Kralın bu buyruğunu duyar duymaz İsrailliler ilk yetişen tahıl, yeni şarap, zeytinyağı, bal ve bütün tarla ürünlerinden bol bol verdiler. Bunun yanısıra her şeyin ondalığını da bol bol getirdiler.</verse>
				<verse number="6">Yahuda kentlerinde yaşayan İsrailliler’le Yahudalılar da sığırlarının, davarlarının, Tanrıları RAB’be adamış oldukları kutsal armağanların ondalığını getirip bir araya yığdılar.</verse>
				<verse number="7">Ondalıkların toplanması üçüncü aydan yedinci aya kadar sürdü.</verse>
				<verse number="8">Hizkiya ile önderler gelip yığınları görünce, RAB’be övgüler sunup halkı İsrail’i kutsadılar.</verse>
				<verse number="9">Hizkiya kâhinlerle Levililer’e yığınları sorunca,</verse>
				<verse number="10">Sadok soyundan Başkâhin Azarya şu yanıtı verdi: “Halk RAB’bin Tapınağı’na bağış getirmeye başladıktan bu yana yiyip doyduk; üstelik artırdık da. Çünkü RAB halkını kutsadı. Bu büyük yığın da artakalandır.”</verse>
				<verse number="11">Hizkiya RAB’bin Tapınağı’ndaki depoların hazırlanması için buyruk verdi. Depolar hazırlandı.</verse>
				<verse number="12">Bağışlar, ondalıklar, adanan armağanlar sadakatle içeri getirildi. Bütün bu işlerin sorumlusu olarak Levili Konanya atandı; kardeşi Şimi de yardımcısı oldu.</verse>
				<verse number="13">Kral Hizkiya ile Tanrı’nın Tapınağı’nın sorumlusu Azarya, Konanya ile kardeşi Şimi’nin yönetimindeki şu denetçileri atadılar: Yehiel, Azazya, Nahat, Asahel, Yerimot, Yozavat, Eliel, Yismakya, Mahat, Benaya.</verse>
				<verse number="14">Tapınağın Doğu Kapısı’nın nöbetçisi Yimna’nın oğlu Levili Kore, Tanrı’ya gönülden verilen sunuların sorumlusuydu. RAB’be adanan bağışları ve kutsal yiyecekleri dağıtmak için bu göreve getirilmişti.</verse>
				<verse number="15">Eden, Minyamin, Yeşua, Şemaya, Amarya ve Şekanya kâhinlerin yaşadıkları kentlerde bölükleri uyarınca büyük küçük bütün kardeşlerine bağışları dağıtma işinde Kore’ye sadakatle yardım ettiler.</verse>
				<verse number="16">Ayrıca soyağacında adı kayıtlı üç ve daha yukarı yaştaki erkeklere, bölüklerine ve sorumluluklarına göre RAB’bin Tapınağı’na girip günün gerektirdiği değişik görevleri yapanların tümüne; bağlı oldukları boylara göre kütüğe kayıtlı kâhinlere, bölüklerine ve sorumluluklarına göre yirmi ve daha yukarı yaştaki Levililer’e; kâhinlerle Levililer’in soyağacında kayıtlı küçük çocuklara, kadınlara, oğullarla kızlara, yani topluluğa yiyecek dağıtıyorlardı. Çünkü kendilerini sadakatle Tanrı’ya adamışlardı.</verse>
				<verse number="17">Ayrıca soyağacında adı kayıtlı üç ve daha yukarı yaştaki erkeklere, bölüklerine ve sorumluluklarına göre RAB’bin Tapınağı’na girip günün gerektirdiği değişik görevleri yapanların tümüne; bağlı oldukları boylara göre kütüğe kayıtlı kâhinlere, bölüklerine ve sorumluluklarına göre yirmi ve daha yukarı yaştaki Levililer’e; kâhinlerle Levililer’in soyağacında kayıtlı küçük çocuklara, kadınlara, oğullarla kızlara, yani topluluğa yiyecek dağıtıyorlardı. Çünkü kendilerini sadakatle Tanrı’ya adamışlardı.</verse>
				<verse number="18">Ayrıca soyağacında adı kayıtlı üç ve daha yukarı yaştaki erkeklere, bölüklerine ve sorumluluklarına göre RAB’bin Tapınağı’na girip günün gerektirdiği değişik görevleri yapanların tümüne; bağlı oldukları boylara göre kütüğe kayıtlı kâhinlere, bölüklerine ve sorumluluklarına göre yirmi ve daha yukarı yaştaki Levililer’e; kâhinlerle Levililer’in soyağacında kayıtlı küçük çocuklara, kadınlara, oğullarla kızlara, yani topluluğa yiyecek dağıtıyorlardı. Çünkü kendilerini sadakatle Tanrı’ya adamışlardı.</verse>
				<verse number="19">Kentlerinin çevresindeki kırlarda ya da herhangi bir kentte yaşayan Harun soyundan kâhinlere gelince, onlardan olan bütün erkeklere ve Levililer’in soyağacında kayıtlı herkese yiyecek dağıtmak için belirli kişiler atanmıştı.</verse>
				<verse number="20">Hizkiya bütün Yahuda’da böyle davrandı; Tanrısı RAB’bin önünde iyi, doğru ve hakça olanı yaptı.</verse>
				<verse number="21">Tanrı’nın Tapınağı’nda üstlendiği görevi bütün yüreğiyle yerine getirdi; Kutsal Yasa’ya, buyruklara uydu; Tanrısı’na yöneldi. Bu sayede başarılı oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Hizkiya’nın RAB’be bağlılıkla yaptığı bu hizmetlerden sonra Asur Kralı Sanherib gelip Yahuda’ya saldırdı. Surlu kentleri ele geçirmek amacıyla onları kuşattı.</verse>
				<verse number="2">Sanherib’in Yeruşalim’le savaşmaya hazırlandığını duyan Hizkiya,</verse>
				<verse number="3">kentin dışındaki pınarları kapatma konusunda önderlerine ve ordu komutanlarına danıştı. Onlar da onu desteklediler.</verse>
				<verse number="4">Böylece birçok kişi toplandı. “Neden Asur Kralı gelip bol su bulsun?” diyerek bütün pınarları ve ülkenin ortasından akan dereyi kapadılar.</verse>
				<verse number="5">Hizkiya gücünü toplayarak surun yıkılmış bölümlerini onarttı, üstüne kuleler yaptırdı. Dışardan bir sur daha yaptırarak Davut Kenti’nde Millo’yu sağlamlaştırdı. Bunların yanısıra, çok sayıda silah ve kalkan hazırlattı.</verse>
				<verse number="6">Halka komutanlar atadı. Sonra onları kent kapısı yakınındaki alanda toplayarak şöyle yüreklendirdi:</verse>
				<verse number="7">“Güçlü ve yürekli olun! Asur Kralı’ndan ve yanındaki büyük ordudan korkmayın, yılmayın. Çünkü bizimle olan onunla olandan daha üstündür.</verse>
				<verse number="8">Ondaki güç insansaldır; bizdeki güç ise bize yardım eden ve bizden yana savaşan Tanrımız RAB’dir.” Yahuda Kralı Hizkiya’nın bu sözleri halka güven verdi.</verse>
				<verse number="9">Asur Kralı Sanherib, bütün ordusuyla Lakiş Kenti’ni kuşatırken, subayları aracılığıyla Yahuda Kralı Hizkiya’ya ve Yeruşalim’de yaşayan Yahuda halkına şu haberi gönderdi:</verse>
				<verse number="10">“Asur Kralı Sanherib şöyle diyor: ‘Neye güvenerek Yeruşalim’de kuşatma altında kalıyorsunuz?’</verse>
				<verse number="11">Hizkiya, ‘Tanrımız RAB bizi Asur Kralı’nın elinden kurtaracak’ diyerek sizi kandırıyor. Sizi kıtlığa ve susuzluğa terk edip ölüme sürüklüyor.</verse>
				<verse number="12">Tanrı’nın tapınma yerlerini, sunaklarını ortadan kaldıran, Yahuda ve Yeruşalim halkına, ‘Tek bir sunağın önünde tapınacak, onun üzerinde buhur yakacaksınız’ diyen Hizkiya değil mi bu?</verse>
				<verse number="13">Benim ve atalarımın öbür ülkelerin halklarına neler yaptığımızı bilmiyor musunuz? Ulusların ilahlarından hangisi ülkesini benim elimden kurtarabildi?</verse>
				<verse number="14">Atalarımın büsbütün yok ettiği bu ulusların ilahlarından hangisi halkını elimden kurtarabildi ki, Tanrınız sizi elimden kurtarabilsin?</verse>
				<verse number="15">Hizkiya’nın sizi kandırıp aldatmasına izin vermeyin! Ona güvenmeyin! Çünkü hiçbir ulusun, krallığın ilahlarından bir teki bile halkını elimden ya da atalarımın elinden kurtaramamıştır! Tanrınız kim ki sizi elimden kurtarsın?”</verse>
				<verse number="16">Sanherib’in subayları RAB Tanrı’ya ve kulu Hizkiya’ya karşı daha birçok şey söylediler.</verse>
				<verse number="17">Sanherib İsrail’in Tanrısı RAB’bi aşağılamak için yazdığı mektuplarda da şöyle diyordu: “Öteki ulusların tanrıları halklarını elimden kurtaramadıkları gibi, Hizkiya’nın Tanrısı da halkını elimden kurtaramayacak.”</verse>
				<verse number="18">Sonra kenti ele geçirmek amacıyla surun üstündeki Yeruşalim halkını korkutup yıldırmak için Yahudi dilinde bağırdılar.</verse>
				<verse number="19">Üstelik dünyanın öteki uluslarının insan eliyle yapılmış ilahlarından söz edercesine Yeruşalim’in Tanrısı’ndan söz ettiler.</verse>
				<verse number="20">Bunun üzerine Kral Hizkiya ile Amots oğlu Peygamber Yeşaya dua edip Tanrı’ya yalvardılar.</verse>
				<verse number="21">RAB bir melek göndererek Asur Kralı’nın ordugahındaki bütün yiğit savaşçıları, önderleri, komutanları yok etti. Asur Kralı utanç içinde ülkesine döndü. Bir gün kendi ilahının tapınağına girdiğinde de oğullarından bazıları onu orada kılıçla öldürdüler.</verse>
				<verse number="22">Böylece RAB Hizkiya’yla Yeruşalim’de yaşayanları Asur Kralı Sanherib’in ve öbür düşmanlarının elinden kurtararak her yanda güvenlik içinde yaşamalarını sağladı.</verse>
				<verse number="23">Yeruşalim’e gelen birçok kişi RAB’be sunular, Yahuda Kralı Hizkiya’ya da değerli armağanlar getirdi. O günden sonra Hizkiya bütün uluslar arasında saygınlık kazandı.</verse>
				<verse number="24">O günlerde Hizkiya ölümcül bir hastalığa yakalanınca, RAB’be yalvardı. RAB yakarışını duyarak ona bir belirti verdi.</verse>
				<verse number="25">Ne var ki, Hizkiya kendisine yapılan bu iyiliğe yaraşır biçimde davranmayıp büyüklendi. Bu yüzden RAB hem ona, hem Yahuda’ya, hem de Yeruşalim’e öfkelendi.</verse>
				<verse number="26">Hizkiya ile Yeruşalim’de yaşayanlar gururu bırakıp alçakgönüllü davranmaya başladılar. Bu sayede Hizkiya’nın krallığı boyunca RAB’bin öfkesine uğramadılar.</verse>
				<verse number="27">Hizkiya çok zengin ve onurlu biriydi. Altını, gümüşü, değerli taşları, baharatı, kalkanları ve çeşit çeşit değerli eşyası için hazineler yaptırdı.</verse>
				<verse number="28">Ayrıca tahıl ambarları, yeni şarap ve zeytinyağı depoları, sığırlar için ahırlar, sürüler için ağıllar yaptırdı.</verse>
				<verse number="29">Bunların yanısıra kendisi için kentler kurdurdu ve çok sayıda davar, sığır edindi. Tanrı ona çok büyük zenginlik vermişti.</verse>
				<verse number="30">Gihon Pınarı’nın yukarı ağzını kapayıp suyun Davut Kenti’nin batı yakasından aşağıya akmasını sağlayan da Hizkiya’dır. Üstlendiği her işte başarılı oldu.</verse>
				<verse number="31">Ama Babil önderlerinin ülkede gerçekleştirilen belirtiyi araştırmak için gönderdiği elçiler gelince, Tanrı Hizkiya’yı denemek ve aklından geçenlerin hepsini öğrenmek için onu bıraktı.</verse>
				<verse number="32">Hizkiya’nın yaptığı öbür işler ve RAB’be bağlılığı Amots oğlu Peygamber Yeşaya’nın Yahuda ve İsrail krallarının tarihindeki görümünde yazılıdır.</verse>
				<verse number="33">Hizkiya ölüp atalarına kavuşunca, Davutoğulları’nın mezarlarının üst kesimine gömüldü. Bütün Yahuda ve Yeruşalim halkı onu saygıyla andı. Yerine oğlu Manaşşe kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Manaşşe on iki yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de elli beş yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin İsrail halkının önünden kovmuş olduğu ulusların iğrenç törelerine uyarak RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
				<verse number="3">Babası Hizkiya’nın ortadan kaldırdığı puta tapılan yerleri yeniden yaptırdı. Baallar için sunaklar kurdu, Aşera putları yaptı. Gök cisimlerine taparak onlara kulluk etti.</verse>
				<verse number="4">RAB’bin, “Adım sonsuza dek Yeruşalim’de bulunacaktır” dediği RAB’bin Tapınağı’nda sunaklar kurdu.</verse>
				<verse number="5">Tapınağın iki avlusunda gök cisimlerine tapmak için sunaklar yaptırdı.</verse>
				<verse number="6">Oğullarını Ben-Hinnom Vadisi’nde ateşte kurban etti; falcılık ve büyücülük yaptı. Medyumlara, ruh çağıranlara danıştı. RAB’bin gözünde çok kötülük yaparak O’nu öfkelendirdi.</verse>
				<verse number="7">Manaşşe yaptırdığı putu Tanrı’nın Tapınağı’na yerleştirdi. Oysa Tanrı tapınağa ilişkin Davut’la oğlu Süleyman’a şöyle demişti: “Bu tapınakta ve İsrail oymaklarının yaşadığı kentler arasından seçtiğim Yeruşalim’de adım sonsuza dek anılacak.</verse>
				<verse number="8">Kendilerine Musa aracılığıyla buyurduğum Kutsal Yasa’yı, kuralları, ilkeleri dikkatle yerine getirirlerse, İsrail halkının ayağını bir daha atalarına vermiş olduğum ülkenin dışına çıkarmayacağım.”</verse>
				<verse number="9">Ancak Manaşşe Yahudalılar’la Yeruşalim’de yaşayanları öylesine yoldan çıkardı ki, RAB’bin İsrail halkının önünde yok ettiği uluslardan daha çok kötülük yaptılar.</verse>
				<verse number="10">RAB Manaşşe’yle halkını uyardıysa da aldırış etmediler.</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine RAB Asur Kralı’nın ordu komutanlarını onların üzerine gönderdi. Manaşşe’yi tutsak alıp burnuna çengel taktılar; tunç zincirlerle bağlayıp Babil’e götürdüler.</verse>
				<verse number="12">Ne var ki, Manaşşe sıkıntısında Tanrısı RAB’be yakardı ve atalarının Tanrısı önünde son derece alçakgönüllü davrandı.</verse>
				<verse number="13">RAB’be yalvarınca RAB yakarışını, duasını duydu ve onu yine Yeruşalim’e, krallığına getirdi. İşte o zaman Manaşşe RAB’bin Tanrı olduğunu anladı.</verse>
				<verse number="14">Sonra Davut Kenti için vadideki Gihon Pınarı’nın batısından Balık Kapısı’nın girişine kadar yüksek bir dış sur yaptı; Ofel Tepesi’ni de bu surla çevirdi. Yahuda’nın bütün surlu kentlerine komutanlar yerleştirdi.</verse>
				<verse number="15">RAB’bin Tapınağı’ndan yabancı ilahları ve diktirdiği putu çıkardı; tapınağın bulunduğu tepede ve Yeruşalim’de yaptırdığı bütün sunakları kaldırıp kentin dışına attı.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin sunağını yeniden kurup üzerinde esenlik ve şükran kurbanları kesti; Yahuda halkına İsrail’in Tanrısı RAB’be kulluk etmeleri için buyruk verdi.</verse>
				<verse number="17">Ne var ki, halk tapınma yerlerinde kurban sunmayı sürdürdü; ancak yalnız Tanrıları RAB’be kurban sunuyorlardı.</verse>
				<verse number="18">Manaşşe’nin yaptığı öbür işler, Tanrısı’na yakarışı ve İsrail’in Tanrısı RAB’bin adına onu uyaran bilicilerin sözleri, İsrail krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="19">Duası, Tanrı’nın ona yanıtı, gururundan dönmeden önce işlediği bütün günahlar, ihaneti, yaptırdığı tapınma yerleri, Aşera putlarıyla öbür putları diktirdiği yerler Hozay’ın tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="20">Manaşşe ölüp atalarına kavuşunca, kendi sarayına gömüldü. Yerine oğlu Amon kral oldu.</verse>
				<verse number="21">Amon yirmi iki yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de iki yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="22">Amon da babası Manaşşe gibi RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı. Babası Manaşşe’nin yaptırdığı putlara kurban sundu, onlara taptı.</verse>
				<verse number="23">Ancak RAB’bin önünde alçakgönüllülüğü takınan babası Manaşşe’nin tersine, giderek suçunu artırdı.</verse>
				<verse number="24">Görevlileri düzen kurup onu sarayında öldürdüler.</verse>
				<verse number="25">Ülke halkı Kral Amon’a düzen kuranların hepsini öldürdü. Yerine oğlu Yoşiya’yı kral yaptı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Yoşiya sekiz yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de otuz bir yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı. Sağa sola sapmadan atası Davut’un yollarını izledi.</verse>
				<verse number="3">Yoşiya krallığının sekizinci yılında, daha gençken, atası Davut’un Tanrısı’na yönelmeye başladı. Krallığının on ikinci yılında da Yahuda ve Yeruşalim’i puta tapılan yerlerden, Aşera putlarından, oyma ve dökme putlardan arındırmaya başladı.</verse>
				<verse number="4">Yoşiya’nın gözetiminde Baallar’ın sunaklarını yıktırıp üzerlerindeki buhur sunaklarını parçalattı. Aşera putlarını, oyma ve dökme putları da parçalayıp ezdikten sonra tozlarını onlara kurban sunanların mezarlarına serpti.</verse>
				<verse number="5">Kâhinlerin kemiklerini kendi sunaklarının üstünde yaktı. Böylece Yahuda ve Yeruşalim’i arındırdı.</verse>
				<verse number="6">Naftali’ye dek Manaşşe, Efrayim ve Şimon oymaklarının kentleriyle çevredeki yıkıntılarda bulunan</verse>
				<verse number="7">sunakları, Aşera putlarını yıktı; toz haline gelinceye dek putları ezdi. İsrail ülkesinin her yanındaki buhur sunaklarını paramparça etti. Sonra Yeruşalim’e döndü.</verse>
				<verse number="8">Yoşiya ülkeyi ve tapınağı arındırdıktan sonra, krallığının on sekizinci yılında Asalya oğlu Şafan’ı, kent yöneticisi Maaseya’yı ve Yoahaz oğlu devlet tarihçisi Yoah’ı Tanrısı RAB’bin Tapınağı’nı onarmaya gönderdi.</verse>
				<verse number="9">Bunlar Tanrı’nın Tapınağı’na getirilen paraları götürüp Başkâhin Hilkiya’ya verdiler. Kapı nöbetçileri olan Levililer bu parayı Manaşşe ve Efrayim halkından, İsrail’in geri kalanından, bütün Yahudalılar’la Benyaminliler’den, Yeruşalim’de yaşayanlardan toplamışlardı.</verse>
				<verse number="10">Paraları RAB’bin Tapınağı’ndaki işlerin başında bulunan denetçilere verdiler. Onlar da tapınağı yenileme ve onarma işinde çalışan işçilere ödediler.</verse>
				<verse number="11">Yontma taş, Yahuda krallarının yıkılmaya terk ettiği yapıların kiriş ve bağlantı yerlerinin onarımı için kereste almaları için marangozlara, yapıcılara ödeme yapıldı.</verse>
				<verse number="12">Çalışanlar işi özenle yaptılar. Başlarında yönetici olarak Levililer’den şu denetçiler vardı: Merari boyundan Yahat’la Ovadya, Kehat boyundan Zekeriya’yla Meşullam. Çalgı çalmakta usta olan Levililer yük taşıyan işçilerin sorumluluğunu aldılar ve her işi yapan işçileri denetlediler. Levililer’den bazıları da yazman, görevli, kapı nöbetçisi olarak çalıştılar.</verse>
				<verse number="13">Çalışanlar işi özenle yaptılar. Başlarında yönetici olarak Levililer’den şu denetçiler vardı: Merari boyundan Yahat’la Ovadya, Kehat boyundan Zekeriya’yla Meşullam. Çalgı çalmakta usta olan Levililer yük taşıyan işçilerin sorumluluğunu aldılar ve her işi yapan işçileri denetlediler. Levililer’den bazıları da yazman, görevli, kapı nöbetçisi olarak çalıştılar.</verse>
				<verse number="14">RAB’bin Tapınağı’na getirilen parayı çıkarırlarken, Kâhin Hilkiya Musa aracılığıyla verilmiş olan RAB’bin Yasa Kitabı’nı buldu.</verse>
				<verse number="15">Yazman Şafan’a, “RAB’bin Tapınağı’nda Yasa Kitabı’nı buldum” diyerek kitabı ona verdi.</verse>
				<verse number="16">Şafan kitabı krala götürerek, “Görevlilerin kendilerine verilen her işi yapıyorlar” diye haber verdi,</verse>
				<verse number="17">“RAB’bin Tapınağı’ndaki paraları alıp denetçilerle işçilere verdiler.”</verse>
				<verse number="18">Ardından, “Kâhin Hilkiya bana bir kitap verdi” diyerek kitabı krala okudu.</verse>
				<verse number="19">Kral Kutsal Yasa’daki sözleri duyunca giysilerini yırttı.</verse>
				<verse number="20">Hilkiya’ya, Şafan oğlu Ahikam’a, Mika oğlu Avdon’a, Yazman Şafan’a ve kendi özel görevlisi Asaya’ya şöyle buyurdu:</verse>
				<verse number="21">“Gidin, bulunan bu kitabın sözleri hakkında benim için de, İsrail ve Yahuda halkının geri kalanı için de RAB’be danışın. RAB’bin bize karşı alevlenen öfkesi büyüktür. Çünkü atalarımız RAB’bin sözüne kulak asmadılar, bu kitapta yazılanlara uymadılar.”</verse>
				<verse number="22">Hilkiya ile kralın gönderdiği adamlar varıp tapınaktaki giysilerin nöbetçisi Hasra oğlu Tokhat oğlu Şallum’un karısı Peygamber Hulda’ya danıştılar. Hulda Yeruşalim’de, İkinci Mahalle’de oturuyordu.</verse>
				<verse number="23">Hulda onlara şöyle dedi: “İsrail’in Tanrısı RAB, ‘Sizi bana gönderen adama şunları söyleyin’ diyor:</verse>
				<verse number="24">‘Yahuda Kralı’nın önünde okunan kitapta yazılı bütün lanetleri, felaketi buraya da, burada yaşayan halkın başına da getireceğim.</verse>
				<verse number="25">Beni terk ettikleri, elleriyle yaptıkları başka ilahlara buhur yakıp beni kızdırdıkları için buraya karşı öfkem alevlenecek ve sönmeyecek.’</verse>
				<verse number="26">“RAB’be danışmak için sizi gönderen Yahuda Kralı’na şöyle deyin: ‘İsrail’in Tanrısı RAB duyduğun sözlere ilişkin diyor ki:</verse>
				<verse number="27">Madem burası ve burada yaşayanlarla ilgili sözlerimi duyunca yüreğin yumuşadı, kendini alçalttın, evet, önümde kendini alçalttın, giysilerini yırtıp huzurumda ağladın, ben de yalvarışını işittim. Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="28">Seni atalarına kavuşturacağım, esenlik içinde mezarına gömüleceksin. Buraya ve burada yaşayanlara getireceğim büyük felaketi görmeyeceksin.’ ” Hilkiya ile yanındakiler bu sözleri krala ilettiler.</verse>
				<verse number="29">Kral Yoşiya haber gönderip Yahuda ve Yeruşalim’in bütün ileri gelenlerini topladı.</verse>
				<verse number="30">Sonra Yahudalılar, Yeruşalim’de yaşayanlar, kâhinler, Levililer, büyük küçük herkesle birlikte RAB’bin Tapınağı’na çıktı. RAB’bin Tapınağı’nda bulunmuş olan Antlaşma Kitabı’nı baştan sona kadar herkesin duyacağı biçimde okudu.</verse>
				<verse number="31">Özel yerinde durarak RAB’bin yolunu izleyeceğine, buyruklarını, öğütlerini, kurallarını candan ve yürekten uygulayacağına, bu kitapta yazılı antlaşmanın koşullarını yerine getireceğine ilişkin RAB’bin huzurunda antlaşma yaptı.</verse>
				<verse number="32">Sonra oradaki Yeruşalim ve Benyamin halkına bu antlaşmaya bağlı kalacaklarına ilişkin ant içirtti. Yeruşalim’de yaşayanlar Tanrı’nın, atalarının Tanrısı’nın antlaşmasına bağlı kaldılar.</verse>
				<verse number="33">Yoşiya İsrail topraklarından bütün iğrenç putları kaldırttı. İsrail’de kalan halkın Tanrıları RAB’be kulluk etmelerini sağladı. Kral yaşadığı sürece halk atalarının Tanrısı RAB’bin ardınca yürümekten vazgeçmedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Yoşiya Yeruşalim’de RAB için Fısıh Bayramı’nı kutladı. Birinci ayın on dördüncü günü Fısıh kurbanı kesildi.</verse>
				<verse number="2">Yoşiya kâhinleri görevlerine atayarak RAB’bin Tapınağı’nda hizmet etmeleri için yüreklendirdi.</verse>
				<verse number="3">Bütün İsrail halkını eğiten RAB’be adanmış Levililer’e, “Kutsal sandığı İsrail Kralı Davut oğlu Süleyman’ın yaptırdığı tapınağa koyun” dedi, “Bundan böyle onu omuzlarınızın üzerinde taşımayacaksınız. Şimdi Tanrınız RAB’be ve halkı İsrail’e hizmet edin.</verse>
				<verse number="4">İsrail Kralı Davut’la oğlu Süleyman’ın yazılı düzeni uyarınca, boylarınıza, bölüklerinize göre hazırlanın.</verse>
				<verse number="5">Kardeşleriniz olan halkın boylarına bağlı bölüklere yardım etmek üzere siz Levililer takımlar halinde kutsal yerde durun.</verse>
				<verse number="6">Kendinizi kutsayın ve RAB’bin Musa aracılığıyla buyurduğu gibi Fısıh kurbanlarını kesip kardeşleriniz için hazırlayın.”</verse>
				<verse number="7">Yoşiya Fısıh kurbanını sunmaları için oradaki halka sürüsünden otuz bin kuzuyla oğlak, üç bin de sığır bağışladı.</verse>
				<verse number="8">Kralın önderleri de halka, kâhinlere ve Levililer’e gönülden bağışta bulundular. Tanrı Tapınağı’nın yöneticileri olan Hilkiya, Zekeriya, Yehiel de Fısıh kurbanı olarak kâhinlere iki bin altı yüz kuzuyla oğlak, üç yüz sığır verdiler.</verse>
				<verse number="9">Konanya, kardeşleri Şemaya ile Netanel, Levililer’in önderleri Haşavya, Yeiel ve Yozavat da Fısıh kurbanı olarak Levililer’e beş bin kuzuyla oğlak, beş yüz de sığır bağışladılar.</verse>
				<verse number="10">Hizmetle ilgili hazırlıklar tamamlanınca, kralın buyruğu uyarınca kâhinlerle bölüklerine göre Levililer yerlerini aldılar.</verse>
				<verse number="11">Fısıh kurbanları kesildi. Kâhinler kendilerine verilen kanı sunağın üzerine döktüler; Levililer de hayvanların derisini yüzdüler.</verse>
				<verse number="12">Musa’nın kitabında yazılanlar uyarınca, RAB’be sunsunlar diye yakmalık sunular halk boylarının bölüklerine verilmek üzere bir yana koyuldu. Sığırlara da aynısını yaptılar.</verse>
				<verse number="13">Kural uyarınca, Fısıh kurbanlarını ateşte kızarttılar; kutsal sunuları da tencerelerde, kazanlarda, tavalarda haşlayıp çabucak halka dağıttılar.</verse>
				<verse number="14">Bundan sonra Levililer hem kendileri, hem de kâhinler adına hazırlık yaptılar. Çünkü Harun soyundan kâhinler akşam geç vakte kadar yakmalık sunu ve yağ sunmakla uğraşıyorlardı. Bu nedenle Levililer hem kendileri, hem de Harun soyundan gelen kâhinler için hazırlık yaptılar.</verse>
				<verse number="15">Asaf soyundan gelen ezgiciler Davut, Asaf, Heman ve kralın bilicisi Yedutun’un buyruğu uyarınca yerlerinde durdular. Kapı nöbetçileri de görevlerini bırakmak zorunda kalmadı, çünkü onlar için hazırlığı kardeşleri Levililer yapmıştı.</verse>
				<verse number="16">Böylece o gün Kral Yoşiya’nın buyruğu doğrultusunda Fısıh Bayramı’nı kutlamak ve RAB’bin sunağı üzerinde yakmalık sunular sunmak için RAB’bin hizmetiyle ilgili bütün çalışmalar tamamlandı.</verse>
				<verse number="17">O gün orada bulunan İsrail halkı Fısıh Bayramı’nı kutladı. Mayasız Ekmek Bayramı’nı da yedi gün boyunca kutladılar.</verse>
				<verse number="18">Peygamber Samuel’in döneminden bu yana, İsrail’de böyle bir Fısıh Bayramı kutlanmamıştı. Hiçbir İsrail kralı da Yoşiya’nın, kâhinlerin, Levililer’in, bütün Yahuda halkıyla oradaki İsrailliler’in ve Yeruşalim’de yaşayanların kutladığı gibi bir Fısıh Bayramı kutlamamıştı.</verse>
				<verse number="19">Bu Fısıh Bayramı Yoşiya’nın krallığının on sekizinci yılında kutlandı.</verse>
				<verse number="20">Yoşiya’nın tapınağı düzenlemesinden sonra, Mısır Kralı Neko savaşmak üzere Fırat kıyısındaki Karkamış’a yürüdü. Yoşiya da onunla savaşmak için yola çıktı.</verse>
				<verse number="21">Ama Neko ulaklar aracılığıyla şu haberi gönderdi: “Benimle senin aranda bir anlaşmazlık yok, ey Yahuda Kralı! Bugün sana değil, savaş açtığım ülkeye karşı savaşmaya geldim. Tanrı ivedi davranmamı buyurdu. Benden yana olan Tanrı’dan sakın. Yoksa seni yok eder!”</verse>
				<verse number="22">Ne var ki, Yoşiya onunla savaşmaktan vazgeçmediği gibi, Tanrı’nın Neko aracılığıyla söylediği sözlere de aldırış etmedi. Kılık değiştirip Megiddo Ovası’nda Neko ile savaşmak üzere yola çıktı.</verse>
				<verse number="23">Okçular Kral Yoşiya’yı vurunca, kral görevlilerine, “Beni buradan götürün, ağır yaralıyım!” dedi.</verse>
				<verse number="24">Görevlileri onu savaş arabasından çıkarıp kendisine ait başka bir arabaya koyarak Yeruşalim’e götürdüler. Yoşiya öldü ve atalarının mezarlığına gömüldü. Bütün Yahuda ve Yeruşalim halkı onun için yas tuttu.</verse>
				<verse number="25">Yeremya Yoşiya için bir ağıt yazdı. Kadın, erkek bütün ozanlar bugüne dek ağıtlarında Yoşiya’yı anarlar. İsrail’de bir gelenek haline gelen bu ağıtlar Ağıtlar Kitabı’nda yazılıdır.</verse>
				<verse number="26">Yoşiya’nın yaptığı öbür işler, RAB’bin Yasası’nda yazılanlara uygun bağlılığı,</verse>
				<verse number="27">uygulamaları, başından sonuna dek İsrail ve Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Yahuda halkı babası Yoşiya’nın yerine oğlu Yehoahaz’ı Yeruşalim’e kral yaptı.</verse>
				<verse number="2">Yehoahaz yirmi üç yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de üç ay krallık yaptı.</verse>
				<verse number="3">Mısır Kralı Neko Yeruşalim’de onu tahttan indirerek ülke halkını yüz talant gümüş ve bir talant altın ödemekle yükümlü kıldı. Yehoahaz’ın ağabeyi Elyakim’i de Yahuda’yla Yeruşalim Kralı yaptı ve adını değiştirip Yehoyakim koydu. Sonra kardeşi Yehoahaz’ı alıp Mısır’a döndü.</verse>
				<verse number="4">Mısır Kralı Neko Yeruşalim’de onu tahttan indirerek ülke halkını yüz talant gümüş ve bir talant altın ödemekle yükümlü kıldı. Yehoahaz’ın ağabeyi Elyakim’i de Yahuda’yla Yeruşalim Kralı yaptı ve adını değiştirip Yehoyakim koydu. Sonra kardeşi Yehoahaz’ı alıp Mısır’a döndü.</verse>
				<verse number="5">Yehoyakim yirmi beş yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de on bir yıl krallık yaptı. Tanrısı RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
				<verse number="6">Yehoyakim’e saldıran Babil Kralı Nebukadnessar Babil’e götürmek için onu tunç zincirlerle bağladı.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin Tapınağı’ndaki bazı eşyaları da alıp Babil’de kendi tapınağına yerleştirdi.</verse>
				<verse number="8">Yehoyakim’in yaptığı öbür işler, iğrençlikleri, onunla ilgili açığa çıkan kötülükler İsrail ve Yahuda krallarının tarihinde yazılıdır. Yerine oğlu Yehoyakin kral oldu.</verse>
				<verse number="9">Yehoyakin on sekiz yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de üç ay on gün krallık yaptı. O da RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
				<verse number="10">İlkbaharda Kral Nebukadnessar onu ve RAB’bin Tapınağı’ndaki bazı değerli eşyaları Babil’e getirtti. Yehoyakin’in yerine akrabası Sidkiya’yı Yahuda ve Yeruşalim Kralı yaptı.</verse>
				<verse number="11">Sidkiya yirmi bir yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de on bir yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="12">Tanrısı RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı. RAB’bin sözünü bildiren Peygamber Yeremya’nın karşısında alçakgönüllü davranmadı.</verse>
				<verse number="13">Sidkiya Tanrı adıyla kendisine bağlı kalacağına ant içiren Kral Nebukadnessar’a karşı ayaklandı. İsrail’in Tanrısı RAB’be dönmemek için direnerek inat etti.</verse>
				<verse number="14">Üstelik kâhinlerin ve halkın önderleri de öteki ulusların iğrenç törelerine uyarak ihanetlerini gitgide artırdılar ve RAB’bin Yeruşalim’de kutsal kıldığı tapınağını kirlettiler.</verse>
				<verse number="15">Atalarının Tanrısı RAB, halkına ve konutuna acıdığı için onları ulakları aracılığıyla defalarca uyardı.</verse>
				<verse number="16">Ama onlar Tanrı’nın ulaklarıyla alay ederek sözlerini küçümsediler, peygamberlerini aşağıladılar. Sonunda RAB’bin halkına karşı öfkesi kurtuluş yolu bırakmayacak kadar alevlendi.</verse>
				<verse number="17">RAB Kildan Kralı’nı onların üzerine saldırttı. Kildani ordusu gençlerini tapınakta kılıçtan geçirdi. Ne delikanlıya, ne genç kıza, ne yaşlıya, ne aksaçlıya acıdı. RAB hepsini Kildan Kralı’nın eline teslim etti.</verse>
				<verse number="18">Kral, RAB Tanrı’nın Tapınağı’ndaki büyük küçük bütün eşyaları, tapınağın, Yahuda Kralı’nın ve önderlerinin hazinelerini Babil’e taşıttı.</verse>
				<verse number="19">Tanrı’nın Tapınağı’nı ateşe verdiler, Yeruşalim surlarını yıkıp bütün sarayları yaktılar, değerli olan her şeyi yok ettiler.</verse>
				<verse number="20">Kildan Kralı kılıçtan kurtulanları Babil’e sürdü. Bunlar Pers krallığı egemen oluncaya dek onun ve oğullarının köleleri olarak yaşadılar.</verse>
				<verse number="21">Böylece RAB’bin Yeremya aracılığıyla söylediği söz yerine geldi: “Ülke tutulmayan Şabat yıllarını tamamlayıncaya, yetmiş yıl doluncaya kadar ıssız kalıp dinlenecek.”</verse>
				<verse number="22">Pers Kralı Koreş’in krallığının birinci yılında RAB, Yeremya aracılığıyla bildirdiği sözü yerine getirmek amacıyla, Pers Kralı Koreş’i harekete geçirdi. Koreş yönetimi altındaki bütün halklara şu yazılı bildiriyi duyurdu:</verse>
				<verse number="23">“Pers Kralı Koreş şöyle diyor: ‘Göklerin Tanrısı RAB yeryüzünün bütün krallıklarını bana verdi. Beni Yahuda’daki Yeruşalim Kenti’nde kendisi için bir tapınak yapmakla görevlendirdi. Aranızda O’nun halkından kim varsa oraya gitsin. Tanrısı RAB onunla olsun!’ ”</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="15">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Pers Kralı Koreş’in krallığının birinci yılında RAB, Yeremya aracılığıyla bildirdiği sözü yerine getirmek amacıyla, Pers Kralı Koreş’i harekete geçirdi. Koreş yönetimi altındaki bütün halklara şu yazılı bildiriyi duyurdu:</verse>
				<verse number="2">“Pers Kralı Koreş şöyle diyor: ‘Göklerin Tanrısı RAB yeryüzünün bütün krallıklarını bana verdi. Beni Yahuda’daki Yeruşalim Kenti’nde kendisi için bir tapınak yapmakla görevlendirdi.</verse>
				<verse number="3">Aranızda O’nun halkından kim varsa Tanrısı onunla olsun. Yahuda’daki Yeruşalim Kenti’ne gidip İsrail’in Tanrısı RAB’bin, Yeruşalim’deki Tanrı’nın Tapınağı’nı yeniden yapsınlar.</verse>
				<verse number="4">Krallığımda yaşayan yerliler, sürgün oldukları yerlerde sağ kalmış olanlara altın, gümüş, mal ve hayvanlar sağlamakla birlikte Yeruşalim’deki Tanrı’nın Tapınağı’na gönülden sunular sunsun.’ ”</verse>
				<verse number="5">Böylece Yahuda ve Benyamin oymaklarının boy başları, kâhinler, Levililer ve ruhları Tanrı tarafından harekete geçirilen herkes, RAB’bin Yeruşalim’deki Tapınağı’nı yeniden yapmak için gidiş hazırlıklarına girişti.</verse>
				<verse number="6">Komşuları gönülden verdikleri armağanların yanısıra, altın, gümüş kaplar, mal, hayvan ve değerli armağanlarla onları desteklediler.</verse>
				<verse number="7">Pers Kralı Koreş de Nebukadnessar’ın Yeruşalim’deki RAB’bin Tapınağı’ndan alıp kendi ilahının tapınağına koymuş olduğu kapları çıkardı. Bunları hazine görevlisi Mitredat’a getirterek sayımını yaptırdı ve Yahuda önderi Şeşbassar’a verdi.</verse>
				<verse number="8">Pers Kralı Koreş de Nebukadnessar’ın Yeruşalim’deki RAB’bin Tapınağı’ndan alıp kendi ilahının tapınağına koymuş olduğu kapları çıkardı. Bunları hazine görevlisi Mitredat’a getirterek sayımını yaptırdı ve Yahuda önderi Şeşbassar’a verdi.</verse>
				<verse number="9">Sayım sonucu şuydu: 30 altın leğen, 1 000 gümüş leğen, 29 tas,</verse>
				<verse number="10">30 altın tas ve birbirinin benzeri 410 gümüş tas, 1 000 parça değişik kap.</verse>
				<verse number="11">Altın ve gümüş eşyaların toplamı 5 400 parçaydı. Sürgünler Babil’den Yeruşalim’e dönerken Şeşbassar bunların hepsini birlikte getirdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Babil Kralı Nebukadnessar’ın Babil’e sürgün ettiği insanlar yaşadıkları ilden Yeruşalim ve Yahuda’daki kendi kentlerine döndü.</verse>
				<verse number="2">Bunlar Zerubbabil, Yeşu, Nehemya, Seraya, Reelaya, Mordekay, Bilşan, Mispar, Bigvay, Rehum ve Baana’nın önderliğinde geldiler. Sürgünden dönen İsrailliler’in sayıları şöyleydi:</verse>
				<verse number="3">Paroşoğulları: 2172</verse>
				<verse number="4">Şefatyaoğulları: 372</verse>
				<verse number="5">Arahoğulları: 775</verse>
				<verse number="6">Yeşu ve Yoav soyundan Pahat-Moavoğulları: 2812</verse>
				<verse number="7">Elamoğulları: 1254</verse>
				<verse number="8">Zattuoğulları: 945</verse>
				<verse number="9">Zakkayoğulları: 760</verse>
				<verse number="10">Banioğulları: 642</verse>
				<verse number="11">Bevayoğulları: 623</verse>
				<verse number="12">Azgatoğulları: 1222</verse>
				<verse number="13">Adonikamoğulları: 666</verse>
				<verse number="14">Bigvayoğulları: 2056</verse>
				<verse number="15">Adinoğulları: 454</verse>
				<verse number="16">Hizkiya soyundan Ateroğulları: 98</verse>
				<verse number="17">Besayoğulları: 323</verse>
				<verse number="18">Yoraoğulları: 112</verse>
				<verse number="19">Haşumoğulları: 223</verse>
				<verse number="20">Gibbaroğulları: 95</verse>
				<verse number="21">Beytlehemliler: 123</verse>
				<verse number="22">Netofalılar: 56</verse>
				<verse number="23">Anatotlular: 128</verse>
				<verse number="24">Azmavetliler: 42</verse>
				<verse number="25">Kiryat-Yearimliler, Kefiralılar ve Beerotlular: 743</verse>
				<verse number="26">Ramalılar ve Gevalılar: 621</verse>
				<verse number="27">Mikmaslılar: 122</verse>
				<verse number="28">Beytel ve Ay kentlerinden olanlar: 223</verse>
				<verse number="29">Nevolular: 52</verse>
				<verse number="30">Magbişliler: 156</verse>
				<verse number="31">Öbür Elam Kenti’nden olanlar: 1254</verse>
				<verse number="32">Harimliler: 320</verse>
				<verse number="33">Lod, Hadit ve Ono kentlerinden olanlar: 725</verse>
				<verse number="34">Erihalılar: 345</verse>
				<verse number="35">Senaalılar: 3630.</verse>
				<verse number="36">Kâhinler: Yeşu soyundan Yedayaoğulları: 973</verse>
				<verse number="37">İmmeroğulları: 1052</verse>
				<verse number="38">Paşhuroğulları: 1247</verse>
				<verse number="39">Harimoğulları: 1017.</verse>
				<verse number="40">Levililer: Hodavya soyundan Yeşu ve Kadmieloğulları: 74.</verse>
				<verse number="41">Ezgiciler: Asafoğulları: 128.</verse>
				<verse number="42">Tapınak kapı nöbetçileri: Şallumoğulları, Ateroğulları, Talmonoğulları, Akkuvoğulları, Hatitaoğulları, Şovayoğulları, toplam 139.</verse>
				<verse number="43">Tapınak görevlileri: Sihaoğulları, Hasufaoğulları, Tabbaotoğulları,</verse>
				<verse number="44">Kerosoğulları, Siahaoğulları, Padonoğulları,</verse>
				<verse number="45">Levanaoğulları, Hagavaoğulları, Akkuvoğulları,</verse>
				<verse number="46">Hagavoğulları, Şalmayoğulları, Hananoğulları,</verse>
				<verse number="47">Giddeloğulları, Gaharoğulları, Reayaoğulları,</verse>
				<verse number="48">Resinoğulları, Nekodaoğulları, Gazzamoğulları,</verse>
				<verse number="49">Uzzaoğulları, Paseahoğulları, Besayoğulları,</verse>
				<verse number="50">Asnaoğulları, Meunimoğulları, Nefusimoğulları,</verse>
				<verse number="51">Bakbukoğulları, Hakufaoğulları, Harhuroğulları,</verse>
				<verse number="52">Baslutoğulları, Mehidaoğulları, Harşaoğulları,</verse>
				<verse number="53">Barkosoğulları, Siseraoğulları, Temahoğulları,</verse>
				<verse number="54">Nesiahoğulları, Hatifaoğulları.</verse>
				<verse number="55">Süleyman’ın kullarının soyu: Sotayoğulları, Hassoferetoğulları, Perudaoğulları,</verse>
				<verse number="56">Yalaoğulları, Darkonoğulları, Giddeloğulları,</verse>
				<verse number="57">Şefatyaoğulları, Hattiloğulları, Pokeret-Hassevayimoğulları, Amioğulları.</verse>
				<verse number="58">Tapınak görevlileriyle Süleyman’ın kullarının soyundan olanlar: 392.</verse>
				<verse number="59">Tel-Melah, Tel-Harşa, Keruv, Addan ve İmmer’den dönen, ancak hangi aileden olduklarını ve soylarının İsrail’den geldiğini kanıtlayamayanlar şunlardır:</verse>
				<verse number="60">Delayaoğulları, Toviyaoğulları, Nekodaoğulları: 652.</verse>
				<verse number="61">Kâhinlerin soyundan: Hovayaoğulları, Hakkosoğulları ve Gilatlı Barzillay’ın kızlarından biriyle evlenip kayınbabasının adını alan Barzillay’ın oğulları.</verse>
				<verse number="62">Bunlar soy kütüklerini aradılar. Ama yazılı bir kayıt bulamayınca, kâhinlik görevi ellerinden alındı.</verse>
				<verse number="63">Vali, Urim ile Tummim’i kullanan bir kâhin çıkıncaya dek en kutsal yiyeceklerden yememelerini buyurdu.</verse>
				<verse number="64">Bütün halk toplam 42 360 kişiydi.</verse>
				<verse number="65">Ayrıca 7 337 erkek ve kadın köle, kadınlı erkekli 200 ezgici, 736 at, 245 katır, 435 deve, 6 720 eşek vardı.</verse>
				<verse number="66">Ayrıca 7 337 erkek ve kadın köle, kadınlı erkekli 200 ezgici, 736 at, 245 katır, 435 deve, 6 720 eşek vardı.</verse>
				<verse number="67">Ayrıca 7 337 erkek ve kadın köle, kadınlı erkekli 200 ezgici, 736 at, 245 katır, 435 deve, 6 720 eşek vardı.</verse>
				<verse number="68">Bazı aile başları Yeruşalim’deki RAB Tanrı’nın Tapınağı’na varınca, tapınağın bulunduğu yerde yeniden kurulması için gönülden armağanlar verdiler.</verse>
				<verse number="69">Her biri gücü oranında hazineye bu iş için toplam 61 000 darik altın, 5 000 mina gümüş, 100 kâhin mintanı bağışladı.</verse>
				<verse number="70">Kâhinler, Levililer, halktan bazı kişiler –ezgiciler, tapınak görevlileri ve kapı nöbetçileri– kendi kentlerine yerleştiler. Böylece bütün İsrailliler kentlerinde yaşamaya başladılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">İsrailliler kendi kentlerine yerleştikten sonra, yedinci ay Yeruşalim’de tek vücut halinde toplandılar.</verse>
				<verse number="2">Yosadak oğlu Yeşu ve kâhin olan kardeşleri, Şealtiel oğlu Zerubbabil’le kardeşleri İsrail’in Tanrısı’nın sunağını yeniden kurdular. Amaçları, Tanrı adamı Musa’nın yasası uyarınca, sunağın üzerinde yakmalık sunular sunmaktı.</verse>
				<verse number="3">Çevrelerinde yaşayan halklardan korkmalarına karşın, sunağı eski temeli üzerine yeniden kurdular. Üzerinde RAB’be sabah, akşam öngörülen yakmalık sunuları sundular.</verse>
				<verse number="4">Sonra yazılanlara uygun biçimde Çardak Bayramı’nı kutladılar. Kural uyarınca, her gün için belirlenen sayıya göre, yakmalık sunuları sundular.</verse>
				<verse number="5">Bundan sonra da günlük yakmalık sunuyu, Yeni Ay sunularını, RAB’bin belirlediği bütün kutsal bayramların sunularını ve RAB’be gönülden verilen sunuları sundular.</verse>
				<verse number="6">RAB’bin Tapınağı’nın temeli henüz atılmadığı halde, yedinci ayın birinci günü RAB’be yakmalık sunular sunmaya başladılar.</verse>
				<verse number="7">İsrailliler taşçılarla marangozlara para ödediler. Ayrıca sedir tomruklarını Lübnan’dan denize indirerek Yafa’ya getirmeleri için Saydalılar’a ve Surlular’a yiyecek, içecek, zeytinyağı sağladılar. Bütün bunlara Pers Kralı Koreş izin vermişti.</verse>
				<verse number="8">Tanrı’nın Yeruşalim’deki Tapınağı’na vardıktan sonra, ikinci yılın ikinci ayında Şealtiel oğlu Zerubbabil, Yosadak oğlu Yeşu ve bütün öteki kardeşleri, kâhinler, Levililer ve sürgünden Yeruşalim’e dönenlerin tümü işe başladılar. RAB’bin Tapınağı’nın yapımını denetlemek için yirmi ve daha yukarı yaştaki Levililer’i görevlendirdiler.</verse>
				<verse number="9">Levililer’den Yeşu, oğulları ve kardeşleri, Yahuda soyundan Kadmiel ile oğulları, Henadat’ın oğullarıyla torunları Tanrı’nın Tapınağı’nın yapımında çalışanları denetleme işini hep birlikte yüklendiler.</verse>
				<verse number="10">Yapıcılar RAB’bin Tapınağı’nın temelini atınca, İsrail Kralı Davut’un kuralı uyarınca kâhinler RAB’bi övmek için tören giysilerini giymiş olarak ellerinde borazanlarla, Levili Asafoğulları da zillerle yerlerini aldılar.</verse>
				<verse number="11">RAB’be övgüler, şükranlar sunarak ezgi okudular: “RAB iyidir; İsrail’e sevgisi sonsuzdur.” RAB’bin Tapınağı’nın temeli atıldığı için herkes yüksek sesle RAB’bi övmeye başladı.</verse>
				<verse number="12">Eski tapınağı görmüş birçok yaşlı kâhin, Levili ve boy başı tapınağın temelinin atıldığını görünce hıçkıra hıçkıra ağladılar. Birçokları da sevinç çığlıkları attı.</verse>
				<verse number="13">Sevinç çığlıkları ağlama sesinden ayırt edilemiyordu. Çünkü halk avaz avaz bağırıyordu. Ses uzak yerlerden bile duyuluyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Yahudalılar’la Benyaminliler’in düşmanları, sürgünden dönenlerin İsrail’in Tanrısı RAB için bir tapınak yaptığını duyunca,</verse>
				<verse number="2">Zerubbabil’in ve boy başlarının yanına vardılar. “Tapınağı sizinle birlikte kuralım” dediler, “Çünkü biz de, sizin gibi Tanrınız’a tapıyoruz; bizi buraya getiren Asur Kralı Esarhaddon’un döneminden bu yana sizin Tanrınız’a kurban sunuyoruz.”</verse>
				<verse number="3">Ne var ki Zerubbabil, Yeşu ve İsrail’in öteki boy başları, “Tanrımız’a bir tapınak kurmak size düşmez” diye karşılık verdiler, “Pers Kralı Koreş’in buyruğu uyarınca, İsrail’in Tanrısı RAB için tapınağı yalnız biz kuracağız.”</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine çevre halkı Yahudalılar’ı tapınağın yapımından caydırmak için korkutmaya, cesaretlerini kırmaya girişti.</verse>
				<verse number="5">Tasarılarına engel olmak için Pers Kralı Koreş’in döneminden Pers Kralı Darius’un krallığına dek rüşvetle danışmanlar tuttular.</verse>
				<verse number="6">Ahaşveroş’un krallığının başlangıcında, Yahudalılar’ın düşmanları Yahuda ve Yeruşalim’de yaşayanları suçlayan bir belge düzenlediler.</verse>
				<verse number="7">Pers Kralı Artahşasta’nın krallığı döneminde, Bişlam, Mitredat, Taveel ve öbür çalışma arkadaşları Artahşasta’ya bir mektup yazdılar. Mektup Aramice yazılıp çevrildi.</verse>
				<verse number="8">Vali Rehum ile Yazman Şimşay Kral Artahşasta’ya Yeruşalim’i suçlayan bir mektup yazdılar. Mektup şöyleydi:</verse>
				<verse number="9">“Vali Rehum, Yazman Şimşay ve öbür çalışma arkadaşları, yargıçlar, yöneticiler, görevliler, Persler, Erekliler, Babilliler, Elam topraklarından gelen Sus halkı,</verse>
				<verse number="10">büyük ve onurlu Asurbanipal’ın sürüp Samiriye Kenti’yle Fırat’ın batı yakasındaki bölgeye yerleştirdiği öbür halklarından.”</verse>
				<verse number="11">İşte Kral Artahşasta’ya gönderilen mektubun örneği: “Kral Artahşasta’ya, “Fırat’ın batı yakasındaki bölgede yaşayan kullarından:</verse>
				<verse number="12">“Yönetimindeki öbür bölgelerden çıkıp bize gelen Yahudiler Yeruşalim’e yerleşerek o asi ve kötü kenti yeniden kurmaya başladılar. Bunu bilgine sunuyoruz. Temelini pekiştiriyor, surlarını tamamlıyorlar.</verse>
				<verse number="13">Ey kral, bilmelisin ki, bu kent yeniden kurulur, surları tamamlanırsa, Yahudiler yine vergi ödemeyecek; krallığının geliri de azalacak.</verse>
				<verse number="14">Biz sarayının ekmeğini yedik. Sana zarar gelmesine izin veremeyiz. Bunun için, haberin olsun diye bu mektubu gönderiyoruz.</verse>
				<verse number="15">Atalarının belgeleri araştırılsın. Kayıtlarda bu kentin asi, krallara, valilere zarar veren bir kent olduğunu göreceksin. Bu kent öteden beri başkaldıran bir kenttir. Yerle bir edilmesinin nedeni de budur.</verse>
				<verse number="16">Bu yüzden, ey kral, sana bildiriyoruz: Bu kent yeniden kurulur, surları tamamlanırsa, Fırat’ın batı yakasındaki bölgede hiçbir payın kalmayacak.”</verse>
				<verse number="17">Kral şu yanıtı gönderdi: “Samiriye’de ve Fırat’ın batı yakasındaki öbür yerlerde yaşayan Vali Rehum’a, Yazman Şimşay’a ve öbür çalışma arkadaşlarına selamlar.</verse>
				<verse number="18">“Bize gönderdiğiniz mektup çevrilip bana okundu.</verse>
				<verse number="19">Buyruğum üzerine araştırma yapıldı. Bu kentin öteden beri krallara başkaldırdığı, isyan ettiği, ayaklandığı saptandı.</verse>
				<verse number="20">Yeruşalim’i güçlü krallar yönetti. Fırat’ın batı yakasındaki bütün bölgede egemenlik sürdüler. Oradaki halktan vergi topladılar.</verse>
				<verse number="21">Şimdi işi durdurmaları için bu adamlara bir buyruk çıkarın. Öyle ki, ben buyruk vermedikçe kent yeniden kurulmasın.</verse>
				<verse number="22">Bu konuya özen gösterin; krallığıma daha fazla zarar gelmesin.”</verse>
				<verse number="23">Kral Artahşasta’nın mektubunun örneği kendilerine okunur okunmaz, Rehum, Yazman Şimşay ve öbür çalışma arkadaşları hemen Yeruşalim’e Yahudiler’in yanına gittiler ve zorla onları durdurdular.</verse>
				<verse number="24">Böylece Tanrı’nın Yeruşalim’deki Tapınağı’nın yapımı, Pers Kralı Darius’un krallığının ikinci yılına dek askıda kaldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">O sırada Peygamber Hagay ile İddo oğlu Peygamber Zekeriya, Yahuda ve Yeruşalim’deki Yahudiler’e İsrail Tanrısı’nın adıyla peygamberlikte bulundular.</verse>
				<verse number="2">Bunun üzerine Şealtiel oğlu Zerubbabil ile Yosadak oğlu Yeşu Tanrı’nın Yeruşalim’deki Tapınağı’nı yeniden kurmaya giriştiler. Tanrı’nın peygamberleri de onlarla birlikteydi ve onlara yardım ediyordu.</verse>
				<verse number="3">Fırat’ın batı yakasındaki bölgenin valisi Tattenay, Şetar-Bozenay ve çalışma arkadaşları onlara gidip, “Bu tapınağı yeniden kurmak ve yapımını tamamlamak için size kim yetki verdi?” diye sordular.</verse>
				<verse number="4">Yapıyı kuranların adlarını da sordular.</verse>
				<verse number="5">Ama Tanrıları Yahudi ileri gelenlerini koruyordu. Bu yüzden, Darius’a bir haber gönderilip ondan yazılı bir yanıt alınıncaya dek Yahudiler durdurulmadı.</verse>
				<verse number="6">Fırat’ın batı yakasındaki bölgenin valisi Tattenay, Şetar-Bozenay, çalışma arkadaşları ve oradaki görevlilerin Kral Darius’a gönderdikleri mektubun örneği aşağıdadır.</verse>
				<verse number="7">Gönderdikleri belge şöyleydi: “Kral Darius’a candan selamlar.</verse>
				<verse number="8">Yahuda İli’ne, yüce Tanrı’nın Tapınağı’na gittiğimizi krala bildiririz. Tapınağı büyük taşlarla kuruyor, duvarlarına kirişler yerleştiriyorlar. Tapınağın yapımında canla başla çalışılıyor ve yapım işi başarıyla ilerliyor.</verse>
				<verse number="9">“Halkın ileri gelenlerine, ‘Bu tapınağı yeniden kurmak ve yapımını tamamlamak için size kim yetki verdi?’ diye sorduk.</verse>
				<verse number="10">Bilgine sunmak üzere önderlerinin kim olduklarını sana yazabilmek için adlarını da sorduk.</verse>
				<verse number="11">“İşte bize verdikleri yanıt: “ ‘Biz yerin ve göğün Tanrısı’nın kullarıyız. Uzun yıllar önce İsrail’in büyük bir kralının kurup yapımını tamamladığı tapınağı yeniden kuruyoruz.</verse>
				<verse number="12">Ama atalarımız Göklerin Tanrısı’nı öfkelendirdi. Bu yüzden Tanrı onları Babil Kralı Kildani Nebukadnessar’ın eline teslim etti. Nebukadnessar tapınağı yıktı, halkı da Babil’e sürdü.</verse>
				<verse number="13">Ama Babil Kralı Koreş, krallığının birinci yılında Tanrı’nın Tapınağı’nın yeniden yapılması için buyruk verdi.</verse>
				<verse number="14">Ayrıca Nebukadnessar’ın Tanrı’nın Yeruşalim’deki Tapınağı’ndan çıkarıp Babil’deki tapınağa götürdüğü altın ve gümüş kapları da oradan çıkararak vali atadığı Şeşbassar adlı kişiye verdi.</verse>
				<verse number="15">Koreş ona, Bu kapları al, gidip Yeruşalim’deki tapınağa yerleştir dedi, Tanrı’nın Tapınağı’nı eski yerinde yeniden kur.</verse>
				<verse number="16">Böylece Şeşbassar gelip Tanrı’nın Yeruşalim’deki Tapınağı’nın temelini attı. O günden bu yana yapım işleri sürmekte, ama daha bitmedi.’</verse>
				<verse number="17">“Kral uygun görüyorsa, Babil Sarayı’ndaki arşivde bir araştırma yapılsın. Tanrı’nın Yeruşalim’deki Tapınağı’nın yeniden kurulması için Kral Koreş’in bir buyruk verip vermediği saptansın. Sonra kral bu konuya ilişkin kararını bize bildirsin.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Kral Darius’un buyruğu uyarınca, Babil’de kayıtların saklandığı odada araştırma yapıldı.</verse>
				<verse number="2">Medya İli’ndeki Ahmeta Kalesi’nde bir tomar bulundu. Tomarın içinde şunlar yazılıydı:</verse>
				<verse number="3">“Kral Koreş, krallığının birinci yılında, Tanrı’nın Yeruşalim’deki Tapınağı’na ilişkin şöyle buyruk verdi: ‘Kurban kesmek üzere bu tapınağın yeniden kurulması için temel atılsın. Üç sıra büyük taş, bir sıra kiriş döşensin. Yüksekliği ve genişliği altmışar arşın olsun. Giderler saraydan karşılansın.</verse>
				<verse number="4">“Kral Koreş, krallığının birinci yılında, Tanrı’nın Yeruşalim’deki Tapınağı’na ilişkin şöyle buyruk verdi: ‘Kurban kesmek üzere bu tapınağın yeniden kurulması için temel atılsın. Üç sıra büyük taş, bir sıra kiriş döşensin. Yüksekliği ve genişliği altmışar arşın olsun. Giderler saraydan karşılansın.</verse>
				<verse number="5">Nebukadnessar’ın Yeruşalim’deki Tanrı’nın Tapınağı’ndan çıkarıp Babil’e getirdiği altın ve gümüş kaplar da geri verilsin. Yeruşalim’deki tapınakta özel yerlerine götürülsün. Hepsi Tanrı’nın Tapınağı’na konsun.’ ”</verse>
				<verse number="6">“Onun için siz, Fırat’ın batı yakasındaki bölge valisi Tattenay, Şetar-Bozenay, çalışma arkadaşları ve oranın görevlileri, tapınaktan uzak durun!</verse>
				<verse number="7">Tanrı’nın Tapınağı’nın yapım işlerine karışmayın. Bırakın, Yahudiler’in valisiyle ileri gelenleri Tanrı’nın Tapınağı’nı eski yerinde yeniden kursunlar.</verse>
				<verse number="8">Ayrıca Tanrı’nın Tapınağı’nın yeniden kurulması için Yahudi ileri gelenlerine neler yapmanız gerektiğini de size buyuruyorum: Bu adamların bütün giderleri kralın hazinesinden, Fırat’ın batı yakasındaki bölgeden toplanan vergilerden ödensin. Öyle ki, yapım işleri aksamasın.</verse>
				<verse number="9">Yeruşalim’deki kâhinlerin bütün gereksinimlerini hiç aksatmadan her gün vereceksiniz: Göklerin Tanrısı’na sunulacak yakmalık sunular için genç boğalar, koçlar, kuzular ve buğday, tuz, şarap, zeytinyağı.</verse>
				<verse number="10">Öyle ki, Göklerin Tanrısı’nı hoşnut eden sunular sunsunlar, ben ve oğullarım sağ kalalım diye dua etsinler.</verse>
				<verse number="11">Bundan başka buyuruyorum ki, bu kararı değiştirenin evinden bir kiriş çıkarılacak ve o kişi kirişin üzerine asılacak. Evi de bu suçtan ötürü çöplüğe çevrilecek.</verse>
				<verse number="12">Yeruşalim’i adına konut seçen Tanrı, bu kararı değiştirmeye, oradaki Tanrı Tapınağı’nı yıkmaya kalkışan her kralı ve ulusu yok etsin. Ben Darius böyle buyurdum. Buyruğum özenle yerine getirilsin.”</verse>
				<verse number="13">Fırat’ın batı yakasındaki bölge valisi Tattenay, Şetar-Bozenay ve çalışma arkadaşları Kral Darius’un buyruğunu özenle yerine getirdiler.</verse>
				<verse number="14">Peygamber Hagay ile İddo oğlu Zekeriya’nın yaptıkları peygamberlik sayesinde Yahudi ileri gelenleri yapım işlerini başarıyla ilerlettiler. İsrail Tanrısı’nın buyruğu ve Pers kralları Koreş’in, Darius’un, Artahşasta’nın buyrukları uyarınca tapınağın yapımını bitirdiler.</verse>
				<verse number="15">Tapınak Kral Darius’un krallığının altıncı yılı, Adar ayının üçüncü günü tamamlandı.</verse>
				<verse number="16">İsrail halkı –kâhinler, Levililer ve sürgünden dönenlerin tümü– Tanrı’nın Tapınağı’nın adanmasını sevinçle kutladılar.</verse>
				<verse number="17">Tanrı’nın Tapınağı’nın adanması için yüz boğa, iki yüz koç, dört yüz kuzu kurban ettiler. Oymakların sayısına göre, bütün İsrailliler için günah sunusu olarak on iki teke sundular.</verse>
				<verse number="18">Musa’nın Kitabı’ndaki kural uyarınca Tanrı’nın Yeruşalim’deki hizmeti için kâhinlerle Levililer’i bağlı oldukları bölüklere göre görevlere atadılar.</verse>
				<verse number="19">Sürgünden dönenler birinci ayın on dördüncü günü Fısıh Bayramı’nı kutladılar.</verse>
				<verse number="20">Kâhinlerle Levililer hep birlikte kendilerini arındırdılar; dinsel açıdan hepsi arındı. Levililer sürgünden dönenlerin tümü, kardeşleri olan kâhinler ve kendileri için Fısıh kurbanını kestiler.</verse>
				<verse number="21">Sürgünden dönen İsrailliler’le İsrail’in Tanrısı RAB’be yönelmek amacıyla kendilerini çevredeki halkların kötü alışkanlıklarından ayırıp onlara katılanların hepsi kurban etinden yedi.</verse>
				<verse number="22">Mayasız Ekmek Bayramı’nı yedi gün sevinçle kutladılar. Çünkü RAB onları sevindirdi ve Asur Kralı’nın onlara iyi davranmasını, İsrail’in Tanrısı Tanrı’nın Tapınağı’nın yapım işlerinde onlara yardım etmesini sağladı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Bu olaylardan sonra, Pers Kralı Artahşasta’nın krallığı döneminde, Başkâhin Harun oğlu Elazar oğlu Pinehas oğlu Avişua oğlu Bukki oğlu Uzzi oğlu Zerahya oğlu Merayot oğlu Azarya oğlu Amarya oğlu Ahituv oğlu Sadok oğlu Şallum oğlu Hilkiya oğlu Azarya oğlu Seraya oğlu Ezra adında biri Babil’den geldi. Ezra İsrail’in Tanrısı RAB’bin Musa’ya verdiği yasayı iyi bilen bir bilgindi. Tanrısı RAB’bin yardımıyla kral ona her istediğini verdi.</verse>
				<verse number="2">Bu olaylardan sonra, Pers Kralı Artahşasta’nın krallığı döneminde, Başkâhin Harun oğlu Elazar oğlu Pinehas oğlu Avişua oğlu Bukki oğlu Uzzi oğlu Zerahya oğlu Merayot oğlu Azarya oğlu Amarya oğlu Ahituv oğlu Sadok oğlu Şallum oğlu Hilkiya oğlu Azarya oğlu Seraya oğlu Ezra adında biri Babil’den geldi. Ezra İsrail’in Tanrısı RAB’bin Musa’ya verdiği yasayı iyi bilen bir bilgindi. Tanrısı RAB’bin yardımıyla kral ona her istediğini verdi.</verse>
				<verse number="3">Bu olaylardan sonra, Pers Kralı Artahşasta’nın krallığı döneminde, Başkâhin Harun oğlu Elazar oğlu Pinehas oğlu Avişua oğlu Bukki oğlu Uzzi oğlu Zerahya oğlu Merayot oğlu Azarya oğlu Amarya oğlu Ahituv oğlu Sadok oğlu Şallum oğlu Hilkiya oğlu Azarya oğlu Seraya oğlu Ezra adında biri Babil’den geldi. Ezra İsrail’in Tanrısı RAB’bin Musa’ya verdiği yasayı iyi bilen bir bilgindi. Tanrısı RAB’bin yardımıyla kral ona her istediğini verdi.</verse>
				<verse number="4">Bu olaylardan sonra, Pers Kralı Artahşasta’nın krallığı döneminde, Başkâhin Harun oğlu Elazar oğlu Pinehas oğlu Avişua oğlu Bukki oğlu Uzzi oğlu Zerahya oğlu Merayot oğlu Azarya oğlu Amarya oğlu Ahituv oğlu Sadok oğlu Şallum oğlu Hilkiya oğlu Azarya oğlu Seraya oğlu Ezra adında biri Babil’den geldi. Ezra İsrail’in Tanrısı RAB’bin Musa’ya verdiği yasayı iyi bilen bir bilgindi. Tanrısı RAB’bin yardımıyla kral ona her istediğini verdi.</verse>
				<verse number="5">Bu olaylardan sonra, Pers Kralı Artahşasta’nın krallığı döneminde, Başkâhin Harun oğlu Elazar oğlu Pinehas oğlu Avişua oğlu Bukki oğlu Uzzi oğlu Zerahya oğlu Merayot oğlu Azarya oğlu Amarya oğlu Ahituv oğlu Sadok oğlu Şallum oğlu Hilkiya oğlu Azarya oğlu Seraya oğlu Ezra adında biri Babil’den geldi. Ezra İsrail’in Tanrısı RAB’bin Musa’ya verdiği yasayı iyi bilen bir bilgindi. Tanrısı RAB’bin yardımıyla kral ona her istediğini verdi.</verse>
				<verse number="6">Bu olaylardan sonra, Pers Kralı Artahşasta’nın krallığı döneminde, Başkâhin Harun oğlu Elazar oğlu Pinehas oğlu Avişua oğlu Bukki oğlu Uzzi oğlu Zerahya oğlu Merayot oğlu Azarya oğlu Amarya oğlu Ahituv oğlu Sadok oğlu Şallum oğlu Hilkiya oğlu Azarya oğlu Seraya oğlu Ezra adında biri Babil’den geldi. Ezra İsrail’in Tanrısı RAB’bin Musa’ya verdiği yasayı iyi bilen bir bilgindi. Tanrısı RAB’bin yardımıyla kral ona her istediğini verdi.</verse>
				<verse number="7">Kral Artahşasta’nın krallığının yedinci yılında İsrail halkından, kâhinlerden, Levililer’den, ezgicilerden, tapınak görevlilerinden ve kapı nöbetçilerinden bazıları Yeruşalim’e gitti.</verse>
				<verse number="8">Ezra, Artahşasta’nın krallığının yedinci yılının beşinci ayında Yeruşalim’e vardı.</verse>
				<verse number="9">Birinci ayın birinci günü Babil’den ayrılmıştı. Tanrısı’nın koruyucu eli sayesinde beşinci ayın birinci günü Yeruşalim’e vardı.</verse>
				<verse number="10">Ezra kendini RAB’bin Yasası’nı inceleyip uygulamaya ve İsrail’de kuralları, ilkeleri öğretmeye adamıştı.</verse>
				<verse number="11">Kral Artahşasta’nın RAB’bin buyruklarını, İsrail için koyduğu kuralları iyi bilen Kâhin ve Bilgin Ezra’ya verdiği mektubun bir örneği şudur:</verse>
				<verse number="12">“Kralların Kralı Artahşasta’dan Gökler Tanrısı’nın Yasası’nın bilgini Kâhin Ezra’ya selamlar!</verse>
				<verse number="13">“Krallığımda yaşayan İsrail halkından, kâhinlerden ve Levililer’den Yeruşalim’e gitmek isteyen herkesin seninle gidebilmesi için buyruk veriyorum.</verse>
				<verse number="14">Elindeki Tanrın’ın Yasası’nın uygulanıp uygulanmadığı konusunda Yahuda ve Yeruşalim’de araştırma yapman için, ben ve yedi danışmanım seni görevlendirdik.</verse>
				<verse number="15">Benim ve danışmanlarımın Yeruşalim’de konut kuran İsrail’in Tanrısı’na gönülden verdiğimiz altını, gümüşü birlikte götürmelisin.</verse>
				<verse number="16">Babil İli’nden elde edeceğin altının, gümüşün tümünü, halkın ve kâhinlerin Tanrıları’nın Yeruşalim’deki Tapınağı’na gönülden verdikleri armağanları da alıp götürmelisin.</verse>
				<verse number="17">“Bu parayla hemen boğalar, koçlar, kuzular, tahıl sunuları ve dökmelik sunular satın alacak ve hepsini Tanrın’ın Yeruşalim’deki Tapınağı’nın sunağı üzerinde sunacaksın.</verse>
				<verse number="18">Sen ve kardeşlerin artan altını, gümüşü Tanrınız’ın isteği uyarınca dilediğiniz gibi kullanın.</verse>
				<verse number="19">Tanrın’ın Tapınağı’nın hizmetinde kullanılmak üzere sana verilen kapların hepsini Yeruşalim’in Tanrısı’na sun.</verse>
				<verse number="20">Tanrın’ın Tapınağı için ödemen gereken başka bir şey varsa, giderleri kralın hazinesinden karşılarsın.</verse>
				<verse number="21">“Ben, Kral Artahşasta, Fırat’ın batı yakasındaki bölgenin bütün hazine görevlilerine buyruk veriyorum: Gökler Tanrısı’nın Yasası’nın bilgini Kâhin Ezra’nın sizden her istediğini özenle yerine getirin.</verse>
				<verse number="22">Kendisine gerektiğinde yüz talanta kadar gümüş, yüz kor buğday, yüz bat şarap, yüz bat zeytinyağı ve istediği kadar tuz sağlayın.</verse>
				<verse number="23">Göklerin Tanrısı kendi tapınağı için ne buyurursa, özenle yerine getirin. Öyle ki, bana ve oğullarıma öfkelenmesin.</verse>
				<verse number="24">Şunu da bilesiniz ki, kâhinlerden, Levililer’den, ezgicilerden, tapınak görevlilerinden ve kapı nöbetçilerinden, Tanrı’nın Tapınağı’nın öbür hizmetkârlarından vergi almaya yetkiniz yoktur.</verse>
				<verse number="25">“Sana gelince, Ezra, sendeki Tanrı bilgeliği uyarınca yargıçlar ata. Bunlar Fırat’ın batı yakasındaki bölgede yaşayan bütün halka, Tanrın’ın yasalarını bilenlerin hepsine adalet sağlasınlar. Yasayı bilmeyenlere de siz öğreteceksiniz.</verse>
				<verse number="26">Tanrın’ın Yasası’na ve kralın buyruklarına uymayanlar ya ölümle, ya sürgünle, ya mallarına el konarak, ya da hapsedilerek cezalandırılsın.”</verse>
				<verse number="27">Atalarımızın Tanrısı RAB’be övgüler olsun! Kralın yüreğine Yeruşalim’deki tapınağını onurlandırma isteğini koydu.</verse>
				<verse number="28">Kralın, danışmanlarının, güçlü komutanlarının bana iyi davranmalarını sağladı. Tanrım RAB’bin eli üzerimde olduğundan yüreklendim. İsrail ileri gelenlerinin bazılarını toplayıp benimle Yeruşalim’e dönmelerini sağladım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Artahşasta’nın krallığı döneminde ben Ezra’yla birlikte Babil’den dönen boy başlarının ve onlarla birlikte kayıtlı olanların listesi:</verse>
				<verse number="2">Pinehasoğulları’ndan Gerşom, İtamaroğulları’ndan Daniel, Davutoğulları’ndan Hattuş.</verse>
				<verse number="3">Şekanyaoğulları’ndan, Paroşoğulları’ndan Zekeriya ve onunla birlikte bu boydan kaydedilen 150 erkek.</verse>
				<verse number="4">Pahat-Moavoğulları’ndan Zerahya oğlu Elyehoenay ve onunla birlikte 200 erkek.</verse>
				<verse number="5">Yahaziel oğlu Şekanya’nın oğullarından 300 erkek.</verse>
				<verse number="6">Adinoğulları’ndan Yonatan oğlu Ebet ve onunla birlikte 50 erkek.</verse>
				<verse number="7">Elamoğulları’ndan Atalya oğlu Yeşaya ve onunla birlikte 70 erkek.</verse>
				<verse number="8">Şefatyaoğulları’ndan Mikael oğlu Zevadya ve onunla birlikte 80 erkek.</verse>
				<verse number="9">Yoavoğulları’ndan Yehiel oğlu Ovadya ve onunla birlikte 218 erkek.</verse>
				<verse number="10">Yosifya oğlu Şelomit’in oğullarından 160 erkek.</verse>
				<verse number="11">Bevayoğulları’ndan Bevay oğlu Zekeriya ve onunla birlikte 28 erkek.</verse>
				<verse number="12">Azgatoğulları’ndan Hakkatan oğlu Yohanan ve onunla birlikte 110 erkek.</verse>
				<verse number="13">Adonikam’ın küçük oğullarından adları Elifelet, Yeiel, Şemaya olanlar ve onlarla birlikte 60 erkek.</verse>
				<verse number="14">Bigvayoğulları’ndan Utay, Zakkur ve onlarla birlikte 70 erkek.</verse>
				<verse number="15">Onları Ahava Kenti’ne doğru uzanan kanalın yanına topladım. Orada üç gün konakladık. Halkın ve kâhinlerin arasında yoklama yaptığımda orada Levililer’den kimse olmadığını gördüm.</verse>
				<verse number="16">Bunun üzerine Eliezer, Ariel, Şemaya, Elnatan, Yariv, Elnatan, Natan, Zekeriya, Meşullam adındaki önderleri, Öğretmen Yoyariv’i ve Elnatan’ı çağırttım.</verse>
				<verse number="17">Sonra onları Kasifya’da bulunan Önder İddo’ya gönderdim. İddo’ya ve tapınak görevlisi olan kardeşlerine neler söylemeleri gerektiğini bildirdim. Öyle ki, bize Tanrımız’ın Tapınağı’nda görev yapacak adamlar göndersinler.</verse>
				<verse number="18">Tanrımız’ın iyiliği sayesinde İsrail oğlu Levi oğlu Mahlioğulları’ndan Şerevya adında bilge bir kişiyi bize gönderdiler. Kendisiyle birlikte oğulları ve kardeşleri toplam on sekiz kişi geldi.</verse>
				<verse number="19">Haşavya’yı, Merarioğulları’ndan Yeşaya’yı ve kardeşleriyle oğullarını, toplam yirmi kişiyi de gönderdiler.</verse>
				<verse number="20">Ayrıca Levililer’e yardım etmek üzere Davut’la görevlilerinin atadığı tapınak görevlilerinden iki yüz yirmi kişi gönderdiler. Hepsinin adı listeye yazılmıştı.</verse>
				<verse number="21">Tanrımız’ın önünde alçakgönüllü davranmak, O’ndan kendimiz, çocuklarımız, mallarımız için güvenli bir yolculuk dilemek üzere orada, Ahava Kanalı yanında oruç ilan ettim.</verse>
				<verse number="22">Yolculuğumuz sırasında herhangi bir düşmandan bizi korumaları için, kraldan asker ve atlı istemeye utanıyordum. Çünkü krala, “Tanrımız kendisine yönelenlerin hepsine iyilik eder, ama kızgın öfkesi kendisini bırakanların üzerindedir” demiştik.</verse>
				<verse number="23">Oruç tuttuk ve bu konuda Tanrımız’a yakardık. O da yakarışımızı yanıtladı.</verse>
				<verse number="24">Şerevya, Haşavya ve kardeşlerinden on kişiyle birlikte on iki önde gelen kâhin seçtim.</verse>
				<verse number="25">Kralın, danışmanlarının, komutanlarının ve orada bulunan İsrailliler’in Tanrımız’ın Tapınağı’na bağışladığı altını, gümüşü, kapları tartıp onlara verdim.</verse>
				<verse number="26">Tartıp verdiklerim şunlardır: 650 talant gümüş, 100 talant gümüş kap, 100 talant altın,</verse>
				<verse number="27">bin dariklik yirmi altın tas ve altın kadar değerli, kaliteli, parlak tunçtan iki kap.</verse>
				<verse number="28">Onlara, “Siz RAB için kutsalsınız, bu kaplar da öyle” dedim, “Altın ve gümüş, atalarınızın Tanrısı RAB’be gönülden sunulan sunudur.</verse>
				<verse number="29">RAB’bin Yeruşalim’deki Tapınağı’nın odalarında, önde gelen kâhinlerin, Levililer’in, İsrail’in boy başlarının önünde tartıncaya dek bunları iyi koruyun.”</verse>
				<verse number="30">Böylece kâhinlerle Levililer Yeruşalim’e, Tanrımız’ın Tapınağı’na götürülmek için tartılan altını, gümüşü, kapları aldılar.</verse>
				<verse number="31">Birinci ayın on ikinci günü Yeruşalim’e gitmek üzere Ahava Kanalı’ndan ayrıldık. Tanrımız’ın eli üzerimizdeydi; yol boyunca düşmandan, pusuya yatanların saldırısından bizi korudu.</verse>
				<verse number="32">Sonunda Yeruşalim’e vardık. Orada üç gün kaldık.</verse>
				<verse number="33">Dördüncü gün, Tanrımız’ın Tapınağı’na gidip altını, gümüşü, kapları tarttık ve Uriya oğlu Kâhin Meremot’a verdik. Pinehas oğlu Elazar, Levili Yeşu oğlu Yozavat ve Binnuy oğlu Noadya da onunla birlikteydi.</verse>
				<verse number="34">Her şey sayıldı, tartıldı; tartılanların tümü anında kayda geçirildi.</verse>
				<verse number="35">Sürgünden dönenler İsrail’in Tanrısı’na yakmalık sunular sundular: Bütün İsrail için on iki boğa, doksan altı koç, yetmiş yedi kuzu ve günah sunusu olarak on iki teke. Bütün bunlar RAB’be yakmalık sunu olarak sunuldu.</verse>
				<verse number="36">Ayrıca kralın buyruklarını içeren belgeyi kralın satraplarına ve Fırat’ın batı yakasındaki valilere verdiler. Bunlar İsrail halkına ve Tanrı’nın Tapınağı’na yardım etmişlerdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Bütün bunlardan sonra, önderler yanıma gelerek şöyle dediler: “İsrail halkı, kâhinlerle Levililer dahil, çevredeki halkların –Kenanlılar’ın, Hititler’in, Perizliler’in, Yevuslular’ın, Ammonlular’ın, Moavlılar’ın, Mısırlılar’ın, Amorlular’ın– iğrenç alışkanlıklarından kendilerini ayrı tutmadı.</verse>
				<verse number="2">Kendilerine ve oğullarına bu halklardan kız aldılar. Böylece kutsal soy çevredeki halklarla karıştı. Önderlerle görevliler bu hainlikte öncülük etti.”</verse>
				<verse number="3">Bunu duyunca giysimi ve cüppemi yırttım, saçımı sakalımı yoldum, dehşet içinde oturakaldım.</verse>
				<verse number="4">Sürgünden dönenlerin bu hainliğinden ötürü İsrail’in Tanrısı’nın sözlerinden titreyenlerin hepsi çevremde toplandı. Bense akşam sunusu sunulana dek dehşet içinde kaldım.</verse>
				<verse number="5">Akşam sunusu saati gelince üzüntümü bir yana bırakıp kalktım. Giysimle cüppem hâlâ yırtıktı. Diz çöküp ellerimi Tanrım RAB’be açtım.</verse>
				<verse number="6">Şöyle dua ettim: “Ey Tanrım, yüzümü sana çevirmeye utanıyorum, sıkılıyorum. Ey Tanrım, günahlarımız başımızdan aşkın. Suçlarımız göklere ulaştı.</verse>
				<verse number="7">Atalarımızın günlerinden bugüne dek suçlarımız içinde boğulduk. Günahlarımız yüzünden biz de, krallarımızla kâhinlerimiz de yabancı kralların eline teslim edildik. Kılıçtan geçirildik, sürgüne gönderildik. Yağmalandık. Bugün de olduğu gibi aşağılandık.</verse>
				<verse number="8">“Şimdiyse Tanrımız RAB bir an için bize acıdı. Sürgünden kurtulan bir azınlık bıraktı bize. Kutsal yerinde bize sarsılmaz bir destek verdi. Gözlerimizi aydınlattı. Köleliğimizde bize yenilenme fırsatı sağladı.</verse>
				<verse number="9">Köle olduğumuz halde Tanrımız bizi köle bırakmadı. Pers krallarının bize iyi davranmalarını sağladı: Tanrımız’ın Tapınağı’nı yeniden kurmak, yıkık yerleri onarmak için bize yenilenme fırsatı verdi. Yeruşalim’de ve Yahuda’da bize bir korunma duvarı verdi.</verse>
				<verse number="10">“Ey Tanrımız, bundan başka ne diyebiliriz? Kulların peygamberler aracılığıyla verdiğin buyruklara uymadık. Şöyle demiştin: ‘Mülk edinmek için gitmekte olduğunuz ülke, orada yaşayan halkların iğrençlikleriyle kirlenmiştir. İğrençlikleri yüzünden ülke baştan başa murdarlıklarla doldu.</verse>
				<verse number="11">“Ey Tanrımız, bundan başka ne diyebiliriz? Kulların peygamberler aracılığıyla verdiğin buyruklara uymadık. Şöyle demiştin: ‘Mülk edinmek için gitmekte olduğunuz ülke, orada yaşayan halkların iğrençlikleriyle kirlenmiştir. İğrençlikleri yüzünden ülke baştan başa murdarlıklarla doldu.</verse>
				<verse number="12">Bunun için kızlarınızı onların oğullarına vermeyin. Onların kızlarını da oğullarınıza almayın. Hiçbir zaman onların esenliği ve iyiliği için çalışmayın. Öyle ki, güç bulasınız, ülkenin iyi ürünlerini yiyesiniz ve ülkeyi sonsuza dek oğullarınıza miras bırakasınız.’</verse>
				<verse number="13">“Başımıza gelenlere yaptığımız kötülükler ve büyük suçumuz neden oldu. Sen, ey Tanrımız, bizi hak ettiğimizden daha az cezalandırdın ve bize sürgünden kurtulan böyle bir azınlık bıraktın.</verse>
				<verse number="14">“Yine buyruklarına karşı gelecek miyiz? Bu iğrençlikleri yapan halklarla evlilik bağıyla karışacak mıyız? Bunu yaparsak, tek kişi sağ kalmadan yok edinceye dek bize öfkelenmeyecek misin?</verse>
				<verse number="15">Ey İsrail’in Tanrısı RAB, sen adilsin! Bugün sürgünden kurtulan bir azınlık olarak bırakıldık. Senin önünde durmaya hakkımız olmadığı halde, suçlarımızın içinde önünde duruyoruz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Ağlayarak kendini Tanrı’nın Tapınağı’nın önünde yere atan Ezra dua edip günahlarını açıkladı. Bu arada erkek, kadın, çocuk, İsrailliler’den çok büyük bir topluluk Ezra’nın çevresine toplandı. Onlar da hıçkıra hıçkıra ağlıyordu.</verse>
				<verse number="2">Elamoğulları’ndan Yehiel oğlu Şekanya, Ezra’ya şöyle dedi: “Çevremizdeki halklardan yabancı karılar aldığımız için Tanrımız’a ihanet ettik. Buna karşın İsrail için hâlâ umut var.</verse>
				<verse number="3">Senin ve Tanrımız’ın buyrukları karşısında titreyenlerin öğütleri uyarınca, bütün yabancı kadınları ve çocuklarını uzaklaştırmak için Tanrımız’la şimdi bir antlaşma yapalım. Bu antlaşma yasaya uygun olsun.</verse>
				<verse number="4">Haydi kalk! Sorumluluk senin üzerinde. Biz seni destekleyeceğiz. Güçlü ol ve gerekeni yap!”</verse>
				<verse number="5">Bunun üzerine yerden kalkan Ezra önde gelen Levili kâhinlere ve öbür İsrailliler’e söyleneni yapmaları için ant içirdi. Hepsi ant içti.</verse>
				<verse number="6">Sonra Ezra Tanrı’nın Tapınağı’nın önünden ayrılıp Elyaşiv oğlu Yehohanan’ın odasına gitti. Orada gecelerken ne yemek yedi, ne su içti. Sürgünden dönenler Tanrı’ya bağlı kalmadığı için yas tutuyordu.</verse>
				<verse number="7">Sürgünden dönenlerin hepsinin Yeruşalim’de toplanması için Yahuda ve Yeruşalim’de bir duyuru yapıldı:</verse>
				<verse number="8">Halkın önderlerinin ve ileri gelenlerinin kararı uyarınca, üç gün içinde gelmeyenin bütün malına el konulacak, kendisi de sürgünden dönenler topluluğundan atılacaktı.</verse>
				<verse number="9">Bütün Yahudalı ve Benyaminli erkekler üç gün içinde Yeruşalim’de toplandılar. Dokuzuncu ayın yirminci günü hepsi Tanrı’nın Tapınağı’nın önündeki alandaydı. Hem durumun öneminden, hem de yağmurdan ötürü herkes titriyordu.</verse>
				<verse number="10">Kâhin Ezra kalkıp, “Siz Tanrı’ya ihanet ettiniz” dedi, “Yabancı kadınlarla evlendiniz. İsrail’in suçuna suç kattınız.</verse>
				<verse number="11">Şimdi atalarınızın Tanrısı RAB’be suçunuzu açıklayın. O’nun istediğini yapın. Çevredeki halklardan ve yabancı karılardan ayrılın.”</verse>
				<verse number="12">Topluluk yüksek sesle şöyle karşılık verdi: “Bütün söylediklerini yapacağız.</verse>
				<verse number="13">Yalnız kalabalık çok, üstelik hava da yağmurlu. Dışarda duracak gücümüz kalmadı. Hem bu bir iki günde çözülecek iş değil. Çünkü bu konuda çok günah işledik.</verse>
				<verse number="14">Bütün topluluk adına önderlerimiz bu konuyla ilgilensin. Sonra kentlerimizde yabancı kadınla evli olan herkes saptanan bir zamanda kentin ileri gelenleri ve yargıçlarıyla birlikte gelsin. Yeter ki, Tanrımız’ın bu konudaki kızgın öfkesi üzerimizden kalksın.”</verse>
				<verse number="15">Ancak, Asahel oğlu Yonatan, Tikva oğlu Yahzeya ve onları destekleyen Meşullam ile Levili Şabbetay buna karşı çıktılar.</verse>
				<verse number="16">Sürgünden dönenler bu öneriye göre davrandılar. Kâhin Ezra adlarını belirterek her boydan boy başlarını seçti. Onuncu ayın birinci günü oturup konuyu incelemeye başladılar.</verse>
				<verse number="17">Birinci ayın birinci günü yabancı kadınlarla evlenen bütün erkeklerin durumunu incelemeyi bitirdiler.</verse>
				<verse number="18">Kâhinlerin soyundan gelip yabancı kadınlarla evlenenler şunlardı: Yosadak oğlu Yeşu’nun oğullarından ve kardeşlerinin soyundan Maaseya, Eliezer, Yariv, Gedalya.</verse>
				<verse number="19">Bunlar karılarını kovacaklarına söz verdiler. İşledikleri suç için suç sunusu olarak sürüden bir koç sundular.</verse>
				<verse number="20">İmmeroğulları’ndan: Hanani, Zevadya.</verse>
				<verse number="21">Harimoğulları’ndan: Maaseya, Eliya, Şemaya, Yehiel, Uzziya.</verse>
				<verse number="22">Paşhuroğulları’ndan: Elyoenay, Maaseya, İsmail, Netanel, Yozavat, Elasa.</verse>
				<verse number="23">Levililer’den: Yozavat, Şimi, Kelaya –Kelita– Petahya, Yahuda, Eliezer.</verse>
				<verse number="24">Ezgicilerden: Elyaşiv. Tapınak kapı nöbetçilerinden: Şallum, Telem, Uri.</verse>
				<verse number="25">Öbür İsrailliler’den: Paroşoğulları’ndan: Ramya, Yizziya, Malkiya, Miyamin, Elazar, Malkiya, Benaya.</verse>
				<verse number="26">Elamoğulları’ndan: Mattanya, Zekeriya, Yehiel, Avdi, Yeremot, Eliya.</verse>
				<verse number="27">Zattuoğulları’ndan: Elyoenay, Elyaşiv, Mattanya, Yeremot, Zavat, Aziza.</verse>
				<verse number="28">Bevayoğulları’ndan: Yehohanan, Hananya, Zabbay, Atlay.</verse>
				<verse number="29">Banioğulları’ndan: Meşullam, Malluk, Adaya, Yaşuv, Şeal, Yeremot.</verse>
				<verse number="30">Pahat-Moavoğulları’ndan: Adna, Kelal, Benaya, Maaseya, Mattanya, Besalel, Binnuy, Manaşşe.</verse>
				<verse number="31">Harimoğulları’ndan: Eliezer, Yişşiya, Malkiya, Şemaya, Şimon,</verse>
				<verse number="32">Benyamin, Malluk, Şemarya.</verse>
				<verse number="33">Haşumoğulları’ndan: Mattenay, Mattatta, Zavat, Elifelet, Yeremay, Manaşşe, Şimi.</verse>
				<verse number="34">Banioğulları’ndan: Maaday, Amram, Uel,</verse>
				<verse number="35">Benaya, Bedeya, Keluhu,</verse>
				<verse number="36">Vanya, Meremot, Elyaşiv,</verse>
				<verse number="37">Mattanya, Mattenay, Yaasay,</verse>
				<verse number="38">Bani, Binnuy, Şimi,</verse>
				<verse number="39">Şelemya, Natan, Adaya,</verse>
				<verse number="40">Maknadvay, Şaşay, Şaray,</verse>
				<verse number="41">Azarel, Şelemya, Şemarya,</verse>
				<verse number="42">Şallum, Amarya, Yusuf.</verse>
				<verse number="43">Nevooğulları’ndan: Yeiel, Mattitya, Zavat, Zevina, Yadday, Yoel, Benaya.</verse>
				<verse number="44">Bunların hepsi yabancı kadınlarla evlenmişti. Bazılarının bu kadınlardan çocukları da vardı.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="16">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Hakalya oğlu Nehemya’nın anlattıkları: Pers Kralı Artahşasta’nın krallığının yirminci yılı, Kislev ayında Sus Kalesi’ndeydim.</verse>
				<verse number="2">Kardeşlerimden Hanani ve bazı Yahudalılar yanıma geldi. Onlara sürgünden kurtulup sağ kalan Yahudiler’i ve Yeruşalim’in durumunu sordum.</verse>
				<verse number="3">“Sürgünden kurtulup Yahuda İli’ne dönenler büyük sıkıntı ve utanç içinde” diye karşılık verdiler, “Üstelik Yeruşalim surları yıkılmış, kapıları yakılmış.”</verse>
				<verse number="4">Bunları duyunca oturup ağladım, günlerce yas tuttum. Oruç tutup Göklerin Tanrısı’na dua ettim:</verse>
				<verse number="5">“Ey Göklerin Tanrısı RAB! Yüce ve görkemli Tanrı! Seni sevenlerle, buyruklarına uyanlarla yaptığın antlaşmaya bağlı kalırsın.</verse>
				<verse number="6">Ya RAB, halimi gör, gece gündüz kulların İsrail halkı için ettiğim duaya kulak ver. İtiraf ediyorum, İsrail halkı günah işledi, ben ve atalarım günah işledik.</verse>
				<verse number="7">Sana çok kötülük yaptık. Kulun Musa’ya verdiğin buyruklara, kurallara, ilkelere uymadık.</verse>
				<verse number="8">“Kulun Musa’ya söylediklerini anımsa. Dedin ki, ‘Eğer bana ihanet ederseniz, sizi ulusların arasına dağıtacağım.</verse>
				<verse number="9">Ama bana döner, buyruklarımı özenle yerine getirirseniz, dünyanın öbür ucuna sürülmüş olsanız bile sizleri toplayıp seçtiğim yere, bulunacağım yere getireceğim.’</verse>
				<verse number="10">“Onlar senin kulların, kendi halkındır. Yüce kudretin ve güçlü elinle onları kurtardın.</verse>
				<verse number="11">Ya Rab, bu kulunun, adını yüceltmekten sevinç duyan öbür kullarının dualarına kulak ver. Beni bugün başarılı kıl ve kralın önerimi kabul etmesini sağla.” O günlerde kralın sakisiydim.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Kral Artahşasta’nın krallığının yirminci yılı, Nisan ayıydı. Krala getirilen şarabı alıp kendisine sundum. O güne kadar beni hiç üzgün görmemişti.</verse>
				<verse number="2">Bu yüzden, “Neden böyle üzgün görünüyorsun?” diye sordu, “Hasta olmadığına göre, bir derdin olmalı.” Çok korktum.</verse>
				<verse number="3">Krala, “Tanrı sana uzun ömürler versin” dedim, “Atalarımın gömüldüğü kent yıkıldı, kapıları yakıldı. Nasıl üzülmem?”</verse>
				<verse number="4">Kral, “Dileğin ne?” diye sordu. Göklerin Tanrısı’na dua edip krala şöyle dedim: “Eğer uygun görüyorsan, benden hoşnut kaldınsa, lütfen beni Yahuda’ya, atalarımın gömüldüğü kente gönder; kenti onarayım.”</verse>
				<verse number="5">Kral, “Dileğin ne?” diye sordu. Göklerin Tanrısı’na dua edip krala şöyle dedim: “Eğer uygun görüyorsan, benden hoşnut kaldınsa, lütfen beni Yahuda’ya, atalarımın gömüldüğü kente gönder; kenti onarayım.”</verse>
				<verse number="6">Kral kraliçeyle birlikte oturuyordu. “Yolculuğun ne kadar sürer?” diye sordu, “Ne zaman dönersin?” Böylece kral dileğimi uygun buldu ve beni göndermeyi kabul etti. Ona ne zaman döneceğimi söyledim.</verse>
				<verse number="7">Sonra şöyle dedim: “Uygun görüyorsan, Yahuda’ya varmamı sağlamaları için, Fırat’ın batı yakasındaki valilere birer mektup yazılsın.</verse>
				<verse number="8">Bir de kralın orman sorumlusu Asaf’a bir mektup götürmek istiyorum. Tapınağın yanındaki kalenin kapıları, kent surları ve oturacağım evin yapımı için bana kereste versin.” Tanrım bana destek olduğu için kral dileklerimi yerine getirdi.</verse>
				<verse number="9">Fırat’ın batı yakasındaki valilere gidip kralın mektuplarını verdim. Kral benimle birlikte komutanlar ve atlılar göndermişti.</verse>
				<verse number="10">Horonlu Sanballat ile Ammonlu görevlilerden Toviya, İsrail halkının iyiliği için birinin çalışmaya geldiğini duyunca çok sıkıldılar.</verse>
				<verse number="11">Yeruşalim’e gittim. Orada üç gün kaldıktan sonra,</verse>
				<verse number="12">gece kalkıp birkaç adamla birlikte işe koyuldum. Yeruşalim için yapacaklarıma ilişkin Tanrı’dan aldığım esini kimseye açıklamadım. Bindiğim hayvandan başka hayvan götürmemiştim.</verse>
				<verse number="13">Hâlâ karanlıktı. Dere Kapısı’ndan Ejder Pınarı’na, oradan Gübre Kapısı’na gittim. Yeruşalim’in yıkılan surlarını, yanıp kül olan kapılarını gözden geçirdim.</verse>
				<verse number="14">Sonra Pınar Kapısı’na, Kral Havuzu’na doğru gittim. Ne var ki, yol bindiğim hayvanın geçmesine uygun değildi.</verse>
				<verse number="15">Gece karanlığında dere boyunca ilerledim, surları gözden geçirip geri geldim. Sonunda Dere Kapısı’ndan girip yerime döndüm.</verse>
				<verse number="16">Yetkililer nereye gittiğimi, ne yaptığımı bilmiyorlardı. Çünkü Yahudiler’e, kâhinlere, soylulara, yetkililere ve öteki görevlilere henüz hiçbir şey söylememiştim.</verse>
				<verse number="17">Sonra onlara, “İçine düştüğümüz yıkımı görüyorsunuz” dedim, “Yeruşalim yıkılmış, kapıları ateşe verilmiş. Gelin, Yeruşalim surlarını onaralım, utancımıza son verelim.”</verse>
				<verse number="18">Onlara Tanrı’nın bana nasıl destek olduğunu ve kralın söylediklerini anlattım. Onlar da, “Haydi, onarmaya başlayalım” dediler. Var güçleriyle bu hayırlı işe başladılar.</verse>
				<verse number="19">Ama Horonlu Sanballat, Ammonlu görevlilerden Toviya, Arap Geşem yapacaklarımızı duyunca, bizi küçümseyip alay ettiler. “Ne yapıyorsunuz? Krala baş mı kaldırıyorsunuz?” dediler.</verse>
				<verse number="20">Onları şöyle yanıtladım: “Göklerin Tanrısı bizi başarılı kılacaktır. Biz O’nun kulları olarak onarımı başlatacağız. Ama sizin Yeruşalim üzerinde ne hakkınız, ne de payınız olacak, adınız bile anılmayacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Başkâhin Elyaşiv ile öbür kâhinler işe koyulup Koyun Kapısı’nı onardılar, kapı kanatlarını kutsayıp yerine taktılar. Hammea Kulesi’ne ve Hananel Kulesi’ne kadar surları kutsadılar.</verse>
				<verse number="2">Bitişik bölümü Erihalılar, onun yanındakini de İmri oğlu Zakkur onardı.</verse>
				<verse number="3">Balık Kapısı’nı Senaalılar onardı. Kirişleri yerleştirip kapı kanatlarını yerine koydular, sürgülerle kapı kollarını taktılar.</verse>
				<verse number="4">Bitişik bölümü Hakkos oğlu Uriya oğlu Meremot onardı. Onun yanındakini Meşezavel oğlu Berekya oğlu Meşullam onardı. Onun yanındakini Baana oğlu Sadok onardı.</verse>
				<verse number="5">Onun yanındakini Tekoalılar onardı; ama soylular efendilerinin buyurduğu işlere el atmadılar.</verse>
				<verse number="6">Eski Kapı’yı Paseah oğlu Yoyada ile Besodya oğlu Meşullam onardı. Kirişleri yerleştirip kapı kanatlarını yerine koydular, sürgülerle kapı kollarını taktılar.</verse>
				<verse number="7">Bitişik bölümü Givonlu Melatya, Meronotlu Yadon ve Fırat’ın batı yakasındaki bölge valisinin yönetiminde yaşayan Givonlular’la Mispalılar onardı.</verse>
				<verse number="8">Onların yanındakini kuyumculardan biri olan Harhaya oğlu Uzziel onardı. Onun yanındakini baharatçı Hananya onardı. Yeruşalim surlarını Geniş Duvar’a kadar onardılar.</verse>
				<verse number="9">Onların yanındaki bölümü Yeruşalim’in yarısını yöneten Hur oğlu Refaya onardı.</verse>
				<verse number="10">Bunun yanındaki bölüm Harumaf oğlu Yedaya’nın evinin karşısına düşüyordu. O bölümü Yedaya onardı. Onun yanındakini Haşavneya oğlu Hattuş onardı.</verse>
				<verse number="11">Harim oğlu Malkiya ile Pahat-Moav oğlu Haşşuv başka bir bölümü ve Fırınlar Kulesi’ni onardılar.</verse>
				<verse number="12">Onların yanındaki bölümü Yeruşalim’in öbür yarısını yöneten Halloheş oğlu Şallum kızlarıyla birlikte onardı.</verse>
				<verse number="13">Dere Kapısı’nı Hanun ve Zanoah’ta yaşayanlar onardı. Kapı kanatlarını yerlerine yerleştirip sürgülerle kapı kollarını taktılar. Ayrıca Gübre Kapısı’na kadar uzanan surlarda bin arşınlık yer onardılar.</verse>
				<verse number="14">Gübre Kapısı’nı Beythakkerem bölgesini yöneten Rekav oğlu Malkiya onardı. Kapı kanatlarını yerine yerleştirip sürgülerle kapı kollarını taktılar.</verse>
				<verse number="15">Pınar Kapısı’nı Mispa bölgesini yöneten Kol-Hoze oğlu Şallun onardı. Üzerini bir saçakla kapadı. Kapı kanatlarını yerine yerleştirip sürgülerle kapı kollarını taktı. Kral Bahçesi’nin yanındaki Şelah Havuzu’nun duvarını Davut Kenti’nden inen merdivenlere kadar onardı.</verse>
				<verse number="16">Oradan ötesini Beytsur bölgesinin yarısını yöneten Azbuk oğlu Nehemya, Davut’un aile mezarlığından yapay havuza ve Yiğitler Evi’ne kadar onardı.</verse>
				<verse number="17">Surların sonraki bölümünü aşağıdaki Levililer onardı: Bani oğlu Rehum bir sonraki bölümü onardı. Bitişiğini Keila bölgesinin yarısını yöneten Haşavya kendi bölgesi adına onardı.</verse>
				<verse number="18">Ondan sonraki bölümü, Keila bölgesinin öbür yarısını yöneten Henadat oğlu Bavvay yönetiminde kardeşleri onardılar.</verse>
				<verse number="19">Onun bitişiğini –silah deposuna, surun döndüğü yere kadar çıkan yolun karşısını– Mispa’yı yöneten Yeşu oğlu Ezer onardı.</verse>
				<verse number="20">Ondan sonraki, surun döndüğü yerden Başkâhin Elyaşiv’in evinin kapısına kadar uzanan bölümü büyük çaba harcayarak Zakkay oğlu Baruk onardı.</verse>
				<verse number="21">Ondan sonrasını, Elyaşiv’in evinin kapısından evin sonuna kadar uzanan bölümü Hakkos oğlu Uriya oğlu Meremot onardı.</verse>
				<verse number="22">Surların sonraki bölümünü çevrede yaşayan kâhinler onardı.</verse>
				<verse number="23">Evlerinin karşısına düşen bölümü Benyamin ile Haşşuv onardılar. Onlardan sonra, evinin bitişiği olan bölümü Ananya oğlu Maaseya oğlu Azarya onardı.</verse>
				<verse number="24">Ondan sonraki, Azarya’nın evinden surun döndüğü köşeye kadar uzanan bölümü Henadat oğlu Binnuy onardı.</verse>
				<verse number="25">Uzay oğlu Palal surun döndüğü köşeden sonraki bölümü ve yukarı saray muhafız avlusunun yanındaki gözetleme kulesini onardı. Ondan sonraki bölümü Paroş oğlu Pedaya onardı;</verse>
				<verse number="26">Pedaya ile Ofel Tepesi’nde yaşayan tapınak görevlileri doğuya doğru Su Kapısı’nın önüne ve gözetleme kulesine kadarki bölümü onardılar.</verse>
				<verse number="27">Ondan sonraki, büyük gözetleme kulesinden Ofel surlarına kadar uzanan bölümü Tekoalılar onardı.</verse>
				<verse number="28">At Kapısı’nın yukarısını kâhinler onardı. Her biri kendi evinin karşısını yaptı.</verse>
				<verse number="29">Onlardan sonra, evinin karşısına düşen bölümü İmmer oğlu Sadok onardı. Ondan sonrasını Doğu Kapısı’nın nöbetçisi Şekanya oğlu Şemaya onardı.</verse>
				<verse number="30">Ondan sonraki bölümü Şelemya oğlu Hananya ile Salaf’ın altıncı oğlu Hanun onardı. Ondan sonra, odasının karşısına düşen bölümü Berekya oğlu Meşullam onardı.</verse>
				<verse number="31">Ondan sonraki bölümü, tapınak görevlileriyle tüccarların kaldığı eve, oradan Mifkat Kapısı’na, surun yukarı köşesindeki odaya kadar, kuyumculardan biri olan Malkiya onardı.</verse>
				<verse number="32">Surun köşesindeki odayla Koyun Kapısı arasındaki bölümü kuyumcularla tüccarlar onardılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Sanballat surları onardığımızı duyunca öfkeden deliye döndü. Bizimle alay etmeye başladı.</verse>
				<verse number="2">Dostlarının ve Samiriye ordusunun önünde, “Bu zavallı Yahudiler ne yaptıklarını sanıyorlar?” dedi, “Onlara izin verirler mi? Kurban mı kesecekler? Bir günde mi bitirecekler? Küle dönmüş molozların arasından taşları mı canlandıracaklar?”</verse>
				<verse number="3">Yanında duran Ammonlu Toviya, “Yaptıkları şu taş duvara bak!” dedi, “Üzerine bir tilki çıksa yıkılır.”</verse>
				<verse number="4">O zaman şöyle dua ettim: “Ey Tanrımız, bize kulak ver! Hor görüyorlar bizi. Onların aşağılamalarını kendi başlarına döndür. Sürüldükleri ülkede yağmaya uğrasınlar.</verse>
				<verse number="5">Suçlarını bağışlama, günahlarını unutma. Çünkü biz çalışanları aşağıladılar.”</verse>
				<verse number="6">Surun onarımına devam ettik; yarı yüksekliğe kadar suru tamamladık. Çünkü herkes canla başla çalışıyordu.</verse>
				<verse number="7">Sanballat, Toviya, Araplar, Ammonlular ve Aşdotlular Yeruşalim surlarındaki onarımın ilerlediğini, gediklerin kapanmaya başladığını duyunca çok öfkelendiler.</verse>
				<verse number="8">Hepsi bir araya gelerek Yeruşalim’e karşı savaşmak ve kentte karışıklık çıkarmak için düzen kurdular.</verse>
				<verse number="9">Ama biz Tanrımız’a dua ettik ve gece gündüz onları gözetlesinler diye nöbetçiler diktik.</verse>
				<verse number="10">O sırada Yahudalılar, “Yük taşıyanların gücü tükendi” dediler, “O kadar moloz var ki, artık surların onarımını sürdüremiyoruz.”</verse>
				<verse number="11">Düşmanlarımız ise, “Onlar anlamadan, bizi görmeden aralarına girip hepsini öldürerek bu işe son verelim” diye düşünüyorlardı.</verse>
				<verse number="12">Çevrede yaşayan Yahudiler gelip on kez bizi uyardılar. “Yanımıza gelin, yoksa size her yönden saldıracaklar” dediler.</verse>
				<verse number="13">Bu yüzden, surların en alçak yerlerinin arkasına, tamamlanmamış yerlere, çeşitli boylardan kılıçlı, mızraklı, yaylı adamlar yerleştirdim.</verse>
				<verse number="14">Durumu görünce ayağa kalktım; soylulara, görevlilere ve geri kalan herkese, “Onlardan korkmayın!” dedim, “Yüce ve görkemli Rab’bi anımsayın. Kardeşleriniz, oğullarınız, kızlarınız, karılarınız, evleriniz için savaşın.”</verse>
				<verse number="15">Kurdukları düzeni anladığımız düşmanlarımızın kulağına gitti. Tanrı düzenlerini boşa çıkarmıştı. O zaman hepimiz surlara, işimizin başına döndük.</verse>
				<verse number="16">O günden sonra adamlarımın yarısı çalışırken öbür yarısı mızraklı, kalkanlı, yaylı ve zırhlı olarak nöbet tuttu. Önderler Yahudalılar’ın arkasında yer almıştı.</verse>
				<verse number="17">Duvarcılar, yükleri taşıyanlar, yükleyenler bir eliyle çalışıyor, bir eliyle silah tutuyordu.</verse>
				<verse number="18">Yapıcılar kılıç kuşanmış, öyle çalışıyorlardı. Boru çalansa benim yanımdaydı.</verse>
				<verse number="19">Soylulara, görevlilere ve geri kalan herkese, “İş çok büyük ve dağınık” dedim, “Surların üzerinde her birimiz ayrı yerde, birbirimizden uzaktayız.</verse>
				<verse number="20">Nereden boru sesini işitirseniz, orada bize katılın. Tanrımız bizim için savaşacak.”</verse>
				<verse number="21">İşte böyle çalışıyorduk. Yarımız gün doğumundan yıldızlar görünene kadar mızraklarla nöbet tutuyordu.</verse>
				<verse number="22">O sırada halka, “Herkes geceyi yardımcısıyla birlikte Yeruşalim’de geçirsin” dedim, “Gece bizim için nöbet tutsunlar, gündüz de çalışsınlar.”</verse>
				<verse number="23">Ne ben, ne kardeşlerim, ne adamlarım, ne de yanımdaki nöbetçiler, giysilerimizi çıkarmadık. Herkes suya bile silahıyla gitti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Bir süre sonra kadınlı erkekli halk Yahudi kardeşlerinden şiddetle yakınmaya başladı.</verse>
				<verse number="2">Bazıları, “Biz kalabalığız” diyordu, “Oğullarımız, kızlarımız çok. Yaşamak için buğdaya ihtiyacımız var.”</verse>
				<verse number="3">Bazıları da, “Kıtlıkta buğday almak için tarlalarımızı, bağlarımızı, evlerimizi ipotek ediyoruz” diyordu.</verse>
				<verse number="4">Bazıları ise, “Krala vergi ödemek için tarlalarımızı, bağlarımızı karşılık gösterip borç para aldık” diyordu,</verse>
				<verse number="5">“Yahudi kardeşlerimizle aynı kanı taşımıyor muyuz? Bizim çocuklarımızın onlarınkinden ne farkı var? Oğullarımızı kızlarımızı köle olarak satmak zorunda kaldık. Kızlarımızdan bazıları cariye olarak satıldı bile. Çaresiz kaldık. Çünkü tarlalarımız, bağlarımız başkalarının elinde.”</verse>
				<verse number="6">Onların bu dertlerini, yakınmalarını duyunca çok öfkelendim.</verse>
				<verse number="7">Düşününce soylularla yetkilileri suçlu buldum. Onlara, “Kardeşlerinizden faiz alıyorsunuz!” dedim. Onlara karşı herkesi bir araya topladım. Sonra şöyle dedim:</verse>
				<verse number="8">“Biz yabancılara satılan Yahudi kardeşlerimizi elimizden geldiğince geri almaya çalışırken siz kardeşlerinizi satıyorsunuz. Yine bize satılsınlar diye mi?” Sustular, söyleyecek söz bulamadılar.</verse>
				<verse number="9">Sonra, “Yaptığınız doğru değil” dedim, “Düşmanlarımız olan öteki ulusların aşağılamalarından kaçınmak için Tanrı korkusuyla yaşamanız gerekmez mi?</verse>
				<verse number="10">Kardeşlerim, adamlarım ve ben ödünç olarak halka para ve buğday veriyoruz. Lütfen faiz almaktan vazgeçelim!</verse>
				<verse number="11">Tarlalarını, bağlarını, zeytinliklerini, evlerini onlara hemen geri verin. Bir de faiz olarak aldığınız gümüşün, buğdayın, yeni şarabın, zeytinyağının yüzde birini verin.”</verse>
				<verse number="12">“Veririz” dediler, “Artık onlardan hiçbir şey istemeyeceğiz. Ne diyorsan öyle yapacağız.” Kâhinleri çağırdım ve yetkililere kâhinlerin önünde verdikleri sözü tutacaklarına ilişkin ant içirdim.</verse>
				<verse number="13">Sonra eteğimi silktim ve dedim ki, “Kim verdiği sözü tutmazsa, Tanrı da onu böyle silksin; malını mülkünü elinden alsın; tamtakır bıraksın.” Herkes buna, “Amin” dedi ve RAB’be övgüler sundu. Ve sözlerini tuttular.</verse>
				<verse number="14">Yahuda’da valilik yaptığım on iki yıl boyunca, ilk atandığım günden son güne kadar, Artahşasta’nın krallığının yirminci yılından otuz ikinci yılına dek, ne ben, ne kardeşlerim valiliğe ayrılan yiyecek bütçesine dokunmadık.</verse>
				<verse number="15">Benden önce görev yapan valiler halka yük oldular. Onlardan kırk şekel gümüşün yanısıra yiyecek ve şarap da aldılar. Uşakları bile halkı ezdi. Ama ben Tanrı’dan korktuğum için böyle davranmadım.</verse>
				<verse number="16">Surların onarımını sürdürdüm. Adamlarımın hepsi işin başında durdu. Bir tarla bile satın almadık.</verse>
				<verse number="17">Çevremizdeki uluslardan bize gelenlerin dışında Yahudiler’den ve yetkililerden yüz elli kişi soframa otururdu.</verse>
				<verse number="18">Benim için her gün bir boğa, altı seçme koyun, tavuklar kesilir, on günde bir de her türden bolca şarap hazırlanırdı. Bütün bunlara karşın valiliğin yiyecek bütçesine dokunmadım. Çünkü halk ağır yük altındaydı.</verse>
				<verse number="19">Ey Tanrım, bu halk uğruna yaptıklarım için beni iyilikle an.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Surları onardığım, gediklerini kapadığım haberi Sanballat’a, Toviya’ya, Arap Geşem’e ve öbür düşmanlarımıza ulaştı. O sırada kapı kanatlarını henüz takmamıştım.</verse>
				<verse number="2">Sanballat ile Geşem bana haber göndererek, “Gel, Ono Ovası’ndaki köylerden birinde buluşalım” dediler. Bana kötülük yapmayı düşünüyorlardı.</verse>
				<verse number="3">Onlara haberciler göndererek, “Büyük bir iş yapıyorum, gelemem” dedim, “Yanınıza gelirsem işi bırakmış olurum; niçin iş dursun?”</verse>
				<verse number="4">Bana dört kez bu haberi gönderdiler, ben de hep aynı yanıtı verdim.</verse>
				<verse number="5">Sanballat beşinci kez aynı öneriyle habercisini gönderdi. Habercinin elinde açık bir mektup vardı.</verse>
				<verse number="6">İçinde şunlar yazılıydı: “Çevredeki uluslar arasında Geşem’in de doğruladığı bir söylenti var. Sen ve Yahudiler ayaklanmayı düşündüğünüz için surları onarıyormuşsunuz. Anlatılanlara göre kral olmak üzeresin.</verse>
				<verse number="7">Yahuda Kralı olduğunu Yeruşalim’e duyurmak için peygamberler bile atamışsın. Bütün bunlar kralın kulağına gidecek. Onun için, gel de görüşelim.”</verse>
				<verse number="8">Ona şu yanıtı gönderdim: “Söylediklerinin hiçbiri doğru değil. Hepsini kendin uyduruyorsun.”</verse>
				<verse number="9">Hepsi bizi korkutmaya çalışıyorlardı. “İşi bırakacaklar, onarım duracak” diye düşünüyorlardı. Ama ben, “Tanrım, ellerime güç ver” diye dua ettim.</verse>
				<verse number="10">Bir gün Mehetavel oğlu Delaya oğlu Şemaya’nın evine gittim. Evine kapanmıştı. Bana, “Tanrı’nın evinde, tapınakta buluşalım” dedi, “Tapınağın kapılarını kapatalım, çünkü seni öldürmeye gelecekler. Gece seni öldürmeye gelecekler.”</verse>
				<verse number="11">Ona, “Ben kaçacak adam değilim” dedim, “Benim gibi biri canını kurtarmak için tapınağa sığınır mı? Gelmeyeceğim.”</verse>
				<verse number="12">Anladım ki, onu Tanrı göndermemiş. Bu sözleri bir peygamber gibi, benim kötülüğüm için söylemişti. Toviya ile Sanballat onu satın almışlardı.</verse>
				<verse number="13">Bu yolla gözümü korkutup bana günah işleteceklerini düşünüyorlardı. Böylece beni kötülemek için ellerine fırsat geçmiş olacaktı.</verse>
				<verse number="14">“Ey Tanrım, Toviya’yla Sanballat’ın yaptığı kötülüğü unutma” diye dua ettim, “Beni korkutmak isteyen kadın peygamber Noadya’yla öbür peygamberlerin yaptıklarını da unutma.”</verse>
				<verse number="15">Surların onarımı elli iki günde, yirmi beş Elul’da bitti.</verse>
				<verse number="16">Bütün düşmanlarımız bunu duydu, çevremizdeki ulusları korku sardı. Böylece düşmanlarımız özgüvenlerini büsbütün yitirdiler. Çünkü bu işi Tanrımız’ın yardımıyla başardığımızı anladılar.</verse>
				<verse number="17">O günlerde Yahuda soylularıyla Toviya sık sık yazışıyorlardı.</verse>
				<verse number="18">Birçok Yahudalı Toviya’ya bağlı kalacağına ant içmişti. Çünkü Toviya, Arah oğlu Şekanya’nın damadıydı. Oğlu Yehohanan da Berekya oğlu Meşullam’ın kızını almıştı.</verse>
				<verse number="19">Soylular Toviya’nın iyiliklerini bana anlatıyor, benim söylediklerimi de ona iletiyorlardı. Toviya beni yıldırmak için sürekli mektup gönderiyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Surların onarımı bitip kapılar yerine takıldıktan sonra, kapı nöbetçileri, ezgiciler ve Levililer göreve atandı.</verse>
				<verse number="2">Kardeşim Hanani’yle kale komutanı Hananya’yı Yeruşalim’e yönetici atadım. Hananya güvenilir bir kişiydi. Çoğu insandan daha çok Tanrı’dan korkardı.</verse>
				<verse number="3">Onlara, “Güneş ortalığı ısıtıncaya kadar Yeruşalim kapıları açılmasın” dedim, “Kapı nöbetçileri görev başındayken kapıları kapalı tutsunlar. Kapıları siz sürgüleyin ve Yeruşalim’de oturanlara nöbet görevi verin. Bazıları bu görevi yapsın, bazıları da evlerinin çevresinde nöbet tutsun.”</verse>
				<verse number="4">Yeruşalim geniş, büyük bir kentti, ama nüfusu azdı. İçindeki evler henüz onarılmamıştı.</verse>
				<verse number="5">Tanrım soylarına göre halkın sayımı yapılabilsin diye soyluları, yetkilileri ve bütün halkı toplamamı istedi. Sürgünden ilk dönenlerin soy kütüğünü buldum. İçinde şunlar yazılıydı:</verse>
				<verse number="6">Babil Kralı Nebukadnessar’ın sürgün ettiği insanlar yaşadıkları ilden Yeruşalim ve Yahuda’daki kendi kentlerine döndü.</verse>
				<verse number="7">Bunlar Zerubbabil, Yeşu, Nehemya, Azarya, Raamya, Nahamani, Mordekay, Bilşan, Misperet, Bigvay, Nehum ve Baana’nın önderliğinde geldiler. Sürgünden dönen İsrailliler’in sayıları şöyleydi:</verse>
				<verse number="8">Paroşoğulları: 2172</verse>
				<verse number="9">Şefatyaoğulları: 372</verse>
				<verse number="10">Arahoğulları: 652</verse>
				<verse number="11">Yeşu ve Yoav soyundan Pahat-Moavoğulları: 2818</verse>
				<verse number="12">Elamoğulları: 1254</verse>
				<verse number="13">Zattuoğulları: 845</verse>
				<verse number="14">Zakkayoğulları: 760</verse>
				<verse number="15">Binnuyoğulları: 648</verse>
				<verse number="16">Bevayoğulları: 628</verse>
				<verse number="17">Azgatoğulları: 2322</verse>
				<verse number="18">Adonikamoğulları: 667</verse>
				<verse number="19">Bigvayoğulları: 2067</verse>
				<verse number="20">Adinoğulları: 655</verse>
				<verse number="21">Hizkiya soyundan Ateroğulları: 98</verse>
				<verse number="22">Haşumoğulları: 328</verse>
				<verse number="23">Besayoğulları: 324</verse>
				<verse number="24">Harifoğulları: 112</verse>
				<verse number="25">Givonlular: 95</verse>
				<verse number="26">Beytlehemliler ve Netofalılar: 188</verse>
				<verse number="27">Anatotlular: 128</verse>
				<verse number="28">Beytazmavetliler: 42</verse>
				<verse number="29">Kiryat-Yearimliler, Kefiralılar ve Beerotlular: 743</verse>
				<verse number="30">Ramalılar ve Gevalılar: 621</verse>
				<verse number="31">Mikmaslılar: 122</verse>
				<verse number="32">Beytel ve Ay kentlerinden olanlar: 123</verse>
				<verse number="33">Öbür Nevo Kenti’nden olanlar: 52</verse>
				<verse number="34">Öbür Elam Kenti’nden olanlar: 1254</verse>
				<verse number="35">Harimliler: 320</verse>
				<verse number="36">Erihalılar: 345</verse>
				<verse number="37">Lod, Hadit ve Ono kentlerinden olanlar: 721</verse>
				<verse number="38">Senaalılar: 3930</verse>
				<verse number="39">Kâhinler: Yeşu soyundan Yedayaoğulları: 973</verse>
				<verse number="40">İmmeroğulları: 1052</verse>
				<verse number="41">Paşhuroğulları: 1247</verse>
				<verse number="42">Harimoğulları: 1017</verse>
				<verse number="43">Levililer: Kadmiel ve Hodeva soyundan gelen Yeşuoğulları: 74</verse>
				<verse number="44">Ezgiciler: Asafoğulları: 148</verse>
				<verse number="45">Tapınak kapı nöbetçileri: Şallumoğulları, Ateroğulları, Talmonoğulları, Akkuvoğulları, Hatitaoğulları, Şovayoğulları: 138</verse>
				<verse number="46">Tapınak görevlileri: Sihaoğulları, Hasufaoğulları, Tabbaotoğulları,</verse>
				<verse number="47">Kerosoğulları, Siaoğulları, Padonoğulları,</verse>
				<verse number="48">Levanaoğulları, Hagavaoğulları, Şalmayoğulları,</verse>
				<verse number="49">Hananoğulları, Giddeloğulları, Gaharoğulları,</verse>
				<verse number="50">Reayaoğulları, Resinoğulları, Nekodaoğulları,</verse>
				<verse number="51">Gazzamoğulları, Uzzaoğulları, Paseahoğulları,</verse>
				<verse number="52">Besayoğulları, Meunimoğulları, Nefişesimoğulları,</verse>
				<verse number="53">Bakbukoğulları, Hakufaoğulları, Harhuroğulları,</verse>
				<verse number="54">Baslitoğulları, Mehidaoğulları, Harşaoğulları,</verse>
				<verse number="55">Barkosoğulları, Siseraoğulları, Temahoğulları,</verse>
				<verse number="56">Nesiahoğulları, Hatifaoğulları.</verse>
				<verse number="57">Süleyman’ın kullarının soyu: Sotayoğulları, Soferetoğulları, Peridaoğulları,</verse>
				<verse number="58">Yalaoğulları, Darkonoğulları, Giddeloğulları,</verse>
				<verse number="59">Şefatyaoğulları, Hattiloğulları, Pokeret-Hassevayimoğulları, Amonoğulları.</verse>
				<verse number="60">Tapınak görevlileriyle Süleyman’ın kullarının soyundan olanlar: 392</verse>
				<verse number="61">Tel-Melah, Tel-Harşa, Keruv, Addon ve İmmer’den dönen, ancak hangi aileden olduklarını ve soylarının İsrail’den geldiğini kanıtlayamayanlar şunlardır:</verse>
				<verse number="62">Delayaoğulları, Toviyaoğulları, Nekodaoğulları: 642</verse>
				<verse number="63">Kâhinlerin soyundan: Hovayaoğulları, Hakkosoğulları ve Gilatlı Barzillay’ın kızlarından biriyle evlenip kayınbabasının adını alan Barzillay’ın oğulları.</verse>
				<verse number="64">Bunlar soy kütüklerini aradılar. Ama yazılı bir kayıt bulamayınca, kâhinlik görevi ellerinden alındı.</verse>
				<verse number="65">Vali, Urim ile Tummim’i kullanan bir kâhin çıkıncaya dek en kutsal yiyeceklerden yememelerini buyurdu.</verse>
				<verse number="66">Bütün halk toplam 42 360 kişiydi.</verse>
				<verse number="67">Ayrıca 7 337 erkek ve kadın köle, kadınlı erkekli 245 ezgici, 736 at, 245 katır, 435 deve, 6 720 eşek vardı.</verse>
				<verse number="68">Ayrıca 7 337 erkek ve kadın köle, kadınlı erkekli 245 ezgici, 736 at, 245 katır, 435 deve, 6 720 eşek vardı.</verse>
				<verse number="69">Ayrıca 7 337 erkek ve kadın köle, kadınlı erkekli 245 ezgici, 736 at, 245 katır, 435 deve, 6 720 eşek vardı.</verse>
				<verse number="70">Bazı aile başları onarım işi için bağışta bulundu: Vali hazineye 1 000 darik altın, 50 çanak, 530 kâhin mintanı bağışladı.</verse>
				<verse number="71">Bazı aile başları da iş için hazineye 20 000 darik altın, 2 200 mina gümüş verdiler.</verse>
				<verse number="72">Halkın geri kalanı ise, toplam 20 000 darik altın, 2 000 mina gümüş ve 67 kâhin mintanı verdi.</verse>
				<verse number="73">Kâhinler, Levililer, tapınak görevlileri ve kapı nöbetçileri, ezgiciler, sıradan insanlar ve bütün İsrailliler kentlerine yerleştiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">İsrailliler kentlerine yerleştikten sonra, yedinci ay tek vücut halinde Su Kapısı’nın karşısındaki alanda toplandılar. Bilgin Ezra’ya RAB’bin Musa aracılığıyla İsrail halkına verdiği buyrukları içeren Yasa Kitabı’nı getirmesini söylediler.</verse>
				<verse number="2">Yedinci ayın birinci günü Kâhin Ezra Yasa Kitabı’nı halkın toplandığı yere getirdi. Dinleyip anlayabilecek kadın erkek herkes oradaydı.</verse>
				<verse number="3">Ezra Su Kapısı’nın karşısındaki alanda kadınların, erkeklerin ve anlayabilecek yaştaki çocukların önünde, sabahtan öğlene kadar Yasa Kitabı’nı okudu. Herkes dikkatle dinledi.</verse>
				<verse number="4">Bilgin Ezra toplantı için hazırlanmış ahşap bir zemin üzerinde duruyordu. Sağında Mattitya, Şema, Anaya, Uriya, Hilkiya ve Maaseya vardı. Solunda ise Pedaya, Mişael, Malkiya, Haşum, Haşbaddana, Zekeriya ve Meşullam duruyordu.</verse>
				<verse number="5">Ezra halkın gözü önünde kitabı açtı. Halktan daha yüksek bir yerde duruyordu. Kitabı açar açmaz herkes ayağa kalktı.</verse>
				<verse number="6">Ezra yüce Tanrı’ya, RAB’be övgüler sundu. Bütün halk ellerini kaldırarak, “Amin! Amin!” diye karşılık verdi. Hep birlikte eğilip yere kapanarak RAB’be tapındılar.</verse>
				<verse number="7">Levililer’den Yeşu, Bani, Şerevya, Yamin, Akkuv, Şabbetay, Hodiya, Maaseya, Kelita, Azarya, Yozavat, Hanan ve Pelaya ayakta duran halka yasayı anlattılar.</verse>
				<verse number="8">Tanrı’nın Yasa Kitabı’nı okuyup açıkladılar, herkesin anlamasını sağlayacak biçimde yorumladılar.</verse>
				<verse number="9">Vali Nehemya, Kâhin ve Bilgin Ezra ve halka öğretmenlik yapan Levililer, “Bugün Tanrınız RAB için kutsal bir gündür. Yas tutup ağlamayın” dediler. Çünkü bütün halk Kutsal Yasa’yı dinlerken ağlıyordu.</verse>
				<verse number="10">Nehemya da, “Gidin, yağlı yiyip tatlı için” dedi, “Hazırlığı olmayanlara da bir pay gönderin. Çünkü bugün Rabbimiz için kutsal bir gündür. Üzülmeyin. RAB’bin verdiği sevinç sizi güçlü kılar.”</verse>
				<verse number="11">Levililer, “Sakin olun, bugün kutsal bir gündür, üzülmeyin” diyerek halkı yatıştırdılar.</verse>
				<verse number="12">Böylece herkes yiyip içmek, yiyeceklerini başkalarıyla paylaşmak ve büyük şenlik yapmak üzere evinin yolunu tuttu. Çünkü kendilerine okunanları anlamışlardı.</verse>
				<verse number="13">Ertesi gün bütün aile başları, kâhinler ve Levililer Kutsal Yasa’nın buyruklarını öğrenmek için Bilgin Ezra’nın çevresine toplandılar.</verse>
				<verse number="14">Yasada RAB’bin Musa aracılığıyla verdiği şu buyruğu buldular: Yedinci ayda kutlanan bayramda İsrailliler çardaklarda oturmalı.</verse>
				<verse number="15">Bütün kentlerde ve Yeruşalim’de şu duyuru yapılsın: “Dağlara çıkın; yasada yazılana uygun olarak, çardak yapmak üzere zeytin, iğde, mersin ve hurma dalları, sık yapraklı ağaç dalları getirin.”</verse>
				<verse number="16">Böylece halk dalları getirip damlarında, evlerinin ve Tanrı Tapınağı’nın avlularında, Su Kapısı ve Efrayim Kapısı alanlarında çardaklar yaptı.</verse>
				<verse number="17">Sürgünden dönen herkes yaptığı çardakta oturdu. İsrailliler Nun oğlu Yeşu’nun döneminden beri böyle bir kutlama yapmamışlardı. Herkes büyük sevinç içindeydi.</verse>
				<verse number="18">Ezra ilk günden son güne kadar, her gün Tanrı’nın Yasa Kitabı’nı okudu. Yedi gün bayram yaptılar. Sekizinci gün kural uyarınca kutsal toplantı yapıldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Aynı ayın yirmi dördüncü günü İsrailliler toplandı. Hepsi oruç tutmuş, çul kuşanmış, başına toprak serpmişti.</verse>
				<verse number="2">İsrail soyundan gelenler bütün yabancılardan ayrılmıştı. Günahlarını ve atalarının yaptığı kötülükleri ayakta itiraf ettiler.</verse>
				<verse number="3">Oldukları yerde durup günün dörtte biri boyunca Tanrıları RAB’bin Yasa Kitabı’nı okudular. Günün öbür dörtte birindeyse günahlarını itiraf ederek Tanrıları RAB’be tapındılar.</verse>
				<verse number="4">Levililer’e yüksekçe bir yer ayrılmıştı. Yeşu, Bani, Kadmiel, Şevanya, Bunni, Şerevya, Bani ve Kenani orada oturuyordu. Ayağa kalkıp yüksek sesle Tanrıları RAB’be yakardılar.</verse>
				<verse number="5">Levililer’den Yeşu, Kadmiel, Bani, Haşavneya, Şerevya, Hodiya, Şevanya ve Petahya halka, “Ayağa kalkın!” dediler, “Başlangıçtan sonsuza kadar var olan Tanrınız RAB’be övgüler olsun. ‘Ya Rab senin kutsal adın öyle yücedir ki, bizim yüceltmelerimiz, övgülerimiz yetersiz kalır.’ ”</verse>
				<verse number="6">Halk şöyle dua etti: “Tek RAB sensin. Gökleri, göklerin göklerini, bütün gök cisimlerini, yeryüzünü ve içindeki her şeyi, denizleri ve içlerindeki her şeyi sen yarattın. Hepsine sen can verdin. Bütün gök cisimleri sana tapınır.</verse>
				<verse number="7">“Ya RAB, Avram’ı seçen, onu Kildaniler’in Ur Kenti’nden çıkaran, ona İbrahim adını veren Tanrı sensin.</verse>
				<verse number="8">Onu kendine yürekten bağlı buldun ve onunla bir antlaşma yaptın. Kenanlı, Hitit, Amorlu, Perizli, Yevus ve Girgaş topraklarını onun soyuna vereceğim deyip sözünü tuttun. Çünkü sen doğrusun.</verse>
				<verse number="9">“Atalarımızın Mısır’da çektiklerini gördün, Kamış Denizi’nde yakarışlarını işittin.</verse>
				<verse number="10">Firavuna, görevlilerine ve ülkesinin halkına karşı mucizeler, harikalar yarattın. Çünkü atalarımızı nasıl ezdiklerini biliyordun. Bugün olduğu gibi ün kazandın.</verse>
				<verse number="11">Denizi yararak atalarımıza yol açtın. Denizin ortasından, kuru topraktan geçip gittiler. Onları kovalayanları ise bir taş gibi azgın derin sulara fırlattın.</verse>
				<verse number="12">Gündüzün bir bulut sütunuyla, geceleyin yollarına ışık tutmak için bir ateş sütunuyla atalarımıza yol gösterdin.</verse>
				<verse number="13">“Sina Dağı’na indin, onlarla göklerden konuştun. Onlara doğru ilkeler, adil yasalar, iyi kurallar, buyruklar verdin.</verse>
				<verse number="14">Kutsal Şabat Günü’nü bildirdin. Kulun Musa aracılığıyla buyruklar, kurallar, yasalar verdin.</verse>
				<verse number="15">Acıktıklarında gökten ekmek verdin, susadıklarında kayadan su çıkardın. Onlara vermeye ant içtiğin ülkeye girmelerini, orayı mülk edinmelerini buyurdun.</verse>
				<verse number="16">“Ama atalarımız gurura kapıldı; dikbaşlılık edip buyruklarına uymadılar.</verse>
				<verse number="17">Söz dinlemek istemediler, aralarında yaptığın harikaları unuttular. Dikbaşlılık ettiler, eski kölelik yaşamlarına dönmek için kendilerine bir önder bularak başkaldırdılar. Ama sen bağışlayan, iyilik yapan, acıyan, tez öfkelenmeyen, sevgisi engin bir Tanrı’sın. Onları terk etmedin.</verse>
				<verse number="18">Kendilerine buzağı biçiminde dökme bir put yaptılar, ‘Sizi Mısır’dan çıkaran Tanrınız budur!’ diyerek seni çok aşağıladılar.</verse>
				<verse number="19">Yine de, yüce merhametinden ötürü onları çölde bırakmadın. Gündüzün yol göstermek için bulut sütununu, geceleyin yollarına ışık tutmak için ateş sütununu önlerinden eksik etmedin.</verse>
				<verse number="20">Onları eğitmek için iyi Ruhun’u verdin. Ağızlarından manı eksiltmedin. Susadıklarında onlara su verdin.</verse>
				<verse number="21">Kırk yıl onları çölde besledin. Hiç eksikleri olmadı. Ne giysileri eskidi, ne de ayakları şişti.</verse>
				<verse number="22">“Onlara ülkeler, uluslar verdin, aralarında bölüştürdün. Heşbon Kralı Sihon’un, Başan Kralı Og’un ülkesini mülk edindiler.</verse>
				<verse number="23">Onlara gökteki yıldızlar kadar çocuk verdin. Onları, mülk edinmek üzere atalarına söz verdiğin ülkeye getirdin.</verse>
				<verse number="24">Çocukları Kenan ülkesini ele geçirip mülk edindiler. Ülke halkının onlara boyun eğmesini sağladın. Krallarını ve ülkedeki halkları istediklerini yapsınlar diye ellerine teslim ettin.</verse>
				<verse number="25">Surlu kentler, verimli topraklar ele geçirdiler. Güzel eşyalarla dolu evlere, kazılmış sarnıçlara, bağlara, zeytinliklere, çok sayıda meyve ağacına sahip oldular. Yediler, doydular, beslendiler ve onlara yaptığın büyük iyiliklere sevindiler.</verse>
				<verse number="26">“Ama halkın söz dinlemedi, sana başkaldırdı. Yasana sırt çevirdiler, sana dönmeleri için kendilerini uyaran peygamberleri öldürdüler. Seni çok aşağıladılar.</verse>
				<verse number="27">Bu yüzden onları düşmanlarının eline teslim ettin. Düşmanları onları ezdi. Sıkıntıya düşünce sana feryat ettiler. Onları göklerden duydun, yüce merhametinden ötürü kurtarıcılar gönderdin. Bunlar halkı düşmanlarının elinden kurtardı.</verse>
				<verse number="28">“Ne var ki İsrail halkı rahata kavuşunca yine senin gözünde kötü olanı yaptı. Bu yüzden onları düşmanlarının eline terk ettin. Düşmanları onlara egemen oldu. Yine sana yönelip feryat ettiler. Onları göklerden duydun ve merhametinden ötürü defalarca kurtardın.</verse>
				<verse number="29">“Onları Kutsal Yasan’a dönmeleri için uyardınsa da, gurura kapılarak buyruklarına karşı geldiler. Kurallarını çiğneyip günah işlediler. Oysa kim kurallarına bağlı kalırsa yaşam bulur. İnatla sana sırt çevirdiler, dinlemek istemediler.</verse>
				<verse number="30">Yıllarca onlara katlandın. Ruhun’la, peygamberlerin aracılığıyla onları uyardın. Ama kulak asmadılar. Bunun üzerine onları çeşitli ülke halklarının ellerine teslim ettin.</verse>
				<verse number="31">Yüce merhametinden ötürü yok olmalarına izin vermedin. Onları terk etmedin. Çünkü sen iyilik yapan, acıyan bir Tanrı’sın.</verse>
				<verse number="32">“Ey Tanrımız! Sen antlaşmana bağlı kalırsın. Güçlü, görkemli, yüce bir Tanrı’sın. Asur krallarının döneminden bugüne kadar krallarımız, önderlerimiz, kâhinlerimiz, peygamberlerimiz, atalarımız ve bütün halk acı çekti. Çektiklerimizi küçümseme.</verse>
				<verse number="33">Başımıza gelen bütün olaylarda sen hep adil davrandın, doğru olanı yaptın, bizse kötülük yaptık.</verse>
				<verse number="34">Krallarımız, önderlerimiz, kâhinlerimiz, atalarımız yasana göre yaşamadılar. Verdiğin buyrukları, yaptığın uyarıları dinlemediler.</verse>
				<verse number="35">Ülkelerinde onlara sağladığın bolluk içinde, önlerine serdiğin geniş, verimli topraklarda sana kulluk etmediler, kötülüklerinden dönmediler.</verse>
				<verse number="36">“Bak, bugün köleyiz. Meyvelerini, iyi ürünlerini yesinler diye atalarımıza verdiğin ülkede köle olduk.</verse>
				<verse number="37">Günahlarımız yüzünden ürünlerimizin çoğunu başımıza getirdiğin krallara veriyoruz. Bizi de, hayvanlarımızı da istedikleri gibi kullanıyorlar. Büyük sıkıntı içindeyiz.”</verse>
				<verse number="38">“Bütün bu olanlardan ötürü biz İsrail halkı olarak kesin bir yazılı antlaşma yapıyoruz. Önderlerimiz, Levililerimiz ve kâhinlerimiz de antlaşmayı mühürlüyor.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Antlaşmayı mühürleyenler şunlardı: Hakalya oğlu Vali Nehemya ve Sidkiya.</verse>
				<verse number="2">Kâhinler: Seraya, Azarya, Yeremya,</verse>
				<verse number="3">Paşhur, Amarya, Malkiya,</verse>
				<verse number="4">Hattuş, Şevanya, Malluk,</verse>
				<verse number="5">Harim, Meremot, Ovadya,</verse>
				<verse number="6">Daniel, Ginneton, Baruk,</verse>
				<verse number="7">Meşullam, Aviya, Miyamin,</verse>
				<verse number="8">Maazya, Bilgay, Şemaya.</verse>
				<verse number="9">Levililer: Azanya oğlu Yeşu, Henadat oğullarından Binnuy, Kadmiel;</verse>
				<verse number="10">arkadaşları Şevanya, Hodiya, Kelita, Pelaya, Hanan,</verse>
				<verse number="11">Mika, Rehov, Haşavya,</verse>
				<verse number="12">Zakkur, Şerevya, Şevanya,</verse>
				<verse number="13">Hodiya, Bani, Beninu.</verse>
				<verse number="14">Halk önderleri: Paroş, Pahat-Moav, Elam, Zattu, Bani,</verse>
				<verse number="15">Bunni, Azgat, Bevay,</verse>
				<verse number="16">Adoniya, Bigvay, Adin,</verse>
				<verse number="17">Ater, Hizkiya, Azzur,</verse>
				<verse number="18">Hodiya, Haşum, Besay,</verse>
				<verse number="19">Harif, Anatot, Nevay,</verse>
				<verse number="20">Magpiaş, Meşullam, Hezir,</verse>
				<verse number="21">Meşezavel, Sadok, Yaddua,</verse>
				<verse number="22">Pelatya, Hanan, Anaya,</verse>
				<verse number="23">Hoşea, Hananya, Haşşuv,</verse>
				<verse number="24">Halloheş, Pilha, Şovek,</verse>
				<verse number="25">Rehum, Haşavna, Maaseya,</verse>
				<verse number="26">Ahiya, Hanan, Anan,</verse>
				<verse number="27">Malluk, Harim, Baana.</verse>
				<verse number="28">“Halkın geri kalanı, kâhinler, Levililer, tapınak görevlileri ve kapı nöbetçileri, ezgiciler, Tanrı’nın Yasası uğruna çevre halklardan ayrılmış olan herkes, karıları ve anlayıp kavrayacak yaştaki oğullarıyla, kızlarıyla birlikte</verse>
				<verse number="29">soylu kardeşlerine katıldılar. Tanrı’nın, kulu Musa aracılığıyla verdiği yasaya göre yaşamak, Egemenimiz RAB’bin bütün buyruklarına, ilkelerine, kurallarına uymak üzere ant içtiler, uymayacaklara lanet okudular.</verse>
				<verse number="30">“Çevremizdeki halklara kız verip kız almayacağız.</verse>
				<verse number="31">“Çevre halklardan Şabat Günü ya da kutsal bir gün eşya veya tahıl satmak isteyen olursa almayacağız. Yedi yılda bir toprağı sürmeyeceğiz ve bütün alacaklarımızı sileceğiz.</verse>
				<verse number="32">“Tanrımız’ın Tapınağı’nın giderlerini karşılamak üzere hepimiz sorumluluk alıyoruz. Her yıl şekelin üçte birini vereceğiz. Bu para adak ekmekleri, günlük tahıl sunusu ve yakmalık sunular, Şabat günleri, Yeni Aylar ve öbür bayramlarda sunulan kurbanlar, kutsal sunular, İsrail’in günahlarını bağışlatacak sunular ve Tanrımız’ın Tapınağı’nın öteki işleri için harcanacak.</verse>
				<verse number="33">“Tanrımız’ın Tapınağı’nın giderlerini karşılamak üzere hepimiz sorumluluk alıyoruz. Her yıl şekelin üçte birini vereceğiz. Bu para adak ekmekleri, günlük tahıl sunusu ve yakmalık sunular, Şabat günleri, Yeni Aylar ve öbür bayramlarda sunulan kurbanlar, kutsal sunular, İsrail’in günahlarını bağışlatacak sunular ve Tanrımız’ın Tapınağı’nın öteki işleri için harcanacak.</verse>
				<verse number="34">“Kâhinler, Levililer ve halk hep birlikte kura çektik. Aileler her yıl Kutsal Yasa’ya uygun olarak Tanrımız RAB’bin sunağında yakılmak üzere belirli zamanlarda odun getirecek.</verse>
				<verse number="35">“Ayrıca her yıl toprağımızın ve meyve ağaçlarımızın ilk ürününü RAB’bin Tapınağı’na götüreceğiz.</verse>
				<verse number="36">“Yasaya uygun olarak, ilk doğan oğullarımızı, hayvanlarımızı, ilk doğan sığırlarımızı ve davarlarımızı Tanrımız’ın Tapınağı’na, tapınakta hizmet eden kâhinlere götüreceğiz.</verse>
				<verse number="37">“Hamurlu yiyeceklerimizin, kaldırdığımız ürünlerin, bütün ağaçlarımızın meyvelerinin, yeni şarabımızın, zeytinyağımızın ilkini Tanrımız’ın Tapınağı’nın depolarına getirip kâhinlere vereceğiz. Toprağımızın ondalığını Levililer’e vereceğiz, çünkü çalıştığımız bütün kentlerde ondalıkları onlar topluyor.</verse>
				<verse number="38">Levililer ondalıkları toplarken Harun soyundan bir kâhin yanlarında bulunacak. Levililer topladıkları ondalığın onda birini Tanrımız’ın Tapınağı’ndaki depolara, hazine odalarına bırakacak.</verse>
				<verse number="39">İsrail halkıyla Levililer, buğdaydan, yeni şaraptan, zeytinyağından verilen armağanları, tapınak eşyalarının, kâhinlerin, tapınak kapı nöbetçilerinin ve ezgicilerin bulunduğu odalara koyacaklar. “Artık Tanrımız’ın Tapınağı’nı göz ardı etmeyeceğiz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Halkın önderleri Yeruşalim’e yerleşti. Geri kalanlar aralarında kura çektiler. Her on kişiden biri kutsal kente, Yeruşalim’e yerleşecek, öteki dokuz kişiyse kendi kentlerinde kalacaklardı.</verse>
				<verse number="2">Halk Yeruşalim’de yaşamaya gönüllü olanların hepsini kutladı.</verse>
				<verse number="3">Yeruşalim’e yerleşen bölge önderleri şunlardır: –Ancak bazı İsrailliler, kâhinler, Levililer, tapınak görevlileri, Süleyman’ın kullarının soyundan gelenler Yahuda kentlerine, her biri kendi kentindeki kendi mülküne yerleşti.</verse>
				<verse number="4">Yahuda ve Benyamin halkından bazılarıysa Yeruşalim’de kaldı.– Yahuda soyundan gelenler: Peres soyundan Mahalalel oğlu Şefatya oğlu Amarya oğlu Zekeriya oğlu Uzziya oğlu Ataya,</verse>
				<verse number="5">Şela soyundan Zekeriya oğlu Yoyariv oğlu Adaya oğlu Hazaya oğlu Kol-Hoze oğlu Baruk oğlu Maaseya.</verse>
				<verse number="6">Peresoğulları’ndan Yeruşalim’e 468 yiğit yerleşti.</verse>
				<verse number="7">Benyamin soyundan gelenler: Yeşaya oğlu İtiel oğlu Maaseya oğlu Kolaya oğlu Pedaya oğlu Yoet oğlu Meşullam oğlu Sallu.</verse>
				<verse number="8">Onu Gabbay ve Sallay izledi; toplam 928 yiğit.</verse>
				<verse number="9">Zikri oğlu Yoel onlara önderlik ediyordu, Hassenua oğlu Yahuda ise kentte vali yardımcısıydı.</verse>
				<verse number="10">Kâhinler: Yoyariv oğlu Yedaya, Yakin,</verse>
				<verse number="11">Ahituv oğlu Merayot oğlu Sadok oğlu Meşullam oğlu Hilkiya oğlu tapınak baş görevlisi Seraya</verse>
				<verse number="12">ve tapınağa hizmet eden kardeşleri; toplam 822 kişi. Malkiya oğlu Paşhur oğlu Zekeriya oğlu Amsi oğlu Pelalya oğlu Yeroham oğlu Adaya</verse>
				<verse number="13">ve aile başları olan kardeşleri; toplam 242 kişi. İmmer oğlu Meşillemot oğlu Ahzay oğlu Azarel oğlu Amaşsay ve</verse>
				<verse number="14">kardeşlerinden oluşan 128 cesur yiğit. Haggedolim oğlu Zavdiel onlara önderlik ediyordu.</verse>
				<verse number="15">Levililer: Bunni oğlu Haşavya oğlu Azrikam oğlu Haşşuv oğlu Şemaya.</verse>
				<verse number="16">Levililer’in önderlerinden Şabbetay’la Yozavat Tanrı Tapınağı’nın dış işlerini yönetiyordu.</verse>
				<verse number="17">Asaf oğlu Zavdi oğlu Mika oğlu Mattanya şükran duasını okuyan tapınak korosunu yönetiyordu. Kardeşlerinden Bakbukya ise ikinci derecede görevliydi. Ayrıca Yedutun oğlu Galal oğlu Şammua oğlu Avda vardı.</verse>
				<verse number="18">Kutsal kentte yaşayan Levililer 284 kişiydi.</verse>
				<verse number="19">Tapınak kapı nöbetçileri: Kapılarda Akkuv, Talmon ve kardeşleri nöbet tutardı. Toplam 172 kişiydiler.</verse>
				<verse number="20">İsrailliler’in geri kalanı, kâhinlerle Levililer ise Yahuda’nın öbür kentlerine dağılmıştı. Herkes kendi mülküne yerleşmişti.</verse>
				<verse number="21">Tapınak görevlileri Ofel’de yaşıyordu. Önderleri Siha ile Gişpa idi.</verse>
				<verse number="22">Tanrı’nın Tapınağı’nda ezgi söyleyenlere Asaf soyundan gelenler önderlik ediyordu. Bu soydan Mika oğlu Mattanya oğlu Haşavya oğlu Bani oğlu Uzzi Yeruşalim’de, Levililer’in başında bulunuyordu.</verse>
				<verse number="23">Pers Kralı’nın ezgicilerle ilgili buyruğu vardı. Düzenli olarak her gün ücretlerini alacaklardı.</verse>
				<verse number="24">Yahuda oğlu Zerah’ın soyundan Meşezavel oğlu Petahya İsrail halkının genel temsilcisi olarak Pers Kralı’na yardımcı oluyordu.</verse>
				<verse number="25">Kırsal bölgelerde, köylerde yaşayanlara gelince: Bazı Yahudalılar Kiryat-Arba ve köylerinde, bazıları Divon ve köylerinde, bazıları Yekavseel ve köylerinde,</verse>
				<verse number="26">bazıları Yeşua’da, Molada’da, Beytpelet’te,</verse>
				<verse number="27">Hasar-Şual’da, Beer-Şeva ve köylerinde,</verse>
				<verse number="28">bazıları Ziklak’ta, Mekona ve köylerinde,</verse>
				<verse number="29">bazıları Eyn-Rimmon’da, Sora’da, Yarmut’ta,</verse>
				<verse number="30">Zanoah’ta, Adullam ve köylerinde, bazıları Lakiş ve çevresinde, bazıları da Azeka ve köylerinde yaşıyordu. Yahudalılar’ın yaşadığı bu yerler Beer-Şeva ile Hinnom Vadisi arasındaki toprakları kapsıyordu.</verse>
				<verse number="31">Benyamin soyundan olanlar Geva’da, Mikmas’ta, Aya’da, Beytel ve köylerinde,</verse>
				<verse number="32">Anatot’ta, Nov’da, Ananya’da,</verse>
				<verse number="33">Hasor’da, Rama’da, Gittayim’de,</verse>
				<verse number="34">Hadit’te, Sevoim’de, Nevallat’ta,</verse>
				<verse number="35">Lod’da, Ono’da ve Esnaf Vadisi’nde yaşıyordu.</verse>
				<verse number="36">Bölükler halinde Yahuda’dan gelen bazı Levililer de Benyamin’e yerleşti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Şealtiel oğlu Zerubbabil ve Yeşu ile birlikte sürgünden dönen kâhinlerle Levililer şunlardır: Kâhinler: Seraya, Yeremya, Ezra,</verse>
				<verse number="2">Amarya, Malluk, Hattuş,</verse>
				<verse number="3">Şekanya, Rehum, Meremot,</verse>
				<verse number="4">İddo, Ginneton, Aviya,</verse>
				<verse number="5">Miyamin, Maadya, Bilga,</verse>
				<verse number="6">Şemaya, Yoyariv, Yedaya,</verse>
				<verse number="7">Sallu, Amok, Hilkiya, Yedaya. Bunlar Yeşu’nun döneminde kâhinlere ve öbür kardeşlerine önderlik ediyorlardı.</verse>
				<verse number="8">Levililer: Yeşu, Binnuy, Kadmiel, Şerevya, Yahuda ve şükran ezgileri sorumlusu Mattanya ile kardeşleri.</verse>
				<verse number="9">Öbür kardeşleri Bakbukya ile Unni ezgiler söylenirken onların karşısında dururdu.</verse>
				<verse number="10">Yeşu Yoyakim’in babasıydı. Yoyakim Elyaşiv’in babası, Elyaşiv Yoyada’nın babası,</verse>
				<verse number="11">Yoyada Yonatan’ın babası, Yonatan Yaddua’nın babasıydı.</verse>
				<verse number="12">Yoyakim’in döneminde, kâhin ailelerinin başları şunlardı: Seraya ailesinin başında Meraya, Yeremya’nın Hananya,</verse>
				<verse number="13">Ezra’nın Meşullam, Amarya’nın Yehohanan,</verse>
				<verse number="14">Meliku’nun Yonatan, Şevanya’nın Yusuf,</verse>
				<verse number="15">Harim’in Adna, Merayot’un Helkay,</verse>
				<verse number="16">İddo’nun Zekeriya, Ginneton’un Meşullam,</verse>
				<verse number="17">Aviya’nın Zikri, Minyamin’in, Moadya’nın Piltay,</verse>
				<verse number="18">Bilga’nın Şammua, Şemaya’nın Yehonatan,</verse>
				<verse number="19">Yoyariv’in Mattenay, Yedaya’nın Uzzi,</verse>
				<verse number="20">Sallay’ın Kallay, Amok’un Ever,</verse>
				<verse number="21">Hilkiya’nın Haşavya, Yedaya’nın Netanel.</verse>
				<verse number="22">Levililer’den Elyaşiv, Yoyada, Yohanan ve Yaddua’nın yaşadığı günlerde, Pers Kralı Darius’un döneminde, Levili aile başlarının ve kâhinlerin kaydı tutuldu.</verse>
				<verse number="23">Levili aile başlarının listesi Elyaşiv oğlu Yohanan’ın yaşadığı döneme kadar tarihler kitabına yazıldı.</verse>
				<verse number="24">Levili önderlerden Haşavya, Şerevya ve Kadmiel oğlu Yeşu bir yanda, kardeşleri öbür yanda durur, Tanrı adamı Davut’un buyruğu uyarınca karşılıklı övgüler ve şükürler sunarlardı.</verse>
				<verse number="25">Mattanya, Bakbukya, Ovadya, Meşullam, Talmon ve Akkuv kapılarda nöbet tutarak kapılara yakın ambarları korumakla görevliydiler.</verse>
				<verse number="26">Yosadak oğlu Yeşu oğlu Yoyakim’in ve Vali Nehemya ile Kâhin ve Bilgin Ezra’nın yaşadığı dönemde bu insanlar görev yaptı.</verse>
				<verse number="27">Yeruşalim surları Tanrı’ya adanacağı zaman, nerede bir Levili varsa aranıp bulundu ve Yeruşalim’e getirildi. Çünkü surları sevinçle, şükranla, ezgilerle, zil, çenk ve lirlerle adamak istiyorlardı.</verse>
				<verse number="28">Ezgiciler Yeruşalim çevresindeki bölgelerden, Netofalılar’ın köylerinden, Beytgilgal’dan, Geva ve Azmavet çevresinden toplandı. Yeruşalim çevresinde köyler kurmuşlardı.</verse>
				<verse number="29">Ezgiciler Yeruşalim çevresindeki bölgelerden, Netofalılar’ın köylerinden, Beytgilgal’dan, Geva ve Azmavet çevresinden toplandı. Yeruşalim çevresinde köyler kurmuşlardı.</verse>
				<verse number="30">Kâhinlerle Levililer önce kendilerini, sonra halkı, kapıları ve surları paklama görevini yerine getirdiler.</verse>
				<verse number="31">Yahudalı önderleri surların üzerine çıkardım. Şükrederek yürüsünler diye iki büyük gruba ayırdım. Birinci grup sağdan Gübre Kapısı’na doğru yürüdü.</verse>
				<verse number="32">Arkalarından Hoşaya ve Yahudalı önderlerin yarısı,</verse>
				<verse number="33">Azarya, Ezra, Meşullam,</verse>
				<verse number="34">Yahuda, Benyamin, Şemaya, Yeremya</verse>
				<verse number="35">ve borazan çalan bazı kâhinler izliyordu. Asaf oğlu Zakkur oğlu Mikaya oğlu Mattanya oğlu Şemaya oğlu Yonatan oğlu Zekeriya</verse>
				<verse number="36">ve kardeşleri Şemaya, Azarel, Milalay, Gilalay, Maay, Netanel, Yahuda ve Hanani Tanrı adamı Davut gibi çalgılarıyla yürüyorlardı. Bilgin Ezra onlara öncülük ediyordu.</verse>
				<verse number="37">Pınar Kapısı’ndan Davut Kenti’nin merdivenlerinden dosdoğru surlara çıktılar; Davut’un sarayının üst tarafından geçerek doğuya doğru, Su Kapısı’na kadar yürüdüler.</verse>
				<verse number="38">Şükürler sunarak yürüyen öbür grupsa surların üzerinde sola doğru ilerliyordu. Halkın yarısıyla birlikte ben de onları izledim. Fırınlar Kulesi’nden geçip Geniş Duvar’a kadar yürüdük.</verse>
				<verse number="39">Efrayim Kapısı’nı, Eski Kapı’yı, Balık Kapısı’nı, Hananel Kulesi’ni, Hammea Kulesi’ni geçip Koyun Kapısı’na kadar gittik. Muhafızlar Kapısı’nda durduk.</verse>
				<verse number="40">Şükürler sunarak yürüyen bu iki grup Tanrı Tapınağı’nda durdu. Görevlilerin yarısıyla birlikte ben de durdum.</verse>
				<verse number="41">Benim grubumda borazan çalan şu kâhinler vardı: Elyakim, Maaseya, Minyamin, Mikaya, Elyoenay, Zekeriya, Hananya.</verse>
				<verse number="42">Ayrıca Maaseya, Şemaya, Elazar, Uzzi, Yehohanan, Malkiya, Elam, Ezer. Ezgiciler Yizrahya’nın öncülüğünde yüksek sesle ezgiler söylediler.</verse>
				<verse number="43">O gün pek çok kurban kesildi. Halk coşku içindeydi, çünkü Tanrı onlara büyük sevinç vermişti. Kadınlarla çocuklar da bu sevince katıldılar. Yeruşalim’den gelen sevinç sesleri uzaklardan duyulabiliyordu.</verse>
				<verse number="44">Bu arada bağışların, ilk ürünlerin ve ondalıkların konacağı ambarları gözetecek bazı kişiler görevlendirildi. Bunlar Kutsal Yasa’nın kâhinler ve Levililer için öngördüğü yardımları kentlerin çevresindeki kırsal bölgelerden toplayıp ambarlara getirmekle sorumluydu. Yahudalılar kâhinlerle Levililer’in hizmetinden hoşnuttu.</verse>
				<verse number="45">Çünkü onlar Tanrıları’nın hizmetini ve paklama görevini yerine getiriyorlardı. Ezgicilerle kapı nöbetçileri de Davut’la oğlu Süleyman’ın buyruğuna uygun olarak sorumluluklarını yerine getirdiler.</verse>
				<verse number="46">Çünkü eskiden, Davut’un ve Asaf’ın yaşadığı yıllarda, ezgicileri yönetenler vardı. Tanrı’ya övgü ve şükür ezgileri söylenirdi.</verse>
				<verse number="47">Zerubbabil’in ve Nehemya’nın yaşadığı dönemde bütün İsrail halkı bağışlarıyla ezgicilerin ve kapı nöbetçilerinin ücretlerini gününde karşıladı. Levililer’in hakkını ayırdılar, Levililer de Harun soyundan gelenlerin hakkını ayırdı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">O gün Musa’nın Kitabı halka okundu. Kitapta Ammonlular’la Moavlılar’ın sonsuza dek Tanrı’nın topluluğuna giremeyeceği yazılıydı.</verse>
				<verse number="2">Çünkü onlar İsrail halkına ekmek ve su vermemekle kalmamış, İsrailliler’e lanet okuması için Balam’a da para vermişlerdi. Ancak Tanrımız laneti kutsamaya çevirmişti.</verse>
				<verse number="3">İsrail halkı bu yasayı duyunca, bütün yabancıları ayrı tutmaya başladı.</verse>
				<verse number="4">Tanrımız’ın Tapınağı’nın ambarlarına Kâhin Elyaşiv bakıyordu. Elyaşiv Toviya’nın akrabasıydı.</verse>
				<verse number="5">Bu yüzden ona büyük bir oda vermişti. Eskiden bu odaya tahıl sunuları, günnük, tapınak eşyaları, ayrıca Kutsal Yasa uyarınca Levililer’e, ezgicilere, tapınak kapı nöbetçilerine verilen buğdayın, yeni şarabın, zeytinyağının ondalıkları ve kâhinlere verilen bağışlar konulurdu.</verse>
				<verse number="6">Ama bütün bunlar olup biterken ben Yeruşalim’de değildim. Babil Kralı Artahşasta’nın krallığının otuz ikinci yılında, onun yanına gitmiştim. Bir süre sonra yine izin istedim</verse>
				<verse number="7">ve Yeruşalim’e döndüm. O zaman Elyaşiv’in yaptığı kötülüğü öğrendim. Tanrı Tapınağı’nın avlusunda Toviya’ya oda vermişti.</verse>
				<verse number="8">Buna çok canım sıkıldı. Toviya’nın bütün eşyalarını odadan attım.</verse>
				<verse number="9">Odaları temizlemeleri için buyruk verdim. Tanrı Tapınağı’nın eşyalarını, tahıl sunularını, günnüğü yine oraya koydurdum.</verse>
				<verse number="10">Ayrıca öğrendim ki, Levililer’in alacakları verilmemiş. Hizmeti yürüten Levililer’le ezgiciler tarlalarına geri dönmüşler.</verse>
				<verse number="11">Görevlileri azarladım. “Tanrı’nın Tapınağı neden ihmal edilmiş?” diye sordum. Sonra bütün gidenleri toplayıp işlerinin başına koydum.</verse>
				<verse number="12">Bütün Yahuda halkı buğdayın, yeni şarabın, zeytinyağının ondalığını yine ambarlara getirmeye başladı.</verse>
				<verse number="13">Bu kez ambarların başına Kâhin Şelemya’yı, Bilgin Sadok’u ve Levililer’den Pedaya’yı koydum. Mattanya oğlu Zakkur oğlu Hanan onların yardımcısıydı. Bunlar güvenilir insanlardı. Görevleri kardeşlerinin paylarını bölüştürmekti.</verse>
				<verse number="14">Ey Tanrım, beni anımsa. Tapınağın için ve oradaki hizmetler için yaptığım iyi işleri hiçe sayma.</verse>
				<verse number="15">O günlerde Yahuda’da bazı adamların Şabat Günü üzüm sıktıklarını gördüm. Bazıları da demet demet tahıllarını eşeklere yüklüyor, şarap, üzüm, incir ve çeşitli yüklerle birlikte Şabat Günü Yeruşalim’e getiriyorlardı. Şabat Günü bunları sattıkları için onları azarladım.</verse>
				<verse number="16">Yeruşalim’de yaşayan Surlular balık ve çeşitli mallar getirip Şabat Günü kentte Yahudalılar’a satıyorlardı.</verse>
				<verse number="17">Yahudalı soyluları azarlayarak, “Yaptığınız kötülüğe bakın!” dedim, “Şabat Günü’nü hiçe sayıyorsunuz.</verse>
				<verse number="18">Atalarınız da aynı şeyi yapmadı mı? Bu yüzden Tanrımız başımıza ve bu kente bela yağdırmadı mı? Siz Şabat Günü’nü hiçe sayarak Tanrı’nın öfkesini İsrail’e karşı alevlendiriyorsunuz.”</verse>
				<verse number="19">Şabat’tan önceki akşam Yeruşalim kapılarına gölge düşünce, kapıların kapatılması ve Şabat sona erinceye kadar açılmaması için buyruk verdim. Şabat Günü kente yük sokulmasın diye bazı adamlarımı kapılara yerleştirdim.</verse>
				<verse number="20">Tüccarlarla çeşitli eşya satıcıları bir iki kez geceyi Yeruşalim’in dışında geçirdiler.</verse>
				<verse number="21">Onları uyardım: “Niçin surun dibinde geceliyorsunuz? Bir daha yaparsanız size karşı zor kullanacağım.” Bir daha Şabat Günü gelmediler.</verse>
				<verse number="22">Şabat Günü’nün kutsallığını korumak için Levililer’e kendilerini paklasınlar ve gidip kapılarda nöbet tutsunlar diye buyruk verdim. Ey Tanrım, bunun için de beni anımsa ve yüce sevgin uyarınca bana merhamet et.</verse>
				<verse number="23">Ayrıca o günlerde Aşdotlu, Ammonlu, Moavlı kadınlarla evlenmiş Yahudiler gördüm.</verse>
				<verse number="24">Çocuklarının yarısı Aşdot dilini ya da öbür halkların dilini konuşuyor, Yahudi dilini bilmiyorlardı.</verse>
				<verse number="25">Adamları azarladım, lanet okudum. Bazılarını dövüp saçlarını yoldum. Tanrı’nın adıyla onlara ant içirdim ve, “Yabancılara kız verip kız almayacaksınız” dedim,</verse>
				<verse number="26">“Kral Süleyman bu yabancı kadınlar yüzünden günaha girmedi mi? Onca ulusun kralları arasında Süleyman gibisi yoktu. Tanrı onu öyle sevdi ki, bütün İsrail’e kral yaptı. Ama yabancı kadınlar onu bile günaha sürükledi.</verse>
				<verse number="27">Şimdi de siz yabancı kadınlarla evlenerek Tanrımız’a ihanet ediyorsunuz. Yaptığınız bu büyük kötülüğe göz mü yumalım?”</verse>
				<verse number="28">Başkâhin Elyaşiv oğlu Yoyada’nın oğullarından biri Horonlu Sanballat’ın kızıyla evliydi. Bu yüzden onu yanımdan kovdum.</verse>
				<verse number="29">Ey Tanrım, onları anımsa; çünkü kâhinliği lekelediler, kâhinlerle ve Levililer’le yaptığın antlaşmayı bozdular.</verse>
				<verse number="30">Halkı bütün yabancılardan arındırdım. Kâhinlerle Levililer’e görevlerini tek tek bildirdim.</verse>
				<verse number="31">Belirli zamanlarda yakılmak için armağan edilen odunları, getirilen ilk ürünleri düzene koydum. Ey Tanrım, bütün bunları iyiliğim için anımsa.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="17">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ahaşveroş Hoddu’dan Kûş’a uzanan bölgedeki yüz yirmi yedi ilin kralıydı.</verse>
				<verse number="2">O sırada ülkeyi Sus Kalesi’ndeki tahtından yönetiyordu.</verse>
				<verse number="3">Krallığının üçüncü yılında bütün önderlerinin ve görevlilerinin onuruna bir şölen verdi. Pers ve Med ordu komutanları, ileri gelenler ve il valileri de oradaydı.</verse>
				<verse number="4">Ahaşveroş tam yüz seksen gün süren şenliklerle krallığının sonsuz zenginliğini, büyüklüğünün görkemini ve yüceliğini gösterdi.</verse>
				<verse number="5">Bunun ardından, sarayının avlusunda küçük büyük ayırmadan, Sus Kalesi’nde bulunan bütün halka yedi gün süren bir şölen verdi.</verse>
				<verse number="6">Mermer sütunlar üzerindeki gümüş çemberlere mor ve beyaz renkli iplikten yapılmış sicimlerle bağlanmış beyaz ve lacivert kumaşlar asılmıştı. Somaki, mermer, sedef ve pahalı taşlar döşenmiş avluya altın ve gümüş sedirler yerleştirilmişti.</verse>
				<verse number="7">Sarayın en iyi şarabı kralın cömertliğine yaraşır biçimde bol bol ve her biri değişik altın kupalar içinde sunuluyordu.</verse>
				<verse number="8">Kralın buyruğu uyarınca, konuklar içki içmeye zorlanmadı. Kral saray hizmetkârlarına konukların dileklerini yerine getirmeleri için buyruk vermişti.</verse>
				<verse number="9">O sırada Kraliçe Vaşti de Kral Ahaşveroş’un sarayındaki kadınlara bir şölen veriyordu.</verse>
				<verse number="10">Yedinci gün, şarabın etkisiyle keyiflenen Kral Ahaşveroş, hizmetindeki yedi haremağasına –Mehuman, Bizta, Harvona, Bigta, Avagta, Zetar ve Karkas’a– Kraliçe Vaşti’yi başında tacıyla huzuruna getirmelerini buyurdu. Kraliçe Vaşti güzeldi. Kral halka ve önderlere onun ne kadar güzel olduğunu göstermek istiyordu.</verse>
				<verse number="11">Yedinci gün, şarabın etkisiyle keyiflenen Kral Ahaşveroş, hizmetindeki yedi haremağasına –Mehuman, Bizta, Harvona, Bigta, Avagta, Zetar ve Karkas’a– Kraliçe Vaşti’yi başında tacıyla huzuruna getirmelerini buyurdu. Kraliçe Vaşti güzeldi. Kral halka ve önderlere onun ne kadar güzel olduğunu göstermek istiyordu.</verse>
				<verse number="12">Ama Kraliçe Vaşti haremağalarının kraldan getirdiği buyruğu reddedip gitmedi. Bunun üzerine kral çok kızdı, öfkesinden küplere bindi.</verse>
				<verse number="13">Kral yasaları bilen bilge kişilerle görüştü. Çünkü kralın, yasaları ve adaleti bilen kişilere danışması gelenektendi.</verse>
				<verse number="14">Kendisine en yakın olan Karşena, Şetar, Admata, Tarşiş, Meres, Marsena ve Memukan onunla yüzyüze görüşebiliyorlardı. Pers ve Med İmparatorluğu’nun bu yedi önderi krallığın en üst yöneticileriydi.</verse>
				<verse number="15">Kral Ahaşveroş onlara, “Kralın haremağaları aracılığıyla gönderdiği buyruğa uymayan Kraliçe Vaşti’ye yasaya göre ne yapmalı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="16">Memukan, kralın ve önderlerin önünde şu yanıtı verdi: “Kraliçe Vaşti yalnız krala karşı değil, bütün önderlere ve kralın bütün illerindeki halklara karşı suç işledi.</verse>
				<verse number="17">Bütün kadınlar, kraliçenin davranışıyla ilgili haberi duyunca, ‘Kral Ahaşveroş Kraliçe Vaşti’nin huzuruna getirilmesini buyurdu, ama kraliçe gitmedi’ diyerek kocalarını küçümsemeye başlayacaklar.</verse>
				<verse number="18">Bugün kraliçenin davranışını öğrenen Pers ve Medli soylu kadınlar da kralın soylu adamlarına aynı biçimde davranacak. Bu da alabildiğine kadınların küçümsemesine, erkeklerin de öfkelenmesine yol açacak.</verse>
				<verse number="19">Kral uygun görüyorsa ferman çıkarsın; bu ferman Persler’le Medler’in değişmeyen yasalarına eklensin. Buna göre Vaşti bir daha Kral Ahaşveroş’un huzuruna çıkmasın ve kral ondan daha iyi birini kraliçeliğe seçsin.</verse>
				<verse number="20">Kralın fermanı büyük krallığının dört bir yanına ulaşınca, ister soylu ister halktan olsun, bütün kadınlar kocalarına saygı gösterecektir.”</verse>
				<verse number="21">Bu sözler kralın ve önderlerinin hoşuna gitti. Kral, Memukan’ın önerisine uyarak,</verse>
				<verse number="22">krallığın bütün illerine yazılı buyruklar gönderdi. Her ile kendi işaretleriyle ve her halka kendi diliyle yazıldı. Her erkeğin kendi evinin egemeni olduğu her dilde vurgulandı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Bu olaylardan sonra öfkesi dinen Kral Ahaşveroş, Vaşti’yi, yaptıklarını ve ona karşı alınan kararı anımsadı.</verse>
				<verse number="2">Kralın özel hizmetkârları, “Kral için genç, güzel, el değmemiş kızlar aransın” dediler,</verse>
				<verse number="3">“Kral, egemen olduğu bütün illerde görevliler atasın. Bu görevliler bütün genç, güzel, el değmemiş kızları toplayıp Sus Kalesi’ndeki hareme getirsinler, kralın kızlardan sorumlu haremağası Hegay’a teslim etsinler. Güzelleşmeleri için ne gerekiyorsa verilsin.</verse>
				<verse number="4">Sonunda kralın hoşuna giden kız, Vaşti’nin yerine kraliçe olsun.” Kral bu öneriyi beğendi ve söyleneni yaptı.</verse>
				<verse number="5">Sus Kalesi’nde Mordekay adında bir Yahudi vardı. Benyamin oymağından olan Mordekay, Kiş oğlu Şimi oğlu Yair’in oğluydu.</verse>
				<verse number="6">Kiş, Babil Kralı Nebukadnessar’ın Yahuda Kralı Yehoyakin ile birlikte Yeruşalim’den sürgün ettiği kişilerden biriydi.</verse>
				<verse number="7">Mordekay’ın Hadassa adında bir amca kızı vardı. Annesiyle babasını yitiren Hadassa’yı Mordekay evlat edinip büyütmüştü. Hadassa’nın öbür adı Ester’di; endamı ve yüzü güzeldi.</verse>
				<verse number="8">Kralın buyruğu ve fermanı yayınlandıktan sonra çok sayıda genç kız Sus Kalesi’ne getirilip harem sorumlusu Hegay’a teslim edildi. Saraya getirilen kızlar arasında Ester de vardı.</verse>
				<verse number="9">Hegay Ester’i beğendi ve ona ayrıcalık tanıdı. En iyi biçimde beslenip güzelleşmesi için ne gerekiyorsa hemen sağladı; ayrıca kralın sarayından seçilen yedi hizmetçiyi buyruğuna verdi. Sonra onu hizmetçileriyle birlikte haremin en güzel bölümüne yerleştirdi.</verse>
				<verse number="10">Ester halkını da, soyunu da açıklamadı. Çünkü Mordekay bunları açıklamasını yasaklamıştı.</verse>
				<verse number="11">Mordekay, Ester’in nasıl olduğunu ve ona nasıl davranıldığını öğrenmek için her gün haremin avlusunun önünde gezinip dururdu.</verse>
				<verse number="12">Her genç kız sırası geldiğinde Kral Ahaşveroş’un huzuruna çıkacaktı. Ama kızlarla ilgili kurallar uyarınca, önce on iki ay süren güzellik bakımını tamamlaması gerekiyordu. Altı ay süreyle her kıza mür yağı sürülüyor, altı ay da kremler, losyonlar uygulanıyordu.</verse>
				<verse number="13">Kralın yanına girme sırası gelen genç kız, haremden her istediğini alıp birlikte saraya götürürdü.</verse>
				<verse number="14">Akşam kralın yanına giren kız, ertesi sabah ikinci hareme, cariyelerden sorumlu haremağası Şaaşgaz’ın yönetimindeki hareme dönerdi. Yalnız kralın beğendiği, adıyla çağırdığı kız yeniden onun yanına girebilirdi.</verse>
				<verse number="15">Kralın yanına girme sırası Mordekay’ın evlat edindiği Ester’e –Mordekay’ın amcası Avihayil’in kızına– gelince, Ester, kralın kızlardan sorumlu haremağası Hegay’ın kendisine önerdiklerinden başka bir şey istemedi. Kendisini gören herkesin beğenisini kazandı.</verse>
				<verse number="16">Ahaşveroş’un krallığının yedinci yılında, Tevet diye adlandırılan onuncu ayda, Ester saraya, kralın yanına götürüldü.</verse>
				<verse number="17">Kral Ester’i öbür kızlardan daha çok sevdi, en çok ondan hoşlandı, en çok ona ayrıcalık tanıdı. Kraliçelik tacını ona giydirip Vaşti’nin yerine kraliçe yaptı.</verse>
				<verse number="18">Ardından Ester’in onuruna büyük bir şölen verdi. Bu şölende bütün önderler ve görevliler hazır bulundu. Kral bütün illerde bayram ilan etti ve krallara yaraşır cömertlikle armağanlar dağıttı.</verse>
				<verse number="19">Kızlar ikinci kez toplandıklarında Mordekay, kralın kapı görevlilerinden biri olmuştu.</verse>
				<verse number="20">Ester, Mordekay’ın verdiği buyruk uyarınca, soyunu ve halkını henüz açıklamamıştı; kendisini büyüttüğü günlerde olduğu gibi, Mordekay’ın sözünü dinlemeye devam etti.</verse>
				<verse number="21">Mordekay kralın kapı görevlisiyken, kapı nöbetçilerinden ikisi, Bigtan ve Tereş, Kral Ahaşveroş’a öfkelendiler; onu öldürmek için fırsat kollamaya başladılar.</verse>
				<verse number="22">Durumu öğrenen Mordekay bunu Kraliçe Ester’e iletti; o da Mordekay adına krala bildirdi.</verse>
				<verse number="23">Durum araştırıldı; doğru olduğu anlaşılınca da iki adam darağacına asıldı ve olay kralın önünde tarih kayıtlarına geçirildi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Bu olaylardan sonra Kral Ahaşveroş, Agaklı Hammedata’nın oğlu Haman’ı yüksek bir göreve atayıp onurlandırdı. Onu bütün önderlerden daha yetkili kıldı.</verse>
				<verse number="2">Kralın buyruğu üzerine saray kapısında çalışan herkes Haman’ın önünde eğilip yere kapanırdı. Ama Mordekay ne eğildi, ne de yere kapandı.</verse>
				<verse number="3">Kralın kapı görevlileri Mordekay’a, “Kralın buyruğuna neden karşı geliyorsun?” diye sordular.</verse>
				<verse number="4">Görevliler ona bu soruyu her gün sordularsa da Mordekay onlara kulak asmadı. Bunun üzerine durumu Haman’a bildirdiler. Çünkü Mordekay onlara kendisinin Yahudi olduğunu söylemişti ve böyle davranmaya devam edip etmeyeceğini görmek istiyorlardı.</verse>
				<verse number="5">Haman, Mordekay’ın eğilip yere kapanmadığını görünce öfkeden kudurdu.</verse>
				<verse number="6">Yalnız onu öldürmeyi düşünmekle kalmadı, onun hangi halktan geldiğini bildiği için bütün halkını, Ahaşveroş’un egemenliğinde yaşayan bütün Yahudiler’i ortadan kaldırmaya karar verdi.</verse>
				<verse number="7">Bu işe en uygun ayı ve günü belirlemek için Ahaşveroş’un krallığının on ikinci yılında, birinci ay olan Nisan ayında Haman’ın önünde pur, yani kura çekildi. Kura, on ikinci ay olan Adar ayına düştü.</verse>
				<verse number="8">Haman Kral Ahaşveroş’a şöyle dedi: “Krallığının bütün illerinde, öbür halkların arasına dağılmış, onlardan ayrı yaşayan bir halk var. Yasaları bütün öbür halklarınkinden farklı; kendileri de kralın yasalarına uymazlar. Onları kendi hallerine bırakmak kralın çıkarlarına uygun düşmez.</verse>
				<verse number="9">Kral uygun görüyorsa, yok edilmeleri için yazılı bir buyruk verilsin. Ben de hazineye ödenmek üzere kralın memurlarına on bin talant gümüş vereceğim.”</verse>
				<verse number="10">Bunun üzerine kral mühür yüzüğünü parmağından çıkartıp Agaklı Hammedata’nın oğlu Yahudi düşmanı Haman’a verdi.</verse>
				<verse number="11">Ona, “Para sende kalsın; o halka da ne istersen yap” dedi.</verse>
				<verse number="12">Birinci ayın on üçüncü günü kralın yazmanları çağrıldı ve Haman’ın buyruğu her ile kendi işaretleriyle ve her halka kendi diliyle yazılarak satraplara, il valilerine ve bütün halk önderlerine gönderildi. Buyruk Kral Ahaşveroş’un adını ve yüzüğünün mührünü taşıyordu.</verse>
				<verse number="13">Krallığın bütün illerine ulaklar aracılığıyla mektuplar gönderildi. Bu mektuplar, on ikinci ay olan Adar ayının on üçüncü günü, genç, yaşlı, kadın, çocuk, bütün Yahudiler’in bir günde öldürülüp yok edilmesini, kökünün kurutulup mal mülklerinin de yağmalanmasını buyuruyordu.</verse>
				<verse number="14">Bu fermanın metni her ilde yasa olarak duyurulacak ve bütün halklara bildirilecekti. Öyle ki, herkes belirlenen gün için hazır olsun.</verse>
				<verse number="15">Ulaklar kralın buyruğuyla hemen yola çıktılar. Ferman Sus Kalesi’nde de duyuruldu. Sus halkı şaşkınlık içindeyken kral ile Haman oturmuş içki içiyorlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Mordekay olup bitenleri öğrenince giysilerini yırttı, çula sarınıp başından aşağı kül döktü, yüksek sesle ve acıyla feryat ederek kent merkezine geldi.</verse>
				<verse number="2">Varıp sarayın kapısında durdu. Çünkü çula sarınmış hiç kimse bu kapıdan içeri giremezdi.</verse>
				<verse number="3">Kralın buyruğunun ve fermanının ulaştığı her ilde Yahudiler büyük yas tuttular, ağlayıp feryat ettiler, oruç tuttular. Birçoğu da çula sarınıp kül içinde yattı.</verse>
				<verse number="4">Hizmetçileriyle haremağaları gelip Mordekay’ın durumunu anlatınca, Kraliçe Ester çok sarsıldı. Çulunu çıkartıp giyinmesi için Mordekay’a giysiler gönderdi, ama Mordekay bunları kabul etmedi.</verse>
				<verse number="5">Bunun üzerine Ester kralın kendi hizmetine atadığı haremağalarından biri olan Hatak’ı çağırttı; Mordekay’dan ne olup bittiğini ve nedenini öğrenmesini buyurdu.</verse>
				<verse number="6">Hatak saray kapısının açıldığı kent meydanına, Mordekay’ın yanına gitti.</verse>
				<verse number="7">Mordekay başına gelen her şeyi ona anlattı. Yahudiler’in yok edilmesi için Haman’ın saray hazinesine vaat ettiği paranın miktarını bile tam tamına ona bildirdi.</verse>
				<verse number="8">Ester’e gösterip açıklaması için Sus’ta yayımlanan, Yahudiler’in kökünün kurutulmasını isteyen fermanın bir kopyasını da ona verdi. Ester’in krala çıkmasını, ondan merhamet dileyip kendi halkı için yalvarmasını istedi.</verse>
				<verse number="9">Hatak geri dönüp Mordekay’ın söylediklerini Ester’e bildirdi.</verse>
				<verse number="10">Ester Mordekay’a şu haberi götürmesini buyurdu:</verse>
				<verse number="11">“Kralın bütün adamları ve illerinde yaşayan halk biliyor ki, çağrılmadan sarayın iç avlusuna girip kralın yanına yaklaşan her erkek ya da kadın için tek bir ceza vardır. Kral altın asasını uzatıp canlarını bağışlamadıkça bu kişiler ölüme çarptırılır. Ben de otuz gündür kralın huzuruna çağrılmış değilim.”</verse>
				<verse number="12">Ester’in bu sözleri kendisine iletilince,</verse>
				<verse number="13">Mordekay ona şu yanıtı götürmelerini istedi: “Sarayda yaşadığın için bütün Yahudiler içinde kurtulacak tek kişinin sen olacağını sanma.</verse>
				<verse number="14">Şu anda susarsan, Yahudiler’e yardım ve kurtuluş başka yerden gelecektir; ama sen ve babanın ev halkı yok olacaksınız. Kim bilir, belki de böyle bir gün için kraliçe oldun.”</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine Ester Mordekay’a şu yanıtı gönderdi:</verse>
				<verse number="16">“Git, Sus’taki bütün Yahudiler’i topla; benim için oruç tutun; üç gün, üç gece hiçbir şey yemeyin, içmeyin. Hizmetçilerimle ben de sizin gibi oruç tutacağız. Ardından, kurala aykırı olduğu halde kralın huzuruna çıkacağım; ölürsem ölürüm.”</verse>
				<verse number="17">Mordekay oradan ayrıldı ve Ester’in söylediği her şeyi yaptı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Üçüncü gün Ester kraliçe giysilerini kuşanıp sarayın iç avlusunda, taht odasının önünde durdu. Kral bu odanın giriş kapısının karşısındaki tahtında oturuyordu.</verse>
				<verse number="2">Avluda bekleyen Kraliçe Ester’i görünce onu hoşgörüyle karşılayıp elindeki altın asayı ona doğru uzattı. Ester yaklaşıp asanın ucuna dokundu.</verse>
				<verse number="3">Kral ona, “Ne istiyorsun Kraliçe Ester, dileğin ne?” diye sordu. “Krallığın yarısını bile istesen sana verilecektir.”</verse>
				<verse number="4">Ester, “Kral uygun görüyorsa, bugün kendisi için vereceğim şölene Haman’la birlikte gelsin” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="5">Kral adamlarına, “Ester’in isteğini yerine getirmek için Haman’ı hemen çağırın” dedi. Böylece kralla Haman Ester’in verdiği şölene gittiler.</verse>
				<verse number="6">Şarap içerlerken kral yine Ester’e sordu: “Söyle, ne istiyorsun? Ne istersen verilecek. Dileğin nedir? Krallığın yarısını bile istesen sana bağışlanacak.”</verse>
				<verse number="7">Ester, “İsteğim ve dileğim şu” diye yanıtladı,</verse>
				<verse number="8">“Kral benden hoşnutsa, istediğimi vermek, dileğimi yerine getirmek istiyorsa, kral ve Haman yarın kendileri için vereceğim şölene gelsinler, o zaman kralın sorusunu yanıtlarım.”</verse>
				<verse number="9">Haman o gün şölenden mutlu ve sevinçli ayrıldı. Ama Mordekay’ı sarayın kapısında görünce ve onun ayağa kalkmadığını, kendisine saygı göstermediğini farkedince öfkeden kudurdu.</verse>
				<verse number="10">Yine de kendini tuttu ve evine gitti. Sonra dostlarını ve eşi Zereş’i çağırttı.</verse>
				<verse number="11">Onlara sonsuz zenginliğinden, çok sayıdaki oğullarından, kralın, kendisini nasıl onurlandırdığından, öbür önderlerinden ve görevlilerinden üstün tuttuğundan söz etti.</verse>
				<verse number="12">“Üstelik, Kraliçe Ester, verdiği şölene kralın yanısıra yalnız beni çağırdı” diye ekledi, “Yarınki şölene de kralla birlikte beni davet etti.</verse>
				<verse number="13">Ne var ki, o Yahudi Mordekay’ı sarayın kapısında otururken gördükçe bunlardan hiçbirinin gözümde değeri kalmıyor.”</verse>
				<verse number="14">Karısı Zereş ve bütün dostları Haman’a şöyle dediler: “Elli arşın yüksekliğinde bir darağacı kurulsun. Sabah olunca kraldan Mordekay’ı oraya astırmasını iste. Sonra da sevinç içinde kralla birlikte şölene gidersin.” Haman öneriyi beğendi ve darağacını hemen kurdurdu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">O gece kralın uykusu kaçtı; tarih kayıtlarının getirilip kendisine okunmasını buyurdu.</verse>
				<verse number="2">Kayıtlar Kral Ahaşveroş’u öldürmeyi tasarlamış olan iki görevliden söz ediyordu. Kapı nöbetçisi olarak görev yapmış olan Bigtan ve Tereş adındaki bu iki adamı Mordekay ele vermişti.</verse>
				<verse number="3">Kral, “Bu yaptıklarından dolayı Mordekay nasıl onurlandırıldı, ona ne ödül verildi?” diye sordu. Hizmetkârlar, “Onun için hiçbir şey yapılmadı” diye yanıtladılar.</verse>
				<verse number="4">Kral, “Avluda kim var?” diye sordu. O sırada Haman sarayın dış avlusuna yeni girmişti. Kraldan, hazırlattığı darağacına Mordekay’ın asılmasını isteyecekti.</verse>
				<verse number="5">Hizmetkârlar krala, “Haman avluda bekliyor” dediler. Kral, “Buraya gelsin” dedi.</verse>
				<verse number="6">Haman içeri girince kral ona, “Kralın onurlandırmak istediği biri için ne yapılmalı?” diye sordu. “Kral benden başka kimi onurlandırmak isteyebilir ki?” diye düşünen Haman şu yanıtı verdi: “Kral onurlandırmak istediği kişi için kendi giydiği bir kral giysisini ve üzerine bindiği sorguçlu atı getirtir,</verse>
				<verse number="7">Haman içeri girince kral ona, “Kralın onurlandırmak istediği biri için ne yapılmalı?” diye sordu. “Kral benden başka kimi onurlandırmak isteyebilir ki?” diye düşünen Haman şu yanıtı verdi: “Kral onurlandırmak istediği kişi için kendi giydiği bir kral giysisini ve üzerine bindiği sorguçlu atı getirtir,</verse>
				<verse number="8">Haman içeri girince kral ona, “Kralın onurlandırmak istediği biri için ne yapılmalı?” diye sordu. “Kral benden başka kimi onurlandırmak isteyebilir ki?” diye düşünen Haman şu yanıtı verdi: “Kral onurlandırmak istediği kişi için kendi giydiği bir kral giysisini ve üzerine bindiği sorguçlu atı getirtir,</verse>
				<verse number="9">giysiyi ve atı en üst yöneticilerinden birine verir; o da kralın onurlandırmak istediği kişiyi giydirip atın üstünde kent meydanında gezdirir. Önden giderek, ‘Kralın onurlandırmak istediği kişiye böyle davranılır’ diye bağırır.”</verse>
				<verse number="10">Kral Haman’a, “Hemen git” dedi, “Giysiyle atı al ve söylediklerini kralın kapı görevlisi Yahudi Mordekay için yap. Söylediklerinin hiçbirinde kusur etme.”</verse>
				<verse number="11">Böylece Haman giysiyi ve atı aldı, Mordekay’ı giydirip atın üstünde kent meydanında gezdirmeye başladı. Önden giderek, “Kralın onurlandırmak istediği kişiye böyle davranılır” diye bağırıyordu.</verse>
				<verse number="12">Sonra Mordekay saray kapısına döndü. Haman ise utanç içinde başını örterek çabucak evine gitti.</verse>
				<verse number="13">Başına gelenleri karısı Zereş’e ve bütün dostlarına anlattı. Karısı Zereş ve danışmanları ona şöyle dediler: “Önünde gerilemeye başladığın Mordekay Yahudi soyundansa, ona gücün yetmeyecek, önünde yok olup gideceksin.”</verse>
				<verse number="14">Onlar daha konuşurken, kralın haremağaları gelip Haman’ı apar topar Ester’in vereceği şölene götürdüler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Böylece kral ve Haman, Kraliçe Ester’in şölenine gittiler.</verse>
				<verse number="2">O gün şarap içerlerken kral Ester’e yine sordu: “İsteğin nedir, Kraliçe Ester? Ne istersen verilecek. Dileğin nedir? Krallığın yarısını bile istesen sana bağışlanacak.”</verse>
				<verse number="3">Kraliçe Ester şöyle yanıtladı: “Ey kralım, eğer benden hoşnutsan ve uygun görüyorsan, isteğim canımı bağışlaman, dileğim de halkımı esirgemendir.</verse>
				<verse number="4">Çünkü ben ve halkım öldürülüp yok edilmek, yeryüzünden silinmek üzere satıldık. Eğer köle ve cariye olarak satılmış olsaydık sesimi çıkartmazdım; böyle bir sorun için kralı rahatsız etmek uygun olmazdı.”</verse>
				<verse number="5">Kral Ahaşveroş Kraliçe Ester’e, “Böyle bir şeyi yapmaya cüret eden kim, nerede bu adam?” diye sordu.</verse>
				<verse number="6">Ester, “Düşmanımız, hasmımız, işte bu kötü Haman’dır!” dedi. Haman kralla kraliçenin önünde dehşete kapıldı.</verse>
				<verse number="7">Kral öfkeyle içki masasından kalkıp sarayın bahçesine çıktı. Haman ise Kraliçe Ester’den canını bağışlamasını istemek için içerde kaldı. Çünkü kralın kendisini yok etmeye kararlı olduğunu anlamıştı.</verse>
				<verse number="8">Kral sarayın bahçesinden şölen salonuna dönünce, Haman’ı Ester’in uzandığı sedire kapanmış olarak gördü ve, “Bu adam sarayda, gözümün önünde kraliçeye bile el uzatmaya mı kalkıyor?” diye bağırdı. Kral sözlerini bitirir bitirmez Haman’ın yüzünü örttüler.</verse>
				<verse number="9">Krala hizmet eden haremağalarından biri olan Harvona şöyle dedi: “Bakın, kralı uyarıp hayatını kurtaran Mordekay için Haman’ın hazırlattığı elli arşın yüksekliğindeki darağacı Haman’ın evinin önünde hazır duruyor.” Kral, “Haman o darağacına asılsın!” diye buyurdu.</verse>
				<verse number="10">Böylece Haman Mordekay için hazırlattığı darağacına asıldı; kralın öfkesi de yatıştı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">O gün Kral Ahaşveroş Yahudi düşmanı Haman’ın malını mülkünü Kraliçe Ester’e verdi. Ester’in Mordekay’a yakınlığını açıklaması üzerine Mordekay kralın huzuruna kabul edildi.</verse>
				<verse number="2">Kral, Haman’dan geri almış olduğu mühür yüzüğünü parmağından çıkarıp Mordekay’a verdi. Ester de onu Haman’ın malının mülkünün yöneticisi atadı.</verse>
				<verse number="3">Ester yine kralla görüştü. Ağlayarak onun ayaklarına kapandı. Agaklı Haman’ın Yahudiler’e karşı kurduğu düzene ve kötü tasarıya engel olması için yalvardı.</verse>
				<verse number="4">Kral altın asasını Ester’e doğru uzatınca Ester ayağa kalkıp kralın önünde durdu</verse>
				<verse number="5">ve şöyle dedi: “Kral benden hoşnutsa ve uygun görüyorsa, benden hoşlanıyorsa ve dileğimi uygun buluyorsa, Agaklı Hammedata oğlu Haman’ın krallığın bütün illerinde yaşayan Yahudiler’in yok edilmesini buyurmak için yazdırdığı mektupları yazılı olarak geçersiz kılsın.</verse>
				<verse number="6">Halkımın felakete uğradığını görmeye nasıl dayanırım? Soydaşlarımın öldürülmesine tanık olmaya nasıl dayanırım?”</verse>
				<verse number="7">Kral Ahaşveroş, Kraliçe Ester’e ve Yahudi Mordekay’a, “Bakın” dedi, “Haman’ın malını mülkünü Ester’e verdim ve Yahudiler’i yok etmeyi tasarladığı için Haman’ı darağacına astırdım.</verse>
				<verse number="8">Ama kral adına yazılmış ve onun yüzüğüyle mühürlenmiş yazıyı kimse geçersiz kılamaz. Bunun için, uygun gördüğünüz biçimde kral adına Yahudi sorunu konusunda şimdi siz yazın ve kralın yüzüğüyle mühürleyin.”</verse>
				<verse number="9">Bunun üzerine üçüncü ay olan Sivan ayının yirmi üçüncü günü kralın yazmanları çağrıldı. Mordekay’ın buyurduğu her şey, Hoddu’dan Kûş’a dek uzanan bölgedeki yüz yirmi yedi ilde yaşayan Yahudiler’e, satraplara, vali ve önderlere yazıldı. Her il için kendi işaretleri, her halk için kendi dili kullanıldı. Yahudiler’e de kendi alfabelerinde ve kendi dillerinde yazıldı.</verse>
				<verse number="10">Mordekay Kral Ahaşveroş adına yazdırdığı mektupları kralın yüzüğüyle mühürledi ve kralın hizmetinde kullanılmak üzere yetiştirilen atlara binmiş ulaklarla her yere gönderdi.</verse>
				<verse number="11">Kral mektuplarda Yahudiler’e bütün kentlerde toplanma ve kendilerini koruma hakkını veriyordu. Ayrıca kendilerine, çocuklarına ve kadınlarına saldırabilecek herhangi bir düşman halkın ya da ilin silahlı güçlerini öldürüp yok etmelerine, kökünü kurutmalarına ve mallarını mülklerini yağmalamalarına izin veriyordu.</verse>
				<verse number="12">Bu izin Kral Ahaşveroş’un bütün illerinde tek bir gün –on ikinci ayın, yani Adar ayının on üçüncü günü– geçerli olacaktı.</verse>
				<verse number="13">Bütün halklara duyurulan bu fermanın metni her ilde yasa yerine geçecekti. Böylece Yahudiler belirlenen gün düşmanlarından öç almaya hazır olacaklardı.</verse>
				<verse number="14">Kralın hizmetindeki atlara binen ulaklar, kralın buyruğuna uyarak hemen dörtnala yola koyuldular. Ferman Sus Kalesi’nde de okundu.</verse>
				<verse number="15">Mordekay, lacivert ve beyaz bir krallık giysisiyle, başında büyük bir altın taç ve sırtında ince ketenden mor bir pelerinle kralın huzurundan ayrıldı. Sus Kenti sevinç çığlıklarıyla yankılandı.</verse>
				<verse number="16">Yahudiler için aydınlık ve sevinç, mutluluk ve onur dolu günler başlamıştı.</verse>
				<verse number="17">Kralın buyruğu ve fermanı ulaştığı her ilde ve her kentte Yahudiler arasında sevinç ve mutluluğa yol açtı. Şölenler düzenlendi, bir bayram havası doğdu. Ülkedeki halklardan çok sayıda kişi Yahudi oldu; çünkü Yahudi korkusu hepsini sarmıştı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Kralın buyruğu ve fermanı, on ikinci ay olan Adar ayının on üçüncü günü yerine getirilecekti. Yahudi düşmanları o gün Yahudiler’i alt etmeyi ummuşlardı, ama tam tersi oldu; Yahudiler kendilerinden nefret edenleri alt ettiler.</verse>
				<verse number="2">Yahudiler kendilerini yok etmeyi tasarlayanlara saldırmak üzere Kral Ahaşveroş’un bütün illerindeki kentlerde bir araya geldiler. Hiç kimse onlara karşı koyamadı. Çünkü Yahudi korkusu bütün halkları sarmıştı.</verse>
				<verse number="3">İl önderleri, satraplar, valiler ve kralın memurları, Mordekay’dan korktukları için Yahudiler’i desteklediler.</verse>
				<verse number="4">Mordekay sarayda güçlü biriydi artık; ünü bütün illere ulaşmıştı. Gücü gittikçe artıyordu.</verse>
				<verse number="5">Yahudiler bütün düşmanlarını kılıçtan geçirdiler, öldürdüler, yok ettiler. Kendilerinden nefret edenlere dilediklerini yaptılar.</verse>
				<verse number="6">Sus Kalesi’nde beş yüz kişiyi öldürüp yok ettiler.</verse>
				<verse number="7">Yahudi düşmanı Hammedata oğlu Haman’ın on oğlunu –Parşandata, Dalfon, Aspata, Porata, Adalya, Aridata, Parmaşta, Arisay, Ariday ve Vayzata’yı– öldürdüler. Ama yağmaya girişmediler.</verse>
				<verse number="8">Yahudi düşmanı Hammedata oğlu Haman’ın on oğlunu –Parşandata, Dalfon, Aspata, Porata, Adalya, Aridata, Parmaşta, Arisay, Ariday ve Vayzata’yı– öldürdüler. Ama yağmaya girişmediler.</verse>
				<verse number="9">Yahudi düşmanı Hammedata oğlu Haman’ın on oğlunu –Parşandata, Dalfon, Aspata, Porata, Adalya, Aridata, Parmaşta, Arisay, Ariday ve Vayzata’yı– öldürdüler. Ama yağmaya girişmediler.</verse>
				<verse number="10">Yahudi düşmanı Hammedata oğlu Haman’ın on oğlunu –Parşandata, Dalfon, Aspata, Porata, Adalya, Aridata, Parmaşta, Arisay, Ariday ve Vayzata’yı– öldürdüler. Ama yağmaya girişmediler.</verse>
				<verse number="11">Sus Kalesi’nde öldürülenlerin sayısı aynı gün krala bildirildi.</verse>
				<verse number="12">O da Kraliçe Ester’e, “Yahudiler Sus Kalesi’nde Haman’ın on oğlu dahil beş yüz kişiyi öldürüp yok etmişler” dedi, “Kim bilir, öbür illerimde neler yapmışlardır? İstediğin nedir, sana vereyim; başka dileğin var mı, yerine getirilecektir.”</verse>
				<verse number="13">Ester, “Eğer kral uygun görüyorsa, Sus’taki Yahudiler bugünkü fermanını yarın da uygulasınlar” dedi, “Haman’ın on oğlunun cesetleri de darağacına asılsın.”</verse>
				<verse number="14">Kral bu isteklerin yerine getirilmesini buyurdu. Sus’ta ferman çıkarıldı ve Haman’ın on oğlu asıldı.</verse>
				<verse number="15">Sus’taki Yahudiler Adar ayının on dördüncü günü yeniden toplanarak kentte üç yüz kişi daha öldürdüler; ama yağmaya girişmediler.</verse>
				<verse number="16">Krallığın illerinde yaşayan öbür Yahudiler de canlarını korumak ve düşmanlarından kurtulmak için bir araya geldiler. Kendilerinden nefret edenlerden yetmiş beş bin kişiyi öldürdüler, ama yağmaya girişmediler.</verse>
				<verse number="17">Bütün bunlar Adar ayının on üçüncü günü oldu. Yahudiler on dördüncü gün dinlendiler ve o günü şölen ve eğlence günü ilan ettiler.</verse>
				<verse number="18">Sus’taki Yahudiler ise kendilerini savunmak için on üçüncü ve on dördüncü günler bir araya geldiler. On beşinci gün de dinlendiler. O günü şölen ve eğlence günü ilan ettiler.</verse>
				<verse number="19">Taşradaki kentlerde yaşayan Yahudiler işte bu nedenle Adar ayının on dördüncü gününü şölen ve eğlence günü olarak kutlarlar ve birbirlerine yemek sunarlar.</verse>
				<verse number="20">Mordekay bu olayları kayda geçirdi. Ardından Kral Ahaşveroş’un uzak, yakın bütün illerinde yaşayan Yahudiler’e mektuplar gönderdi.</verse>
				<verse number="21">Her yıl Adar ayının on dördüncü ve on beşinci günlerini kutlamalarını buyurdu.</verse>
				<verse number="22">Çünkü o günler, Yahudiler’in düşmanlarından kurtulduğu günlerdir. O ay kederlerinin sevince, yaslarının mutluluğa dönüştüğü aydır. Mordekay o günlerde şölenler düzenleyip eğlenmelerini, birbirlerine yemek sunmalarını, yoksullara armağanlar vermelerini buyurdu.</verse>
				<verse number="23">Böylece Yahudiler, Mordekay’ın buyruğunu kabul ederek başlattıkları kutlamaları sürdürdüler.</verse>
				<verse number="24">Çünkü bütün Yahudiler’in düşmanı Agaklı Hammedata oğlu Haman onları yok etmek için düzen kurmuştu. Onları ezip yok etmek için pur, yani kura çekmişti.</verse>
				<verse number="25">Ama kral durumu öğrenince, Haman’ın Yahudiler’e karşı kurduğu düzen geri tepti; kral, Haman’ın ve oğullarının darağacına asılmaları için yazılı buyruklar verdi.</verse>
				<verse number="26">Pur sözcüğünden ötürü bu günlere Purim adı verildi. Böylece Yahudiler, Mordekay’ın mektubunda yazılı olanlardan, görüp geçirdiklerinden ve başlarına gelenlerden ötürü bu iki günü buyrulduğu biçimde ve günlerde her yıl kutlamayı kabul ettiler. Bu gelenek kendileri için, soylarından olanlar ve onlara katılan herkes için geçerli olacaktı.</verse>
				<verse number="27">Pur sözcüğünden ötürü bu günlere Purim adı verildi. Böylece Yahudiler, Mordekay’ın mektubunda yazılı olanlardan, görüp geçirdiklerinden ve başlarına gelenlerden ötürü bu iki günü buyrulduğu biçimde ve günlerde her yıl kutlamayı kabul ettiler. Bu gelenek kendileri için, soylarından olanlar ve onlara katılan herkes için geçerli olacaktı.</verse>
				<verse number="28">Böylece bu günler her ilde, her kentte ve her ailede kuşaktan kuşağa anımsanacak ve kutlanacaktı. Purim günleri Yahudiler için son bulmayacak ve bu günlerin anısı kuşaklar boyu sürecekti.</verse>
				<verse number="29">Avihayil’in kızı Kraliçe Ester ve Yahudi Mordekay Purim’le ilgili bu ikinci mektubu tam yetkiyle yazıp uygulamaya koydular.</verse>
				<verse number="30">Mordekay, Ahaşveroş’un egemenliği altındaki yüz yirmi yedi ilde yaşayan Yahudiler’e esenlik ve güvenlik dilekleriyle dolu mektuplar gönderdi.</verse>
				<verse number="31">Kraliçe Ester’le birlikte daha önce kararlaştırdıkları gibi, Purim günlerini belirlenen tarihte kutlamalarını buyuruyordu. Bu kutlamalara kendilerinin de, soylarından gelenlerin de katılmalarını, oruç tutmada ve ağıt yakmada belirlenen kurallara uymalarını istedi.</verse>
				<verse number="32">Purim’e ilişkin bu düzenlemeler Ester’in buyruğuyla onaylandı ve kayda geçirildi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Kral Ahaşveroş ülkeyi en uzak kıyılarına dek haraca bağlamıştı.</verse>
				<verse number="2">Büyüklüğü, kahramanlıkları ve Mordekay’ı her bakımdan nasıl onurlandırdığı Pers ve Med krallarının tarihinde yazılıdır.</verse>
				<verse number="3">Yahudi Mordekay, Kral Ahaşveroş’tan sonra ikinci adam olmuştu. Yahudi soydaşları arasında saygı gören ve çoğunluk tarafından sevilen biriydi. Çünkü halkının iyiliğini düşünüyor, bütün soydaşlarının esenliği için çaba gösteriyordu.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="18">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ûs ülkesinde Eyüp adında bir adam yaşardı. Kusursuz, doğru bir adamdı. Tanrı’dan korkar, kötülükten kaçınırdı.</verse>
				<verse number="2">Yedi oğlu, üç kızı vardı.</verse>
				<verse number="3">Yedi bin koyuna, üç bin deveye, beş yüz çift öküze, beş yüz çift eşeğe ve pek çok köleye sahipti. Doğudaki insanların en zengini oydu.</verse>
				<verse number="4">Oğulları sırayla evlerinde şölen verir, birlikte yiyip içmek için üç kızkardeşlerini de çağırırlardı.</verse>
				<verse number="5">Bu şölen dönemi bitince Eyüp onları çağırtıp kutsardı. Sabah erkenden kalkar, “Çocuklarım günah işlemiş, içlerinden Tanrı’ya sövmüş olabilirler” diyerek her biri için yakmalık sunu sunardı. Eyüp hep böyle yapardı.</verse>
				<verse number="6">Bir gün ilahi varlıklar RAB’bin huzuruna çıkmak için geldiklerinde, Şeytan da onlarla geldi.</verse>
				<verse number="7">RAB Şeytan’a, “Nereden geliyorsun?” dedi. Şeytan, “Dünyada gezip dolaşmaktan” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="8">RAB, “Kulum Eyüp’e bakıp da düşündün mü?” dedi, “Çünkü dünyada onun gibisi yoktur. Kusursuz, doğru bir adamdır. Tanrı’dan korkar, kötülükten kaçınır.”</verse>
				<verse number="9">Şeytan, “Eyüp Tanrı’dan boşuna mı korkuyor?” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="10">“Onu, ev halkını, sahip olduğu her şeyi sen çitle çevirip korumadın mı? Elleriyle yaptığı her şeyi bereketli kıldın. Sürüleri bütün ülkeye yayıldı.</verse>
				<verse number="11">Ama elini uzatır da sahip olduğu her şeyi yok edersen, yüzüne karşı sövecektir.”</verse>
				<verse number="12">RAB Şeytan’a, “Peki” dedi, “Sahip olduğu her şeyi senin eline bırakıyorum, yalnız kendisine dokunma.” Böylece Şeytan RAB’bin huzurundan ayrıldı.</verse>
				<verse number="13">Bir gün Eyüp’ün oğullarıyla kızları ağabeylerinin evinde yemek yiyip şarap içerken</verse>
				<verse number="14">bir ulak gelip Eyüp’e şöyle dedi: “Öküzler çift sürüyor, eşekler onların yanında otluyordu.</verse>
				<verse number="15">Sabalılar baskın yaptı, hepsini alıp götürdü. Uşakları kılıçtan geçirdiler. Yalnız ben kaçıp kurtuldum sana durumu bildirmek için.”</verse>
				<verse number="16">O daha sözünü bitirmeden başka bir ulak gelip, “Tanrı ateş yağdırdı” dedi, “Koyunlarla uşakları yakıp küle çevirdi. Yalnızca ben kaçıp kurtuldum durumu sana bildirmek için.”</verse>
				<verse number="17">O daha sözünü bitirmeden başka bir ulak gelip, “Kildaniler üç bölük halinde develere saldırdı” dedi, “Hepsini alıp götürdüler, uşakları kılıçtan geçirdiler. Yalnızca ben kurtuldum durumu sana bildirmek için.”</verse>
				<verse number="18">O daha sözünü bitirmeden başka bir ulak gelip, “Oğullarınla kızların ağabeylerinin evinde yemek yiyip şarap içerken</verse>
				<verse number="19">ansızın çölden şiddetli bir rüzgar esti” dedi, “Evin dört köşesine çarptı; ev gençlerin üzerine yıkıldı, hepsi öldü. Yalnız ben kurtuldum durumu sana bildirmek için.”</verse>
				<verse number="20">Bunun üzerine Eyüp kalktı, kaftanını yırtıp saçını sakalını kesti, yere kapanıp tapındı.</verse>
				<verse number="21">Dedi ki, “Bu dünyaya çıplak geldim, çıplak gideceğim. RAB verdi, RAB aldı, RAB’bin adına övgüler olsun!”</verse>
				<verse number="22">Bütün bu olaylara karşın Eyüp günah işlemedi ve Tanrı’yı suçlamadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Başka bir gün ilahi varlıklar RAB’bin huzuruna çıkmak için geldiklerinde Şeytan da RAB’bin huzuruna çıkmak için onlarla gelmişti.</verse>
				<verse number="2">RAB Şeytan’a, “Nereden geliyorsun?” dedi. Şeytan, “Dünyada gezip dolaşmaktan” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="3">RAB, “Kulum Eyüp’e bakıp da düşündün mü?” dedi, “Çünkü dünyada onun gibisi yoktur. Kusursuz, doğru bir adamdır. Tanrı’dan korkar, kötülükten kaçınır. Senin kışkırtmaların sonucunda onu boş yere yıkıma uğrattım, ama o doğruluğunu hâlâ sürdürüyor.”</verse>
				<verse number="4">“Cana can!” diye yanıtladı Şeytan, “İnsan canı için her şeyini verir.</verse>
				<verse number="5">Elini uzat da, onun etine, kemiğine dokun, yüzüne karşı sövecektir.”</verse>
				<verse number="6">RAB, “Peki” dedi, “Onu senin eline bırakıyorum. Yalnız canına dokunma.”</verse>
				<verse number="7">Böylece Şeytan RAB’bin huzurundan ayrıldı. Eyüp’ün bedeninde tepeden tırnağa kadar kötü çıbanlar çıkardı.</verse>
				<verse number="8">Eyüp çıbanlarını kaşımak için bir çömlek parçası aldı. Kül içinde oturuyordu.</verse>
				<verse number="9">Karısı, “Hâlâ doğruluğunu sürdürüyor musun?” dedi, “Tanrı’ya söv de öl bari!”</verse>
				<verse number="10">Eyüp, “Aptal kadınlar gibi konuşuyorsun” diye karşılık verdi, “Nasıl olur? Tanrı’dan gelen iyiliği kabul edelim de kötülüğü kabul etmeyelim mi?” Bütün bu olaylara karşın Eyüp’ün ağzından günah sayılabilecek bir söz çıkmadı.</verse>
				<verse number="11">Eyüp’ün üç dostu –Temanlı Elifaz, Şuahlı Bildat, Naamalı Sofar– Eyüp’ün başına gelen bunca kötülüğü duyunca kalkıp bir araya geldiler. Acısını paylaşmak, onu avutmak için yanına gitmek üzere anlaştılar.</verse>
				<verse number="12">Uzaktan onu tanıyamadılar; yüksek sesle ağlayıp kaftanlarını yırtarak başlarına toprak saçtılar.</verse>
				<verse number="13">Yedi gün yedi gece onunla birlikte yere oturdular. Kimse ağzını açmadı, çünkü ne denli acı çektiğini görüyorlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Sonunda Eyüp ağzını açtı ve doğduğu güne lanet edip şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">Sonunda Eyüp ağzını açtı ve doğduğu güne lanet edip şöyle dedi:</verse>
				<verse number="3">“Doğduğum gün yok olsun, ‘Bir oğul doğdu’ denen gece yok olsun!</verse>
				<verse number="4">Karanlığa bürünsün o gün, Yüce Tanrı onunla ilgilenmesin, Üzerine ışık doğmasın.</verse>
				<verse number="5">Karanlık ve ölüm gölgesi sahip çıksın o güne, Bulut çöksün üzerine; Işığını karanlık söndürsün.</verse>
				<verse number="6">Zifiri karanlık yutsun o geceyi, Yılın günleri arasında sayılmasın, Aylardan hiçbirine girmesin.</verse>
				<verse number="7">Kısır olsun o gece, Sevinç sesi duyulmasın içinde.</verse>
				<verse number="8">Günleri lanetleyenler, Livyatan’ı uyandırmaya hazır olanlar, O günü lanetlesin.</verse>
				<verse number="9">Akşamının yıldızları kararsın, Boş yere aydınlığı beklesin, Tan atışını görmesin.</verse>
				<verse number="10">Çünkü sıkıntı yüzü görmemem için Anamın rahminin kapılarını üstüme kapamadı.</verse>
				<verse number="11">“Neden doğarken ölmedim, Rahimden çıkarken son soluğumu vermedim?</verse>
				<verse number="12">Neden beni dizler, Emeyim diye memeler karşıladı?</verse>
				<verse number="13">Çünkü şimdi huzur içinde yatmış, Uyuyup dinlenmiş olurdum;</verse>
				<verse number="14">Yaptırdıkları kentler şimdi viran olan Dünya kralları ve danışmanlarıyla birlikte,</verse>
				<verse number="15">Evlerini gümüşle dolduran Altın sahibi önderlerle birlikte.</verse>
				<verse number="16">Neden düşük bir çocuk gibi, Gün yüzü görmemiş yavrular gibi toprağa gömülmedim?</verse>
				<verse number="17">Orada kötüler kargaşayı bırakır, Yorgunlar rahat eder.</verse>
				<verse number="18">Tutsaklar huzur içinde yaşar, Angaryacının sesini duymazlar.</verse>
				<verse number="19">Küçük de büyük de oradadır, Köle efendisinden özgürdür.</verse>
				<verse number="20">“Niçin sıkıntı çekenlere ışık, Acı içindekilere yaşam verilir?</verse>
				<verse number="21">Oysa onlar gelmeyen ölümü özler, Onu define arar gibi ararlar;</verse>
				<verse number="22">Mezara kavuşunca Neşeden coşar, sevinç bulurlar.</verse>
				<verse number="23">Neden yaşam verilir nereye gideceğini bilmeyen insana, Çevresini Tanrı’nın çitle çevirdiği kişiye?</verse>
				<verse number="24">Çünkü iniltim ekmekten önce geliyor, Su gibi dökülmekte feryadım.</verse>
				<verse number="25">Korktuğum, Çekindiğim başıma geldi.</verse>
				<verse number="26">Huzur yok, sükûnet yok, rahat yok, Yalnız kargaşa var.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Temanlı Elifaz şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Biri sana bir şey söylemeye çalışsa gücenir misin? Kim konuşmadan durabilir?</verse>
				<verse number="3">Evet, pek çoklarına sen ders verdin, Zayıf elleri güçlendirdin,</verse>
				<verse number="4">Tökezleyeni senin sözlerin ayakta tuttu, Titreyen dizleri sen pekiştirdin.</verse>
				<verse number="5">Ama şimdi senin başına gelince gücüne gidiyor, Sana dokununca yılgınlığa düşüyorsun.</verse>
				<verse number="6">Senin güvendiğin Tanrı’dan korkun değil mi, Umudun kusursuz yaşamında değil mi?</verse>
				<verse number="7">“Düşün biraz: Hangi suçsuz yok oldu, Nerede doğrular yıkıma uğradı?</verse>
				<verse number="8">Benim gördüğüm kadarıyla, fesat sürenler, Kötülük tohumu ekenler ektiklerini biçiyor.</verse>
				<verse number="9">Tanrı’nın soluğuyla yok oluyor, Öfkesinin rüzgarıyla tükeniyorlar.</verse>
				<verse number="10">Aslanın kükremesi, homurtusu kesildi, Dişleri kırıldı genç aslanların.</verse>
				<verse number="11">Aslan av bulamadığı için yok oluyor, Dişi aslanın yavruları dağılıyor.</verse>
				<verse number="12">“Bir söz gizlice erişti bana, Fısıltısı kulağıma ulaştı.</verse>
				<verse number="13">Gece rüyaların doğurduğu düşünceler içinde, İnsanları ağır uyku bastığı zaman,</verse>
				<verse number="14">Beni dehşet ve titreme aldı, Bütün kemiklerimi sarstı.</verse>
				<verse number="15">Önümden bir ruh geçti, Tüylerim ürperdi.</verse>
				<verse number="16">Durdu, ama ne olduğunu seçemedim. Bir suret duruyordu gözümün önünde, Çıt çıkmazken bir ses duydum:</verse>
				<verse number="17">‘Tanrı karşısında insan doğru olabilir mi? Kendisini yaratanın karşısında temiz çıkabilir mi?</verse>
				<verse number="18">Bakın, Tanrı kullarına güvenmez, Meleklerinde hata bulur da,</verse>
				<verse number="19">Çamur evlerde oturanlara, Mayası toprak olanlara, Güveden kolay ezilenlere mi güvenir?</verse>
				<verse number="20">Ömürleri sabahtan akşama varmaz, Kimse farkına varmadan sonsuza dek yok olurlar.</verse>
				<verse number="21">İçlerindeki çadır ipleri çekilince, Bilgelikten yoksun olarak ölüp giderler.’</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">“Haydi çağır, seni yanıtlayan çıkacak mı? Meleklerin hangisine yöneleceksin?</verse>
				<verse number="2">Aptalı üzüntü öldürür, Budalayı kıskançlık bitirir.</verse>
				<verse number="3">Ben aptalın kök saldığını görünce, Hemen yurduna lanet ettim.</verse>
				<verse number="4">Çocukları güvenlikten uzak, Mahkeme kapısında ezilir, Savunan çıkmaz.</verse>
				<verse number="5">Ürününü açlar yer, Dikenler arasındakini bile toplarlar; Mallarını susamışlar yutmak ister.</verse>
				<verse number="6">Çünkü dert topraktan çıkmaz, Sıkıntı yerden bitmez.</verse>
				<verse number="7">Havaya uçuşan kıvılcımlar gibi Sıkıntı çekmek için doğar insan.</verse>
				<verse number="8">“Oysa ben Tanrı’ya yönelir, Davamı O’na bırakırdım.</verse>
				<verse number="9">Anlayamadığımız büyük işler, Sayısız şaşılası işler yapan O’dur.</verse>
				<verse number="10">Yeryüzüne yağmur yağdırır, Tarlalara sular gönderir.</verse>
				<verse number="11">Düşkünleri yükseltir, Yaslıları esenliğe çıkarır.</verse>
				<verse number="12">Kurnazların oyununu bozar, Düzenlerini gerçekleştiremesinler diye.</verse>
				<verse number="13">Bilgeleri kurnazlıklarında yakalar, Düzenbazların oyunu son bulur.</verse>
				<verse number="14">Gündüz karanlığa toslar, Öğlen, geceymiş gibi el yordamıyla ararlar.</verse>
				<verse number="15">Yoksulu onların kılıç gibi ağzından Ve güçlünün elinden O kurtarır.</verse>
				<verse number="16">Yoksul umutlanır, Haksızlık ağzını kapar.</verse>
				<verse number="17">“İşte, ne mutlu Tanrı’nın eğittiği insana! Bu yüzden Her Şeye Gücü Yeten’in yola getirişini küçümseme.</verse>
				<verse number="18">Çünkü O hem yaralar hem sarar, O incitir, ama elleri sağaltır.</verse>
				<verse number="19">Altı kez sıkıntıya düşsen seni kurtarır, Yedinci kez de sana zarar vermez.</verse>
				<verse number="20">Kıtlıkta ölümden, Savaşta kılıçtan seni O koruyacak.</verse>
				<verse number="21">Kamçılayan dillerden uzak kalacak, Yıkım gelince korkmayacaksın.</verse>
				<verse number="22">Yıkıma, açlığa gülüp geçecek, Yabanıl hayvanlardan ürkmeyeceksin.</verse>
				<verse number="23">Çünkü tarladaki taşlarla anlaşacaksın, Yabanıl hayvanlar seninle barışacak.</verse>
				<verse number="24">Çadırının güvenlik içinde olduğunu bilecek, Yurdunu yoklayınca eksik bulmayacaksın.</verse>
				<verse number="25">Çocuklarının çoğalacağını bileceksin, Soyun ot gibi bitecek.</verse>
				<verse number="26">Zamanında toplanan demetler gibi, Mezara dinç gireceksin.</verse>
				<verse number="27">“İşte araştırdık, doğrudur, Onun için bunu dinle ve belle.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Eyüp şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Keşke üzüntüm tartılabilse, Acım teraziye konabilseydi!</verse>
				<verse number="3">Denizlerin kumundan ağır gelirdi, Bu yüzden abuk sabuk konuştum.</verse>
				<verse number="4">Çünkü Her Şeye Gücü Yeten’in okları içimde, Ruhum onların zehirini içiyor, Tanrı’nın dehşetleri karşıma dizildi.</verse>
				<verse number="5">Otu olan yaban eşeği anırır mı, Yemi olan öküz böğürür mü?</verse>
				<verse number="6">Tatsız bir şey tuzsuz yenir mi, Yumurta akında tat bulunur mu?</verse>
				<verse number="7">Böyle yiyeceklere dokunmak istemiyorum, Beni hasta ediyorlar.</verse>
				<verse number="8">“Keşke dileğim yerine gelse, Tanrı özlediğimi bana verse!</verse>
				<verse number="9">Kerem edip beni ezse, Elini çabuk tutup yaşam bağımı kesse!</verse>
				<verse number="10">Yine avunur, Amansız derdime karşın sevinirdim, Çünkü Kutsal Olan’ın sözlerini yadsımadım.</verse>
				<verse number="11">Gücüm nedir ki, bekleyeyim? Sonum nedir ki, sabredeyim?</verse>
				<verse number="12">Taş kadar güçlü müyüm, Etim tunçtan mı?</verse>
				<verse number="13">Çaresiz kalınca Kendimi kurtaracak gücüm mü olur?</verse>
				<verse number="14">“Kederli insana dost sevgisi gerekir, Her Şeye Gücü Yeten’den korkmaktan vazgeçse bile.</verse>
				<verse number="15">Kardeşlerim kuru bir dere gibi beni aldattı; Hani gürül gürül akan dereler vardır,</verse>
				<verse number="16">Eriyen buzlarla taşan, Kar sularıyla beslenen,</verse>
				<verse number="17">Ama kurak mevsimde akmayan, Sıcakta yataklarında tükenen dereler... İşte öyle aldattılar beni.</verse>
				<verse number="18">O dereler için kervanlar yolundan sapar, Çöle çıkıp yok olurlar. Tema’nın kervanları su arar, Saba’dan gelen yolcular umutla bakar.</verse>
				<verse number="19">O dereler için kervanlar yolundan sapar, Çöle çıkıp yok olurlar. Tema’nın kervanları su arar, Saba’dan gelen yolcular umutla bakar.</verse>
				<verse number="20">Ama oraya varınca umut bağladıkları için utanır, Hayal kırıklığına uğrarlar.</verse>
				<verse number="21">Artık siz de bir hiç oldunuz, Dehşete kapılıp korkuyorsunuz.</verse>
				<verse number="22">‘Benim için bir şey verin’ Ya da, ‘Rüşvet verip Beni düşmanın elinden kurtarın, Acımasızların elinden alın’ dedim mi?</verse>
				<verse number="23">‘Benim için bir şey verin’ Ya da, ‘Rüşvet verip Beni düşmanın elinden kurtarın, Acımasızların elinden alın’ dedim mi?</verse>
				<verse number="24">“Bana öğretin, susayım, Yanlışımı gösterin.</verse>
				<verse number="25">Doğru söz acıdır! Ama tartışmalarınız neyi kanıtlıyor?</verse>
				<verse number="26">Sözlerimi düzeltmek mi istiyorsunuz? Çaresizin sözlerini boş laf mı sayıyorsunuz?</verse>
				<verse number="27">Öksüzün üzerine kura çeker, Arkadaşınızın üzerine pazarlık ederdiniz.</verse>
				<verse number="28">“Şimdi lütfedip bana bakın, Yüzünüze karşı yalan söyleyecek değilim ya.</verse>
				<verse number="29">Bırakın artık, haksızlık etmeyin, Bir daha düşünün, davamda haklıyım.</verse>
				<verse number="30">Ağzımdan haksız bir söz çıkıyor mu, Damağım kötü niyeti ayırt edemiyor mu?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">“Yeryüzünde insan yaşamı savaşı andırmıyor mu, Günleri gündelikçinin günlerinden farklı mı?</verse>
				<verse number="2">Gölgeyi özleyen köle, Ücretini bekleyen gündelikçi gibi,</verse>
				<verse number="3">Miras olarak bana boş aylar verildi, Payıma sıkıntılı geceler düştü.</verse>
				<verse number="4">Yatarken, ‘Ne zaman kalkacağım’ diye düşünüyorum, Ama gece uzadıkça uzuyor, Gün doğana dek dönüp duruyorum.</verse>
				<verse number="5">Bedenimi kurt, kabuk kaplamış, Çatlayan derimden irin akıyor.</verse>
				<verse number="6">“Günlerim dokumacının mekiğinden hızlı, Umutsuz tükenmekte.</verse>
				<verse number="7">Ey Tanrı, yaşamımın bir soluk olduğunu anımsa, Gözüm bir daha mutluluk yüzü görmeyecek.</verse>
				<verse number="8">Şu anda bana bakan gözler bir daha beni görmeyecek, Senin gözlerin üzerimde olacak, Ama ben yok olacağım.</verse>
				<verse number="9">Bir bulutun dağılıp gitmesi gibi, Ölüler diyarına inen bir daha çıkmaz.</verse>
				<verse number="10">Bir daha evine dönmez, Bulunduğu yer artık onu tanımaz.</verse>
				<verse number="11">“Bu yüzden sessiz kalmayacak, İçimdeki sıkıntıyı dile getireceğim; Canımın acısıyla yakınacağım.</verse>
				<verse number="12">Ben deniz ya da deniz canavarı mıyım ki, Başıma bekçi koydun?</verse>
				<verse number="13">Yatağım beni rahatlatır, Döşeğim acılarımı dindirir diye düşündüğümde,</verse>
				<verse number="14">Beni düşlerle korkutuyor, Görümlerle yıldırıyorsun.</verse>
				<verse number="15">Öyle ki, boğulmayı, Ölmeyi şu yaşama yeğliyorum.</verse>
				<verse number="16">Yaşamımdan tiksiniyor, Sonsuza dek yaşamak istemiyorum; Çek elini benden, çünkü günlerimin anlamı kalmadı.</verse>
				<verse number="17">“İnsan ne ki, onu büyütesin, Üzerinde kafa yorasın,</verse>
				<verse number="18">Her sabah onu yoklayasın, Her an onu sınayasın?</verse>
				<verse number="19">Gözünü üzerimden hiç ayırmayacak mısın, Tükürüğümü yutacak kadar bile beni rahat bırakmayacak mısın?</verse>
				<verse number="20">Günah işledimse, ne yaptım sana, Ey insan gözcüsü? Niçin beni kendine hedef seçtin? Sana yük mü oldum?</verse>
				<verse number="21">Niçin isyanımı bağışlamaz, Suçumu affetmezsin? Çünkü yakında toprağa gireceğim, Beni çok arayacaksın, ama ben artık olmayacağım.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Şuahlı Bildat şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Ne zamana dek böyle konuşacaksın? Sözlerin sert rüzgar gibi.</verse>
				<verse number="3">Tanrı adaleti saptırır mı, Her Şeye Gücü Yeten doğru olanı çarpıtır mı?</verse>
				<verse number="4">Oğulların ona karşı günah işlediyse, İsyanlarının cezasını vermiştir.</verse>
				<verse number="5">Ama sen gayretle Tanrı’yı arar, Her Şeye Gücü Yeten’e yalvarırsan,</verse>
				<verse number="6">Temiz ve doğruysan, O şimdi bile senin için kolları sıvayıp Seni hak ettiğin yere geri getirecektir.</verse>
				<verse number="7">Başlangıcın küçük olsa da, Sonun büyük olacak.</verse>
				<verse number="8">“Lütfen, önceki kuşaklara sor, Atalarının neler öğrendiğini iyice araştır.</verse>
				<verse number="9">Çünkü biz daha dün doğduk, bir şey bilmeyiz, Yeryüzündeki günlerimiz sadece bir gölge.</verse>
				<verse number="10">Onlar sana anlatıp öğretmeyecek, İçlerindeki sözleri dile getirmeyecek mi?</verse>
				<verse number="11">“Bataklık olmayan yerde kamış biter mi? Susuz yerde saz büyür mü?</verse>
				<verse number="12">Henüz yeşilken, kesilmeden, Otlardan önce kururlar.</verse>
				<verse number="13">Tanrı’yı unutan herkesin sonu böyledir, Tanrısız insanın umudu böyle yok olur.</verse>
				<verse number="14">Onun güvendiği şey kırılır, Dayanağı ise bir örümcek ağıdır.</verse>
				<verse number="15">Örümcek ağına yaslanır, ama ağ çöker, Ona tutunur, ama ağ taşımaz.</verse>
				<verse number="16">Tanrısızlar güneşte iyi sulanmış bitkiyi andırır, Dalları bahçenin üzerinden aşar;</verse>
				<verse number="17">Kökleri taş yığınına sarılır, Çakılların arasında yer aranır.</verse>
				<verse number="18">Ama yerinden sökülürse, Yeri, ‘Seni hiç görmedim’ diyerek onu yadsır.</verse>
				<verse number="19">İşte sevinci böyle son bulur, Yerinde başka bitkiler biter.</verse>
				<verse number="20">“Tanrı kusursuz insanı reddetmez, Kötülük edenlerin elinden tutmaz.</verse>
				<verse number="21">O senin ağzını yine gülüşle, Dudaklarını sevinç haykırışıyla dolduracaktır.</verse>
				<verse number="22">Düşmanlarını utanç kaplayacak, Kötülerin çadırı yok olacaktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Eyüp şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Biliyorum, gerçekten öyledir, Ama Tanrı’nın önünde insan nasıl haklı çıkabilir?</verse>
				<verse number="3">Biri O’nunla tartışmak istese, Binde bir bile O’na yanıt veremez.</verse>
				<verse number="4">O’nun bilgisi derin, gücü eşsizdir, Kim O’na direndi de ayakta kaldı?</verse>
				<verse number="5">O dağları yerinden oynatır da, Dağlar farkına varmaz, Öfkeyle altüst eder onları.</verse>
				<verse number="6">Dünyayı yerinden oynatır, Direklerini titretir.</verse>
				<verse number="7">Güneşe buyruk verir, doğmaz güneş, Yıldızları mühürler.</verse>
				<verse number="8">O’dur tek başına gökleri geren, Denizin dalgaları üzerinde yürüyen.</verse>
				<verse number="9">Büyük Ayı’yı, Oryon’u, Ülker’i, Güney takımyıldızlarını yaratan O’dur.</verse>
				<verse number="10">Anlayamadığımız büyük işler, Sayısız şaşılası işler yapan O’dur.</verse>
				<verse number="11">İşte, yanımdan geçer, O’nu göremem, Geçip gider, farkına bile varmam.</verse>
				<verse number="12">Evet, O avını kaparsa, kim O’nu durdurabilir? Kim O’na, ‘Ne yapıyorsun’ diyebilir?</verse>
				<verse number="13">Tanrı öfkesini dizginlemez, Rahav’ın yardımcıları bile O’nun ayağına kapanır.</verse>
				<verse number="14">“Nerde kaldı ki, ben O’na yanıt vereyim, O’nunla tartışmak için söz bulayım?</verse>
				<verse number="15">Haklı olsam da O’na yanıt veremez, Merhamet etmesi için yargıcıma yalvarırdım ancak.</verse>
				<verse number="16">O’nu çağırsam, O da bana yanıt verseydi, Yine de inanmazdım sesime kulak verdiğine.</verse>
				<verse number="17">O beni kasırgayla eziyor, Nedensiz yaralarımı çoğaltıyor.</verse>
				<verse number="18">Soluk almama izin vermiyor, Ancak beni acıya doyuruyor.</verse>
				<verse number="19">Sorun güç sorunuysa, O güçlüdür! Adalet sorunuysa, kim O’nu mahkemeye çağırabilir?</verse>
				<verse number="20">Suçsuz olsam ağzım beni suçlar, Kusursuz olsam beni suçlu çıkarır.</verse>
				<verse number="21">“Kusursuz olsam da kendime aldırdığım yok, Yaşamımı hor görüyorum.</verse>
				<verse number="22">Hepsi bir, bu yüzden diyorum ki, ‘O suçluyu da suçsuzu da yok ediyor.’</verse>
				<verse number="23">Kırbaç ansızın ölüm saçınca, O suçsuzların sıkıntısıyla eğlenir.</verse>
				<verse number="24">Dünya kötülerin eline verilmiş, Yargıçların gözünü kapayan O’dur. O değilse, kimdir?</verse>
				<verse number="25">“Günlerim koşucudan çabuk, İyilik görmeden geçmekte.</verse>
				<verse number="26">Kamış sandal gibi kayıp gidiyor, Avının üstüne süzülen kartal gibi.</verse>
				<verse number="27">‘Acılarımı unutayım, Üzgün çehremi değiştirip gülümseyeyim’ desem,</verse>
				<verse number="28">Bütün dertlerimden yılarım, Çünkü beni suçsuz saymayacağını biliyorum.</verse>
				<verse number="29">Madem suçlanacağım, Neden boş yere uğraşayım?</verse>
				<verse number="30">Sabun otuyla yıkansam, Ellerimi kül suyuyla temizlesem,</verse>
				<verse number="31">Beni yine pisliğe batırırsın, Giysilerim bile benden tiksinir.</verse>
				<verse number="32">O benim gibi bir insan değil ki, O’na yanıt vereyim, Birlikte mahkemeye gideyim.</verse>
				<verse number="33">Keşke aramızda bir hakem olsa da, Elini ikimizin üstüne koysa!</verse>
				<verse number="34">Tanrı sopasını üzerimden kaldırsın, Dehşeti beni yıldırmasın.</verse>
				<verse number="35">O zaman konuşur, O’ndan korkmazdım, Ama bu durumda bir şey yapamam.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">“Yaşamımdan usandım, Özgürce yakınacak, İçimdeki acıyla konuşacağım.</verse>
				<verse number="2">Tanrı’ya: Beni suçlama diyeceğim, Ama söyle, niçin benimle çekişiyorsun.</verse>
				<verse number="3">Hoşuna mı gidiyor gaddarlık etmek, Kendi ellerinin emeğini reddedip Kötülerin tasarılarını onaylamak?</verse>
				<verse number="4">Sende insan gözü mü var? İnsanın gördüğü gibi mi görüyorsun?</verse>
				<verse number="5">Günlerin ölümlü birinin günleri gibi, Yılların insanın yılları gibi mi ki,</verse>
				<verse number="6">Suçumu arıyor, Günahımı araştırıyorsun?</verse>
				<verse number="7">Kötü olmadığımı, Senin elinden beni kimsenin kurtaramayacağını biliyorsun.</verse>
				<verse number="8">“Senin ellerin bana biçim verdi, beni yarattı, Şimdi dönüp beni yok mu edeceksin?</verse>
				<verse number="9">Lütfen anımsa, balçık gibi bana sen biçim verdin, Beni yine toprağa mı döndüreceksin?</verse>
				<verse number="10">Beni süt gibi dökmedin mi, Peynir gibi katılaştırmadın mı?</verse>
				<verse number="11">Bana et ve deri giydirdin, Beni kemiklerle, sinirlerle ördün.</verse>
				<verse number="12">Bana yaşam verdin, sevgi gösterdin, İlgin ruhumu korudu.</verse>
				<verse number="13">“Ama bunları yüreğinde gizledin, Biliyorum aklındakini:</verse>
				<verse number="14">Günah işleseydim, beni gözlerdin, Suçumu cezasız bırakmazdın.</verse>
				<verse number="15">Suçluysam, vay başıma! Suçsuzken bile başımı kaldıramıyorum, Çünkü utanç doluyum, çaresizim.</verse>
				<verse number="16">Başımı kaldırsam, aslan gibi beni avlar, Şaşılası gücünü yine gösterirsin üstümde.</verse>
				<verse number="17">Bana karşı yeni tanıklar çıkarır, Öfkeni artırırsın. Orduların dalga dalga üzerime geliyor.</verse>
				<verse number="18">“Niçin doğmama izin verdin? Keşke ölseydim, hiçbir göz beni görmeden!</verse>
				<verse number="19">Hiç var olmamış olurdum, Rahimden mezara taşınırdım.</verse>
				<verse number="20">Birkaç günlük ömrüm kalmadı mı? Beni rahat bırak da biraz yüzüm gülsün;</verse>
				<verse number="21">Dönüşü olmayan yere gitmeden önce, Karanlık ve ölüm gölgesi diyarına,</verse>
				<verse number="22">Zifiri karanlık diyarına, Ölüm gölgesi, kargaşa diyarına, Aydınlığın karanlığı andırdığı yere.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Naamalı Sofar şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Bunca söz yanıtsız mı kalsın? Çok konuşan haklı mı sayılsın?</verse>
				<verse number="3">Saçmalıkların karşısında sussun mu insanlar? Sen alay edince kimse seni utandırmasın mı?</verse>
				<verse number="4">Tanrı’ya, ‘İnancım arıdır’ diyorsun, ‘Senin gözünde temizim.’</verse>
				<verse number="5">Ama keşke Tanrı konuşsa, Sana karşı ağzını açsa da,</verse>
				<verse number="6">Bilgeliğin sırlarını bildirse! Çünkü bilgelik çok yönlüdür. Bil ki, Tanrı günahlarından bazılarını unuttu bile.</verse>
				<verse number="7">“Tanrı’nın derin sırlarını anlayabilir misin? Her Şeye Gücü Yeten’in sınırlarına ulaşabilir misin?</verse>
				<verse number="8">Onlar gökler kadar yüksektir, ne yapabilirsin? Ölüler diyarından derindir, nasıl anlayabilirsin?</verse>
				<verse number="9">Ölçüleri yeryüzünden uzun, Denizden geniştir.</verse>
				<verse number="10">“Gelip seni hapsetse, mahkemeye çağırsa, Kim O’na engel olabilir?</verse>
				<verse number="11">Çünkü O yalancıları tanır, Kötülüğü görür de dikkate almaz mı?</verse>
				<verse number="12">Ne zaman yaban eşeği insan doğurursa, Aptal da o zaman sağduyulu olur.</verse>
				<verse number="13">“O’na yüreğini adar, Ellerini açarsan,</verse>
				<verse number="14">İşlediğin günahı kendinden uzaklaştırır, Çadırında haksızlığa yer vermezsen,</verse>
				<verse number="15">Utanmadan başını kaldırır, Sağlam ve korkusuz olabilirsin.</verse>
				<verse number="16">Sıkıntılarını unutur, Akıp gitmiş sular gibi anarsın onları.</verse>
				<verse number="17">Yaşamın öğlen güneşinden daha parlak olur, Karanlık sabaha döner.</verse>
				<verse number="18">Güven duyarsın, çünkü umudun olur, Çevrene bakıp güvenlik içinde yatarsın.</verse>
				<verse number="19">Uzanırsın, korkutan olmaz, Birçokları senden lütuf diler.</verse>
				<verse number="20">Ama kötülerin gözlerinin feri sönecek, Kaçacak yer bulamayacaklar, Tek umutları son soluklarını vermek olacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Eyüp şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Kendinizi bir şey sandığınız belli, Ama bilgelik de sizinle birlikte ölecek!</verse>
				<verse number="3">Sizin kadar benim de aklım var, Sizden aşağı kalmam. Kim bilmez bunları?</verse>
				<verse number="4">“Gülünç oldum dostlarıma, Ben ki, Tanrı’ya yakarırdım, yanıtlardı beni. Doğru ve kusursuz adam gülünç oldu.</verse>
				<verse number="5">Kaygısızlar felaketi küçümser, Ayağı kayanı umursamaz.</verse>
				<verse number="6">Soyguncuların çadırlarında rahatlık var, Tanrı’yı gazaba getirenler güvenlik içinde, Tanrı’ya değil, kendi bileklerine güveniyorlar.</verse>
				<verse number="7">“Ama şimdi sor hayvanlara, sana öğretsinler, Gökte uçan kuşlara sor, sana anlatsınlar,</verse>
				<verse number="8">Toprağa söyle, sana öğretsin, Denizdeki balıklara sor, sana bilgi versinler.</verse>
				<verse number="9">Hangisi bilmez Bunu RAB’bin yaptığını?</verse>
				<verse number="10">Her yaratığın canı, Bütün insanlığın soluğu O’nun elindedir.</verse>
				<verse number="11">Damağın yemeği tattığı gibi Kulak da sözleri denemez mi?</verse>
				<verse number="12">Bilgelik yaşlılarda, Akıl uzun yaşamdadır.</verse>
				<verse number="13">“Bilgelik ve güç Tanrı’ya özgüdür, O’ndadır öğüt ve akıl.</verse>
				<verse number="14">O’nun yıktığı onarılamaz, O’nun hapsettiği kişi özgür olamaz.</verse>
				<verse number="15">Suları tutarsa, kuraklık olur, Salıverirse dünyayı sel götürür.</verse>
				<verse number="16">Güç ve zafer O’na aittir, Aldanan da aldatan da O’nundur.</verse>
				<verse number="17">Danışmanları çaresiz kılar, Yargıçları çıldırtır.</verse>
				<verse number="18">Kralların bağladığı bağı çözer, Bellerine kuşak bağlar.</verse>
				<verse number="19">Kâhinleri çaresiz kılar, Koltuklarında yıllananları devirir.</verse>
				<verse number="20">Güvenilir danışmanları susturur, Yaşlıların aklını alır.</verse>
				<verse number="21">Rezalet saçar soylular üzerine, Güçlülerin kuşağını gevşetir.</verse>
				<verse number="22">Karanlıkların derin sırlarını açar, Ölüm gölgesini aydınlığa çıkarır.</verse>
				<verse number="23">Ulusları büyütür, ulusları yok eder, Ulusları genişletir, ulusları sürgün eder.</verse>
				<verse number="24">Dünya önderlerinin aklını başından alır, Yolu izi belirsiz bir çölde dolaştırır onları.</verse>
				<verse number="25">Karanlıkta el yordamıyla yürür, ışık yüzü görmezler; Sarhoş gibi dolaştırır onları.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">“İşte, gözlerim her şeyi gördü, Kulağım duydu, anladı.</verse>
				<verse number="2">Sizin bildiğinizi ben de biliyorum, Sizden aşağı kalmam.</verse>
				<verse number="3">Ama ben Her Şeye Gücü Yeten’le konuşmak, Davamı Tanrı’yla tartışmak istiyorum.</verse>
				<verse number="4">Sizlerse yalan düzüyorsunuz, Hepiniz değersiz hekimlersiniz.</verse>
				<verse number="5">Keşke büsbütün sussanız! Sizin için bilgelik olurdu bu.</verse>
				<verse number="6">Şimdi davamı dinleyin, Yakınmama kulak verin.</verse>
				<verse number="7">Tanrı adına haksızlık mı edeceksiniz? O’nun adına yalan mı söyleyeceksiniz?</verse>
				<verse number="8">O’nun tarafını mı tutacaksınız? Tanrı’nın davasını mı savunacaksınız?</verse>
				<verse number="9">Sizi sorguya çekerse, iyi mi olur? İnsanları aldattığınız gibi O’nu da mı aldatacaksınız?</verse>
				<verse number="10">Gizlice O’nun tarafını tutarsanız, Kuşkusuz sizi azarlar.</verse>
				<verse number="11">O’nun görkemi sizi yıldırmaz mı? Dehşeti üzerinize düşmez mi?</verse>
				<verse number="12">Anlattıklarınız kül kadar değersizdir, Savunduklarınızsa çamurdan farksız.</verse>
				<verse number="13">“Susun, bırakın ben konuşayım, Başıma ne gelirse gelsin.</verse>
				<verse number="14">Hayatım tehlikeye girecekse girsin, Canım zora düşecekse düşsün.</verse>
				<verse number="15">Beni öldürecek, umudum kalmadı, Hiç olmazsa yürüdüğüm yolun doğruluğunu yüzüne karşı savunayım.</verse>
				<verse number="16">Aslında bu benim kurtuluşum olacak, Çünkü tanrısız bir adam O’nun karşısına çıkamaz.</verse>
				<verse number="17">Sözlerimi iyi dinleyin, Kulaklarınızdan çıkmasın söyleyeceklerim.</verse>
				<verse number="18">İşte davamı hazırladım, Haklı çıkacağımı biliyorum.</verse>
				<verse number="19">Kim suçlayacak beni? Biri varsa susar, son soluğumu veririm.</verse>
				<verse number="20">“Yalnız şu iki şeyi lütfet, Tanrım, O zaman kendimi senden gizlemeyeceğim:</verse>
				<verse number="21">Elini üstümden çek Ve dehşetinle beni yıldırma.</verse>
				<verse number="22">Sonra beni çağır, yanıtlayayım, Ya da bırak ben konuşayım, sen yanıtla.</verse>
				<verse number="23">Suçlarım, günahlarım ne kadar? Bana suçumu, günahımı göster.</verse>
				<verse number="24">Niçin yüzünü gizliyorsun, Beni düşman gibi görüyorsun?</verse>
				<verse number="25">Rüzgarın sürüklediği yaprağa dönmüşüm, Beni mi korkutacaksın? Kuru samanı mı kovalayacaksın?</verse>
				<verse number="26">Çünkü hakkımda acı şeyler yazıyor, Gençliğimde işlediğim günahları bana miras veriyorsun.</verse>
				<verse number="27">Ayaklarımı tomruğa vuruyor, Yollarımı gözetliyor, İzimi sürüyorsun.</verse>
				<verse number="28">“Oysa insan telef olmuş, çürük bir şey, Güve yemiş giysi gibidir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">“İnsanı kadın doğurur, Günleri sayılı ve sıkıntı doludur.</verse>
				<verse number="2">Çiçek gibi açıp solar, Gölge gibi gelip geçer.</verse>
				<verse number="3">Gözlerini böyle birine mi dikiyorsun, Yargılamak için önüne çağırıyorsun?</verse>
				<verse number="4">Kim temizi kirliden çıkarabilir? Hiç kimse!</verse>
				<verse number="5">Madem insanın günleri belirlenmiş, Aylarının sayısı saptanmış, Sınır koymuşsun, öteye geçemez;</verse>
				<verse number="6">Gözünü ondan ayır da, Çalışma saatini dolduran gündelikçi gibi rahat etsin.</verse>
				<verse number="7">“Oysa bir ağaç için umut vardır, Kesilse, yeniden sürgün verir, Eksilmez filizleri.</verse>
				<verse number="8">Kökü yerde kocasa, Kütüğü toprakta ölse bile,</verse>
				<verse number="9">Su kokusu alır almaz filizlenir, Bir fidan gibi dal budak salar.</verse>
				<verse number="10">İnsan ise ölüp yok olur, Son soluğunu verir ve her şey biter.</verse>
				<verse number="11">Suyu akıp giden göl Ya da kuruyan ırmak nasıl çöle dönerse,</verse>
				<verse number="12">İnsan da öyle, yatar, bir daha kalkmaz, Gökler yok oluncaya dek uyanmaz, Uyandırılmaz.</verse>
				<verse number="13">“Keşke beni ölüler diyarına gizlesen, Öfken geçinceye dek saklasan, Bana bir süre versen de, beni sonra anımsasan.</verse>
				<verse number="14">İnsan ölür de dirilir mi? Başka biri nöbetimi devralıncaya dek Savaş boyunca umutla beklerdim.</verse>
				<verse number="15">Sen çağırırdın, ben yanıtlardım, Ellerinle yaptığın yaratığı özlerdin.</verse>
				<verse number="16">O zaman adımlarımı sayar, Günahımın hesabını tutmazdın.</verse>
				<verse number="17">İsyanımı torbaya koyup mühürler, Suçumu örterdin.</verse>
				<verse number="18">“Ama dağın yıkılıp çöktüğü, Kayanın yerinden taşındığı,</verse>
				<verse number="19">Suyun taşı aşındırdığı, Selin toprağı sürükleyip götürdüğü gibi, İnsanın umudunu yok ediyorsun.</verse>
				<verse number="20">Onu hep yenersin, yok olup gider, Çehresini değiştirir, uzağa gönderirsin.</verse>
				<verse number="21">Oğulları saygı görür, onun haberi olmaz, Aşağılanırlar, anlamaz.</verse>
				<verse number="22">Ancak kendi canının acısını duyar, Yalnız kendisi için yas tutar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Temanlı Elifaz şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Bilge kişi boş sözlerle yanıtlar mı, Karnını doğu rüzgarıyla doldurur mu?</verse>
				<verse number="3">Boş sözlerle tartışır, Yararsız söylevler verir mi?</verse>
				<verse number="4">Tanrı korkusunu bile ortadan kaldırıyor, Tanrı’nın huzurunda düşünmeyi engelliyorsun.</verse>
				<verse number="5">Çünkü suçun ağzını kışkırtıyor, Hilekârların diliyle konuşuyorsun.</verse>
				<verse number="6">Kendi ağzın seni suçluyor, ben değil, Dudakların sana karşı tanıklık ediyor.</verse>
				<verse number="7">“İlk doğan insan sen misin? Yoksa dağlardan önce mi var oldun?</verse>
				<verse number="8">Tanrı’nın sırrını mı dinledin de, Yalnız kendini bilge görüyorsun?</verse>
				<verse number="9">Senin bildiğin ne ki, biz bilmeyelim? Senin anladığın ne ki, bizde olmasın?</verse>
				<verse number="10">Bizde ak saçlı da yaşlı da var, Babandan bile yaşlı.</verse>
				<verse number="11">Az mı geliyor Tanrı’nın avutması sana, Söylediği yumuşak sözler?</verse>
				<verse number="12">Niçin yüreğin seni sürüklüyor, Gözlerin parıldıyor,</verse>
				<verse number="13">Tanrı’ya öfkeni gösteriyorsun, Ağzından böyle sözler dökülüyor?</verse>
				<verse number="14">“İnsan gerçekten temiz olabilir mi? Kadından doğan biri doğru olabilir mi?</verse>
				<verse number="15">Tanrı meleklerine güvenmiyorsa, Gökler bile O’nun gözünde temiz değilse,</verse>
				<verse number="16">Haksızlığı su gibi içen İğrenç, bozuk insana mı güvenecek?</verse>
				<verse number="17">“Dinle beni, sana açıklayayım, Gördüğümü anlatayım,</verse>
				<verse number="18">Bilgelerin atalarından öğrenip bildirdiği, Gizlemediği gerçekleri;</verse>
				<verse number="19">O atalar ki, ülke yalnız onlara verilmişti, Aralarına henüz yabancı girmemişti.</verse>
				<verse number="20">Kötü insan yaşamı boyunca kıvranır, Zorbaya ayrılan yıllar sayılıdır.</verse>
				<verse number="21">Dehşet sesleri kulağından eksilmez, Esenlik içindeyken soyguncunun saldırısına uğrar.</verse>
				<verse number="22">Karanlıktan kurtulabileceğine inanmaz, Kılıç onu gözler.</verse>
				<verse number="23">‘Nerede?’ diyerek ekmek ardınca dolaşır, Karanlık günün yanıbaşında olduğunu bilir.</verse>
				<verse number="24">Acı ve sıkıntı onu yıldırır, Savaşa hazır bir kral gibi onu yener.</verse>
				<verse number="25">Çünkü Tanrı’ya el kaldırmış, Her Şeye Gücü Yeten’e meydan okumuş,</verse>
				<verse number="26">Kalın, yumrulu kalkanıyla O’na inatla saldırmıştı.</verse>
				<verse number="27">“Yüzü semirdiği, Göbeği yağ bağladığı halde,</verse>
				<verse number="28">Yıkılmış kentlerde, Taş yığınına dönmüş oturulmaz evlerde oturacak,</verse>
				<verse number="29">Zengin olmayacak, serveti tükenecek, Malları ülkeye yayılmayacaktır.</verse>
				<verse number="30">Karanlıktan kaçamayacak, Filizlerini alev kurutacak, Tanrı’nın ağzından çıkan solukla yok olacaktır.</verse>
				<verse number="31">Boş şeye güvenerek kendini aldatmasın, Çünkü ödülü de boş olacaktır.</verse>
				<verse number="32">Gününden önce işi tamamlanacak, Dalı yeşermeyecektir.</verse>
				<verse number="33">Asma gibi koruğunu dökecek, Zeytin ağacı gibi çiçeğini dağıtacaktır.</verse>
				<verse number="34">Çünkü tanrısızlar sürüsü kısır olur, Rüşvetçilerin çadırlarını ateş yakıp yok eder.</verse>
				<verse number="35">Fesada gebe kalıp kötülük doğururlar, İçleri yalan doludur.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Eyüp şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Buna benzer çok şey duydum, Oysa siz avutmuyor, sıkıntı veriyorsunuz.</verse>
				<verse number="3">Boş sözleriniz hiç sona ermeyecek mi? Nedir derdiniz, boyuna karşılık veriyorsunuz?</verse>
				<verse number="4">Yerimde siz olsaydınız, Ben de sizin gibi konuşabilirdim; Size karşı güzel sözler dizer, Başımı sallayabilirdim.</verse>
				<verse number="5">Ağzımdan çıkan sözlerle yüreklendirir, Dudaklarımdan dökülen avutucu sözlerle yatıştırırdım sizi.</verse>
				<verse number="6">“Konuşsam bile acım dinmez, Sussam ne değişir?</verse>
				<verse number="7">Ey Tanrı, beni tükettin, Bütün ev halkımı dağıttın.</verse>
				<verse number="8">Beni sıkıp buruşturdun, bana karşı tanık oldu bu; Zayıflığım kalkmış tanıklık ediyor bana karşı.</verse>
				<verse number="9">Tanrı öfkeyle saldırıp parçalıyor beni, Dişlerini gıcırdatıyor bana, Düşmanım gözlerini üzerime dikiyor.</verse>
				<verse number="10">İnsanlar bana dudak büküyor, Aşağılayarak tokat atıyor, Birleşiyorlar bana karşı.</verse>
				<verse number="11">Tanrı haksızlara teslim ediyor beni, Kötülerin kucağına atıyor.</verse>
				<verse number="12">Ben rahat yaşıyordum, ama Tanrı paraladı beni, Boynumdan tutup yere çaldı. Beni hedef yaptı kendine.</verse>
				<verse number="13">Okçuları beni kuşatıyor, Acımadan böbreklerimi deşiyor, Ödümü yerlere döküyor.</verse>
				<verse number="14">Bedenimde gedik üstüne gedik açıyor, Dev gibi üzerime saldırıyor.</verse>
				<verse number="15">“Giymek için çul diktim, Gururumu ayak altına aldım.</verse>
				<verse number="16">Ağlamaktan yüzüm kızardı, Gözlerimin altı morardı.</verse>
				<verse number="17">Yine de ellerim şiddetten uzak, Duam içtendir.</verse>
				<verse number="18">“Ey toprak, kanımı örtme, Feryadım asla dinmesin.</verse>
				<verse number="19">Daha şimdiden tanığım göklerde, Beni savunan yücelerdedir.</verse>
				<verse number="20">Dostlarım benimle eğleniyor, Gözlerim Tanrı’ya yaş döküyor;</verse>
				<verse number="21">Tanrı kendisiyle insan arasında İnsanoğluyla komşusu arasında hak arasın diye.</verse>
				<verse number="22">“Çünkü birkaç yıl sonra, Dönüşü olmayan yolculuğa çıkacağım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">“Yaşama gücüm tükendi, günlerim kısaldı, Mezar gözlüyor beni.</verse>
				<verse number="2">Çevremi alaycılar kuşatmış, Gözümü onların aşağılamasıyla açıp kapıyorum.</verse>
				<verse number="3">“Ey Tanrı, kefilim ol kendine karşı, Başka kim var bana güvence verecek?</verse>
				<verse number="4">Çünkü onların aklını anlayışa kapadın, Bu yüzden onları zafere kavuşturmayacaksın.</verse>
				<verse number="5">Para için dostlarını satan adamın Çocuklarının gözünün feri söner.</verse>
				<verse number="6">“Tanrı beni insanların diline düşürdü, Yüzüme tükürmekteler.</verse>
				<verse number="7">Kederden gözümün feri söndü, Kollarım bacaklarım çırpı gibi.</verse>
				<verse number="8">Dürüst insanlar buna şaşıyor, Suçsuzlar tanrısızlara saldırıyor.</verse>
				<verse number="9">Doğrular kendi yolunu tutuyor, Elleri temiz olanlar gittikçe güçleniyor.</verse>
				<verse number="10">“Ama siz, hepiniz gelin yine deneyin! Aranızda bir bilge bulamayacağım.</verse>
				<verse number="11">Günlerim geçti, tasarılarım, Dileklerim suya düştü.</verse>
				<verse number="12">Bu insanlar geceyi gündüze çeviriyorlar, Karanlığa ‘Işık yakındır’ diyorlar.</verse>
				<verse number="13">Ölüler diyarını evim diye gözlüyorsam, Yatağımı karanlığa seriyorsam,</verse>
				<verse number="14">Çukura ‘Babam’, Kurda ‘Annem, kızkardeşim’ diyorsam,</verse>
				<verse number="15">Umudum nerede? Kim benim için umut görebilir?</verse>
				<verse number="16">Umut benimle ölüler diyarına mı inecek? Toprağa birlikte mi gireceğiz?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Şuahlı Bildat şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Ne zaman bitecek bu sözler? Biraz anlayışlı olun da konuşalım.</verse>
				<verse number="3">Niçin hayvan yerine konuyoruz, Gözünüzde aptal sayılıyoruz?</verse>
				<verse number="4">Sen kendini öfkenle paralıyorsun, Senin uğruna dünyadan vaz mı geçilecek? Kayalar yerini mi değiştirecek?</verse>
				<verse number="5">“Evet, kötünün ışığı sönecek, Ateşinin alevi parlamayacak.</verse>
				<verse number="6">Çadırındaki ışık karanlığa dönecek, Yanındaki kandil sönecek.</verse>
				<verse number="7">Adımlarının gücü zayıflayacak, Kurduğu düzene kendi düşecek.</verse>
				<verse number="8">Ayakları onu ağa götürecek, Kendi ayağıyla tuzağa basacak.</verse>
				<verse number="9">Topuğu kapana girecek, Tuzak onu kapacak.</verse>
				<verse number="10">Toprağa gizlenmiş bir ilmek, Yoluna koyulmuş bir kapan bekliyor onu.</verse>
				<verse number="11">Dehşet saracak onu her yandan, Her adımında onu kovalayacak.</verse>
				<verse number="12">Gücünü kıtlık kemirecek, Tökezleyince, felaket yanında bitiverecek.</verse>
				<verse number="13">Derisini hastalık yiyecek, Kollarıyla bacaklarını ölüm yutacak.</verse>
				<verse number="14">Güvenli çadırından atılacak, Dehşet kralının önüne sürüklenecek.</verse>
				<verse number="15">Çadırında ateş oturacak, Yurdunun üzerine kükürt saçılacak.</verse>
				<verse number="16">Kökleri dipten kuruyacak, Dalları üstten solacak.</verse>
				<verse number="17">Ülkede anısı yok olacak, Adı dünyadan silinecek.</verse>
				<verse number="18">Işıktan karanlığa sürülecek, Dünyadan kovulacak.</verse>
				<verse number="19">Ne çocuğu ne torunu kalacak halkı arasında, Yaşadığı yerde kimsesi kalmayacak.</verse>
				<verse number="20">Batıdakiler onun yıkımına şaşacak, Doğudakiler dehşet içinde bakacak.</verse>
				<verse number="21">Evet, kötülerin yaşamı işte böyle son bulur, Tanrı’yı tanımayanların varacağı yer budur.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Eyüp şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Ne zamana dek beni üzecek, Sözlerinizle ezeceksiniz?</verse>
				<verse number="3">On kez oldu beni aşağılıyor, Hiç utanmadan saldırıyorsunuz.</verse>
				<verse number="4">Yanlış yola sapmışsam, Bu benim suçum.</verse>
				<verse number="5">Kendinizi gerçekten benden üstün görüyor, Utancımı bana karşı kullanıyorsanız,</verse>
				<verse number="6">Bilin ki, Tanrı bana haksızlık yaptı, Beni ağıyla kuşattı.</verse>
				<verse number="7">“İşte, ‘Zorbalık bu!’ diye haykırıyorum, ama yanıt yok, Yardım için bağırıyorum, ama adalet yok.</verse>
				<verse number="8">Yoluma set çekti, geçemiyorum, Yollarımı karanlığa boğdu.</verse>
				<verse number="9">Üzerimden onurumu soydu, Başımdaki tacı kaldırdı.</verse>
				<verse number="10">Her yandan yıktı beni, tükendim, Umudumu bir ağaç gibi kökünden söktü.</verse>
				<verse number="11">Öfkesi bana karşı alev alev yanıyor, Beni hasım sayıyor.</verse>
				<verse number="12">Orduları üstüme üstüme geliyor, Bana karşı rampalar yapıyor, Çadırımın çevresinde ordugah kuruyorlar.</verse>
				<verse number="13">“Kardeşlerimi benden uzaklaştırdı, Tanıdıklarım bana büsbütün yabancılaştı.</verse>
				<verse number="14">Akrabalarım uğramaz oldu, Yakın dostlarım beni unuttu.</verse>
				<verse number="15">Evimdeki konuklarla hizmetçiler Beni yabancı sayıyor, Garip oldum gözlerinde.</verse>
				<verse number="16">Kölemi çağırıyorum, yanıtlamıyor, Dil döksem bile.</verse>
				<verse number="17">Soluğum karımı tiksindiriyor, Kardeşlerim benden iğreniyor.</verse>
				<verse number="18">Çocuklar bile beni küçümsüyor, Ayağa kalksam benimle eğleniyorlar.</verse>
				<verse number="19">Bütün yakın dostlarım benden iğreniyor, Sevdiklerim yüz çeviriyor.</verse>
				<verse number="20">Bir deri bir kemiğe döndüm, Ölümün eşiğine geldim.</verse>
				<verse number="21">“Ey dostlarım, acıyın bana, siz acıyın, Çünkü Tanrı’nın eli vurdu bana.</verse>
				<verse number="22">Neden Tanrı gibi siz de beni kovalıyor, Etime doymuyorsunuz?</verse>
				<verse number="23">“Keşke şimdi sözlerim yazılsa, Kitaba geçseydi,</verse>
				<verse number="24">Demir kalemle, kurşunla Sonsuza dek kalsın diye kayaya kazılsaydı!</verse>
				<verse number="25">Oysa ben kurtarıcımın yaşadığını, Sonunda yeryüzüne geleceğini biliyorum.</verse>
				<verse number="26">Derim yok olduktan sonra, Yeni bedenimle Tanrı’yı göreceğim.</verse>
				<verse number="27">O’nu kendim göreceğim, Kendi gözlerimle, başkası değil. Yüreğim bayılıyor bağrımda!</verse>
				<verse number="28">Eğer, ‘Sıkıntının kökü onda olduğu için Onu kovalım’ diyorsanız,</verse>
				<verse number="29">Kılıçtan korkmalısınız, Çünkü kılıç cezası öfkeli olur, O zaman adaletin var olduğunu göreceksiniz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Naamalı Sofar şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Sıkıntılı düşüncelerim beni yanıt vermeye zorluyor, Bu yüzden çok heyecanlıyım.</verse>
				<verse number="3">Beni utandıran bir azar işitiyorum, Anlayışım yanıt vermemi gerektiriyor.</verse>
				<verse number="4">“Bilmiyor musun eskiden beri, İnsan dünyaya geldiğinden beri,</verse>
				<verse number="5">Kötünün zafer çığlığı kısadır, Tanrısızın sevinciyse bir anlıktır.</verse>
				<verse number="6">Boyu göklere erişse, Başı bulutlara değse bile,</verse>
				<verse number="7">Sonsuza dek yok olacak, kendi pisliği gibi; Onu görmüş olanlar, ‘Nerede o?’ diyecekler.</verse>
				<verse number="8">Düş gibi uçacak, bir daha bulunamayacak, Gece görümü gibi yok olacak.</verse>
				<verse number="9">Kendisini görmüş olan gözler bir daha onu görmeyecek, Yaşadığı yerde artık görünmeyecektir.</verse>
				<verse number="10">Çocukları yoksulların lütfunu dileyecek, Malını kendi eliyle geri verecektir.</verse>
				<verse number="11">Kemiklerini dolduran gençlik ateşi Kendisiyle birlikte toprakta yatacak.</verse>
				<verse number="12">“Kötülük ağzında tatlı gözükse, Onu dilinin altına gizlese bile,</verse>
				<verse number="13">Tutsa, bırakmasa, Damağının altına saklasa bile,</verse>
				<verse number="14">Yediği yiyecek midesinde ekşiyecek, İçinde kobra zehirine dönüşecek.</verse>
				<verse number="15">Yuttuğu servetleri kusacak, Tanrı onları midesinden çıkaracak.</verse>
				<verse number="16">Kobra zehiri emecek, Engereğin zehir dişi onu öldürecek.</verse>
				<verse number="17">Akarsuların, bal ve ayran akan derelerin Sefasını süremeyecek.</verse>
				<verse number="18">Zahmetle kazandığını Yemeden geri verecek, Elde ettiği kazancın tadını çıkaramayacak.</verse>
				<verse number="19">Çünkü yoksulları ezip yüzüstü bıraktı, Kendi yapmadığı evi zorla aldı.</verse>
				<verse number="20">“Hırsı yüzünden rahat nedir bilmedi, Serveti onu kurtaramayacak.</verse>
				<verse number="21">Yediğinden artakalan olmadı, Bu yüzden bolluğu uzun sürmeyecek.</verse>
				<verse number="22">Varlık içinde yokluk çekecek, Sıkıntı tepesine binecek.</verse>
				<verse number="23">Karnını tıka basa doyurduğunda, Tanrı kızgın öfkesini ondan çıkaracak, Üzerine gazap yağdıracak.</verse>
				<verse number="24">Demir silahtan kaçacak olsa, Tunç ok onu delip geçecek.</verse>
				<verse number="25">Çekilince ok sırtından, Parıldayan ucu ödünden çıkacak, Dehşet çökecek üzerine.</verse>
				<verse number="26">Koyu karanlık onun hazinelerini gözlüyor. Körüklenmemiş ateş onu yiyip bitirecek, Çadırında artakalanı tüketecek.</verse>
				<verse number="27">Suçunu gökler açığa çıkaracak, Yeryüzü ona karşı ayaklanacak.</verse>
				<verse number="28">Varlığını seller, Azgın sular götürecek Tanrı’nın öfkelendiği gün.</verse>
				<verse number="29">Budur kötünün Tanrı’dan aldığı pay, Budur Tanrı’nın ona verdiği miras.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Eyüp şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Sözümü dikkatle dinleyin, Bana verdiğiniz avuntu bu olsun.</verse>
				<verse number="3">Bırakın ben de konuşayım, Ben konuştuktan sonra alay edin.</verse>
				<verse number="4">“Yakınmam insana mı karşı? Niçin sabırsızlanmayayım?</verse>
				<verse number="5">Bana bakın da şaşın, Elinizi ağzınıza koyun.</verse>
				<verse number="6">Bunu düşündükçe içimi korku sarıyor, Bedenimi titreme alıyor.</verse>
				<verse number="7">Kötüler niçin yaşıyor, Yaşlandıkça güçleri artıyor?</verse>
				<verse number="8">Çocukları sapasağlam çevrelerinde, Soyları gözlerinin önünde.</verse>
				<verse number="9">Evleri güvenlik içinde, korkudan uzak, Tanrı’nın sopası onlara dokunmuyor.</verse>
				<verse number="10">Boğalarının çiftleşmesi hiç boşa çıkmaz, İnekleri hep doğurur, hiç düşük yapmaz.</verse>
				<verse number="11">Çocuklarını sürü gibi salıverirler, Yavruları oynaşır.</verse>
				<verse number="12">Tef ve lir eşliğinde şarkı söyler, Ney sesiyle eğlenirler.</verse>
				<verse number="13">Ömürlerini bolluk içinde geçirir, Esenlik içinde ölüler diyarına inerler.</verse>
				<verse number="14">Tanrı’ya, ‘Bizden uzak dur!’ derler, ‘Yolunu öğrenmek istemiyoruz.</verse>
				<verse number="15">Her Şeye Gücü Yeten kim ki, O’na kulluk edelim? Ne kazancımız olur O’na dua etsek?’</verse>
				<verse number="16">Ama zenginlikleri kendi ellerinde değil. Kötülerin öğüdü benden uzak olsun.</verse>
				<verse number="17">“Kaç kez kötülerin kandili söndü, Başlarına felaket geldi, Tanrı öfkelendiğinde paylarına düşen kederi verdi?</verse>
				<verse number="18">Kaç kez rüzgarın sürüklediği saman gibi, Kasırganın uçurduğu saman çöpü gibi oldular?</verse>
				<verse number="19">‘Tanrı babaların cezasını çocuklarına çektirir’ diyorsunuz, Kendilerine çektirsin de bilsinler nasıl olduğunu.</verse>
				<verse number="20">Yıkımlarını kendi gözleriyle görsünler, Her Şeye Gücü Yeten’in gazabını içsinler.</verse>
				<verse number="21">Çünkü sayılı ayları sona erince Geride bıraktıkları aileleri için niye kaygı çeksinler?</verse>
				<verse number="22">“En yüksektekileri bile yargılayan Tanrı’ya Kim akıl öğretebilir?</verse>
				<verse number="23">Biri gücünün doruğunda ölür, Büsbütün rahat ve kaygısız.</verse>
				<verse number="24">Bedeni iyi beslenmiş, İlikleri dolu.</verse>
				<verse number="25">Ötekiyse acı içinde ölür, İyilik nedir hiç tatmamıştır.</verse>
				<verse number="26">Toprakta birlikte yatarlar, Üzerlerini kurt kaplar.</verse>
				<verse number="27">“Bakın, düşüncelerinizi, Bana zarar vermek için kurduğunuz düzenleri biliyorum.</verse>
				<verse number="28">‘Büyük adamın evi nerede?’ diyorsunuz, ‘Kötülerin çadırları nerede?’</verse>
				<verse number="29">Yolculara hiç sormadınız mı? Anlattıklarına kulak asmadınız mı?</verse>
				<verse number="30">Felaket günü kötü insan esirgenir, Gazap günü ona kurtuluş yolu gösterilir.</verse>
				<verse number="31">Kim davranışını onun yüzüne vurur? Kim yaptığının karşılığını ona ödetir?</verse>
				<verse number="32">Mezarlığa taşınır, Kabri başında nöbet tutulur.</verse>
				<verse number="33">Vadi toprağı tatlı gelir ona, Herkes ardından gider, Önüsıra gidenlerse sayısızdır.</verse>
				<verse number="34">“Boş laflarla beni nasıl avutursunuz? Yanıtlarınızdan çıkan tek sonuç yalandır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Temanlı Elifaz şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“İnsan Tanrı’ya yararlı olabilir mi? Bilge kişinin bile O’na yararı dokunabilir mi?</verse>
				<verse number="3">Doğruluğun Her Şeye Gücü Yeten’e ne zevk verebilir, Kusursuz yaşamın O’na ne kazanç sağlayabilir?</verse>
				<verse number="4">Seni azarlaması, dava etmesi O’ndan korktuğun için mi?</verse>
				<verse number="5">Kötülüğün büyük, Günahların sonsuz değil mi?</verse>
				<verse number="6">Çünkü kardeşlerinden nedensiz rehin alıyor, Onları soyuyordun.</verse>
				<verse number="7">Yorguna su içirmedin, Açtan ekmeği esirgedin;</verse>
				<verse number="8">Ülkeye bileğinle sahip oldun, Saygın biri olarak orada yaşadın.</verse>
				<verse number="9">Dul kadınları eli boş çevirdin, Öksüzlerin kolunu kanadını kırdın.</verse>
				<verse number="10">Bu yüzden her yanın tuzaklarla çevrili, Ansızın gelen korkuyla yılıyorsun,</verse>
				<verse number="11">Her şey kararıyor, göremez oluyorsun, Seller altına alıyor seni.</verse>
				<verse number="12">“Tanrı göklerin yükseklerinde değil mi? Yıldızlara bak, ne kadar yüksekteler!</verse>
				<verse number="13">Sen ise, ‘Tanrı ne bilir?’ diyorsun, ‘Zifiri karanlığın içinden yargılayabilir mi?</verse>
				<verse number="14">Koyu bulutlar O’na engeldir, göremez, Gökkubbenin üzerinde dolaşır.’</verse>
				<verse number="15">Kötülerin yürüdüğü Eski yolu mu tutacaksın?</verse>
				<verse number="16">Onlar ki, vakitleri gelmeden çekilip alındılar, Temellerini sel bastı.</verse>
				<verse number="17">Tanrı’ya, ‘Bizden uzak dur!’ dediler, ‘Her Şeye Gücü Yeten bize ne yapabilir?’</verse>
				<verse number="18">Ama onların evlerini iyilikle dolduran O’ydu. Bunun için kötülerin öğüdü benden uzak olsun.</verse>
				<verse number="19">“Doğrular onların yıkımını görüp sevinir, Suçsuzlar şöyle diyerek eğlenir:</verse>
				<verse number="20">‘Düşmanlarımız yok edildi, Malları yanıp kül oldu.’</verse>
				<verse number="21">“Tanrı’yla dost ol, barış ki, Bolluğa eresin.</verse>
				<verse number="22">Ağzından çıkan öğretiyi benimse, Sözlerini yüreğinde tut.</verse>
				<verse number="23">Her Şeye Gücü Yeten’e dönersen, eski haline kavuşursun. Kötülüğü çadırından uzak tutar,</verse>
				<verse number="24">Altınını yere, Ofir altınını vadideki çakılların arasına atarsan,</verse>
				<verse number="25">Her Şeye Gücü Yeten senin altının, Değerli gümüşün olur.</verse>
				<verse number="26">O zaman Her Şeye Gücü Yeten’den zevk alır, Yüzünü Tanrı’ya kaldırırsın.</verse>
				<verse number="27">O’na dua edersin, dinler seni, Adaklarını yerine getirirsin.</verse>
				<verse number="28">Neye karar verirsen yapılır, Yollarını ışık aydınlatır.</verse>
				<verse number="29">İnsanlar seni alçaltınca, güvenini yitirme, Çünkü Tanrı alçakgönüllüleri kurtarır.</verse>
				<verse number="30">O suçsuz olmayanı bile kurtarır, Senin ellerinin temizliği sayesinde kurtulur suçlu.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Eyüp şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Bugün de acı acı yakınacağım, İniltime karşın Tanrı’nın üzerimdeki eli ağırdır.</verse>
				<verse number="3">Keşke O’nu nerede bulacağımı bilseydim, Tahtına varabilseydim!</verse>
				<verse number="4">Davamı önünde dile getirir, Kanıtlarımı art arda sıralardım.</verse>
				<verse number="5">Bana vereceği yanıtı öğrenir, Ne diyeceğini anlardım.</verse>
				<verse number="6">Eşsiz gücüyle bana karşı mı çıkardı? Hayır, yalnızca dinlerdi beni.</verse>
				<verse number="7">Haklı kişi davasını oraya, O’nun önüne getirebilirdi, Ben de yargılanmaktan sonsuza dek kurtulurdum.</verse>
				<verse number="8">“Doğuya gitsem orada değil, Batıya gitsem O’nu bulamıyorum.</verse>
				<verse number="9">Kuzeyde iş görse O’nu seçemiyorum, Güneye dönse O’nu göremiyorum.</verse>
				<verse number="10">Ama O tuttuğum yolu biliyor, Beni sınadığında altın gibi çıkacağım.</verse>
				<verse number="11">Adımlarını yakından izledim, Sapmadan yolunu tuttum.</verse>
				<verse number="12">Ağzından çıkan buyruklardan ayrılmadım, Günlük ekmeğimden çok ağzından çıkan sözlere değer verdim.</verse>
				<verse number="13">“O tek başınadır, kim O’nu caydırabilir? Canı ne isterse onu yapar.</verse>
				<verse number="14">Benimle ilgili kararını yerine getirir, Daha nice tasarısı vardır.</verse>
				<verse number="15">Bu yüzden dehşete düşerim huzurunda, Düşündükçe korkarım O’ndan.</verse>
				<verse number="16">Tanrı cesaretimi kırdı, Her Şeye Gücü Yeten beni yıldırdı.</verse>
				<verse number="17">Karanlık beni susturamadı, Yüzümü örten koyu karanlık.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">“Niçin Her Şeye Gücü Yeten yargı için vakit saptamıyor? Neden O’nu tanıyanlar bu günleri görmesin?</verse>
				<verse number="2">İnsanlar sınır taşlarını kaldırıyor, Çaldıkları sürüleri otlatıyorlar.</verse>
				<verse number="3">Öksüzlerin eşeğini kovuyor, Dul kadının öküzünü rehin alıyorlar.</verse>
				<verse number="4">Yoksulları yoldan saptırıyor, Ülkenin düşkünlerini gizlenmeye zorluyorlar.</verse>
				<verse number="5">Bakın, yoksullar çöldeki yaban eşekleri gibi Yiyecek bulmak için erkenden işe çıkıyorlar, Çocuklarına yiyeceği kırlar sağlıyor.</verse>
				<verse number="6">Yemlerini tarlalardan topluyor, Kötülerin bağındaki artıkları eşeliyorlar.</verse>
				<verse number="7">Geceyi giysisiz, çıplak geçiriyorlar, Örtünecek şeyleri yok soğukta.</verse>
				<verse number="8">Dağlara yağan sağanaktan ıslanıyor, Sığınakları olmadığı için kayalara sarılıyorlar.</verse>
				<verse number="9">Öksüz memeden uzaklaştırılıyor, Düşkünün bebeği rehin alınıyor.</verse>
				<verse number="10">Giysisiz, çıplak dolaşıyor, Aç karnına demet taşıyorlar.</verse>
				<verse number="11">Teraslar arasında zeytin eziyor, Susuzluktan kavrulurken Şarap için üzüm sıkıyorlar.</verse>
				<verse number="12">Kentlerden insan iniltileri yükseliyor, Yaralı canlar feryat ediyor, Ama Tanrı haksızlığı önemsemiyor.</verse>
				<verse number="13">“Bunlar ışığa başkaldıranlardır; Onun yolunu tanımaz, İzinde yürümezler.</verse>
				<verse number="14">Gün ağarınca katil kalkar, Düşkünü, yoksulu öldürür, Hırsız gibi sıvışır geceleyin.</verse>
				<verse number="15">Zina edenin gözü alaca karanlıktadır, ‘Beni kimse görmez’ diye düşünür, Yüzünü örtüyle gizler.</verse>
				<verse number="16">Hırsızlar karanlıkta evleri deler, Gündüz gizlenir, ışık nedir bilmezler.</verse>
				<verse number="17">Çünkü zifiri karanlık, sabahıdır onların, Karanlığın dehşetiyle dostturlar.</verse>
				<verse number="18">“Diyorsunuz ki, ‘Suyun üstündeki köpüktür onlar, Lanetlidir ülkedeki payları, Kimse bağlara gitmez.</verse>
				<verse number="19">Kuraklık ve sıcağın eriyen karı alıp götürdüğü gibi Ölüler diyarı da günahlıları alıp götürür.</verse>
				<verse number="20">Rahim onları unutacak, Kurtlara yem olacak, Bir daha anılmayacaklar. Haksızlık bir ağaç gibi kırılacak.</verse>
				<verse number="21">Onlar çocuğu olmayan kısır kadınları yolar, Dul kadına iyilik etmezler.</verse>
				<verse number="22">Tanrı, gücüyle zorbaları yok eder, Harekete geçince zorbaların yaşama umudu kalmaz.</verse>
				<verse number="23">Tanrı onlara güven verir, O’na güvenirler, Ama gözü yürüdükleri yoldadır.</verse>
				<verse number="24">Kısa süre yükselir, sonra yok olurlar, Düşerler, tıpkı ötekiler gibi alınıp götürülür, Başak başı gibi kesilirler.’</verse>
				<verse number="25">“Böyle değilse, kim beni yalancı çıkarabilir, Söylediklerimin boş olduğunu gösterebilir?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Şuahlı Bildat şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Egemenlik ve heybet Tanrı’ya özgüdür, Yüce göklerde düzen kuran O’dur.</verse>
				<verse number="3">Orduları sayılabilir mi? Işığı kimin üzerine doğmaz?</verse>
				<verse number="4">İnsan Tanrı’nın önünde nasıl doğru olabilir? Kadından doğan biri nasıl temiz olabilir?</verse>
				<verse number="5">O’nun gözünde ay parlak, Yıldızlar temiz değilse,</verse>
				<verse number="6">Nerede kaldı bir kurtçuk olan insan, Bir böcek olan insanoğlu!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Eyüp şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Çaresize nasıl yardım ettin! Güçsüz pazıyı nasıl kurtardın!</verse>
				<verse number="3">Bilge olmayana ne öğütler verdin! Sağlam bilgiyi pek güzel öğrettin!</verse>
				<verse number="4">Bu sözleri kime söyledin? Senin ağzından konuşan ruh kimin?</verse>
				<verse number="5">“Suların ve sularda yaşayanların altında Ölüler titriyor.</verse>
				<verse number="6">Tanrı’nın önünde ölüler diyarı çıplaktır, Yıkım diyarı örtüsüz.</verse>
				<verse number="7">O boşluğun üzerine kuzey göklerini yayar, Hiçliğin üzerine dünyayı asar.</verse>
				<verse number="8">Bulutların içine suları sarar, Bulutlar yırtılmaz onların ağırlığı altında.</verse>
				<verse number="9">Dolunayın yüzünü örter, Üstüne bulutlarını serper.</verse>
				<verse number="10">Suların yüzeyine sınır çizer Işıkla karanlığın ayrıldığı yerde.</verse>
				<verse number="11">Göklerin direkleri sarsılır, Şaşkına dönerler O azarlayınca.</verse>
				<verse number="12">Gücüyle denizi çalkalar, Ustaca Rahav’ı vurur.</verse>
				<verse number="13">Gökler O’nun soluğuyla açılır, O’nun eli parçalar kaçan yılanı.</verse>
				<verse number="14">Bunlar yaptıklarının küçücük parçaları, O’ndan duyduğumuz hafif bir fısıltıdır. Gürleyen gücünü kim anlayabilir?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Eyüp anlatmaya devam etti:</verse>
				<verse number="2">“Hakkımı elimden alan Tanrı’nın varlığı hakkı için, Bana acı çektiren Her Şeye Gücü Yeten’in hakkı için,</verse>
				<verse number="3">İçimde yaşam belirtisi olduğu sürece, Tanrı’nın soluğu burnumda olduğu sürece,</verse>
				<verse number="4">Ağzımdan kötü söz çıkmayacak, Dilimden yalan dökülmeyecek.</verse>
				<verse number="5">Size asla hak vermeyecek, Son soluğumu verene dek suçsuz olduğumu söyleyeceğim.</verse>
				<verse number="6">Doğruluğuma sarılacak, onu bırakmayacağım, Yaşadığım sürece vicdanım beni suçlamayacak.</verse>
				<verse number="7">“Düşmanlarım kötüler gibi, Bana saldıranlar haksızlar gibi cezalandırılsın.</verse>
				<verse number="8">Tanrısız insanın umudu nedir Tanrı onu yok ettiğinde, canını aldığında?</verse>
				<verse number="9">Başına sıkıntı geldiğinde, Tanrı feryadını duyar mı?</verse>
				<verse number="10">Her Şeye Gücü Yeten’den zevk alır mı? Her zaman Tanrı’ya yakarır mı?</verse>
				<verse number="11">“Tanrı’nın gücünü size öğreteceğim, Her Şeye Gücü Yeten’in tasarısını gizlemeyeceğim.</verse>
				<verse number="12">Aslında siz, hepiniz gördünüz bunu, Öyleyse ne diye boş boş konuşuyorsunuz?</verse>
				<verse number="13">“Kötünün Tanrı’dan alacağı pay, Zorbanın Her Şeye Gücü Yeten’den alacağı miras şudur:</verse>
				<verse number="14">Çocukları ne kadar çok olursa olsun, kılıçla öldürülecek, Soyu yeterince ekmek bulamayacaktır.</verse>
				<verse number="15">Sağ kalanlar hastalıktan ölüp gömülecek, Dul karıları ağlamayacaktır.</verse>
				<verse number="16">Kötü insan kum gibi gümüş yığsa, Yığınla giysi biriktirse,</verse>
				<verse number="17">Onun biriktirdiğini doğru insan giyecek, Gümüşü suçsuz paylaşacak.</verse>
				<verse number="18">Evini güve kozası gibi inşa eder, Bekçinin kurduğu çardak gibi.</verse>
				<verse number="19">Zengin olarak yatar, ama bu öyle sürmez, Gözlerini açtığında hepsi yok olup gitmiştir.</verse>
				<verse number="20">Dehşet onu sel gibi basar, Kasırga gece kapar götürür.</verse>
				<verse number="21">Doğu rüzgarı onu uçurup götürür, Yerinden silip süpürür.</verse>
				<verse number="22">Acımasızca üzerine eser, Elinden kaçmaya çalışırken.</verse>
				<verse number="23">Onunla alay ederek el çırpar, Yerinden ıslık çalar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Gümüş maden ocağından elde edilir, Altını arıtmak için de bir yer vardır.</verse>
				<verse number="2">Demir topraktan çıkarılır, Bakırsa taştan.</verse>
				<verse number="3">İnsan karanlığa son verir, Koyu karanlığın, ölüm gölgesinin taşlarını Son sınırına kadar araştırır.</verse>
				<verse number="4">Maden kuyusunu insanların oturduğu yerden uzakta açar, İnsan ayağının unuttuğu yerlerde, Herkesten uzak iplere sarılıp sallanır.</verse>
				<verse number="5">Ekmek topraktan çıkar, Toprağın altı ise yanmış, altüst olmuştur.</verse>
				<verse number="6">Kayalarından laciverttaşı çıkar, Yüzeyi altın tozunu andırır.</verse>
				<verse number="7">Yırtıcı kuş yolu bilmez, Doğanın gözü onu görmemiştir.</verse>
				<verse number="8">Güçlü hayvanlar oraya ayak basmamış, Aslan oradan geçmemiştir.</verse>
				<verse number="9">Madenci elini çakmak taşına uzatır, Dağları kökünden altüst eder.</verse>
				<verse number="10">Kayaların içinden tüneller açar, Gözleri değerli ne varsa görür.</verse>
				<verse number="11">Irmakların kaynağını tıkar, Gizli olanı ışığa çıkarır.</verse>
				<verse number="12">Ama bilgelik nerede bulunur? Aklın yeri neresi?</verse>
				<verse number="13">İnsan onun değerini bilmez, Yaşayanlar diyarında ona rastlanmaz.</verse>
				<verse number="14">Engin, “Bende değil” der, Deniz, “Yanımda değil.”</verse>
				<verse number="15">Onun bedeli saf altınla ödenmez, Değeri gümüşle ölçülmez.</verse>
				<verse number="16">Ona Ofir altınıyla, değerli oniksle, Laciverttaşıyla değer biçilmez.</verse>
				<verse number="17">Ne altın ne cam onunla karşılaştırılabilir, Saf altın kaplara değişilmez.</verse>
				<verse number="18">Yanında mercanla billurun sözü edilmez, Bilgeliğin değeri mücevherden üstündür.</verse>
				<verse number="19">Kûş topazı onunla denk sayılmaz, Saf altınla ona değer biçilmez.</verse>
				<verse number="20">Öyleyse bilgelik nereden geliyor? Aklın yeri neresi?</verse>
				<verse number="21">O bütün canlıların gözünden uzaktır, Gökte uçan kuşlardan bile saklıdır.</verse>
				<verse number="22">Yıkım’la Ölüm: “Kulaklarımız ancak fısıltısını duydu” der.</verse>
				<verse number="23">Onun yolunu Tanrı anlar, Yerini bilen O’dur.</verse>
				<verse number="24">Çünkü O yeryüzünün uçlarına kadar bakar, Göklerin altındaki her şeyi görür.</verse>
				<verse number="25">Rüzgara güç verdiği, Suları ölçtüğü,</verse>
				<verse number="26">Yağmura kural koyduğu, Yıldırıma yol açtığı zaman,</verse>
				<verse number="27">Bilgeliği görüp değerini biçti, Onu onaylayıp araştırdı.</verse>
				<verse number="28">İnsana, “İşte Rab korkusu, bilgelik budur” dedi, “Kötülükten kaçınmak akıllılıktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Eyüp yine anlatmaya başladı:</verse>
				<verse number="2">“Keşke geçen aylar geri gelseydi, Tanrı’nın beni kolladığı,</verse>
				<verse number="3">Kandilinin başımın üstünde parladığı, Işığıyla karanlıkta yürüdüğüm günler,</verse>
				<verse number="4">Keşke olgunluk günlerim geri gelseydi, Tanrı’nın çadırımı dostça koruduğu,</verse>
				<verse number="5">Her Şeye Gücü Yeten’in henüz benimle olduğu, Çocuklarımın çevremde bulunduğu,</verse>
				<verse number="6">Yollarımın sütle yıkandığı, Yanımdaki kayanın zeytinyağı akıttığı günler!</verse>
				<verse number="7">“Kent kapısına gidip Kürsümü meydana koyduğumda,</verse>
				<verse number="8">Gençler beni görüp gizlenir, Yaşlılar kalkıp ayakta dururlardı;</verse>
				<verse number="9">Önderler konuşmaktan çekinir, Elleriyle ağızlarını kaparlardı;</verse>
				<verse number="10">Soyluların sesi kesilir, Dilleri damaklarına yapışırdı.</verse>
				<verse number="11">Beni duyan kutlar, Beni gören överdi;</verse>
				<verse number="12">Çünkü yardım isteyen yoksulu, Desteği olmayan öksüzü kurtarırdım.</verse>
				<verse number="13">Ölmekte olanın hayır duasını alır, Dul kadının yüreğini sevinçten coştururdum.</verse>
				<verse number="14">Doğruluğu giysi gibi giyindim, Adalet kaftanım ve sarığımdı sanki.</verse>
				<verse number="15">Körlere göz, Topallara ayaktım.</verse>
				<verse number="16">Yoksullara babalık eder, Garibin davasını üstlenirdim.</verse>
				<verse number="17">Haksızın çenesini kırar, Avını dişlerinin arasından kapardım.</verse>
				<verse number="18">“ ‘Son soluğumu yuvamda vereceğim’ diye düşünüyordum, ‘Günlerim kum taneleri kadar çok.</verse>
				<verse number="19">Köküm sulara erişecek, Çiy geceyi dallarımda geçirecek.</verse>
				<verse number="20">Aldığım övgüler tazelenecek, Elimdeki yay yenilenecek.’</verse>
				<verse number="21">“İnsanlar beni saygıyla dinler, Öğüdümü sessizce beklerlerdi.</verse>
				<verse number="22">Ben konuştuktan sonra onlar konuşmazdı, Sözlerim üzerlerine damlardı.</verse>
				<verse number="23">Yağmuru beklercesine beni bekler, Son yağmurları içercesine sözlerimi içerlerdi.</verse>
				<verse number="24">Kendilerine gülümsediğimde gözlerine inanmazlardı, Güler yüzlülüğüm onlara cesaret verirdi.</verse>
				<verse number="25">Onların yolunu ben seçer, başlarında dururdum, Askerlerinin ortasında kral gibi otururdum, Yaslıları avutan biri gibiydim.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">“Ama şimdi, yaşı benden küçük olanlar Benimle alay etmekte, Oysa babalarını sürümün köpeklerinin Yanına koymaya tenezzül etmezdim.</verse>
				<verse number="2">Çünkü güçleri tükenmişti, Bileklerinin gücü ne işime yarardı?</verse>
				<verse number="3">Yoksulluktan, açlıktan bitkindiler, Akşam çölde, ıssız çorak yerlerde kök kemiriyorlardı.</verse>
				<verse number="4">Çalılıklarda karapazı topluyor, Retem kökü yiyorlardı.</verse>
				<verse number="5">Toplumdan kovuluyorlardı, İnsanlar hırsızmışlar gibi onlara bağırıyordu.</verse>
				<verse number="6">Korkunç vadilerde, yerdeki deliklerde, Kaya kovuklarında yaşıyorlardı.</verse>
				<verse number="7">Çalıların arasında anırır, Çalı altında birbirine sokulurlardı.</verse>
				<verse number="8">Aptalların, adı sanı belirsiz insanların çocuklarıydılar, Ülkeden kovulmuşlardı.</verse>
				<verse number="9">“Şimdiyse destan oldum dillerine, Ağızlarına doladılar beni.</verse>
				<verse number="10">Benden tiksiniyor, uzak duruyorlar, Yüzüme tükürmekten çekinmiyorlar.</verse>
				<verse number="11">Tanrı ipimi çözüp beni alçalttığı için Dizginsiz davranmaya başladılar bana.</verse>
				<verse number="12">Sağımdaki ayak takımı üzerime yürüyor, Ayaklarımı kaydırıyor, Bana karşı rampalar kuruyorlar.</verse>
				<verse number="13">Yolumu kesiyor, Kimseden yardım görmeden Beni yok etmeye çalışıyorlar.</verse>
				<verse number="14">Koca bir gedikten girer gibi ilerliyor, Yıkıntılar arasından üzerime yuvarlanıyorlar.</verse>
				<verse number="15">Dehşet çöktü üzerime, Onurum rüzgara kapılmış gibi uçtu, Mutluluğum bulut gibi geçip gitti.</verse>
				<verse number="16">“Şimdi tükeniyorum, Acı günler beni ele geçirdi.</verse>
				<verse number="17">Geceleri kemiklerim sızlıyor, Beni kemiren acılar hiç durmuyor.</verse>
				<verse number="18">Tanrı’nın şiddeti Üzerimdeki giysiye dönüştü, Gömleğimin yakası gibi beni sıkıyor.</verse>
				<verse number="19">Beni çamura fırlattı, Toza, küle döndüm.</verse>
				<verse number="20">“Sana yakarıyorum, ama yanıt vermiyorsun, Ayağa kalktığımda gözünü bana dikiyorsun.</verse>
				<verse number="21">Bana acımasız davranıyor, Bileğinin gücüyle beni eziyorsun.</verse>
				<verse number="22">Beni kaldırıp rüzgara bindiriyorsun, Fırtınanın içinde darma duman ediyorsun.</verse>
				<verse number="23">Biliyorum, beni ölüme, Bütün canlıların toplanacağı yere götüreceksin.</verse>
				<verse number="24">“Kuşkusuz düşenin dostu olmaz, Felakete uğrayıp yardım istediğinde.</verse>
				<verse number="25">Sıkıntıya düşenler için ağlamaz mıydım? Yoksullar için üzülmez miydim?</verse>
				<verse number="26">Ama ben iyilik beklerken kötülük geldi, Işık umarken karanlık geldi.</verse>
				<verse number="27">İçim kaynıyor, rahatım yok, Önümde acı günler var.</verse>
				<verse number="28">Yaslı yaslı dolaşıyorum, güneş yok, Topluluk içinde kalkıp feryat ediyorum.</verse>
				<verse number="29">Çakallarla kardeş, Baykuşlarla arkadaş oldum.</verse>
				<verse number="30">Derim karardı, soyuluyor, Kemiklerim ateşten yanıyor.</verse>
				<verse number="31">Lirimin sesi yas feryadına, Neyimin sesi ağlayanların sesine döndü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">“Gözlerimle antlaşma yaptım Şehvetle bir kıza bakmamak için.</verse>
				<verse number="2">Çünkü insanın yukarıdan, Tanrı’dan payı nedir, Yücelerden, Her Şeye Gücü Yeten’den mirası ne?</verse>
				<verse number="3">Kötüler için felaket, Haksızlık yapanlar için bela değil mi?</verse>
				<verse number="4">Yürüdüğüm yolları görmüyor mu, Attığım her adımı saymıyor mu?</verse>
				<verse number="5">“Eğer yalan yolunda yürüdümse, Ayağım hileye seğirttiyse,</verse>
				<verse number="6">–Tanrı beni doğru teraziyle tartsın, Kusursuz olduğumu görsün–</verse>
				<verse number="7">Adımım yoldan saptıysa, Yüreğim gözümü izlediyse, Ellerim pisliğe bulaştıysa,</verse>
				<verse number="8">Ektiğimi başkaları yesin, Ekinlerim kökünden sökülsün.</verse>
				<verse number="9">“Eğer gönlümü bir kadına kaptırdıysam, Komşumun kapısında pusuya yattıysam,</verse>
				<verse number="10">Karım başkasının buğdayını öğütsün, Onunla başka erkekler yatsın.</verse>
				<verse number="11">Çünkü bu utanç verici, Yargılanması gereken bir suç olurdu.</verse>
				<verse number="12">Yıkım diyarına dek yakan bir ateştir o, Bütün ürünümü kökünden kavururdu.</verse>
				<verse number="13">“Benimle ters düştüklerinde Kölemin ve hizmetçimin hakkını yemişsem,</verse>
				<verse number="14">Tanrı yargıladığında ne yaparım? Hesap sorduğunda ne yanıt veririm?</verse>
				<verse number="15">Beni ana karnında yaratan onu da yaratmadı mı? Rahimde bize biçim veren O değil mi?</verse>
				<verse number="16">“Eğer yoksulların dileğini geri çevirdimse, Dul kadının umudunu kırdımsa,</verse>
				<verse number="17">Ekmeğimi yalnız yedim, Öksüzle paylaşmadımsa,</verse>
				<verse number="18">Gençliğimden beri öksüzü baba gibi büyütmedimse, Doğduğumdan beri dul kadına yol göstermedimse,</verse>
				<verse number="19">Giysisi olmadığı için can çekişen birini Ya da örtüsü olmayan bir yoksulu gördüm de,</verse>
				<verse number="20">Koyunlarımın yünüyle ısıtmadıysam, O da içinden beni kutsamadıysa,</verse>
				<verse number="21">Mahkemede sözümün geçtiğini bilerek Öksüze el kaldırdımsa,</verse>
				<verse number="22">Kolum omuzumdan düşsün, Kol kemiğim kırılsın.</verse>
				<verse number="23">Çünkü Tanrı’dan gelecek beladan korkarım, O’nun görkeminden ötürü böyle bir şey yapamam.</verse>
				<verse number="24">“Eğer umudumu altına bağladımsa, Saf altına, ‘Güvencim sensin’ dedimse,</verse>
				<verse number="25">Servetim çok, Varlığımı bileğimle kazandım diye sevindimse,</verse>
				<verse number="26">Işıldayan güneşe, Parıldayarak hareket eden aya bakıp da,</verse>
				<verse number="27">İçimden ayartıldımsa, Elim onlara taptığımı gösteren bir öpücük yolladıysa,</verse>
				<verse number="28">Bu da yargılanacak bir suç olurdu, Çünkü yücelerdeki Tanrı’yı yadsımış olurdum.</verse>
				<verse number="29">“Eğer düşmanımın yıkımına sevindim, Başına kötülük geldi diye keyiflendimse,</verse>
				<verse number="30">–Kimsenin canına lanet ederek Ağzımın günah işlemesine izin vermedim–</verse>
				<verse number="31">Evimdeki insanlar, ‘Eyüp’ün verdiği etle Karnını doyurmayan var mı?’ diye sormadıysa,</verse>
				<verse number="32">–Hiçbir yabancı geceyi sokakta geçirmezdi, Çünkü kapım her zaman yolculara açıktı–</verse>
				<verse number="33">Kalabalıktan çok korktuğum, Boyların aşağılamasından yıldığım, Susup dışarı çıkmadığım için Suçumu bağrımda gizleyip Adem gibi isyanımı örttümse,</verse>
				<verse number="34">Kalabalıktan çok korktuğum, Boyların aşağılamasından yıldığım, Susup dışarı çıkmadığım için Suçumu bağrımda gizleyip Adem gibi isyanımı örttümse,</verse>
				<verse number="35">-“Keşke beni dinleyen biri olsa! İşte savunmamı imzalıyorum, Her Şeye Gücü Yeten bana yanıt versin! Hasmımın yazdığı tomar elimde olsa,</verse>
				<verse number="36">Kuşkusuz onu omuzumda taşır, Taç gibi başıma koyardım.</verse>
				<verse number="37">Attığım her adımı ona bildirir, Kendisine bir önder gibi yaklaşırdım.–</verse>
				<verse number="38">“Toprağım bana feryat ediyorsa, Sabanın açtığı yarıklar bir ağızdan ağlıyorsa,</verse>
				<verse number="39">Ürününü para ödemeden yedimse Ya da üzerinde oturanların kalbini kırdımsa,</verse>
				<verse number="40">Orada buğday yerine diken, Arpa yerine delice bitsin.” Eyüp’ün konuşması sona erdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Böylece bu üç kişi Eyüp’e yanıt vermekten vazgeçti, çünkü Eyüp kendi doğruluğundan emindi.</verse>
				<verse number="2">Ram ailesinden Bûzlu Barakel oğlu Elihu Eyüp’e çok öfkelendi. Çünkü Eyüp kendini Tanrı’dan haklı görüyordu.</verse>
				<verse number="3">Elihu Eyüp’ün üç arkadaşına da öfkelendi, çünkü Eyüp’ü suçlamalarına karşın sağlam bir yanıt bulamamışlardı.</verse>
				<verse number="4">Elihu Eyüp’le konuşmak için sırasını beklemişti, çünkü ötekiler yaşça kendisinden büyüktü.</verse>
				<verse number="5">Bu üç kişinin başka bir şey söyleyemeyeceğini görünce öfkesi alevlendi.</verse>
				<verse number="6">Bûzlu Barakel oğlu Elihu şöyle konuştu: “Ben yaşça küçüğüm, sizse yaşlısınız. Bu yüzden çekindim, bildiğimi söylemekten korktum.</verse>
				<verse number="7">‘Çok gün görenler konuşsun’ dedim, ‘Çok yıl yaşayanlar bilgeliği öğretsin.’</verse>
				<verse number="8">Oysa insana ruh, Her Şeye Gücü Yeten’in soluğu akıl verir.</verse>
				<verse number="9">Akıl yaşta değil baştadır. Adaleti anlamak yaşa bakmaz.</verse>
				<verse number="10">“Bu yüzden, ‘Beni dinleyin’ diyorum, Ben de bildiğimi söyleyeyim.</verse>
				<verse number="11">Siz konuşurken ben bekledim, Siz ne diyeceğinizi araştırırken Düşüncelerinizi dinledim.</verse>
				<verse number="12">Bütün dikkatimi size çevirdim. Ama hiçbiriniz Eyüp’ün haksızlığını kanıtlayamadı, Onun söylediklerine karşılık veremedi.</verse>
				<verse number="13">‘Biz bilgeliğe eriştik, Bırakın Tanrı onu haksız çıkarsın, insan değil’ demeyin.</verse>
				<verse number="14">Ama Eyüp’ün sözlerinin hedefi ben değildim, Bu yüzden onu sizin sözlerinizle yanıtlamayacağım.</verse>
				<verse number="15">“Onlar yıldı, yanıt veremiyorlar artık, Söyleyecek şeyleri kalmadı.</verse>
				<verse number="16">Onlar konuşmuyor diye ben beklemeli miyim, Duruyor, yanıt vermiyorlar diye?</verse>
				<verse number="17">Benim de söyleyecek sözüm var, Ben de bildiğimi söyleyeceğim.</verse>
				<verse number="18">Çünkü içim dolu, İçimdeki ruh beni zorluyor.</verse>
				<verse number="19">İçim açılmamış şarap gibi, Yeni şarap tulumları gibi patlamak üzere.</verse>
				<verse number="20">Konuşup rahatlamalıyım, Ağzımı açıp yanıtlamalıyım.</verse>
				<verse number="21">Kimseye ayrıcalık göstermeyecek, Kimseye yaltaklanmayacağım.</verse>
				<verse number="22">Çünkü yaltaklanmayı bilsem, Yaratıcım beni hemen yok ederdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">“Ama şimdi lütfen sözümü dinle, Eyüp, Söyleyeceğim her şeye kulak ver.</verse>
				<verse number="2">Ağzımı açtım açacağım, Söyleyeceklerim dilimin ucunda.</verse>
				<verse number="3">Sözlerim temiz bir yürekten çıkıyor, Dudaklarım bildiklerini içtenlikle söylüyor.</verse>
				<verse number="4">Beni Tanrı’nın Ruhu yarattı, Her Şeye Gücü Yeten’in soluğu yaşam veriyor bana.</verse>
				<verse number="5">Elinden gelirse beni yanıtla, Kendini hazırla, karşımda dur.</verse>
				<verse number="6">Tanrı’nın önünde ben de tıpkı senin gibiyim, Ben de balçıktan yaratıldım.</verse>
				<verse number="7">Onun için dehşetim seni yıldırmasın, Baskım sana ağır gelmesin.</verse>
				<verse number="8">“Sesin hâlâ kulaklarımda, Şöyle demiştin:</verse>
				<verse number="9">‘Ben kusursuz ve günahsızım, Temiz ve suçsuzum.</verse>
				<verse number="10">Yine de Tanrı bana karşı bahane arıyor, Beni düşman görüyor.</verse>
				<verse number="11">Ayaklarımı tomruğa vuruyor, Yollarımı gözetliyor.’</verse>
				<verse number="12">“Ama sana şunu söyleyeyim, Bu konuda haksızsın. Çünkü Tanrı insandan büyüktür.</verse>
				<verse number="13">İnsanın hiçbir sözünü yanıtlamıyor diye Niçin O’nunla çekişiyorsun?</verse>
				<verse number="14">Çünkü insan anlamasa da, Tanrı şu ya da bu yolla konuşur.</verse>
				<verse number="15">Rüyada, geceleyin görümde, İnsanları ağır uyku basınca, Yatakta yatarlarken,</verse>
				<verse number="16">Kulaklarına konuşur, Uyarısıyla onları korkutur;</verse>
				<verse number="17">Onları yaptıkları kötülükten döndürmek, Gururdan uzak tutmak,</verse>
				<verse number="18">Canlarını çukurdan, Hayatlarını ölümden kurtarmak için.</verse>
				<verse number="19">İnsan yatağında acılarla, Kemiklerinde dinmez sızılarla yola getirilir.</verse>
				<verse number="20">Öyle ki, içi yemek kaldırmaz, En lezzetli yiyecekten tiksinir.</verse>
				<verse number="21">Eti erir, görünmez olur, Gözükmeyen kemikleri ortaya çıkar.</verse>
				<verse number="22">Canı çukura, Hayatı ölüm meleklerine yaklaşır.</verse>
				<verse number="23">“Yine de insana doğruyu bildirmek için Yanında bir melek, bin melekten biri Arabulucu olarak bulunursa,</verse>
				<verse number="24">Ona lütfeder de, ‘Onu ölüm çukuruna inmekten kurtar, Ben fidyeyi buldum’ derse,</verse>
				<verse number="25">Eti çocuk eti gibi yenilenir, Gençlik günlerine döner.</verse>
				<verse number="26">Dua ettiğinde Tanrı ondan hoşnut kalır, O da Tanrı’nın yüzünü görüp sevinir. Tanrı onun durumunu düzeltir.</verse>
				<verse number="27">Sonra insanların önünde türkü çağırır: ‘Günah işleyip doğru yoldan saptım, Ama Tanrı hak ettiğim cezayı vermedi bana,</verse>
				<verse number="28">Canımı çukura inmekten O kurtardı, Işığı görmek için yaşayacağım.’</verse>
				<verse number="29">“İşte, insanın canını çukurdan çıkarmak, Onu yaşam ışığıyla aydınlatmak için Tanrı bütün bunları iki kez, Hatta üç kez yapar.</verse>
				<verse number="30">“İşte, insanın canını çukurdan çıkarmak, Onu yaşam ışığıyla aydınlatmak için Tanrı bütün bunları iki kez, Hatta üç kez yapar.</verse>
				<verse number="31">“İyi dinle, Eyüp, kulak ver, Sen sus, ben konuşacağım.</verse>
				<verse number="32">Söyleyeceğin bir şey varsa söyle, Çünkü seni haklı çıkarmak isterim.</verse>
				<verse number="33">Yoksa, beni dinle, Sus da sana bilgelik öğreteyim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Elihu konuşmasına şöyle devam etti:</verse>
				<verse number="2">“Ey bilgeler, sözlerimi dinleyin, Kulak verin bana, ey bilgi sahipleri.</verse>
				<verse number="3">Çünkü damak nasıl yemeği tadarsa, Kulak da sözleri sınar.</verse>
				<verse number="4">Gelin, doğruyu seçelim, İyiyi birlikte öğrenelim.</verse>
				<verse number="5">“Çünkü Eyüp, ‘Ben suçsuzum’ diyor, ‘Tanrı hakkımı elimden aldı.</verse>
				<verse number="6">Haklı olduğum halde yalancı sayılıyorum, Suçsuz olduğum halde okunla yaraladın beni.’</verse>
				<verse number="7">Eyüp gibisi var mı? Alayı su gibi içiyor!</verse>
				<verse number="8">Kötülük yapanlarla dostluk edip geziyor, Kötülerle aynı yolda yürüyor.</verse>
				<verse number="9">Çünkü, ‘Tanrı’yı hoşnut etmeye çalışmak İnsana yarar getirmez’ diyor.</verse>
				<verse number="10">“Bu yüzden, ey sağduyulu insanlar, beni dinleyin! Tanrı kötülük yapar mı, Her Şeye Gücü Yeten haksızlık eder mi? Asla!</verse>
				<verse number="11">Çünkü O herkese yaptığının karşılığını öder, Hak ettiğini başına getirir.</verse>
				<verse number="12">Tanrı kesinlikle kötülük etmez, Her Şeye Gücü Yeten adaleti saptırmaz.</verse>
				<verse number="13">Kim yeryüzünü O’na emanet etti? Kim O’nu bütün dünyanın başına atadı?</verse>
				<verse number="14">Eğer niyet eder de Ruhunu ve soluğunu geri çekerse,</verse>
				<verse number="15">Bütün insanlık bir anda yok olur, İnsan yine toprağa döner.</verse>
				<verse number="16">“Aklın varsa dinle, Kulak ver sözlerime.</verse>
				<verse number="17">Adaletten nefret eden hiç hüküm sürebilir mi? Adil ve güçlü olanı suçlayacak mısın?</verse>
				<verse number="18">Krallara, ‘Değersizsiniz’, Soylulara, ‘Kötüsünüz’ diyen,</verse>
				<verse number="19">Önderlere ayrıcalık tanımayan, Zengini yoksuldan çok önemsemeyen O değil mi? Çünkü hepsi O’nun ellerinin işidir.</verse>
				<verse number="20">Gece yarısı bir anda ölürler, Herkes sarsılır, ölüp gider, Güçlüler de insan eli değmeden alınıp götürülür.</verse>
				<verse number="21">“Tanrı’nın gözleri insanların yolundan ayrılmaz, Attıkları her adımı görür.</verse>
				<verse number="22">Kötülük yapanların gizlenebileceği Ne karanlık bir yer vardır, ne de ölüm gölgesi.</verse>
				<verse number="23">Yargılanmak için önüne gelsinler diye, Tanrı insanları sorgulamaya pek gerek duymaz.</verse>
				<verse number="24">Araştırmadan güçlü insanları kırar, Onların yerine başkalarını diker.</verse>
				<verse number="25">Çünkü ne yaptıklarını bilir, Gece onları deviriverir, ezilirler.</verse>
				<verse number="26">Herkesin gözü önünde Kötülükleri yüzünden onları cezalandırır;</verse>
				<verse number="27">Artık O’nun ardından gitmedikleri, Yollarının hiçbirini dikkate almadıkları için.</verse>
				<verse number="28">Yoksulun feryadını O’na duyurdular; Düşkünlerin feryadını işitti.</verse>
				<verse number="29">Ama Tanrı sessiz kalırsa kim O’nu suçlayabilir? Yüzünü gizlerse kim O’nu görebilir? Bir ulusa karşı da bir insana karşı da O hep aynıdır,</verse>
				<verse number="30">Tanrısız insan krallık etmesin, Halka tuzak kurmasın diye.</verse>
				<verse number="31">“Kimse Tanrı’ya, ‘Suçluyum, artık kötülük yapmayacağım’ dedi mi,</verse>
				<verse number="32">‘Göremediğimi sen bana öğret, Haksızlık ettimse, bir daha etmem?’</verse>
				<verse number="33">O’nu reddettiğin halde, Senin keyfince mi seni ödüllendirmeli? Çünkü karar verecek olan sensin, ben değil, Öyleyse anlat bana bildiğini.</verse>
				<verse number="34">“Sağduyulu insanlar, Beni dinleyen bilgeler diyecekler ki,</verse>
				<verse number="35">‘Eyüp bilgisizce konuşuyor, Sözlerinin değeri yok.’</verse>
				<verse number="36">Kötü biri gibi yanıtladığı için Keşke Eyüp’ün sınanması sonsuza dek sürse!</verse>
				<verse number="37">Çünkü günahına isyan da ekliyor, Önümüzde alay edercesine el çırpıyor, Tanrı’ya karşı konuştukça konuşuyor.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Elihu konuşmasına şöyle devam etti:</verse>
				<verse number="2">“ ‘Tanrı’nın önünde haklıyım’ diyorsun. Doğru buluyor musun bunu?</verse>
				<verse number="3">Ama hâlâ, ‘Günah işlemezsem Yararım ne, kazancım ne?’ diye soruyorsun.</verse>
				<verse number="4">“Ben yanıtlayayım seni Ve arkadaşlarını.</verse>
				<verse number="5">Göklere bak da gör, Üzerinde yükselen bulutlara göz gezdir.</verse>
				<verse number="6">Günah işlersen, Tanrı’ya ne zararı olur? İsyanların çoksa ne olur O’na?</verse>
				<verse number="7">Doğruysan, O’na verdiğin nedir, Ya da ne alır O senin elinden?</verse>
				<verse number="8">Kötülüğün ancak senin gibi birine zarar verir, Doğruluğun ise yalnız insanoğlu içindir.</verse>
				<verse number="9">“İnsanlar ağır baskı altında feryat ediyor, Güçlülere karşı yardım istiyor.</verse>
				<verse number="10">Ama kimse, ‘Nerede Yaratıcım Tanrı?’ demiyor; O Tanrı ki, gece bize ezgiler verir,</verse>
				<verse number="11">Yeryüzündeki hayvanlardan çok bize öğretir Ve bizi gökteki kuşlardan daha bilge kılar.</verse>
				<verse number="12">Kötülerin gururu yüzünden insanlar feryat ediyor, Ama yanıtlayan yok.</verse>
				<verse number="13">Gerçek şu ki, Tanrı boş feryadı dinlemez, Her Şeye Gücü Yeten bunu önemsemez.</verse>
				<verse number="14">O’nu görmediğini söylediğin zaman bile Davan O’nun önündedir, bekle;</verse>
				<verse number="15">Madem bu öfkeyle şimdi cezalandırmadı, İsyana da pek aldırmaz diyorsun.</verse>
				<verse number="16">Bu yüzden Eyüp ağzını boş yere açıyor, Bilgisizce konuştukça konuşuyor.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Elihu konuşmasına şöyle devam etti:</verse>
				<verse number="2">“Biraz bekle, sana açıklayayım, Çünkü Tanrı için söylenecek daha çok söz var.</verse>
				<verse number="3">Bilgimi geniş kaynaklardan toplayacağım, Yaratıcıma hak vereceğim.</verse>
				<verse number="4">Kuşkusuz söylediğim hiçbir şey yalan değil, Karşında bilgide yetkin biri var.</verse>
				<verse number="5">“Tanrı güçlüdür, ama kimseyi hor görmez, Güçlü ve amacında kararlı.</verse>
				<verse number="6">Kötüleri yaşatmaz, Ezilenin hakkını verir.</verse>
				<verse number="7">Gözlerini doğru kişiden ayırmaz, Onu krallarla birlikte tahta oturtur, Sonsuza dek yükseltir.</verse>
				<verse number="8">Ama insanlar zincire vurulur, Baskı altında tutulurlarsa,</verse>
				<verse number="9">Onlara yaptıklarını, Gurura kapılıp isyan ettiklerini bildirir.</verse>
				<verse number="10">Öğüdünü dinletir, Kötülükten dönmelerini buyurur.</verse>
				<verse number="11">Eğer dinler ve O’na kulluk ederlerse, Kalan günlerini bolluk, Yıllarını rahatlık içinde geçirirler.</verse>
				<verse number="12">Ama dinlemezlerse ölür, Ders almadan yok olurlar.</verse>
				<verse number="13">“Tanrısızlar öfkelerini içlerinde gizler, Kendilerini bağladığında Tanrı’dan yardım istemezler.</verse>
				<verse number="14">Genç yaşta ölüp giderler, Yaşamları putperest tapınaklarında fuhşu iş edinmiş erkekler arasında sona erer.</verse>
				<verse number="15">Ama Tanrı acı çekenleri acı çektikleri için kurtarır, Düşkünlere kendini dinletir.</verse>
				<verse number="16">“Evet, seni sıkıntıdan çeker çıkarırdı; Darlığın olmadığı geniş bir yere, Zengin yiyeceklerle bezenmiş bir sofraya.</verse>
				<verse number="17">Oysa şimdi kötülerin hak ettiği cezayı çekiyorsun, Yargı ve adalet yakalamış seni.</verse>
				<verse number="18">Dikkat et, para seni baştan çıkarmasın, Büyük bir rüşvet seni saptırmasın.</verse>
				<verse number="19">Zenginliğin ya da bütün gücün yeter mi Sıkıntı çekmeni önlemeye?</verse>
				<verse number="20">Halkların yeryüzünden Yok edildiği geceyi özleme.</verse>
				<verse number="21">Dikkat et, kötülüğe dönme, Çünkü sen onu düşkünlüğe yeğledin.</verse>
				<verse number="22">“İşte Tanrı gücüyle yükselir, O’nun gibi öğretmen var mı?</verse>
				<verse number="23">Kim O’na ne yapması gerektiğini söyleyebilir? Kim O’na, ‘Haksızlık ettin’ diyebilir?</verse>
				<verse number="24">O’nun işlerini yüceltmelisin, anımsa bunu, İnsanların ezgilerle övdüğü işlerini.</verse>
				<verse number="25">Bütün insanlar bunları görmüştür, Herkes onları uzaktan izler.</verse>
				<verse number="26">Evet, Tanrı öyle büyüktür ki, O’nu anlayamayız, Varlığının süresi hesaplanamaz.</verse>
				<verse number="27">“Su damlalarını yukarı çeker, Buharından yağmur damlatır.</verse>
				<verse number="28">Bulutlar nemini döker, İnsanların üzerine bol yağmur yağdırır.</verse>
				<verse number="29">Bulutları nasıl yaydığını, Göksel konutundan nasıl gürlediğini kim anlayabilir?</verse>
				<verse number="30">Şimşekleri çevresine nasıl yaydığına, Denizin dibine dek nasıl ulaştırdığına bakın.</verse>
				<verse number="31">Tanrı halkları böyle yönetir, Bol yiyecek sağlar.</verse>
				<verse number="32">Şimşeği elleriyle tutar, Hedefine vurmasını buyurur.</verse>
				<verse number="33">O’nun gürleyişi fırtınayı haber verir, Sığırlar bile fırtına kopacağını bildirir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">“Yüreğim titrer buna, Yerinden oynar.</verse>
				<verse number="2">Dinleyin, gürleyen sesini dinleyin, Ağzından çıkan sesi!</verse>
				<verse number="3">Şimşeğini göğün altındaki her yere, Yeryüzünün dört bucağına salar.</verse>
				<verse number="4">Ardından bir ses gümbürder, Görkemli sesiyle gürler. Sesi duyulunca şimşekleri alıkoymaz.</verse>
				<verse number="5">Tanrı’nın sesi şaşılacak biçimde gürler, O, anlayışımızın ötesinde büyük işler yapar.</verse>
				<verse number="6">Çünkü kara, ‘Yere düş’ der, Sağanağa, ‘Bütün şiddetinle boşal.’</verse>
				<verse number="7">Yarattığı bütün insanlar ne yaptığını bilsin diye, Herkese işini bıraktırır.</verse>
				<verse number="8">Hayvanlar kovuklarına girer, İnlerinde otururlar.</verse>
				<verse number="9">Kasırga yuvasından kopar, Soğuk saçılan rüzgarlardan.</verse>
				<verse number="10">Tanrı’nın soluğu suları dondurur, Geniş sular buz tutar.</verse>
				<verse number="11">Bulutlara nem yükler, Şimşeğini her yana yayar.</verse>
				<verse number="12">Yeryüzünde ne buyurursa yapmak üzere Bulutlar O’nun istediği yönde döner durur.</verse>
				<verse number="13">Ya insanları cezalandırmak Ya da yeryüzünü sulayıp sevgisini göstermek için Yağmur gönderir.</verse>
				<verse number="14">“Dinle, Eyüp, Dur da düşün Tanrı’nın şaşılası işlerini.</verse>
				<verse number="15">Tanrı’nın bulutları nasıl düzenlediğini, Şimşeğini nasıl çaktırdığını biliyor musun?</verse>
				<verse number="16">Bulutların dengesini, Bilgisi kusursuz olanın şaşılası işlerini biliyor musun?</verse>
				<verse number="17">Dünyanın soluğu kesildiğinde Güneyin kavurucu rüzgarı altında Giysilerin seni terletmez mi?</verse>
				<verse number="18">Dökme tunç bir ayna kadar sert olan gökkubbeyi O’nunla birlikte yayabilir misin?</verse>
				<verse number="19">“O’na ne söyleyeceğimizi öğret bize, Çünkü karanlık yüzünden sözümüze düzen veremiyoruz.</verse>
				<verse number="20">Konuşmak istediğim O’na söylenebilir mi? Kimse yutulmak ister mi?</verse>
				<verse number="21">Rüzgar geçip göğü temizlediğinde Gökte parıldayan ışığa kimse bakamaz.</verse>
				<verse number="22">Altın parıltısı geliyor kuzeyden, Tanrı korkunç görkeme bürünmüş.</verse>
				<verse number="23">Her Şeye Gücü Yeten’e biz ulaşamayız. Gücü yücedir, Adaleti ve eşsiz doğruluğuyla kimseyi ezmez.</verse>
				<verse number="24">Bu yüzden insanlar O’na saygı duyar, Çünkü O, bilgeleri dikkate almaz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">RAB kasırganın içinden Eyüp’ü şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Bilgisizce sözlerle Tasarımı karartan bu adam kim?</verse>
				<verse number="3">Şimdi erkek gibi kuşağını beline vur da, Ben sorayım, sen anlat.</verse>
				<verse number="4">“Ben dünyanın temelini atarken sen neredeydin? Anlıyorsan söyle.</verse>
				<verse number="5">Kim saptadı onun ölçülerini? Kuşkusuz biliyorsun! Kim çekti ipi üzerine?</verse>
				<verse number="6">Neyin üstüne yapıldı temelleri? Kim koydu köşe taşını,</verse>
				<verse number="7">Sabah yıldızları birlikte şarkı söylerken, İlahi varlıklar sevinçle çığrışırken?</verse>
				<verse number="8">“Denizin ardından kapıları kim kapadı, Ana rahminden fışkırdığı zaman;</verse>
				<verse number="9">Ona bulutları giysi, Koyu karanlığı kundak yaptığım,</verse>
				<verse number="10">Sınırını koyduğum, Kapılarıyla sürgülerini yerleştirdiğim,</verse>
				<verse number="11">‘Buraya kadar gelip öteye geçmeyeceksin, Gururlu dalgaların şurada duracak’ dediğim zaman?</verse>
				<verse number="12">“Sen ömründe sabaha buyruk verdin mi, Şafağa yerini gösterdin mi;</verse>
				<verse number="13">Yeryüzünün uçlarını tutsun, Oradaki kötüler silkilip atılsın diye?</verse>
				<verse number="14">Mühür basılan balçık gibi biçim değiştirir yeryüzü, Giysi kıvrımları gibi göze çarpar.</verse>
				<verse number="15">Kötülerin ışıkları alınır, Kalkan kolları kırılır.</verse>
				<verse number="16">“Denizin kaynaklarına vardın mı, Gezdin mi enginin diplerinde?</verse>
				<verse number="17">Ölüm kapıları sana gösterildi mi? Gördün mü ölüm gölgesinin kapılarını?</verse>
				<verse number="18">Dünyanın genişliğini kavradın mı? Anlat bana, bütün bunları biliyorsan.</verse>
				<verse number="19">“Işığın bulunduğu yerin yolu nerede? Ya karanlık, onun yeri neresi?</verse>
				<verse number="20">Onları yerlerine götürebilir misin? Evlerinin yolunu biliyor musun?</verse>
				<verse number="21">Bilmediğin şey yok zaten, Çünkü onlarla aynı zamanda doğmuştun! O kadar yaşlısın!</verse>
				<verse number="22">“Karın ambarlarına girdin mi, Dolunun ambarlarını gördün mü?</verse>
				<verse number="23">Ben onları sıkıntılı günler için, Kavga ve savaş günleri için saklıyorum.</verse>
				<verse number="24">Nerede ışığın dağıtıldığı, Doğu rüzgarının yeryüzüne saçıldığı yere giden yol?</verse>
				<verse number="25">Kim sellere kanal, Yıldırımlara yol açtı;</verse>
				<verse number="26">Kimsenin yaşamadığı toprakları, İnsanın bulunmadığı çölü sulasın diye;</verse>
				<verse number="27">Kurak ve ıssız yeri doyursun, Ot bitirsin diye?</verse>
				<verse number="28">Yağmurun babası var mı? Çiy damlalarını kim yarattı?</verse>
				<verse number="29">Buz kimin rahminden çıktı? Göklerden düşen kırağıyı kim doğurdu,</verse>
				<verse number="30">Sular taş gibi katılaşıp Enginin yüzü donunca?</verse>
				<verse number="31">“Ülker yıldızlarını bağlayabilir misin? Oryon’un bağlarını çözebilir misin?</verse>
				<verse number="32">Mevsimlerinde çıkartabilir misin takımyıldızları? Büyük ve Küçük Ayı’ya yol gösterebilir misin?</verse>
				<verse number="33">Biliyor musun göklerin yasalarını? Tanrı’nın yönetimini yeryüzünde kurabilir misin?</verse>
				<verse number="34">“Başına bol yağmur yağsın diye Bulutlara sesini duyurabilir misin?</verse>
				<verse number="35">Varıp da, ‘Buradayız’ desinler diye, Şimşekleri gönderebilir misin?</verse>
				<verse number="36">Kim mısırturnasına bilgelik, Horoza anlayış verdi?</verse>
				<verse number="37">Kimin bulutları sayacak bilgisi var? Kim göklerin tulumlarını boşaltabilir,</verse>
				<verse number="38">Toprak sertleşip Parçaları birbirine yapışınca?</verse>
				<verse number="39">“Dişi aslanlar için sen avlanabilir misin, Genç aslanların karnını doyurabilir misin,</verse>
				<verse number="40">İnlerine sindikleri, Çalılıkta pusuya yattıkları zaman?</verse>
				<verse number="41">Kuzguna yiyeceğini kim sağlıyor, Yavruları Tanrı’ya feryat edip Açlıktan kıvrandığı zaman?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">“Dağ keçilerinin ne zaman doğurduğunu biliyor musun? Geyiklerin yavruladığı zamanı sen mi gözlüyorsun?</verse>
				<verse number="2">Sen mi sayıyorsun doğuruncaya dek geçirdikleri ayları? Doğurdukları zamanı biliyor musun?</verse>
				<verse number="3">Çöküp yavrularını doğurur, Kurtulurlar sancılarından.</verse>
				<verse number="4">Güçlenir, kırda büyür yavrular, Gider, bir daha dönmezler.</verse>
				<verse number="5">“Kim yaban eşeğini başı boş gönderdi, Kim bağlarını çözdü?</verse>
				<verse number="6">Yurt olarak ona bozkırı, Barınak olarak tuzlayı verdim.</verse>
				<verse number="7">Kentteki kargaşaya güler o, Sürücünün bağırdığını duymaz.</verse>
				<verse number="8">Otlamak için tepeleri dolaşır, Yeşillik arar.</verse>
				<verse number="9">“Yaban öküzü sana kulluk etmek ister mi? Geceyi senin yemliğinin yanında geçirir mi?</verse>
				<verse number="10">Sabanla yarık açsın diye ona bağ vurabilir misin? Arkanda, ovalarda tırmık çeker mi?</verse>
				<verse number="11">Çok güçlü diye ona bel bağlayabilir misin? Ağır işini ona bırakabilir misin?</verse>
				<verse number="12">Ekinini getireceğine, Buğdayını harman yerinde toplayacağına güvenir misin?</verse>
				<verse number="13">“Devekuşunun kanatları sevinçle dalgalanır, Ama leyleğin kanatları ve tüyleriyle kıyaslanamaz.</verse>
				<verse number="14">Devekuşu yumurtalarını yere bırakır, Onları kumda ısıtır,</verse>
				<verse number="15">Ayak altında ezilebileceklerini, Yabanıl hayvanlarca çiğnenebileceklerini düşünmez.</verse>
				<verse number="16">Yavrularına sert davranır, kendinin değilmiş gibi, Çektiği zahmetin boşa gideceğine üzülmez.</verse>
				<verse number="17">Çünkü Tanrı ona bilgelik bağışlamamış, Anlayıştan pay vermemiştir.</verse>
				<verse number="18">Yine de koşmak için kabarınca Ata ve binicisine güler.</verse>
				<verse number="19">“Sen mi ata güç verdin, Dalgalanan yeleyi boynuna giydirdin?</verse>
				<verse number="20">Sen misin onu çekirge gibi sıçratan, Gururlu kişnemesiyle korku saçtıran?</verse>
				<verse number="21">Ayakları toprağı şiddetle eşer, Gücünden ötürü sevinçle coşar, Savaşçının üstüne yürür.</verse>
				<verse number="22">Korkuya güler, hiçbir şeyden yılmaz, Kılıç önünde geri adım atmaz.</verse>
				<verse number="23">Ok kılıfı, parıldayan mızrak ve pala Üzerinde takırdar atın.</verse>
				<verse number="24">Coşku ve heyecanla uzaklıkları yutar, Boru çalınca duramaz yerinde.</verse>
				<verse number="25">Boru çaldıkça, ‘Hi!’ diye kişner, Savaş kokusunu, komutanların gürleyen sesini, Savaş çığlıklarını uzaklardan duyar.</verse>
				<verse number="26">“Atmaca senin bilgeliğinle mi süzülüyor, Kanatlarını güneye doğru açıyor?</verse>
				<verse number="27">Kartal senin buyruğunla mı yükseliyor, Yuvasını yükseklere kuruyor?</verse>
				<verse number="28">Uçurum kenarlarında konaklıyor, Sivri kayalar onun kalesi.</verse>
				<verse number="29">Oradan gözetliyor yiyeceğini, Gözleri avını uzaktan seçiyor.</verse>
				<verse number="30">Onun yavruları kanla beslenir, Leşler neredeyse, o da oradadır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">RAB Eyüp’e şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“Her Şeye Gücü Yeten’le çatışan O’nu yola getirebilir mi? Tanrı’yı suçlayan yanıtlasın.”</verse>
				<verse number="3">O zaman Eyüp RAB’bi şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="4">“Bak, ben değersiz biriyim, Sana nasıl yanıt verebilirim? Ağzımı elimle kapıyorum.</verse>
				<verse number="5">Bir kez konuştum, yanıt almadım, İkinci kez konuşamam artık.”</verse>
				<verse number="6">RAB kasırganın içinden Eyüp’ü şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="7">“Şimdi erkek gibi kuşağını beline vur da, Ben sorayım, sen anlat.</verse>
				<verse number="8">“Adaletimi boşa mı çıkaracaksın? Kendini haklı çıkarmak için beni mi suçlayacaksın?</verse>
				<verse number="9">Sende Tanrı’nın bileği gibi bilek var mı? Sesin O’nunki gibi gürleyebilir mi?</verse>
				<verse number="10">Öyleyse şan ve şerefe bürün, Görkem ve yücelik kuşan.</verse>
				<verse number="11">Gazabının ateşini saç, Gururluya bakıp onu alçalt.</verse>
				<verse number="12">Gururluya bakıp onu çökert, Kötüleri bulundukları yerde ez.</verse>
				<verse number="13">Hepsini birlikte toprağa göm, Mezarda yüzlerini kefenle sar.</verse>
				<verse number="14">O zaman sağ kolunun seni kurtarabileceğini Ben de kabul ederim.</verse>
				<verse number="15">“Seninle birlikte yarattığım Behemot’a bak, Sığır gibi ot yiyor.</verse>
				<verse number="16">Bak, ne güç var belinde, Karnının kasları ne güçlü!</verse>
				<verse number="17">Kuyruğunu sedir ağacı gibi sallıyor, Sımsıkıdır uyluk lifleri.</verse>
				<verse number="18">Kemikleri tunç borular, Kaburgaları demir çubuklar gibidir.</verse>
				<verse number="19">Tanrı’nın yapıtları arasında ilk sırayı alır, Yalnız Yaratıcısı ona kılıçla yaklaşır.</verse>
				<verse number="20">Tepeler ürünlerini ona getirir, Bütün yabanıl hayvanlar yanında oynaşır.</verse>
				<verse number="21">Hünnap çalıları altında, Kamışlarla örtülü bir bataklıkta yatar.</verse>
				<verse number="22">Hünnaplar onu gölgelerinde saklar, Vadideki kavaklar kuşatır.</verse>
				<verse number="23">Irmak coşsa bile o ürkmez, Güvenlik içindedir, Şeria Irmağı boğazına dayansa bile.</verse>
				<verse number="24">Gözleri açıkken kim onu tutabilir, Kim kancayla burnunu delebilir?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="41">
				<verse number="1">“Livyatan’ı çengelle çekebilir misin, Dilini halatla bağlayabilir misin?</verse>
				<verse number="2">Burnuna sazdan ip takabilir misin, Kancayla çenesini delebilir misin?</verse>
				<verse number="3">Yalvarıp yakarır mı sana, Tatlı tatlı konuşur mu?</verse>
				<verse number="4">Seninle antlaşma yapar mı, Onu ömür boyu köle edesin diye?</verse>
				<verse number="5">Kuşla oynar gibi onunla oynayabilir misin, Hizmetçilerin eğlensin diye ona tasma takabilir misin?</verse>
				<verse number="6">Balıkçılar onun üzerine pazarlık eder mi? Tüccarlar aralarında onu böler mi?</verse>
				<verse number="7">Derisini zıpkınlarla, Başını mızraklarla doldurabilir misin?</verse>
				<verse number="8">Elini üzerine koy da, çıkacak çıngarı gör, Bir daha yapmayacaksın bunu.</verse>
				<verse number="9">Onu yakalamak için umutlanma, Görünüşü bile insanın ödünü patlatır.</verse>
				<verse number="10">Onu uyandıracak kadar yürekli adam yoktur. Öyleyse benim karşımda kim durabilir?</verse>
				<verse number="11">Kim benden hesap vermemi isteyebilir? Göklerin altında ne varsa bana aittir.</verse>
				<verse number="12">“Onun kolları, bacakları, Zorlu gücü, güzel yapısı hakkında Konuşmadan edemeyeceğim.</verse>
				<verse number="13">Onun giysisinin önünü kim açabilir? Kim onun iki katlı zırhını delebilir?</verse>
				<verse number="14">Ağzının kapılarını açmaya kim yeltenebilir, Dehşet verici dişleri karşısında?</verse>
				<verse number="15">Sımsıkı kenetlenmiştir Sırtındaki sıra sıra pullar,</verse>
				<verse number="16">Öyle yakındır ki birbirine Aralarından hava bile geçmez.</verse>
				<verse number="17">Birbirlerine geçmişler, Yapışmış, ayrılmazlar.</verse>
				<verse number="18">Aksırması ışık saçar, Gözleri şafak gibi parıldar.</verse>
				<verse number="19">Ağzından alevler fışkırır, Kıvılcımlar saçılır.</verse>
				<verse number="20">Kaynayan kazandan, Yanan sazdan çıkan duman gibi Burnundan duman tüter.</verse>
				<verse number="21">Soluğu kömürleri tutuşturur, Alev çıkar ağzından.</verse>
				<verse number="22">Boynu güçlüdür, Dehşet önü sıra gider.</verse>
				<verse number="23">Etinin katmerleri birbirine yapışmış, Sertleşmiş üzerinde, kımıldamazlar.</verse>
				<verse number="24">Göğsü taş gibi serttir, Değirmenin alt taşı gibi sert.</verse>
				<verse number="25">Ayağa kalktı mı güçlüler dehşete düşer, Çıkardığı gürültüden ödleri patlar.</verse>
				<verse number="26">Üzerine gidildi mi ne kılıç işler, Ne mızrak, ne cirit, ne de kargı.</verse>
				<verse number="27">Demir saman gibi gelir ona, Tunç çürük odun gibi.</verse>
				<verse number="28">Oklar onu kaçırmaz, Anız gibi gelir ona sapan taşları.</verse>
				<verse number="29">Anız sayılır onun için topuzlar, Vınlayan palaya güler.</verse>
				<verse number="30">Keskin çömlek parçaları gibidir karnının altı, Düven gibi uzanır çamura.</verse>
				<verse number="31">Derin suları kaynayan kazan gibi fokurdatır, Denizi merhem çömleği gibi karıştırır.</verse>
				<verse number="32">Ardında parlak bir iz bırakır, İnsan enginin saçları ağarmış sanır.</verse>
				<verse number="33">Yeryüzünde bir eşi daha yoktur, Korkusuz bir yaratıktır.</verse>
				<verse number="34">Kendini büyük gören her varlığı aşağılar, Gururlu her varlığın kralı odur.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="42">
				<verse number="1">O zaman Eyüp RAB’bi şöyle yanıtladı:</verse>
				<verse number="2">“Senin her şeyi yapabileceğini biliyorum, Hiçbir amacına engel olunmaz.</verse>
				<verse number="3">‘Tasarımı bilgisizce karartan bu adam kim?’ diye sordun. Kuşkusuz anlamadığım şeyleri konuştum, Beni aşan, bilmediğim şaşılası işleri.</verse>
				<verse number="4">“ ‘Dinle de konuşayım’ dedin, ‘Ben sorayım, sen anlat.’</verse>
				<verse number="5">Kulaktan duymaydı bildiklerim senin hakkında, Şimdiyse gözlerimle gördüm seni.</verse>
				<verse number="6">Bu yüzden kendimi hor görüyor, Toz ve kül içinde tövbe ediyorum.”</verse>
				<verse number="7">RAB Eyüp’le konuştuktan sonra, Temanlı Elifaz’a: “Sana ve iki dostuna karşı öfkem alevlendi” dedi, “Çünkü kulum Eyüp gibi hakkımda doğruyu konuşmadınız.</verse>
				<verse number="8">Şimdi yedi boğa, yedi koç alıp kulum Eyüp’ün yanına gidin, kendiniz için yakmalık sunu sunun. Kulum Eyüp sizin için dua etsin. Çünkü onun duasını kabul eder, aptallığınızın karşılığını vermem. Kulum Eyüp gibi hakkımda doğruyu konuşmadınız.”</verse>
				<verse number="9">Temanlı Elifaz, Şuahlı Bildat, Naamalı Sofar gidip RAB’bin söylediğini yaptılar. RAB de Eyüp’ün duasını kabul etti.</verse>
				<verse number="10">Eyüp dostları için dua ettikten sonra, RAB onu eski gönencine kavuşturup ona önceki varlığının iki katını verdi.</verse>
				<verse number="11">Bütün erkek ve kız kardeşleri, eski tanıdıklarının hepsi Eyüp’ün yanına gelip evinde onunla birlikte yemek yediler. Acısını paylaşıp RAB’bin başına getirmiş olduğu felaketlerden ötürü onu avuttular. Her biri ona bir parça gümüş, bir de altın halka verdi.</verse>
				<verse number="12">RAB Eyüp’ün sonunu başından bereketli kıldı. On dört bin koyuna, altı bin deveye, bin çift öküze, bin eşeğe sahip oldu.</verse>
				<verse number="13">Yedi oğlu, üç kızı oldu.</verse>
				<verse number="14">İlk kızının adını Yemima, ikincisinin Kesia, üçüncüsünün Keren-Happuk koydu.</verse>
				<verse number="15">Ülkenin hiçbir yerinde Eyüp’ün kızları kadar güzel kızlar yoktu. Babaları, kardeşlerinin yanısıra onlara da miras verdi.</verse>
				<verse number="16">Bundan sonra Eyüp yüz kırk yıl daha yaşadı, oğullarını, dört göbek torunlarını gördü.</verse>
				<verse number="17">Kocayıp yaşama doyarak öldü.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="19">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ne mutlu o insana ki, kötülerin öğüdüyle yürümez, Günahkârların yolunda durmaz, Alaycıların arasında oturmaz.</verse>
				<verse number="2">Ancak zevkini RAB’bin Yasası’ndan alır Ve gece gündüz onun üzerinde derin derin düşünür.</verse>
				<verse number="3">Böylesi akarsu kıyılarına dikilmiş ağaca benzer, Meyvesini mevsiminde verir, Yaprağı hiç solmaz. Yaptığı her işi başarır.</verse>
				<verse number="4">Kötüler böyle değil, Rüzgarın savurduğu saman çöpüne benzerler.</verse>
				<verse number="5">Bu yüzden yargılanınca aklanamaz, Doğrular topluluğunda yer bulamaz günahkârlar.</verse>
				<verse number="6">Çünkü RAB doğruların yolunu gözetir, Kötülerin yolu ise ölüme götürür.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Nedir uluslar arasındaki bu kargaşa, Neden boş düzenler kurar bu halklar?</verse>
				<verse number="2">Dünyanın kralları saf bağlıyor, Hükümdarlar birleşiyor RAB’be ve meshettiği krala karşı.</verse>
				<verse number="3">“Koparalım onların kayışlarını” diyorlar, “Atalım üzerimizden bağlarını.”</verse>
				<verse number="4">Göklerde oturan Rab gülüyor, Onlarla eğleniyor.</verse>
				<verse number="5">Sonra öfkeyle uyarıyor onları, Gazabıyla dehşete düşürüyor</verse>
				<verse number="6">Ve, “Ben kralımı Kutsal dağım Siyon’a oturttum” diyor.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin bildirisini ilan edeceğim: Bana, “Sen benim oğlumsun” dedi, “Bugün ben sana baba oldum.</verse>
				<verse number="8">Dile benden, miras olarak sana ulusları, Mülk olarak yeryüzünün dört bucağını vereyim.</verse>
				<verse number="9">Demir çomakla kıracaksın onları, Çömlek gibi parçalayacaksın.”</verse>
				<verse number="10">Ey krallar, akıllı olun! Ey dünya önderleri, ders alın!</verse>
				<verse number="11">RAB’be korkuyla hizmet edin, Titreyerek sevinin.</verse>
				<verse number="12">Oğulu öpün ki öfkelenmesin, Yoksa izlediğiniz yolda mahvolursunuz. Çünkü öfkesi bir anda alevleniverir. Ne mutlu O’na sığınanlara!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Ya RAB, düşmanlarım ne kadar çoğaldı, Hele bana karşı ayaklananlar!</verse>
				<verse number="2">Birçoğu benim için: “Tanrı katında ona kurtuluş yok!” diyor. Sela</verse>
				<verse number="3">Ama sen, ya RAB, çevremde kalkansın, Onurum, başımı yukarı kaldıran sensin.</verse>
				<verse number="4">RAB’be seslenirim, Yanıtlar beni kutsal dağından. Sela</verse>
				<verse number="5">Yatar uyurum, Uyanır kalkarım, RAB destektir bana.</verse>
				<verse number="6">Korkum yok Çevremi saran binlerce düşmandan.</verse>
				<verse number="7">Ya RAB, kalk, ey Tanrım, kurtar beni! Vur bütün düşmanlarımın çenesine, Kır kötülerin dişlerini.</verse>
				<verse number="8">Kurtuluş RAB’dedir, Halkının üzerinde olsun bereketin! Sela</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Sana seslenince yanıtla beni, Ey adil Tanrım! Ferahlat beni sıkıntıya düştüğümde, Lütfet bana, kulak ver duama.</verse>
				<verse number="2">Ey insanlar, ne zamana dek Onurumu utanca çevireceksiniz? Ne zamana dek boş şeylere gönül verecek, Yalan peşinde koşacaksınız? Sela</verse>
				<verse number="3">Bilin ki, RAB sadık kulunu kendine ayırmıştır, Ne zaman seslensem, duyar beni.</verse>
				<verse number="4">Öfkelenebilirsiniz, ama günah işlemeyin; İyi düşünün yatağınızda, susun. Sela</verse>
				<verse number="5">Doğruluk kurbanları sunun RAB’be, O’na güvenin.</verse>
				<verse number="6">“Kim bize iyilik yapacak?” diyen çok. Ya RAB, yüzünün ışığıyla bizi aydınlat!</verse>
				<verse number="7">Öyle bir sevinç verdin ki bana, Onların bol tahıl ve yeni şaraptan aldığı sevinçten fazla.</verse>
				<verse number="8">Esenlik içinde yatar uyurum, Çünkü yalnız sen, ya RAB, Güvenlik içinde tutarsın beni.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Sözlerime kulak ver, ya RAB, İniltilerimi işit.</verse>
				<verse number="2">Feryadımı dinle, ey Kralım ve Tanrım! Duam sanadır.</verse>
				<verse number="3">Sabah sesimi duyarsın, ya RAB, Her sabah sana duamı sunar, umutla beklerim.</verse>
				<verse number="4">Çünkü sen kötülükten hoşlanan Tanrı değilsin, Kötülük senin yanında barınmaz.</verse>
				<verse number="5">Böbürlenenler önünde duramaz, Bütün suç işleyenlerden nefret duyar,</verse>
				<verse number="6">Yalan söyleyenleri yok edersin; Ya RAB, sen eli kanlılardan, Aldatıcılardan tiksinirsin.</verse>
				<verse number="7">Bense bol sevgin sayesinde Kutsal tapınağına gireceğim; Oraya doğru saygıyla eğileceğim.</verse>
				<verse number="8">Yol göster bana doğruluğunla, ya RAB, Düşmanlarıma karşı! Yolunu önümde düzle.</verse>
				<verse number="9">Çünkü onların sözüne güvenilmez, Yürekleri yıkım dolu. Ağızları açık birer mezardır, Yaltaklanır dururlar.</verse>
				<verse number="10">Ey Tanrı, onları suçlu çıkar! Kurdukları düzen yıkımlarına yol açsın. Kov onları sayısız isyanları yüzünden. Çünkü sana karşı ayaklandılar.</verse>
				<verse number="11">Sevinsin sana sığınan herkes, Sevinç çığlıkları atsın sürekli, Kanat ger üzerlerine; Sevinçle coşsun adını sevenler sende.</verse>
				<verse number="12">Çünkü sen doğru kişiyi kutsarsın, ya RAB, Çevresini kalkan gibi lütfunla sararsın.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Ya RAB, öfkeyle azarlama beni, Gazapla yola getirme.</verse>
				<verse number="2">Lütfet bana, ya RAB, bitkinim; Şifa ver bana, ya RAB, kemiklerim sızlıyor,</verse>
				<verse number="3">Çok acı çekiyorum. Ah, ya RAB! Ne zamana dek sürecek bu?</verse>
				<verse number="4">Gel, ya RAB, kurtar beni, Yardım et sevginden dolayı.</verse>
				<verse number="5">Çünkü ölüler arasında kimse seni anmaz, Kim şükür sunar sana ölüler diyarından?</verse>
				<verse number="6">İnleye inleye bittim, Döşeğim su içinde bütün gece ağlamaktan, Yatağım sırılsıklam gözyaşlarımdan.</verse>
				<verse number="7">Kederden gözlerimin feri sönüyor, Zayıflıyor gözlerim düşmanlarım yüzünden.</verse>
				<verse number="8">Ey kötülük yapanlar, Uzak durun benden, Çünkü RAB ağlayışımı işitti.</verse>
				<verse number="9">Yalvarışımı duydu, Duamı kabul etti.</verse>
				<verse number="10">Bütün düşmanlarım utanacak, Hepsini dehşet saracak, Ansızın geri dönecekler utanç içinde.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Sana sığınıyorum, ya RAB Tanrım! Peşime düşenlerden kurtar beni, Özgür kıl.</verse>
				<verse number="2">Yoksa aslan gibi parçalayacaklar beni, Kurtaracak biri yok diye, Lime lime edecekler etimi.</verse>
				<verse number="3">Ya RAB Tanrım, eğer şunu yaptıysam: Birine haksızlık ettiysem,</verse>
				<verse number="4">Dostuma ihanet ettiysem, Düşmanımı nedensiz soyduysam,</verse>
				<verse number="5">Ardıma düşsün düşman, Yakalasın beni, Canımı yerde çiğnesin, Ayak altına alsın onurumu. Sela</verse>
				<verse number="6">Öfkeyle kalk, ya RAB! Düşmanlarımın gazabına karşı çık! Benim için uyan! Buyur, adalet olsun.</verse>
				<verse number="7">Uluslar topluluğu çevreni sarsın, Onları yüce katından yönet.</verse>
				<verse number="8">RAB halkları yargılar; Beni de yargıla, ya RAB, Doğruluğuma, dürüstlüğüme göre.</verse>
				<verse number="9">Ey adil Tanrım! Kötülerin kötülüğü son bulsun, Doğrular güvene kavuşsun, Sen ki akılları, gönülleri sınarsın.</verse>
				<verse number="10">Tanrı kalkan gibi yanıbaşımda, Temiz yüreklileri O kurtarır.</verse>
				<verse number="11">Tanrı adil bir yargıçtır, Öyle bir Tanrı ki, her gün öfke saçar.</verse>
				<verse number="12">Kötüler yola gelmezse, Tanrı kılıcını biler, Yayını gerip hedefine kurar.</verse>
				<verse number="13">Hazır bekler ölümcül silahları, Alevli okları.</verse>
				<verse number="14">İşte kötü insan kötülük sancıları çekiyor, Fesada gebe kalmış, Yalan doğuruyor.</verse>
				<verse number="15">Bir kuyu açıp kazıyor, Kazdığı kuyuya kendisi düşüyor.</verse>
				<verse number="16">Kötülüğü kendi başına gelecek, Zorbalığı kendi tepesine inecek.</verse>
				<verse number="17">Şükredeyim doğruluğu için RAB’be, Yüce RAB’bin adını ilahilerle öveyim.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Ey Egemenimiz RAB, Ne yüce adın var yeryüzünün tümünde! Gökyüzünü görkeminle kapladın.</verse>
				<verse number="2">Çocukların, hatta emziktekilerin sesiyle Set çektin hasımlarına, Düşmanı, öç alanı yok etmek için.</verse>
				<verse number="3">Seyrederken ellerinin eseri olan gökleri, Oraya koyduğun ayı ve yıldızları,</verse>
				<verse number="4">Soruyorum kendi kendime: “İnsan ne ki, onu anasın, Ya da insanoğlu ne ki, ona ilgi gösteresin?”</verse>
				<verse number="5">Nerdeyse bir tanrı yaptın onu, Başına yücelik ve onur tacını koydun.</verse>
				<verse number="6">Ellerinin yapıtları üzerine onu egemen kıldın, Her şeyi ayaklarının altına serdin;</verse>
				<verse number="7">Davarları, sığırları, Yabanıl hayvanları,</verse>
				<verse number="8">Gökteki kuşları, denizdeki balıkları, Denizde kıpırdaşan bütün canlıları.</verse>
				<verse number="9">Ey Egemenimiz RAB, Ne yüce adın var yeryüzünün tümünde!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Ya RAB, bütün yüreğimle sana şükredeceğim, Yaptığın harikaların hepsini anlatacağım.</verse>
				<verse number="2">Sende sevinç bulacak, coşacağım, Adını ilahilerle öveceğim, ey Yüceler Yücesi!</verse>
				<verse number="3">Düşmanlarım geri çekilirken, Sendeleyip ölüyorlar senin önünde.</verse>
				<verse number="4">Çünkü hakkımı, davamı sen savundun, Adil yargıç olarak tahta oturdun.</verse>
				<verse number="5">Ulusları azarladın, kötüleri yok ettin, Sonsuza dek adlarını sildin.</verse>
				<verse number="6">Yok olup gitti düşmanlar sonsuza dek, Kökünden söktün kentlerini, Anıları bile silinip gitti.</verse>
				<verse number="7">Oysa RAB sonsuza dek egemenlik sürer, Yargı için kurmuştur tahtını;</verse>
				<verse number="8">O yönetir doğrulukla dünyayı, O yargılar adaletle halkları.</verse>
				<verse number="9">RAB ezilenler için bir sığınak, Sıkıntılı günlerde bir kaledir.</verse>
				<verse number="10">Seni tanıyanlar sana güvenir, Çünkü sana yönelenleri hiç terk etmedin, ya RAB.</verse>
				<verse number="11">Siyon’da oturan RAB’bi ilahilerle övün! Yaptıklarını halklar arasında duyurun!</verse>
				<verse number="12">Çünkü dökülen kanın hesabını soran anımsar, Ezilenlerin feryadını unutmaz.</verse>
				<verse number="13">Acı bana, ya RAB! Ey beni ölümün eşiğinden kurtaran, Benden nefret edenler yüzünden çektiğim sıkıntıya bak!</verse>
				<verse number="14">Öyle ki, övgüye değer işlerini anlatayım, Siyon Kenti’nin kapılarında Sağladığın kurtuluşla sevineyim.</verse>
				<verse number="15">Uluslar kendi kazdıkları kuyuya düştü, Ayakları gizledikleri ağa takıldı.</verse>
				<verse number="16">Adil yargılarıyla RAB kendini gösterdi, Kötüler kendi kurdukları tuzağa düştü. Higayon sela</verse>
				<verse number="17">Kötüler ölüler diyarına gidecek, Tanrı’yı unutan bütün uluslar...</verse>
				<verse number="18">Ama yoksul büsbütün unutulmayacak, Mazlumun umudu sonsuza dek kırılmayacak.</verse>
				<verse number="19">Kalk, ya RAB! İnsan galip çıkmasın, Huzurunda yargılansın uluslar!</verse>
				<verse number="20">Onlara dehşet saç, ya RAB! Sadece insan olduklarını bilsin uluslar. Sela</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Ya RAB, neden uzak duruyorsun, Sıkıntılı günlerde kendini gizliyorsun?</verse>
				<verse number="2">Kötüler gururla mazlumları avlıyor, Mazlumlar kötülerin kurduğu tuzağa düşüyor.</verse>
				<verse number="3">Kötü insan içindeki isteklerle övünür, Açgözlü insan RAB’be lanet okur, O’nu hor görür.</verse>
				<verse number="4">Kendini beğenmiş kötü insan Tanrı’ya yönelmez, Hep, “Tanrı yok!” diye düşünür.</verse>
				<verse number="5">Kötülerin yolları her zaman başarıya götürür. Öyle yücedir ki senin yargıların, Kötüler anlayamaz, düşmanına burun kıvırır.</verse>
				<verse number="6">İçinden, “Ben sarsılmam” der, “Hiçbir zaman sıkıntıya düşmem.”</verse>
				<verse number="7">Ağzı lanet, hile ve zulüm dolu, Dilinin altında kötülük ve fesat saklı.</verse>
				<verse number="8">Köylerin çevresinde pusu kurar, Masumu gizli yerlerde öldürür, Çaresizi sinsice gözler.</verse>
				<verse number="9">Gizli yerlerde pusuya yatar Çalılıktaki aslan gibi, Kapmak için mazlumu bekler Ve ağına düşürüp yakalar.</verse>
				<verse number="10">Kurbanları çaresiz çöker, Saldıranın üstün gücü altında ezilir.</verse>
				<verse number="11">Kötü insan içinden, “Tanrı unuttu” der, “Örttü yüzünü, asla göremez.”</verse>
				<verse number="12">Kalk, ya RAB, kaldır elini, ey Tanrı! Mazlumları unutma!</verse>
				<verse number="13">Neden kötü insan seni hor görsün, İçinden, “Tanrı hesap sormaz” desin?</verse>
				<verse number="14">Oysa sen sıkıntı ve acı çekenleri görürsün, Yardım etmek için onları izlersin; Çaresizler sana dayanır, Öksüzün yardımcısı sensin.</verse>
				<verse number="15">Kötünün, haksızın kolunu kır, Sormadık hesap kalmasın yaptığı kötülükten.</verse>
				<verse number="16">RAB sonsuza dek kral kalacak, Uluslar O’nun ülkesinden temizlenecek.</verse>
				<verse number="17">Mazlumların dileğini duyarsın, ya RAB, Yüreklendirirsin onları, Kulağın hep üzerlerinde;</verse>
				<verse number="18">Öksüze, düşküne hakkını vermek için, Bir daha dehşet saçmasın ölümlü insan.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Ben RAB’be sığınırım, Nasıl dersiniz bana, “Kuş gibi kaç dağlara.</verse>
				<verse number="2">Bak, kötüler yaylarını geriyor, Temiz yürekli insanları Karanlıkta vurmak için Oklarını kirişine koyuyor.</verse>
				<verse number="3">Temeller yıkılırsa, Ne yapabilir doğru insan?”</verse>
				<verse number="4">RAB kutsal tapınağındadır, O’nun tahtı göklerdedir, Bütün insanları görür, Herkesi sınar.</verse>
				<verse number="5">RAB doğru insanı sınar, Kötüden, zorbalığı sevenden tiksinir.</verse>
				<verse number="6">Kötülerin üzerine kızgın korlar ve kükürt yağdıracak, Paylarına düşen kâse kavurucu rüzgar olacak.</verse>
				<verse number="7">Çünkü RAB doğrudur, doğruları sever; Dürüst insanlar O’nun yüzünü görecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Kurtar beni, ya RAB, sadık kulun kalmadı, Güvenilir insanlar yok oldu.</verse>
				<verse number="2">Herkes birbirine yalan söylüyor, Dalkavukluk, ikiyüzlülük ediyor.</verse>
				<verse number="3">Sustursun RAB dalkavukların ağzını, Büyüklenen dilleri.</verse>
				<verse number="4">Onlar ki, “Dilimizle kazanırız, Dudaklarımız emrimizde, Kim bize efendilik edebilir?” derler.</verse>
				<verse number="5">“Şimdi kalkacağım” diyor RAB, “Çünkü mazlumlar eziliyor, Yoksullar inliyor, Özledikleri kurtuluşu vereceğim onlara.”</verse>
				<verse number="6">RAB’bin sözleri pak sözlerdir; Toprak ocakta eritilmiş, Yedi kez arıtılmış gümüşe benzer.</verse>
				<verse number="7">Sen onları koru, ya RAB, Bu kötü kuşaktan hep uzak tut!</verse>
				<verse number="8">İnsanlar arasında alçaklık rağbet görünce, Kötüler her yanda dolaşır oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Ne zamana dek, ya RAB, Sonsuza dek mi beni unutacaksın? Ne zamana dek yüzünü benden gizleyeceksin?</verse>
				<verse number="2">Ne zamana dek içimde tasa, Yüreğimde hep keder olacak? Ne zamana dek düşmanım bana üstün çıkacak?</verse>
				<verse number="3">Gör halimi, ya RAB, yanıtla Tanrım, Gözlerimi aç, ölüm uykusuna dalmayayım.</verse>
				<verse number="4">Düşmanlarım, “Onu yendik!” demesin, Sarsıldığımda hasımlarım sevinmesin.</verse>
				<verse number="5">Ben senin sevgine güveniyorum, Yüreğim kurtarışınla coşsun.</verse>
				<verse number="6">Ezgiler söyleyeceğim sana, ya RAB, Çünkü iyilik ettin bana.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Akılsız içinden, “Tanrı yok!” der. İnsanlar bozuldu, iğrençlik aldı yürüdü, İyilik eden yok.</verse>
				<verse number="2">RAB göklerden bakar oldu insanlara, Akıllı, Tanrı’yı arayan biri var mı diye.</verse>
				<verse number="3">Hepsi saptı, Tümü yozlaştı, İyilik eden yok, Bir kişi bile!</verse>
				<verse number="4">Suç işleyenlerin hiçbiri görmüyor mu? Halkımı ekmek yer gibi yiyor, RAB’be yakarmıyorlar.</verse>
				<verse number="5">Dehşete düşecekler yeryüzünde, Çünkü Tanrı doğruların yanındadır.</verse>
				<verse number="6">Mazlumun tasarılarını boşa çıkarırdınız, Ama RAB onun sığınağıdır.</verse>
				<verse number="7">Keşke İsrail’in kurtuluşu Siyon’dan gelse! RAB halkını eski gönencine kavuşturunca, Yakup soyu sevinecek, İsrail halkı coşacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Ya RAB, çadırına kim konuk olabilir? Kutsal dağında kim oturabilir?</verse>
				<verse number="2">Kusursuz yaşam süren, adil davranan, Yürekten gerçeği söyleyen.</verse>
				<verse number="3">İftira etmez, Dostuna zarar vermez, Komşusuna kara çalmaz böylesi.</verse>
				<verse number="4">Aşağılık insanları hor görür, Ama RAB’den korkanlara saygı duyar. Kendi zararına ant içse bile, dönmez andından.</verse>
				<verse number="5">Parasını faize vermez, Suçsuza karşı rüşvet almaz. Böyle yaşayan asla sarsılmayacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Koru beni, ey Tanrı, Çünkü sana sığınıyorum.</verse>
				<verse number="2">RAB’be dedim ki, “Efendim sensin. Senden öte mutluluk yok benim için.”</verse>
				<verse number="3">Ülkedeki kutsallara gelince, Soyludur onlar, biricik zevkim onlardır.</verse>
				<verse number="4">Başka ilahların ardınca koşanların derdi artacak. Onların kan sunularını dökmeyeceğim, Adlarını ağzıma almayacağım.</verse>
				<verse number="5">Benim payıma, Benim kâseme düşen sensin, ya RAB; Yaşamım senin ellerinde.</verse>
				<verse number="6">Payıma ne güzel yerler düştü, Ne harika bir mirasım var!</verse>
				<verse number="7">Övgüler sunarım bana öğüt veren RAB’be, Geceleri bile vicdanım uyarır beni.</verse>
				<verse number="8">Gözümü RAB’den ayırmam, Sağımda durduğu için sarsılmam.</verse>
				<verse number="9">Bu nedenle içim sevinç dolu, yüreğim coşuyor, Bedenim güven içinde.</verse>
				<verse number="10">Çünkü sen beni ölüler diyarına terk etmezsin, Sadık kulunun çürümesine izin vermezsin.</verse>
				<verse number="11">Yaşam yolunu bana bildirirsin. Bol sevinç vardır senin huzurunda, Sağ elinden mutluluk eksilmez.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Haklı davamı dinle, ya RAB, Feryadımı işit! Hilesiz dudaklardan çıkan duama kulak ver!</verse>
				<verse number="2">Haklı çıkar beni, Çünkü sen gerçeği görürsün.</verse>
				<verse number="3">Yüreğimi yokladın, Gece denedin, Sınadın beni, Kötü bir şey bulmadın; Kararlıyım, ağzımdan kötü söz çıkmaz,</verse>
				<verse number="4">Başkalarının yaptıklarına gelince, Ben senin sözlerine uyarak Şiddet yollarından kaçındım.</verse>
				<verse number="5">Sıkı adımlarla senin yollarını tuttum, Kaymadı ayaklarım.</verse>
				<verse number="6">Sana yakarıyorum, ey Tanrı, Çünkü beni yanıtlarsın; Kulak ver bana, dinle söylediklerimi!</verse>
				<verse number="7">Göster harika sevgini, Ey sana sığınanları saldırganlardan sağ eliyle kurtaran!</verse>
				<verse number="8">Koru beni gözbebeği gibi; Kanatlarının gölgesine gizle</verse>
				<verse number="9">Kötülerin saldırısından, Çevremi saran ölümcül düşmanlarımdan.</verse>
				<verse number="10">Yürekleri yağ bağlamış, Ağızları büyük laflar ediyor.</verse>
				<verse number="11">İzimi buldular, üzerime geliyorlar, Yere vurmak için gözetliyorlar.</verse>
				<verse number="12">Tıpkı parçalamak için sabırsızlanan bir aslan, Pusuya yatan genç bir aslan gibi.</verse>
				<verse number="13">Kalk, ya RAB, kes önlerini, eğ başlarını! Kılıcınla kurtar canımı kötülerden,</verse>
				<verse number="14">Elinle bu insanlardan, ya RAB, Yaşam payı bu dünyada olan insanlardan. Varsın karınları vereceğin cezalara doysun, Çocukları da yiyip doysun, Artanı torunlarına kalsın!</verse>
				<verse number="15">Ama ben doğruluk sayesinde yüzünü göreceğim senin, Uyanınca suretini görmeye doyacağım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Seni seviyorum, gücüm sensin, ya RAB!</verse>
				<verse number="2">RAB benim kayam, sığınağım, kurtarıcımdır, Tanrım, kayam, sığınacak yerimdir, Kalkanım, güçlü kurtarıcım, korunağımdır!</verse>
				<verse number="3">Övgüye değer RAB’be seslenir, Kurtulurum düşmanlarımdan.</verse>
				<verse number="4">Ölüm iplerine dolanmıştım, Yıkım selleri basmıştı beni,</verse>
				<verse number="5">Ölüler diyarının bağları sarmıştı, Ölüm tuzakları çıkmıştı karşıma.</verse>
				<verse number="6">Sıkıntı içinde RAB’be yakardım, Yardıma çağırdım Tanrım’ı. Tapınağından sesimi duydu, Haykırışım kulaklarına ulaştı.</verse>
				<verse number="7">O zaman yeryüzü sarsılıp sallandı, Titreyip sarsıldı dağların temelleri, Çünkü RAB öfkelenmişti.</verse>
				<verse number="8">Burnundan duman yükseldi, Ağzından kavurucu ateş Ve korlar fışkırdı.</verse>
				<verse number="9">Kara buluta basarak Gökleri yarıp indi.</verse>
				<verse number="10">Bir Keruv’a binip uçtu, Rüzgar kanatlar takarak hızla geldi.</verse>
				<verse number="11">Karanlığı örtündü, Kara bulutları kendine çardak yaptı.</verse>
				<verse number="12">Varlığının parıltısından, Bulutlardan dolu ve korlar savruluyordu.</verse>
				<verse number="13">RAB göklerden gürledi, Duyurdu sesini Yüceler Yücesi, Dolu ve alevli korlarla.</verse>
				<verse number="14">Savurup oklarını düşmanlarını dağıttı, Şimşek çaktırarak onları şaşkına çevirdi.</verse>
				<verse number="15">Denizin dibi göründü, Yeryüzünün temelleri açığa çıktı, ya RAB, Senin azarlamandan, Burnundan çıkan güçlü soluktan.</verse>
				<verse number="16">RAB yukarıdan elini uzatıp tuttu, Çıkardı beni derin sulardan.</verse>
				<verse number="17">Beni zorlu düşmanımdan, Benden nefret edenlerden kurtardı, Çünkü onlar benden güçlüydü.</verse>
				<verse number="18">Felaket günümde karşıma dikildiler, Ama RAB bana destek oldu.</verse>
				<verse number="19">Beni huzura kavuşturdu, Kurtardı, çünkü benden hoşnut kaldı.</verse>
				<verse number="20">RAB doğruluğumun karşılığını verdi, Beni temiz ellerime göre ödüllendirdi.</verse>
				<verse number="21">Çünkü RAB’bin yolunda yürüdüm, Tanrım’dan uzaklaşarak kötülük yapmadım.</verse>
				<verse number="22">O’nun bütün ilkelerini göz önünde tuttum, Kurallarından ayrılmadım.</verse>
				<verse number="23">O’nun gözünde kusursuzdum, Suç işlemekten sakındım.</verse>
				<verse number="24">Bu yüzden RAB beni doğruluğuma Ve gözünde pak olan ellerime göre ödüllendirdi.</verse>
				<verse number="25">Sadık kuluna sadakat gösterir, Kusursuz olana kusursuz davranırsın.</verse>
				<verse number="26">Pak olanla pak olur, Eğriye eğri davranırsın.</verse>
				<verse number="27">Alçakgönüllüleri kurtarır, Gururluların başını eğersin.</verse>
				<verse number="28">Işığımın kaynağı sensin, ya RAB, Tanrım! Karanlığımı aydınlatırsın.</verse>
				<verse number="29">Desteğinle akıncılara saldırır, Seninle surları aşarım, Tanrım.</verse>
				<verse number="30">Tanrı’nın yolu kusursuzdur, RAB’bin sözü arıdır. O kendisine sığınan herkesin kalkanıdır.</verse>
				<verse number="31">Var mı RAB’den başka tanrı? Tanrımız’dan başka kaya var mı?</verse>
				<verse number="32">Tanrı beni güçle donatır, Yolumu kusursuz kılar.</verse>
				<verse number="33">Ayaklar verdi bana, geyiklerinki gibi, Doruklarda tutar beni.</verse>
				<verse number="34">Bana savaşmayı öğretti, Kollarımla tunç bir yayı gereyim diye.</verse>
				<verse number="35">Bana zafer kalkanını bağışlarsın, Sağ elin destekler, Alçakgönüllülüğün yüceltir beni.</verse>
				<verse number="36">Bastığım yerleri genişletirsin, Burkulmaz bileklerim.</verse>
				<verse number="37">Kovalayıp yetiştim düşmanlarıma, Hepsi yok olmadan geri dönmedim.</verse>
				<verse number="38">Ezdim onları, kalkamaz oldular, Ayaklarımın altına serildiler.</verse>
				<verse number="39">Savaş için beni güçle donattın, Bana başkaldıranları önümde yere serdin.</verse>
				<verse number="40">Düşmanlarımı kaçmak zorunda bıraktın, Benden nefret edenleri yok ettim.</verse>
				<verse number="41">Feryat ettiler, ama kurtaran çıkmadı; RAB’bi çağırdılar, ama O yanıt vermedi.</verse>
				<verse number="42">Ezdim onları, rüzgarın savurduğu toza döndüler, Sokak çamuru gibi savurup attım.</verse>
				<verse number="43">Halkımın çekişmelerinden beni kurtardın, Ulusların önderi yaptın, Tanımadığım halklar bana kulluk ediyor.</verse>
				<verse number="44">Duyar duymaz sözümü dinlediler, Yabancılar bana yaltaklandılar.</verse>
				<verse number="45">Yabancıların betleri benizleri attı, Titreyerek çıktılar kalelerinden.</verse>
				<verse number="46">RAB yaşıyor! Kayam’a övgüler olsun! Yücelsin kurtarıcım Tanrı!</verse>
				<verse number="47">O’dur öcümü alan, Halkları bana bağımlı kılan.</verse>
				<verse number="48">Düşmanlarımdan kurtarır, Başkaldıranlardan üstün kılar beni, Zorbaların elinden alır.</verse>
				<verse number="49">Bunun için uluslar arasında sana şükredeceğim, ya RAB, Adını ilahilerle öveceğim.</verse>
				<verse number="50">RAB kralını büyük zaferlere ulaştırır, Meshettiği krala, Davut’a ve soyuna Sonsuza dek sevgi gösterir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Gökler Tanrı’nın görkemini açıklamakta, Gökkubbe ellerinin eserini duyurmakta.</verse>
				<verse number="2">Gün güne söz söyler, Gece geceye bilgi verir.</verse>
				<verse number="3">Ne söz geçer orada, ne de konuşma, Sesleri duyulmaz.</verse>
				<verse number="4">Ama sesleri yeryüzünü dolaşır, Sözleri dünyanın dört bucağına ulaşır. Güneş için göklerde çadır kurdu Tanrı.</verse>
				<verse number="5">Gerdekten çıkan güveye benzer güneş, Koşuya çıkacak atlet gibi sevinir.</verse>
				<verse number="6">Göğün bir ucundan çıkar, Öbür ucuna döner, Hiçbir şey gizlenmez sıcaklığından.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin yasası yetkindir, cana can katar, RAB’bin buyrukları güvenilirdir, Saf adama bilgelik verir,</verse>
				<verse number="8">RAB’bin kuralları doğrudur, yüreği sevindirir, RAB’bin buyrukları arıdır, gözleri aydınlatır.</verse>
				<verse number="9">RAB korkusu paktır, sonsuza dek kalır, RAB’bin ilkeleri gerçek, tamamen adildir.</verse>
				<verse number="10">Onlara altından, bol miktarda saf altından çok istek duyulur, Onlar baldan, süzme petek balından tatlıdır.</verse>
				<verse number="11">Uyarırlar kulunu, Onlara uyanların ödülü büyüktür.</verse>
				<verse number="12">Kim yanlışlarını görebilir? Bağışla göremediğim kusurlarımı,</verse>
				<verse number="13">Bilerek işlenen günahlardan koru kulunu, İzin verme bana egemen olmalarına! O zaman büyük isyandan uzak, Kusursuz olurum.</verse>
				<verse number="14">Ağzımdan çıkan sözler, Yüreğimdeki düşünceler, Kabul görsün senin önünde, Ya RAB, kayam, kurtarıcım benim!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Sıkıntılı gününde RAB seni yanıtlasın, Yakup’un Tanrısı’nın adı seni korusun!</verse>
				<verse number="2">Yardım göndersin sana kutsal yerden, Siyon’dan destek versin.</verse>
				<verse number="3">Bütün tahıl sunularını anımsasın, Yakmalık sunularını kabul etsin! Sela</verse>
				<verse number="4">Gönlünce versin sana, Bütün tasarılarını gerçekleştirsin!</verse>
				<verse number="5">O zaman zaferini sevinç çığlıklarıyla kutlayacağız, Tanrımız’ın adıyla sancaklarımızı dikeceğiz. RAB senin bütün dileklerini yerine getirsin.</verse>
				<verse number="6">Şimdi anladım ki, RAB meshettiği kralı kurtarıyor, Sağ elinin kurtarıcı gücüyle Kutsal göklerinden ona yanıt veriyor.</verse>
				<verse number="7">Bazıları savaş arabalarına, Bazıları atlarına güvenir, Bizse Tanrımız RAB’bin adına güveniriz.</verse>
				<verse number="8">Onlar çöküyor, düşüyorlar; Bizse kalkıyor, dimdik duruyoruz.</verse>
				<verse number="9">Ya RAB, kralı kurtar! Yanıtla bizi sana yakardığımız gün!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Ya RAB, kral seviniyor gösterdiğin güce. Sevinçten coşuyor verdiğin zaferle!</verse>
				<verse number="2">Gönlünün istediğini verdin, Ağzından çıkan dileği geri çevirmedin. Sela</verse>
				<verse number="3">Onu güzel armağanlarla karşıladın, Başına saf altından taç koydun.</verse>
				<verse number="4">Senden yaşam istedi, verdin ona: Uzun, sonsuz bir ömür.</verse>
				<verse number="5">Sağladığın zaferle büyük yüceliğe erişti, Onu görkem ve büyüklükle donattın.</verse>
				<verse number="6">Üzerine sürekli bereket yağdırdın, Varlığınla onu sevince boğdun.</verse>
				<verse number="7">Çünkü kral RAB’be güvenir, Yüceler Yücesi’nin sevgisi sayesinde sarsılmaz.</verse>
				<verse number="8">Elin bütün düşmanlarına erişecek, Sağ elin senden nefret edenlere uzanacak.</verse>
				<verse number="9">Öfkelendiğin an, ya RAB, Kızgın fırına döndüreceksin onları; Gazapla yutacak, Ateşle tüketeceksin.</verse>
				<verse number="10">Yok edeceksin çocuklarını yeryüzünden, Soylarını insanlar arasından.</verse>
				<verse number="11">Düzenler kursalar sana, Aldatmaya çalışsalar, Yine de başarılı olamazlar.</verse>
				<verse number="12">Çünkü sırtlarını döndüreceksin, Yayını yüzlerine doğru gerince.</verse>
				<verse number="13">Yüceliğini göster, ya RAB, gücünle! Ezgiler söyleyip ilahilerle öveceğiz kudretini.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Tanrım, Tanrım, beni neden terk ettin? Niçin bana yardım etmekten, Haykırışıma kulak vermekten uzak duruyorsun?</verse>
				<verse number="2">Ey Tanrım, gündüz sesleniyorum, yanıt vermiyorsun, Gece sesleniyorum, yine rahat yok bana.</verse>
				<verse number="3">Oysa sen kutsalsın, İsrail’in övgüleri üzerine taht kuran sensin.</verse>
				<verse number="4">Sana güvendiler atalarımız, Sana dayandılar, onları kurtardın.</verse>
				<verse number="5">Sana yakarıp kurtuldular, Sana güvendiler, aldanmadılar.</verse>
				<verse number="6">Ama ben insan değil, toprak kurduyum, İnsanlar beni küçümsüyor, halk hor görüyor.</verse>
				<verse number="7">Beni gören herkes alay ediyor, Sırıtıp baş sallayarak diyorlar ki,</verse>
				<verse number="8">“Sırtını RAB’be dayadı, kurtarsın bakalım onu, Madem onu seviyor, yardım etsin!”</verse>
				<verse number="9">Oysa beni ana rahminden çıkaran, Ana kucağındayken sana güvenmeyi öğreten sensin.</verse>
				<verse number="10">Doğuşumdan beri sana teslim edildim, Ana rahminden beri Tanrım sensin.</verse>
				<verse number="11">Benden uzak durma! Çünkü sıkıntı yanıbaşımda, Yardım edecek kimse yok.</verse>
				<verse number="12">Boğalar kuşatıyor beni, Azgın Başan boğaları sarıyor çevremi.</verse>
				<verse number="13">Kükreyerek avını parçalayan aslanlar gibi Ağızlarını açıyorlar bana.</verse>
				<verse number="14">Su gibi dökülüyorum, Bütün kemiklerim oynaklarından çıkıyor; Yüreğim balmumu gibi içimde eriyor.</verse>
				<verse number="15">Gücüm çömlek parçası gibi kurudu, Dilim damağıma yapışıyor; Beni ölüm toprağına yatırdın.</verse>
				<verse number="16">Köpekler kuşatıyor beni, Kötüler sürüsü çevremi sarıyor, Ellerimi, ayaklarımı deliyorlar.</verse>
				<verse number="17">Bütün kemiklerimi sayar oldum, Gözlerini dikmiş, bana bakıyorlar.</verse>
				<verse number="18">Giysilerimi aralarında paylaşıyor, Elbisem için kura çekiyorlar.</verse>
				<verse number="19">Ama sen, ya RAB, uzak durma; Ey gücüm benim, yardımıma koş!</verse>
				<verse number="20">Canımı kılıçtan, Biricik hayatımı köpeğin pençesinden kurtar!</verse>
				<verse number="21">Kurtar beni aslanın ağzından, Yaban öküzlerinin boynuzundan. Yanıt ver bana!</verse>
				<verse number="22">Adını kardeşlerime duyurayım, Topluluğun ortasında sana övgüler sunayım:</verse>
				<verse number="23">Ey sizler, RAB’den korkanlar, O’na övgüler sunun! Ey Yakup soyu, O’nu yüceltin! Ey İsrail soyu, O’na saygı gösterin!</verse>
				<verse number="24">Çünkü O mazlumun çektiği sıkıntıyı hafife almadı, Ondan tiksinmedi, yüz çevirmedi; Kendisini yardıma çağırdığında ona kulak verdi.</verse>
				<verse number="25">Övgü konum sen olacaksın büyük toplulukta, Senden korkanların önünde yerine getireceğim adaklarımı.</verse>
				<verse number="26">Yoksullar yiyip doyacak, RAB’be yönelenler O’na övgü sunacak. Sonsuza dek ömrünüz tükenmesin!</verse>
				<verse number="27">Yeryüzünün dört bucağı anımsayıp RAB’be dönecek, Ulusların bütün soyları O’nun önünde yere kapanacak.</verse>
				<verse number="28">Çünkü egemenlik RAB’bindir, Ulusları O yönetir.</verse>
				<verse number="29">Yeryüzündeki bütün zenginler doyacak Ve O’nun önünde yere kapanacak, Toprağa gidenler, Ölümlerine engel olamayanlar, Eğilecekler O’nun önünde.</verse>
				<verse number="30">Gelecek kuşaklar O’na kulluk edecek, Rab yeni kuşaklara anlatılacak.</verse>
				<verse number="31">O’nun kurtarışını, “Rab yaptı bunları” diyerek, Henüz doğmamış bir halka duyuracaklar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">RAB çobanımdır, Eksiğim olmaz.</verse>
				<verse number="2">Beni yemyeşil çayırlarda yatırır, Sakin suların kıyısına götürür.</verse>
				<verse number="3">İçimi tazeler, Adı uğruna bana doğru yollarda öncülük eder.</verse>
				<verse number="4">Karanlık ölüm vadisinden geçsem bile, Kötülükten korkmam. Çünkü sen benimlesin. Çomağın, değneğin güven verir bana.</verse>
				<verse number="5">Düşmanlarımın önünde bana sofra kurarsın, Başıma yağ sürersin, Kâsem taşıyor.</verse>
				<verse number="6">Ömrüm boyunca yalnız iyilik ve sevgi izleyecek beni, Hep RAB’bin evinde oturacağım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">RAB’bindir yeryüzü ve içindeki her şey, Dünya ve üzerinde yaşayanlar;</verse>
				<verse number="2">Çünkü O’dur denizler üzerinde onu kuran, Sular üzerinde durduran.</verse>
				<verse number="3">RAB’bin dağına kim çıkabilir, Kutsal yerinde kim durabilir?</verse>
				<verse number="4">Elleri pak, yüreği temiz olan, Gönlünü putlara kaptırmayan, Yalan yere ant içmeyen.</verse>
				<verse number="5">RAB kutsar böylesini, Kurtarıcısı Tanrı aklar.</verse>
				<verse number="6">O’na yönelenler, Yakup’un Tanrısı’nın yüzünü arayanlar İşte böyledir. Sela</verse>
				<verse number="7">Kaldırın başınızı, ey kapılar! Açılın, ey eski kapılar! Yüce Kral girsin içeri!</verse>
				<verse number="8">Kimdir bu Yüce Kral? O RAB’dir, güçlü ve yiğit, Savaşta yiğit olan RAB.</verse>
				<verse number="9">Kaldırın başınızı, ey kapılar! Açılın, ey eski kapılar! Yüce Kral girsin içeri!</verse>
				<verse number="10">Kimdir bu Yüce Kral? Her Şeye Egemen RAB’dir bu Yüce Kral! Sela</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Ya RAB, bütün varlığımla sana yaklaşıyorum,</verse>
				<verse number="2">Ey Tanrım, sana güveniyorum, utandırma beni, Düşmanlarım zafer kahkahası atmasın!</verse>
				<verse number="3">Sana umut bağlayan hiç kimse utanca düşmez; Nedensiz hainlik edenler utanır.</verse>
				<verse number="4">Ya RAB, yollarını bana öğret, Yönlerini bildir.</verse>
				<verse number="5">Bana gerçek yolunda öncülük et, eğit beni; Çünkü beni kurtaran Tanrı sensin. Bütün gün umudum sende.</verse>
				<verse number="6">Ya RAB, sevecenliğini ve sevgini anımsa; Çünkü onlar öncesizlikten beri aynıdır.</verse>
				<verse number="7">Gençlik günahlarımı, isyanlarımı anımsama, Sevgine göre anımsa beni, Çünkü sen iyisin, ya RAB.</verse>
				<verse number="8">RAB iyi ve doğrudur, Onun için günahkârlara yol gösterir.</verse>
				<verse number="9">Alçakgönüllülere adalet yolunda öncülük eder, Kendi yolunu öğretir onlara.</verse>
				<verse number="10">RAB’bin bütün yolları sevgi ve sadakate dayanır Antlaşmasındaki buyruklara uyanlar için.</verse>
				<verse number="11">Ya RAB, adın uğruna Suçumu bağışla, çünkü suçum büyük.</verse>
				<verse number="12">Kim RAB’den korkarsa, RAB ona seçeceği yolu gösterir.</verse>
				<verse number="13">Gönenç içinde yaşayacak o insan, Soyu ülkeyi sahiplenecek.</verse>
				<verse number="14">RAB kendisinden korkanlarla paylaşır sırrını, Onlara açıklar antlaşmasını.</verse>
				<verse number="15">Gözlerim hep RAB’dedir, Çünkü ayaklarımı ağdan O çıkarır.</verse>
				<verse number="16">Halime bak, lütfet bana; Çünkü garip ve mazlumum.</verse>
				<verse number="17">Yüreğimdeki sıkıntılar artıyor, Kurtar beni dertlerimden!</verse>
				<verse number="18">Üzüntüme, acılarıma bak, Bütün günahlarımı bağışla!</verse>
				<verse number="19">Düşmanlarıma bak, ne kadar çoğaldılar, Nasıl da benden nefret ediyorlar!</verse>
				<verse number="20">Canımı koru, kurtar beni! Hayal kırıklığına uğratma, çünkü sana sığınıyorum!</verse>
				<verse number="21">Dürüstlük, doğruluk korusun beni, Çünkü umudum sendedir.</verse>
				<verse number="22">Ey Tanrı, kurtar İsrail’i Bütün sıkıntılarından!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Beni haklı çıkar, ya RAB, Çünkü dürüst bir yaşam sürdüm; Sarsılmadan RAB’be güvendim.</verse>
				<verse number="2">Dene beni, ya RAB, sına; Duygularımı, düşüncelerimi yokla.</verse>
				<verse number="3">Çünkü sevgini hep göz önünde tutuyor, Senin gerçeğini yaşıyorum ben.</verse>
				<verse number="4">Yalancılarla oturmam, İkiyüzlülerin suyuna gitmem.</verse>
				<verse number="5">Kötülük yapanlar topluluğundan nefret ederim, Fesatçıların arasına girmem.</verse>
				<verse number="6">Suçsuzluğumu göstermek için ellerimi yıkar, Sunağının çevresinde dönerim, ya RAB,</verse>
				<verse number="7">Yüksek sesle şükranımı duyurmak Ve bütün harikalarını anlatmak için.</verse>
				<verse number="8">Severim, ya RAB, yaşadığın evi, Görkeminin bulunduğu yeri.</verse>
				<verse number="9">Günahkârların, Eli kanlı adamların yanısıra canımı alma.</verse>
				<verse number="10">Onların elleri kötülük aletidir, Sağ elleri rüşvet doludur.</verse>
				<verse number="11">Ama ben dürüst yaşarım, Kurtar beni, lütfet bana!</verse>
				<verse number="12">Ayağım emin yerde duruyor. Topluluk içinde sana övgüler sunacağım, ya RAB.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">RAB benim ışığım, kurtuluşumdur, Kimseden korkmam. RAB yaşamımın kalesidir, Kimseden yılmam.</verse>
				<verse number="2">Hasımlarım, düşmanlarım olan kötüler, Beni yutmak için üzerime gelirken Tökezleyip düşerler.</verse>
				<verse number="3">Karşımda bir ordu konaklasa, Kılım kıpırdamaz, Bana karşı savaş açılsa, Yine güvenimi yitirmem.</verse>
				<verse number="4">RAB’den tek dileğim, tek isteğim şu: RAB’bin güzelliğini seyretmek, Tapınağında O’na hayran olmak için Ömrümün bütün günlerini O’nun evinde geçirmek.</verse>
				<verse number="5">Çünkü O kötü günde beni çardağında gizleyecek, Çadırının emin yerinde saklayacak, Yüksek bir kaya üzerine çıkaracak beni.</verse>
				<verse number="6">O zaman çevremi saran düşmanlarıma karşı Başım yukarı kalkacak, Sevinçle haykırarak kurbanlar sunacağım O’nun çadırında, O’nu ezgilerle, ilahilerle öveceğim.</verse>
				<verse number="7">Sana yakarıyorum, ya RAB, kulak ver sesime, Lütfet, yanıtla beni!</verse>
				<verse number="8">Ya RAB, içimden bir ses duydum: “Yüzümü ara!” dedin, İşte yüzünü arıyorum.</verse>
				<verse number="9">Yüzünü benden gizleme, Kulunu öfkeyle geri çevirme! Bana hep yardımcı oldun; Bırakma, terk etme beni, Ey beni kurtaran Tanrı!</verse>
				<verse number="10">Annemle babam beni terk etseler bile, RAB beni kabul eder.</verse>
				<verse number="11">Ya RAB, yolunu öğret bana, Düşmanlarıma karşı Düz yolda bana öncülük et.</verse>
				<verse number="12">Beni hasımlarımın keyfine bırakma, Çünkü yalancı tanıklar dikiliyor karşıma, Ağızları şiddet saçıyor.</verse>
				<verse number="13">Yaşam diyarında RAB’bin iyiliğini göreceğimden kuşkum yok.</verse>
				<verse number="14">Umudunu RAB’be bağla, Güçlü ve yürekli ol; Umudunu RAB’be bağla!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Ya RAB, sana yakarıyorum, Kayam benim, kulak tıkama sesime; Çünkü sen sessiz kalırsan, Ölüm çukuruna inen ölülere dönerim ben.</verse>
				<verse number="2">Seni yardıma çağırdığımda, Ellerimi kutsal konutuna doğru açtığımda, Kulak ver yalvarışlarıma.</verse>
				<verse number="3">Beni kötülerle, haksızlık yapanlarla Aynı kefeye koyup cezalandırma. Onlar komşularıyla dostça konuşur, Ama yüreklerinde kötülük beslerler.</verse>
				<verse number="4">Eylemlerine, yaptıkları kötülüklere göre onları yanıtla; Yaptıklarının, hak ettiklerinin karşılığını ver.</verse>
				<verse number="5">Onlar RAB’bin yaptıklarına, Ellerinin eserine önem vermezler; Bu yüzden RAB onları yıkacak, Bir daha ayağa kaldırmayacak.</verse>
				<verse number="6">RAB’be övgüler olsun! Çünkü yalvarışımı duydu.</verse>
				<verse number="7">RAB benim gücüm, kalkanımdır, O’na yürekten güveniyor ve yardım görüyorum. Yüreğim coşuyor, Ezgilerimle O’na şükrediyorum.</verse>
				<verse number="8">RAB halkının gücüdür, Meshettiği kralın zafer kalesidir.</verse>
				<verse number="9">Halkını kurtar, kendi halkını kutsa; Çobanlık et onlara, sürekli destek ol!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Ey ilahi varlıklar, RAB’bi övün, RAB’bin gücünü, yüceliğini övün,</verse>
				<verse number="2">RAB’bin görkemini adına yaraşır biçimde övün, Kutsal giysiler içinde RAB’be tapının!</verse>
				<verse number="3">RAB’bin sesi sulara hükmediyor, Yüce Tanrı gürlüyor, RAB engin sulara hükmediyor.</verse>
				<verse number="4">RAB’bin sesi güçlüdür, RAB’bin sesi görkemlidir.</verse>
				<verse number="5">RAB’bin sesi sedir ağaçlarını kırar, Lübnan sedirlerini parçalar.</verse>
				<verse number="6">Lübnan’ı buzağı gibi, Siryon Dağı’nı yabanıl öküz yavrusu gibi sıçratır.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin sesi şimşek gibi çakar,</verse>
				<verse number="8">RAB’bin sesi çölü titretir, RAB Kadeş Çölü’nü sarsar.</verse>
				<verse number="9">RAB’bin sesi geyikleri doğurtur, Ormanları çıplak bırakır. O’nun tapınağında herkes “Yücesin!” diye haykırır.</verse>
				<verse number="10">RAB tufan üstünde taht kurdu, O sonsuza dek kral kalacak.</verse>
				<verse number="11">RAB halkına güç verir, Halkını esenlikle kutsar!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Seni yüceltmek istiyorum, ya RAB, Çünkü beni kurtardın, Düşmanlarımı bana güldürmedin.</verse>
				<verse number="2">Ya RAB Tanrım, Sana yakardım, bana şifa verdin.</verse>
				<verse number="3">Ya RAB, beni ölüler diyarından çıkardın, Yaşam verdin bana, ölüm çukuruna düşürmedin.</verse>
				<verse number="4">Ey RAB’bin sadık kulları, O’nu ilahilerle övün, Kutsallığını anarak O’na şükredin.</verse>
				<verse number="5">Çünkü öfkesi bir an sürer, Lütfu ise bir ömür; Gözyaşlarınız belki bir gece akar, Ama sabahla sevinç doğar.</verse>
				<verse number="6">Huzur duyunca dedim ki, “Asla sarsılmayacağım!”</verse>
				<verse number="7">Ya RAB, lütfunla beni güçlü bir dağ gibi Sarsılmaz kıldın; Ama sen yüzünü gizleyince, Dehşete düştüm.</verse>
				<verse number="8">Ya RAB, sana sesleniyorum, Rab’be yalvarıyorum:</verse>
				<verse number="9">“Ne yararı olur senin için dökülen kanımın, Ölüm çukuruna inersem? Toprak sana övgüler sunar mı, Senin sadakatini ilan eder mi?</verse>
				<verse number="10">Dinle, ya RAB, acı bana; Yardımcım ol, ya RAB!”</verse>
				<verse number="11">Yasımı şenliğe döndürdün, Çulumu çıkarıp beni sevinçle kuşattın.</verse>
				<verse number="12">Öyle ki, gönlüm seni ilahilerle övsün, susmasın! Ya RAB Tanrım, sana sürekli şükredeceğim.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Ya RAB, sana sığınıyorum. Utandırma beni hiçbir zaman! Adaletinle kurtar beni!</verse>
				<verse number="2">Kulak ver bana, Çabuk yetiş, kurtar beni; Bir kaya ol bana sığınmam için, Güçlü bir kale ol kurtulmam için!</verse>
				<verse number="3">Madem kayam ve kalem sensin, Öncülük et, yol göster bana Kendi adın uğruna.</verse>
				<verse number="4">Bana kurdukları tuzaktan uzak tut beni, Çünkü sığınağım sensin.</verse>
				<verse number="5">Ruhumu ellerine bırakıyorum, Ya RAB, sadık Tanrı, kurtar beni.</verse>
				<verse number="6">Değersiz putlara bel bağlayanlardan tiksinirim, RAB’be güvenirim ben.</verse>
				<verse number="7">Sadakatinden ötürü sevinip coşacağım, Çünkü düşkün halimi görüyor, Çektiğim sıkıntıları biliyorsun,</verse>
				<verse number="8">Beni düşman eline düşürmedin, Bastığım yerleri genişlettin.</verse>
				<verse number="9">Acı bana, ya RAB, sıkıntıdayım, Üzüntü gözümü, canımı, içimi kemiriyor.</verse>
				<verse number="10">Ömrüm acıyla, Yıllarım iniltiyle tükeniyor, Suçumdan ötürü gücüm zayıflıyor, Kemiklerim eriyor.</verse>
				<verse number="11">Düşmanlarım yüzünden rezil oldum, Özellikle komşularıma. Tanıdıklarıma dehşet salar oldum; Beni sokakta görenler benden kaçar oldu.</verse>
				<verse number="12">Gönülden çıkmış bir ölü gibi unutuldum, Kırılmış bir çömleğe döndüm.</verse>
				<verse number="13">Birçoğunun fısıldaştığını duyuyorum, Her yer dehşet içinde, Bana karşı anlaştılar, Canımı almak için düzen kurdular.</verse>
				<verse number="14">Ama ben sana güveniyorum, ya RAB, “Tanrım sensin!” diyorum.</verse>
				<verse number="15">Hayatım senin elinde, Kurtar beni düşmanlarımın pençesinden, Ardıma düşenlerden.</verse>
				<verse number="16">Yüzün kulunu aydınlatsın, Sevgi göster, kurtar beni!</verse>
				<verse number="17">Utandırma beni, ya RAB, sana sesleniyorum; Kötüler utansın, ölüler diyarında sesleri kesilsin.</verse>
				<verse number="18">Sussun o yalancı dudaklar; Doğru insana karşı Gururla, tepeden bakarak, Küçümseyerek konuşan dudaklar.</verse>
				<verse number="19">İyiliğin ne büyüktür, ya RAB, Onu senden korkanlar için saklarsın, Herkesin gözü önünde, Sana sığınanlara iyi davranırsın.</verse>
				<verse number="20">İnsanların düzenlerine karşı, Koruyucu huzurunla üzerlerine kanat gerersin; Saldırgan dillere karşı Onları çardağında gizlersin.</verse>
				<verse number="21">RAB’be övgüler olsun, Kuşatılmış bir kentte Sevgisini bana harika biçimde gösterdi.</verse>
				<verse number="22">Telaş içinde demiştim ki, “Huzurundan atıldım!” Ama yardıma çağırınca seni, Yalvarışımı işittin.</verse>
				<verse number="23">RAB’bi sevin, ey O’nun sadık kulları! RAB kendisine bağlı olanları korur, Büyüklenenlerin ise tümüyle hakkından gelir.</verse>
				<verse number="24">Ey RAB’be umut bağlayanlar, Güçlü ve yürekli olun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Ne mutlu isyanı bağışlanan, Günahı örtülen insana!</verse>
				<verse number="2">Suçu RAB tarafından sayılmayan, Ruhunda hile bulunmayan insana ne mutlu!</verse>
				<verse number="3">Sustuğum sürece Kemiklerim eridi, Gün boyu inlemekten.</verse>
				<verse number="4">Çünkü gece gündüz Elin üzerimde ağırlaştı. Dermanım tükendi yaz sıcağında gibi. Sela</verse>
				<verse number="5">Günahımı açıkladım sana, Suçumu gizlemedim. “RAB’be isyanımı itiraf edeceğim” deyince, Günahımı, suçumu bağışladın. Sela</verse>
				<verse number="6">Bu nedenle her sadık kulun Ulaşılır olduğun zaman sana dua etsin. Engin sular taşsa bile ona erişemez.</verse>
				<verse number="7">Sığınağım sensin, Beni sıkıntıdan korur, Çevremi kurtuluş ilahileriyle kuşatırsın. Sela</verse>
				<verse number="8">Eğiteceğim seni, gideceğin yolu göstereceğim, Öğüt vereceğim sana, Gözüm sendedir.</verse>
				<verse number="9">At ya da katır gibi anlayışsız olmayın; Onları idare etmek için gem ve dizgin gerekir, Yoksa sana yaklaşmazlar.</verse>
				<verse number="10">Kötülerin acısı çoktur, Ama RAB’be güvenenleri O’nun sevgisi kuşatır.</verse>
				<verse number="11">Ey doğru insanlar, sevinç kaynağınız RAB olsun, coşun; Ey yüreği temiz olanlar, Hepiniz sevinç çığlıkları atın!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Ey doğru insanlar, RAB’be sevinçle haykırın! Dürüstlere O’nu övmek yaraşır.</verse>
				<verse number="2">Lir çalarak RAB’be şükredin, On telli çenk eşliğinde O’nu ilahilerle övün.</verse>
				<verse number="3">O’na yeni bir ezgi söyleyin, Sevinç çığlıklarıyla sazınızı konuşturun.</verse>
				<verse number="4">Çünkü RAB’bin sözü doğrudur, Her işi sadakatle yapar.</verse>
				<verse number="5">Doğruluğu, adaleti sever, RAB’bin sevgisi yeryüzünü doldurur.</verse>
				<verse number="6">Gökler RAB’bin sözüyle, Gök cisimleri ağzından çıkan solukla yaratıldı.</verse>
				<verse number="7">Deniz sularını bir araya toplar, Engin suları ambarlara depolar.</verse>
				<verse number="8">Bütün yeryüzü RAB’den korksun, Dünyada yaşayan herkes O’na saygı duysun.</verse>
				<verse number="9">Çünkü O söyleyince, her şey var oldu; O buyurunca, her şey belirdi.</verse>
				<verse number="10">RAB ulusların planlarını bozar, Halkların tasarılarını boşa çıkarır.</verse>
				<verse number="11">Ama RAB’bin planları sonsuza dek sürer, Yüreğindeki tasarılar kuşaklar boyunca değişmez.</verse>
				<verse number="12">Ne mutlu Tanrısı RAB olan ulusa, Kendisi için seçtiği halka!</verse>
				<verse number="13">RAB göklerden bakar, Bütün insanları görür.</verse>
				<verse number="14">Oturduğu yerden, Yeryüzünde yaşayan herkesi gözler.</verse>
				<verse number="15">Herkesin yüreğini yaratan, Yaptıkları her şeyi tartan O’dur.</verse>
				<verse number="16">Ne büyük ordularıyla zafer kazanan kral var, Ne de büyük gücüyle kurtulan yiğit.</verse>
				<verse number="17">Zafer için at boş bir umuttur, Büyük gücüne karşın kimseyi kurtaramaz.</verse>
				<verse number="18">Ama RAB’bin gözü kendisinden korkanların, Sevgisine umut bağlayanların üzerindedir;</verse>
				<verse number="19">Böylece onları ölümden kurtarır, Kıtlıkta yaşamalarını sağlar.</verse>
				<verse number="20">Umudumuz RAB’dedir, Yardımcımız, kalkanımız O’dur.</verse>
				<verse number="21">O’nda sevinç bulur yüreğimiz, Çünkü O’nun kutsal adına güveniriz.</verse>
				<verse number="22">Madem umudumuz sende, Sevgin üzerimizde olsun, ya RAB!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Her zaman RAB’be övgüler sunacağım, Övgüsü dilimden düşmeyecek.</verse>
				<verse number="2">RAB’le övünürüm, Mazlumlar işitip sevinsin!</verse>
				<verse number="3">Benimle birlikte RAB’bin büyüklüğünü duyurun, Adını birlikte yüceltelim.</verse>
				<verse number="4">RAB’be yöneldim, yanıt verdi bana, Bütün korkularımdan kurtardı beni.</verse>
				<verse number="5">O’na bakanların yüzü ışıl ışıl parlar, Yüzleri utançtan kızarmaz.</verse>
				<verse number="6">Bu mazlum yakardı, RAB duydu, Bütün sıkıntılarından kurtardı onu.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin meleği O’ndan korkanların çevresine ordugah kurar, Kurtarır onları.</verse>
				<verse number="8">Tadın da görün, RAB ne iyidir, Ne mutlu O’na sığınan adama!</verse>
				<verse number="9">RAB’den korkun, ey O’nun kutsalları, Çünkü O’ndan korkanın eksiği olmaz.</verse>
				<verse number="10">Genç aslanlar bile aç ve muhtaç olur; Ama RAB’be yönelenlerden hiçbir iyilik esirgenmez.</verse>
				<verse number="11">Gelin, ey çocuklar, dinleyin beni: Size RAB korkusunu öğreteyim.</verse>
				<verse number="12">Kim yaşamdan zevk almak, İyi günler görmek istiyorsa,</verse>
				<verse number="13">Dilini kötülükten, Dudaklarını yalandan uzak tutsun.</verse>
				<verse number="14">Kötülükten sakının, iyilik yapın; Esenliği amaçlayın, ardınca gidin.</verse>
				<verse number="15">RAB’bin gözleri doğru kişilerin üzerindedir, Kulakları onların yakarışına açıktır.</verse>
				<verse number="16">RAB kötülük yapanlara karşıdır, Onların anısını yeryüzünden siler.</verse>
				<verse number="17">Doğrular yakarır, RAB duyar; Bütün sıkıntılarından kurtarır onları.</verse>
				<verse number="18">RAB gönlü kırıklara yakındır, Ruhu ezikleri kurtarır.</verse>
				<verse number="19">Doğrunun dertleri çoktur, Ama RAB hepsinden kurtarır onu.</verse>
				<verse number="20">Bütün kemiklerini korur, Hiçbiri kırılmaz.</verse>
				<verse number="21">Kötü insanın sonu kötülükle biter, Cezasını bulur doğrulardan nefret edenler.</verse>
				<verse number="22">RAB kullarını kurtarır, O’na sığınanların hiçbiri ceza görmez.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Ya RAB, benimle uğraşanlarla sen uğraş, Benimle savaşanlarla sen savaş!</verse>
				<verse number="2">Al küçük kalkanla büyük kalkanı, Yardımıma koş!</verse>
				<verse number="3">Kaldır mızrağını, kargını beni kovalayanlara, “Seni ben kurtarırım” de bana!</verse>
				<verse number="4">Canıma kastedenler utanıp rezil olsun! Utançla geri çekilsin bana kötülük düşünenler!</verse>
				<verse number="5">Rüzgarın sürüklediği saman çöpüne dönsünler, RAB’bin meleği artlarına düşsün!</verse>
				<verse number="6">Karanlık ve kaygan olsun yolları, RAB’bin meleği kovalasın onları!</verse>
				<verse number="7">Madem neden yokken bana gizli ağlar kurdular, Nedensiz çukur kazdılar,</verse>
				<verse number="8">Başlarına habersiz felaket gelsin, Gizledikleri ağa kendileri tutulsun, Felakete uğrasınlar.</verse>
				<verse number="9">O zaman RAB’de sevinç bulacağım, Beni kurtardığı için coşacağım.</verse>
				<verse number="10">Bütün varlığımla şöyle diyeceğim: “Senin gibisi var mı, ya RAB, Mazlumu zorbanın elinden, Mazlumu ve yoksulu soyguncudan kurtaran?”</verse>
				<verse number="11">Kötü niyetli tanıklar türüyor, Bilmediğim konuları soruyorlar.</verse>
				<verse number="12">İyiliğime karşı kötülük ediyor, Yalnızlığa itiyorlar beni.</verse>
				<verse number="13">Oysa onlar hastalanınca ben çula sarınır, Oruç tutup alçakgönüllü olurdum. Duam yanıtsız kalınca, Bir dost, bir kardeş yitirmiş gibi dolaşırdım. Kederden belim bükülürdü, Annesi için yas tutan biri gibi.</verse>
				<verse number="14">Oysa onlar hastalanınca ben çula sarınır, Oruç tutup alçakgönüllü olurdum. Duam yanıtsız kalınca, Bir dost, bir kardeş yitirmiş gibi dolaşırdım. Kederden belim bükülürdü, Annesi için yas tutan biri gibi.</verse>
				<verse number="15">Ama ben sendeleyince toplanıp sevindiler, Toplandı bana karşı tanımadığım alçaklar, Durmadan didiklediler beni.</verse>
				<verse number="16">Tanrıtanımaz, alaycı soytarılar gibi, Diş gıcırdattılar bana.</verse>
				<verse number="17">Ne zamana dek seyirci kalacaksın, ya Rab? Kurtar canımı bunların saldırısından, Hayatımı bu genç aslanlardan!</verse>
				<verse number="18">Büyük toplantıda sana şükürler sunacağım, Kalabalığın ortasında sana övgüler dizeceğim.</verse>
				<verse number="19">Sevinmesin boş yere bana düşman olanlar, Göz kırpmasınlar birbirlerine Nedensiz benden nefret edenler.</verse>
				<verse number="20">Çünkü barış sözünü etmez onlar, Kurnazca düzen kurarlar ülkenin sakin insanlarına.</verse>
				<verse number="21">Beni suçlamak için ağızlarını ardına kadar açtılar: “Oh! Oh!” diyorlar, “İşte kendi gözümüzle gördük yaptıklarını!”</verse>
				<verse number="22">Olup biteni sen de gördün, ya RAB, sessiz kalma, Ya Rab, benden uzak durma!</verse>
				<verse number="23">Uyan, kalk savun beni, Uğraş hakkım için, ey Tanrım ve Rab’bim!</verse>
				<verse number="24">Adaletin uyarınca haklı çıkar beni, ya RAB, Tanrım benim! Gülmesinler halime!</verse>
				<verse number="25">Demesinler içlerinden: “Oh! İşte buydu dileğimiz!”, Konuşmasınlar ardımdan: “Yedik başını!” diye.</verse>
				<verse number="26">Utansın kötü halime sevinenler, Kızarsın yüzleri hepsinin; Gururla karşıma dikilenler Utanca, rezalete bürünsün.</verse>
				<verse number="27">Benim haklı çıkmamı isteyenler, Sevinç çığlıkları atıp coşsunlar; Şöyle desinler sürekli: “Kulunun esenliğinden hoşlanan RAB yücelsin!”</verse>
				<verse number="28">O zaman gün boyu adaletin, Övgülerin dilimden düşmeyecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Günah fısıldar kötü insana, Yüreğinin dibinden: Tanrı korkusu yoktur onda.</verse>
				<verse number="2">Kendini öyle beğenmiş ki, Suçunu görmez, ondan tiksinmez.</verse>
				<verse number="3">Ağzından kötülük ve yalan akar, Akıllanmaktan, iyilik yapmaktan vazgeçmiş.</verse>
				<verse number="4">Yatağında bile fesat düşünür, Olumsuz yolda direnir, reddetmez kötülüğü.</verse>
				<verse number="5">Ya RAB, sevgin göklere, Sadakatin gökyüzüne erişir.</verse>
				<verse number="6">Doğruluğun ulu dağlara benzer, Adaletin uçsuz bucaksız enginlere. İnsanı da, hayvanı da koruyan sensin, ya RAB.</verse>
				<verse number="7">Sevgin ne değerli, ey Tanrı! Kanatlarının gölgesine sığınır insanoğlu.</verse>
				<verse number="8">Evindeki bolluğa doyarlar, Zevklerinin ırmağından içirirsin onlara.</verse>
				<verse number="9">Çünkü yaşam kaynağı sensin, Senin ışığınla aydınlanırız.</verse>
				<verse number="10">Sürekli göster Seni tanıyanlara sevgini, Yüreği temiz olanlara doğruluğunu.</verse>
				<verse number="11">Gururlunun ayağı bana varmasın, Kötülerin eli beni kovmasın.</verse>
				<verse number="12">Kötülük yapanlar oracıkta düştüler, Yıkıldılar, kalkamazlar artık.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">Kötülük edenlere kızıp üzülme, Suç işleyenlere özenme!</verse>
				<verse number="2">Çünkü onlar ot gibi hemen solacak, Yeşil bitki gibi kuruyup gidecek.</verse>
				<verse number="3">Sen RAB’be güven, iyilik yap, Ülkede otur, sadakatle çalış.</verse>
				<verse number="4">RAB’den zevk al, O senin yüreğinin dileklerini yerine getirecektir.</verse>
				<verse number="5">Her şeyi RAB’be bırak, O’na güven, O gerekeni yapar.</verse>
				<verse number="6">O senin doğruluğunu ışık gibi, Hakkını öğle güneşi gibi Aydınlığa çıkarır.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin önünde sakin dur, sabırla bekle; Kızıp üzülme işi yolunda olanlara, Kötü amaçlarına kavuşanlara.</verse>
				<verse number="8">Kızmaktan kaçın, bırak öfkeyi, Üzülme, yalnız kötülüğe sürükler bu seni.</verse>
				<verse number="9">Çünkü kötülerin kökü kazınacak, Ama RAB’be umut bağlayanlar ülkeyi miras alacak.</verse>
				<verse number="10">Yakında kötünün sonu gelecek, Yerini arasan da bulunmayacak.</verse>
				<verse number="11">Ama alçakgönüllüler ülkeyi miras alacak, Derin bir huzurun zevkini tadacak.</verse>
				<verse number="12">Kötü insan doğru insana düzen kurar, Diş gıcırdatır.</verse>
				<verse number="13">Ama Rab kötüye güler, Çünkü bilir onun sonunun geldiğini.</verse>
				<verse number="14">Kılıç çekti kötüler, yaylarını gerdi, Mazlumu, yoksulu yıkmak, Doğru yolda olanları öldürmek için.</verse>
				<verse number="15">Ama kılıçları kendi yüreklerine saplanacak, Yayları kırılacak.</verse>
				<verse number="16">Doğrunun azıcık varlığı, Pek çok kötünün servetinden iyidir.</verse>
				<verse number="17">Çünkü kötülerin gücü kırılacak, Ama doğrulara RAB destek olacak.</verse>
				<verse number="18">RAB yetkinlerin her gününü gözetir, Onların mirası sonsuza dek sürecek.</verse>
				<verse number="19">Kötü günde utanmayacaklar, Kıtlıkta karınları doyacak.</verse>
				<verse number="20">Ama kötüler yıkıma uğrayacak; RAB’bin düşmanları kır çiçekleri gibi kuruyup gidecek, Duman gibi dağılıp yok olacak.</verse>
				<verse number="21">Kötüler ödünç alır, geri vermez; Doğrularsa cömertçe verir.</verse>
				<verse number="22">RAB’bin kutsadığı insanlar ülkeyi miras alacak, Lanetlediği insanların kökü kazınacak.</verse>
				<verse number="23">RAB insana sağlam adım attırır, İnsanın yolundan hoşnut olursa.</verse>
				<verse number="24">Düşse bile yıkılmaz insan, Çünkü elinden tutan RAB’dir.</verse>
				<verse number="25">Gençtim, ömrüm tükendi, Ama hiç görmedim doğru insanın terk edildiğini, Soyunun ekmek dilendiğini.</verse>
				<verse number="26">O hep cömertçe ödünç verir, Soyu kutsanır.</verse>
				<verse number="27">Kötülükten kaç, iyilik yap; Sonsuz yaşama kavuşursun.</verse>
				<verse number="28">Çünkü RAB doğruyu sever, Sadık kullarını terk etmez. Onlar sonsuza dek korunacak, Kötülerinse kökü kazınacak.</verse>
				<verse number="29">Doğrular ülkeyi miras alacak, Orada sonsuza dek yaşayacak.</verse>
				<verse number="30">Doğrunun ağzından bilgelik akar, Dilinden adalet damlar.</verse>
				<verse number="31">Tanrısı’nın yasası yüreğindedir, Ayakları kaymaz.</verse>
				<verse number="32">Kötü, doğruya pusu kurar, Onu öldürmeye çalışır.</verse>
				<verse number="33">Ama RAB onu kötünün eline düşürmez, Yargılanırken mahkûm etmez.</verse>
				<verse number="34">RAB’be umut bağla, O’nun yolunu tut, Ülkeyi miras almak üzere seni yükseltecektir. Kötülerin kökünün kazındığını göreceksin.</verse>
				<verse number="35">Kötü ve acımasız adamı gördüm, İlk dikildiği toprakta yeşeren ağaç gibi Dal budak salıyordu;</verse>
				<verse number="36">Geçip gitti, yok oldu, Aradım, bulunmaz oldu.</verse>
				<verse number="37">Yetkin adamı gözle, doğru adama bak, Çünkü yarınlar barışseverindir.</verse>
				<verse number="38">Ama başkaldıranların hepsi yok olacak, Kötülerin kökü kazınacak.</verse>
				<verse number="39">Doğruların kurtuluşu RAB’den gelir, Sıkıntılı günde onlara kale olur.</verse>
				<verse number="40">RAB onlara yardım eder, kurtarır onları, Kötülerin elinden alıp özgür kılar, Çünkü kendisine sığınırlar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">Ya RAB, öfkelenip azarlama beni, Gazapla yola getirme!</verse>
				<verse number="2">Okların içime saplandı, Elin üzerime indi.</verse>
				<verse number="3">Öfken yüzünden sağlığım bozuldu, Günahım yüzünden rahatım kaçtı.</verse>
				<verse number="4">Çünkü suçlarım başımdan aştı, Taşınmaz bir yük gibi sırtımda ağırlaştı.</verse>
				<verse number="5">Akılsızlığım yüzünden Yaralarım iğrenç, irinli.</verse>
				<verse number="6">Eğildim, iki büklüm oldum, Gün boyu yaslı dolaşıyorum.</verse>
				<verse number="7">Çünkü belim ateş içinde, Sağlığım bozuk.</verse>
				<verse number="8">Tükendim, ezildim alabildiğine, İnliyorum yüreğimin acısından.</verse>
				<verse number="9">Ya Rab, bütün özlemlerimi bilirsin, İniltilerim senden gizli değil.</verse>
				<verse number="10">Yüreğim çarpıyor, gücüm tükeniyor, Gözlerimin feri bile söndü.</verse>
				<verse number="11">Eşim dostum kaçar oldu derdimden, Yakınlarım uzak duruyor benden.</verse>
				<verse number="12">Canıma susayanlar bana tuzak kuruyor, Zararımı isteyenler kuyumu kazıyor, Gün boyu hileler düşünüyorlar.</verse>
				<verse number="13">Ama ben bir sağır gibi duymuyorum, Bir dilsiz gibi ağzımı açmıyorum;</verse>
				<verse number="14">Duymaz, Ağzında yanıt bulunmaz bir adama döndüm.</verse>
				<verse number="15">Umudum sende, ya RAB, Sen yanıtlayacaksın, ya Rab, Tanrım benim!</verse>
				<verse number="16">Çünkü dua ediyorum: “Halime sevinmesinler, Ayağım kayınca böbürlenmesinler!”</verse>
				<verse number="17">Düşmek üzereyim, Acım hep içimde.</verse>
				<verse number="18">Suçumu itiraf ediyorum, Günahım yüzünden kaygılanıyorum.</verse>
				<verse number="19">Ama düşmanlarım güçlü ve dinç, Yok yere benden nefret edenler çok.</verse>
				<verse number="20">İyiliğe karşı kötülük yapanlar bana karşı çıkar, İyiliğin peşinde olduğum için.</verse>
				<verse number="21">Beni terk etme, ya RAB! Ey Tanrım, benden uzak durma!</verse>
				<verse number="22">Yardımıma koş, Ya Rab, kurtuluşum benim!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">Karar verdim: “Adımlarıma dikkat edeceğim, Dilimi günahtan sakınacağım; Karşımda kötü biri oldukça, Ağzıma gem vuracağım.”</verse>
				<verse number="2">Dilimi tutup sustum, Hep kaçındım konuşmaktan, yararı olsa bile. Acım alevlendi,</verse>
				<verse number="3">Yüreğim tutuştu içimde, Ateş aldı derin derin düşünürken, Şu sözler döküldü dilimden:</verse>
				<verse number="4">“Bildir bana, ya RAB, sonumu, Sayılı günlerimi; Bileyim ömrümün ne kadar kısa olduğunu!</verse>
				<verse number="5">Yalnız bir karış ömür verdin bana, Hiç kalır hayatım senin önünde. Her insan bir soluktur sadece, En güçlü çağında bile. Sela</verse>
				<verse number="6">“Bir gölge gibi dolaşır insan, Boş yere çırpınır, Mal biriktirir, kime kalacağını bilmeden.</verse>
				<verse number="7">“Ne bekleyebilirim şimdi, ya Rab? Umudum sende.</verse>
				<verse number="8">Kurtar beni bütün isyanlarımdan, Aptalların hakaretine izin verme.</verse>
				<verse number="9">Sustum, açmayacağım ağzımı; Çünkü sensin bunu yapan.</verse>
				<verse number="10">Uzaklaştır üzerimden yumruklarını, Tokadının altında mahvoldum.</verse>
				<verse number="11">Sen insanı suçundan ötürü Azarlayarak yola getirirsin, Güve gibi tüketirsin sevdiği şeyleri. Her insan bir soluktur sadece. Sela</verse>
				<verse number="12">“Duamı işit, ya RAB, Kulak ver yakarışıma, Gözyaşlarıma kayıtsız kalma! Çünkü ben bir garibim senin yanında, Bir yabancı, atalarım gibi.</verse>
				<verse number="13">Uzaklaştır üzerimden bakışlarını, Göçüp yok olmadan mutlu olayım!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">RAB’bi sabırla bekledim; Bana yönelip yakarışımı duydu.</verse>
				<verse number="2">Ölüm çukurundan, Balçıktan çıkardı beni, Ayaklarımı kaya üzerinde tuttu, Kaymayayım diye.</verse>
				<verse number="3">Ağzıma yeni bir ezgi, Tanrımız’a bir övgü ilahisi koydu. Çokları görüp korkacak Ve RAB’be güvenecekler.</verse>
				<verse number="4">Ne mutlu RAB’be güvenen insana, Gururluya, yalana sapana ilgi duymayana.</verse>
				<verse number="5">Ya RAB, Tanrım, Harikaların, düşüncelerin ne çoktur bizim için; Sana eş koşulmaz! Duyurmak, anlatmak istesem yaptıklarını, Saymakla bitmez.</verse>
				<verse number="6">Kurbandan, sunudan hoşnut olmadın, Ama kulaklarımı açtın. Yakmalık sunu, günah sunusu da istemedin.</verse>
				<verse number="7">O zaman şöyle dedim: “İşte geldim; Kutsal Yazı tomarında benim için yazılmıştır. Ey Tanrım, senin isteğini yapmaktan zevk alırım ben, Yasan yüreğimin derinliğindedir.”</verse>
				<verse number="8">O zaman şöyle dedim: “İşte geldim; Kutsal Yazı tomarında benim için yazılmıştır. Ey Tanrım, senin isteğini yapmaktan zevk alırım ben, Yasan yüreğimin derinliğindedir.”</verse>
				<verse number="9">Büyük toplantıda müjdelerim senin zaferini, Sözümü esirgemem, Ya RAB, bildiğin gibi!</verse>
				<verse number="10">Zaferini içimde gizlemem, Bağlılığını ve kurtarışını duyururum, Sevgini, sadakatini saklamam büyük topluluktan.</verse>
				<verse number="11">Ya RAB, esirgeme sevecenliğini benden! Sevgin, sadakatin hep korusun beni!</verse>
				<verse number="12">Sayısız belalar çevremi sardı, Suçlarım bana yetişti, önümü göremiyorum; Başımdaki saçlardan daha çoklar, Çaresiz kaldım.</verse>
				<verse number="13">Ne olur, ya RAB, kurtar beni! Yardımıma koş, ya RAB!</verse>
				<verse number="14">Utansın canımı almaya çalışanlar, Yüzleri kızarsın! Geri dönsün zararımı isteyenler, Rezil olsunlar!</verse>
				<verse number="15">Bana, “Oh! Oh!” çekenler Dehşete düşsün utançlarından!</verse>
				<verse number="16">Sende neşe ve sevinç bulsun Bütün sana yönelenler! “RAB yücedir!” desin hep Senin kurtarışını özleyenler!</verse>
				<verse number="17">Bense mazlum ve yoksulum, Düşün beni, ya Rab. Yardımcım ve kurtarıcım sensin, Geç kalma, ey Tanrım!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="41">
				<verse number="1">Ne mutlu yoksulu düşünene! RAB kurtarır onu kötü günde.</verse>
				<verse number="2">Korur RAB, yaşatır onu, Ülkede mutlu kılar, Terk etmez düşmanlarının eline.</verse>
				<verse number="3">Destek olur RAB ona Yatağa düşünce; Hastalandığında sağlığa kavuşturur onu.</verse>
				<verse number="4">“Acı bana, ya RAB!” dedim, “Şifa ver bana, çünkü sana karşı günah işledim!”</verse>
				<verse number="5">Kötü konuşuyor düşmanlarım ardımdan: “Ne zaman ölecek adı batası?” diyorlar.</verse>
				<verse number="6">Biri beni görmeye geldi mi, boş laf ediyor, Fesat topluyor içinde, Sonra dışarı çıkıp fesadı yayıyor.</verse>
				<verse number="7">Benden nefret edenlerin hepsi Fısıldaşıyor aralarında bana karşı, Zararımı düşünüyorlar,</verse>
				<verse number="8">“Başına öyle kötü bir şey geldi ki” diyorlar, “Yatağından kalkamaz artık.”</verse>
				<verse number="9">Ekmeğimi yiyen, güvendiğim yakın dostum bile İhanet etti bana.</verse>
				<verse number="10">Bari sen acı bana, ya RAB, kaldır beni. Bunların hakkından geleyim.</verse>
				<verse number="11">Düşmanım zafer çığlığı atmazsa, O zaman anlarım benden hoşnut kaldığını.</verse>
				<verse number="12">Dürüstlüğümden ötürü bana destek olur, Sonsuza dek beni huzurunda tutarsın.</verse>
				<verse number="13">Öncesizlikten sonsuza dek, Övgüler olsun İsrail’in Tanrısı RAB’be! Amin! Amin!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="42">
				<verse number="1">Geyik akarsuları nasıl özlerse, Canım da seni öyle özler, ey Tanrı!</verse>
				<verse number="2">Canım Tanrı’ya, yaşayan Tanrı’ya susadı; Ne zaman görmeye gideceğim Tanrı’nın yüzünü?</verse>
				<verse number="3">Gözyaşlarım ekmeğim oldu gece gündüz, Gün boyu, “Nerede senin Tanrın?” dedikleri için.</verse>
				<verse number="4">Anımsayınca içim içimi yiyor, Nasıl toplulukla birlikte yürür, Tanrı’nın evine kadar alaya öncülük ederdim, Sevinç ve şükran sesleri arasında, Bayram eden bir kalabalıkla birlikte.</verse>
				<verse number="5">Neden üzgünsün, ey gönlüm, Neden içim huzursuz? Tanrı’ya umut bağla, Çünkü O’na yine övgüler sunacağım; O benim kurtarıcım ve Tanrım’dır.</verse>
				<verse number="6">Gönlüm üzgün, Bu yüzden seni anımsıyorum, ey Tanrım. Şeria yöresinde, Hermon ve Misar dağlarında Çağlayanların gümbürdeyince, Enginler birbirine sesleniyor, Bütün dalgaların, sellerin üzerimden geçiyor.</verse>
				<verse number="7">Gönlüm üzgün, Bu yüzden seni anımsıyorum, ey Tanrım. Şeria yöresinde, Hermon ve Misar dağlarında Çağlayanların gümbürdeyince, Enginler birbirine sesleniyor, Bütün dalgaların, sellerin üzerimden geçiyor.</verse>
				<verse number="8">Gündüz RAB sevgisini gösterir, Gece ilahi söyler, dua ederim Yaşamımın Tanrısı’na.</verse>
				<verse number="9">Kayam olan Tanrım’a diyorum ki, “Neden beni unuttun? Niçin düşmanlarımın baskısı altında Yaslı gezeyim?”</verse>
				<verse number="10">Gün boyu hasımlarım: “Nerede senin Tanrın?” diyerek Bana sataştıkça, Kemiklerim kırılıyor sanki.</verse>
				<verse number="11">Neden üzgünsün, ey gönlüm, Neden içim huzursuz? Tanrı’ya umut bağla, Çünkü O’na yine övgüler sunacağım; O benim kurtarıcım ve Tanrım’dır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="43">
				<verse number="1">Hakkımı ara, ey Tanrı, Savun beni vefasız ulusa karşı, Kurtar hileci, haksız insandan.</verse>
				<verse number="2">Çünkü sen Tanrım, kalemsin; Neden beni reddettin? Niçin düşmanlarımın baskısı altında Yaslı gezeyim?</verse>
				<verse number="3">Gönder ışığını, gerçeğini, Yol göstersinler bana, Senin kutsal dağına, konutuna götürsünler beni.</verse>
				<verse number="4">O zaman Tanrı’nın sunağına, Neşe, sevinç kaynağım Tanrı’ya gideceğim Ve sana, ey Tanrı, Tanrım benim, Lirle şükredeceğim.</verse>
				<verse number="5">Neden üzgünsün, ey gönlüm, Neden içim huzursuz? Tanrı’ya umut bağla, Çünkü O’na yine övgüler sunacağım; O benim kurtarıcım ve Tanrım’dır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="44">
				<verse number="1">Ey Tanrı, kulaklarımızla duyduk, Atalarımız anlattı bize, Neler yaptığını onların gününde, eski günlerde.</verse>
				<verse number="2">Elinle ulusları kovdun, Ama atalarımıza yer verdin; Halkları kırdın, Ama atalarımızın yayılmasını sağladın.</verse>
				<verse number="3">Onlar ülkeyi kılıçla kazanmadılar, Kendi bilekleriyle zafere ulaşmadılar. Senin sağ elin, bileğin, yüzünün ışığı sayesinde oldu bu; Çünkü sen onları sevdin.</verse>
				<verse number="4">Ey Tanrı, kralım sensin, Buyruk ver de Yakup soyu kazansın!</verse>
				<verse number="5">Senin sayende düşmanlarımızı püskürteceğiz, Senin adınla karşıtlarımızı ezeceğiz.</verse>
				<verse number="6">Çünkü ben yayıma güvenmem, Kılıcım da beni kurtarmaz;</verse>
				<verse number="7">Ancak sensin bizi düşmanlarımızdan kurtaran, Bizden nefret edenleri utanca boğan.</verse>
				<verse number="8">Her gün Tanrı’yla övünür, Sonsuza dek adına şükran sunarız. Sela</verse>
				<verse number="9">Ne var ki, reddettin bizi, aşağıladın, Artık ordularımızla savaşa çıkmıyorsun.</verse>
				<verse number="10">Düşman karşısında bizi gerilettin, Bizden tiksinenler bizi soydu.</verse>
				<verse number="11">Kasaplık koyuna çevirdin bizi, Ulusların arasına dağıttın.</verse>
				<verse number="12">Yok pahasına sattın halkını, Üstelik satıştan hiçbir şey kazanmadan.</verse>
				<verse number="13">Bizi komşularımızın yüzkarası, Çevremizdekilerin eğlencesi, alay konusu ettin.</verse>
				<verse number="14">Ulusların diline düşürdün bizi, Gülüyor halklar halimize.</verse>
				<verse number="15">Rezilliğim gün boyu karşımda, Utancımdan yerin dibine geçtim</verse>
				<verse number="16">Hakaret ve sövgü duya duya, Öç almak isteyen düşman karşısında.</verse>
				<verse number="17">Bütün bunlar başımıza geldi, Yine de seni unutmadık, Antlaşmana ihanet etmedik,</verse>
				<verse number="18">Döneklik etmedik, Adımlarımız senin yolundan sapmadı.</verse>
				<verse number="19">Oysa sen bizi ezdin, ülkemizi çakalların uğrağı ettin, Üstümüzü koyu karanlıkla örttün.</verse>
				<verse number="20">Eğer Tanrımız’ın adını unutsaydık, Yabancı bir ilaha ellerimizi açsaydık,</verse>
				<verse number="21">Tanrı bunu ortaya çıkarmaz mıydı? Çünkü O yürekteki gizleri bilir.</verse>
				<verse number="22">Senin uğruna her gün öldürülüyoruz, Kasaplık koyun sayılıyoruz.</verse>
				<verse number="23">Uyan, ya Rab! Niçin uyuyorsun? Kalk! Sonsuza dek terk etme bizi!</verse>
				<verse number="24">Niçin yüzünü gizliyorsun? Neden mazlum halimizi, üzerimizdeki baskıyı unutuyorsun?</verse>
				<verse number="25">Çünkü yere serildik, Bedenimiz toprağa yapıştı.</verse>
				<verse number="26">Kalk, yardım et bize! Kurtar bizi sevgin uğruna!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="45">
				<verse number="1">Yüreğimden güzel sözler taşıyor, Kral için söylüyorum şiirlerimi, Dilim usta bir yazarın kalemi gibi olsun.</verse>
				<verse number="2">Sen insanların en güzelisin, Lütuf saçılmış dudaklarına. Çünkü Tanrı seni sonsuza dek kutsamış.</verse>
				<verse number="3">Ey yiğit savaşçı, kuşan kılıcını beline, Görkemine, yüceliğine bürün.</verse>
				<verse number="4">At sırtında görkeminle, zaferle ilerle, Gerçek ve adalet uğruna Sağ elin korkunç işler göstersin.</verse>
				<verse number="5">Okların sivridir, Kral düşmanlarının yüreğine saplanır, Halklar ayaklarının altına serilir.</verse>
				<verse number="6">Ey Tanrı, tahtın sonsuzluklar boyunca kalıcıdır, Krallığının asası adalet asasıdır.</verse>
				<verse number="7">Doğruluğu sever, kötülükten nefret edersin. Bunun için Tanrı, senin Tanrın, Seni sevinç yağıyla Arkadaşlarından daha çok meshetti.</verse>
				<verse number="8">Giysilerinin tümü mür, öd, tarçın kokuyor; Fildişi saraylardan gelen çalgı sesleri seni eğlendiriyor!</verse>
				<verse number="9">Kral kızları senin saygın kadınların arasında, Kraliçe, Ofir altınları içinde senin sağında duruyor.</verse>
				<verse number="10">Dinle, ey kral kızı, bak, kulak ver, Halkını, baba evini unut.</verse>
				<verse number="11">Kral senin güzelliğine vuruldu, Efendin olduğu için önünde eğil.</verse>
				<verse number="12">Sur halkı armağan getirecek, Halkın zenginleri lütfunu kazanmak isteyecek.</verse>
				<verse number="13">Kral kızı odasında ışıl ışıl parıldıyor, Giysisi altınla dokunmuş.</verse>
				<verse number="14">İşlemeli giysiler içinde kralın önüne çıkarılacak, Arkadaşları, ona eşlik eden kızlar sana getirilecek.</verse>
				<verse number="15">Sevinç ve coşkuyla götürülecek, Kralın sarayına girecekler.</verse>
				<verse number="16">Atalarının yerini oğulların alacak, Onları önder yapacaksın bütün ülkeye.</verse>
				<verse number="17">Adını kuşaklar boyunca yaşatacağım, Böylece halklar sonsuza dek övecek seni.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="46">
				<verse number="1">Tanrı sığınağımız ve gücümüzdür, Sıkıntıda hep yardıma hazırdır.</verse>
				<verse number="2">Bu yüzden korkmayız yeryüzü altüst olsa, Dağlar denizlerin bağrına devrilse,</verse>
				<verse number="3">Sular kükreyip köpürse, Kabaran deniz dağları titretse bile. Sela</verse>
				<verse number="4">Bir ırmak var ki, suları sevinç getirir Tanrı kentine, Yüceler Yücesi’nin kutsal konutuna.</verse>
				<verse number="5">Tanrı onun ortasındadır, Sarsılmaz o kent. Gün doğarken Tanrı ona yardım eder.</verse>
				<verse number="6">Uluslar kükrüyor, krallıklar sarsılıyor, Tanrı gürleyince yeryüzü eriyip gidiyor.</verse>
				<verse number="7">Her Şeye Egemen RAB bizimledir, Yakup’un Tanrısı kalemizdir. Sela</verse>
				<verse number="8">Gelin, görün RAB’bin yaptıklarını, Yeryüzüne getirdiği yıkımları.</verse>
				<verse number="9">Savaşları durdurur yeryüzünün dört bucağında, Yayları kırar, mızrakları parçalar, Kalkanları yakar.</verse>
				<verse number="10">“Sakin olun, bilin ki, Tanrı benim! Uluslar arasında yüceleceğim, Yeryüzünde yüceleceğim!”</verse>
				<verse number="11">Her Şeye Egemen RAB bizimledir, Yakup’un Tanrısı kalemizdir. Sela</verse>
			</chapter>
			<chapter number="47">
				<verse number="1">Ey bütün uluslar, el çırpın! Sevinç çığlıkları atın Tanrı’nın onuruna!</verse>
				<verse number="2">Ne müthiştir yüce RAB, Bütün dünyanın ulu Kralı.</verse>
				<verse number="3">Halkları altımıza, Ulusları ayaklarımızın dibine serer.</verse>
				<verse number="4">Sevdiği Yakup’un gururu olan mirasımızı O seçti bizim için. Sela</verse>
				<verse number="5">RAB Tanrı sevinç çığlıkları, Boru sesleri arasında yükseldi.</verse>
				<verse number="6">Ezgiler sunun Tanrı’ya, ezgiler; Ezgiler sunun Kralımız’a, ezgiler!</verse>
				<verse number="7">Çünkü Tanrı bütün dünyanın kralıdır, Maskil sunun!</verse>
				<verse number="8">Tanrı kutsal tahtına oturmuş, Krallık eder uluslara.</verse>
				<verse number="9">Ulusların önderleri İbrahim’in Tanrısı’nın halkıyla bir araya gelmiş; Çünkü Tanrı’ya aittir yeryüzü kralları. O çok yücedir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="48">
				<verse number="1">RAB büyüktür ve yalnız O övülmeye değer Tanrımız’ın kentinde, kutsal dağında.</verse>
				<verse number="2">Yükselir zarafetle, Bütün yeryüzünün sevinci Siyon Dağı, Safon’un doruğu, ulu Kral’ın kenti.</verse>
				<verse number="3">Tanrı onun kalelerinde Sağlam kule olarak gösterdi kendini.</verse>
				<verse number="4">Krallar toplandı, Birlikte Siyon’un üzerine yürüdüler.</verse>
				<verse number="5">Ama onu görünce şaşkına döndüler, Dehşete düşüp kaçtılar.</verse>
				<verse number="6">Doğum sancısı tutan kadın gibi, Bir titreme aldı onları orada.</verse>
				<verse number="7">Doğu rüzgarının parçaladığı ticaret gemileri gibi Yok ettin onları.</verse>
				<verse number="8">Her Şeye Egemen RAB’bin kentinde, Tanrımız’ın kentinde, Nasıl duyduksa, öyle gördük. Tanrı onu sonsuza dek güvenlik içinde tutacak. Sela</verse>
				<verse number="9">Ey Tanrı, tapınağında, Ne kadar vefalı olduğunu düşünüyoruz.</verse>
				<verse number="10">Adın gibi, ey Tanrı, övgün de Dünyanın dört bucağına varıyor. Sağ elin zafer dolu.</verse>
				<verse number="11">Sevinsin Siyon Dağı, Coşsun Yahuda kentleri Senin yargılarınla!</verse>
				<verse number="12">Siyon’un çevresini gezip dolanın, Kulelerini sayın,</verse>
				<verse number="13">Surlarına dikkatle bakın, Kalelerini yoklayın ki, Gelecek kuşağa anlatasınız:</verse>
				<verse number="14">Bu Tanrı sonsuza dek bizim Tanrımız olacak, Bize hep yol gösterecektir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="49">
				<verse number="1">Ey bütün halklar, dinleyin! Kulak verin hepiniz, ey dünyada yaşayanlar,</verse>
				<verse number="2">Halk çocukları, bey çocukları, Zenginler, yoksullar!</verse>
				<verse number="3">Bilgelik dökülecek ağzımdan, Anlayış sağlayacak içimdeki düşünceler,</verse>
				<verse number="4">Kulak vereceğim özdeyişlere, Lirle yorumlayacağım bilmecemi.</verse>
				<verse number="5">Niçin korkayım kötü günlerde Niyeti bozuk düşmanlarım çevremi sarınca?</verse>
				<verse number="6">Onlar varlıklarına güvenir, Büyük servetleriyle böbürlenirler.</verse>
				<verse number="7">Kimse kimsenin hayatının bedelini ödeyemez, Tanrı’ya fidye veremez.</verse>
				<verse number="8">Çünkü hayatın fidyesi büyüktür, Kimse ödemeye yeltenmemeli.</verse>
				<verse number="9">Böyle olmasa, Sonsuza dek yaşar insan, Mezar yüzü görmez.</verse>
				<verse number="10">Kuşkusuz herkes biliyor bilgelerin öldüğünü, Aptallarla budalaların yok olduğunu. Mallarını başkalarına bırakıyorlar.</verse>
				<verse number="11">Mezarları, sonsuza dek evleri, Kuşaklar boyu konutları olacak, Topraklarına kendi adlarını verseler bile.</verse>
				<verse number="12">Bütün gösterişine karşın geçicidir insan, Ölüp giden hayvanlar gibi.</verse>
				<verse number="13">Budalaların yolu, Onların sözünü onaylayanların sonu budur. Sela</verse>
				<verse number="14">Sürü gibi ölüler diyarına sürülecekler, Ölüm güdecek onları. Tan ağarınca doğrular onlara egemen olacak, Cesetleri çürüyecek, Ölüler diyarı onlara konut olacak.</verse>
				<verse number="15">Ama Tanrı beni Ölüler diyarının pençesinden kurtaracak Ve yanına alacak. Sela</verse>
				<verse number="16">Korkma biri zenginleşirse, Evinin görkemi artarsa.</verse>
				<verse number="17">Çünkü ölünce hiçbir şey götüremez, Görkemi onunla mezara gitmez.</verse>
				<verse number="18">Yaşarken kendini mutlu saysa bile, Başarılı olunca övülse bile.</verse>
				<verse number="19">Atalarının kuşağına katılacak, Onlar ki asla ışık yüzü görmeyecekler.</verse>
				<verse number="20">Bütün gösterişine karşın anlayışsızdır insan, Ölüp giden hayvanlar gibi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="50">
				<verse number="1">Güçlü olan Tanrı, RAB konuşuyor; Güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar Yeryüzünün tümüne sesleniyor.</verse>
				<verse number="2">Güzelliğin doruğu Siyon’dan Parıldıyor Tanrı.</verse>
				<verse number="3">Tanrımız geliyor, sessiz kalmayacak, Önünde yanan ateş her şeyi kül ediyor, Çevresinde şiddetli bir fırtına esiyor.</verse>
				<verse number="4">Halkını yargılamak için Yere göğe sesleniyor:</verse>
				<verse number="5">“Toplayın önüme sadık kullarımı, Kurban keserek benimle antlaşma yapanları.”</verse>
				<verse number="6">Gökler O’nun doğruluğunu duyuruyor, Çünkü yargıç Tanrı’nın kendisidir. Sela</verse>
				<verse number="7">“Ey halkım, dinle de konuşayım, Ey İsrail, sana karşı tanıklık edeyim: Ben Tanrı’yım, senin Tanrın’ım!</verse>
				<verse number="8">Kurbanlarından ötürü seni azarlamıyorum, Yakmalık sunuların sürekli önümde.</verse>
				<verse number="9">Ne evinden bir boğa, Ne de ağıllarından bir teke alacağım.</verse>
				<verse number="10">Çünkü bütün orman yaratıkları, Dağlardaki bütün hayvanlar benimdir.</verse>
				<verse number="11">Dağlardaki bütün kuşları korurum, Kırlardaki bütün yabanıl hayvanlar benimdir.</verse>
				<verse number="12">Acıksam sana söylemezdim, Çünkü bütün dünya ve içindekiler benimdir.</verse>
				<verse number="13">Ben boğa eti yer miyim? Ya da keçi kanı içer miyim?</verse>
				<verse number="14">Tanrı’ya şükran kurbanı sun, Yüceler Yücesi’ne adadığın adakları yerine getir.</verse>
				<verse number="15">Sıkıntılı gününde seslen bana, Seni kurtarırım, sen de beni yüceltirsin.</verse>
				<verse number="16">Ama Tanrı kötüye şöyle diyor: “Kurallarımı ezbere okumaya Ya da antlaşmamı ağzına almaya ne hakkın var?</verse>
				<verse number="17">Çünkü yola getirilmekten nefret ediyor, Sözlerimi arkana atıyorsun.</verse>
				<verse number="18">Hırsız görünce onunla dost oluyor, Zina edenlere ortak oluyorsun.</verse>
				<verse number="19">Ağzını kötülük için kullanıyor, Dilini yalana koşuyorsun.</verse>
				<verse number="20">Oturup kardeşine karşı konuşur, Annenin oğluna kara çalarsın.</verse>
				<verse number="21">Sen bunları yaptın, ben sustum, Beni kendin gibi sandın. Seni azarlıyorum, Suçlarını gözünün önüne seriyorum.</verse>
				<verse number="22">“Dikkate alın bunu, ey Tanrı’yı unutan sizler! Yoksa parçalarım sizi, kurtaran olmaz.</verse>
				<verse number="23">Kim şükran kurbanı sunarsa beni yüceltir; Yolunu düzeltene kurtarışımı göstereceğim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="51">
				<verse number="1">Ey Tanrı, lütfet bana, Sevgin uğruna; Sil isyanlarımı, Sınırsız merhametin uğruna.</verse>
				<verse number="2">Tümüyle yıka beni suçumdan, Arıt beni günahımdan.</verse>
				<verse number="3">Çünkü biliyorum isyanlarımı, Günahım sürekli karşımda.</verse>
				<verse number="4">Sana karşı, yalnız sana karşı günah işledim, Senin gözünde kötü olanı yaptım. Bu nedenle, söylediklerinde haklı, Yargılarında adilsin.</verse>
				<verse number="5">Nitekim suç içinde doğdum ben, Günah içinde annem bana hamile kaldı.</verse>
				<verse number="6">Madem sen gönülde sadakat istiyorsun, Bilgelik öğret bana yüreğimin derinliklerinde.</verse>
				<verse number="7">Beni mercanköşkotuyla arıt, paklanayım, Yıka beni, kardan beyaz olayım.</verse>
				<verse number="8">Neşe, sevinç sesini duyur bana, Bayram etsin ezdiğin kemikler.</verse>
				<verse number="9">Bakma günahlarıma, Sil bütün suçlarımı.</verse>
				<verse number="10">Ey Tanrı, temiz bir yürek yarat, Yeniden kararlı bir ruh var et içimde.</verse>
				<verse number="11">Beni huzurundan atma, Kutsal Ruhun’u benden alma.</verse>
				<verse number="12">Geri ver bana sağladığın kurtuluş sevincini, Bana destek ol, istekli bir ruh ver.</verse>
				<verse number="13">Başkaldıranlara senin yollarını öğreteyim, Günahkârlar geri dönsün sana.</verse>
				<verse number="14">Kurtar beni kan dökme suçundan, Ey Tanrı, beni kurtaran Tanrı, Dilim senin kurtarışını ilahilerle övsün.</verse>
				<verse number="15">Ya Rab, aç dudaklarımı, Ağzım senin övgülerini duyursun.</verse>
				<verse number="16">Çünkü sen kurbandan hoşlanmazsın, Yoksa sunardım sana, Yakmalık sunudan hoşnut kalmazsın.</verse>
				<verse number="17">Senin kabul ettiğin kurban alçakgönüllü bir ruhtur, Alçakgönüllü ve pişman bir yüreği hor görmezsin, ey Tanrı.</verse>
				<verse number="18">Lütfet, Siyon’a iyilik yap, Yeruşalim’in surlarını onar.</verse>
				<verse number="19">O zaman doğru sunulan kurbanlar, Yakmalık sunular, tümüyle yakmalık sunular, Seni hoşnut kılar; O zaman sunağında boğalar sunulur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="52">
				<verse number="1">Niçin kötülüğünle böbürlenirsin, ey kabadayı, Tanrı’nın sadık kullarına karşı Bütün gün dilin yıkım tasarlar Keskin ustura gibi, ey hilekâr.</verse>
				<verse number="2">Niçin kötülüğünle böbürlenirsin, ey kabadayı, Tanrı’nın sadık kullarına karşı Bütün gün dilin yıkım tasarlar Keskin ustura gibi, ey hilekâr.</verse>
				<verse number="3">İyilikten çok kötülüğü, Doğru konuşmaktan çok yalanı seversin. Sela</verse>
				<verse number="4">Seni hileli dil seni! Her yıkıcı sözü seversin.</verse>
				<verse number="5">Ama Tanrı seni sonsuza dek yıkacak, Seni kapıp çadırından fırlatacak, Yaşam diyarından kökünü sökecek. Sela</verse>
				<verse number="6">Doğrular bunu görünce korkacak, Gülerek şöyle diyecekler:</verse>
				<verse number="7">“İşte bu adam, Tanrı’ya sığınmak istemedi, Servetinin bolluğuna güvendi, Başkalarını yıkarak güçlendi!”</verse>
				<verse number="8">Ama ben Tanrı’nın evinde yeşeren zeytin ağacı gibiyim, Sonsuza dek Tanrı’nın sevgisine güvenirim.</verse>
				<verse number="9">Sürekli sana şükrederim yaptıkların için, Sadık kullarının önünde umut bağlarım, Çünkü adın iyidir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="53">
				<verse number="1">Akılsız içinden, “Tanrı yok!” der. İnsanlar bozuldu, iğrençlik aldı yürüdü, İyilik eden yok.</verse>
				<verse number="2">Tanrı göklerden bakar oldu insanlara, Akıllı, Tanrı’ya yönelen biri var mı diye.</verse>
				<verse number="3">Hepsi saptı, Tümü yozlaştı, İyilik eden yok, Bir kişi bile!</verse>
				<verse number="4">Suç işleyenler görmüyor mu? Halkımı ekmek yer gibi yiyor, Tanrı’ya yakarmıyorlar.</verse>
				<verse number="5">Ama korkulmayacak yerde korkacaklar, Çünkü Tanrı seni kuşatanların kemiklerini dağıtacak, Onları reddettiği için hepsini utandıracak.</verse>
				<verse number="6">Keşke İsrail’in kurtuluşu Siyon’dan gelse! Tanrı halkını eski gönencine kavuşturunca, Yakup soyu sevinecek, İsrail halkı coşacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="54">
				<verse number="1">Ey Tanrı, beni adınla kurtar, Gücünle akla beni!</verse>
				<verse number="2">Ey Tanrı, duamı dinle, Kulak ver ağzımdan çıkan sözlere.</verse>
				<verse number="3">Çünkü küstahlar bana saldırıyor, Zorbalar canımı almak istiyor, Tanrı’ya aldırmıyorlar. Sela</verse>
				<verse number="4">İşte Tanrı benim yardımcımdır, Tek desteğim Rab’dir.</verse>
				<verse number="5">Düşmanlarım yaptıkları kötülüğün cezasını bulsun, Sadakatin uyarınca yok et onları.</verse>
				<verse number="6">Ya RAB, sana gönülden bir kurban sunacağım, Adına şükredeceğim, çünkü adın iyidir.</verse>
				<verse number="7">Beni bütün sıkıntılarımdan kurtardın, Gözlerim düşmanlarımın yok oluşunu gördü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="55">
				<verse number="1">Ey Tanrı, kulak ver duama, Sırt çevirme yalvarışıma!</verse>
				<verse number="2">Dikkatini çevir, yanıt ver bana. Düşüncelerim beni rahatsız ediyor, şaşkınım</verse>
				<verse number="3">Düşman sesinden, kötünün baskısından; Çünkü sıkıntıya sokuyorlar beni, Öfkeyle üstüme üstüme geliyorlar.</verse>
				<verse number="4">Yüreğim sızlıyor içimde, Ölüm dehşeti çöktü üzerime.</verse>
				<verse number="5">Korku ve titreme sardı beni, Ürperti kapladı içimi.</verse>
				<verse number="6">“Keşke güvercin gibi kanatlarım olsaydı!” Dedim kendi kendime, “Uçar, rahatlardım.</verse>
				<verse number="7">Uzaklara kaçar, Çöllerde konaklardım. Sela</verse>
				<verse number="8">Sert rüzgara, kasırgaya karşı Hemen bir barınak bulurdum.”</verse>
				<verse number="9">Şaşkına çevir kötüleri, ya Rab, karıştır dillerini, Çünkü kentte şiddet ve çatışma görüyorum.</verse>
				<verse number="10">Gece gündüz kent surları üzerinde dolaşırlar, Haksızlık, fesat dolu kentin içi.</verse>
				<verse number="11">Yıkıcılık kentin göbeğinde, Zorbalık, hile eksilmez meydanından.</verse>
				<verse number="12">Beni aşağılayan bir düşman olsaydı, Katlanabilirdim; Bana küstahlık eden bir hasım olsaydı, Gizlenebilirdim.</verse>
				<verse number="13">Ama sensin, bana denk, Yoldaşım, yakın arkadaşım.</verse>
				<verse number="14">Birlikte tatlı tatlı yarenlik eder, Toplulukla Tanrı’nın evine giderdik.</verse>
				<verse number="15">Ölüm yakalasın düşmanlarımı ansızın, Diri diri ölüler diyarına insinler; Çünkü içleri ve evleri kötülük dolu.</verse>
				<verse number="16">Bense Tanrı’ya seslenirim, RAB kurtarır beni.</verse>
				<verse number="17">Sabah, öğlen, akşam kederimden feryat ederim, O işitir sesimi.</verse>
				<verse number="18">Bana karşı girişilen savaştan Esenlikle kurtarır canımı, Sayısı çok da olsa karşıtlarımın.</verse>
				<verse number="19">Öncesizlikten bu yana tahtında oturan Tanrı, Duyacak ve ezecek onları. Sela Çünkü hiç değişmiyor Ve Tanrı’dan korkmuyorlar.</verse>
				<verse number="20">Yoldaşım dostlarına saldırarak Yaptığı antlaşmayı bozdu.</verse>
				<verse number="21">Ağzından bal damlar, Ama yüreğinde savaş var. Sözleri yağdan yumuşak, Ama yalın birer kılıçtır.</verse>
				<verse number="22">Yükünü RAB’be bırak, O sana destek olur. Asla izin vermez Doğru insanın sarsılmasına.</verse>
				<verse number="23">Ama sen, ey Tanrı, ölüm çukuruna atacaksın kötüleri, Günlerinin yarısını görmeyecek katillerle hainler; Bense sana güveniyorum.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="56">
				<verse number="1">Acı bana, ey Tanrı, Çünkü ayak altında çiğniyor insanlar beni, Gün boyu saldırıp eziyorlar.</verse>
				<verse number="2">Düşmanlarım ayak altında çiğniyor beni her gün, Küstahça saldırıyor çoğu.</verse>
				<verse number="3">Sana güvenirim korktuğum zaman.</verse>
				<verse number="4">Tanrı’ya, sözünü övdüğüm Tanrı’ya Güvenirim ben, korkmam. İnsan bana ne yapabilir?</verse>
				<verse number="5">Gün boyu sözlerimi çarpıtıyorlar, Hakkımda hep kötülük tasarlıyorlar.</verse>
				<verse number="6">Fesatlık için uğraşıyor, pusuya yatıyor, Adımlarımı gözlüyor, canımı almak istiyorlar.</verse>
				<verse number="7">Kötülüklerinin cezasından kurtulacaklar mı? Ey Tanrı, halkları öfkeyle yere çal!</verse>
				<verse number="8">Çektiğim acıları kaydettin, Gözyaşlarımı tulumunda biriktirdin! Bunlar defterinde yazılı değil mi?</verse>
				<verse number="9">Seslendiğim zaman, Düşmanlarım geri çekilecek. Biliyorum, Tanrı benden yana.</verse>
				<verse number="10">Sözünü övdüğüm Tanrı’ya, Sözünü övdüğüm RAB’be,</verse>
				<verse number="11">Tanrı’ya güvenirim ben, korkmam; İnsan bana ne yapabilir?</verse>
				<verse number="12">Ey Tanrı, sana adaklar adamıştım, Şükran kurbanları sunmalıyım şimdi.</verse>
				<verse number="13">Çünkü canımı ölümden kurtardın, Ayaklarımı tökezlemekten korudun; İşte yaşam ışığında, Tanrı huzurunda yürüyorum.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="57">
				<verse number="1">Acı bana, ey Tanrı, acı, Çünkü sana sığınıyorum; Felaket geçinceye kadar, Kanatlarının gölgesine sığınacağım.</verse>
				<verse number="2">Yüce Tanrı’ya, Benim için her şeyi yapan Tanrı’ya sesleniyorum.</verse>
				<verse number="3">Gökten gönderip beni kurtaracak, Beni ezmek isteyenleri azarlayacak, Sela Sevgisini, sadakatini gösterecektir.</verse>
				<verse number="4">Aslanların arasındayım, Alev kusan insanlar arasında yatarım, Mızrak gibi, ok gibi dişleri, Keskin kılıç gibi dilleri.</verse>
				<verse number="5">Yüceliğini göster göklerin üstünde, ey Tanrı, Görkemin bütün yeryüzünü kaplasın!</verse>
				<verse number="6">Ayaklarım için ağ serdiler, Çöktüm; Yoluma çukur kazdılar, İçine kendileri düştüler. Sela</verse>
				<verse number="7">Kararlıyım, ey Tanrı, kararlıyım, Ezgiler, ilahiler söyleyeceğim.</verse>
				<verse number="8">Uyan, ey canım, Uyan, ey lir, ey çenk, Seheri ben uyandırayım!</verse>
				<verse number="9">Halkların arasında sana şükürler sunayım, ya Rab, Ulusların arasında seni ilahilerle öveyim.</verse>
				<verse number="10">Çünkü sevgin göklere erişir, Sadakatin gökyüzüne ulaşır.</verse>
				<verse number="11">Yüceliğini göster göklerin üstünde, ey Tanrı, Görkemin bütün yeryüzünü kaplasın!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="58">
				<verse number="1">Ey yöneticiler, gerçekten adil mi karar verirsiniz? Doğru mu yargılarsınız insanları?</verse>
				<verse number="2">Hayır! Hep haksızlık tasarlarsınız içinizde, Zorbalık saçar elleriniz yeryüzüne.</verse>
				<verse number="3">Kötüler daha ana rahmindeyken yoldan çıkar, Doğdu doğalı yalan söyleyerek sapar.</verse>
				<verse number="4">Zehirleri yılan zehiri gibidir. Kulakları tıkalı bir kobrayı andırırlar,</verse>
				<verse number="5">Usta büyücülerin, Afsuncuların sesini duymak istemeyen bir kobrayı.</verse>
				<verse number="6">Ey Tanrı, kır onların ağzında dişlerini, Sök genç aslanların azı dişlerini, ya RAB!</verse>
				<verse number="7">Akıp giden su gibi yok olsunlar. Yaylarını gerince oklarının ucu kırılsın.</verse>
				<verse number="8">Süründükçe eriyen sümüklüböceğe dönsünler. Düşük çocuk gibi güneş yüzü görmesinler.</verse>
				<verse number="9">Kazanlarınız diken ateşini daha duymadan, Yaşı da kurusu da kasırgayla savrulacak kötülerin.</verse>
				<verse number="10">Doğru adam alınan öcü görünce sevinecek Ve ayaklarını kötünün kanında yıkayacak.</verse>
				<verse number="11">O zaman insanlar, “Gerçekten doğrulara ödül var” diyecek, “Gerçekten dünyayı yargılayan bir Tanrı var.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="59">
				<verse number="1">Kurtar beni düşmanlarımdan, ey Tanrım, Kalem ol hasımlarıma karşı.</verse>
				<verse number="2">Kurtar beni suç işleyenlerden, Uzak tut kanlı katillerden.</verse>
				<verse number="3">Bak, canımı almak için pusu kuruyorlar, Güçlüler bana karşı birleşiyorlar, Oysa başkaldırmadım, günahım yok, ya RAB.</verse>
				<verse number="4">Suç işlemediğim halde, Koşuşup hazırlanıyorlar. Kalk bana yardım etmek için, halime bak!</verse>
				<verse number="5">Sen, ya RAB, Her Şeye Egemen Tanrı, İsrail’in Tanrısı, Uyan bütün ulusları cezalandırmak için, Acıma bu suçlu hainlere! Sela</verse>
				<verse number="6">Akşam döner, köpek gibi hırlayıp Sinsi sinsi kenti dolaşırlar.</verse>
				<verse number="7">Bak, neler dökülür ağızlarından, Kılıç çıkar dudaklarından. “Kim duyacak?” derler.</verse>
				<verse number="8">Ama sen onlara gülersin, ya RAB, Bütün uluslarla eğlenirsin.</verse>
				<verse number="9">Gücüm sensin, seni gözlüyorum, Çünkü kalemsin, ey Tanrı.</verse>
				<verse number="10">Tanrım sevgisiyle karşılar beni, Bana düşmanlarımın yıkımını gösterir.</verse>
				<verse number="11">Onları öldürme, yoksa halkım unutur, Gücünle dağıt ve alçalt onları, Ya Rab, kalkanımız bizim.</verse>
				<verse number="12">Ağızlarının günahı, dudaklarından çıkan söz yüzünden, Gururlarının tuzağına düşsünler. Okudukları lanet, söyledikleri yalan yüzünden</verse>
				<verse number="13">Yok et onları gazabınla, yok et, tükensinler; Bilsinler ki, Tanrı’nın Egemenliği Yakup soyundan Yeryüzünün ucuna kadar ulaşır. Sela</verse>
				<verse number="14">Akşam döner, köpek gibi hırlayıp Sinsi sinsi kenti dolaşırlar.</verse>
				<verse number="15">Yiyecek bulmak için gezerler, Doymazlarsa ulurlar.</verse>
				<verse number="16">Bense gücün için sabah ezgiler söyleyecek, Sevgini sevinçle dile getireceğim. Çünkü sen bana kale, Sıkıntılı günümde sığınak oldun.</verse>
				<verse number="17">Gücüm sensin, seni ilahilerle öveceğim, Çünkü kalem, beni seven Tanrı sensin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="60">
				<verse number="1">Bizi reddettin, parladın bize karşı, ey Tanrı, Öfkelendin; eski halimize döndür bizi!</verse>
				<verse number="2">Salladın yeri, yarıklar açtın; Onar çatlaklarını, çünkü yer sarsılıyor.</verse>
				<verse number="3">Halkına sıkıntı çektirdin, Sersemletici bir şarap içirdin bize.</verse>
				<verse number="4">Sancak verdin senden korkanlara, Okçulara karşı açsınlar diye. Sela</verse>
				<verse number="5">Kurtar bizi sağ elinle, yardım et, Sevdiklerin özgürlüğe kavuşsun diye!</verse>
				<verse number="6">Tanrı şöyle konuştu kutsal yerinde: “Şekem’i sevinçle bölüştürecek, Sukkot Vadisi’ni ölçeceğim.</verse>
				<verse number="7">Gilat benimdir, Manaşşe de benim, Efrayim miğferim, Yahuda asam.</verse>
				<verse number="8">Moav yıkanma leğenim, Edom’un üzerine çarığımı fırlatacağım, Filist’e zaferle haykıracağım.”</verse>
				<verse number="9">Kim beni surlu kente götürecek? Kim bana Edom’a kadar yol gösterecek?</verse>
				<verse number="10">Ey Tanrı, sen bizi reddetmedin mi? Ordularımıza öncülük etmiyor musun artık?</verse>
				<verse number="11">Yardım et bize düşmana karşı, Çünkü boştur insan yardımı.</verse>
				<verse number="12">Tanrı’yla zafer kazanırız, O çiğner düşmanlarımızı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="61">
				<verse number="1">Ey Tanrı, yakarışımı işit, Duama kulak ver!</verse>
				<verse number="2">Sana seslenirim yeryüzünün öbür ucundan, Yüreğime hüzün çökünce. Erişemeyeceğim yüksek bir kayaya çıkar beni,</verse>
				<verse number="3">Çünkü sen benim için sığınak, Düşmana karşı güçlü bir kule oldun.</verse>
				<verse number="4">Çadırında sonsuza dek oturmak Ve kanatlarının gölgesine sığınmak isterim. Sela</verse>
				<verse number="5">Çünkü sen, ey Tanrı, adaklarımı duydun, Adından korkanların mirasını bana verdin.</verse>
				<verse number="6">Kralın günlerine gün kat, Yılları yüzyıllar olsun!</verse>
				<verse number="7">Tanrı’nın huzurunda sonsuza dek tahtında otursun; Onu sevgin ve sadakatinle koru!</verse>
				<verse number="8">O zaman adını hep ilahilerle öveceğim, Her gün adaklarımı yerine getireceğim.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="62">
				<verse number="1">Canım yalnız Tanrı’da huzur bulur, Kurtuluşum O’ndan gelir.</verse>
				<verse number="2">Tek kayam, kurtuluşum, Kalem O’dur, asla sarsılmam.</verse>
				<verse number="3">Birini ezmek için daha ne vakte kadar Hep birlikte üstüne saldıracaksınız, Eğri bir duvara, Yerinden oynamış bir çite saldırır gibi?</verse>
				<verse number="4">Tek düşünceleri onu doruktan indirmektir. Yalandan zevk alırlar. Ağızlarıyla hayırdua ederken, İçlerinden lanet okurlar. Sela</verse>
				<verse number="5">Ey canım, yalnız Tanrı’da huzur bul, Çünkü umudum O’ndadır.</verse>
				<verse number="6">Tek kayam, kurtuluşum, Kalem O’dur, sarsılmam.</verse>
				<verse number="7">Kurtuluşum ve onurum Tanrı’ya bağlıdır, Güçlü kayam, sığınağım O’dur.</verse>
				<verse number="8">Ey halkım, her zaman O’na güven, İçini dök O’na, Çünkü Tanrı sığınağımızdır. Sela</verse>
				<verse number="9">Sıradan insan ancak bir soluk, Soylu insansa bir yalandır. Tartıya konduğunda ikisi birlikte soluktan hafiftir.</verse>
				<verse number="10">Zorbalığa güvenmeyin, yağma malla övünmeyin; Varlığınız artsa bile, ona gönül bağlamayın.</verse>
				<verse number="11">Tanrı bir şey söyledi, Ben iki şey duydum: Güç Tanrı’nındır,</verse>
				<verse number="12">Sevgi de senin, ya Rab! Çünkü sen herkese, yaptığının karşılığını verirsin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="63">
				<verse number="1">Ey Tanrı, sensin benim Tanrım, Seni çok özlüyorum, Canım sana susamış, Kurak, yorucu, susuz bir diyarda, Bütün varlığımla seni arıyorum.</verse>
				<verse number="2">Kutsal yerde baktım sana, Gücünü, görkemini görmek için.</verse>
				<verse number="3">Senin sevgin yaşamdan iyidir, Bu yüzden dudaklarım seni yüceltir.</verse>
				<verse number="4">Ömrümce sana övgüler sunacağım, Senin adınla ellerimi kaldıracağım.</verse>
				<verse number="5">Zengin yiyeceklere doyarcasına doyacağım sana, Şakıyan dudaklarla ağzım sana övgüler sunacak.</verse>
				<verse number="6">Yatağıma uzanınca seni anarım, Gece boyunca derin derin seni düşünürüm.</verse>
				<verse number="7">Çünkü sen bana yardımcı oldun, Kanatlarının gölgesinde sevincimi dile getiririm.</verse>
				<verse number="8">Canım sana sımsıkı sarılır, Sağ elin bana destek olur.</verse>
				<verse number="9">Ama canımı almak isteyenler, Yerin derinliklerine inecek,</verse>
				<verse number="10">Kılıcın ağzına atılacak, Çakallara yem olacak.</verse>
				<verse number="11">Kralsa Tanrı’da sevinç bulacak. Tanrı’nın adıyla ant içenlerin hepsi övünecek, Yalancıların ağzıysa kapanacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="64">
				<verse number="1">Ey Tanrı, kulak ver sesime yakındığım zaman, Hayatımı düşman korkusundan koru.</verse>
				<verse number="2">Kötülerin gizli tasarılarından, O suçlu güruhun şamatasından esirge beni.</verse>
				<verse number="3">Onlar dillerini kılıç gibi bilemiş, Acı sözlerini ok gibi hedefe yöneltmişler,</verse>
				<verse number="4">Pusularından masum insanın üzerine atmak için. Ansızın vururlar, hiç çekinmeden.</verse>
				<verse number="5">Birbirlerini kötülük yapmaya iter, Gizli tuzaklar tasarlarken, “Kim görecek?” derler.</verse>
				<verse number="6">Haksızlık yapmayı düşünür, “Kusursuz bir plan yaptık!” derler. İnsanın içi ve yüreği derin bir sırdır, bilinmez.</verse>
				<verse number="7">Ama Tanrı onlara ok atacak, Ansızın yaralanacaklar.</verse>
				<verse number="8">Dilleri yüzünden yıkıma uğrayacaklar, Hallerini gören herkes alayla baş sallayacak.</verse>
				<verse number="9">Bütün insanlar korkuya kapılacak, Tanrı’nın işini duyuracak, O’nun yaptıkları üzerinde düşünecekler.</verse>
				<verse number="10">Doğru insan RAB’de sevinç bulacak, O’na sığınacak, Bütün temiz yürekliler O’nu övecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="65">
				<verse number="1">Ey Tanrı, Siyon’da seni övgü bekliyor, Yerine getirilecek sana adanan adaklar.</verse>
				<verse number="2">Ey sen, duaları işiten, Bütün insanlar sana gelecek.</verse>
				<verse number="3">Suçlarımızın altında ezildik, Ama sen isyanlarımızı bağışlarsın.</verse>
				<verse number="4">Ne mutlu avlularında otursun diye Seçip kendine yaklaştırdığın kişiye! Evinin, kutsal tapınağının Nimetlerine doyacağız.</verse>
				<verse number="5">Ey bizi kurtaran Tanrı, Müthiş işler yaparak Zaferle yanıtlarsın bizi. Sen yeryüzünün dört bucağında, Uzak denizlerdekilerin umudusun;</verse>
				<verse number="6">Kudret kuşanan, Gücüyle dağları kuran,</verse>
				<verse number="7">Denizlerin kükremesini, Dalgaların gümbürtüsünü, Halkların kargaşasını yatıştıran sensin.</verse>
				<verse number="8">Dünyanın öbür ucunda yaşayanlar Korkuya kapılır senin belirtilerin karşısında. Doğudan batıya kadar insanlara Sevinç çığlıkları attırırsın.</verse>
				<verse number="9">Toprağa bakar, çok verimli kılarsın, Onu zenginliğe boğarsın. Ey Tanrı, ırmakların suyla doludur, İnsanlara tahıl sağlarsın, Çünkü sen toprağı şöyle hazırlarsın:</verse>
				<verse number="10">Sabanın açtığı yarıkları bolca sular, Sırtlarını düzlersin. Yağmurla toprağı yumuşatır, Ürünlerine bereket katarsın.</verse>
				<verse number="11">İyiliklerinle yılı taçlandırırsın, Arabalarının geçtiği yollardan bolluk akar,</verse>
				<verse number="12">Otlaklar yeşillenir, Tepeler sevince bürünür,</verse>
				<verse number="13">Çayırlar sürülerle bezenir, Vadiler ekinle örtünür, Sevinçten haykırır, ezgi söylerler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="66">
				<verse number="1">Ey yeryüzündeki bütün insanlar, Tanrı’ya sevinç çığlıkları atın!</verse>
				<verse number="2">Adının yüceliğine ilahiler söyleyin, O’na görkemli övgüler sunun!</verse>
				<verse number="3">“Ne müthiş işlerin var!” deyin Tanrı’ya, “Öyle büyük gücün var ki, Düşmanların eğiliyor önünde.</verse>
				<verse number="4">Bütün yeryüzü sana tapınıyor, İlahiler okuyor, adını ilahilerle övüyor.” Sela</verse>
				<verse number="5">Gelin, bakın Tanrı’nın neler yaptığına! Ne müthiş işler yaptı insanlar arasında:</verse>
				<verse number="6">Denizi karaya çevirdi, Atalarımız yaya geçtiler ırmaktan. Yaptığına sevindik orada.</verse>
				<verse number="7">Kudretiyle sonsuza dek egemenlik sürer, Gözleri ulusları süzer; Başkaldıranlar gurura kapılmasın! Sela</verse>
				<verse number="8">Ey halklar, Tanrımız’a şükredin, Övgülerini duyurun.</verse>
				<verse number="9">Hayatımızı koruyan, Ayaklarımızın kaymasına izin vermeyen O’dur.</verse>
				<verse number="10">Sen bizi sınadın, ey Tanrı, Gümüş arıtır gibi arıttın.</verse>
				<verse number="11">Ağa düşürdün bizi, Sırtımıza ağır yük vurdun.</verse>
				<verse number="12">İnsanları başımıza çıkardın, Ateşten, sudan geçtik. Ama sonra bizi bolluğa kavuşturdun.</verse>
				<verse number="13">Yakmalık sunularla evine gireceğim, Adaklarımı yerine getireceğim,</verse>
				<verse number="14">Sıkıntı içindeyken dudaklarımdan dökülen, Ağzımdan çıkan adakları.</verse>
				<verse number="15">Yakılan koçların dumanıyla semiz hayvanlardan Sana yakmalık sunular sunacağım, Tekeler, sığırlar kurban edeceğim. Sela</verse>
				<verse number="16">Gelin, dinleyin, ey sizler, Tanrı’dan korkanlar, Benim için neler yaptığını size anlatayım.</verse>
				<verse number="17">Ağzımla O’na yakardım, Övgüsü dilimden düşmedi.</verse>
				<verse number="18">Yüreğimde kötülüğe yer verseydim, Rab beni dinlemezdi.</verse>
				<verse number="19">Oysa Tanrı dinledi beni, Kulak verdi duamın sesine.</verse>
				<verse number="20">Övgüler olsun Tanrı’ya, Çünkü duamı geri çevirmedi, Sevgisini benden esirgemedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="67">
				<verse number="1">Tanrı bize lütfetsin, bolluk versin, Yüzünün ışığı üzerimize parlasın. Sela</verse>
				<verse number="2">Öyle ki, yeryüzünde yolun, Bütün uluslar arasında kurtarıcı gücün bilinsin.</verse>
				<verse number="3">Halklar sana şükretsin, ey Tanrı, Bütün halklar sana şükretsin!</verse>
				<verse number="4">Uluslar sevinsin, sevinçten çığlık atsın, Çünkü sen halkları adaletle yargılarsın, Yeryüzündeki uluslara yol gösterirsin. Sela</verse>
				<verse number="5">Halklar sana şükretsin, ey Tanrı, Bütün halklar sana şükretsin!</verse>
				<verse number="6">Toprak ürününü verdi, Tanrı, Tanrımız, bizi bolluğa kavuştursun.</verse>
				<verse number="7">Tanrı bize bolluk versin, Dünyanın dört bucağındakiler O’ndan korksun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="68">
				<verse number="1">Kalksın Tanrı, dağılsın düşmanları, Kaçsın önünden O’ndan nefret edenler!</verse>
				<verse number="2">Dağıtsın onları dağılan duman gibi; Ateşin karşısında eriyen balmumu gibi Yok olsun kötüler Tanrı’nın önünde!</verse>
				<verse number="3">Ancak doğrular sevinsin, Bayram etsinler Tanrı’nın önünde, Neşeyle coşsunlar.</verse>
				<verse number="4">Tanrı’ya ezgiler söyleyin, adını ilahilerle övün, Çölleri geçecek biniciye yol hazırlayın; O’nun adı RAB’dir, bayram edin önünde!</verse>
				<verse number="5">Kutsal konutundaki Tanrı, Öksüzlerin babası, dul kadınların savunucusudur.</verse>
				<verse number="6">Tanrı kimsesizlere ev verir, Tutsakları özgürlüğe ve gönence kavuşturur, Ama başkaldıranlar kurak yerde oturur.</verse>
				<verse number="7">Ey Tanrı, sen halkına öncülük ettiğinde, Çölde yürüdüğünde, Sela</verse>
				<verse number="8">Yer sarsıldı, Göklerden yağmur boşandı Tanrı’nın önünde, Sina Dağı sarsıldı Tanrı’nın, İsrail’in Tanrısı’nın önünde.</verse>
				<verse number="9">Bol yağmurlar yağdırdın, ey Tanrı, Canlandırdın yorgun düşen yurdunu.</verse>
				<verse number="10">Halkın oraya yerleşti, İyiliğinle mazlumların geçimini sağladın, ey Tanrı.</verse>
				<verse number="11">Rab buyruk verdi, Büyük bir kadın topluluğu duyurdu müjdeyi:</verse>
				<verse number="12">“Kaçıyor, kaçıyor orduların kralları! Evi bekleyen kadınlar ganimeti paylaşıyor.</verse>
				<verse number="13">Ağılların arasında uyurken, Kanatları gümüş, tüyleri pırıl pırıl altınla kaplı Bir güvercine benzersiniz.”</verse>
				<verse number="14">Her Şeye Gücü Yeten, kralları dağıtırken, Sanki Salmon Dağı’na kar yağıyordu.</verse>
				<verse number="15">Ey Başan Dağı, Tanrı Dağı! Ey Başan Dağı, dorukları ulu dağ!</verse>
				<verse number="16">Ey ulu dağlar, niçin yan gözle bakıyorsunuz Tanrı’nın yerleşmek için seçtiği dağa? Evet, RAB orada sonsuza dek oturacaktır.</verse>
				<verse number="17">Tanrı’nın savaş arabaları sayısızdır, Rab kutsallık içinde Sina’dan geldi.</verse>
				<verse number="18">Sen yükseğe çıktın, tutsakları peşine taktın, İnsanlardan, başkaldıranlardan bile armağanlar aldın, Oraya yerleşmek için, ya RAB Tanrı.</verse>
				<verse number="19">Her gün yükümüzü taşıyan Rab’be, Bizi kurtaran Tanrı’ya övgüler olsun. Sela</verse>
				<verse number="20">Tanrımız kurtarıcı bir Tanrı’dır, Ölümden kurtarış yalnız Egemen RAB’be özgüdür.</verse>
				<verse number="21">Kuşkusuz Tanrı düşmanlarının başını, Suçlu yaşayanların kıllı kafasını ezer.</verse>
				<verse number="22">Rab, “Onları Başan’dan, Denizin derinliklerinden geri getireceğim” der,</verse>
				<verse number="23">“Öyle ki, ayaklarını düşmanlarının kanına batırasın, Köpeklerinin dili de onlardan payını alsın.”</verse>
				<verse number="24">Ey Tanrı, senin zafer alayını, Tanrım’ın, Kralım’ın kutsal yere törenle gelişini gördüler:</verse>
				<verse number="25">Başta okuyucular, arkada çalgıcılar, Ortada tef çalan genç kızlar.</verse>
				<verse number="26">“Ey sizler, İsrail soyundan gelenler, Toplantılarınızda Tanrı’ya, RAB’be övgüler sunun!”</verse>
				<verse number="27">Önde en küçük oymak Benyamin, Kalabalık halinde Yahuda önderleri, Zevulun ve Naftali önderleri oradalar!</verse>
				<verse number="28">Ey Tanrı, Yeruşalim’deki tapınağından göster gücünü, Bizim için kullandığın gücünü, ey Tanrı. Krallar sana armağanlar sunacak.</verse>
				<verse number="29">Ey Tanrı, Yeruşalim’deki tapınağından göster gücünü, Bizim için kullandığın gücünü, ey Tanrı. Krallar sana armağanlar sunacak.</verse>
				<verse number="30">Azarla kamışlar arasında yaşayan hayvanı, Halkların buzağılarıyla boğalar sürüsünü, Çiğne ayaklarınla gümüşe gönül verenleri, Dağıt savaştan zevk alan halkları!</verse>
				<verse number="31">Mısır’dan elçiler gelecek, Kûşlular ellerini Tanrı’ya doğru kaldırıverecek.</verse>
				<verse number="32">Ey yeryüzünün krallıkları, Tanrı’ya ezgiler söyleyin, İlahilerle övün Rab’bi, Sela</verse>
				<verse number="33">Göklere, kadim göklere binmiş olanı. İşte sesiyle, güçlü sesiyle gürlüyor!</verse>
				<verse number="34">Tanrı’nın gücünü tanıyın; O’nun yüceliği İsrail’in üzerinde, Gücü göklerdedir.</verse>
				<verse number="35">Ne heybetlisin, ey Tanrı, tapınağında! İsrail’in Tanrısı’na, Halkına güç, kudret veren Tanrı’ya övgüler olsun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="69">
				<verse number="1">Kurtar beni, ey Tanrı, Sular boyuma ulaştı.</verse>
				<verse number="2">Dipsiz batağa gömülüyorum, Basacak yer yok. Derin sulara battım, Sellere kapıldım.</verse>
				<verse number="3">Tükendim feryat etmekten, Boğazım kurudu; Gözlerimin feri sönüyor Tanrım’ı beklemekten.</verse>
				<verse number="4">Yok yere benden nefret edenler Saçlarımdan daha çok. Kalabalıktır canıma kasteden haksız düşmanlarım. Çalmadığım malı nasıl geri verebilirim?</verse>
				<verse number="5">Akılsızlığımı biliyorsun, ey Tanrı, Suçlarım senden gizli değil.</verse>
				<verse number="6">Ya Rab, Her Şeye Egemen RAB, Utanmasın sana umut bağlayanlar benim yüzümden! Ey İsrail’in Tanrısı, Benim yüzümden sana yönelenler rezil olmasın!</verse>
				<verse number="7">Senin uğruna hakarete katlandım, Utanç kapladı yüzümü.</verse>
				<verse number="8">Kardeşlerime yabancı, Annemin öz oğullarına uzak kaldım.</verse>
				<verse number="9">Çünkü evin için gösterdiğim gayret beni yiyip bitirdi, Sana edilen hakaretlere ben uğradım.</verse>
				<verse number="10">Oruç tutup ağlayınca, Yine hakarete uğradım.</verse>
				<verse number="11">Çula büründüğüm zaman Alay konusu oldum.</verse>
				<verse number="12">Kent kapısında oturanlar beni çekiştiriyor, Sarhoşların türküsü oldum.</verse>
				<verse number="13">Ama benim duam sanadır, ya RAB. Ey Tanrı, sevginin bolluğuyla, Güvenilir kurtarışınla uygun gördüğünde Yanıtla beni.</verse>
				<verse number="14">Beni çamurdan kurtar, İzin verme batmama; Benden nefret edenlerden, Derin sulardan kurtulayım.</verse>
				<verse number="15">Seller beni sürüklemesin, Engin beni yutmasın, Ölüm çukuru ağzını üstüme kapamasın.</verse>
				<verse number="16">Yanıt ver bana, ya RAB, Çünkü sevgin iyidir. Yüzünü çevir bana büyük merhametinle!</verse>
				<verse number="17">Kulundan yüzünü gizleme, Çünkü sıkıntıdayım, hemen yanıtla beni!</verse>
				<verse number="18">Yaklaş bana, kurtar canımı, Al başımdan düşmanlarımı.</verse>
				<verse number="19">Bana nasıl hakaret edildiğini, Utandığımı, rezil olduğumu biliyorsun; Düşmanlarımın hepsi senin önünde.</verse>
				<verse number="20">Hakaret kalbimi kırdı, dertliyim, Acılarımı paylaşacak birini bekledim, çıkmadı, Avutacak birini aradım, bulamadım.</verse>
				<verse number="21">Yiyeceğime zehir kattılar, Sirke içirdiler susadığımda.</verse>
				<verse number="22">Önlerindeki sofra tuzak olsun onlara, Yandaşları için kapan olsun!</verse>
				<verse number="23">Gözleri kararsın, göremesinler! Bellerini hep bükük tut!</verse>
				<verse number="24">Gazabını yağdır üzerlerine, Öfkenin ateşi yapışsın yakalarına!</verse>
				<verse number="25">Issız kalsın konakları, Çadırlarında oturan olmasın!</verse>
				<verse number="26">Çünkü senin vurduğun insanlara zulmediyor, Yaraladığın insanların acısını konuşuyorlar.</verse>
				<verse number="27">Ceza yağdır başlarına, Senin tarafından aklanmasınlar!</verse>
				<verse number="28">Yaşam kitabından silinsin adları, Doğrularla yan yana yazılmasınlar!</verse>
				<verse number="29">Bense ezilmiş ve kederliyim, Senin kurtarışın, ey Tanrı, bana bir kale olsun!</verse>
				<verse number="30">Tanrı’nın adını ezgilerle öveceğim, Şükranlarımla O’nu yücelteceğim.</verse>
				<verse number="31">RAB’bi bir öküzden, Boynuzlu, tırnaklı bir boğadan Daha çok hoşnut eder bu.</verse>
				<verse number="32">Mazlumlar bunu görünce sevinsin, Ey Tanrı’ya yönelen sizler, yüreğiniz canlansın.</verse>
				<verse number="33">Çünkü RAB yoksulları işitir, Kendi tutsak halkını hor görmez.</verse>
				<verse number="34">O’na övgüler sunun, ey yer, gök, Denizler ve onlardaki bütün canlılar!</verse>
				<verse number="35">Çünkü Tanrı Siyon’u kurtaracak, Yahuda kentlerini onaracak; Halk oraya yerleşip sahibi olacak.</verse>
				<verse number="36">Kullarının çocukları orayı miras alacak, O’nun adını sevenler orada oturacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="70">
				<verse number="1">Ey Tanrı, kurtar beni! Yardımıma koş, ya RAB!</verse>
				<verse number="2">Utansın canımı almaya çalışanlar, Yüzleri kızarsın! Geri dönsün zararımı isteyenler, Rezil olsunlar!</verse>
				<verse number="3">Bana, “Oh! Oh!” çekenler Geri çekilsin utançlarından!</verse>
				<verse number="4">Sende neşe ve sevinç bulsun Bütün sana yönelenler! “Tanrı yücedir!” desin hep Senin kurtarışını özleyenler!</verse>
				<verse number="5">Bense, mazlum ve yoksulum, Ey Tanrı, yardımıma koş! Yardımcım ve kurtarıcım sensin, Geç kalma, ya RAB!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="71">
				<verse number="1">Ya RAB, sana sığınıyorum, Utandırma beni hiçbir zaman!</verse>
				<verse number="2">Adaletinle kurtar beni, tehlikeden uzaklaştır, Kulak ver bana, kurtar beni!</verse>
				<verse number="3">Sığınacak kayam ol, Her zaman başvurabileceğim; Buyruk ver, kurtulayım, Çünkü kayam ve kalem sensin.</verse>
				<verse number="4">Ey Tanrım, kurtar beni Kötünün elinden, haksızın, gaddarın pençesinden!</verse>
				<verse number="5">Çünkü umudum sensin, ey Egemen RAB, Gençliğimden beri dayanağım sensin.</verse>
				<verse number="6">Doğduğum günden beri sana güveniyorum, Beni ana rahminden çıkaran sensin. Övgülerim hep sanadır.</verse>
				<verse number="7">Birçokları için iyi bir örnek oldum, Çünkü sen güçlü sığınağımsın.</verse>
				<verse number="8">Ağzımdan sana övgü eksilmez, Gün boyu yüceliğini anarım.</verse>
				<verse number="9">Yaşlandığımda beni reddetme, Gücüm tükendiğinde beni terk etme!</verse>
				<verse number="10">Çünkü düşmanlarım benden söz ediyor, Beni öldürmek isteyenler birbirine danışıyor,</verse>
				<verse number="11">“Tanrı onu terk etti” diyorlar, “Kovalayıp yakalayın, Kurtaracak kimsesi yok!”</verse>
				<verse number="12">Ey Tanrı, benden uzak durma, Tanrım, yardımıma koş!</verse>
				<verse number="13">Utansın, yok olsun beni suçlayanlar, Utanca, rezalete bürünsün kötülüğümü isteyenler.</verse>
				<verse number="14">Ama ben her zaman umutluyum, Sana övgü üstüne övgü dizeceğim.</verse>
				<verse number="15">Gün boyu senin zaferini, Kurtarışını anlatacağım, Ölçüsünü bilmesem de.</verse>
				<verse number="16">Ey Egemen RAB, gelip yiğitliklerini, Senin, yalnız senin zaferini duyuracağım.</verse>
				<verse number="17">Ey Tanrı, çocukluğumdan beri beni sen yetiştirdin, Senin harikalarını hâlâ anlatıyorum.</verse>
				<verse number="18">Yaşlanıp saçlarıma ak düşse bile Terk etme beni, ey Tanrı, Gücünü gelecek kuşağa, Kudretini sonrakilere anlatana dek.</verse>
				<verse number="19">Ey Tanrı, doğruluğun göklere erişiyor, Büyük işler yaptın, Senin gibisi var mı, ey Tanrı?</verse>
				<verse number="20">Sen ki, bana birçok kötü sıkıntı gösterdin, Bana yeniden yaşam verecek, Beni toprağın derinliklerinden çıkaracaksın.</verse>
				<verse number="21">Saygınlığımı artıracak, Yine beni avutacaksın.</verse>
				<verse number="22">Ben de seni, Senin sadakatini çenkle öveceğim, ey Tanrım, Lir çalarak seni ilahilerle öveceğim, Ey İsrail’in Kutsalı!</verse>
				<verse number="23">Seni ilahilerle överken, Dudaklarımla, varlığımla sevincimi dile getireceğim, Çünkü sen beni kurtardın.</verse>
				<verse number="24">Dilim gün boyu senin zaferinden söz edecek, Çünkü kötülüğümü isteyenler Utanıp rezil oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="72">
				<verse number="1">Ey Tanrı, adaletini krala, Doğruluğunu kral oğluna armağan et.</verse>
				<verse number="2">Senin halkını doğrulukla, Mazlum kullarını adilce yargılasın!</verse>
				<verse number="3">Dağlar, tepeler, Halka adilce gönenç getirsin!</verse>
				<verse number="4">Mazlumlara hakkını versin, Yoksulların çocuklarını kurtarsın, Zalimleriyse ezsin!</verse>
				<verse number="5">Güneş ve ay durdukça, Kral kuşaklar boyunca yaşasın;</verse>
				<verse number="6">Yeni biçilmiş çayıra düşen yağmur gibi, Toprağı sulayan bereketli yağmurlar gibi olsun!</verse>
				<verse number="7">Onun günlerinde doğruluk serpilip gelişsin, Ay ışıdığı sürece esenlik artsın!</verse>
				<verse number="8">Egemenlik sürsün denizden denize, Fırat’tan yeryüzünün ucuna dek!</verse>
				<verse number="9">Çöl kabileleri diz çöksün önünde, Düşmanları toz yalasın.</verse>
				<verse number="10">Tarşiş’in ve kıyı ülkelerinin kralları Ona haraç getirsin, Saba ve Seva kralları armağanlar sunsun!</verse>
				<verse number="11">Bütün krallar önünde yere kapansın, Bütün uluslar ona kulluk etsin!</verse>
				<verse number="12">Çünkü yardım isteyen yoksulu, Dayanağı olmayan düşkünü o kurtarır.</verse>
				<verse number="13">Yoksula, düşküne acır, Düşkünlerin canını kurtarır.</verse>
				<verse number="14">Baskıdan, zorbalıktan özgür kılar onları, Çünkü onun gözünde onların kanı değerlidir.</verse>
				<verse number="15">Yaşasın kral! Ona Saba altını versinler; Durmadan dua etsinler onun için, Gün boyu onu övsünler!</verse>
				<verse number="16">Ülkede bol buğday olsun, Dağ başlarında dalgalansın! Başakları Lübnan gibi verimli olsun, Kent halkı ot gibi serpilip çoğalsın!</verse>
				<verse number="17">Kralın adı sonsuza dek yaşasın, Güneş durdukça adı var olsun, Onun aracılığıyla insanlar kutsansın, Bütün uluslar “Ne mutlu ona” desin!</verse>
				<verse number="18">RAB Tanrı’ya, İsrail’in Tanrısı’na övgüler olsun, Harikalar yaratan yalnız O’dur.</verse>
				<verse number="19">Yüce adına sonsuza dek övgüler olsun, Bütün yeryüzü O’nun yüceliğiyle dolsun! Amin! Amin!</verse>
				<verse number="20">İşay oğlu Davut’un duaları burada bitiyor.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="73">
				<verse number="1">Tanrı gerçekten İsrail’e, Yüreği temiz olanlara karşı iyidir.</verse>
				<verse number="2">Ama benim ayaklarım neredeyse tökezlemiş, Adımlarım az kalsın kaymıştı.</verse>
				<verse number="3">Çünkü kötülerin gönencini gördükçe, Küstahları kıskanıyordum.</verse>
				<verse number="4">Onlar acı nedir bilmezler, Bedenleri sağlıklı ve semizdir.</verse>
				<verse number="5">Başkalarının derdini bilmez, Onlar gibi çile çekmezler.</verse>
				<verse number="6">Bu yüzden gurur onların gerdanlığı, Zorbalık onları örten bir giysi gibidir.</verse>
				<verse number="7">Şişmanlıktan gözleri dışarı fırlar, İçleri kötülük kazanı gibi kaynar.</verse>
				<verse number="8">İnsanlarla eğlenir, kötü niyetle konuşur, Tepeden bakar, baskıyla tehdit ederler.</verse>
				<verse number="9">Göklere karşı ağızlarını açarlar, Boş sözleri yeryüzünü dolaşır.</verse>
				<verse number="10">Bu yüzden halk onlardan yana döner, Sözlerini ağzı açık dinler.</verse>
				<verse number="11">Derler ki, “Tanrı nasıl bilir? Bilgisi var mı Yüceler Yücesi’nin?”</verse>
				<verse number="12">İşte böyledir kötüler, Hep tasasız, sürekli varlıklarını artırırlar.</verse>
				<verse number="13">Anlaşılan boş yere yüreğimi temiz tutmuşum, Ellerimi yıkamışım suçsuzum diye.</verse>
				<verse number="14">Gün boyu içim içimi yiyor, Her sabah azap çekiyorum.</verse>
				<verse number="15">“Ben de onlar gibi konuşayım” deseydim, Senin çocuklarına ihanet etmiş olurdum.</verse>
				<verse number="16">Bunu anlamak için düşündüğümde, Zor geldi bana,</verse>
				<verse number="17">Tanrı’nın Tapınağı’na girene dek; O zaman anladım sonlarının ne olacağını.</verse>
				<verse number="18">Gerçekten onları kaygan yere koyuyor, Yıkıma sürüklüyorsun.</verse>
				<verse number="19">Nasıl da bir anda yok oluyor, Siliniveriyorlar dehşet içinde!</verse>
				<verse number="20">Uyanan birisi için rüya nasılsa, Sen de uyanınca, ya Rab, Hor göreceksin onların görüntüsünü.</verse>
				<verse number="21">Kalbim kırıldığında, İçim acı dolduğunda,</verse>
				<verse number="22">Akılsız ve bilgisizdim, Karşında bir hayvan gibi.</verse>
				<verse number="23">Yine de sürekli seninleyim, Sağ elimden tutarsın beni.</verse>
				<verse number="24">Öğütlerinle yol gösterir, Beni sonunda yüceliğe eriştirirsin.</verse>
				<verse number="25">Senden başka kimim var göklerde? İstemem senden başkasını yeryüzünde.</verse>
				<verse number="26">Bedenim ve yüreğim tükenebilir, Ama Tanrı yüreğimde güç, Bana düşen paydır sonsuza dek.</verse>
				<verse number="27">Kuşkusuz yok olacak senden uzak duranlar, Ortadan kaldıracaksın sana vefasızlık edenleri.</verse>
				<verse number="28">Ama benim için en iyisi Tanrı’ya yakın olmaktır; Bütün işlerini duyurayım diye Sığınak yaptım Egemen RAB’bi kendime.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="74">
				<verse number="1">Ey Tanrı, neden bizi sonsuza dek reddettin? Niçin otlağının koyunlarına karşı öfken tütmekte?</verse>
				<verse number="2">Anımsa geçmişte sahiplendiğin topluluğu, Kendi halkın olsun diye kurtardığın oymağı Ve üzerine konut kurduğun Siyon Dağı’nı.</verse>
				<verse number="3">Yönelt adımlarını şu onarılmaz yıkıntılara doğru, Düşman kutsal yerdeki her şeyi yıktı.</verse>
				<verse number="4">Düşmanların bizimle buluştuğun yerde kükredi, Zafer simgesi olarak kendi bayraklarını dikti.</verse>
				<verse number="5">Gür bir ormana Baltayla dalar gibiydiler.</verse>
				<verse number="6">Baltayla, balyozla kırdılar, Bütün oymaları.</verse>
				<verse number="7">Ateşe verdiler tapınağını, Yerle bir edip kutsallığını bozdular Adının yaşadığı konutun.</verse>
				<verse number="8">İçlerinden, “Hepsini ezelim!” dediler. Ülkede Tanrı’yla buluşma yerlerinin tümünü yaktılar.</verse>
				<verse number="9">Artık kutsal simgelerimizi görmüyoruz, Peygamberler de yok oldu, İçimizden kimse bilmiyor ne zamana dek...</verse>
				<verse number="10">Ey Tanrı, ne zamana dek düşman sana sövecek, Hasmın senin adını hor görecek?</verse>
				<verse number="11">Niçin geri çekiyorsun elini? Çıkar sağ elini bağrından, yok et onları!</verse>
				<verse number="12">Ama geçmişten bu yana kralım sensin, ey Tanrı, Yeryüzünde kurtuluş sağladın.</verse>
				<verse number="13">Gücünle denizi yardın, Canavarların kafasını sularda parçaladın.</verse>
				<verse number="14">Livyatan’ın başlarını ezdin, Çölde yaşayanlara onu yem ettin.</verse>
				<verse number="15">Kaynaklar, dereler fışkırttın, Sürekli akan ırmakları kuruttun.</verse>
				<verse number="16">Gün senindir, gece de senin, Ay ve güneşi sen yerleştirdin,</verse>
				<verse number="17">Yeryüzünün bütün sınırlarını sen saptadın, Yazı da kışı da yaratan sensin.</verse>
				<verse number="18">Anımsa, ya RAB, düşmanın sana nasıl sövdüğünü, Akılsız bir halkın, adını nasıl hor gördüğünü.</verse>
				<verse number="19">Canavara teslim etme kumrunun canını, Asla unutma düşkün kullarının yaşamını.</verse>
				<verse number="20">Yaptığın antlaşmayı gözönüne al, Çünkü ülkenin her karanlık köşesi Zorbaların inleriyle dolmuş.</verse>
				<verse number="21">Düşkünler boynu bükük geri çevrilmesin, Mazlumlar, yoksullar adına övgüler dizsin.</verse>
				<verse number="22">Kalk, ey Tanrı, davanı savun! Anımsa akılsızların gün boyu sana nasıl sövdüğünü!</verse>
				<verse number="23">Unutma hasımlarının yaygarasını, Sana başkaldıranların durmadan yükselen patırtısını!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="75">
				<verse number="1">Sana şükrederiz, ey Tanrı, Şükrederiz, çünkü sen yakınsın, Harikaların bunu gösterir.</verse>
				<verse number="2">“Belirlediğim zaman gelince, Doğrulukla yargılayacağım” diyor Tanrı,</verse>
				<verse number="3">“Yeryüzü altüst olunca üzerindekilerle, Ben pekiştireceğim onun direklerini. Sela</verse>
				<verse number="4">Övünenlere, ‘Övünmeyin artık!’ dedim; Kötülere, ‘Kaldırmayın başınızı!</verse>
				<verse number="5">Kaldırmayın başınızı! Tepeden konuşmayın!’ ”</verse>
				<verse number="6">Çünkü ne doğudan, ne batıdan, Ne de çöldeki dağlardan doğar yargı.</verse>
				<verse number="7">Yargıç ancak Tanrı’dır, Birini alçaltır, birini yükseltir.</verse>
				<verse number="8">RAB elinde dolu bir kâse tutuyor, Köpüklü, baharat karıştırılmış şarap döküyor; Yeryüzünün bütün kötüleri Tortusuna dek yalayıp onu içiyor.</verse>
				<verse number="9">Bense sürekli duyuracağım bunu, Yakup’un Tanrısı’nı ilahilerle öveceğim:</verse>
				<verse number="10">“Kıracağım kötülerin bütün gücünü, Doğruların gücüyse yükseltilecek.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="76">
				<verse number="1">Yahuda’da Tanrı bilinir, İsrail’de adı uludur;</verse>
				<verse number="2">Konutu Şalem’dedir, Yaşadığı yer Siyon’da.</verse>
				<verse number="3">Orada kırdı alevli okları, Kalkanı, kılıcı, savaş silahlarını. Sela</verse>
				<verse number="4">Işıl ışıl parıldıyorsun, Avı bol dağlardan daha görkemli.</verse>
				<verse number="5">Yağmaya uğradı yiğitler, Uykularına daldılar, En güçlüleri bile elini kıpırdatamaz oldu.</verse>
				<verse number="6">Ey Yakup’un Tanrısı, sen kükreyince, Atlarla atlılar son uykularına daldılar.</verse>
				<verse number="7">Yalnız sensin korkulması gereken, Öfkelenince kim durabilir karşında?</verse>
				<verse number="8">Yargını göklerden açıkladın, Yeryüzü korkup sessizliğe büründü,</verse>
				<verse number="9">Ey Tanrı, sen yargılamaya, Ülkedeki mazlumları kurtarmaya kalkınca. Sela</verse>
				<verse number="10">İnsanların gazabı bile sana övgüler doğuruyor, Gazabından kurtulanları çevrene topluyorsun.</verse>
				<verse number="11">Adaklar adayın Tanrınız RAB’be, Yerine getirin adaklarınızı, Armağanlar sunun korkulması gereken Tanrı’ya, Bütün çevresindekiler.</verse>
				<verse number="12">RAB önderlerin soluğunu keser, Korku salar yeryüzü krallarına.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="77">
				<verse number="1">Yüksek sesle Tanrı’ya yakarıyorum, Haykırıyorum beni duysun diye.</verse>
				<verse number="2">Sıkıntılı günümde Rab’be yönelir, Gece hiç durmadan ellerimi açarım, Gönlüm avunmaz bir türlü.</verse>
				<verse number="3">Tanrı’yı anımsayınca inlerim, Düşündükçe içim daralır. Sela</verse>
				<verse number="4">Açık tutuyorsun göz kapaklarımı, Sıkıntıdan konuşamıyorum.</verse>
				<verse number="5">Geçmiş günleri, Yıllar öncesini düşünüyorum.</verse>
				<verse number="6">Gece ilahilerimi anacağım, Kendi kendimle konuşacağım, İnceden inceye soracağım:</verse>
				<verse number="7">“Rab sonsuza dek mi bizi reddedecek? Lütfunu bir daha göstermeyecek mi?</verse>
				<verse number="8">Sevgisi sonsuza dek mi yok oldu? Sözü geçerli değil mi artık?</verse>
				<verse number="9">Tanrı unuttu mu acımayı? Sevecenliğinin yerini öfke mi aldı?” Sela</verse>
				<verse number="10">Sonra kendi kendime, “İşte benim derdim bu!” dedim, “Yüceler Yücesi gücünü göstermiyor artık.”</verse>
				<verse number="11">RAB’bin işlerini anacağım, Evet, geçmişteki harikalarını anacağım.</verse>
				<verse number="12">Yaptıkları üzerinde derin derin düşüneceğim, Bütün işlerinin üzerinde dikkatle duracağım.</verse>
				<verse number="13">Ey Tanrı, yolun kutsaldır! Hangi ilah Tanrı kadar uludur?</verse>
				<verse number="14">Harikalar yaratan Tanrı sensin, Halklar arasında gücünü gösterdin.</verse>
				<verse number="15">Güçlü bileğinle kendi halkını, Yakup ve Yusuf oğullarını kurtardın. Sela</verse>
				<verse number="16">Sular seni görünce, ey Tanrı, Sular seni görünce çalkalandı, Enginler titredi.</verse>
				<verse number="17">Bulutlar suyunu boşalttı, Gökler gürledi, Her yanda okların uçuştu.</verse>
				<verse number="18">Kasırgada gürleyişin duyuldu, Şimşekler dünyayı aydınlattı, Yer titreyip sarsıldı.</verse>
				<verse number="19">Kendine denizde, Derin sularda yollar açtın, Ama ayak izlerin belli değildi.</verse>
				<verse number="20">Musa ve Harun’un eliyle Halkını bir sürü gibi güttün.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="78">
				<verse number="1">Dinle, ey halkım, öğrettiklerimi, Kulak ver ağzımdan çıkan sözlere.</verse>
				<verse number="2">Özdeyişlerle söze başlayacağım, Eski sırları anlatacağım,</verse>
				<verse number="3">Duyduğumuzu, bildiğimizi, Atalarımızın bize anlattığını.</verse>
				<verse number="4">Torunlarından bunları gizlemeyeceğiz; RAB’bin övgüye değer işlerini, Gücünü, yaptığı harikaları Gelecek kuşağa duyuracağız.</verse>
				<verse number="5">RAB Yakup soyuna koşullar bildirdi, İsrail’e yasa koydu. Bunları çocuklarına öğretsinler diye Atalarımıza buyruk verdi.</verse>
				<verse number="6">Öyle ki, gelecek kuşak, yeni doğacak çocuklar bilsinler, Onlar da kendi çocuklarına anlatsınlar,</verse>
				<verse number="7">Tanrı’ya güven duysunlar, Tanrı’nın yaptıklarını unutmasınlar, O’nun buyruklarını yerine getirsinler;</verse>
				<verse number="8">Ataları gibi inatçı, başkaldırıcı, Yüreği kararsız, Tanrı’ya sadakatsiz bir kuşak olmasınlar.</verse>
				<verse number="9">Oklarla, yaylarla kuşanmış Efrayimoğulları Savaş günü sırtlarını döndüler.</verse>
				<verse number="10">Tanrı’nın antlaşmasına uymadılar, O’nun yasasına göre yaşamayı reddettiler.</verse>
				<verse number="11">Unuttular O’nun işlerini, Kendilerine gösterdiği harikaları.</verse>
				<verse number="12">Mısır’da, Soan bölgesinde Tanrı harikalar yapmıştı atalarının önünde.</verse>
				<verse number="13">Denizi yarıp geçirmişti onları, Bir duvar gibi ayakta tutmuştu suları.</verse>
				<verse number="14">Gündüz bulutla, Gece ateş ışığıyla onlara yol göstermişti.</verse>
				<verse number="15">Çölde kayaları yarmış, Sanki dipsiz kaynaklardan Onlara kana kana su içirmişti.</verse>
				<verse number="16">Kayadan akarsular fışkırtmış, Suları ırmak gibi akıtmıştı.</verse>
				<verse number="17">Ama onlar çölde Yüceler Yücesi’ne başkaldırarak Günah işlemeye devam ettiler.</verse>
				<verse number="18">Canlarının çektiği yiyeceği isteyerek İçlerinde Tanrı’yı denediler.</verse>
				<verse number="19">“Tanrı çölde sofra kurabilir mi?” diyerek, Tanrı’ya karşı konuştular.</verse>
				<verse number="20">“Bak, kayaya vurunca sular fışkırdı, Dereler taştı. Peki, ekmek de verebilir mi, Et sağlayabilir mi halkına?”</verse>
				<verse number="21">RAB bunu duyunca çok öfkelendi, Yakup’a ateş püskürdü, Öfkesi tırmandı İsrail’e karşı;</verse>
				<verse number="22">Çünkü Tanrı’ya inanmıyorlardı, O’nun kurtarıcılığına güvenmiyorlardı.</verse>
				<verse number="23">Yine de RAB buyruk verdi bulutlara, Kapaklarını açtı göklerin;</verse>
				<verse number="24">Man yağdırdı onları beslemek için, Göksel tahıl verdi onlara.</verse>
				<verse number="25">Meleklerin ekmeğini yedi her biri, Doyasıya yiyecek gönderdi onlara.</verse>
				<verse number="26">Doğu rüzgarını estirdi göklerde, Gücüyle güney rüzgarına yol gösterdi.</verse>
				<verse number="27">Toz gibi et yağdırdı başlarına, Deniz kumu kadar kuş;</verse>
				<verse number="28">Ordugahlarının ortasına, Konakladıkları yerin çevresine düşürdü.</verse>
				<verse number="29">Yediler, tıka basa doydular, İsteklerini yerine getirdi Tanrı.</verse>
				<verse number="30">Ancak onlar isteklerine doymadan, Daha ağızları doluyken,</verse>
				<verse number="31">Tanrı’nın öfkesi parladı üzerlerine. En güçlülerini öldürdü, Yere serdi İsrail yiğitlerini.</verse>
				<verse number="32">Yine de günah işlemeye devam ettiler, O’nun harikalarına inanmadılar.</verse>
				<verse number="33">Bu yüzden Tanrı onların günlerini boşluk, Yıllarını dehşet içinde bitirdi.</verse>
				<verse number="34">Tanrı onları öldürdükçe O’na yönelmeye, İstekle O’nu yeniden aramaya başlıyorlardı.</verse>
				<verse number="35">Tanrı’nın kayaları olduğunu, Yüce Tanrı’nın kurtarıcıları olduğunu anımsıyorlardı.</verse>
				<verse number="36">Oysa ağızlarıyla O’na yaltaklanıyor, Dilleriyle yalan söylüyorlardı.</verse>
				<verse number="37">O’na yürekten bağlı değillerdi, Antlaşmasına sadık kalmadılar.</verse>
				<verse number="38">Yine de Tanrı sevecendi, Suçlarını bağışlıyor, onları yok etmiyordu; Çok kez öfkesini tuttu, Bütün gazabını göstermedi.</verse>
				<verse number="39">Onların yalnızca insan olduğunu anımsadı, Geçip giden, dönmeyen bir rüzgar gibi.</verse>
				<verse number="40">Çölde kaç kez O’na başkaldırdılar, Issız yerlerde O’nu gücendirdiler!</verse>
				<verse number="41">Defalarca denediler Tanrı’yı, İncittiler İsrail’in Kutsalı’nı.</verse>
				<verse number="42">Anımsamadılar O’nun güçlü elini, Kendilerini düşmandan kurtardığı günü,</verse>
				<verse number="43">Mısır’da gösterdiği belirtileri, Soan bölgesinde yaptığı şaşılası işleri.</verse>
				<verse number="44">Mısır’ın kanallarını kana çevirdi, Sularını içemediler.</verse>
				<verse number="45">Gönderdiği at sinekleri yedi halkı, Gönderdiği kurbağalar yok etti ülkeyi.</verse>
				<verse number="46">Ekinlerini tırtıllara, Emeklerinin ürününü çekirgelere verdi.</verse>
				<verse number="47">Asmalarını doluyla, Yabanıl incir ağaçlarını iri dolu taneleriyle yok etti.</verse>
				<verse number="48">Büyükbaş hayvanlarını kırgına, Küçükbaş hayvanlarını yıldırıma teslim etti.</verse>
				<verse number="49">Üzerlerine kızgın öfkesini, Gazap, hışım, bela Ve bir alay kötülük meleği gönderdi.</verse>
				<verse number="50">Yol verdi öfkesine, Canlarını ölümden esirgemedi, Onları salgın hastalığın pençesine düşürdü.</verse>
				<verse number="51">Mısır’da bütün ilk doğanları, Ham’ın çadırlarında bütün ilk çocukları vurdu.</verse>
				<verse number="52">Kendi halkını davar gibi götürdü, Çölde onları bir sürü gibi güttü.</verse>
				<verse number="53">Onlara güvenlik içinde yol gösterdi, korkmadılar; Düşmanlarınıysa deniz yuttu.</verse>
				<verse number="54">Böylece onları kendi kutsal topraklarının sınırına, Sağ elinin kazandığı dağlık bölgeye getirdi.</verse>
				<verse number="55">Önlerinden ulusları kovdu, Mülk olarak topraklarını İsrail oymakları arasında bölüştürdü. Halkını konutlarına yerleştirdi.</verse>
				<verse number="56">Ama onlar yüce Tanrı’yı denediler, O’na başkaldırdılar, Koşullarına uymadılar.</verse>
				<verse number="57">Döneklik edip ataları gibi ihanet ettiler, Güvenilmez bir yay gibi bozuk çıktılar.</verse>
				<verse number="58">Puta taptıkları yerlerle O’nu kızdırdılar, Putlarıyla O’nu kıskandırdılar.</verse>
				<verse number="59">Tanrı bunları duyunca çok öfkelendi, İsrail’i büsbütün reddetti.</verse>
				<verse number="60">İnsanlar arasında kurduğu çadırı, Şilo’daki konutunu terk etti.</verse>
				<verse number="61">Kudretini tutsaklığa, Görkemini düşman eline teslim etti.</verse>
				<verse number="62">Halkını kılıç önüne sürdü, Öfkesini kendi halkından çıkardı.</verse>
				<verse number="63">Gençlerini ateş yuttu, Kızlarına düğün türküsü söylenmez oldu.</verse>
				<verse number="64">Kâhinleri kılıç altında öldü, Dul kadınları ağlayamadı.</verse>
				<verse number="65">O zaman Rab uykudan uyanır gibi, Şarabın rehavetinden ayılan bir yiğit gibi oldu.</verse>
				<verse number="66">Düşmanlarını püskürttü, Onları sonsuz utanca boğdu.</verse>
				<verse number="67">Tanrı Yusuf soyunu reddetti, Efrayim oymağını seçmedi;</verse>
				<verse number="68">Ancak Yahuda oymağını, Sevdiği Siyon Dağı’nı seçti.</verse>
				<verse number="69">Tapınağını doruklar gibi, Sonsuzluk için kurduğu yeryüzü gibi yaptı.</verse>
				<verse number="70">Kulu Davut’u seçti, Onu koyun ağılından aldı.</verse>
				<verse number="71">Halkı Yakup’u, kendi halkı İsrail’i gütmek için, Onu yavru kuzuların ardından getirdi.</verse>
				<verse number="72">Böylece Davut onlara dürüstçe çobanlık etti, Becerikli elleriyle onlara yol gösterdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="79">
				<verse number="1">Ey Tanrı, uluslar senin yurduna saldırdı, Kutsal tapınağını kirletti, Yeruşalim’i taş yığınına çevirdi.</verse>
				<verse number="2">Kullarının ölülerini yem olarak yırtıcı kuşlara, Sadık kullarının etini yabanıl hayvanlara verdiler.</verse>
				<verse number="3">Kanlarını su gibi akıttılar Yeruşalim’in çevresine, Onları gömecek kimse yok.</verse>
				<verse number="4">Komşularımıza yüzkarası, Çevremizdekilere eğlence ve oyuncak olduk.</verse>
				<verse number="5">Ne zamana dek, ya RAB? Sonsuza dek mi sürecek öfken, Alev gibi yanan kıskançlığın?</verse>
				<verse number="6">Öfkeni seni tanımayan ulusların, Adını anmayan ülkelerin üzerine dök.</verse>
				<verse number="7">Çünkü onlar Yakup soyunu yiyip bitirdiler, Yurdunu viraneye çevirdiler.</verse>
				<verse number="8">Atalarımızın suçlarını artık önümüze sürme, Sevecenliğini hemen göster bize, Çünkü tükendikçe tükendik.</verse>
				<verse number="9">Yardım et bize yüce adın uğruna, ey bizi kurtaran Tanrı, Kurtar bizi adın uğruna, bağışla günahlarımızı!</verse>
				<verse number="10">Niçin uluslar, “Nerede onların Tanrısı?” diye konuşsun, Kullarının dökülen kanının öcünü alacağını bilsinler, Gözlerimizle bunu görelim!</verse>
				<verse number="11">Tutsakların iniltisi senin katına erişsin, Koru büyük gücünle ölüme mahkûm olanları.</verse>
				<verse number="12">Komşularımızın sana ettikleri hakareti Yedi kat iade et bağırlarına, ya Rab!</verse>
				<verse number="13">Bizler, kendi halkın, otlağının koyunları Sonsuza dek şükredeceğiz sana, Kuşaklar boyunca övgülerini dilimizden düşürmeyeceğiz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="80">
				<verse number="1">Kulak ver, ey İsrail’in çobanı, Ey Yusuf’u bir sürü gibi güden, Keruvlar arasında taht kuran, Saç ışığını,</verse>
				<verse number="2">Efrayim, Benyamin, Manaşşe önünde Uyandır gücünü, Gel, kurtar bizi!</verse>
				<verse number="3">Bizi eski halimize kavuştur, ey Tanrı, Yüzünün ışığıyla aydınlat, kurtulalım!</verse>
				<verse number="4">Ya RAB, Her Şeye Egemen Tanrı, Ne zamana dek halkının dualarına ateş püsküreceksin?</verse>
				<verse number="5">Onlara ekmek yerine gözyaşı verdin, Ölçekler dolusu gözyaşı içirdin.</verse>
				<verse number="6">Kavga nedeni ettin bizi komşularımıza, Düşmanlarımız alay ediyor bizimle.</verse>
				<verse number="7">Bizi eski halimize kavuştur, Ey Her Şeye Egemen Tanrı, Yüzünün ışığıyla aydınlat, kurtulalım!</verse>
				<verse number="8">Mısır’dan bir asma çubuğu getirdin, Ulusları kovup onu diktin.</verse>
				<verse number="9">Onun için toprağı hazırladın, Kök saldı, bütün ülkeye yayıldı.</verse>
				<verse number="10">Gölgesi dağları, Dalları koca sedir ağaçlarını kapladı.</verse>
				<verse number="11">Sürgünleri Akdeniz’e, Filizleri Fırat’a dek uzandı.</verse>
				<verse number="12">Niçin yıktın bağın duvarlarını? Yoldan geçen herkes üzümünü koparıyor,</verse>
				<verse number="13">Orman domuzları onu yoluyor, Yabanıl hayvanlar onunla besleniyor.</verse>
				<verse number="14">Ey Her Şeye Egemen Tanrı, ne olur, dön bize! Göklerden bak ve gör, İlgilen bu asmayla.</verse>
				<verse number="15">İlgilen sağ elinin diktiği filizle, Kendine seçtiğin oğulla!</verse>
				<verse number="16">Asman kesilmiş, yakılmış, Öfkeli bakışların yok etsin düşmanlarını!</verse>
				<verse number="17">Elin, sağ kolun olan adamın üzerinde, Kendine seçtiğin insanın üzerinde olsun!</verse>
				<verse number="18">O zaman senden asla ayrılmayacağız; Yaşam ver bize, adını analım!</verse>
				<verse number="19">Ya RAB, ey Her Şeye Egemen Tanrı, Bizi eski halimize kavuştur, Yüzünün ışığıyla aydınlat, kurtulalım!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="81">
				<verse number="1">Sevincinizi dile getirin gücümüz olan Tanrı’ya, Sevinç çığlıkları atın Yakup’un Tanrısı’na!</verse>
				<verse number="2">Çalgıya başlayın, tef çalın, Tatlı sesli lir ve çenk çınlatın.</verse>
				<verse number="3">Yeni Ay’da, dolunayda, Boru çalın bayram günümüzde.</verse>
				<verse number="4">Çünkü bu İsrail için bir kuraldır, Yakup’un Tanrısı’nın ilkesidir.</verse>
				<verse number="5">Tanrı Mısır’a karşı yürüdüğünde, Yusuf soyuna koydu bu koşulu. Orada tanımadığım bir ses işittim:</verse>
				<verse number="6">“Sırtındaki yükü kaldırdım, Ellerin küfeden kurtuldu” diyordu,</verse>
				<verse number="7">“Sıkıntıya düşünce seslendin, seni kurtardım, Gök gürlemesinin ardından sana yanıt verdim, Meriva sularında seni sınadım. Sela</verse>
				<verse number="8">“Dinle, ey halkım, seni uyarıyorum; Ey İsrail, keşke beni dinlesen!</verse>
				<verse number="9">Aranızda yabancı ilah olmasın, Başka bir ilaha tapmayın!</verse>
				<verse number="10">Seni Mısır’dan çıkaran Tanrın RAB benim. Ağzını iyice aç, doldurayım!</verse>
				<verse number="11">“Ama halkım sesimi dinlemedi, İsrail bana boyun eğmek istemedi.</verse>
				<verse number="12">Ben de onları inatçı yürekleriyle baş başa bıraktım, Bildikleri gibi yaşasınlar diye.</verse>
				<verse number="13">Keşke halkım beni dinleseydi, İsrail yollarımda yürüseydi!</verse>
				<verse number="14">Düşmanlarını hemen yere serer, Hasımlarına el kaldırırdım!</verse>
				<verse number="15">Benden nefret edenler bana boyun eğerdi, Bu böyle sonsuza dek sürerdi.</verse>
				<verse number="16">Oysa sizleri en iyi buğdayla besler, Kayadan akan balla doyururdum.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="82">
				<verse number="1">Tanrı yerini aldı tanrısal kurulda, Yargısını açıklıyor ilahların ortasında:</verse>
				<verse number="2">“Ne zamana dek haksız karar verecek, Kötüleri kayıracaksınız? Sela</verse>
				<verse number="3">Zayıfın, öksüzün davasını savunun, Mazlumun, yoksulun hakkını arayın.</verse>
				<verse number="4">Zayıfı, düşkünü kurtarın, Onları kötülerin elinden özgür kılın.”</verse>
				<verse number="5">Bilmiyor, anlamıyorlar, Karanlıkta dolaşıyorlar. Yeryüzünün temelleri sarsılıyor.</verse>
				<verse number="6">“ ‘Siz ilahlarsınız’ diyorum, ‘Yüceler Yücesi’nin oğullarısınız hepiniz!’</verse>
				<verse number="7">Yine de insanlar gibi öleceksiniz, Sıradan bir önder gibi düşeceksiniz!”</verse>
				<verse number="8">Kalk, ey Tanrı, yargıla yeryüzünü! Çünkü bütün uluslar senindir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="83">
				<verse number="1">Ey Tanrı, susma, Sessiz, hareketsiz kalma!</verse>
				<verse number="2">Bak, düşmanların kargaşa çıkarıyor, Senden nefret edenler boy gösteriyor.</verse>
				<verse number="3">Halkına karşı kurnazlık peşindeler, Koruduğun insanlara dolap çeviriyorlar.</verse>
				<verse number="4">“Gelin, bu ulusun kökünü kazıyalım” diyorlar, “İsrail’in adı bir daha anılmasın!”</verse>
				<verse number="5">Hepsi sözbirliği etmiş, düzen kuruyor, Sana karşı anlaşmaya vardı:</verse>
				<verse number="6">Edomlular, İsmaililer, Moavlılar, Hacerliler,</verse>
				<verse number="7">Geval, Ammon, Amalek, Filist ve Sur halkı.</verse>
				<verse number="8">Asur da onlara katıldı, Lutoğulları’na güç verdiler. Sela</verse>
				<verse number="9">Onlara Midyan’a, Kişon Vadisi’nde Sisera’ya ve Yavin’e yaptığını yap:</verse>
				<verse number="10">Onlar Eyn-Dor’da yok oldular, Toprak için gübreye döndüler.</verse>
				<verse number="11">Onların soylularına Orev ve Zeev’e yaptığını, Beylerine Zevah ve Salmunna’ya yaptığını yap.</verse>
				<verse number="12">Onlar: “Gelin, sahiplenelim Tanrı’nın otlaklarını” demişlerdi.</verse>
				<verse number="13">Ey Tanrım, savrulan toza, Rüzgarın sürüklediği saman çöpüne çevir onları!</verse>
				<verse number="14">Orman yangını gibi, Dağları tutuşturan alev gibi,</verse>
				<verse number="15">Fırtınanla kovala, Kasırganla dehşete düşür onları!</verse>
				<verse number="16">Utançla kapla yüzlerini, Sana yönelsinler, ya RAB.</verse>
				<verse number="17">Sonsuza dek utanç ve dehşet içinde kalsınlar, Rezil olup yok olsunlar.</verse>
				<verse number="18">Senin adın RAB’dir, Anlasınlar yalnız senin yeryüzüne egemen en yüce Tanrı olduğunu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="84">
				<verse number="1">Ey Her Şeye Egemen RAB, Ne kadar severim konutunu!</verse>
				<verse number="2">Canım senin avlularını özlüyor, İçim çekiyor, Yüreğim, bütün varlığım Sana, yaşayan Tanrı’ya sevinçle haykırıyor.</verse>
				<verse number="3">Kuşlar bile bir yuva, Kırlangıç, yavrularını koyacak bir yer buldu Senin sunaklarının yanında, Ey Her Şeye Egemen RAB, Kralım ve Tanrım!</verse>
				<verse number="4">Ne mutlu senin evinde oturanlara, Seni sürekli överler! Sela</verse>
				<verse number="5">Ne mutlu gücünü senden alan insana! Aklı hep Siyon’u ziyaret etmekte.</verse>
				<verse number="6">Baka Vadisi’nden geçerken, Pınar başına çevirirler orayı, İlk yağmurlar orayı berekete boğar.</verse>
				<verse number="7">Gittikçe güçlenir, Siyon’da Tanrı’nın huzuruna çıkarlar.</verse>
				<verse number="8">Ya RAB, Her Şeye Egemen Tanrı, duamı dinle, Kulak ver, ey Yakup’un Tanrısı! Sela</verse>
				<verse number="9">Ey Tanrı, kalkanımıza bak, Meshettiğin krala lütfet!</verse>
				<verse number="10">Senin avlularında bir gün, Başka yerdeki bin günden iyidir; Kötülerin çadırında yaşamaktansa, Tanrım’ın evinin eşiğinde durmayı yeğlerim.</verse>
				<verse number="11">Çünkü RAB Tanrı bir güneş, bir kalkandır. Lütuf ve yücelik sağlar; Dürüstçe yaşayanlardan hiçbir iyiliği esirgemez.</verse>
				<verse number="12">Ey Her Şeye Egemen RAB, Ne mutlu sana güvenen insana!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="85">
				<verse number="1">Ya RAB, ülkenden hoşnut kaldın, Yakup soyunu eski gönencine kavuşturdun.</verse>
				<verse number="2">Halkının suçlarını bağışladın, Bütün günahlarını yok saydın. Sela</verse>
				<verse number="3">Bütün gazabını bir yana koydun, Kızgın öfkenden vazgeçtin.</verse>
				<verse number="4">Ey bizi kurtaran Tanrı, bizi eski halimize getir, Bize karşı öfkeni dindir!</verse>
				<verse number="5">Sonsuza dek mi öfkeleneceksin bize? Kuşaktan kuşağa mı sürdüreceksin öfkeni?</verse>
				<verse number="6">Halkın sende sevinç bulsun diye Bize yeniden yaşam vermeyecek misin?</verse>
				<verse number="7">Ya RAB, sevgini göster bize, Kurtarışını bağışla!</verse>
				<verse number="8">Kulak vereceğim RAB Tanrı’nın ne diyeceğine; Halkına, sadık kullarına esenlik sözü verecek, Yeter ki, bir daha akılsızlık etmesinler.</verse>
				<verse number="9">Evet, O kendisinden korkanları kurtarmak üzeredir, Görkemi ülkemizde yaşasın diye.</verse>
				<verse number="10">Sevgiyle sadakat buluşacak, Doğrulukla esenlik öpüşecek.</verse>
				<verse number="11">Sadakat yerden bitecek, Doğruluk gökten bakacak.</verse>
				<verse number="12">Ve RAB iyi olan neyse, onu verecek, Toprağımızdan ürün fışkıracak.</verse>
				<verse number="13">Doğruluk önüsıra yürüyecek, Adımları için yol yapacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="86">
				<verse number="1">Kulak ver, ya RAB, yanıtla beni, Çünkü mazlum ve yoksulum.</verse>
				<verse number="2">Koru canımı, çünkü senin sadık kulunum. Ey Tanrım, kurtar sana güvenen kulunu!</verse>
				<verse number="3">Acı bana, ya Rab, Çünkü gün boyu sana yakarıyorum.</verse>
				<verse number="4">Sevindir kulunu, ya Rab, Çünkü dualarımı sana yükseltiyorum.</verse>
				<verse number="5">Sen iyi ve bağışlayıcısın, ya Rab, Sana yakaran herkese bol sevgi gösterirsin.</verse>
				<verse number="6">Kulak ver duama, ya RAB, Yalvarışlarımı dikkate al!</verse>
				<verse number="7">Sıkıntılı günümde sana yakarırım, Çünkü yanıtlarsın beni.</verse>
				<verse number="8">İlahlar arasında senin gibisi yok, ya Rab, Eşsizdir işlerin.</verse>
				<verse number="9">Yarattığın bütün uluslar gelip Sana tapınacaklar, ya Rab, Adını yüceltecekler.</verse>
				<verse number="10">Çünkü sen ulusun, harikalar yaratırsın, Tek Tanrı sensin.</verse>
				<verse number="11">Ya RAB, yolunu bana öğret, Senin gerçeğine göre yürüyeyim, Kararlı kıl beni, yalnız senin adından korkayım.</verse>
				<verse number="12">Ya Rab Tanrım, bütün yüreğimle sana şükredeceğim, Adını sonsuza dek yücelteceğim.</verse>
				<verse number="13">Çünkü bana sevgin büyüktür, Canımı ölüler diyarının derinliklerinden sen kurtardın.</verse>
				<verse number="14">Ey Tanrı, küstahlar bana saldırıyor, Zorbalar sürüsü, sana aldırmayanlar Canımı almak istiyor,</verse>
				<verse number="15">Oysa sen, ya Rab, Sevecen, lütfeden, tez öfkelenmeyen, Sevgisi ve sadakati bol bir Tanrı’sın.</verse>
				<verse number="16">Yönel bana, acı halime, Kuluna kendi gücünü ver, Kurtar hizmetçinin oğlunu.</verse>
				<verse number="17">İyiliğinin bir belirtisini göster bana; Benden nefret edenler görüp utansın; Çünkü sen, ya RAB, bana yardım ettin, Beni avuttun.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="87">
				<verse number="1">RAB Siyon’u kutsal dağlar üzerine kurdu.</verse>
				<verse number="2">Siyon’un kapılarını Yakup soyunun bütün konutlarından daha çok sever.</verse>
				<verse number="3">Ey Tanrı kenti, senin için ne yüce sözler söylenir: Sela</verse>
				<verse number="4">“Beni tanıyanlar arasında Rahav ve Babil’i anacağım, Filist’i, Sur’u, Kûş’u da; ‘Bu da Siyon’da doğdu’ diyeceğim.”</verse>
				<verse number="5">Evet, Siyon için şöyle denecek: “Şu da orada doğmuş, bu da, Yüceler Yücesi onu sarsılmaz kılacak.”</verse>
				<verse number="6">RAB halkları kaydederken, “Bu da Siyon’da doğmuş” diye yazacak. Sela</verse>
				<verse number="7">Okuyucular, kavalcılar, “Bütün kaynaklarım sendedir!” diyecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="88">
				<verse number="1">Ya RAB, beni kurtaran Tanrı, Gece gündüz sana yakarıyorum.</verse>
				<verse number="2">Duam sana erişsin, Kulak ver yakarışıma.</verse>
				<verse number="3">Çünkü sıkıntıya doydum, Canım ölüler diyarına yaklaştı.</verse>
				<verse number="4">Ölüm çukuruna inenler arasında sayılıyorum, Tükenmiş gibiyim;</verse>
				<verse number="5">Ölüler arasına atılmış, Artık anımsamadığın, İlginden yoksun, Mezarda yatan cesetler gibiyim.</verse>
				<verse number="6">Beni çukurun dibine, Karanlıklara, derinliklere attın.</verse>
				<verse number="7">Öfken üzerime çöktü, Dalga dalga kızgınlığınla beni ezdin. Sela</verse>
				<verse number="8">Yakınlarımı benden uzaklaştırdın, İğrenç kıldın beni gözlerinde. Kapalı kaldım, çıkamıyorum.</verse>
				<verse number="9">Üzüntüden gözlerimin feri sönüyor, Her gün sana yakarıyorum, ya RAB, Ellerimi sana açıyorum.</verse>
				<verse number="10">Harikalarını ölülere mi göstereceksin? Ölüler mi kalkıp seni övecek? Sela</verse>
				<verse number="11">Sevgin mezarda, Sadakatin yıkım diyarında duyurulur mu?</verse>
				<verse number="12">Karanlıklarda harikaların, Unutulmuşluk diyarında doğruluğun bilinir mi?</verse>
				<verse number="13">Ama ben, ya RAB, yardıma çağırıyorum seni, Sabah duam sana varıyor.</verse>
				<verse number="14">Niçin beni reddediyorsun, ya RAB, Neden yüzünü benden gizliyorsun?</verse>
				<verse number="15">Düşkünüm, gençliğimden beri ölümle burun burunayım, Dehşetlerinin altında tükendim.</verse>
				<verse number="16">Şiddetli gazabın üzerimden geçti, Saçtığın dehşet beni yedi bitirdi.</verse>
				<verse number="17">Bütün gün su gibi kuşattılar beni, Çevremi tümüyle sardılar.</verse>
				<verse number="18">Eşi dostu benden uzaklaştırdın, Tek dostum karanlık kaldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="89">
				<verse number="1">RAB’bin sevgisini sonsuza dek ezgilerle öveceğim, Sadakatini bütün kuşaklara bildireceğim.</verse>
				<verse number="2">Sevgin sonsuza dek ayakta kalır diyeceğim, Sadakatini gökler kadar kalıcı kıldın.</verse>
				<verse number="3">Dedin ki, “Seçtiğim adamla antlaşma yaptım, Kulum Davut’a şöyle ant içtim:</verse>
				<verse number="4">‘Soyunu sonsuza dek sürdüreceğim, Tahtını kuşaklar boyunca sürekli kılacağım.’ ” Sela</verse>
				<verse number="5">Ya RAB, gökler över harikalarını, Kutsallar topluluğunda övülür sadakatin.</verse>
				<verse number="6">Çünkü göklerde RAB’be kim eş koşulur? Kim benzer RAB’be ilahi varlıklar arasında?</verse>
				<verse number="7">Kutsallar topluluğunda Tanrı korku uyandırır, Çevresindekilerin hepsinden ulu ve müthiştir.</verse>
				<verse number="8">Ya RAB, Her Şeye Egemen Tanrı, Senin gibi güçlü RAB var mı? Sadakatin çevreni sarar.</verse>
				<verse number="9">Sen kudurmuş denizler üzerinde egemenlik sürer, Dalgalar kabardıkça onları dindirirsin.</verse>
				<verse number="10">Sen Rahav’ı leş ezer gibi ezdin, Güçlü kolunla düşmanlarını dağıttın.</verse>
				<verse number="11">Gökler senindir, yeryüzü de senin; Dünyanın ve içindeki her şeyin temelini sen attın.</verse>
				<verse number="12">Kuzeyi, güneyi sen yarattın, Tavor ve Hermon dağları Sana sevincini dile getiriyor.</verse>
				<verse number="13">Kolun güçlüdür, Elin kudretli, sağ elin yüce.</verse>
				<verse number="14">Tahtın adalet ve doğruluk üzerine kurulu, Sevgi ve sadakat önünsıra gider.</verse>
				<verse number="15">Ne mutlu sevinç çığlıkları atmasını bilen halka, ya RAB! Yüzünün ışığında yürürler.</verse>
				<verse number="16">Gün boyu senin adınla sevinir, Doğruluğunla yücelirler.</verse>
				<verse number="17">Çünkü sen onların gücü ve yüceliğisin, Lütfun sayesinde gücümüz artar.</verse>
				<verse number="18">Kalkanımız RAB’be, Kralımız İsrail’in Kutsalı’na aittir.</verse>
				<verse number="19">Geçmişte bir görüm aracılığıyla, Sadık kullarına şöyle dedin: “Bir yiğide yardım ettim, Halkın içinden bir genci yükselttim.</verse>
				<verse number="20">Kulum Davut’u buldum, Kutsal yağımla onu meshettim.</verse>
				<verse number="21">Elim ona destek olacak, Kolum güç verecek.</verse>
				<verse number="22">Düşman onu haraca bağlayamayacak, Kötüler onu ezmeyecek.</verse>
				<verse number="23">Düşmanlarını onun önünde kıracağım, Ondan nefret edenleri vuracağım.</verse>
				<verse number="24">Sadakatim, sevgim ona destek olacak, Benim adımla gücü yükselecek.</verse>
				<verse number="25">Sağ elini denizin, Irmakların üzerine egemen kılacağım.</verse>
				<verse number="26">‘Babam sensin’ diye seslenecek bana, ‘Tanrım, kurtuluşumun kayası.’</verse>
				<verse number="27">Ben de onu ilk oğlum, Dünyadaki kralların en yücesi kılacağım.</verse>
				<verse number="28">Sonsuza dek ona sevgi göstereceğim, Onunla yaptığım antlaşma hiç bozulmayacak.</verse>
				<verse number="29">Soyunu sonsuza dek, Tahtını gökler durduğu sürece sürdüreceğim.</verse>
				<verse number="30">“Çocukları yasamdan ayrılır, İlkelerime göre yaşamazsa;</verse>
				<verse number="31">Kurallarımı bozar, Buyruklarıma uymazsa,</verse>
				<verse number="32">İsyanlarını sopayla, Suçlarını dayakla cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="33">Ama onu sevmekten vazgeçmeyecek, Sadakatime sırt çevirmeyeceğim.</verse>
				<verse number="34">Antlaşmamı bozmayacak, Ağzımdan çıkan sözü değiştirmeyeceğim.</verse>
				<verse number="35">Bir kez kutsallığım üstüne ant içtim, Davut’a yalan söylemeyeceğim.</verse>
				<verse number="36">Onun soyu sonsuza dek sürecek, Tahtı karşımda güneş gibi duracak,</verse>
				<verse number="37">Göklerde güvenilir bir tanık olan ay gibi Sonsuza dek kalacak.” Sela</verse>
				<verse number="38">Ama sen reddettin, sırt çevirdin, Çok öfkelendin meshettiğin krala.</verse>
				<verse number="39">Kulunla yaptığın antlaşmadan vazgeçtin, Onun tacını yere atıp kirlettin.</verse>
				<verse number="40">Yıktın bütün surlarını, Viran ettin kalelerini.</verse>
				<verse number="41">Yoldan geçen herkes onu yağmaladı, Yüzkarası oldu komşularına.</verse>
				<verse number="42">Hasımlarının sağ elini onun üstüne kaldırdın, Bütün düşmanlarını sevindirdin.</verse>
				<verse number="43">Kılıcının ağzını başka yöne çevirdin, Savaşta ona yan çıkmadın.</verse>
				<verse number="44">Görkemine son verdin, Tahtını yere çaldın.</verse>
				<verse number="45">Gençlik günlerini kısalttın, Onu utanca boğdun. Sela</verse>
				<verse number="46">Ne zamana dek, ya RAB? Sonsuza dek mi gizleneceksin? Ne zamana dek öfken alev alev yanacak?</verse>
				<verse number="47">Anımsa ömrümün ne çabuk geçtiğini, Ne boş yaratmışsın insanoğlunu!</verse>
				<verse number="48">Var mı yaşayıp da ölümü görmeyen, Ölüler diyarının pençesinden canını kurtaran? Sela</verse>
				<verse number="49">Ya Rab, nerede o eski sevgin? Davut’a göstereceğine ant içtiğin o sadık sevgin!</verse>
				<verse number="50">Anımsa, ya Rab, kullarının nasıl rezil olduğunu, Bütün halkların hakaretini bağrımda nasıl taşıdığımı, Düşmanlarının hakaretini, ya RAB, Meshettiğin kralın attığı adıma edilen hakaretleri.</verse>
				<verse number="51">Anımsa, ya Rab, kullarının nasıl rezil olduğunu, Bütün halkların hakaretini bağrımda nasıl taşıdığımı, Düşmanlarının hakaretini, ya RAB, Meshettiğin kralın attığı adıma edilen hakaretleri.</verse>
				<verse number="52">Sonsuza dek övgüler olsun RAB’be! Amin! Amin!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="90">
				<verse number="1">Ya Rab, barınak oldun bize Kuşaklar boyunca.</verse>
				<verse number="2">Dağlar var olmadan, Daha evreni ve dünyayı yaratmadan, Öncesizlikten sonsuzluğa dek Tanrı sensin.</verse>
				<verse number="3">İnsanı toprağa döndürürsün, “Ey insanoğulları, toprağa dönün!” diyerek.</verse>
				<verse number="4">Çünkü senin gözünde bin yıl Geçmiş bir gün, dün gibi, Bir gece nöbeti gibidir.</verse>
				<verse number="5">İnsanları bir düş gibi siler, süpürürsün, Sabah biten ot misali:</verse>
				<verse number="6">Sabah filizlenir, büyür, Akşam solar, kurur.</verse>
				<verse number="7">Eriyip bitiyoruz senin öfkenden, Kızgınlığından dehşete düşüyoruz.</verse>
				<verse number="8">Suçlarımızı önüne, Gizli günahlarımızı yüzünün ışığına çıkardın.</verse>
				<verse number="9">Gazabından kısalıyor günlerimiz, Bir soluk gibi tükeniyor yıllarımız.</verse>
				<verse number="10">Ömrümüz yetmiş yıl sürüyor, Bilemedin seksen, o da sağlıklıysak; En güzel yıllar da zahmetle, kederle geçiyor, Çabucak bitiyor, uçup gidiyoruz.</verse>
				<verse number="11">Kim bilir gazabının gücünü? Çünkü öfken sana duyulan korku kadar güçlüdür.</verse>
				<verse number="12">Bu yüzden günlerimizi saymayı bize öğret ki, Bilgelik kazanalım.</verse>
				<verse number="13">Vazgeç, ya RAB! Öfken ne zamana dek sürecek? Acı kullarına!</verse>
				<verse number="14">Sabah bizi sevginle doyur, Ömrümüz boyunca sevinçle haykıralım.</verse>
				<verse number="15">Kaç gün bizi sıkıntıya soktunsa, Kaç yıl çile çektirdinse, O kadar sevindir bizi.</verse>
				<verse number="16">Yaptıkların kullarına, Görkemin onların çocuklarına görünsün.</verse>
				<verse number="17">Tanrımız Rab bizden hoşnut kalsın. Ellerimizin emeğini boşa çıkarma. Evet, ellerimizin emeğini boşa çıkarma.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="91">
				<verse number="1">Yüceler Yücesi’nin barınağında oturan, Her Şeye Gücü Yeten’in gölgesinde barınır.</verse>
				<verse number="2">“O benim sığınağım, kalemdir” derim RAB için, “Tanrım’dır, O’na güvenirim.”</verse>
				<verse number="3">Çünkü O seni avcı tuzağından, Ölümcül hastalıktan kurtarır.</verse>
				<verse number="4">Seni kanatlarının altına alır, Onların altına sığınırsın. O’nun sadakati senin kalkanın, siperin olur.</verse>
				<verse number="5">Ne gecenin dehşetinden korkarsın, Ne gündüz uçan oktan, Ne karanlıkta dolaşan hastalıktan, Ne de öğleyin yok eden kırgından.</verse>
				<verse number="6">Ne gecenin dehşetinden korkarsın, Ne gündüz uçan oktan, Ne karanlıkta dolaşan hastalıktan, Ne de öğleyin yok eden kırgından.</verse>
				<verse number="7">Yanında bin kişi, Sağında on bin kişi kırılsa bile, Sana dokunmaz.</verse>
				<verse number="8">Sen yalnız kendi gözlerinle seyredecek, Kötülerin cezasını göreceksin.</verse>
				<verse number="9">Sen RAB’bi kendine sığınak, Yüceler Yücesi’ni konut edindiğin için,</verse>
				<verse number="10">Başına kötülük gelmeyecek, Çadırına felaket yaklaşmayacak.</verse>
				<verse number="11">Çünkü Tanrı meleklerine buyruk verecek, Gideceğin her yerde seni korusunlar diye.</verse>
				<verse number="12">Elleri üzerinde taşıyacaklar seni, Ayağın bir taşa çarpmasın diye.</verse>
				<verse number="13">Aslanın, kobranın üzerine basıp geçeceksin, Genç aslanı, yılanı çiğneyeceksin.</verse>
				<verse number="14">“Beni sevdiği için Onu kurtaracağım” diyor RAB, “Beni iyi tanıdığı için Ona kale olacağım.</verse>
				<verse number="15">Bana seslenince onu yanıtlayacağım, Sıkıntıda onun yanında olacağım, Kurtarıp yücelteceğim onu.</verse>
				<verse number="16">Onu uzun ömürle doyuracak, Ona kurtarışımı göstereceğim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="92">
				<verse number="1">Ya RAB, sana şükretmek, Ey Yüceler Yücesi, adını ilahilerle övmek, Sabah sevgini, Gece sadakatini, On telli sazla, çenk ve lirle duyurmak ne güzel!</verse>
				<verse number="2">Ya RAB, sana şükretmek, Ey Yüceler Yücesi, adını ilahilerle övmek, Sabah sevgini, Gece sadakatini, On telli sazla, çenk ve lirle duyurmak ne güzel!</verse>
				<verse number="3">Ya RAB, sana şükretmek, Ey Yüceler Yücesi, adını ilahilerle övmek, Sabah sevgini, Gece sadakatini, On telli sazla, çenk ve lirle duyurmak ne güzel!</verse>
				<verse number="4">Çünkü yaptıklarınla beni sevindirdin, ya RAB, Ellerinin işi karşısında sevinç ilahileri okuyorum.</verse>
				<verse number="5">Yaptıkların ne büyüktür, ya RAB, Düşüncelerin ne derin!</verse>
				<verse number="6">Aptal insan bilemez, Budala akıl erdiremez:</verse>
				<verse number="7">Kötüler mantar gibi bitse, Suçlular pıtrak gibi açsa bile, Bu onların sonsuza dek yok oluşu demektir.</verse>
				<verse number="8">Ama sen sonsuza dek yücesin, ya RAB.</verse>
				<verse number="9">Ya RAB, düşmanların kesinlikle, Evet, kesinlikle yok olacak, Suç işleyen herkes dağılacak.</verse>
				<verse number="10">Beni yaban öküzü kadar güçlü kıldın, Taze zeytinyağını başıma döktün.</verse>
				<verse number="11">Gözlerim düşmanlarımın bozgununu gördü, Kulaklarım bana saldıran kötülerin sonunu duydu.</verse>
				<verse number="12">Doğru insan hurma ağacı gibi serpilip gelişecek, Lübnan sediri gibi yükselecek.</verse>
				<verse number="13">RAB’bin evinde dikilmiş olarak Tanrımız’ın avlularında serpilip büyüyecek.</verse>
				<verse number="14">Böyleleri yaşlanınca da meyve verecek, Taptaze ve yeşil kalacaklar.</verse>
				<verse number="15">“RAB doğrudur! Kayamdır benim! O’nda haksızlık bulunmaz!” diye duyuracaklar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="93">
				<verse number="1">RAB egemenlik sürüyor, görkeme bürünmüş, Kudret giyinip kuşanmış. Dünya sağlam kurulmuş, sarsılmaz.</verse>
				<verse number="2">Ya RAB, tahtın öteden beri kurulmuş, Varlığın öncesizliğe uzanır.</verse>
				<verse number="3">Denizler gürlüyor, ya RAB, Denizler gümbür gümbür gürlüyor, Denizler dalgalarını çınlatıyor.</verse>
				<verse number="4">Yücelerdeki RAB engin suların gürleyişinden, Denizlerin azgın dalgalarından Daha güçlüdür.</verse>
				<verse number="5">Koşulların hep geçerlidir; Tapınağına kutsallık yaraşır Sonsuza dek, ya RAB.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="94">
				<verse number="1">Ya RAB, öç alıcı Tanrı, Saç ışığını, ey öç alıcı Tanrı!</verse>
				<verse number="2">Kalk, ey yeryüzünün yargıcı, Küstahlara hak ettikleri cezayı ver!</verse>
				<verse number="3">Kötüler ne zamana dek, ya RAB, Ne zamana dek sevinip coşacak?</verse>
				<verse number="4">Ağızlarından küstahlık dökülüyor, Suç işleyen herkes övünüyor.</verse>
				<verse number="5">Halkını eziyorlar, ya RAB, Kendi halkına eziyet ediyorlar.</verse>
				<verse number="6">Dulu, garibi boğazlıyor, Öksüzleri öldürüyorlar.</verse>
				<verse number="7">“RAB görmez” diyorlar, “Yakup’un Tanrısı dikkat etmez.”</verse>
				<verse number="8">Ey halkın içindeki budalalar, dikkat edin; Ey aptallar, ne zaman akıllanacaksınız?</verse>
				<verse number="9">Kulağı yaratan işitmez mi? Göze biçim veren görmez mi?</verse>
				<verse number="10">Ulusları yola getiren yargılamaz mı? İnsanı eğiten bilmez mi?</verse>
				<verse number="11">RAB insanın düşüncelerinin Boş olduğunu bilir.</verse>
				<verse number="12">Ne mutlu, ya RAB, yola getirdiğin, Yasanı öğrettiğin insana!</verse>
				<verse number="13">Kötüler için çukur kazılıncaya dek, Onu sıkıntılı günlerden kurtarıp rahatlatırsın.</verse>
				<verse number="14">Çünkü RAB halkını reddetmez, Kendi halkını terk etmez.</verse>
				<verse number="15">Adalet yine doğruluk üzerine kurulacak, Yüreği temiz olan herkes ona uyacak.</verse>
				<verse number="16">Kötülere karşı beni kim savunacak? Kim benim için suçlulara karşı duracak?</verse>
				<verse number="17">RAB yardımcım olmasaydı, Şimdiye dek sessizlik diyarına göçmüştüm bile.</verse>
				<verse number="18">“Ayağım kayıyor” dediğimde, Sevgin ayakta tutar beni, ya RAB.</verse>
				<verse number="19">Kaygılar içimi sarınca, Senin avutmaların gönlümü sevindirir.</verse>
				<verse number="20">Yasaya dayanarak haksızlık yapan koltuk sahibi Seninle bağdaşır mı?</verse>
				<verse number="21">Onlar doğruya karşı birleşiyor, Suçsuzu ölüme mahkûm ediyorlar.</verse>
				<verse number="22">Ama RAB bana kale oldu, Tanrım sığındığım kaya oldu.</verse>
				<verse number="23">Tanrımız RAB yaptıkları kötülüğü Kendi başlarına getirecek, Kötülükleri yüzünden köklerini kurutacak, Evet, köklerini kurutacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="95">
				<verse number="1">Gelin, RAB’be sevinçle haykıralım, Bizi kurtaran kayaya sevinç çığlıkları atalım,</verse>
				<verse number="2">Şükranla huzuruna çıkalım, O’na sevinç ilahileri yükseltelim!</verse>
				<verse number="3">Çünkü RAB ulu Tanrı’dır, Bütün ilahların üstünde ulu kraldır.</verse>
				<verse number="4">Yerin derinlikleri O’nun elindedir, Dağların dorukları da O’nun.</verse>
				<verse number="5">Deniz O’nundur, çünkü O yarattı, Karaya da O’nun elleri biçim verdi.</verse>
				<verse number="6">Gelin, tapınalım, eğilelim, Bizi yaratan RAB’bin önünde diz çökelim.</verse>
				<verse number="7">Çünkü O Tanrımız’dır, Bizse O’nun otlağının halkı, Elinin altındaki koyunlarız. Bugün sesini duyarsanız,</verse>
				<verse number="8">Meriva’da, o gün çölde, Massa’da olduğu gibi, Yüreklerinizi nasırlaştırmayın.</verse>
				<verse number="9">Yaptıklarımı görmelerine karşın, Atalarınız orada beni sınayıp denediler.</verse>
				<verse number="10">Kırk yıl o kuşaktan hep iğrendim, “Yüreği kötü yola sapan bir halktır” dedim, “Yollarımı bilmiyorlar.”</verse>
				<verse number="11">Bu yüzden öfkeyle ant içtim: “Huzur diyarıma asla girmeyecekler!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="96">
				<verse number="1">Yeni bir ezgi söyleyin RAB’be! Ey bütün dünya, RAB’be ezgiler söyleyin!</verse>
				<verse number="2">Ezgi söyleyin, RAB’bin adını övün, Her gün duyurun kurtarışını!</verse>
				<verse number="3">Görkemini uluslara, Harikalarını bütün halklara anlatın!</verse>
				<verse number="4">Çünkü RAB uludur, yalnız O övgüye değer, İlahlardan çok O’ndan korkulur.</verse>
				<verse number="5">Halkların bütün ilahları bir hiçtir, Oysa gökleri yaratan RAB’dir.</verse>
				<verse number="6">Yücelik, ululuk O’nun huzurundadır, Güç ve güzellik O’nun tapınağındadır.</verse>
				<verse number="7">Ey bütün halklar, RAB’bi övün, RAB’bin gücünü, yüceliğini övün,</verse>
				<verse number="8">RAB’bin görkemini adına yaraşır biçimde övün, Sunular getirip avlularına girin!</verse>
				<verse number="9">Kutsal giysiler içinde RAB’be tapının! Titreyin O’nun önünde, ey bütün yeryüzündekiler!</verse>
				<verse number="10">Uluslara, “RAB egemenlik sürüyor” deyin. Dünya sağlam kurulmuş, sarsılmaz. O halkları adaletle yargılar.</verse>
				<verse number="11">Sevinsin gökler, coşsun yeryüzü! Gürlesin deniz içindekilerle birlikte!</verse>
				<verse number="12">Bayram etsin kırlar ve üzerindekiler! O zaman RAB’bin önünde bütün orman ağaçları Sevinçle haykıracak. Çünkü O geliyor! Yeryüzünü yargılamaya geliyor. Dünyayı adaletle, Halkları kendi gerçeğiyle yönetecek.</verse>
				<verse number="13">Bayram etsin kırlar ve üzerindekiler! O zaman RAB’bin önünde bütün orman ağaçları Sevinçle haykıracak. Çünkü O geliyor! Yeryüzünü yargılamaya geliyor. Dünyayı adaletle, Halkları kendi gerçeğiyle yönetecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="97">
				<verse number="1">RAB egemenlik sürüyor, coşsun yeryüzü, Bütün kıyı halkları sevinsin!</verse>
				<verse number="2">Bulut ve zifiri karanlık sarmış çevresini, Doğruluk ve adalettir tahtının temeli.</verse>
				<verse number="3">Ateş yürüyor O’nun önünde, Düşmanlarını yakıyor çevrede.</verse>
				<verse number="4">Şimşekleri dünyayı aydınlatır, Yeryüzü görüp titrer.</verse>
				<verse number="5">Dağlar balmumu gibi erir, RAB’bin, bütün yeryüzünün Rab’bi önünde.</verse>
				<verse number="6">Gökler O’nun doğruluğunu duyurur, Bütün halklar görkemini görür.</verse>
				<verse number="7">Utansın puta tapanlar, Değersiz putlarla övünenler! RAB’be tapın, ey bütün ilahlar!</verse>
				<verse number="8">Siyon seviniyor yargılarını duyunca, ya RAB, Yahuda kentleri coşuyor.</verse>
				<verse number="9">Çünkü sensin, ya RAB, bütün yeryüzünün en yücesi, Bütün ilahların üstündesin, çok ulusun.</verse>
				<verse number="10">Ey sizler, RAB’bi sevenler, kötülükten tiksinin. O sadık kullarının canını korur, Onları kötülerin elinden kurtarır.</verse>
				<verse number="11">Doğrulara ışık, Temiz yüreklilere sevinç saçar.</verse>
				<verse number="12">Ey doğrular, RAB’de sevinç bulun, Kutsallığını anarak O’na şükredin!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="98">
				<verse number="1">Yeni bir ezgi söyleyin RAB’be. Çünkü harikalar yaptı, Zaferler kazandı sağ eli ve kutsal koluyla.</verse>
				<verse number="2">RAB ulusların gözü önüne serdi kurtarışını, Zaferini bildirdi.</verse>
				<verse number="3">İsrail halkına sevgisini, Sadakatini anımsadı; Tanrımız’ın zaferini gördü dünyanın dört bucağı.</verse>
				<verse number="4">Sevinç çığlıkları yükseltin RAB’be, ey yeryüzündekiler! Sevinç ilahileriyle yeri göğü çınlatın!</verse>
				<verse number="5">Lirle ezgiler sunun RAB’be, Lir ve müzik eşliğinde!</verse>
				<verse number="6">Boru ve borazan eşliğinde Sevinç çığlıkları atın Kral olan RAB’bin önünde.</verse>
				<verse number="7">Gürlesin deniz ve içindekiler, Gürlesin yeryüzü ve üzerindekiler.</verse>
				<verse number="8">El çırpsın ırmaklar, Sevinçle haykırsın dağlar RAB’bin önünde! Çünkü O geliyor Yeryüzünü yönetmeye. Dünyayı adaletle, Halkları doğrulukla yönetecek.</verse>
				<verse number="9">El çırpsın ırmaklar, Sevinçle haykırsın dağlar RAB’bin önünde! Çünkü O geliyor Yeryüzünü yönetmeye. Dünyayı adaletle, Halkları doğrulukla yönetecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="99">
				<verse number="1">RAB egemenlik sürüyor, titresin halklar! Keruvlar arasında tahtına oturmuş, Sarsılsın yeryüzü!</verse>
				<verse number="2">RAB Siyon’da uludur, Yücedir O, bütün halklara egemendir.</verse>
				<verse number="3">Övsünler büyük, müthiş adını! O kutsaldır.</verse>
				<verse number="4">Ey adaleti seven güçlü kral, Eşitliği sen sağladın, Yakup soyunda doğru ve adil olanı sen yaptın.</verse>
				<verse number="5">Yüceltin Tanrımız RAB’bi, Ayaklarının taburesi önünde tapının! O kutsaldır.</verse>
				<verse number="6">Musa’yla Harun O’nun kâhinlerindendi, Samuel de O’nu adıyla çağıranlar arasındaydı. RAB’be seslenirlerdi, O da yanıtlardı.</verse>
				<verse number="7">Bulut sütunu içinden onlarla konuştu, Uydular O’nun buyruklarına, Kendilerine verdiği kurallara.</verse>
				<verse number="8">Ya RAB Tanrımız, yanıt verdin onlara; Bağışlayıcı bir Tanrı oldun, Ama yaptıkları kötülüğü cezasız bırakmadın.</verse>
				<verse number="9">Tanrımız RAB’bi yüceltin, Tapının O’na kutsal dağında! Çünkü Tanrımız RAB kutsaldır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="100">
				<verse number="1">Ey bütün dünya, RAB’be sevinç çığlıkları yükseltin!</verse>
				<verse number="2">O’na neşeyle kulluk edin, Sevinç ezgileriyle çıkın huzuruna!</verse>
				<verse number="3">Bilin ki RAB Tanrı’dır. Bizi yaratan O’dur, biz de O’nunuz, O’nun halkı, otlağının koyunlarıyız.</verse>
				<verse number="4">Kapılarına şükranla, Avlularına övgüyle girin! Şükredin O’na, adına övgüler sunun!</verse>
				<verse number="5">Çünkü RAB iyidir, Sevgisi sonsuzdur. Sadakati kuşaklar boyunca sürer.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="101">
				<verse number="1">Sevgini ve adaletini ezgilerle anacağım, Seni ilahilerle öveceğim, ya RAB.</verse>
				<verse number="2">Dürüst davranmaya özen göstereceğim, Ne zaman geleceksin bana? Temiz bir yaşam süreceğim evimde,</verse>
				<verse number="3">Önümde alçaklığa izin vermeyeceğim. Tiksinirim döneklerin işinden, Etkilemez beni.</verse>
				<verse number="4">Uzak olsun benden sapıklık, Tanımak istemem kötülüğü.</verse>
				<verse number="5">Yok ederim dostunu gizlice çekiştireni, Katlanamam tepeden bakan, gururlu insana.</verse>
				<verse number="6">Gözüm ülkenin sadık insanları üzerinde olacak, Yanımda oturmalarını isterim; Bana dürüst yaşayan kişi hizmet edecek.</verse>
				<verse number="7">Hilekâr evimde oturmayacak, Yalan söyleyen gözümün önünde durmayacak.</verse>
				<verse number="8">Her sabah ülkedeki kötüleri yok ederek Bütün haksızları RAB’bin kentinden söküp atacağım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="102">
				<verse number="1">Ya RAB, duamı işit, Yakarışım sana erişsin.</verse>
				<verse number="2">Sıkıntılı günümde yüzünü benden gizleme, Kulak ver sesime, Seslenince yanıt ver bana hemen.</verse>
				<verse number="3">Çünkü günlerim duman gibi yok oluyor, Kemiklerim ateş gibi yanıyor.</verse>
				<verse number="4">Yüreğim kırgın yemiş ot gibi kurudu, Ekmek yemeyi bile unuttum.</verse>
				<verse number="5">Bir deri bir kemiğe döndüm Acı acı inlemekten.</verse>
				<verse number="6">Issız yerlerdeki ishakkuşunu andırıyorum, Viranelerdeki kukumav gibiyim.</verse>
				<verse number="7">Gözüme uyku girmiyor, Damda yalnız kalmış bir kuş gibiyim.</verse>
				<verse number="8">Düşmanlarım bütün gün bana hakaret ediyor, Bana dil uzatanlar adımı lanet için kullanıyor.</verse>
				<verse number="9">Kızıp öfkelendiğin için Külü ekmek gibi yiyor, İçeceğime gözyaşı katıyorum. Beni kaldırıp bir yana attın.</verse>
				<verse number="10">Kızıp öfkelendiğin için Külü ekmek gibi yiyor, İçeceğime gözyaşı katıyorum. Beni kaldırıp bir yana attın.</verse>
				<verse number="11">Günlerim akşam uzayan gölge gibi yitmekte, Ot gibi sararmaktayım.</verse>
				<verse number="12">Ama sen, sonsuza dek tahtında oturursun, ya RAB, Ünün kuşaklar boyu sürer.</verse>
				<verse number="13">Kalkıp Siyon’a sevecenlik göstereceksin, Çünkü onu kayırmanın zamanıdır, beklenen zaman geldi.</verse>
				<verse number="14">Kulların onun taşlarından hoşlanır, Tozunu bile severler.</verse>
				<verse number="15">Uluslar RAB’bin adından, Yeryüzü kralları görkeminden korkacak.</verse>
				<verse number="16">Çünkü RAB Siyon’u yeniden kuracak, Görkem içinde görünecek.</verse>
				<verse number="17">Yoksulların duasına kulak verecek, Yalvarışlarını asla hor görmeyecek.</verse>
				<verse number="18">Bunlar gelecek kuşak için yazılsın, Öyle ki, henüz doğmamış insanlar RAB’be övgüler sunsun.</verse>
				<verse number="19">RAB yücelerdeki kutsal katından aşağı baktı, Göklerden yeryüzünü gözetledi,</verse>
				<verse number="20">Tutsakların iniltisini duymak, Ölüm mahkûmlarını kurtarmak için.</verse>
				<verse number="21">Böylece halklar ve krallıklar RAB’be tapınmak için toplanınca, O’nun adı Siyon’da, Övgüsü Yeruşalim’de duyurulacak.</verse>
				<verse number="22">Böylece halklar ve krallıklar RAB’be tapınmak için toplanınca, O’nun adı Siyon’da, Övgüsü Yeruşalim’de duyurulacak.</verse>
				<verse number="23">RAB gücümü kırdı yaşam yolunda, Ömrümü kısalttı.</verse>
				<verse number="24">“Ey Tanrım, ömrümün ortasında canımı alma!” dedim. “Senin yılların kuşaklar boyu sürer!</verse>
				<verse number="25">“Çok önceden attın dünyanın temellerini, Gökler de senin ellerinin yapıtıdır.</verse>
				<verse number="26">Onlar yok olacak, ama sen kalıcısın. Hepsi bir giysi gibi eskiyecek. Onları bir kaftan gibi değiştireceksin, Geçip gidecekler.</verse>
				<verse number="27">Ama sen hep aynısın, Yılların tükenmeyecek.</verse>
				<verse number="28">Gözetiminde yaşayacak kullarının çocukları, Senin önünde duracak soyları.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="103">
				<verse number="1">RAB’be övgüler sun, ey gönlüm! O’nun kutsal adına övgüler sun, ey bütün varlığım!</verse>
				<verse number="2">RAB’be övgüler sun, ey canım! İyiliklerinin hiçbirini unutma!</verse>
				<verse number="3">Bütün suçlarını bağışlayan, Bütün hastalıklarını iyileştiren,</verse>
				<verse number="4">Canını ölüm çukurundan kurtaran, Sana sevgi ve sevecenlik tacı giydiren,</verse>
				<verse number="5">Yaşam boyu seni iyiliklerle doyuran O’dur, Bu nedenle gençliğin kartalınki gibi tazelenir.</verse>
				<verse number="6">RAB bütün düşkünlere Hak ve adalet sağlar.</verse>
				<verse number="7">Kendi yöntemlerini Musa’ya, İşlerini İsrailliler’e açıkladı.</verse>
				<verse number="8">RAB sevecen ve lütfedendir, Tez öfkelenmez, sevgisi engindir.</verse>
				<verse number="9">Sürekli suçlamaz, Öfkesini sonsuza dek sürdürmez.</verse>
				<verse number="10">Bize günahlarımıza göre davranmaz, Suçlarımızın karşılığını vermez.</verse>
				<verse number="11">Çünkü gökler yeryüzünden ne kadar yüksekse, Kendisinden korkanlara karşı sevgisi de o kadar büyüktür.</verse>
				<verse number="12">Doğu batıdan ne kadar uzaksa, O kadar uzaklaştırdı bizden isyanlarımızı.</verse>
				<verse number="13">Bir baba çocuklarına nasıl sevecen davranırsa, RAB de kendisinden korkanlara öyle sevecen davranır.</verse>
				<verse number="14">Çünkü mayamızı bilir, Toprak olduğumuzu anımsar.</verse>
				<verse number="15">İnsana gelince, ota benzer ömrü, Kır çiçeği gibi serpilir;</verse>
				<verse number="16">Rüzgar üzerine esince yok olur gider, Bulunduğu yer onu tanımaz.</verse>
				<verse number="17">Ama RAB kendisinden korkanları sonsuza dek sever, Antlaşmasına uyan Ve buyruklarına uymayı anımsayan soylarına adil davranır.</verse>
				<verse number="18">Ama RAB kendisinden korkanları sonsuza dek sever, Antlaşmasına uyan Ve buyruklarına uymayı anımsayan soylarına adil davranır.</verse>
				<verse number="19">RAB tahtını göklere kurmuştur, O’nun egemenliği her yeri kapsar.</verse>
				<verse number="20">RAB’be övgüler sunun, ey sizler, O’nun melekleri, O’nun sözünü dinleyen, Söylediklerini yerine getiren güç sahipleri!</verse>
				<verse number="21">RAB’be övgüler sunun, ey sizler, O’nun bütün göksel orduları, İsteğini yerine getiren kulları!</verse>
				<verse number="22">RAB’be övgüler sunun, Ey O’nun egemen olduğu yerlerdeki bütün yaratıklar! RAB’be övgüler sun, ey gönlüm!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="104">
				<verse number="1">RAB’be övgüler sun, ey gönlüm! Ya RAB Tanrım, ne ulusun! Görkem ve yücelik kuşanmışsın,</verse>
				<verse number="2">Bir kaftana bürünür gibi ışığa bürünmüşsün. Gökleri bir çadır gibi geren,</verse>
				<verse number="3">Evini yukarıdaki sular üzerine kuran, Bulutları kendine savaş arabası yapan, Rüzgarın kanatları üzerinde gezen,</verse>
				<verse number="4">Rüzgarları kendine haberci, Yıldırımları hizmetkâr eden sensin.</verse>
				<verse number="5">Yeryüzünü temeller üzerine kurdun, Asla sarsılmasın diye.</verse>
				<verse number="6">Engini ona bir giysi gibi giydirdin, Sular dağların üzerinde durdu.</verse>
				<verse number="7">Sen kükreyince sular kaçtı, Göğü gürletince hemen çekildi.</verse>
				<verse number="8">Dağları aşıp derelere aktı, Onlar için belirlediğin yerlere doğru.</verse>
				<verse number="9">Bir sınır koydun önlerine, Geçmesinler, gelip yeryüzünü bir daha kaplamasınlar diye.</verse>
				<verse number="10">Vadilerde fışkırttığın pınarlar, Dağların arasından akar.</verse>
				<verse number="11">Bütün kır hayvanlarını suvarır, Yaban eşeklerinin susuzluğunu giderirler.</verse>
				<verse number="12">Kuşlar yanlarında yuva kurar, Dalların arasında ötüşürler.</verse>
				<verse number="13">Gökteki evinden dağları sularsın, Yeryüzü işlerinin meyvesine doyar.</verse>
				<verse number="14">Hayvanlar için ot, İnsanların yararı için bitkiler yetiştirirsin; İnsanlar ekmeğini topraktan çıkarsın diye,</verse>
				<verse number="15">Yüreklerini sevindiren şarabı, Yüzlerini güldüren zeytinyağını, Güçlerini artıran ekmeği hep sen verirsin.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin ağaçları, Kendi diktiği Lübnan sedirleri suya doyar.</verse>
				<verse number="17">Kuşlar orada yuva yapar, Leyleğin evi ise çamlardadır.</verse>
				<verse number="18">Yüksek dağlar dağ keçilerinin uğrağı, Kayalar kaya tavşanlarının sığınağıdır.</verse>
				<verse number="19">Mevsimleri göstersin diye ayı, Batacağı zamanı bilen güneşi yarattın.</verse>
				<verse number="20">Karartırsın ortalığı, gece olur, Başlar kıpırdamaya orman hayvanları.</verse>
				<verse number="21">Genç aslan av peşinde kükrer, Tanrı’dan yiyecek ister.</verse>
				<verse number="22">Güneş doğunca İnlerine çekilir, yatarlar.</verse>
				<verse number="23">İnsan işine gider, Akşama dek çalışmak için.</verse>
				<verse number="24">Ya RAB, ne çok eserin var! Hepsini bilgece yaptın; Yeryüzü yarattıklarınla dolu.</verse>
				<verse number="25">İşte uçsuz bucaksız denizler, İçinde kaynaşan sayısız canlılar, Büyük küçük yaratıklar.</verse>
				<verse number="26">Orada gemiler dolaşır, İçinde oynaşsın diye yarattığın Livyatan da orada.</verse>
				<verse number="27">Hepsi seni bekliyor, Yiyeceklerini zamanında veresin diye.</verse>
				<verse number="28">Sen verince onlar toplar, Sen elini açınca onlar iyiliğe doyar.</verse>
				<verse number="29">Yüzünü gizleyince dehşete kapılırlar, Soluklarını kesince ölüp toprak olurlar.</verse>
				<verse number="30">Ruhun’u gönderince var olurlar, Yeryüzüne yeni yaşam verirsin.</verse>
				<verse number="31">RAB’bin görkemi sonsuza dek sürsün! Sevinsin RAB yaptıklarıyla!</verse>
				<verse number="32">O bakınca yeryüzü titrer, O dokununca dağlar tüter.</verse>
				<verse number="33">Ömrümce RAB’be ezgiler söyleyecek, Var oldukça Tanrım’ı ilahilerle öveceğim.</verse>
				<verse number="34">Düşüncem O’na hoş görünsün, Sevincim RAB olsun!</verse>
				<verse number="35">Tükensin dünyadaki günahlılar, Yok olsun artık kötüler! RAB’be övgüler sun, ey gönlüm! RAB’be övgüler sunun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="105">
				<verse number="1">RAB’be şükredin, O’nu adıyla çağırın, Halklara duyurun yaptıklarını!</verse>
				<verse number="2">O’nu ezgilerle, ilahilerle övün, Bütün harikalarını anlatın!</verse>
				<verse number="3">Kutsal adıyla övünün, Sevinsin RAB’be yönelenler!</verse>
				<verse number="4">RAB’be ve O’nun gücüne bakın, Durmadan O’nun yüzünü arayın!</verse>
				<verse number="5">Ey sizler, kulu İbrahim’in soyu, Seçtiği Yakupoğulları, O’nun yaptığı harikaları, Olağanüstü işlerini Ve ağzından çıkan yargıları anımsayın!</verse>
				<verse number="6">Ey sizler, kulu İbrahim’in soyu, Seçtiği Yakupoğulları, O’nun yaptığı harikaları, Olağanüstü işlerini Ve ağzından çıkan yargıları anımsayın!</verse>
				<verse number="7">Tanrımız RAB O’dur, Yargıları bütün yeryüzünü kapsar.</verse>
				<verse number="8">O antlaşmasını, Bin kuşak için verdiği sözü, İbrahim’le yaptığı antlaşmayı, İshak için içtiği andı sonsuza dek anımsar.</verse>
				<verse number="9">O antlaşmasını, Bin kuşak için verdiği sözü, İbrahim’le yaptığı antlaşmayı, İshak için içtiği andı sonsuza dek anımsar.</verse>
				<verse number="10">“Hakkınıza düşen mülk olarak Kenan ülkesini size vereceğim” diyerek, Bunu Yakup için bir kural, İsrail’le sonsuza dek geçerli bir antlaşma yaptı.</verse>
				<verse number="11">“Hakkınıza düşen mülk olarak Kenan ülkesini size vereceğim” diyerek, Bunu Yakup için bir kural, İsrail’le sonsuza dek geçerli bir antlaşma yaptı.</verse>
				<verse number="12">O zaman bir avuç insandılar, Sayıca az ve ülkeye yabancıydılar.</verse>
				<verse number="13">Bir ulustan öbürüne, Bir ülkeden ötekine dolaşıp durdular.</verse>
				<verse number="14">RAB kimsenin onları ezmesine izin vermedi, Onlar için kralları bile payladı:</verse>
				<verse number="15">“Meshettiklerime dokunmayın, Peygamberlerime kötülük etmeyin!” dedi.</verse>
				<verse number="16">Ülkeye kıtlık gönderdi, Bütün yiyeceklerini yok etti.</verse>
				<verse number="17">Önlerinden bir adam göndermişti, Köle olarak satılan Yusuf’tu bu.</verse>
				<verse number="18">Zincir vurup incittiler ayaklarını, Demir halka geçirdiler boynuna,</verse>
				<verse number="19">Söyledikleri gerçekleşinceye dek, RAB’bin sözü onu sınadı.</verse>
				<verse number="20">Kral adam gönderip Yusuf’u salıverdi, Halklara egemen olan onu özgür kıldı.</verse>
				<verse number="21">Onu kendi sarayının efendisi, Bütün varlığının sorumlusu yaptı;</verse>
				<verse number="22">Önderlerini istediği gibi eğitsin, İleri gelenlerine akıl versin diye.</verse>
				<verse number="23">O zaman İsrail Mısır’a gitti, Yakup Ham ülkesine yerleşti.</verse>
				<verse number="24">RAB halkını alabildiğine çoğalttı, Düşmanlarından sayıca artırdı onları.</verse>
				<verse number="25">Sonunda tutumunu değiştirdi düşmanlarının: Halkından tiksindiler, Kullarına kurnazca davrandılar.</verse>
				<verse number="26">Kulu Musa’yı, Seçtiği Harun’u gönderdi aralarına.</verse>
				<verse number="27">Onlar gösterdiler RAB’bin belirtilerini, Ham ülkesinde şaşılası işlerini.</verse>
				<verse number="28">Karanlık gönderip ülkeyi karanlığa bürüdü RAB, Çünkü Mısırlılar O’nun sözlerine karşı gelmişti.</verse>
				<verse number="29">Kana çevirdi sularını, Öldürdü balıklarını.</verse>
				<verse number="30">Ülkede kurbağalar kaynaştı Krallarının odalarına kadar.</verse>
				<verse number="31">RAB buyurunca sinek sürüleri, Sivrisinekler üşüştü ülkenin her yanına.</verse>
				<verse number="32">Dolu yağdırdı yağmur yerine, Şimşekler çaktırdı ülkelerinde.</verse>
				<verse number="33">Bağlarını, incir ağaçlarını vurdu, Parçaladı ülkenin ağaçlarını.</verse>
				<verse number="34">O buyurunca çekirgeler, Sayısız yavrular kaynadı.</verse>
				<verse number="35">Ülkenin bütün bitkilerini yediler, Toprağın ürününü yiyip bitirdiler.</verse>
				<verse number="36">RAB ülkede ilk doğanların hepsini, İlk çocuklarını öldürdü.</verse>
				<verse number="37">İsrailliler’i ülkeden altın ve gümüşle çıkardı, Oymaklarından tek kişi bile tökezlemedi.</verse>
				<verse number="38">Onlar gidince Mısır sevindi, Çünkü İsrail korkusu çökmüştü Mısır’ın üzerine.</verse>
				<verse number="39">RAB bulutu bir örtü gibi yaydı üzerlerine, Gece ateş verdi yollarını aydınlatsın diye.</verse>
				<verse number="40">İstediler, bıldırcın gönderdi, Göksel ekmekle doyurdu karınlarını.</verse>
				<verse number="41">Kayayı yardı, sular fışkırdı, Çorak topraklarda bir ırmak gibi aktı.</verse>
				<verse number="42">Çünkü kutsal sözünü, Kulu İbrahim’e verdiği sözü anımsadı.</verse>
				<verse number="43">Halkını sevinç içinde, Seçtiklerini sevinç çığlıklarıyla ülkeden çıkardı.</verse>
				<verse number="44">Ulusların topraklarını verdi onlara. Halkların emeğini miras aldılar;</verse>
				<verse number="45">Kurallarını yerine getirsinler, Yasalarına uysunlar diye. RAB’be övgüler sunun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="106">
				<verse number="1">Övgüler sunun, RAB’be! RAB’be şükredin, çünkü O iyidir, Sevgisi sonsuzdur.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin büyük işlerini kim anlatabilir, Kim O’na yeterince övgü sunabilir?</verse>
				<verse number="3">Ne mutlu adalete uyanlara, Sürekli doğru olanı yapanlara!</verse>
				<verse number="4">Ya RAB, halkına lütfettiğinde anımsa beni, Onları kurtardığında ilgilen benimle.</verse>
				<verse number="5">Öyle ki, seçtiklerinin gönencini göreyim, Ulusunun sevincini, Kendi halkının kıvancını paylaşayım.</verse>
				<verse number="6">Atalarımız gibi biz de günah işledik, Suç işledik, kötülük ettik.</verse>
				<verse number="7">Atalarımız Mısır’dayken Yaptığın harikaları anlamadı, Çok kez gösterdiğin sevgiyi anımsamadı, Denizde, Kamış Denizi’nde başkaldırdılar.</verse>
				<verse number="8">Buna karşın RAB gücünü göstermek için, Adı uğruna kurtardı onları.</verse>
				<verse number="9">Kamış Denizi’ni azarladı, kurudu deniz, Yürüdüler enginde O’nun öncülüğünde, Çölde yürür gibi.</verse>
				<verse number="10">Kendilerinden nefret edenlerin elinden aldı onları, Düşmanlarının pençesinden kurtardı.</verse>
				<verse number="11">Sular yuttu hasımlarını, Hiçbiri kurtulmadı.</verse>
				<verse number="12">O zaman atalarımız O’nun sözlerine inandılar, Ezgiler söyleyerek O’nu övdüler.</verse>
				<verse number="13">Ne var ki, RAB’bin yaptıklarını çabucak unuttular, Öğüt vermesini beklemediler.</verse>
				<verse number="14">Özlemle kıvrandılar çölde, Tanrı’yı denediler ıssız yerlerde.</verse>
				<verse number="15">Tanrı onlara istediklerini verdi, Ama üzerlerine yıpratıcı bir hastalık gönderdi.</verse>
				<verse number="16">Onlar ordugahlarında Musa’yı, RAB’bin kutsal kulu Harun’u kıskanınca,</verse>
				<verse number="17">Yer yarıldı ve Datan’ı yuttu, Aviram’la yandaşlarının üzerine kapandı.</verse>
				<verse number="18">Ateş kavurdu onları izleyenleri, Alev yaktı kötüleri.</verse>
				<verse number="19">Bir buzağı heykeli yaptılar Horev’de, Dökme bir puta tapındılar.</verse>
				<verse number="20">Tanrı’nın yüceliğini, Ot yiyen öküz putuna değiştirdiler.</verse>
				<verse number="21">Unuttular kendilerini kurtaran Tanrı’yı, Mısır’da yaptığı büyük işleri,</verse>
				<verse number="22">Ham ülkesinde yarattığı harikaları, Kamış Denizi kıyısında yaptığı müthiş işleri.</verse>
				<verse number="23">Bu yüzden onları yok edeceğini söyledi Tanrı, Ama seçkin kulu Musa O’nun önündeki gedikte durarak, Yok edici öfkesinden vazgeçirdi O’nu.</verse>
				<verse number="24">Ardından hor gördüler güzelim ülkeyi, Tanrı’nın verdiği söze inanmadılar.</verse>
				<verse number="25">Çadırlarında söylendiler, Dinlemediler RAB’bin sesini.</verse>
				<verse number="26">Bu yüzden RAB elini kaldırdı Ve çölde onları yere sereceğine, Soylarını ulusların arasına saçacağına, Onları öteki ülkelere dağıtacağına ant içti.</verse>
				<verse number="27">Bu yüzden RAB elini kaldırdı Ve çölde onları yere sereceğine, Soylarını ulusların arasına saçacağına, Onları öteki ülkelere dağıtacağına ant içti.</verse>
				<verse number="28">Sonra Baal-Peor’a bel bağladılar, Ölülere sunulan kurbanları yediler.</verse>
				<verse number="29">Öfkelendirdiler RAB’bi yaptıklarıyla, Salgın hastalık çıktı aralarında.</verse>
				<verse number="30">Ama Pinehas kalkıp araya girdi, Felaketi önledi.</verse>
				<verse number="31">Bu doğruluk sayıldı ona, Kuşaklar boyu, sonsuza dek sürecek bu.</verse>
				<verse number="32">Yine RAB’bi öfkelendirdiler Meriva suları yanında, Musa’nın başına dert açıldı onlar yüzünden;</verse>
				<verse number="33">Çünkü onu sinirlendirdiler, O da düşünmeden konuştu.</verse>
				<verse number="34">RAB’bin onlara buyurduğu gibi Yok etmediler halkları,</verse>
				<verse number="35">Tersine öteki uluslara karıştılar, Onların törelerini öğrendiler.</verse>
				<verse number="36">Putlarına taptılar, Bu da onlara tuzak oldu.</verse>
				<verse number="37">Oğullarını, kızlarını Cinlere kurban ettiler.</verse>
				<verse number="38">Kenan putlarına kurban olsun diye Oğullarının, kızlarının kanını, Suçsuzların kanını döktüler; Ülke onların kanıyla kirlendi.</verse>
				<verse number="39">Böylece yaptıklarıyla kirli sayıldılar, Vefasız duruma düştüler töreleriyle.</verse>
				<verse number="40">RAB’bin öfkesi parladı halkına karşı, Tiksindi kendi halkından.</verse>
				<verse number="41">Onları ulusların eline teslim etti. Onlardan nefret edenler onlara egemen oldu.</verse>
				<verse number="42">Düşmanları onları ezdi, Boyun eğdirdi hepsine.</verse>
				<verse number="43">RAB onları birçok kez kurtardı, Ama akılları fikirleri başkaldırmaktaydı Ve alçaltıldılar suçları yüzünden.</verse>
				<verse number="44">RAB yine de ilgilendi sıkıntılarıyla Yakarışlarını duyunca.</verse>
				<verse number="45">Antlaşmasını anımsadı onlar uğruna, Eşsiz sevgisinden ötürü vazgeçti yapacaklarından.</verse>
				<verse number="46">Merhamet koydu onları tutsak alanların yüreğine.</verse>
				<verse number="47">Kurtar bizi, ey Tanrımız RAB, Topla bizi ulusların arasından. Kutsal adına şükredelim, Yüceliğinle övünelim.</verse>
				<verse number="48">Öncesizlikten sonsuza dek, İsrail’in Tanrısı RAB’be övgüler olsun! Bütün halk, “Amin!” desin. RAB’be övgüler olsun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="107">
				<verse number="1">RAB’be şükredin, çünkü O iyidir, Sevgisi sonsuzdur.</verse>
				<verse number="2">Böyle desin RAB’bin kurtardıkları, Düşman pençesinden özgür kıldıkları,</verse>
				<verse number="3">Doğudan, batıdan, kuzeyden, güneyden, Bütün ülkelerden topladıkları.</verse>
				<verse number="4">Issız çöllerde dolaştılar, Yerleşecekleri kente giden bir yol bulamadılar.</verse>
				<verse number="5">Aç, susuz, Sefil oldular.</verse>
				<verse number="6">O zaman sıkıntı içinde RAB’be yakardılar, RAB kurtardı onları dertlerinden.</verse>
				<verse number="7">Yerleşecekleri bir kente varıncaya dek, Onlara doğru yolda öncülük etti.</verse>
				<verse number="8">Şükretsinler RAB’be sevgisi için, İnsanlar yararına yaptığı harikalar için.</verse>
				<verse number="9">Çünkü O susamış canın susuzluğunu giderir, Aç canı iyiliklerle doyurur.</verse>
				<verse number="10">Zincire vurulmuş, acıyla kıvranan tutsaklar, Karanlıkta, zifiri karanlıkta oturmuştu.</verse>
				<verse number="11">Çünkü Tanrı’nın buyruklarına karşı çıkmışlardı, Küçümsemişlerdi Yüceler Yücesi’nin öğüdünü.</verse>
				<verse number="12">Ağır işlerle hayatı onlara zehir etti, Çöktüler, yardım eden olmadı.</verse>
				<verse number="13">O zaman sıkıntı içinde RAB’be yakardılar, RAB kurtardı onları dertlerinden;</verse>
				<verse number="14">Çıkardı karanlıktan, zifiri karanlıktan, Kopardı zincirlerini.</verse>
				<verse number="15">Şükretsinler RAB’be sevgisi için, İnsanlar yararına yaptığı harikalar için!</verse>
				<verse number="16">Çünkü tunç kapıları kırdı, Demir kapı kollarını parçaladı O.</verse>
				<verse number="17">Cezalarını buldu aptallar, Suçları, isyanları yüzünden.</verse>
				<verse number="18">İğrenir olmuşlardı bütün yemeklerden, Ölümün kapılarına yaklaşmışlardı.</verse>
				<verse number="19">O zaman sıkıntı içinde RAB’be yakardılar, RAB kurtardı onları dertlerinden.</verse>
				<verse number="20">Sözünü gönderip iyileştirdi onları, Kurtardı ölüm çukurundan.</verse>
				<verse number="21">Şükretsinler RAB’be sevgisi için, İnsanlar yararına yaptığı harikalar için!</verse>
				<verse number="22">Şükran kurbanları sunsunlar Ve sevinç çığlıklarıyla duyursunlar O’nun yaptıklarını!</verse>
				<verse number="23">Gemilerle denize açılanlar, Okyanuslarda iş yapanlar,</verse>
				<verse number="24">RAB’bin işlerini, Derinliklerde yaptığı harikaları gördüler.</verse>
				<verse number="25">Çünkü O buyurunca şiddetli bir fırtına koptu, Dalgalar şaha kalktı.</verse>
				<verse number="26">Göklere yükselip diplere indi gemiler, Sıkıntıdan canları burunlarına geldi gemicilerin,</verse>
				<verse number="27">Sarhoş gibi sallanıp sendelediler, Ustalıkları işe yaramadı.</verse>
				<verse number="28">O zaman sıkıntı içinde RAB’be yakardılar, RAB kurtardı onları dertlerinden.</verse>
				<verse number="29">Fırtınayı limanlığa çevirdi, Yatıştı dalgalar;</verse>
				<verse number="30">Rahatlayınca sevindiler, Diledikleri limana götürdü RAB onları.</verse>
				<verse number="31">Şükretsinler RAB’be sevgisi için, İnsanlar yararına yaptığı harikalar için!</verse>
				<verse number="32">Yüceltsinler O’nu halk topluluğunda, Övgüler sunsunlar ileri gelenlerin toplantısında.</verse>
				<verse number="33">Irmakları çöle çevirir, Pınarları kurak toprağa,</verse>
				<verse number="34">Verimli toprağı çorak alana, Orada yaşayanların kötülüğü yüzünden.</verse>
				<verse number="35">Çölü su birikintisine çevirir, Kuru toprağı pınara.</verse>
				<verse number="36">Açları yerleştirir oraya; Oturacak bir kent kursunlar,</verse>
				<verse number="37">Tarlalar ekip bağlar diksinler, Bol ürün alsınlar diye.</verse>
				<verse number="38">RAB’bin kutsamasıyla, Çoğaldılar alabildiğine, Eksiltmedi hayvanlarını.</verse>
				<verse number="39">Sonra azaldılar, alçaldılar, Baskı, sıkıntı ve acı yüzünden.</verse>
				<verse number="40">RAB rezalet saçtı soylular üzerine, Yolu izi belirsiz bir çölde dolaştırdı onları.</verse>
				<verse number="41">Ama yoksulu sefaletten kurtardı, Davar sürüsü gibi çoğalttı ailelerini.</verse>
				<verse number="42">Doğru insanlar görüp sevinecek, Kötülerse ağzını kapayacak.</verse>
				<verse number="43">Aklı olan bunları göz önünde tutsun, RAB’bin sevgisini dikkate alsın.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="108">
				<verse number="1">Kararlıyım, ey Tanrı, Bütün varlığımla sana ezgiler, ilahiler söyleyeceğim!</verse>
				<verse number="2">Uyan, ey lir, ey çenk, Seheri ben uyandırayım!</verse>
				<verse number="3">Halkların arasında sana şükürler sunayım, ya RAB, Ulusların arasında seni ilahilerle öveyim.</verse>
				<verse number="4">Çünkü sevgin göklere erişir, Sadakatin gökyüzüne ulaşır.</verse>
				<verse number="5">Yüceliğini göster göklerin üstünde, ey Tanrı, Görkemin bütün yeryüzünü kaplasın!</verse>
				<verse number="6">Kurtar bizi sağ elinle, yardım et, Sevdiklerin özgürlüğe kavuşsun diye!</verse>
				<verse number="7">Tanrı şöyle konuştu kutsal yerinde: “Şekem’i sevinçle bölüştürecek, Sukkot Vadisi’ni ölçeceğim.</verse>
				<verse number="8">Gilat benimdir, Manaşşe de benim, Efrayim miğferim, Yahuda asam.</verse>
				<verse number="9">Moav yıkanma leğenim, Edom’un üzerine çarığımı fırlatacağım, Filist’e zaferle haykıracağım.”</verse>
				<verse number="10">Kim beni surlu kente götürecek? Kim bana Edom’a kadar yol gösterecek?</verse>
				<verse number="11">Ey Tanrı, sen bizi reddetmedin mi? Ordularımıza öncülük etmiyor musun artık?</verse>
				<verse number="12">Yardım et bize düşmana karşı, Çünkü boştur insan yardımı.</verse>
				<verse number="13">Tanrı’yla zafer kazanırız, O çiğner düşmanlarımızı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="109">
				<verse number="1">Ey övgüler sunduğum Tanrı, Sessiz kalma!</verse>
				<verse number="2">Çünkü kötüler, yalancılar Bana karşı ağzını açtı, Karalıyorlar beni.</verse>
				<verse number="3">Nefret dolu sözlerle beni kuşatıp Yok yere bana savaş açtılar.</verse>
				<verse number="4">Sevgime karşılık bana düşman oldular, Bense dua etmekteyim.</verse>
				<verse number="5">İyiliğime kötülük, Sevgime nefretle karşılık verdiler.</verse>
				<verse number="6">Kötü bir adam koy düşmanın başına, Sağında onu suçlayan biri dursun!</verse>
				<verse number="7">Yargılanınca suçlu çıksın, Duası bile günah sayılsın!</verse>
				<verse number="8">Ömrü kısa olsun, Görevini bir başkası üstlensin!</verse>
				<verse number="9">Çocukları öksüz, Karısı dul kalsın!</verse>
				<verse number="10">Çocukları avare gezip dilensin, Yıkık evlerinden uzakta yiyecek arasın!</verse>
				<verse number="11">Bütün malları tefecinin ağına düşsün, Emeğini yabancılar yağmalasın!</verse>
				<verse number="12">Kimse ona sevgi göstermesin, Öksüzlerine acıyan olmasın!</verse>
				<verse number="13">Soyu kurusun, Bir kuşak sonra adı silinsin!</verse>
				<verse number="14">Atalarının suçları RAB’bin önünde anılsın, Annesinin günahı silinmesin!</verse>
				<verse number="15">Günahları hep RAB’bin önünde dursun, RAB anılarını yok etsin yeryüzünden!</verse>
				<verse number="16">Çünkü düşmanım sevgi göstermeyi düşünmedi, Ölesiye baskı yaptı mazluma, yoksula, Yüreği kırık insana.</verse>
				<verse number="17">Sevdiği lanet başına gelsin! Madem kutsamaktan hoşlanmıyor, Uzak olsun ondan kutsamak!</verse>
				<verse number="18">Laneti bir giysi gibi giydi, Su gibi içine, yağ gibi kemiklerine işlesin lanet!</verse>
				<verse number="19">Bir giysi gibi onu örtünsün, Bir kuşak gibi hep onu sarsın!</verse>
				<verse number="20">Düşmanlarıma, beni kötüleyenlere, RAB böyle karşılık versin!</verse>
				<verse number="21">Ama sen, ey Egemen RAB, Adın uğruna bana ilgi göster; Kurtar beni, iyiliğin, sevgin uğruna!</verse>
				<verse number="22">Çünkü düşkün ve yoksulum, Yüreğim yaralı içimde.</verse>
				<verse number="23">Batan güneş gibi geçip gidiyorum, Çekirge gibi silkilip atılıyorum.</verse>
				<verse number="24">Dizlerim titriyor oruç tutmaktan; Bir deri bir kemiğe döndüm.</verse>
				<verse number="25">Düşmanlarıma yüzkarası oldum; Beni görünce kafalarını sallıyorlar!</verse>
				<verse number="26">Yardım et bana, ya RAB Tanrım; Kurtar beni sevgin uğruna!</verse>
				<verse number="27">Bilsinler bu işte senin elin olduğunu, Bunu senin yaptığını, ya RAB!</verse>
				<verse number="28">Varsın lanet etsin onlar, sen kutsa beni, Bana saldıranlar utanacak, Ben kulunsa sevineceğim.</verse>
				<verse number="29">Rezilliğe bürünsün beni suçlayanlar, Kaftan giyer gibi utançlarıyla örtünsünler!</verse>
				<verse number="30">RAB’be çok şükredeceğim, Kalabalığın arasında O’na övgüler dizeceğim;</verse>
				<verse number="31">Çünkü O yoksulun sağında durur, Onu yargılayanlardan kurtarmak için.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="110">
				<verse number="1">RAB Efendim’e: “Ben düşmanlarını ayaklarının altına serinceye dek Sağımda otur” diyor.</verse>
				<verse number="2">RAB Siyon’dan uzatacak kudret asanı, Düşmanlarının ortasında egemenlik sür!</verse>
				<verse number="3">Savaşacağın gün Gönüllü gidecek askerlerin. Seherin bağrından doğan çiy gibi Kutsal giysiler içinde Sana gelecek gençlerin.</verse>
				<verse number="4">RAB ant içti, kararından dönmez: “Melkisedek düzeni uyarınca Sonsuza dek kâhinsin sen!” dedi.</verse>
				<verse number="5">Rab senin sağındadır, Kralları ezecek öfkelendiği gün.</verse>
				<verse number="6">Ulusları yargılayacak, ortalığı cesetler dolduracak, Dünyanın dört bucağında başları ezecek.</verse>
				<verse number="7">Yol kenarındaki dereden su içecek; Bu yüzden başını dik tutacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="111">
				<verse number="1">Övgüler sunun RAB’be! Doğru insanların toplantısında, Topluluk içinde, Bütün yüreğimle RAB’be şükredeceğim.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin işleri büyüktür, Onlardan zevk alanlar hep onları düşünür.</verse>
				<verse number="3">O’nun yaptıkları yüce ve görkemlidir, Doğruluğu sonsuza dek sürer.</verse>
				<verse number="4">RAB unutulmayacak harikalar yaptı, O sevecen ve lütfedendir.</verse>
				<verse number="5">Kendisinden korkanları besler, Antlaşmasını sonsuza dek anımsar.</verse>
				<verse number="6">Ulusların topraklarını kendi halkına vermekle Gösterdi onlara işlerinin gücünü.</verse>
				<verse number="7">Yaptığı her işte sadık ve adildir, Bütün koşulları güvenilirdir;</verse>
				<verse number="8">Sonsuza dek sürer, Sadakat ve doğrulukla yapılır.</verse>
				<verse number="9">O halkının kurtuluşunu sağladı, Antlaşmasını sonsuza dek geçerli kıldı. Adı kutsal ve müthiştir.</verse>
				<verse number="10">Bilgeliğin temeli RAB korkusudur, O’nun kurallarını yerine getiren herkes Sağduyu sahibi olur. O’na sonsuza dek övgü sunulur!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="112">
				<verse number="1">Övgüler sunun RAB’be! Ne mutlu RAB’den korkan insana, O’nun buyruklarından büyük zevk alana!</verse>
				<verse number="2">Soyu yeryüzünde güç kazanacak, Doğruların kuşağı kutsanacak.</verse>
				<verse number="3">Bolluk ve zenginlik eksilmez evinden, Sonsuza dek sürer doğruluğu.</verse>
				<verse number="4">Karanlıkta ışık doğar dürüstler için, Lütfeden, sevecen, doğru insanlar için.</verse>
				<verse number="5">Ne mutlu eli açık olan, ödünç veren, İşlerini adaletle yürüten insana!</verse>
				<verse number="6">Asla sarsılmaz, Sonsuza dek anılır doğru insan.</verse>
				<verse number="7">Kötü haberden korkmaz, Yüreği sarsılmaz, RAB’be güvenir.</verse>
				<verse number="8">Gözü pektir, korku nedir bilmez, Sonunda düşmanlarının yenilgisini görür.</verse>
				<verse number="9">Armağanlar dağıttı, yoksullara verdi; Doğruluğu sonsuza dek kalıcıdır, Gücü ve saygınlığı artar.</verse>
				<verse number="10">Kötü kişi bunu görünce kudurur, Dişlerini gıcırdatır, kendi kendini yer, bitirir. Kötülerin dileği boşa çıkar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="113">
				<verse number="1">Övgüler sunun RAB’be! Övgüler sunun, ey RAB’bin kulları, RAB’bin adına övgüler sunun!</verse>
				<verse number="2">Şimdiden sonsuza dek RAB’bin adına şükürler olsun!</verse>
				<verse number="3">Güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar RAB’bin adına övgüler sunulmalı!</verse>
				<verse number="4">RAB bütün uluslara egemendir, Görkemi gökleri aşar.</verse>
				<verse number="5">Var mı Tanrımız RAB gibi, Yücelerde oturan,</verse>
				<verse number="6">Göklerde ve yeryüzünde olanlara Bakmak için eğilen?</verse>
				<verse number="7">Düşkünü yerden kaldırır, Yoksulu çöplükten çıkarır;</verse>
				<verse number="8">Soylularla, Halkının soylularıyla birlikte oturtsun diye.</verse>
				<verse number="9">Kısır kadını evde oturtur, Çocuk sahibi mutlu bir anne kılar. RAB’be övgüler sunun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="114">
				<verse number="1">İsrail Mısır’dan çıktığında, Yakup’un soyu yabancı dil konuşan bir halktan ayrıldığında,</verse>
				<verse number="2">Yahuda Rab’bin kutsal yeri oldu, İsrail de O’nun krallığı.</verse>
				<verse number="3">Deniz olanı görüp geri çekildi, Şeria Irmağı tersine aktı.</verse>
				<verse number="4">Dağlar koç gibi, Tepeler kuzu gibi sıçradı.</verse>
				<verse number="5">Ey deniz, sana ne oldu da kaçtın? Ey Şeria, neden tersine aktın?</verse>
				<verse number="6">Ey dağlar, niçin koç gibi, Ey tepeler, niçin kuzu gibi sıçradınız?</verse>
				<verse number="7">Titre, ey yeryüzü, Kayayı havuza, Çakmaktaşını pınara çeviren Rab’bin önünde, Yakup’un Tanrısı’nın huzurunda.</verse>
				<verse number="8">Titre, ey yeryüzü, Kayayı havuza, Çakmaktaşını pınara çeviren Rab’bin önünde, Yakup’un Tanrısı’nın huzurunda.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="115">
				<verse number="1">Bizi değil, ya RAB, bizi değil, Sevgin ve sadakatin uğruna, Kendi adını yücelt!</verse>
				<verse number="2">Niçin uluslar: “Hani, nerede onların Tanrısı?” desin.</verse>
				<verse number="3">Bizim Tanrımız göklerdedir, Ne isterse yapar.</verse>
				<verse number="4">Oysa onların putları altın ve gümüşten yapılmış, İnsan elinin eseridir.</verse>
				<verse number="5">Ağızları var, konuşmazlar, Gözleri var, görmezler,</verse>
				<verse number="6">Kulakları var, duymazlar, Burunları var, koku almazlar,</verse>
				<verse number="7">Elleri var, hissetmezler, Ayakları var, yürümezler, Boğazlarından ses çıkmaz.</verse>
				<verse number="8">Onları yapan, onlara güvenen herkes Onlar gibi olacak!</verse>
				<verse number="9">Ey İsrail halkı, RAB’be güven, O’dur yardımcınız ve kalkanınız!</verse>
				<verse number="10">Ey Harun soyu, RAB’be güven, O’dur yardımcınız ve kalkanınız!</verse>
				<verse number="11">Ey RAB’den korkanlar, RAB’be güvenin, O’dur yardımcınız ve kalkanınız!</verse>
				<verse number="12">RAB bizi anımsayıp kutsayacak, İsrail halkını, Harun soyunu kutsayacak.</verse>
				<verse number="13">Küçük, büyük, Kendisinden korkan herkesi kutsayacak.</verse>
				<verse number="14">RAB sizi, Sizi ve çocuklarınızı çoğaltsın!</verse>
				<verse number="15">Yeri göğü yaratan RAB Sizleri kutsasın.</verse>
				<verse number="16">Göklerin öteleri RAB’bindir, Ama yeryüzünü insanlara vermiştir.</verse>
				<verse number="17">Ölüler, sessizlik diyarına inenler, RAB’be övgüler sunmaz;</verse>
				<verse number="18">Biziz RAB’bi öven, Şimdiden sonsuza dek. RAB’be övgüler sunun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="116">
				<verse number="1">RAB’bi seviyorum, Çünkü O feryadımı duyar.</verse>
				<verse number="2">Bana kulak verdiği için, Yaşadığım sürece O’na sesleneceğim.</verse>
				<verse number="3">Ölüm iplerine dolaşmıştım, Ölüler diyarının kâbusu yakama yapışmıştı, Sıkıntıya, acıya gömülmüştüm.</verse>
				<verse number="4">O zaman RAB’bi adıyla çağırdım, “Aman, ya RAB, kurtar canımı!” dedim.</verse>
				<verse number="5">RAB lütufkâr ve adildir, Sevecendir Tanrımız.</verse>
				<verse number="6">RAB saf insanları korur, Tükendiğim zaman beni kurtardı.</verse>
				<verse number="7">Ey canım, yine huzura kavuş, Çünkü RAB sana iyilik etti.</verse>
				<verse number="8">Sen, ya RAB, canımı ölümden, Gözlerimi yaştan, Ayaklarımı sürçmekten kurtardın.</verse>
				<verse number="9">Yaşayanların diyarında, RAB’bin huzurunda yürüyeceğim.</verse>
				<verse number="10">İman ettim, “Büyük acı çekiyorum” dediğim zaman bile.</verse>
				<verse number="11">Şaşkınlık içinde, “Bütün insanlar yalancı” dedim.</verse>
				<verse number="12">Ne karşılık verebilirim RAB’be, Bana yaptığı onca iyilik için?</verse>
				<verse number="13">Kurtuluş sunusu olarak kadeh kaldırıp RAB’bi adıyla çağıracağım.</verse>
				<verse number="14">Bütün halkının önünde, RAB’be adadıklarımı yerine getireceğim.</verse>
				<verse number="15">RAB’bin gözünde değerlidir Sadık kullarının ölümü.</verse>
				<verse number="16">Ya RAB, ben gerçekten senin kulunum; Kulun, hizmetçinin oğluyum, Sen çözdün bağlarımı.</verse>
				<verse number="17">Ya RAB, seni adınla çağırıp Şükran kurbanı sunacağım.</verse>
				<verse number="18">RAB’be adadıklarımı yerine getireceğim Bütün halkının önünde,</verse>
				<verse number="19">RAB’bin Tapınağı’nın avlularında, Senin orta yerinde, ey Yeruşalim! RAB’be övgüler sunun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="117">
				<verse number="1">Ey bütün uluslar, RAB’be övgüler sunun! Ey bütün halklar, O’nu yüceltin!</verse>
				<verse number="2">Çünkü bize beslediği sevgi büyüktür, RAB’bin sadakati sonsuza dek sürer. RAB’be övgüler sunun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="118">
				<verse number="1">RAB’be şükredin, çünkü O iyidir, Sevgisi sonsuzdur.</verse>
				<verse number="2">“Sonsuzdur sevgisi!” desin İsrail halkı.</verse>
				<verse number="3">“Sonsuzdur sevgisi!” desin Harun’un soyu.</verse>
				<verse number="4">“Sonsuzdur sevgisi!” desin RAB’den korkanlar.</verse>
				<verse number="5">Sıkıntı içinde RAB’be seslendim; Yanıtladı, rahata kavuşturdu beni.</verse>
				<verse number="6">RAB benden yana, korkmam; İnsan bana ne yapabilir?</verse>
				<verse number="7">RAB benden yana, benim yardımcım, Benden nefret edenlerin sonuna zaferle bakacağım.</verse>
				<verse number="8">RAB’be sığınmak İnsana güvenmekten iyidir.</verse>
				<verse number="9">RAB’be sığınmak Soylulara güvenmekten iyidir.</verse>
				<verse number="10">Bütün uluslar beni kuşattı, RAB’bin adıyla püskürttüm onları.</verse>
				<verse number="11">Kuşattılar, sardılar beni, RAB’bin adıyla püskürttüm onları.</verse>
				<verse number="12">Arılar gibi sardılar beni, Ama diken ateşi gibi sönüverdiler; RAB’bin adıyla püskürttüm onları.</verse>
				<verse number="13">İtilip kakıldım, düşmek üzereydim, Ama RAB yardım etti bana.</verse>
				<verse number="14">RAB gücüm ve ezgimdir, O kurtardı beni.</verse>
				<verse number="15">Sevinç ve zafer çığlıkları Çınlıyor doğruların çadırlarında: “RAB’bin sağ eli güçlü işler yapar!</verse>
				<verse number="16">RAB’bin sağ eli üstündür, RAB’bin sağ eli güçlü işler yapar!”</verse>
				<verse number="17">Ölmeyecek, yaşayacağım, RAB’bin yaptıklarını duyuracağım.</verse>
				<verse number="18">RAB beni şiddetle yola getirdi, Ama ölüme terk etmedi.</verse>
				<verse number="19">Açın bana adalet kapılarını, Girip RAB’be şükredeyim.</verse>
				<verse number="20">İşte budur RAB’bin kapısı! Doğrular girebilir oradan.</verse>
				<verse number="21">Sana şükrederim, çünkü bana yanıt verdin, Kurtarıcım oldun.</verse>
				<verse number="22">Yapıcıların reddettiği taş, Köşenin baş taşı oldu.</verse>
				<verse number="23">RAB’bin işidir bu, Gözümüzde harika bir iş!</verse>
				<verse number="24">Bugün RAB’bin yarattığı gündür, Onun için sevinip coşalım!</verse>
				<verse number="25">Ne olur, ya RAB, kurtar bizi, Ne olur, başarılı kıl bizi!</verse>
				<verse number="26">Kutsansın RAB’bin adıyla gelen! Kutsuyoruz sizi RAB’bin evinden.</verse>
				<verse number="27">RAB Tanrı’dır, aydınlattı bizi. İplerle bağlayın bayram kurbanını, İlerleyin sunağın boynuzlarına kadar.</verse>
				<verse number="28">Tanrım sensin, şükrederim sana, Tanrım sensin, yüceltirim seni.</verse>
				<verse number="29">RAB’be şükredin, çünkü O iyidir, Sevgisi sonsuzdur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="119">
				<verse number="1">Ne mutlu yolları temiz olanlara, RAB’bin yasasına göre yaşayanlara!</verse>
				<verse number="2">Ne mutlu O’nun öğütlerine uyanlara, Bütün yüreğiyle O’na yönelenlere!</verse>
				<verse number="3">Hiç haksızlık etmezler, O’nun yolunda yürürler.</verse>
				<verse number="4">Koyduğun koşullara Dikkatle uyulmasını buyurdun.</verse>
				<verse number="5">Keşke kararlı olsam Senin kurallarına uymakta!</verse>
				<verse number="6">Hiç utanmayacağım, Bütün buyruklarını izledikçe.</verse>
				<verse number="7">Şükredeceğim sana temiz yürekle, Adil hükümlerini öğrendikçe.</verse>
				<verse number="8">Kurallarını yerine getireceğim, Bırakma beni hiçbir zaman!</verse>
				<verse number="9">Genç insan yolunu nasıl temiz tutar? Senin sözünü tutmakla.</verse>
				<verse number="10">Bütün yüreğimle sana yöneliyorum, İzin verme buyruklarından sapmama!</verse>
				<verse number="11">Aklımdan çıkarmam sözünü, Sana karşı günah işlememek için.</verse>
				<verse number="12">Övgüler olsun sana, ya RAB, Bana kurallarını öğret.</verse>
				<verse number="13">Ağzından çıkan bütün hükümleri Dudaklarımla yineliyorum.</verse>
				<verse number="14">Sevinç duyuyorum öğütlerini izlerken, Sanki benim oluyor bütün hazineler.</verse>
				<verse number="15">Koşullarını derin derin düşünüyorum, Yollarını izlerken.</verse>
				<verse number="16">Zevk alıyorum kurallarından, Sözünü unutmayacağım.</verse>
				<verse number="17">Ben kuluna iyilik et ki yaşayayım, Sözüne uyayım.</verse>
				<verse number="18">Gözlerimi aç, Yasandaki harikaları göreyim.</verse>
				<verse number="19">Garibim bu dünyada, Buyruklarını benden gizleme!</verse>
				<verse number="20">İçim tükeniyor, Her an hükümlerini özlemekten.</verse>
				<verse number="21">Buyruklarından sapan Lanetli küstahları azarlarsın.</verse>
				<verse number="22">Uzaklaştır benden küçümsemeleri, hakaretleri, Çünkü öğütlerini tutuyorum.</verse>
				<verse number="23">Önderler toplanıp beni kötüleseler bile, Ben kulun senin kurallarını derin derin düşüneceğim.</verse>
				<verse number="24">Öğütlerin benim zevkimdir, Bana akıl verirler.</verse>
				<verse number="25">Toza toprağa serildim, Sözün uyarınca yaşam ver bana.</verse>
				<verse number="26">Yaptıklarımı açıkladım, beni yanıtladın; Kurallarını öğret bana!</verse>
				<verse number="27">Koşullarını anlamamı sağla ki, Harikalarının üzerinde düşüneyim.</verse>
				<verse number="28">İçim eriyor kederden, Sözün uyarınca güçlendir beni!</verse>
				<verse number="29">Yalan yoldan uzaklaştır, Yasan uyarınca lütfet bana.</verse>
				<verse number="30">Ben sadakat yolunu seçtim, Hükümlerini uygun gördüm.</verse>
				<verse number="31">Öğütlerine dört elle sarıldım, ya RAB, Utandırma beni!</verse>
				<verse number="32">İçime huzur verdiğin için Buyrukların doğrultusunda koşacağım.</verse>
				<verse number="33">Kurallarını nasıl izleyeceğimi öğret bana, ya RAB, Öyle ki, onları sonuna kadar izleyeyim.</verse>
				<verse number="34">Anlamamı sağla, yasana uyayım, Bütün yüreğimle onu yerine getireyim.</verse>
				<verse number="35">Buyrukların doğrultusunda yol göster bana, Çünkü yolundan zevk alırım.</verse>
				<verse number="36">Yüreğimi haksız kazanca değil, Kendi öğütlerine yönelt.</verse>
				<verse number="37">Gözlerimi boş şeylerden çevir, Beni kendi yolunda yaşat.</verse>
				<verse number="38">Senden korkulması için Ben kuluna verdiğin sözü yerine getir.</verse>
				<verse number="39">Korktuğum hakaretten uzak tut beni, Çünkü senin ilkelerin iyidir.</verse>
				<verse number="40">Çok özlüyorum senin koşullarını! Beni doğruluğunun içinde yaşat!</verse>
				<verse number="41">Bana sevgini göster, ya RAB, Sözün uyarınca kurtar beni!</verse>
				<verse number="42">O zaman beni aşağılayanlara Gereken yanıtı verebilirim, Çünkü senin sözüne güvenirim.</verse>
				<verse number="43">Gerçeğini ağzımdan düşürme, Çünkü senin hükümlerine umut bağladım.</verse>
				<verse number="44">Yasana sürekli, Sonsuza dek uyacağım.</verse>
				<verse number="45">Özgürce yürüyeceğim, Çünkü senin koşullarına yöneldim ben.</verse>
				<verse number="46">Kralların önünde senin öğütlerinden söz edecek, Utanç duymayacağım.</verse>
				<verse number="47">Senin buyruklarından zevk alıyor, Onları seviyorum.</verse>
				<verse number="48">Saygı ve sevgi duyuyorum buyruklarına, Derin derin düşünüyorum kurallarını.</verse>
				<verse number="49">Kuluna verdiğin sözü anımsa, Bununla umut verdin bana.</verse>
				<verse number="50">Acı çektiğimde beni avutan budur, Sözün bana yaşam verir.</verse>
				<verse number="51">Çok eğlendiler küstahlar benimle, Yine de yasandan şaşmadım.</verse>
				<verse number="52">Geçmişte verdiğin hükümleri anımsayınca, Avundum, ya RAB.</verse>
				<verse number="53">Çileden çıkıyorum, Yasanı terk eden kötüler yüzünden.</verse>
				<verse number="54">Senin kurallarındır ezgilerimin konusu, Konuk olduğum bu dünyada.</verse>
				<verse number="55">Gece adını anarım, ya RAB, Yasana uyarım.</verse>
				<verse number="56">Tek yaptığım, Senin koşullarına uymak.</verse>
				<verse number="57">Benim payıma düşen sensin, ya RAB, Sözlerini yerine getireceğim, dedim.</verse>
				<verse number="58">Bütün yüreğimle sana yakardım. Lütfet bana, sözün uyarınca.</verse>
				<verse number="59">Tuttuğum yolları düşündüm, Senin öğütlerine göre adım attım.</verse>
				<verse number="60">Buyruklarına uymak için Elimi çabuk tuttum, oyalanmadım.</verse>
				<verse number="61">Kötülerin ipleri beni sardı, Yasanı unutmadım.</verse>
				<verse number="62">Doğru hükümlerin için Gece yarısı kalkıp sana şükrederim.</verse>
				<verse number="63">Dostuyum bütün senden korkanların, Koşullarına uyanların.</verse>
				<verse number="64">Yeryüzü sevginle dolu, ya RAB, Kurallarını öğret bana!</verse>
				<verse number="65">Ya RAB, iyilik ettin kuluna, Sözünü tuttun.</verse>
				<verse number="66">Bana sağduyu ve bilgi ver, Çünkü inanıyorum buyruklarına.</verse>
				<verse number="67">Acı çekmeden önce yoldan sapardım, Ama şimdi sözüne uyuyorum.</verse>
				<verse number="68">Sen iyisin, iyilik edersin; Bana kurallarını öğret.</verse>
				<verse number="69">Küstahlar yalanlarla beni lekeledi, Ama ben bütün yüreğimle senin koşullarına uyarım.</verse>
				<verse number="70">Onların yüreği yağ bağladı, Bense zevk alırım yasandan.</verse>
				<verse number="71">İyi oldu acı çekmem; Çünkü kurallarını öğreniyorum.</verse>
				<verse number="72">Ağzından çıkan yasa benim için Binlerce altın ve gümüşten daha değerlidir.</verse>
				<verse number="73">Senin ellerin beni yarattı, biçimlendirdi. Anlamamı sağla ki buyruklarını öğreneyim.</verse>
				<verse number="74">Senden korkanlar beni görünce sevinsin, Çünkü senin sözüne umut bağladım.</verse>
				<verse number="75">Biliyorum, ya RAB, hükümlerin adildir; Bana acı çektirirken bile sadıksın.</verse>
				<verse number="76">Ben kuluna verdiğin söz uyarınca, Sevgin beni avutsun.</verse>
				<verse number="77">Sevecenlik göster bana, yaşayayım, Çünkü yasandan zevk alıyorum.</verse>
				<verse number="78">Utansın küstahlar beni yalan yere suçladıkları için. Bense senin koşullarını düşünüyorum.</verse>
				<verse number="79">Bana dönsün senden korkanlar, Öğütlerini bilenler.</verse>
				<verse number="80">Yüreğim kusursuz uysun kurallarına, Öyle ki, utanç duymayayım.</verse>
				<verse number="81">İçim tükeniyor senin kurtarışını özlerken, Senin sözüne umut bağladım ben.</verse>
				<verse number="82">Gözümün feri sönüyor söz verdiklerini beklemekten, “Ne zaman avutacaksın beni?” diye soruyorum.</verse>
				<verse number="83">Dumandan kararmış tuluma döndüm, Yine de unutmuyorum kurallarını.</verse>
				<verse number="84">Daha ne kadar bekleyecek kulun? Ne zaman yargılayacaksın bana zulmedenleri?</verse>
				<verse number="85">Çukur kazdılar benim için Yasana uymayan küstahlar.</verse>
				<verse number="86">Bütün buyrukların güvenilirdir; Haksız yere zulmediyorlar, yardım et bana!</verse>
				<verse number="87">Nerdeyse sileceklerdi beni yeryüzünden, Ama ben senin koşullarından ayrılmadım.</verse>
				<verse number="88">Koru canımı sevgin uyarınca, Tutayım ağzından çıkan öğütleri.</verse>
				<verse number="89">Ya RAB, sözün Göklerde sonsuza dek duruyor.</verse>
				<verse number="90">Sadakatin kuşaklar boyu sürüyor, Kurduğun yeryüzü sapasağlam duruyor.</verse>
				<verse number="91">Bugün hükümlerin uyarınca ayakta duran her şey Sana kulluk ediyor.</verse>
				<verse number="92">Eğer yasan zevk kaynağım olmasaydı, Çektiğim acılardan yok olurdum.</verse>
				<verse number="93">Koşullarını asla unutmayacağım, Çünkü onlarla bana yaşam verdin.</verse>
				<verse number="94">Kurtar beni, çünkü seninim, Senin koşullarına yöneldim.</verse>
				<verse number="95">Kötüler beni yok etmeyi beklerken, Ben senin öğütlerini inceliyorum.</verse>
				<verse number="96">Kusursuz olan her şeyin bir sonu olduğunu gördüm, Ama senin buyruğun sınır tanımaz.</verse>
				<verse number="97">Ne kadar severim yasanı! Bütün gün düşünürüm onun üzerinde.</verse>
				<verse number="98">Buyrukların beni düşmanlarımdan bilge kılar, Çünkü her zaman aklımdadır onlar.</verse>
				<verse number="99">Bütün öğretmenlerimden daha akıllıyım, Çünkü öğütlerin üzerinde düşünüyorum.</verse>
				<verse number="100">Yaşlılardan daha bilgeyim, Çünkü senin koşullarına uyuyorum.</verse>
				<verse number="101">Sakınırım her kötü yoldan, Senin sözünü tutmak için.</verse>
				<verse number="102">Ayrılmam hükümlerinden, Çünkü bana sen öğrettin.</verse>
				<verse number="103">Ne tatlı geliyor verdiğin sözler damağıma, Baldan tatlı geliyor ağzıma!</verse>
				<verse number="104">Senin koşullarına uymakla bilgelik kazanıyorum, Bu yüzden nefret ediyorum her yanlış yoldan.</verse>
				<verse number="105">Sözün adımlarım için çıra, Yolum için ışıktır.</verse>
				<verse number="106">Adil hükümlerini izleyeceğime ant içtim, Andımı tutacağım.</verse>
				<verse number="107">Çok sıkıntı çektim, ya RAB; Koru hayatımı sözün uyarınca.</verse>
				<verse number="108">Ağzımdan çıkan içten övgüleri Kabul et, ya RAB, Bana hükümlerini öğret.</verse>
				<verse number="109">Hayatım her an tehlikede, Yine de unutmam yasanı.</verse>
				<verse number="110">Kötüler tuzak kurdu bana, Yine de sapmadım senin koşullarından.</verse>
				<verse number="111">Öğütlerin sonsuza dek mirasımdır, Yüreğimin sevincidir onlar.</verse>
				<verse number="112">Kararlıyım Sonuna kadar senin kurallarına uymaya.</verse>
				<verse number="113">Döneklerden tiksinir, Senin yasanı severim.</verse>
				<verse number="114">Sığınağım ve kalkanım sensin, Senin sözüne umut bağlarım.</verse>
				<verse number="115">Ey kötüler, benden uzak durun, Tanrım’ın buyruklarını yerine getireyim.</verse>
				<verse number="116">Sözün uyarınca destek ol bana, yaşam bulayım; Umudumu boşa çıkarma!</verse>
				<verse number="117">Sıkı tut beni, kurtulayım, Her zaman kurallarını dikkate alayım.</verse>
				<verse number="118">Kurallarından sapan herkesi reddedersin, Çünkü onların hileleri boştur.</verse>
				<verse number="119">Dünyadaki kötüleri cüruf gibi atarsın, Bu yüzden severim senin öğütlerini.</verse>
				<verse number="120">Bedenim ürperiyor dehşetinden, Korkuyorum hükümlerinden.</verse>
				<verse number="121">Adil ve doğru olanı yaptım, Gaddarların eline bırakma beni!</verse>
				<verse number="122">Güven altına al kulunun mutluluğunu, Baskı yapmasın bana küstahlar.</verse>
				<verse number="123">Gözümün feri sönüyor, Beni kurtarmanı, Adil sözünü yerine getirmeni beklemekten.</verse>
				<verse number="124">Kuluna sevgin uyarınca davran, Bana kurallarını öğret.</verse>
				<verse number="125">Ben senin kulunum, bana akıl ver ki, Öğütlerini anlayabileyim.</verse>
				<verse number="126">Ya RAB, harekete geçmenin zamanıdır, Yasanı çiğniyorlar.</verse>
				<verse number="127">Bu yüzden senin buyruklarını, Altından, saf altından daha çok seviyorum;</verse>
				<verse number="128">Koyduğun koşulların hepsini doğru buluyorum, Her yanlış yoldan tiksiniyorum.</verse>
				<verse number="129">Harika öğütlerin var, Bu yüzden onlara candan uyuyorum.</verse>
				<verse number="130">Sözlerinin açıklanışı aydınlık saçar, Saf insanlara akıl verir.</verse>
				<verse number="131">Ağzım açık, soluk soluğayım, Çünkü buyruklarını özlüyorum.</verse>
				<verse number="132">Bana lütufla bak, Adını sevenlere her zaman yaptığın gibi.</verse>
				<verse number="133">Adımlarımı pekiştir verdiğin söz uyarınca, Hiçbir suç bana egemen olmasın.</verse>
				<verse number="134">Kurtar beni insan baskısından, Koşullarına uyabileyim.</verse>
				<verse number="135">Yüzün aydınlık saçsın kulunun üzerine, Kurallarını öğret bana.</verse>
				<verse number="136">Oluk oluk yaş akıyor gözlerimden, Çünkü uymuyorlar yasana.</verse>
				<verse number="137">Sen adilsin, ya RAB, Hükümlerin doğrudur.</verse>
				<verse number="138">Buyurduğun öğütler doğru Ve tam güvenilirdir.</verse>
				<verse number="139">Gayretim beni tüketti, Çünkü düşmanlarım unuttu senin sözlerini.</verse>
				<verse number="140">Sözün çok güvenilirdir, Kulun onu sever.</verse>
				<verse number="141">Önemsiz ve horlanan biriyim ben, Ama koşullarını unutmuyorum.</verse>
				<verse number="142">Adaletin sonsuza dek doğrudur, Yasan gerçektir.</verse>
				<verse number="143">Sıkıntıya, darlığa düştüm, Ama buyrukların benim zevkimdir.</verse>
				<verse number="144">Öğütlerin sonsuza dek doğrudur; Bana akıl ver ki, yaşayayım.</verse>
				<verse number="145">Bütün yüreğimle haykırıyorum, Yanıtla beni, ya RAB! Senin kurallarına uyacağım.</verse>
				<verse number="146">Sana sesleniyorum, Kurtar beni, Öğütlerine uyayım.</verse>
				<verse number="147">Gün doğmadan kalkıp yardım dilerim, Senin sözüne umut bağladım.</verse>
				<verse number="148">Verdiğin söz üzerinde düşüneyim diye, Gece boyunca uyku girmiyor gözüme.</verse>
				<verse number="149">Sevgin uyarınca sesime kulak ver, Hükümlerin uyarınca, ya RAB, yaşam ver bana!</verse>
				<verse number="150">Yaklaşıyor kötülük ardınca koşanlar, Yasandan uzaklaşıyorlar.</verse>
				<verse number="151">Oysa sen yakınsın, ya RAB, Bütün buyrukların gerçektir.</verse>
				<verse number="152">Çoktan beri anladım Öğütlerini sonsuza dek verdiğini.</verse>
				<verse number="153">Çektiğim sıkıntıyı gör, kurtar beni, Çünkü yasanı unutmadım.</verse>
				<verse number="154">Davamı savun, özgür kıl beni, Sözün uyarınca koru canımı.</verse>
				<verse number="155">Kurtuluş kötülerden uzaktır, Çünkü senin kurallarına yönelmiyorlar.</verse>
				<verse number="156">Çok sevecensin, ya RAB, Hükümlerin uyarınca koru canımı.</verse>
				<verse number="157">Bana zulmedenler, düşmanlarım çok, Yine de sapmadım senin öğütlerinden.</verse>
				<verse number="158">Tiksinerek bakıyorum hainlere, Çünkü uymuyorlar senin sözüne.</verse>
				<verse number="159">Bak, ne kadar seviyorum koşullarını, Sevgin uyarınca, ya RAB, koru canımı.</verse>
				<verse number="160">Sözlerinin temeli gerçektir, Doğru hükümlerinin tümü sonsuza dek sürecektir.</verse>
				<verse number="161">Yok yere zulmediyor bana önderler, Oysa yüreğim senin sözünle titrer.</verse>
				<verse number="162">Ganimet bulan biri gibi Verdiğin sözlerde sevinç bulurum.</verse>
				<verse number="163">Tiksinir, iğrenirim yalandan, Ama senin yasanı severim.</verse>
				<verse number="164">Doğru hükümlerin için Seni günde yedi kez överim.</verse>
				<verse number="165">Yasanı sevenler büyük esenlik bulur, Hiçbir şey sendeletmez onları.</verse>
				<verse number="166">Ya RAB, kurtarışına umut bağlar, Buyruklarını yerine getiririm.</verse>
				<verse number="167">Öğütlerine candan uyar, Onları çok severim.</verse>
				<verse number="168">Öğütlerini, koşullarını uygularım, Çünkü bütün davranışlarımı görürsün sen.</verse>
				<verse number="169">Feryadım sana erişsin, ya RAB, Sözün uyarınca akıl ver bana!</verse>
				<verse number="170">Yalvarışım sana ulaşsın; Verdiğin söz uyarınca kurtar beni!</verse>
				<verse number="171">Dudaklarımdan övgüler aksın, Çünkü bana kurallarını öğretiyorsun.</verse>
				<verse number="172">Dilimde sözün ezgilere dönüşsün, Çünkü bütün buyrukların doğrudur.</verse>
				<verse number="173">Elin bana yardıma hazır olsun, Çünkü senin koşullarını seçtim ben.</verse>
				<verse number="174">Kurtarışını özlüyorum, ya RAB, Yasan zevk kaynağımdır.</verse>
				<verse number="175">Beni yaşat ki, sana övgüler sunayım, Hükümlerin bana yardımcı olsun.</verse>
				<verse number="176">Kaybolmuş koyun gibi avare dolaşıyordum; Kulunu ara, Çünkü buyruklarını unutmadım ben.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="120">
				<verse number="1">Sıkıntıya düşünce RAB’be seslendim; Yanıtladı beni.</verse>
				<verse number="2">Ya RAB, kurtar canımı yalancı dudaklardan, Aldatıcı dillerden!</verse>
				<verse number="3">Ey aldatıcı dil, RAB ne verecek sana, Daha ne verecek?</verse>
				<verse number="4">Yiğidin sivri oklarıyla Retem çalısından alevli korlar!</verse>
				<verse number="5">Vay bana, Meşek’te garip kaldım sanki, Kedar çadırları arasında oturdum.</verse>
				<verse number="6">Fazla kaldım Barıştan nefret edenler arasında.</verse>
				<verse number="7">Ben barış yanlısıyım, Ama söze başladığımda, Onlar savaşa kalkıyor!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="121">
				<verse number="1">Gözlerimi dağlara kaldırıyorum, Nereden yardım gelecek?</verse>
				<verse number="2">Yeri göğü yaratan RAB’den gelecek yardım.</verse>
				<verse number="3">O ayaklarının kaymasına izin vermez, Seni koruyan uyuklamaz.</verse>
				<verse number="4">İsrail’in koruyucusu ne uyur ne uyuklar.</verse>
				<verse number="5">Senin koruyucun RAB’dir, O sağ yanında sana gölgedir.</verse>
				<verse number="6">Gündüz güneş, Gece ay sana zarar vermez.</verse>
				<verse number="7">RAB her kötülükten seni korur, Esirger canını.</verse>
				<verse number="8">Şimdiden sonsuza dek RAB koruyacak gidişini, gelişini.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="122">
				<verse number="1">Bana: “RAB’bin evine gidelim” dendikçe Sevinirim.</verse>
				<verse number="2">Ayaklarımız senin kapılarında, Ey Yeruşalim!</verse>
				<verse number="3">Bitişik nizamda kurulmuş bir kenttir Yeruşalim!</verse>
				<verse number="4">Oymaklar çıkar oraya, RAB’bin oymakları, İsrail’e verilen öğüt uyarınca, RAB’bin adına şükretmek için.</verse>
				<verse number="5">Çünkü orada yargı tahtları, Davut soyunun tahtları kurulmuştur.</verse>
				<verse number="6">Esenlik dileyin Yeruşalim’e: “Huzur bulsun seni sevenler!</verse>
				<verse number="7">Surlarına esenlik, Saraylarına huzur egemen olsun!”</verse>
				<verse number="8">Kardeşlerim, dostlarım için, “Esenlik olsun sana!” derim.</verse>
				<verse number="9">Tanrımız RAB’bin evi için İyilik dilerim sana.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="123">
				<verse number="1">Gözlerimi sana kaldırıyorum, Ey göklerde taht kuran!</verse>
				<verse number="2">Nasıl kulların gözleri efendilerinin, Hizmetçinin gözleri hanımının eline bakarsa, Bizim gözlerimiz de RAB Tanrımız’a öyle bakar, O bize acıyıncaya dek.</verse>
				<verse number="3">Acı bize, ya RAB, acı; Gördüğümüz hakaret yeter de artar.</verse>
				<verse number="4">Rahat yaşayanların alayları, Küstahların hakareti Canımıza yetti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="124">
				<verse number="1">RAB bizden yana olmasaydı, Desin şimdi İsrail:</verse>
				<verse number="2">RAB bizden yana olmasaydı, İnsanlar bize saldırdığında,</verse>
				<verse number="3">Diri diri yutarlardı bizi, Öfkeleri bize karşı alevlenince.</verse>
				<verse number="4">Sular silip süpürürdü bizleri, Seller geçerdi üzerimizden.</verse>
				<verse number="5">Kabaran sular Aşardı başımızdan.</verse>
				<verse number="6">Övgüler olsun Bizi onların ağzına yem etmeyen RAB’be!</verse>
				<verse number="7">Bir kuş gibi Kurtuldu canımız avcının tuzağından, Kırıldı tuzak, kurtulduk.</verse>
				<verse number="8">Yeri göğü yaratan RAB’bin adı yardımcımızdır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="125">
				<verse number="1">RAB’be güvenenler Siyon Dağı’na benzer, Sarsılmaz, sonsuza dek durur.</verse>
				<verse number="2">Dağlar Yeruşalim’i nasıl kuşatmışsa, RAB de halkını öyle kuşatmıştır, Şimdiden sonsuza dek.</verse>
				<verse number="3">Kalmayacak kötülerin asası, Doğruların payına düşen toprakta, Yoksa doğrular haksızlığa el uzatabilir.</verse>
				<verse number="4">İyilik et, ya RAB, İyilere, yüreği temiz olanlara.</verse>
				<verse number="5">Ama kendi halkından eğri yollara sapanları, RAB kötü uluslarla birlikte kovacak. İsrail’e esenlik olsun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="126">
				<verse number="1">RAB sürgünleri Siyon’a geri getirince, Rüya gibi geldi bize.</verse>
				<verse number="2">Ağzımız gülüşlerle, Dilimiz sevinç çığlıklarıyla doldu. “RAB onlar için büyük işler yaptı” Diye konuşuldu uluslar arasında.</verse>
				<verse number="3">RAB bizim için büyük işler yaptı, Sevinç doldu içimiz.</verse>
				<verse number="4">Ya RAB, eski gönencimize kavuştur bizi, Negev’de suya kavuşan vadiler gibi.</verse>
				<verse number="5">Gözyaşları içinde ekenler, Sevinç çığlıklarıyla biçecek;</verse>
				<verse number="6">Ağlayarak tohum çuvalını taşıyıp dolaşan, Sevinç çığlıkları atarak demetlerle dönecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="127">
				<verse number="1">Evi RAB yapmazsa, Yapıcılar boşuna didinir. Kenti RAB korumazsa, Bekçi boşuna bekler.</verse>
				<verse number="2">Boşuna erken kalkıp Geç yatıyorsunuz. Ey zahmetle kazanılan ekmeği yiyenler, RAB sevdiklerinin rahat uyumasını sağlar.</verse>
				<verse number="3">Çocuklar RAB’bin verdiği bir armağandır, Rahmin ürünü bir ödüldür.</verse>
				<verse number="4">Yiğidin elinde nasılsa oklar, Öyledir gençlikte doğan çocuklar.</verse>
				<verse number="5">Ne mutlu ok kılıfı onlarla dolu insana! Kent kapısında hasımlarıyla tartışırken Utanç duymayacaklar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="128">
				<verse number="1">Ne mutlu RAB’den korkana, O’nun yolunda yürüyene!</verse>
				<verse number="2">Emeğinin ürününü yiyeceksin, Mutlu ve başarılı olacaksın.</verse>
				<verse number="3">Eşin evinde verimli bir asma gibi olacak; Çocukların zeytin filizleri gibi sofranın çevresinde.</verse>
				<verse number="4">İşte RAB’den korkan kişi Böyle kutsanacak.</verse>
				<verse number="5">RAB seni Siyon’dan kutsasın! Yeruşalim’in gönencini göresin, Bütün yaşamın boyunca!</verse>
				<verse number="6">Çocuklarının çocuklarını göresin! İsrail’e esenlik olsun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="129">
				<verse number="1">Gençliğimden beri bana sık sık saldırdılar; Şimdi söylesin İsrail:</verse>
				<verse number="2">“Gençliğimden beri bana sık sık saldırdılar, Ama yenemediler beni.</verse>
				<verse number="3">Çiftçiler saban sürdüler sırtımda, Upuzun iz bıraktılar.”</verse>
				<verse number="4">Ama RAB adildir, Kesti kötülerin bağlarını.</verse>
				<verse number="5">Siyon’dan nefret eden herkes Utanç içinde geri çekilsin.</verse>
				<verse number="6">Damlardaki ota, Büyümeden kuruyan ota dönsünler.</verse>
				<verse number="7">Orakçı avucunu, Demetçi kucağını dolduramaz onunla.</verse>
				<verse number="8">Yoldan geçenler de, “RAB sizi kutsasın, RAB’bin adıyla sizi kutsarız” demezler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="130">
				<verse number="1">Derinliklerden sana sesleniyorum, ya RAB,</verse>
				<verse number="2">Sesimi işit, ya Rab, Yalvarışıma iyi kulak ver!</verse>
				<verse number="3">Ya RAB, sen suçların hesabını tutsan, Kim ayakta kalabilir, ya Rab?</verse>
				<verse number="4">Ama sen bağışlayıcısın, Öyle ki senden korkulsun.</verse>
				<verse number="5">RAB’bi gözlüyorum, Canım RAB’bi gözlüyor, Umut bağlıyorum O’nun sözüne.</verse>
				<verse number="6">Sabahı gözleyenlerden, Evet, sabahı gözleyenlerden daha çok, Canım Rab’bi gözlüyor.</verse>
				<verse number="7">Ey İsrail, RAB’be umut bağla! Çünkü RAB’de sevgi, Tam kurtuluş vardır.</verse>
				<verse number="8">İsrail’i bütün suçlarından Fidyeyle O kurtaracaktır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="131">
				<verse number="1">Ya RAB, yüreğimde gurur yok, Gözüm yükseklerde değil. Büyük işlerle, Kendimi aşan harika işlerle uğraşmıyorum.</verse>
				<verse number="2">Tersine, ana kucağında sütten kesilmiş çocuk gibi, Kendimi yatıştırıp huzur buldum, Sütten kesilmiş çocuğa döndüm.</verse>
				<verse number="3">Ey İsrail, RAB’be umut bağla Şimdiden sonsuza dek!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="132">
				<verse number="1">Ya RAB, Davut’un hatırı için, Çektiği bütün zorlukları, Sana nasıl ant içtiğini, Yakup’un güçlü Tanrısı’na adak adadığını anımsa:</verse>
				<verse number="2">Ya RAB, Davut’un hatırı için, Çektiği bütün zorlukları, Sana nasıl ant içtiğini, Yakup’un güçlü Tanrısı’na adak adadığını anımsa:</verse>
				<verse number="3">“Evime gitmeyeceğim, Yatağıma uzanmayacağım,</verse>
				<verse number="4">Gözlerime uyku girmeyecek, Göz kapaklarım kapanmayacak,</verse>
				<verse number="5">RAB’be bir yer, Yakup’un güçlü Tanrısı’na bir konut buluncaya dek.”</verse>
				<verse number="6">Antlaşma Sandığı’nın Efrata’da olduğunu duyduk, Onu Yaar kırlarında bulduk.</verse>
				<verse number="7">“RAB’bin konutuna gidelim, Ayağının taburesi önünde tapınalım” dedik.</verse>
				<verse number="8">Çık, ya RAB, yaşayacağın yere, Gücünü simgeleyen sandıkla birlikte.</verse>
				<verse number="9">Kâhinlerin doğruluğu kuşansın, Sadık kulların sevinç çığlıkları atsın.</verse>
				<verse number="10">Kulun Davut’un hatırı için, Meshettiğin krala yüz çevirme.</verse>
				<verse number="11">RAB Davut’a kesin ant içti, Andından dönmez: “Senin soyundan birini tahtına oturtacağım.</verse>
				<verse number="12">Eğer oğulların antlaşmama, Vereceğim öğütlere uyarlarsa, Onların oğulları da sonsuza dek Senin tahtına oturacak.”</verse>
				<verse number="13">Çünkü RAB Siyon’u seçti, Onu konut edinmek istedi.</verse>
				<verse number="14">“Sonsuza dek yaşayacağım yer budur” dedi, “Burada oturacağım, çünkü bunu kendim istedim.</verse>
				<verse number="15">Çok bereketli kılacağım erzağını, Yiyecekle doyuracağım yoksullarını.</verse>
				<verse number="16">Kurtuluşla donatacağım kâhinlerini; Hep sevinç ezgileri söyleyecek sadık kulları.</verse>
				<verse number="17">Burada Davut soyundan güçlü bir kral çıkaracağım, Meshettiğim kralın soyunu Işık olarak sürdüreceğim.</verse>
				<verse number="18">Düşmanlarını utanca bürüyeceğim, Ama onun başındaki taç parıldayacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="133">
				<verse number="1">Ne iyi, ne güzeldir, Birlik içinde kardeşçe yaşamak!</verse>
				<verse number="2">Başa sürülen değerli yağ gibi, Sakaldan, Harun’un sakalından Kaftanının yakasına dek inen yağ gibi.</verse>
				<verse number="3">Hermon Dağı’na yağan çiy Siyon dağlarına yağıyor sanki. Çünkü RAB orada bereketi, Sonsuz yaşamı buyurdu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="134">
				<verse number="1">Ey sizler, RAB’bin bütün kulları, RAB’bin Tapınağı’nda gece hizmet edenler, O’na övgüler sunun!</verse>
				<verse number="2">Ellerinizi kutsal yere doğru kaldırıp RAB’be övgüler sunun!</verse>
				<verse number="3">Yeri göğü yaratan RAB kutsasın sizi Siyon’dan.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="135">
				<verse number="1">RAB’be övgüler sunun! RAB’bin adına övgüler sunun, Ey RAB’bin kulları! Ey sizler, RAB’bin Tapınağı’nda, Tanrımız’ın Tapınağı’nın avlularında hizmet edenler, Övgüler sunun!</verse>
				<verse number="2">RAB’be övgüler sunun! RAB’bin adına övgüler sunun, Ey RAB’bin kulları! Ey sizler, RAB’bin Tapınağı’nda, Tanrımız’ın Tapınağı’nın avlularında hizmet edenler, Övgüler sunun!</verse>
				<verse number="3">RAB’be övgüler sunun, Çünkü RAB iyidir. Adını ilahilerle övün, Çünkü hoştur bu.</verse>
				<verse number="4">RAB kendine Yakup soyunu, Öz halkı olarak İsrail’i seçti.</verse>
				<verse number="5">Biliyorum, RAB büyüktür, Rabbimiz bütün ilahlardan üstündür.</verse>
				<verse number="6">RAB ne isterse yapar, Göklerde, yeryüzünde, Denizlerde, bütün derinliklerde.</verse>
				<verse number="7">Yeryüzünün dört bucağından bulutlar yükseltir, Yağmur için şimşek çaktırır, Ambarlarından rüzgar estirir.</verse>
				<verse number="8">İnsanlardan hayvanlara dek Mısır’da ilk doğanları öldürdü.</verse>
				<verse number="9">Ey Mısır, senin orta yerinde, Firavunla bütün görevlilerine Belirtiler, şaşılası işler gösterdi.</verse>
				<verse number="10">Birçok ulusu bozguna uğrattı, Güçlü kralları öldürdü:</verse>
				<verse number="11">Amorlu kral Sihon’u, Başan Kralı Og’u, Bütün Kenan krallarını.</verse>
				<verse number="12">Topraklarını mülk, Evet, mülk olarak halkı İsrail’e verdi.</verse>
				<verse number="13">Ya RAB, adın sonsuza dek sürecek, Bütün kuşaklar seni anacak.</verse>
				<verse number="14">RAB halkını haklı çıkarır, Kullarına acır.</verse>
				<verse number="15">Ulusların putları altın ve gümüşten yapılmış, İnsan elinin eseridir.</verse>
				<verse number="16">Ağızları var, konuşmazlar, Gözleri var, görmezler,</verse>
				<verse number="17">Kulakları var, duymazlar, Soluk alıp vermezler.</verse>
				<verse number="18">Onları yapan, onlara güvenen herkes Onlar gibi olacak!</verse>
				<verse number="19">Ey İsrail halkı, RAB’be övgüler sun! Ey Harun soyu, RAB’be övgüler sun!</verse>
				<verse number="20">Ey Levi soyu, RAB’be övgüler sun! RAB’be övgüler sunun, ey RAB’den korkanlar!</verse>
				<verse number="21">Yeruşalim’de oturan RAB’be Siyon’dan övgüler sunulsun! RAB’be övgüler sunun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="136">
				<verse number="1">Şükredin RAB’be, çünkü O iyidir, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="2">Şükredin tanrılar Tanrısı’na, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="3">Şükredin rabler Rabbi’ne, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="4">Büyük harikalar yapan tek varlığa, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="5">Gökleri bilgece yaratana, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="6">Yeri sular üzerine yayana, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="7">Büyük ışıklar yaratana, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="8">Gündüze egemen olsun diye güneşi, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="9">Geceye egemen olsun diye ayı ve yıldızları yaratana, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="10">Mısır’da ilk doğanları öldürene, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="11">Güçlü eli, kudretli koluyla Sevgisi sonsuzdur; İsrail’i Mısır’dan çıkarana, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="12">Güçlü eli, kudretli koluyla Sevgisi sonsuzdur; İsrail’i Mısır’dan çıkarana, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="13">Kamış Denizi’ni ikiye bölene, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="14">İsrail’i ortasından geçirene, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="15">Firavunla ordusunu Kamış Denizi’ne dökene, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="16">Kendi halkını çölde yürütene, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="17">Büyük kralları vurana, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="18">Güçlü kralları öldürene, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="19">Amorlu kral Sihon’u, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="20">Başan Kralı Og’u öldürene, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="21">Topraklarını mülk olarak, Sevgisi sonsuzdur; Kulu İsrail’e mülk verene, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="22">Topraklarını mülk olarak, Sevgisi sonsuzdur; Kulu İsrail’e mülk verene, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="23">Düşkün günlerimizde bizi anımsayana, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="24">Düşmanlarımızdan bizi kurtarana, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="25">Bütün canlılara yiyecek verene, Sevgisi sonsuzdur;</verse>
				<verse number="26">Şükredin Göklerin Tanrısı’na, Sevgisi sonsuzdur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="137">
				<verse number="1">Babil ırmakları kıyısında oturup Siyon’u andıkça ağladık;</verse>
				<verse number="2">Çevredeki kavaklara Lirlerimizi astık.</verse>
				<verse number="3">Çünkü orada bizi tutsak edenler bizden ezgiler, Bize zulmedenler bizden şenlik istiyor, “Siyon ezgilerinden birini okuyun bize!” diyorlardı.</verse>
				<verse number="4">Nasıl okuyabiliriz RAB’bin ezgisini El toprağında?</verse>
				<verse number="5">Ey Yeruşalim, seni unutursam, Sağ elim kurusun.</verse>
				<verse number="6">Seni anmaz, Yeruşalim’i en büyük sevincimden üstün tutmazsam, Dilim damağıma yapışsın!</verse>
				<verse number="7">Yeruşalim’in düştüğü gün, “Yıkın onu, yıkın temellerine kadar!” Diyen Edomlular’ın tavrını anımsa, ya RAB.</verse>
				<verse number="8">Ey sen, yıkılası Babil kızı, Bize yaptıklarını Sana ödetecek olana ne mutlu!</verse>
				<verse number="9">Ne mutlu senin yavrularını tutup Kayalarda parçalayacak insana!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="138">
				<verse number="1">Bütün yüreğimle sana şükrederim, ya RAB, İlahlar önünde seni ilahilerle överim.</verse>
				<verse number="2">Kutsal tapınağına doğru eğilir, Adına şükrederim, Sevgin, sadakatin için. Çünkü adını ve sözünü her şeyden üstün tuttun.</verse>
				<verse number="3">Seslendiğim gün bana yanıt verdin, İçime güç koydun, beni yüreklendirdin.</verse>
				<verse number="4">Şükretsin sana, ya RAB, yeryüzü krallarının tümü, Çünkü ağzından çıkan sözleri işittiler.</verse>
				<verse number="5">Yaptığın işleri ezgilerle övsünler, ya RAB, Çünkü çok yücesin.</verse>
				<verse number="6">RAB yüksekse de, Alçakgönüllüleri gözetir, Küstahları uzaktan tanır.</verse>
				<verse number="7">Sıkıntıya düşersem, canımı korur, Düşmanlarımın öfkesine karşı el kaldırırsın, Sağ elin beni kurtarır.</verse>
				<verse number="8">Ya RAB, her şeyi yaparsın benim için. Sevgin sonsuzdur, ya RAB, Elinin eserini bırakma!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="139">
				<verse number="1">Ya RAB, sınayıp tanıdın beni.</verse>
				<verse number="2">Oturup kalkışımı bilirsin, Niyetimi uzaktan anlarsın.</verse>
				<verse number="3">Gittiğim yolu, yattığım yeri inceden inceye elersin, Bütün yaptıklarımdan haberin var.</verse>
				<verse number="4">Daha sözü ağzıma almadan, Söyleyeceğim her şeyi bilirsin, ya RAB.</verse>
				<verse number="5">Beni çepeçevre kuşattın, Elini üzerime koydun.</verse>
				<verse number="6">Kaldıramam böylesi bir bilgiyi, Başa çıkamam, erişemem.</verse>
				<verse number="7">Nereye gidebilirim senin Ruhun’dan, Nereye kaçabilirim huzurundan?</verse>
				<verse number="8">Göklere çıksam, oradasın, Ölüler diyarına yatak sersem, yine oradasın.</verse>
				<verse number="9">Seherin kanatlarını alıp uçsam, Denizin ötesine konsam,</verse>
				<verse number="10">Orada bile elin yol gösterir bana, Sağ elin tutar beni.</verse>
				<verse number="11">Desem ki, “Karanlık beni kaplasın, Çevremdeki aydınlık geceye dönsün.”</verse>
				<verse number="12">Karanlık bile karanlık sayılmaz senin için, Gece, gündüz gibi ışıldar, Karanlıkla aydınlık birdir senin için.</verse>
				<verse number="13">İç varlığımı sen yarattın, Annemin rahminde beni sen ördün.</verse>
				<verse number="14">Sana övgüler sunarım, Çünkü müthiş ve harika yaratılmışım. Ne harika işlerin var! Bunu çok iyi bilirim.</verse>
				<verse number="15">Gizli yerde yaratıldığımda, Yerin derinliklerinde örüldüğümde, Bedenim senden gizli değildi.</verse>
				<verse number="16">Henüz döl yatağındayken gözlerin gördü beni; Bana ayrılan günlerin hiçbiri gelmeden, Hepsi senin kitabına yazılmıştı.</verse>
				<verse number="17">Hakkımdaki düşüncelerin ne değerli, ey Tanrı, Sayıları ne çok!</verse>
				<verse number="18">Kum tanelerinden fazladır saymaya kalksam. Uyanıyorum, hâlâ seninleyim.</verse>
				<verse number="19">Ey Tanrı, keşke kötüleri öldürsen! Ey eli kanlı insanlar, uzaklaşın benden!</verse>
				<verse number="20">Çünkü senin için kötü konuşuyorlar, Adını kötüye kullanıyor düşmanların.</verse>
				<verse number="21">Ya RAB, nasıl tiksinmem senden tiksinenlerden? Nasıl iğrenmem sana başkaldıranlardan?</verse>
				<verse number="22">Onlardan tümüyle nefret ediyor, Onları düşman sayıyorum.</verse>
				<verse number="23">Ey Tanrı, yokla beni, tanı yüreğimi, Sına beni, öğren kaygılarımı.</verse>
				<verse number="24">Bak, seni gücendiren bir yönüm var mı, Öncülük et bana sonsuz yaşam yolunda!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="140">
				<verse number="1">Ya RAB, kurtar beni kötü insandan, Koru beni zorbadan.</verse>
				<verse number="2">Onlar yüreklerinde kötülük tasarlar, Savaşı sürekli körükler,</verse>
				<verse number="3">Yılan gibi dillerini bilerler, Engerek zehiri var dudaklarının altında. Sela</verse>
				<verse number="4">Ya RAB, sakın beni kötünün elinden, Koru beni zorbadan; Bana çelme takmayı tasarlıyorlar.</verse>
				<verse number="5">Küstahlar benim için tuzak kurdu, Haydutlar ağ gerdi; Yol kenarına kapan koydular benim için. Sela</verse>
				<verse number="6">Sana diyorum, ya RAB: “Tanrım sensin.” Yalvarışıma kulak ver, ya RAB.</verse>
				<verse number="7">Ey Egemen RAB, güçlü kurtarıcım, Savaş gününde başımı korudun.</verse>
				<verse number="8">Kötülerin dileklerini yerine getirme, ya RAB, Tasarılarını ileri götürme! Yoksa gurura kapılırlar. Sela</verse>
				<verse number="9">Beni kuşatanların başını, Dudaklarından dökülen fesat kaplasın.</verse>
				<verse number="10">Kızgın korlar yağsın üzerlerine! Ateşe, dipsiz çukurlara atılsınlar, Bir daha kalkamasınlar.</verse>
				<verse number="11">İftiracılara ülkede hayat kalmasın, Felaket zorbaları amansızca avlasın.</verse>
				<verse number="12">Biliyorum, RAB mazlumun davasını savunur, Yoksulları haklı çıkarır.</verse>
				<verse number="13">Kuşkusuz doğrular senin adına şükredecek, Dürüstler senin huzurunda oturacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="141">
				<verse number="1">Seni çağırıyorum, ya RAB, yardımıma koş! Sana yakarınca sesime kulak ver!</verse>
				<verse number="2">Duam önünde yükselen buhur gibi, El açışım akşam sunusu gibi kabul görsün!</verse>
				<verse number="3">Ya RAB, ağzıma bekçi koy, Dudaklarımın kapısını koru!</verse>
				<verse number="4">Yüreğim kötülüğe eğilim göstermesin, Suç işleyenlerin fesadına bulaşmayayım; Onların nefis yemeklerini tatmayayım.</verse>
				<verse number="5">Doğru insan bana vursa, iyilik sayılır, Azarlasa, başa sürülen yağ gibidir, Başım reddetmez onu. Çünkü duam hep kötülere karşıdır.</verse>
				<verse number="6">Önderleri kayalardan aşağı atılınca, Dinleyecekler tatlı sözlerimi.</verse>
				<verse number="7">Sabanla sürülüp yarılmış toprak gibi, Saçılmış kemiklerimiz ölüler diyarının ağzına.</verse>
				<verse number="8">Ancak gözlerim sende, ey Egemen RAB, Sana sığınıyorum, beni savunmasız bırakma!</verse>
				<verse number="9">Koru beni kurdukları tuzaktan, Suç işleyenlerin kapanlarından.</verse>
				<verse number="10">Ben güvenlik içinde geçip giderken, Kendi ağlarına düşsün kötüler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="142">
				<verse number="1">Yüksek sesle yakarıyorum RAB’be, Yüksek sesle RAB’be yalvarıyorum.</verse>
				<verse number="2">Önüne döküyorum yakınmalarımı, Önünde anlatıyorum sıkıntılarımı.</verse>
				<verse number="3">Bunalıma düştüğümde, Gideceğim yolu sen bilirsin. Tuzak kurdular yürüdüğüm yola.</verse>
				<verse number="4">Sağıma bak da gör, Kimse saymıyor beni, Sığınacak yerim kalmadı, Kimse aramıyor beni.</verse>
				<verse number="5">Sana haykırıyorum, ya RAB: “Sığınağım, Yaşadığımız bu dünyada nasibim sensin” diyorum.</verse>
				<verse number="6">Haykırışıma kulak ver, Çünkü çok çaresizim; Kurtar beni ardıma düşenlerden, Çünkü benden güçlüler.</verse>
				<verse number="7">Çıkar beni zindandan, Adına şükredeyim. O zaman doğrular çevremi saracak, Bana iyilik ettiğin için.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="143">
				<verse number="1">Duamı işit, ya RAB, Yalvarışlarıma kulak ver! Sadakatinle, doğruluğunla yanıtla beni!</verse>
				<verse number="2">Kulunla yargıya girme, Çünkü hiçbir canlı senin karşında aklanmaz.</verse>
				<verse number="3">Düşman beni kovalıyor, Ezip yere seriyor. Çoktan ölmüş olanlar gibi, Beni karanlıklarda oturtuyor.</verse>
				<verse number="4">Bu yüzden bunalıma düştüm, Yüreğim perişan.</verse>
				<verse number="5">Geçmiş günleri anıyor, Bütün yaptıklarını derin derin düşünüyor, Ellerinin işine bakıp dalıyorum.</verse>
				<verse number="6">Ellerimi sana açıyorum, Canım kurak toprak gibi sana susamış. Sela</verse>
				<verse number="7">Çabuk yanıtla beni, ya RAB, Tükeniyorum. Çevirme benden yüzünü, Yoksa ölüm çukuruna inen ölülere dönerim.</verse>
				<verse number="8">Sabahları duyur bana sevgini, Çünkü sana güveniyorum; Bana gideceğim yolu bildir, Çünkü duam sanadır.</verse>
				<verse number="9">Düşmanlarımdan kurtar beni, ya RAB; Sana sığınıyorum.</verse>
				<verse number="10">Bana istemini yapmayı öğret, Çünkü Tanrım’sın benim. Senin iyi Ruhun Düz yolda bana öncülük etsin!</verse>
				<verse number="11">Ya RAB, adın uğruna yaşam ver bana, Doğruluğunla kurtar beni sıkıntıdan.</verse>
				<verse number="12">Sevginden ötürü, Öldür düşmanlarımı, Yok et bütün hasımlarımı, Çünkü senin kulunum ben.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="144">
				<verse number="1">Ellerime vuruşmayı, Parmaklarıma savaşmayı öğreten Kayam RAB’be övgüler olsun!</verse>
				<verse number="2">O’dur benim vefalı dostum, kalem, Kurtarıcım, kulem, Kalkanım, O’na sığınırım; O’dur halkları bana boyun eğdiren!</verse>
				<verse number="3">Ya RAB, insan ne ki, onu gözetesin, İnsan soyu ne ki, onu düşünesin?</verse>
				<verse number="4">İnsan bir soluğu andırır, Günleri geçici bir gölge gibidir.</verse>
				<verse number="5">Ya RAB, gökleri yar, aşağıya in, Dokun dağlara, tütsünler.</verse>
				<verse number="6">Şimşek çaktır, dağıt düşmanı, Savur oklarını, şaşkına çevir onları.</verse>
				<verse number="7">Yukarıdan elini uzat, kurtar beni; Çıkar derin sulardan, Al eloğlunun elinden.</verse>
				<verse number="8">Onların ağzı yalan saçar, Sağ ellerini kaldırır, yalan yere ant içerler.</verse>
				<verse number="9">Ey Tanrı, sana yeni bir ezgi söyleyeyim, Seni on telli çenkle, ilahilerle öveyim.</verse>
				<verse number="10">Sensin kralları zafere ulaştıran, Kulun Davut’u kötülük kılıcından kurtaran.</verse>
				<verse number="11">Kurtar beni, özgür kıl Eloğlunun elinden. Onların ağzı yalan saçar, Sağ ellerini kaldırır, yalan yere ant içerler.</verse>
				<verse number="12">O zaman gençliğinde Sağlıklı yetişen fidan gibi olacak oğullarımız, Sarayın oymalı sütunları gibi olacak kızlarımız.</verse>
				<verse number="13">Her türlü ürünle dolup taşacak ambarlarımız; Binlerce, on binlerce yavrulayacak Çayırlarda davarlarımız.</verse>
				<verse number="14">Semiz olacak sığırlarımız; Surlarımıza gedik açılmayacak, İnsanlarımız sürgün edilmeyecek, Meydanlarımızda feryat duyulmayacak!</verse>
				<verse number="15">Ne mutlu bunlara sahip olan halka! Ne mutlu Tanrısı RAB olan halka!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="145">
				<verse number="1">Ey Tanrım, ey Kral, seni yücelteceğim, Adını sonsuza dek öveceğim.</verse>
				<verse number="2">Seni her gün övecek, Adını sonsuza dek yücelteceğim.</verse>
				<verse number="3">RAB büyüktür, yalnız O övgüye yaraşıktır, Akıl ermez büyüklüğüne.</verse>
				<verse number="4">Yaptıkların kuşaktan kuşağa şükranla anılacak, Güçlü işlerin duyurulacak.</verse>
				<verse number="5">Düşüneceğim harika işlerini, İnsanlar büyüklüğünü, yüce görkemini konuşacak.</verse>
				<verse number="6">Yaptığın müthiş işlerin gücünden söz edecekler, Ben de senin büyüklüğünü duyuracağım.</verse>
				<verse number="7">Eşsiz iyiliğinin anılarını kutlayacak, Sevinç ezgileriyle övecekler doğruluğunu.</verse>
				<verse number="8">RAB lütufkâr ve sevecendir, Tez öfkelenmez, sevgisi engindir.</verse>
				<verse number="9">RAB herkese iyi davranır, Sevecenliği bütün yapıtlarını kapsar.</verse>
				<verse number="10">Bütün yapıtların sana şükreder, ya RAB, Sadık kulların sana övgüler sunar.</verse>
				<verse number="11">Krallığının yüceliğini anlatır, Kudretini konuşur;</verse>
				<verse number="12">Herkes senin gücünü, Krallığının yüce görkemini bilsin diye.</verse>
				<verse number="13">Senin krallığın ebedi krallıktır, Egemenliğin kuşaklar boyunca sürer. RAB verdiği bütün sözleri tutar, Her davranışı sadıktır.</verse>
				<verse number="14">RAB her düşene destek olur, İki büklüm olanları doğrultur.</verse>
				<verse number="15">Herkesin umudu sende, Onlara yiyeceklerini zamanında veren sensin.</verse>
				<verse number="16">Elini açar, Bütün canlıları doyurursun dilediklerince.</verse>
				<verse number="17">RAB bütün davranışlarında adil, Yaptığı bütün işlerde sevecendir.</verse>
				<verse number="18">RAB kendisine yakaran, İçtenlikle yakaran herkese yakındır.</verse>
				<verse number="19">Dileğini yerine getirir kendisinden korkanların, Feryatlarını işitir, onları kurtarır.</verse>
				<verse number="20">RAB korur kendisini seven herkesi, Yok eder kötülerin hepsini.</verse>
				<verse number="21">RAB’be övgüler sunsun ağzım! Bütün canlılar O’nun kutsal adına, Sonsuza dek övgüler dizsin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="146">
				<verse number="1">RAB’be övgüler sunun! Ey gönlüm, RAB’be övgüler sun.</verse>
				<verse number="2">Yaşadıkça RAB’be övgüler sunacak, Var oldukça Tanrım’a ilahiler söyleyeceğim.</verse>
				<verse number="3">Önderlere, Sizi kurtaramayacak insanlara güvenmeyin.</verse>
				<verse number="4">O son soluğunu verince toprağa döner, O gün tasarıları da biter.</verse>
				<verse number="5">Ne mutlu yardımcısı Yakup’un Tanrısı olan insana, Umudu Tanrısı RAB’de olana!</verse>
				<verse number="6">Yeri göğü, Denizi ve içindeki her şeyi yaratan, Sonsuza dek güvenilir olan,</verse>
				<verse number="7">Ezilenlerin hakkını alan, Açlara yiyecek sağlayan O’dur. RAB tutsakları özgür kılar,</verse>
				<verse number="8">Körlerin gözünü açar, İki büklüm olanları doğrultur, Doğruları sever.</verse>
				<verse number="9">RAB garipleri korur, Öksüze, dul kadına yardım eder, Kötülerin yolunuysa saptırır.</verse>
				<verse number="10">RAB Tanrın sonsuza dek, ey Siyon, Kuşaklar boyunca egemenlik sürecek. RAB’be övgüler sunun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="147">
				<verse number="1">RAB’be övgüler sunun! Ne güzel, ne hoş Tanrımız’ı ilahilerle övmek! O’na övgü yaraşır.</verse>
				<verse number="2">RAB yeniden kuruyor Yeruşalim’i, Bir araya topluyor İsrail’in sürgünlerini.</verse>
				<verse number="3">O kırık kalplileri iyileştirir, Yaralarını sarar.</verse>
				<verse number="4">Yıldızların sayısını belirler, Her birini adıyla çağırır.</verse>
				<verse number="5">Rabbimiz büyük ve çok güçlüdür, Sınırsızdır anlayışı.</verse>
				<verse number="6">RAB mazlumlara yardım eder, Kötüleri yere çalar.</verse>
				<verse number="7">RAB’be şükran ezgileri okuyun, Tanrımız’ı lirle, ilahilerle övün.</verse>
				<verse number="8">O’dur gökleri bulutlarla kaplayan, Yeryüzüne yağmur sağlayan, Dağlarda ot bitiren.</verse>
				<verse number="9">O yiyecek sağlar hayvanlara, Bağrışan kuzgun yavrularına.</verse>
				<verse number="10">Ne atın gücünden zevk alır, Ne de insanın yiğitliğinden hoşlanır.</verse>
				<verse number="11">RAB kendisinden korkanlardan, Sevgisine umut bağlayanlardan hoşlanır.</verse>
				<verse number="12">RAB’bi yücelt, ey Yeruşalim! Tanrın’a övgüler sun, ey Siyon!</verse>
				<verse number="13">Çünkü senin kapılarının kol demirlerine güç katar, İçindeki halkı kutsar.</verse>
				<verse number="14">Sınırlarını esenlik içinde tutar, Seni en iyi buğdayla doyurur.</verse>
				<verse number="15">Yeryüzüne buyruğunu gönderir, Sözü çarçabuk yayılır.</verse>
				<verse number="16">Yapağı gibi kar yağdırır, Kırağıyı kül gibi saçar.</verse>
				<verse number="17">Aşağıya iri iri dolu savurur, Kim dayanabilir soğuğuna?</verse>
				<verse number="18">Buyruk verir, eritir buzları, Rüzgarını estirir, sular akmaya başlar.</verse>
				<verse number="19">Sözünü Yakup soyuna, Kurallarını, ilkelerini İsrail’e bildirir.</verse>
				<verse number="20">Başka hiçbir ulus için yapmadı bunu, Onlar O’nun ilkelerini bilmezler. RAB’be övgüler sunun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="148">
				<verse number="1">RAB’be övgüler sunun! Göklerden RAB’be övgüler sunun, Yücelerde O’na övgüler sunun!</verse>
				<verse number="2">Ey bütün melekleri, O’na övgüler sunun, Övgüler sunun O’na, ey bütün göksel orduları!</verse>
				<verse number="3">Ey güneş, ay, O’na övgüler sunun, Övgüler sunun O’na, ey ışıldayan bütün yıldızlar!</verse>
				<verse number="4">Ey göklerin gökleri Ve göklerin üstündeki sular, O’na övgüler sunun!</verse>
				<verse number="5">RAB’bin adına övgüler sunsunlar, Çünkü O buyruk verince, var oldular;</verse>
				<verse number="6">Bozulmayacak bir kural koyarak, Onları sonsuza dek yerlerine oturttu.</verse>
				<verse number="7">Yeryüzünden RAB’be övgüler sunun, Ey deniz canavarları, bütün enginler,</verse>
				<verse number="8">Şimşek, dolu, kar, bulutlar, O’nun buyruğuna uyan fırtınalar,</verse>
				<verse number="9">Dağlar, bütün tepeler, Meyve ağaçları, sedir ağaçları,</verse>
				<verse number="10">Yabanıl ve evcil hayvanlar, Sürüngenler, uçan kuşlar,</verse>
				<verse number="11">Yeryüzünün kralları, bütün halklar, Önderler, yeryüzünün bütün yöneticileri,</verse>
				<verse number="12">Delikanlılar, genç kızlar, Yaşlılar, çocuklar!</verse>
				<verse number="13">RAB’bin adına övgüler sunsunlar, Çünkü yalnız O’nun adı yücedir. O’nun yüceliği yerin göğün üstündedir.</verse>
				<verse number="14">RAB kendi halkını güçlü kıldı, Bütün sadık kullarına, Kendisine yakın olan halka, İsrailliler’e ün kazandırdı. RAB’be övgüler sunun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="149">
				<verse number="1">RAB’be övgüler sunun! RAB’be yeni bir ezgi söyleyin, Sadık kullarının toplantısında O’nu ezgilerle övün!</verse>
				<verse number="2">İsrail Yaratıcısı’nda sevinç bulsun, Siyon halkı Kralları’yla coşsun!</verse>
				<verse number="3">Dans ederek övgüler sunsunlar O’nun adına, Tef ve lir çalarak O’nu ilahilerle övsünler!</verse>
				<verse number="4">Çünkü RAB halkından hoşlanır, Alçakgönüllüleri zafer tacıyla süsler.</verse>
				<verse number="5">Bu onurla mutlu olsun sadık kulları, Sevinç ezgileri okusunlar yataklarında!</verse>
				<verse number="6">Ağızlarında Tanrı’ya yüce övgüler, Ellerinde iki ağızlı kılıçla</verse>
				<verse number="7">Uluslardan öç alsınlar, Halkları cezalandırsınlar,</verse>
				<verse number="8">Krallarını zincire, Soylularını prangaya vursunlar!</verse>
				<verse number="9">Yazılan kararı onlara uygulasınlar! Bütün sadık kulları için onurdur bu. RAB’be övgüler sunun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="150">
				<verse number="1">RAB’be övgüler sunun! Kutsal yerde Tanrı’ya övgüler sunun! Gücünü gösteren göklerde övgüler sunun O’na!</verse>
				<verse number="2">Övgüler sunun O’na güçlü işleri için! Övgüler sunun O’na eşsiz büyüklüğüne yaraşır biçimde!</verse>
				<verse number="3">Boru çalarak O’na övgüler sunun! Çenkle ve lirle O’na övgüler sunun!</verse>
				<verse number="4">Tef ve dansla O’na övgüler sunun! Saz ve neyle O’na övgüler sunun!</verse>
				<verse number="5">Zillerle O’na övgüler sunun! Çınlayan zillerle O’na övgüler sunun!</verse>
				<verse number="6">Bütün canlı varlıklar RAB’be övgüler sunsun! RAB’be övgüler sunun!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="20">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Davut oğlu İsrail Kralı Süleyman’ın özdeyişleri:</verse>
				<verse number="2">Bu özdeyişler, bilgeliğe ve terbiyeye ulaşmak, Akıllıca sözleri anlamak,</verse>
				<verse number="3">Başarıya götüren terbiyeyi edinip Doğru, haklı ve adil olanı yapmak,</verse>
				<verse number="4">Saf kişiyi ihtiyatlı, Genç adamı bilgili ve sağgörülü kılmak içindir.</verse>
				<verse number="5">Özdeyişlerle benzetmeleri, Bilgelerin sözleriyle bilmecelerini anlamak için Bilge kişi dinlesin ve kavrayışını artırsın, Akıllı kişi yaşam hüneri kazansın.</verse>
				<verse number="6">Özdeyişlerle benzetmeleri, Bilgelerin sözleriyle bilmecelerini anlamak için Bilge kişi dinlesin ve kavrayışını artırsın, Akıllı kişi yaşam hüneri kazansın.</verse>
				<verse number="7">RAB korkusudur bilginin temeli. Ahmaklarsa bilgeliği ve terbiyeyi küçümser.</verse>
				<verse number="8">Oğlum, babanın uyarılarına kulak ver, Annenin öğrettiklerinden ayrılma.</verse>
				<verse number="9">Çünkü bunlar başın için sevimli bir çelenk, Boynun için gerdanlık olacaktır.</verse>
				<verse number="10">Oğlum, seni ayartmaya çalışan günahkârlara teslim olma.</verse>
				<verse number="11">Şöyle diyebilirler: “Bizimle gel, Adam öldürmek için pusuya yatalım, Zevk uğruna masum kişileri tuzağa düşürelim.</verse>
				<verse number="12">Onları ölüler diyarı gibi diri diri, Ölüm çukuruna inenler gibi Bütünüyle yutalım.</verse>
				<verse number="13">Bir sürü değerli mal ele geçirir, Evlerimizi ganimetle doldururuz.</verse>
				<verse number="14">Gel, sen de bize katıl, Tek bir kesemiz olacak.”</verse>
				<verse number="15">Oğlum, böyleleriyle gitme, Onların tuttuğu yoldan uzak dur.</verse>
				<verse number="16">Çünkü ayakları kötülüğe koşar, Çekinmeden kan dökerler.</verse>
				<verse number="17">Kuşların gözü önünde ağ sermek boşunadır.</verse>
				<verse number="18">Başkasına pusu kuran kendi kurduğu pusuya düşer. Yalnız kendi canıdır tuzağa düşürdüğü.</verse>
				<verse number="19">Haksız kazanca düşkün olanların sonu böyledir. Bu düşkünlük onları canlarından eder.</verse>
				<verse number="20">Bilgelik dışarıda yüksek sesle haykırıyor, Meydanlarda sesleniyor.</verse>
				<verse number="21">Kalabalık sokak başlarında bağırıyor, Kentin giriş kapılarında sözlerini duyuruyor:</verse>
				<verse number="22">“Ey budalalar, budalalığı ne zamana dek seveceksiniz? Alaycılar ne zamana dek alay etmekten zevk alacak? Akılsızlar ne zamana dek bilgiden nefret edecek?</verse>
				<verse number="23">Uyardığımda yola gelin, o zaman size yüreğimi açar, Sözlerimi anlamanıza yardım ederim.</verse>
				<verse number="24">Ama sizi çağırdığım zaman beni reddettiniz. Elimi uzattım, umursayan olmadı.</verse>
				<verse number="25">Duymazlıktan geldiniz bütün öğütlerimi, Uyarılarımı duymak istemediniz.</verse>
				<verse number="26">Bu yüzden ben de felaketinize sevineceğim. Belaya uğradığınızda, Bela üzerinize bir fırtına gibi geldiğinde, Bir kasırga gibi geldiğinde felaketiniz, Sıkıntıya, kaygıya düştüğünüzde, Sizinle alay edeceğim.</verse>
				<verse number="27">Bu yüzden ben de felaketinize sevineceğim. Belaya uğradığınızda, Bela üzerinize bir fırtına gibi geldiğinde, Bir kasırga gibi geldiğinde felaketiniz, Sıkıntıya, kaygıya düştüğünüzde, Sizinle alay edeceğim.</verse>
				<verse number="28">O zaman beni çağıracaksınız, Ama yanıtlamayacağım. Var gücünüzle arayacaksınız beni, Ama bulamayacaksınız.</verse>
				<verse number="29">Çünkü bilgiden nefret ettiniz. RAB’den korkmayı reddettiniz.</verse>
				<verse number="30">Öğütlerimi istemediniz, Uyarılarımın tümünü küçümsediniz.</verse>
				<verse number="31">Bu nedenle tuttuğunuz yolun meyvesini yiyeceksiniz, Kendi düzenbazlığınıza doyacaksınız.</verse>
				<verse number="32">Bön adamlar dönekliklerinin kurbanı olacak. Akılsızlar kaygısızlıklarının içinde yok olup gidecek.</verse>
				<verse number="33">Ama beni dinleyen güvenlik içinde yaşayacak, Kötülükten korkmayacak, huzur bulacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Oğlum, bilgeliğe kulak verip Yürekten akla yönelerek Sözlerimi kabul eder, Buyruklarımı aklında tutarsan,</verse>
				<verse number="2">Oğlum, bilgeliğe kulak verip Yürekten akla yönelerek Sözlerimi kabul eder, Buyruklarımı aklında tutarsan,</verse>
				<verse number="3">Evet, aklı çağırır, Ona gönülden seslenirsen,</verse>
				<verse number="4">Gümüş ararcasına onu ararsan, Onu ararsan define arar gibi,</verse>
				<verse number="5">RAB korkusunu anlar Ve Tanrı’yı yakından tanırsın.</verse>
				<verse number="6">Çünkü bilgeliğin kaynağı RAB’dir. O’nun ağzından bilgi ve anlayış çıkar.</verse>
				<verse number="7">Doğru kişileri başarıya ulaştırır, Kalkanıdır dürüst yaşayanların.</verse>
				<verse number="8">Adil olanların adımlarını korur, Sadık kullarının yolunu gözetir.</verse>
				<verse number="9">O zaman anlarsın her iyi yolu, Neyin doğru, haklı ve adil olduğunu.</verse>
				<verse number="10">Çünkü yüreğin bilgelikle dolacak, Zevk alacaksın bilgiden.</verse>
				<verse number="11">Sağgörü sana bekçilik edecek Ve akıl seni koruyacak.</verse>
				<verse number="12">Bunlar seni kötü yoldan, Ahlaksızın sözlerinden kurtaracak.</verse>
				<verse number="13">Onlar ki karanlık yollarda yürümek için Doğru yoldan ayrılırlar.</verse>
				<verse number="14">Kötülük yapmaktan hoşlanır, Zevk alırlar kötülüğün aşırısından.</verse>
				<verse number="15">Yolları dolambaçlı, Yaşayışları çarpıktır.</verse>
				<verse number="16">Bilgelik, gençken evlendiği eşini terk eden, Tanrı’nın önünde içtiği andı unutan ahlaksız kadından, Sözleriyle yaltaklanan Vefasız kadından seni kurtaracak.</verse>
				<verse number="17">Bilgelik, gençken evlendiği eşini terk eden, Tanrı’nın önünde içtiği andı unutan ahlaksız kadından, Sözleriyle yaltaklanan Vefasız kadından seni kurtaracak.</verse>
				<verse number="18">O kadının evi insanı ölüme, Yolları ölülere götürür.</verse>
				<verse number="19">Ona gidenlerden hiçbiri geri dönmez, Yaşam yollarına erişmez.</verse>
				<verse number="20">Bu nedenle sen iyilerin yolunda yürü, Doğruların izinden git.</verse>
				<verse number="21">Çünkü ülkede yaşayacak olan doğrulardır, Dürüst kişilerdir orada kalacak olan.</verse>
				<verse number="22">Kötüler ülkeden sürülecek, Hainler sökülüp atılacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Oğlum, unutma öğrettiklerimi, Aklında tut buyruklarımı.</verse>
				<verse number="2">Çünkü bunlar ömrünü uzatacak, Yaşam yıllarını, esenliğini artıracaktır.</verse>
				<verse number="3">Sevgiyi, sadakati hiç yanından ayırma, Bağla onları boynuna, Yaz yüreğinin levhasına.</verse>
				<verse number="4">Böylece Tanrı’nın ve insanların gözünde Beğeni ve saygınlık kazanacaksın.</verse>
				<verse number="5">RAB’be güven bütün yüreğinle, Kendi aklına bel bağlama.</verse>
				<verse number="6">Yaptığın her işte RAB’bi an, O senin yolunu düze çıkarır.</verse>
				<verse number="7">Kendini bilge biri olarak görme, RAB’den kork, kötülükten uzak dur.</verse>
				<verse number="8">Böylece bedenin sağlık Ve ferahlık bulur.</verse>
				<verse number="9">Servetinle ve ürününün turfandasıyla RAB’bi onurlandır.</verse>
				<verse number="10">O zaman ambarların tıka basa dolar, Teknelerin yeni şarapla dolup taşar.</verse>
				<verse number="11">Oğlum, RAB’bin terbiye edişini hafife alma, O’nun azarlamasından usanma.</verse>
				<verse number="12">Çünkü RAB, oğlundan hoşnut bir baba gibi, Sevdiğini azarlar.</verse>
				<verse number="13">Bilgeliğe erişene, Aklı bulana ne mutlu!</verse>
				<verse number="14">Gümüş kazanmaktansa onu kazanmak daha iyidir. Onun yararı altından daha çoktur.</verse>
				<verse number="15">Daha değerlidir mücevherden, Dileyeceğin hiçbir şey onunla kıyaslanamaz.</verse>
				<verse number="16">Sağ elinde uzun ömür, Sol elinde zenginlik ve onur vardır.</verse>
				<verse number="17">Yolları sevinç yollarıdır, Evet, bütün yolları esenliğe çıkarır.</verse>
				<verse number="18">Bilgelik yaşam ağacıdır ona sarılanlara, Ne mutlu ona sımsıkı tutunanlara!</verse>
				<verse number="19">RAB dünyanın temelini bilgelikle attı, Gökleri akıllıca yerleştirdi.</verse>
				<verse number="20">Bilgisiyle enginler yarıldı, Bulutlar suyunu verdi.</verse>
				<verse number="21">Oğlum, sağlam öğüde, sağgörüye tutun. Sakın gözünü ayırma onlardan.</verse>
				<verse number="22">Onlar sana yaşam verecek Ve boynuna güzel bir süs olacak.</verse>
				<verse number="23">O zaman güvenlik içinde yol alırsın, Sendelemeden.</verse>
				<verse number="24">Korkusuzca yatar, Tatlı tatlı uyursun.</verse>
				<verse number="25">Beklenmedik felaketten, Ya da kötülerin uğradığı yıkımdan korkma.</verse>
				<verse number="26">Çünkü senin güvencen RAB’dir, Tuzağa düşmekten seni O koruyacaktır.</verse>
				<verse number="27">Elinden geldikçe, İyiliğe hakkı olanlardan iyiliği esirgeme.</verse>
				<verse number="28">Elinde varken komşuna, “Bugün git, yarın gel, o zaman veririm” deme.</verse>
				<verse number="29">Sana güvenerek yanında yaşayan komşuna Kötülük tasarlama.</verse>
				<verse number="30">Sana kötülük etmemiş biriyle Yok yere çekişme.</verse>
				<verse number="31">Zorba kişiye imrenme, Onun yollarından hiçbirini seçme.</verse>
				<verse number="32">Çünkü RAB sapkınlardan tiksinir, Ama doğruların candan dostudur.</verse>
				<verse number="33">RAB kötülerin evini lanetler, Doğruların oturduğu yeriyse kutsar.</verse>
				<verse number="34">RAB alaycılarla alay eder, Ama alçakgönüllülere lütfeder.</verse>
				<verse number="35">Bilge kişiler onuru miras alacak, Akılsızlara yalnız utanç kalacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Çocuklarım, babanızın uyarılarına kulak verin. Dikkat edin ki anlayışlı olasınız.</verse>
				<verse number="2">Çünkü size iyi ders veriyorum, Ayrılmayın öğrettiğimden.</verse>
				<verse number="3">Ben bir çocukken babamın evinde, Annemin körpecik tek yavrusuyken,</verse>
				<verse number="4">Babam bana şunu öğretti: “Söylediklerime yürekten sarıl, Buyruklarımı yerine getir ki yaşayasın.</verse>
				<verse number="5">Bilgeliği ve aklı sahiplen, Söylediklerimi unutma, onlardan sapma.</verse>
				<verse number="6">Bilgelikten ayrılma, o seni korur. Sev onu, seni gözetir.</verse>
				<verse number="7">Bilgeliğe ilk adım onu sahiplenmektir. Bütün servetine mal olsa da akla sahip çık.</verse>
				<verse number="8">Onu el üstünde tut, o da seni yüceltecek, Ona sarılırsan seni onurlandıracak.</verse>
				<verse number="9">Başına zarif bir çelenk, Görkemli bir taç giydirecektir.”</verse>
				<verse number="10">Dinle oğlum, sözlerimi benimse ki, Uzasın ömrün.</verse>
				<verse number="11">Seni bilgelik yolunda eğitir, Doğru yollara yöneltirim.</verse>
				<verse number="12">Ayakların takılmadan yürür, Sürçmeden koşarsın.</verse>
				<verse number="13">Aldığın terbiyeye sarıl, bırakma, Onu uygula, çünkü odur yaşamın.</verse>
				<verse number="14">Kötülerin yoluna ayak basma, Yürüme alçakların yolunda,</verse>
				<verse number="15">O yoldan sakın, yakınından bile geçme, Yönünü değiştirip geç.</verse>
				<verse number="16">Çünkü kötülük etmedikçe uyuyamaz onlar, Uykuları kaçar saptırmadıkça birilerini.</verse>
				<verse number="17">Yedikleri ekmek kötülük, İçtikleri şarap zorbalık ürünüdür.</verse>
				<verse number="18">Oysa doğruların yolu şafak ışığı gibidir, Giderek öğle güneşinin parlaklığına erişir.</verse>
				<verse number="19">Kötülerin yoluysa zifiri karanlık gibidir, Neden tökezlediklerini bilmezler.</verse>
				<verse number="20">Oğlum, sözlerime dikkat et, Dediklerime kulak ver.</verse>
				<verse number="21">Aklından çıkmasın bunlar, Onları yüreğinde sakla.</verse>
				<verse number="22">Çünkü onları bulan için yaşam, Bedeni için şifadır bunlar.</verse>
				<verse number="23">Her şeyden önce de yüreğini koru, Çünkü yaşam ondan kaynaklanır.</verse>
				<verse number="24">Yalan çıkmasın ağzından, Uzak tut dudaklarını sapık sözlerden.</verse>
				<verse number="25">Gözlerin hep ileriye baksın, Dosdoğru önüne!</verse>
				<verse number="26">Gideceğin yolu düzle, O zaman bütün işlerin sağlam olur.</verse>
				<verse number="27">Sapma sağa sola, Ayağını kötülükten uzak tut.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Oğlum, bilgeliğime dikkat et, Akıllıca sözlerime kulak ver.</verse>
				<verse number="2">Böylelikle her zaman sağgörülü olur, Dudaklarınla bilgiyi korursun.</verse>
				<verse number="3">Zina eden kadının bal damlar dudaklarından, Ağzı daha yumuşaktır zeytinyağından.</verse>
				<verse number="4">Ama sonu pelinotu kadar acı, İki ağızlı kılıç kadar keskindir.</verse>
				<verse number="5">Ayakları ölüme gider, Adımları ölüler diyarına ulaşır.</verse>
				<verse number="6">Yaşama giden yolu hiç düşünmez, Yolları dolaşıktır, ama farkında değil.</verse>
				<verse number="7">Oğlum, şimdi beni dinle, Ağzımdan çıkan sözlerden ayrılma.</verse>
				<verse number="8">Öyle kadınlardan uzak dur, Yaklaşma evinin kapısına.</verse>
				<verse number="9">Yoksa onurunu başkalarına, Yıllarını bir gaddara kaptırırsın.</verse>
				<verse number="10">Varını yoğunu yer bitirir yabancılar, Emeğin başka birinin evini bayındır kılar.</verse>
				<verse number="11">Ah çekip inlersin ömrünün son günlerinde, Etin, bedenin tükendiğinde.</verse>
				<verse number="12">“Eğitilmekten neden bu kadar nefret ettim, Yüreğim uyarıları neden önemsemedi?” dersin.</verse>
				<verse number="13">“Öğretmenlerimin sözünü dinlemedim, Beni eğitenlere kulak vermedim.</verse>
				<verse number="14">Halkın ve topluluğun arasında Tam bir yıkımın eşiğine gelmişim.”</verse>
				<verse number="15">Suyu kendi sarnıcından, Kendi kuyunun kaynağından iç.</verse>
				<verse number="16">Pınarların sokakları, Akarsuların meydanları mı sulamalı?</verse>
				<verse number="17">Yalnız senin olsun onlar, Paylaşma yabancılarla.</verse>
				<verse number="18">Çeşmen bereketli olsun Ve gençken evlendiğin karınla mutlu ol.</verse>
				<verse number="19">Sevimli bir geyik, zarif bir ceylan gibi, Hep seni doyursun memeleri. Aşkıyla sürekli coş.</verse>
				<verse number="20">Oğlum, neden ahlaksız bir kadınla coşasın, Neden başka birinin karısını koynuna alasın?</verse>
				<verse number="21">RAB insanın tuttuğu yolu gözler, Attığı her adımı denetler.</verse>
				<verse number="22">Kötü kişiyi kendi suçları ele verecek, Günahının kemendi kıskıvrak bağlayacak onu.</verse>
				<verse number="23">Aşırı ahmaklığı onu yoldan çıkaracak, Terbiyeyi umursamadığı için ölecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Oğlum, eğer birine kefil oldunsa, Onun borcunu yüklendinse,</verse>
				<verse number="2">Düştünse tuzağa kendi sözlerinle, Ağzının sözleriyle yakalandınsa,</verse>
				<verse number="3">O kişinin eline düştün demektir. Oğlum, şunu yap ve kendini kurtar: Git, yere kapan onun önünde, Ona yalvar yakar.</verse>
				<verse number="4">Gözlerine uyku girmesin, Ağırlaşmasın göz kapakların.</verse>
				<verse number="5">Avcının elinden ceylan gibi, Kuşbazın elinden kuş gibi kurtar kendini.</verse>
				<verse number="6">Ey tembel kişi, git, karıncalara bak, Onların yaşamından bilgelik öğren.</verse>
				<verse number="7">Başkanları, önderleri ya da yöneticileri olmadığı halde,</verse>
				<verse number="8">Yazın erzaklarını biriktirirler, Yiyeceklerini toplarlar biçim mevsiminde.</verse>
				<verse number="9">Ne zamana dek yatacaksın, ey tembel kişi? Ne zaman kalkacaksın uykundan?</verse>
				<verse number="10">“Biraz kestireyim, biraz uyuklayayım, Ellerimi kavuşturup şöyle bir uyuyayım” demeye kalmadan,</verse>
				<verse number="11">Yokluk bir haydut gibi, Yoksulluk bir akıncı gibi gelir üzerine.</verse>
				<verse number="12">Ağzında yalanla dolaşan kişi, Soysuz ve fesatçıdır.</verse>
				<verse number="13">Göz kırpar, bir sürü ayak oyunu, El kol hareketleri yapar,</verse>
				<verse number="14">Ahlaksız yüreğinde kötülük tasarlar, Çekişmeler yaratır durmadan.</verse>
				<verse number="15">Bu yüzden ansızın yıkıma uğrayacak, Birdenbire çaresizce yok olacak.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin nefret ettiği altı şey, İğrendiği yedi şey vardır:</verse>
				<verse number="17">Gururlu gözler, Yalancı dil, Suçsuz kanı döken eller,</verse>
				<verse number="18">Düzenbaz yürek, Kötülüğe seğirten ayaklar,</verse>
				<verse number="19">Yalan soluyan yalancı tanık Ve kardeşler arasında çekişme yaratan kişi.</verse>
				<verse number="20">Oğlum, babanın buyruklarına uy, Annenin öğrettiklerinden ayrılma.</verse>
				<verse number="21">Bunlar sürekli yüreğinin bağı olsun, Tak onları boynuna.</verse>
				<verse number="22">Yolunda sana rehber olacak, Seni koruyacaklar yattığın zaman; Söyleşecekler seninle uyandığında.</verse>
				<verse number="23">Bu buyruklar sana çıra, Öğretilenler ışıktır. Eğitici uyarılar yaşam yolunu gösterir.</verse>
				<verse number="24">Seni kötü kadından, Başka birinin karısının yaltaklanan dilinden Koruyacak olan bunlardır.</verse>
				<verse number="25">Böyle kadınların güzelliği seni ayartmasın, Bakışları seni tutsak etmesin.</verse>
				<verse number="26">Çünkü fahişe yüzünden insan bir lokma ekmeğe muhtaç kalır, Başkasının karısıyla yatmak da kişinin canına mal olur.</verse>
				<verse number="27">İnsan koynuna ateş alır da, Giysisi yanmaz mı?</verse>
				<verse number="28">Korlar üzerinde yürür de, Ayakları kavrulmaz mı?</verse>
				<verse number="29">Başkasının karısıyla yatan adamın durumu budur. Böyle bir ilişkiye giren cezasız kalmaz.</verse>
				<verse number="30">Aç hırsız karnını doyurmak için çalıyorsa, Kimse onu hor görmez.</verse>
				<verse number="31">Ama yakalanırsa, çaldığının yedi katını ödemek zorunda; Varını yoğunu vermek anlamına gelse bile.</verse>
				<verse number="32">Zina eden adam sağduyudan yoksundur. Yaptıklarıyla kendini yok eder.</verse>
				<verse number="33">Payına düşen dayak ve onursuzluktur, Asla kurtulamaz utançtan.</verse>
				<verse number="34">Çünkü kıskançlık kocanın öfkesini azdırır, Öç alırken acımasız olur.</verse>
				<verse number="35">Hiçbir fidye kabul etmez, Gönlünü alamazsın armağanların çokluğuyla.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Oğlum, sözlerimi yerine getir, Aklında tut buyruklarımı.</verse>
				<verse number="2">Buyruklarımı yerine getir ki, yaşayasın. Öğrettiklerimi gözünün bebeği gibi koru.</verse>
				<verse number="3">Onları yüzük gibi parmaklarına geçir, Yüreğinin levhasına yaz.</verse>
				<verse number="4">Bilgeliğe, “Sen kızkardeşimsin”, Akla, “Akrabamsın” de.</verse>
				<verse number="5">Zina eden kadından, Yaltaklanan ahlaksız kadından seni koruyacak olan bunlardır.</verse>
				<verse number="6">Evimin penceresinden, Kafesin ardından dışarıyı seyrederken,</verse>
				<verse number="7">Bir sürü toy gencin arasında, Sağduyudan yoksun bir delikanlı çarptı gözüme.</verse>
				<verse number="8">Akşamüzeri, alaca karanlıkta, Akşam karanlığı çökerken, O kadının oturduğu sokağa saptığını, Onun evine yöneldiğini gördüm.</verse>
				<verse number="9">Akşamüzeri, alaca karanlıkta, Akşam karanlığı çökerken, O kadının oturduğu sokağa saptığını, Onun evine yöneldiğini gördüm.</verse>
				<verse number="10">Derken kadın onu karşıladı, Fahişe kılığıyla sinsice.</verse>
				<verse number="11">Yaygaracı, dik başlı biriydi kadın. Bir an bile durmaz evde.</verse>
				<verse number="12">Kâh sokakta, kâh meydanlardadır. Sokak başlarında pusuya yatar.</verse>
				<verse number="13">Delikanlıyı tutup öptü, Yüzü kızarmadan ona şöyle dedi:</verse>
				<verse number="14">“Esenlik kurbanlarımı kesmek zorundaydım, Adak sözümü bugün yerine getirdim.</verse>
				<verse number="15">Bunun için seni karşılamaya, seni aramaya çıktım, İşte buldum seni!</verse>
				<verse number="16">Döşeğime Mısır ipliğinden dokunmuş Renkli örtüler serdim.</verse>
				<verse number="17">Yatağıma mür, öd Ve tarçın serptim.</verse>
				<verse number="18">Haydi gel, sabaha dek doya doya sevişelim, Aşktan zevk alalım.</verse>
				<verse number="19">Kocam evde değil, Uzun bir yolculuğa çıktı.</verse>
				<verse number="20">Yanına para torbasını aldı, Dolunaydan önce eve dönmeyecek.”</verse>
				<verse number="21">Onu bir sürü çekici sözlerle baştan çıkardı, Tatlı diliyle peşinden sürükledi.</verse>
				<verse number="22">Kesimevine götürülen öküz gibi Hemen izledi onu delikanlı; Tuzağa düşen geyik gibi,</verse>
				<verse number="23">Ciğerini bir ok delene kadar; Kapana koşan bir kuş gibi, Bunun yaşamına mal olacağını bilmeden.</verse>
				<verse number="24">Çocuklarım, şimdi dinleyin beni, Kulak verin söylediklerime,</verse>
				<verse number="25">Sakın o kadına gönül vermeyin, Onun yolundan gitmeyin.</verse>
				<verse number="26">Yere serdiği bir sürü kurbanı var, Öldürdüğü kişilerin sayısı pek çok.</verse>
				<verse number="27">Ölüler diyarına giden yoldur onun evi, Ölüm odalarına götürür.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Bilgelik çağırıyor, Akıl sesini yükseltiyor.</verse>
				<verse number="2">Yol kenarındaki tepelerin başında, Yolların birleştiği yerde duruyor o.</verse>
				<verse number="3">Kentin girişinde, kapıların yanında, Sesini yükseltiyor:</verse>
				<verse number="4">“Ey insanlar, size sesleniyorum, Çağrım insan soyunadır!</verse>
				<verse number="5">Ey bön kişiler, ihtiyatlı olmayı öğrenin; Sağduyulu olmayı öğrenin, ey akılsızlar!</verse>
				<verse number="6">Söylediğim yetkin sözleri dinleyin, Ağzımı doğruları söylemek için açarım.</verse>
				<verse number="7">Ağzım gerçeği duyurur, Çünkü dudaklarım kötülükten iğrenir.</verse>
				<verse number="8">Ağzımdan çıkan her söz doğrudur, Yoktur eğri ya da sapık olanı.</verse>
				<verse number="9">Apaçıktır hepsi anlayana, Bilgiye erişen, doğruluğunu bilir onların.</verse>
				<verse number="10">Gümüş yerine terbiyeyi, Saf altın yerine bilgiyi edinin.</verse>
				<verse number="11">Çünkü bilgelik mücevherden değerlidir, Dilediğin hiçbir şey onunla kıyaslanamaz.</verse>
				<verse number="12">Ben bilgelik olarak ihtiyatı kendime konut edindim. Bilgi ve sağgörü bendedir.</verse>
				<verse number="13">RAB’den korkmak kötülükten nefret etmek demektir. Kibirden, küstahlıktan, Kötü yoldan, sapık ağızdan nefret ederim.</verse>
				<verse number="14">Öğüt ve sağlam karar bana özgüdür. Akıl ve güç kaynağı benim.</verse>
				<verse number="15">Krallar sayemde egemenlik sürer, Hükümdarlar adil kurallar koyar.</verse>
				<verse number="16">Önderler, adaletle yöneten soylular Sayemde yönetirler.</verse>
				<verse number="17">Beni sevenleri ben de severim, Gayretle arayan beni bulur.</verse>
				<verse number="18">Zenginlik ve onur, Kalıcı değerler ve bolluk bendedir.</verse>
				<verse number="19">Meyvem altından, saf altından, Ürünüm seçme gümüşten daha iyidir.</verse>
				<verse number="20">Doğruluk yolunda, Adaletin izinden yürürüm.</verse>
				<verse number="21">Böylelikle, beni sevenleri servet sahibi yapar, Hazinelerini doldururum.</verse>
				<verse number="22">RAB yaratma işine başladığında İlk beni yarattı,</verse>
				<verse number="23">Dünya var olmadan önce, Ta başlangıçta, öncesizlikte yerimi aldım.</verse>
				<verse number="24">Enginler yokken, Suları bol pınarlar yokken doğdum ben.</verse>
				<verse number="25">Dağlar daha oluşmadan, Tepeler belirmeden, RAB dünyayı, kırları Ve dünyadaki toprağın zerresini yaratmadan doğdum.</verse>
				<verse number="26">Dağlar daha oluşmadan, Tepeler belirmeden, RAB dünyayı, kırları Ve dünyadaki toprağın zerresini yaratmadan doğdum.</verse>
				<verse number="27">RAB gökleri yerine koyduğunda oradaydım, Engin denizleri ufukla çevirdiğinde,</verse>
				<verse number="28">Bulutları oluşturduğunda, Denizin kaynaklarını güçlendirdiğinde,</verse>
				<verse number="29">Sular buyruğundan öte geçmesinler diye Denize sınır çizdiğinde, Dünyanın temellerini pekiştirdiğinde,</verse>
				<verse number="30">Baş mimar olarak O’nun yanındaydım. Gün be gün sevinçle dolup taştım, Huzurunda hep coştum.</verse>
				<verse number="31">O’nun dünyası mutluluğum, İnsanları sevincimdi.</verse>
				<verse number="32">Çocuklarım, şimdi beni dinleyin: Yolumu izleyenlere ne mutlu!</verse>
				<verse number="33">Uyarılarımı dinleyin ve bilge kişiler olun, Görmezlikten gelmeyin onları.</verse>
				<verse number="34">Beni dinleyen, Her gün kapımı gözleyen, Kapımın eşiğinden ayrılmayan kişiye ne mutlu!</verse>
				<verse number="35">Çünkü beni bulan yaşam bulur Ve RAB’bin beğenisini kazanır.</verse>
				<verse number="36">Beni gözardı edense kendine zarar verir, Benden nefret eden, ölümü seviyor demektir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Bilgelik kendi evini yaptı, Yedi direğini yonttu.</verse>
				<verse number="2">Hayvanlarını kesti, Şarabını hazırlayıp sofrasını kurdu.</verse>
				<verse number="3">Kentin en yüksek noktalarına gönderdiği Hizmetçileri aracılığıyla herkesi çağırıyor:</verse>
				<verse number="4">“Kim safsa buraya gelsin” diyor. Sağduyudan yoksun olanlara da, “Gelin, yiyeceklerimi yiyin, Hazırladığım şaraptan için” diyor.</verse>
				<verse number="5">“Kim safsa buraya gelsin” diyor. Sağduyudan yoksun olanlara da, “Gelin, yiyeceklerimi yiyin, Hazırladığım şaraptan için” diyor.</verse>
				<verse number="6">“Saflığı bırakın da yaşayın, Aklın yolunu izleyin.</verse>
				<verse number="7">“Alaycıyı paylayan aşağılanmayı hak eder, Kötü kişiyi azarlayan hakarete uğrar.</verse>
				<verse number="8">Alaycıyı azarlama, yoksa senden nefret eder. Bilge kişiyi azarlarsan, seni sever.</verse>
				<verse number="9">Bilge kişiyi eğitirsen Daha bilge olur, Doğru kişiye öğretirsen bilgisini artırır.</verse>
				<verse number="10">RAB korkusudur bilgeliğin temeli. Akıl Kutsal Olan’ı tanımaktır.</verse>
				<verse number="11">Benim sayemde günlerin çoğalacak, Ömrüne yıllar katılacak.</verse>
				<verse number="12">Bilgeysen, bilgeliğinin yararı sanadır, Alaycı olursan acısını yalnız sen çekersin.”</verse>
				<verse number="13">Akılsız kadın yaygaracı Ve saftır, hiçbir şey bilmez.</verse>
				<verse number="14">Evinin kapısında, Kentin en yüksek yerinde bir iskemleye oturur; Yoldan geçenleri, Kendi yollarından gidenleri çağırmak için,</verse>
				<verse number="15">Evinin kapısında, Kentin en yüksek yerinde bir iskemleye oturur; Yoldan geçenleri, Kendi yollarından gidenleri çağırmak için,</verse>
				<verse number="16">“Kim safsa buraya gelsin” der. Sağduyudan yoksun olanlara da,</verse>
				<verse number="17">“Çalıntı su tatlı, Gizlice yenen yemek lezzetlidir” der.</verse>
				<verse number="18">Ne var ki, evine girenler ölüme gittiklerini, Ona konuk olanlar Ölüler diyarının dibine indiklerini bilmezler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Süleyman’ın özdeyişleri: Bilge çocuk babasını sevindirir, Akılsız çocuk annesini üzer.</verse>
				<verse number="2">Haksızca kazanılan servetin yararı yoktur, Ama doğruluk ölümden kurtarır.</verse>
				<verse number="3">RAB doğru kişiyi aç komaz, Ama kötülerin isteğini boşa çıkarır.</verse>
				<verse number="4">Tembel eller insanı yoksullaştırır, Çalışkan el zengin eder.</verse>
				<verse number="5">Aklı başında evlat ürünü yazın toplar, Hasatta uyuyansa ailesinin yüzkarasıdır.</verse>
				<verse number="6">Bereket doğru kişinin başına yağar, Kötülerse zorbalıklarını sözle gizler.</verse>
				<verse number="7">Doğrular övgüyle, Kötüler nefretle anılır.</verse>
				<verse number="8">Bilge kişi buyrukları kabul eder, Çenesi düşük ahmaksa yıkıma uğrar.</verse>
				<verse number="9">Dürüst kişi güvenlik içinde yaşar, Ama hileli yoldan giden açığa vurulacaktır.</verse>
				<verse number="10">Sinsice göz kırpan, acılara neden olur. Çenesi düşük ahmak da yıkıma uğrar.</verse>
				<verse number="11">Doğru kişinin ağzı yaşam pınarıdır, Kötülerse zorbalıklarını sözle gizlerler.</verse>
				<verse number="12">Nefret çekişmeyi azdırır, Sevgi her suçu bağışlar.</verse>
				<verse number="13">Akıllı kişinin dudaklarından bilgelik akar, Ama sağduyudan yoksun olan sırtına kötek yer.</verse>
				<verse number="14">Bilge kişi bilgi biriktirir, Ahmağın ağzıysa onu yıkıma yaklaştırır.</verse>
				<verse number="15">Zenginin serveti onun kalesidir, Fakirin yoksulluğu ise onu yıkıma götürür.</verse>
				<verse number="16">Doğru kişinin ücreti yaşamdır, Kötünün geliriyse kendisine cezadır.</verse>
				<verse number="17">Terbiyeye kulak veren yaşam yolunu bulur. Uyarıları reddedense başkalarını yoldan saptırır.</verse>
				<verse number="18">Nefretini gizleyen kişinin dudakları yalancıdır. İftira yayan akılsızdır.</verse>
				<verse number="19">Çok konuşanın günahı eksik olmaz, Sağduyulu kişiyse dilini tutar.</verse>
				<verse number="20">Doğru kişinin dili saf gümüş gibidir, Kötünün niyetleriyse değersizdir.</verse>
				<verse number="21">Doğru kişinin sözleri birçoklarını besler, Ahmaklarsa sağduyu yoksunluğundan ölür.</verse>
				<verse number="22">RAB’bin bereketidir kişiyi zengin eden, RAB buna dert katmaz.</verse>
				<verse number="23">Kötülük akılsızlar için eğlence gibidir. Aklı başında olanlar içinse bilgelik aynı şeydir.</verse>
				<verse number="24">Kötü kişinin korktuğu başına gelir, Doğru kişiyse dileğine erişir.</verse>
				<verse number="25">Kasırga gelince kötü kişiyi silip götürür; Ama doğru kişi sonsuza dek ayakta kalır.</verse>
				<verse number="26">Dişler için sirke, Gözler için duman neyse, Tembel ulak da kendisini gönderen için öyledir.</verse>
				<verse number="27">RAB korkusu ömrü uzatır, Kötülerin yıllarıysa kısadır.</verse>
				<verse number="28">Doğrunun umudu onu sevindirir, Kötünün beklentileriyse boşa çıkar.</verse>
				<verse number="29">RAB’bin yolu dürüst için sığınak, Fesatçı içinse yıkımdır.</verse>
				<verse number="30">Doğru kişi hiçbir zaman sarsılmaz, Ama kötüler ülkede kalamaz.</verse>
				<verse number="31">Doğru kişinin ağzı bilgelik üretir, Sapık dilse kesilir.</verse>
				<verse number="32">Doğru kişinin dudakları söylenecek sözü bilir, Kötünün ağzındansa sapık sözler çıkar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">RAB hileli teraziden iğrenir, Hilesiz tartıdansa hoşnut kalır.</verse>
				<verse number="2">Küstahlığın ardından utanç gelir, Ama bilgelik alçakgönüllülerdedir.</verse>
				<verse number="3">Erdemlinin dürüstlüğü ona yol gösterir, Hainin yalancılığıysa yıkıma götürür.</verse>
				<verse number="4">Gazap günü servet işe yaramaz, Oysa doğruluk ölümden kurtarır.</verse>
				<verse number="5">Dürüst insanın doğruluğu onun yolunu düzler, Kötü kişiyse kötülüğü yüzünden yıkılıp düşer.</verse>
				<verse number="6">Erdemlinin doğruluğu onu kurtarır, Ama haini kendi hırsı ele verir.</verse>
				<verse number="7">Kötü kişi öldüğünde umutları yok olur, Güvendiği güç de biter.</verse>
				<verse number="8">Doğru kişi sıkıntıdan kurtulur, Onun yerine sıkıntıyı kötü kişi çeker.</verse>
				<verse number="9">Tanrısız kişi başkalarını ağzıyla yıkıma götürür, Oysa doğrular bilgi sayesinde kurtulur.</verse>
				<verse number="10">Doğruların başarısına kent bayram eder, Kötülerin ölümüne sevinç çığlıkları atılır.</verse>
				<verse number="11">Dürüstlerin kutsamasıyla kent gelişir, Ama kötülerin ağzı kenti yerle bir eder.</verse>
				<verse number="12">Başkasını küçük gören sağduyudan yoksundur, Akıllı kişiyse dilini tutar.</verse>
				<verse number="13">Dedikoducu sır saklayamaz, Oysa güvenilir insan sırdaş olur.</verse>
				<verse number="14">Yol göstereni olmayan ulus düşer, Danışmanı bol olan zafere gider.</verse>
				<verse number="15">Yabancıya kefil olan mutlaka zarar görür, Kefaletten kaçınan güvenlik içinde yaşar.</verse>
				<verse number="16">Sevecen kadın onur, Zorbalarsa yalnızca servet kazanır.</verse>
				<verse number="17">İyilikseverin yararı kendinedir, Gaddarsa kendi başına bela getirir.</verse>
				<verse number="18">Kötü kişinin kazancı aldatıcıdır, Doğruluk ekenin ödülüyse güvenlidir.</verse>
				<verse number="19">Yürekten doğru olan yaşama kavuşur, Kötülüğün ardından giden ölümünü hazırlar.</verse>
				<verse number="20">RAB sapık yürekliden iğrenir, Dürüst yaşayandan hoşnut kalır.</verse>
				<verse number="21">Bilin ki, kötü kişi cezasız kalmaz, Doğruların soyuysa kurtulur.</verse>
				<verse number="22">Sağduyudan yoksun kadının güzelliği, Domuzun burnundaki altın halkaya benzer.</verse>
				<verse number="23">Doğruların isteği hep iyilikle sonuçlanır, Kötülerin umutlarıysa gazapla.</verse>
				<verse number="24">Eliaçık olan daha çok kazanır, Hak yiyenin sonuysa yoksulluktur.</verse>
				<verse number="25">Cömert olan bolluğa erecek, Başkasına su verene su verilecek.</verse>
				<verse number="26">Halk buğday istifleyeni lanetler, Ama buğday satanı kutsar.</verse>
				<verse number="27">İyiliği amaç edinen beğeni kazanır, Kötülüğü amaç edinense kötülüğe uğrar.</verse>
				<verse number="28">Zenginliğine güvenen tepetaklak gidecek, Oysa doğrular dalındaki yaprak gibi gelişecek.</verse>
				<verse number="29">Ailesine sıkıntı çektirenin mirası yeldir, Ahmaklar da bilgelerin kulu olur.</verse>
				<verse number="30">Doğru kişinin işleri yaşam ağacının meyvesine benzer, Bilge kişi insanları kazanır.</verse>
				<verse number="31">Bu dünyada doğru kişi bile cezalandırılırsa, Kötülerle günahlıların cezalandırılacağı kesindir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Terbiye edilmeyi seven bilgiyi de sever, Azarlanmaktan nefret eden budaladır.</verse>
				<verse number="2">İyi kişi RAB’bin lütfuna erer, Ama düzenbazı RAB mahkûm eder.</verse>
				<verse number="3">Kötülük kişiyi güvenliğe kavuşturmaz, Ama doğruların kökü kazılamaz.</verse>
				<verse number="4">Erdemli kadın kocasının tacıdır, Edepsiz kadınsa kocasını yer bitirir.</verse>
				<verse number="5">Doğruların tasarıları adil, Kötülerin öğütleri aldatıcıdır.</verse>
				<verse number="6">Kötülerin sözleri ölüm tuzağıdır, Doğruların konuşmasıysa onları kurtarır.</verse>
				<verse number="7">Kötüler yıkılıp yok olur, Doğru kişinin evi ayakta kalır.</verse>
				<verse number="8">Kişi sağduyusu oranında övülür, Çarpık düşünceliyse küçümsenir.</verse>
				<verse number="9">Köle sahibi olup aşağılanan Büyüklük taslayıp ekmeğe muhtaç olandan yeğdir.</verse>
				<verse number="10">Doğru kişi hayvanıyla ilgilenir, Ama kötünün sevecenliği bile zalimcedir.</verse>
				<verse number="11">Toprağını işleyenin ekmeği bol olur, Hayal peşinde koşansa sağduyudan yoksundur.</verse>
				<verse number="12">Kötü kişi kötülerin ganimetini ister, Ama doğru kişilerin kökü ürün verir.</verse>
				<verse number="13">Kötü kişinin günahlı sözleri kendisi için tuzaktır, Ama doğru kişi sıkıntıyı atlatır.</verse>
				<verse number="14">İnsan ağzının ürünüyle iyiliğe doyar, Elinin emeğine göre de karşılığını alır.</verse>
				<verse number="15">Ahmağın yolu kendi gözünde doğrudur, Bilge kişiyse öğüde kulak verir.</verse>
				<verse number="16">Ahmak sinirlendiğini hemen belli eder, Ama ihtiyatlı olan aşağılanmaya aldırmaz.</verse>
				<verse number="17">Dürüst tanık doğruyu söyler, Yalancı tanıksa hile solur.</verse>
				<verse number="18">Düşünmeden söylenen sözler kılıç gibi keser, Bilgelerin diliyse şifa verir.</verse>
				<verse number="19">Gerçek sözler sonsuza dek kalıcıdır, Oysa yalanın ömrü bir anlıktır.</verse>
				<verse number="20">Kötülük tasarlayanın yüreği hileci, Barışı öğütleyenin yüreğiyse sevinçlidir.</verse>
				<verse number="21">Doğru kişiye hiç zarar gelmez, Kötünün başıysa beladan kurtulmaz.</verse>
				<verse number="22">RAB yalancı dudaklardan iğrenir, Ama gerçeğe uyanlardan hoşnut kalır.</verse>
				<verse number="23">İhtiyatlı kişi bilgisini kendine saklar, Oysa akılsızın yüreği ahmaklığını ilan eder.</verse>
				<verse number="24">Çalışkanların eli egemenlik sürer, Tembellikse köleliğe götürür.</verse>
				<verse number="25">Kaygılı yürek insanı çökertir, Ama güzel söz sevindirir.</verse>
				<verse number="26">Doğru kişi arkadaşına da yol gösterir, Kötünün tuttuğu yolsa kendini saptırır.</verse>
				<verse number="27">Tembel kişi işini bitirmez, Oysa çalışkan değerli bir servet kazanır.</verse>
				<verse number="28">Doğru yol yaşam kaynağıdır, Bu yol ölümsüzlüğe götürür.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Bilge kişi terbiye edilmeyi sever, Alaycı kişi azarlansa da aldırmaz.</verse>
				<verse number="2">İyi insan ağzından çıkan sözler için ödüllendirilir, Ama hainlerin soluduğu zorbalıktır.</verse>
				<verse number="3">Dilini tutan canını korur, Ama boşboğazın sonu yıkımdır.</verse>
				<verse number="4">Tembel canının çektiğini elde edemez, Çalışkanın istekleriyse tümüyle yerine gelir.</verse>
				<verse number="5">Doğru kişi yalandan nefret eder, Kötünün sözleriyse iğrençtir, yüzkarasıdır.</verse>
				<verse number="6">Doğruluk dürüst yaşayanı korur, Kötülük günahkârı yıkar.</verse>
				<verse number="7">Kimi hiçbir şeyi yokken kendini zengin gösterir, Kimi serveti çokken kendini yoksul gösterir.</verse>
				<verse number="8">Kişinin serveti gün gelir canına fidye olur, Oysa yoksul kişi tehdide aldırmaz.</verse>
				<verse number="9">Doğruların ışığı parlak yanar, Kötülerin çırası söner.</verse>
				<verse number="10">Kibirden ancak kavga çıkar, Öğüt dinleyense bilgedir.</verse>
				<verse number="11">Havadan kazanılan para yok olur, Azar azar biriktirenin serveti çok olur.</verse>
				<verse number="12">Ertelenen umut hayal kırıklığına uğratır, Yerine gelen dilekse yaşam verir.</verse>
				<verse number="13">Uyarılara kulak asmayan bedelini öder, Buyruklara saygılı olansa ödülünü alır.</verse>
				<verse number="14">Bilgelerin öğrettikleri yaşam kaynağıdır, İnsanı ölüm tuzaklarından uzaklaştırır.</verse>
				<verse number="15">Sağduyulu davranış saygınlık kazandırır, Hainlerin yoluysa yıkıma götürür.</verse>
				<verse number="16">İhtiyatlı kişi işini bilerek yapar, Akılsız kişiyse ahmaklığını sergiler.</verse>
				<verse number="17">Kötü ulak belaya düşer, Güvenilir elçiyse şifa getirir.</verse>
				<verse number="18">Terbiye edilmeye yanaşmayanı Yokluk ve utanç bekliyor, Ama azara kulak veren onurlandırılır.</verse>
				<verse number="19">Yerine getirilen dilek mutluluk verir. Akılsız kötülükten uzak kalamaz.</verse>
				<verse number="20">Bilgelerle oturup kalkan bilge olur, Akılsızlarla dost olansa zarar görür.</verse>
				<verse number="21">Günahkârın peşini felaket bırakmaz, Doğruların ödülüyse gönençtir.</verse>
				<verse number="22">İyi kişi torunlarına miras bırakır, Günahkârın servetiyse doğru kişiye kalır.</verse>
				<verse number="23">Yoksulun tarlası bol ürün verebilir, Ama haksızlık bunu alıp götürür.</verse>
				<verse number="24">Oğlundan değneği esirgeyen, onu sevmiyor demektir. Seven baba özenle terbiye eder.</verse>
				<verse number="25">Doğru kişinin yeterince yiyeceği vardır, Kötünün karnıysa aç kalır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Bilge kadın evini yapar, Ahmak kadın evini kendi eliyle yıkar.</verse>
				<verse number="2">Doğru yolda yürüyen, RAB’den korkar, Yoldan sapan, RAB’bi hor görür.</verse>
				<verse number="3">Ahmağın sözleri sırtına kötektir, Ama bilgenin dudakları kendisini korur.</verse>
				<verse number="4">Öküz yoksa yemlik boş kalır, Çünkü bol ürünü sağlayan öküzün gücüdür.</verse>
				<verse number="5">Güvenilir tanık yalan söylemez, Yalancı tanıksa yalan solur.</verse>
				<verse number="6">Alaycı bilgeliği arasa da bulamaz, Akıllı içinse bilgi edinmek kolaydır.</verse>
				<verse number="7">Akılsız kişiden uzak dur, Çünkü sana öğretecek bir şeyi yok.</verse>
				<verse number="8">İhtiyatlı kişinin bilgeliği, ne yapacağını bilmektir, Akılsızların ahmaklığıysa aldanmaktır.</verse>
				<verse number="9">Ahmaklar suç sunusuyla alay eder, Dürüstler ise iyi niyetlidir.</verse>
				<verse number="10">Yürek kendi acısını bilir, Sevinciniyse kimse paylaşmaz.</verse>
				<verse number="11">Kötü kişinin evi yerle bir edilecek, Doğru kişinin konutuysa bayındır olacak.</verse>
				<verse number="12">Öyle yol var ki, insana düz gibi görünür, Ama sonu ölümdür.</verse>
				<verse number="13">Gülerken bile yürek sızlayabilir, Sevinç bitince acı yine görünebilir.</verse>
				<verse number="14">Yüreği dönek olan tuttuğu yolun, İyi kişi de yaptıklarının ödülünü alacaktır.</verse>
				<verse number="15">Saf kişi her söze inanır, İhtiyatlı olansa attığı her adımı hesaplar.</verse>
				<verse number="16">Bilge kişi korktuğu için kötülükten uzaklaşır, Akılsızsa büyüklük taslayıp kendine güvenir.</verse>
				<verse number="17">Çabuk öfkelenen ahmakça davranır, Düzenbazdan herkes nefret eder.</verse>
				<verse number="18">Saf kişilerin mirası akılsızlıktır, İhtiyatlı kişilerin tacı ise bilgidir.</verse>
				<verse number="19">Alçaklar iyilerin önünde, Kötüler doğruların kapısında eğilirler.</verse>
				<verse number="20">Komşusu bile yoksulu sevmez, Oysa zenginin dostu çoktur.</verse>
				<verse number="21">Komşuyu hor görmek günahtır, Ne mutlu mazluma lütfedene!</verse>
				<verse number="22">Kötülük tasarlayan yolunu şaşırmaz mı? Oysa iyilik tasarlayan sevgi ve sadakat kazanır.</verse>
				<verse number="23">Her emek kazanç getirir, Ama boş lakırdı yoksulluğa götürür.</verse>
				<verse number="24">Bilgelerin tacı servetleridir, Akılsızlarsa ahmaklıklarıyla tanınır.</verse>
				<verse number="25">Dürüst tanık can kurtarır, Yalancı tanık aldatıcıdır.</verse>
				<verse number="26">RAB’den korkan tam güvenliktedir, RAB onun çocuklarına da sığınak olacaktır.</verse>
				<verse number="27">RAB korkusu yaşam kaynağıdır, İnsanı ölüm tuzaklarından uzaklaştırır.</verse>
				<verse number="28">Kralın yüceliği halkının çokluğuna bağlıdır, Halk yok olursa hükümdar da mahvolur.</verse>
				<verse number="29">Geç öfkelenen akıllıdır, Çabuk sinirlenen ahmaklığını gösterir.</verse>
				<verse number="30">Huzurlu yürek bedenin yaşam kaynağıdır, Hırs ise insanı için için yer bitirir.</verse>
				<verse number="31">Muhtacı ezen, Yaradanı’nı hor görüyor demektir. Yoksula acıyansa Yaradan’ı yüceltir.</verse>
				<verse number="32">Kötü kişi uğradığı felaketle yıkılır, Doğru insanın ölümde bile sığınacak yeri var.</verse>
				<verse number="33">Bilgelik akıllı kişinin yüreğinde barınır, Akılsızlar arasında bile kendini belli eder.</verse>
				<verse number="34">Doğruluk bir ulusu yüceltir, Oysa günah herhangi bir halk için utançtır.</verse>
				<verse number="35">Kral sağduyulu kulunu beğenir, Utanç getirene öfkelenir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Yumuşak yanıt gazabı yatıştırır, Oysa yaralayıcı söz öfkeyi alevlendirir.</verse>
				<verse number="2">Bilgenin dili bilgiyi iyi kullanır, Akılsızın ağzındansa ahmaklık akar.</verse>
				<verse number="3">RAB’bin gözü her yerde olanı görür, Kötüleri de iyileri de gözler.</verse>
				<verse number="4">Okşayıcı dil yaşam verir, Çarpık dilse ruhu yaralar.</verse>
				<verse number="5">Ahmak babasının uyarılarını küçümser, İhtiyatlı kişi azara kulak verir.</verse>
				<verse number="6">Doğru kişinin evi büyük hazine gibidir, Kötünün geliriyse sıkıntı kaynağıdır.</verse>
				<verse number="7">Bilgelerin dudakları bilgi yayar, Ama akılsızların yüreği öyle değildir.</verse>
				<verse number="8">RAB kötülerin kurbanından iğrenir, Ama doğruların duası O’nu hoşnut eder.</verse>
				<verse number="9">RAB kötü kişinin yolundan iğrenir, Doğruluğun ardından gideni sever.</verse>
				<verse number="10">Yoldan sapan şiddetle cezalandırılır Ve azarlanmaktan nefret eden ölüme gider.</verse>
				<verse number="11">RAB, ölüm ve yıkım diyarında olup biteni bilir, Nerde kaldı ki insanın yüreği!</verse>
				<verse number="12">Alaycı kişi azarlanmaktan hoşlanmaz, Bilgelere gidip danışmaz.</verse>
				<verse number="13">Mutlu yürek yüzü neşelendirir, Acılı yürek ruhu ezer.</verse>
				<verse number="14">Akıllı yürek bilgi arar, Akılsızın ağzıysa ahmaklıkla beslenir.</verse>
				<verse number="15">Mazlumun bütün günleri sıkıntı doludur, Mutlu bir yürekse sahibine sürekli ziyafettir.</verse>
				<verse number="16">Yoksul olup RAB’den korkmak, Zengin olup kaygı içinde yaşamaktan yeğdir.</verse>
				<verse number="17">Sevgi dolu bir ortamdaki sebze yemeği, Nefret dolu bir ortamdaki besili danadan yeğdir.</verse>
				<verse number="18">Huysuz kişi çekişme yaratır, Sabırlı kişi kavgayı yatıştırır.</verse>
				<verse number="19">Tembelin yolu dikenli çit gibidir, Doğrunun yoluysa ana caddeye benzer.</verse>
				<verse number="20">Bilge çocuk babasını sevindirir, Akılsız çocuksa annesini küçümser.</verse>
				<verse number="21">Sağduyudan yoksun kişi ahmaklığıyla sevinir, Ama akıllı insan dürüst bir yaşam sürer.</verse>
				<verse number="22">Karşılıklı danışılmazsa tasarılar boşa çıkar, Danışmanların çokluğuyla başarıya ulaşılır.</verse>
				<verse number="23">Uygun yanıt sahibini mutlu eder, Yerinde söylenen söz ne güzeldir!</verse>
				<verse number="24">Sağduyulu kişi yukarıya, yaşama giden yoldadır, Bu da ölüler diyarına inmesini önler.</verse>
				<verse number="25">RAB kibirlinin evini yıkar, Dul kadının sınırını korur.</verse>
				<verse number="26">RAB kötünün tasarılarından iğrenir, Temiz düşüncelerden hoşnut kalır.</verse>
				<verse number="27">Kazanca düşkün kişi kendi evine sıkıntı verir, Rüşvetten nefret edense rahat yaşar.</verse>
				<verse number="28">Doğru kişinin aklı yanıtını iyi tartar, Kötünün ağzı kötülük saçar.</verse>
				<verse number="29">RAB kötülerden uzak durur, Oysa doğruların duasını duyar.</verse>
				<verse number="30">Gülen gözler yüreği sevindirir, İyi haber bedeni ferahlatır.</verse>
				<verse number="31">Yaşam veren uyarıları dinleyen, Bilgeler arasında konaklar.</verse>
				<verse number="32">Terbiyeden kaçan kendine zarar verir, Azara kulak verense sağduyu kazanır.</verse>
				<verse number="33">RAB korkusu bilgelik öğretir, Alçakgönüllülük de onurun önkoşuludur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">İnsan aklıyla çok şey tasarlayabilir, Ama dilin vereceği yanıt RAB’dendir.</verse>
				<verse number="2">İnsan her yaptığını temiz sanır, Ama niyetlerini tartan RAB’dir.</verse>
				<verse number="3">Yapacağın işleri RAB’be emanet et, O zaman tasarıların gerçekleşir.</verse>
				<verse number="4">RAB her şeyi amacına uygun yapar, Kötü kişinin yıkım gününü de O hazırlar.</verse>
				<verse number="5">RAB yüreği küstah olandan iğrenir, Bilin ki, öyleleri cezasız kalmaz.</verse>
				<verse number="6">Sevgi ve bağlılık suçları bağışlatır, RAB korkusu insanı kötülükten uzaklaştırır.</verse>
				<verse number="7">RAB kişinin yaşayışından hoşnutsa Düşmanlarını bile onunla barıştırır.</verse>
				<verse number="8">Doğrulukla kazanılan az şey Haksızlıkla kazanılan büyük gelirden iyidir.</verse>
				<verse number="9">Kişi yüreğinde gideceği yolu tasarlar, Ama adımlarını RAB yönlendirir.</verse>
				<verse number="10">Tanrı buyruklarını kralın ağzıyla açıklar, Bu nedenle kral adaleti çiğnememelidir.</verse>
				<verse number="11">Doğru terazi ve baskül RAB’bindir, Bütün tartı ağırlıklarını O belirler.</verse>
				<verse number="12">Krallar kötülükten iğrenir, Çünkü tahtın güvencesi adalettir.</verse>
				<verse number="13">Kral doğru söyleyenden hoşnut kalır, Dürüst konuşanı sever.</verse>
				<verse number="14">Kralın öfkesi ölüm habercisidir, Ama bilge kişi onu yatıştırır.</verse>
				<verse number="15">Kralın yüzü gülüyorsa, yaşam demektir. Lütfu son yağmuru getiren bulut gibidir.</verse>
				<verse number="16">Bilgelik kazanmak altından daha değerlidir, Akla sahip olmak da gümüşe yeğlenir.</verse>
				<verse number="17">Dürüstlerin tuttuğu yol kötülükten uzaklaştırır, Yoluna dikkat eden, canını korur.</verse>
				<verse number="18">Gururun ardından yıkım, Kibirli ruhun ardından da düşüş gelir.</verse>
				<verse number="19">Mazlumlar arasında alçakgönüllü biri olmak, Kibirlilerle çapul malı paylaşmaktan iyidir.</verse>
				<verse number="20">Öğüde kulak veren başarıya ulaşır, RAB’be güvenen mutlu olur.</verse>
				<verse number="21">Bilge yüreklilere akıllı denir, Tatlı söz ikna gücünü artırır.</verse>
				<verse number="22">Sağduyu, sahibine yaşam kaynağı, Ahmaklıksa ahmaklara cezadır.</verse>
				<verse number="23">Bilgenin aklı diline yön verir, Dudaklarının ikna gücünü artırır.</verse>
				<verse number="24">Hoş sözler petek balı gibidir, Cana tatlı ve bedene şifadır.</verse>
				<verse number="25">Öyle yol var ki, insana düz gibi görünür, Ama sonu ölümdür.</verse>
				<verse number="26">Emekçinin iştahıdır onu çalıştıran, Çünkü açlığı onu kamçılar.</verse>
				<verse number="27">Alçaklar başkalarına kötülük tasarlar, Konuşmaları kavurucu ateş gibidir.</verse>
				<verse number="28">Huysuz kişi çekişmeyi körükler, Dedikoducu can dostları ayırır.</verse>
				<verse number="29">Zorba kişi başkalarını ayartır Ve onları olumsuz yola yöneltir.</verse>
				<verse number="30">Göz kırpmak düzenbazlığa, Sinsi gülücükler kötülüğe işarettir.</verse>
				<verse number="31">Ağarmış saçlar onur tacıdır, Doğru yaşayışla kazanılır.</verse>
				<verse number="32">Sabırlı kişi yiğitten üstündür, Kendini denetleyen de kentler fethedenden üstündür.</verse>
				<verse number="33">İnsan kura atar, Ama her kararı RAB verir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Huzur içinde kuru bir lokma, Kavga ve ziyafet dolu evden iyidir.</verse>
				<verse number="2">Sağduyulu köle, Ailesini utanca sokan oğula egemen olur Ve kardeşlerle birlikte mirastan pay alır.</verse>
				<verse number="3">Altın ocakta, gümüş potada arıtılır, Yüreği arıtansa RAB’dir.</verse>
				<verse number="4">Kötü kişi fesat yüklü dudakları dinler, Yalancı da yıkıcı dile kulak verir.</verse>
				<verse number="5">Yoksulla alay eden, onu yaratanı hor görür. Felakete sevinen cezasız kalmaz.</verse>
				<verse number="6">Torunlar yaşlıların tacıdır, Çocukların övüncü anne babalarıdır.</verse>
				<verse number="7">Kurumlu sözler ahmağa nasıl yakışmazsa, Soyluya da yalancı dudaklar hiç yakışmaz.</verse>
				<verse number="8">Sahibinin gözünde rüşvet bir tılsımdır. Ne yapsa başarılı olur.</verse>
				<verse number="9">Sevgi isteyen kişi suçları bağışlar, Olayı diline dolayansa can dostları ayırır.</verse>
				<verse number="10">Akıllı kişiyi azarlamak, Akılsıza yüz darbe vurmaktan etkilidir.</verse>
				<verse number="11">Kötü kişi ancak başkaldırmaya eğilimlidir, Ona gönderilecek ulak acımasız olacaktır.</verse>
				<verse number="12">Azgınlığı üstünde bir akılsızla karşılaşmak, Yavrularından edilmiş dişi ayıyla karşılaşmaktan beterdir.</verse>
				<verse number="13">İyiliğin karşılığını kötülükle ödeyenin Evinden kötülük eksik olmaz.</verse>
				<verse number="14">Kavganın başlangıcı su sızıntısına benzer, Bir patlamaya yol açmadan çekişmeyi bırak.</verse>
				<verse number="15">Kötüyü aklayan da, doğruyu mahkûm eden de RAB’bi tiksindirir.</verse>
				<verse number="16">Akılsız biri bilgelik satın almak için niye para harcasın? Zaten sağduyudan yoksun!</verse>
				<verse number="17">Dost her zaman sever, Kardeş sıkıntılı günde belli olur.</verse>
				<verse number="18">Sağduyudan yoksun kişi el sıkışıp Başkasına kefil olur.</verse>
				<verse number="19">Başkaldırıyı seven kavgayı sever, Kapısını yüksek yapan yıkımına davetiye çıkarır.</verse>
				<verse number="20">Sapık yürekli kişi iyilik beklememeli. Diliyle aldatan da belaya düşer.</verse>
				<verse number="21">Akılsız kendisini doğurana derttir, Ahmağın babası sevinç nedir bilmez.</verse>
				<verse number="22">İç ferahlığı sağlık getirir, Ezik ruh ise bedeni yıpratır.</verse>
				<verse number="23">Kötü kişi adaleti saptırmak için Gizlice rüşvet alır.</verse>
				<verse number="24">Akıllı kişi gözünü bilgelikten ayırmaz, Akılsızın gözüyse hep sağda soldadır.</verse>
				<verse number="25">Akılsız çocuk babasına üzüntü, Annesine acı verir.</verse>
				<verse number="26">Ne suçsuza ceza kesmek iyidir, Ne de görevliyi dürüst davrandığı için dövmek...</verse>
				<verse number="27">Bilgili kişi az konuşur, Akıllı kişi sakin ruhludur.</verse>
				<verse number="28">Çenesini tutup susan ahmak bile Bilge ve akıllı sayılır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Geçimsiz kişi kendi çıkarı peşindedir, İyi öğüde hep karşı çıkar.</verse>
				<verse number="2">Akılsız kişi bir şey anlamaktan çok Kendi düşüncelerini açmaktan hoşlanır.</verse>
				<verse number="3">Kötülüğü aşağılanma, Ayıbı utanç izler.</verse>
				<verse number="4">Bilge kişinin ağzından çıkan sözler derin sular gibidir, Bilgelik pınarı da coşkun bir akarsu.</verse>
				<verse number="5">Kötüyü kayırmak da, Suçsuzdan adaleti esirgemek de iyi değildir.</verse>
				<verse number="6">Akılsızın dudakları çekişmeye yol açar, Ağzı da dayağı davet eder.</verse>
				<verse number="7">Akılsızın ağzı kendisini mahveder, Dudakları da canına tuzaktır.</verse>
				<verse number="8">Dedikodu tatlı lokma gibidir, İnsanın ta içine işler.</verse>
				<verse number="9">İşini savsaklayan kişi Yıkıcıya kardeştir.</verse>
				<verse number="10">RAB’bin adı güçlü kuledir, Ona sığınan doğru kişi için korunaktır.</verse>
				<verse number="11">Zengin servetini bir kale, Aşılmaz bir sur sanır.</verse>
				<verse number="12">Yürekteki gururu düşüş, Alçakgönüllülüğü ise onur izler.</verse>
				<verse number="13">Dinlemeden yanıt vermek Ahmaklık ve utançtır.</verse>
				<verse number="14">İnsanın ruhu hastalıkta ona destektir. Ama ezik ruh nasıl dayanabilir?</verse>
				<verse number="15">Akıllı kişi bilgiyi satın alır, Bilgenin kulağı da bilgi peşindedir.</verse>
				<verse number="16">Armağan, verenin yolunu açar Ve kendisini büyüklerin önüne çıkartır.</verse>
				<verse number="17">Duruşmada ilk konuşan haklı görünür, Başkası çıkıp onu sorgulayana dek.</verse>
				<verse number="18">Kura çekişmeleri sona erdirir, Güçlü rakipleri uzlaştırır.</verse>
				<verse number="19">Gücenmiş kardeş surlu kentten daha zor elde edilir. Çekişme sürgülü kale kapısı gibidir.</verse>
				<verse number="20">İnsanın karnı ağzının meyvesiyle, Dudaklarının ürünüyle doyar.</verse>
				<verse number="21">Dil ölüme de götürebilir, yaşama da; Konuşmayı seven, dilin meyvesine katlanmak zorundadır.</verse>
				<verse number="22">İyi bir eş bulan iyilik bulur Ve RAB’bin lütfuna erer.</verse>
				<verse number="23">Yoksul acınma dilenir, Zenginin yanıtıysa serttir.</verse>
				<verse number="24">Yıkıma götüren dostlar vardır, Ama öyle dost var ki, kardeşten yakındır insana.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Dürüst yaşayan bir yoksul olmak, Yalancı bir akılsız olmaktan yeğdir.</verse>
				<verse number="2">Bilgisiz heves işe yaramaz, Acelecilik insanı yanılgıya düşürür.</verse>
				<verse number="3">İnsanın ahmaklığı yaşamını yıkar, Yine de içinden RAB’be öfkelenir.</verse>
				<verse number="4">Zenginlik dost üstüne dost kazandırır. Oysa yoksulun dostu onu yüzüstü bırakır.</verse>
				<verse number="5">Yalancı tanık cezasız kalmaz, Yalan soluyan kurtulamaz.</verse>
				<verse number="6">Birçokları önemli kişinin gözüne girmek Ve eli açık olanın dostu olmak ister.</verse>
				<verse number="7">Yoksulun akrabaları bile onu sevmezse, Dostlarının ondan uzak duracağı daha da kesindir. Ne kadar yalvarsa ona yaklaşmazlar.</verse>
				<verse number="8">Sağduyulu olan canını sever, Aklı izleyen bolluğa kavuşur.</verse>
				<verse number="9">Yalancı tanık cezasız kalmaz, Yalan soluyan yok olur.</verse>
				<verse number="10">Akılsızın gösterişli bir yaşam sürmesi uygun değilse, Kölelerin önderlere egemen olması Hiç uygun değildir.</verse>
				<verse number="11">Sağduyulu kişi sabırlıdır, Kusurları hoş görmesi ona onur kazandırır.</verse>
				<verse number="12">Kralın öfkesi genç aslanın kükreyişine benzer, Lütfuysa otların üzerine düşen çiy gibidir.</verse>
				<verse number="13">Akılsız çocuk babasının başına beladır, Dırdır eden kadın sürekli damlayan su gibidir.</verse>
				<verse number="14">Ev ve servet babadan mirastır, Ama sağduyulu kadın RAB’bin armağanıdır.</verse>
				<verse number="15">Tembellik insanı uyuşukluğa iter, Haylaz kişi de aç kalır.</verse>
				<verse number="16">Tanrı buyruğuna uyan canını korur, Gitmesi gereken yolları umursamayan ölür.</verse>
				<verse number="17">Yoksula acıyan kişi RAB’be ödünç vermiş olur, Yaptığı iyilik için RAB onu ödüllendirir.</verse>
				<verse number="18">Henüz umut varken çocuğunu eğit, Onun yıkımına neden olma.</verse>
				<verse number="19">Huysuz insan cezasını çekmelidir. Onu bir kere kurtarsan da, hep aynı şeyi yapman gerekir.</verse>
				<verse number="20">Öğüde kulak ver, terbiyeyi kabul et ki, Ömrünün kalan kısmı boyunca bilge olasın.</verse>
				<verse number="21">İnsan yüreğinde çok şey tasarlar, Ama gerçekleşen, RAB’bin amacıdır.</verse>
				<verse number="22">İnsandan istenen vefadır, Yoksul olmak yalancı olmaktan yeğdir.</verse>
				<verse number="23">RAB korkusu Doygun ve dertsiz bir yaşama kavuşturur.</verse>
				<verse number="24">Tembel sahana daldırdığı elini Ağzına geri götürmek bile istemez.</verse>
				<verse number="25">Alaycıyı döversen bön kişi ibret alır, Akıllı kişiyi azarlarsan bilgisine bilgi katar.</verse>
				<verse number="26">Babasına saldıran, annesini kovan çocuk, Ailesinin utancı ve yüzkarasıdır.</verse>
				<verse number="27">Oğlum, uyarılara kulağını tıkarsan, Bilgi kaynağı sözlerden saparsın.</verse>
				<verse number="28">Niyeti bozuk tanık adaletle eğlenir, Kötülerin ağzı fesatla beslenir.</verse>
				<verse number="29">Alaycılar için ceza, Akılsızların sırtı için kötek hazırdır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Şarap insanı alaycı, içki gürültücü yapar, Onun etkisiyle yoldan sapan bilge değildir.</verse>
				<verse number="2">Kralın öfkesi genç aslanın kükreyişine benzer, Onu kızdıran canından olur.</verse>
				<verse number="3">Kavgadan kaçınmak insan için onurdur, Oysa her ahmak tartışmaya hazırdır.</verse>
				<verse number="4">Sonbaharda çift sürmeyen tembel, Hasatta aradığını bulamaz.</verse>
				<verse number="5">İnsanın niyetleri derin bir kuyunun suları gibidir, Akıllı kişi onları açığa çıkarır.</verse>
				<verse number="6">İnsanların çoğu, “Vefalıyım” der. Ama sadık birini kim bulabilir?</verse>
				<verse number="7">Doğru ve dürüst bir babaya Sahip olan çocuklara ne mutlu!</verse>
				<verse number="8">Yargı kürsüsünde oturan kral, Kötülüğü gözleriyle ayıklar.</verse>
				<verse number="9">Kim, “Yüreğimi pak kıldım, Günahımdan arındım” diyebilir?</verse>
				<verse number="10">RAB hileli tartıdan da, hileli ölçüden de tiksinir.</verse>
				<verse number="11">Çocuk bile eylemleriyle kendini belli eder, Yaptıkları pak ve doğru mu, değil mi, anlaşılır.</verse>
				<verse number="12">İşiten kulağı da gören gözü de RAB yaratmıştır.</verse>
				<verse number="13">Uykuyu seversen yoksullaşırsın, Uyanık durursan ekmeğin bol olur.</verse>
				<verse number="14">Alıcı, “İşe yaramaz, işe yaramaz” der, Ama alıp gittikten sonra aldığıyla övünür.</verse>
				<verse number="15">Bol bol altının, mücevherin olabilir, Ama bilgi akıtan dudaklar daha değerlidir.</verse>
				<verse number="16">Tanımadığı birine kefil olanın giysisini al; Bir yabancı için yapıyorsa bunu, Giysisini rehin tut.</verse>
				<verse number="17">Hileyle kazanılan yiyecek insana tatlı gelir, Ama sonra ağza dolan çakıl gibidir.</verse>
				<verse number="18">Tasarılarını danışarak yap, Yöntemlere uyarak savaş.</verse>
				<verse number="19">Dedikoducu sır saklayamaz, Bu nedenle ağzı gevşek olanla arkadaşlık etme.</verse>
				<verse number="20">Annesine ya da babasına sövenin Işığı zifiri karanlıkta sönecek.</verse>
				<verse number="21">Tez elde edilen mirasın Sonu bereketli olmaz.</verse>
				<verse number="22">“Bu kötülüğü sana ödeteceğim” deme; RAB’bi bekle, O seni kurtarır.</verse>
				<verse number="23">RAB hileli tartıdan tiksinir, Hileli teraziden hoşlanmaz.</verse>
				<verse number="24">İnsanın adımlarını RAB yönlendirir; Öyleyse insan tuttuğu yolu nasıl anlayabilir?</verse>
				<verse number="25">Düşünmeden adakta bulunmak Sakıncalıdır.</verse>
				<verse number="26">Bilge kral kötüleri ayıklar, Harman döver gibi cezalandırır.</verse>
				<verse number="27">İnsanın ruhu RAB’bin ışığıdır, İç varlığın derinliklerine işler.</verse>
				<verse number="28">Sevgi ve sadakat kralın güvencesidir. Onun tahtını sağlamlaştıran sevgidir.</verse>
				<verse number="29">Gençlerin görkemi güçleri, Yaşlıların onuru ağarmış saçlardır.</verse>
				<verse number="30">Yaralayan darbeler kötülüğü temizler, Kötek iç varlığın derinliklerini paklar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Kralın yüreği RAB’bin elindedir, Kanaldaki su gibi onu istediği yöne çevirir.</verse>
				<verse number="2">İnsan izlediği her yolun doğru olduğunu sanır, Ama niyetlerini tartan RAB’dir.</verse>
				<verse number="3">RAB kendisine kurban sunulmasından çok, Doğruluğun ve adaletin yerine getirilmesini ister.</verse>
				<verse number="4">Küstah bakışlar ve kibirli yürek Kötülerin çırası ve günahıdır.</verse>
				<verse number="5">Çalışkanın tasarıları hep bollukla, Her türlü acelecilik hep yoklukla sonuçlanır.</verse>
				<verse number="6">Yalan dolanla yapılan servet, Sis gibi geçicidir ve ölüm tuzağıdır.</verse>
				<verse number="7">Kötülerin zorbalığı kendilerini süpürüp götürür, Çünkü doğru olanı yapmaya yanaşmazlar.</verse>
				<verse number="8">Suçlunun yolu dolambaçlı, Pak kişinin yaptıklarıysa dosdoğrudur.</verse>
				<verse number="9">Kavgacı kadınla aynı evde oturmaktansa, Damın köşesinde oturmak yeğdir.</verse>
				<verse number="10">Kötünün can attığı kötülüktür, Hiç kimseye acımaz.</verse>
				<verse number="11">Alaycı cezalandırılınca bön kişi akıllanır, Bilge olan öğretilenden bilgi kazanır.</verse>
				<verse number="12">Adil Olan, kötünün evini dikkatle gözler Ve kötüleri yıkıma uğratır.</verse>
				<verse number="13">Yoksulun feryadına kulağını tıkayanın Feryadına yanıt verilmeyecektir.</verse>
				<verse number="14">Gizlice verilen armağan öfkeyi, Koyna sokuşturulan rüşvet de kızgın gazabı yatıştırır.</verse>
				<verse number="15">Hak yerine gelince doğru kişi sevinir, Fesatçı dehşete düşer.</verse>
				<verse number="16">Sağduyudan uzaklaşan, Kendini ölüler arasında bulur.</verse>
				<verse number="17">Zevkine düşkün olan yoksullaşır, Şaraba ve zeytinyağına düşkün kişi de zengin olmaz.</verse>
				<verse number="18">Kötü kişi doğru kişinin fidyesidir, Hain de dürüstün.</verse>
				<verse number="19">Çölde yaşamak, Can sıkıcı ve kavgacı kadınla yaşamaktan yeğdir.</verse>
				<verse number="20">Bilgenin evi değerli eşya ve zeytinyağıyla doludur, Akılsızsa malını har vurup harman savurur.</verse>
				<verse number="21">Doğruluğun ve sevginin ardından koşan, Yaşam, gönenç ve onur bulur.</verse>
				<verse number="22">Bilge kişi güçlülerin kentine saldırıp Güvendikleri kaleyi yıkar.</verse>
				<verse number="23">Ağzını ve dilini tutan Başını beladan korur.</verse>
				<verse number="24">Gururlu, küstah ve alaycı: Bunlar kas kas kasılan insanın adlarıdır.</verse>
				<verse number="25">Tembelin isteği onu ölüme götürür, Çünkü elleri çalışmaktan kaçınır;</verse>
				<verse number="26">Bütün gün isteklerini sıralar durur, Oysa doğru kişi esirgemeden verir.</verse>
				<verse number="27">Kötülerin sunduğu kurban iğrençtir, Hele bunu kötü niyetle sunarlarsa.</verse>
				<verse number="28">Yalancı tanık yok olur, Dinlemeyi bilenin tanıklığıysa inandırıcıdır.</verse>
				<verse number="29">Kötü kişi kendine güçlü bir görünüm verir, Erdemli insansa tuttuğu yoldan emindir.</verse>
				<verse number="30">RAB’be karşı başarılı olabilecek Bilgelik, akıl ve tasarı yoktur.</verse>
				<verse number="31">At savaş günü için hazır tutulur, Ama zafer sağlayan RAB’dir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">İyi ad büyük servetten, Saygınlık gümüş ve altından yeğdir.</verse>
				<verse number="2">Zenginle yoksulun ortak yönü şu: Her ikisini de RAB yarattı.</verse>
				<verse number="3">İhtiyatlı kişi tehlikeyi görünce saklanır, Bönse öne atılır ve zarar görür.</verse>
				<verse number="4">Alçakgönüllülüğün ve RAB korkusunun ödülü, Zenginlik, onur ve yaşamdır.</verse>
				<verse number="5">Kötünün yolu diken ve tuzakla doludur. Canını korumak isteyen bunlardan uzak durur.</verse>
				<verse number="6">Çocuğu tutması gereken yola göre yetiştir, Yaşlandığında o yoldan ayrılmaz.</verse>
				<verse number="7">Zengin yoksullara egemen olur, Borç alan borç verenin kulu olur.</verse>
				<verse number="8">Fesat eken dert biçer, Gazabının değneği yok olur.</verse>
				<verse number="9">Cömert olan kutsanır, Çünkü yemeğini yoksullarla paylaşır.</verse>
				<verse number="10">Alaycıyı kov, kavga biter; Çekişme ve aşağılamalar da sona erer.</verse>
				<verse number="11">Yürek temizliğini ve güzel sözleri seven, Kralın dostluğunu kazanır.</verse>
				<verse number="12">RAB bilgiyi gözetip korur, Hainin sözlerini ise altüst eder.</verse>
				<verse number="13">Tembel der ki, “Dışarda aslan var, Sokağa çıksam beni parçalar.”</verse>
				<verse number="14">Sokak kadınının ağzı dipsiz çukur gibidir, RAB’bin gazabına uğrayan oraya düşer.</verse>
				<verse number="15">Akılsızlık çocuğun öz yapısındadır, Değnekle terbiye edilirse akılsızlıktan uzaklaşır.</verse>
				<verse number="16">Servetini büyütmek için yoksulu ezenle Zengine armağan verenin sonu yoksulluktur.</verse>
				<verse number="17">Kulak ver, bilgelerin sözlerini dinle, Öğrettiğimi zihnine işle.</verse>
				<verse number="18">Sözlerimi yüreğinde saklarsan mutlu olursun, Onlar hep hazır olsun dudaklarında.</verse>
				<verse number="19">RAB’be güvenmen için Bugün bunları sana, evet sana da bildiriyorum.</verse>
				<verse number="20">Senin için otuz söz yazdım, Bilgi ve öğüt sözleri...</verse>
				<verse number="21">Öyle ki, güvenilir, doğru sözleri bilesin, Böylece seni gönderene güvenilir yanıt verebilesin.</verse>
				<verse number="22">Yoksulu, yoksul olduğu için soymaya kalkma, Düşkünü mahkemede ezme.</verse>
				<verse number="23">Çünkü onların davasını RAB yüklenecek Ve onları soyanların canını alacak.</verse>
				<verse number="24">Huysuz kişiyle arkadaşlık etme; Tez öfkelenenle yola çıkma.</verse>
				<verse number="25">Yoksa onun yollarına alışır, Kendini tuzağa düşmüş bulursun.</verse>
				<verse number="26">El sıkışıp Başkasının borcuna kefil olmaktan kaçın.</verse>
				<verse number="27">Ödeyecek paran olmazsa, Altındaki döşeğe bile el koyarlar.</verse>
				<verse number="28">Atalarının belirlediği Eski sınır taşlarının yerini değiştirme.</verse>
				<verse number="29">İşinde usta birini görüyor musun? Öylesi sıradan kişilere değil, Krallara bile hizmet eder.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Bir önderle yemeğe oturduğunda Önüne konulana dikkat et.</verse>
				<verse number="2">İştahına yenilecek olursan, Daya bıçağı kendi boğazına.</verse>
				<verse number="3">Onun lezzetli yemeklerini çekmesin canın, Böyle yemeğin ardında hile olabilir.</verse>
				<verse number="4">Zengin olmak için didinip durma, Çıkar bunu aklından.</verse>
				<verse number="5">Servet göz açıp kapayana dek yok olur, Kanatlanıp kartal gibi göklere uçar.</verse>
				<verse number="6">Cimrinin verdiği yemeği yeme, Lezzetli yemeklerini çekmesin canın.</verse>
				<verse number="7">Çünkü yediğin her şeyin hesabını tutar, “Ye, iç” der sana, Ama yüreği senden yana değildir.</verse>
				<verse number="8">Yediğin azıcık yemeği kusarsın, Söylediğin güzel sözler de boşa gider.</verse>
				<verse number="9">Akılsıza öğüt vermeye kalkma, Çünkü senin sözlerindeki sağduyuyu küçümser.</verse>
				<verse number="10">Eski sınır taşlarının yerini değiştirme, Öksüzlerin toprağına el sürme.</verse>
				<verse number="11">Çünkü onların Velisi güçlüdür Ve onların davasını sana karşı O yürütür.</verse>
				<verse number="12">Uyarıları zihnine işle, Bilgi dolu sözlere kulak ver.</verse>
				<verse number="13">Çocuğunu terbiye etmekten geri kalma, Onu değnekle dövsen de ölmez.</verse>
				<verse number="14">Onu değnekle döversen, Canını ölüler diyarından kurtarırsın.</verse>
				<verse number="15">Oğlum, bilge yürekli olursan, Benim yüreğim de sevinir.</verse>
				<verse number="16">Dudakların doğru konuştuğunda Gönlüm de coşar.</verse>
				<verse number="17">Günahkârlara imrenmektense, Sürekli RAB korkusunda yaşa.</verse>
				<verse number="18">Böylece bir geleceğin olur Ve umudun boşa çıkmaz.</verse>
				<verse number="19">Oğlum, dinle ve bilge ol, Yüreğini doğru yolda tut.</verse>
				<verse number="20">Aşırı şarap içenlerle, Ete düşkün oburlarla arkadaşlık etme.</verse>
				<verse number="21">Çünkü ayyaş ve obur kişi yoksullaşır, Uyuşukluk da insana paçavra giydirir.</verse>
				<verse number="22">Sana yaşam veren babanın sözlerine kulak ver, Yaşlandığı zaman anneni hor görme.</verse>
				<verse number="23">Gerçeği satın al ve satma; Bilgeliği, terbiyeyi, aklı da.</verse>
				<verse number="24">Doğru kişinin babası coştukça coşar, Bilgece davranan oğulun babası sevinir.</verse>
				<verse number="25">Annenle baban seninle coşsun, Seni doğuran sevinsin.</verse>
				<verse number="26">Oğlum, beni yürekten dinle, Gözünü gittiğim yoldan ayırma.</verse>
				<verse number="27">Çünkü fahişe derin bir çukur, Ahlaksız kadın dar bir kuyudur.</verse>
				<verse number="28">Evet, soyguncu gibi pusuda bekler Ve birçok erkeği yoldan çıkarır.</verse>
				<verse number="29">Ah çeken kim? Vah çeken kim? Kimdir çekişip duran? Yakınan kim? Boş yere yaralanan kim? Gözleri kanlı olan kim?</verse>
				<verse number="30">İçmeye oturup kalkamayanlar, Karışık şarapları denemeye gidenlerdir.</verse>
				<verse number="31">Şarabın kızıl rengine, Kadehte ışımasına, Boğazdan aşağı süzülüvermesine bakma.</verse>
				<verse number="32">Sonunda yılan gibi ısırır, Engerek gibi sokar.</verse>
				<verse number="33">Gözlerin garip şeyler görür, Aklından ahlaksızlıklar geçer.</verse>
				<verse number="34">Kendini kâh denizin ortasında, Kâh gemi direğinin tepesinde yatıyor sanırsın.</verse>
				<verse number="35">“Dövdüler beni ama incinmedim, Vurdular ama farketmedim” dersin, “Yeniden içmek için ne zaman ayılacağım?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Kötülere imrenme, Onlarla birlikte olmayı isteme.</verse>
				<verse number="2">Çünkü yürekleri zorbalık tasarlar, Dudakları belalardan söz eder.</verse>
				<verse number="3">Ev bilgelikle yapılır, Akılla pekiştirilir.</verse>
				<verse number="4">Bilgi sayesinde odaları Her türlü değerli, güzel eşyayla dolar.</verse>
				<verse number="5">Bilgelik güçten, Bilgi kaba kuvvetten üstündür.</verse>
				<verse number="6">Savaşmak için yöntem, Zafer kazanmak için birçok danışman gerekli.</verse>
				<verse number="7">Ahmak için bilgelik ulaşılamayacak kadar yüksektir, Kent kurulunda ağzını açamaz.</verse>
				<verse number="8">Kötülük tasarlayan kişi Düzenbaz olarak bilinecektir.</verse>
				<verse number="9">Ahmakça tasarılar günahtır, Alaycı kişiden herkes iğrenir.</verse>
				<verse number="10">Sıkıntılı günde cesaretini yitirirsen, Gücün kıt demektir.</verse>
				<verse number="11">Ölüm tehlikesi içinde olanları kurtar, Ölmek üzere olanları esirge.</verse>
				<verse number="12">“İşte bunu bilmiyordum” desen de, İnsanın yüreğindekini bilen sezmez mi? Senin canını koruyan anlamaz mı? Ödetmez mi herkese yaptığını?</verse>
				<verse number="13">Oğlum, bal ye, çünkü iyidir, Süzme bal damağa tatlı gelir.</verse>
				<verse number="14">Bilgelik de canın için öyledir, bilmiş ol. Bilgeliği bulursan bir geleceğin olur Ve umudun boşa çıkmaz.</verse>
				<verse number="15">Ey kötü adam, doğru kişinin evine karşı pusuya yatma, Konutunu yıkmaya kalkma.</verse>
				<verse number="16">Çünkü doğru kişi yedi kez düşse yine kalkar, Ama kötüler felakette yıkılır.</verse>
				<verse number="17">Düşmanın düşüşüne keyiflenme, Sendelemesine sevinme.</verse>
				<verse number="18">Yoksa RAB görür ve hoşnut kalmaz Ve düşmanına duyduğu öfke yatışır.</verse>
				<verse number="19">Kötülük edenlere kızıp üzülme, Onlara özenme.</verse>
				<verse number="20">Çünkü kötülerin geleceği yok, Çırası sönecek onların.</verse>
				<verse number="21">Oğlum, RAB’be ve krala saygı göster, Onlara başkaldıranlarla arkadaşlık etme.</verse>
				<verse number="22">Çünkü onlar ansızın felakete uğrar, İnsanın başına ne belalar getireceklerini kim bilir?</verse>
				<verse number="23">Şunlar da bilgelerin sözleridir: Yargılarken yan tutmak iyi değildir.</verse>
				<verse number="24">Kötüye, “Suçsuzsun” diyen yargıcı Halklar lanetler, uluslar kınar.</verse>
				<verse number="25">Ne mutlu suçluyu mahkûm edene! Herkes onu candan kutlar.</verse>
				<verse number="26">Dürüst yanıt Gerçek dostluğun işaretidir.</verse>
				<verse number="27">İlkin dışardaki işini bitirip tarlanı hazırla, Ondan sonra evini yap.</verse>
				<verse number="28">Başkalarına karşı nedensiz tanıklık etme Ve dudaklarınla aldatma.</verse>
				<verse number="29">“Bana yaptığını ben de ona yapacağım, Ödeteceğim bana yaptığını” deme.</verse>
				<verse number="30">Tembelin tarlasından, Sağduyudan yoksun kişinin bağından geçtiğimde</verse>
				<verse number="31">Her yanı dikenlerin, otların Kapladığını gördüm; Taş duvar da yıkılmıştı.</verse>
				<verse number="32">Gördüklerimi derin derin düşündüm, Seyrettiklerimden ibret aldım.</verse>
				<verse number="33">“Biraz kestireyim, biraz uyuklayayım, Ellerimi kavuşturup şöyle bir uyuyayım” demeye kalmadan,</verse>
				<verse number="34">Yokluk bir haydut gibi, Yoksulluk bir akıncı gibi gelir üzerine.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Bundan sonrakiler de Süleyman’ın özdeyişleridir. Bunları Yahuda Kralı Hizkiya’nın adamları derledi.</verse>
				<verse number="2">Tanrı’yı gizli tuttuğu şeyler için, Krallarıysa açığa çıkardıkları için yüceltiriz.</verse>
				<verse number="3">Göğün yüksekliği, yerin derinliği gibi, Kralların aklından geçen de kestirilemez.</verse>
				<verse number="4">Cürufu gümüşten ayırınca, Kuyumcunun işleyeceği madde kalır.</verse>
				<verse number="5">Kötüleri kralın huzurundan uzaklaştırırsan Kralın tahtı adaletle pekişir.</verse>
				<verse number="6">Kralın önünde kendini yüceltme, Önemli kişiler arasında yer edinmeye çalışma.</verse>
				<verse number="7">Çünkü kralın seni bir soylunun önünde alaşağı etmesindense, Sana, “Yukarıya gel” demesi yeğdir.</verse>
				<verse number="8">Gördüklerinle hemencecik mahkemeye başvurma; Çünkü başkası seni utandırabilir, Sonra ne yapacağını bilemezsin.</verse>
				<verse number="9">Davanı doğrudan komşunla gör; Başkasının sırrını açıklama.</verse>
				<verse number="10">Yoksa işiten seni utandırabilir Ve bu kötü ün yakanı bırakmaz.</verse>
				<verse number="11">Yerinde söylenen söz, Gümüş oymalardaki altın elma gibidir.</verse>
				<verse number="12">Altın küpe ya da altın bir süs neyse, Dinleyen kulak için bilgenin azarlaması da öyledir.</verse>
				<verse number="13">Hasatta kar serinliği nasılsa, Güvenilir ulak da kendisini gönderenler için öyledir. Böyle biri efendilerinin canına can katar.</verse>
				<verse number="14">Yağmursuz bulut ve yel nasılsa, Vermediği armağanla övünen kişi de öyledir.</verse>
				<verse number="15">Sabırla bir hükümdar bile ikna edilir, Tatlı dil en güçlü direnci kırar.</verse>
				<verse number="16">Bal buldun mu yeteri kadar ye, Fazla doyarsan kusarsın.</verse>
				<verse number="17">Başkalarının evine seyrek git, Yoksa onları bezdirir, nefretini kazanırsın.</verse>
				<verse number="18">Başkasına karşı yalancı tanıklık eden Topuz, kılıç ya da sivri ok gibidir.</verse>
				<verse number="19">Sıkıntılı günde haine güvenmek, Çürük dişe ya da sakat ayağa güvenmek gibidir.</verse>
				<verse number="20">Dertli kişiye ezgi söylemek, Soğuk günde giysilerini üzerinden almaya, Ya da sodaya sirke katmaya benzer.</verse>
				<verse number="21">Düşmanın acıkmışsa doyur, Susamışsa su ver.</verse>
				<verse number="22">Bunu yapmakla onu utanca boğarsın Ve RAB seni ödüllendirir.</verse>
				<verse number="23">Kuzeyden esen rüzgar nasıl yağmur getirirse, İftiracı dil de öfkeli bakışlara yol açar.</verse>
				<verse number="24">Kavgacı kadınla aynı evde oturmaktansa, Damın köşesinde oturmak yeğdir.</verse>
				<verse number="25">Susamış kişi için soğuk su neyse, Uzak ülkeden gelen iyi haber de öyledir.</verse>
				<verse number="26">Kötünün önünde pes eden doğru kişi, Suyu bulanmış pınar, kirlenmiş kuyu gibidir.</verse>
				<verse number="27">Fazla bal yemek iyi değildir; Hep yüceltilmeyi beklemek de...</verse>
				<verse number="28">Kendini denetleyemeyen kişi Yıkılmış sursuz kent gibidir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Yaz ortasında kar, hasatta yağmur uygun olmadığı gibi, Akılsıza da onur yakışmaz.</verse>
				<verse number="2">Öteye beriye uçuşan serçe Ve kırlangıç gibi, Hak edilmemiş lanet de tutmaz.</verse>
				<verse number="3">Ata kırbaç, eşeğe gem, Akılsızın sırtına da değnek gerek.</verse>
				<verse number="4">Akılsıza ahmaklığına göre karşılık verme, Yoksa sen de onun düzeyine inersin.</verse>
				<verse number="5">Akılsıza ahmaklığına uygun karşılık ver, Yoksa kendini bilge sanır.</verse>
				<verse number="6">Akılsızın eliyle haber gönderen, Kendi ayaklarını kesen biri gibi, Kendine zarar verir.</verse>
				<verse number="7">Akılsızın ağzında özdeyiş, Kötürümün sarkan bacakları gibidir.</verse>
				<verse number="8">Akılsızı onurlandırmak, Taşı sapana bağlamak gibidir.</verse>
				<verse number="9">Sarhoşun elindeki dikenli dal ne ise, Akılsızın ağzında özdeyiş de odur.</verse>
				<verse number="10">Oklarını gelişigüzel fırlatan okçu neyse, Yoldan geçen akılsızı ya da sarhoşu ücretle tutan da öyledir.</verse>
				<verse number="11">Ahmaklığını tekrarlayan akılsız, Kusmuğuna dönen köpek gibidir.</verse>
				<verse number="12">Kendini bilge gören birini tanıyor musun? Akılsız bile ondan daha umut vericidir.</verse>
				<verse number="13">Tembel, “Yolda aslan var, Sokaklarda aslan dolaşıyor” der.</verse>
				<verse number="14">Menteşeleri üzerinde dönen kapı gibi, Tembel de yatağında döner durur.</verse>
				<verse number="15">Tembel elini sahana daldırır, Yeniden ağzına götürmeye üşenir.</verse>
				<verse number="16">Tembel kendini, Akıllıca yanıt veren yedi kişiden daha bilge sanır.</verse>
				<verse number="17">Kendini ilgilendirmeyen bir kavgaya bulaşan kişi, Yoldan geçen köpeği kulaklarından tutana benzer.</verse>
				<verse number="18">Ateşli ve öldürücü oklar savuran bir deli neyse, Komşusunu aldatıp, “Şaka yapıyordum” Diyen de öyledir.</verse>
				<verse number="19">Ateşli ve öldürücü oklar savuran bir deli neyse, Komşusunu aldatıp, “Şaka yapıyordum” Diyen de öyledir.</verse>
				<verse number="20">Odun bitince ateş söner, Dedikoducu yok olunca kavga diner.</verse>
				<verse number="21">Kor için kömür, ateş için odun neyse, Çekişmeyi alevlendirmek için kavgacı da öyledir.</verse>
				<verse number="22">Dedikodu tatlı lokma gibidir, İnsanın ta içine işler.</verse>
				<verse number="23">Okşayıcı dudaklarla kötü yürek, Sırlanmış toprak kaba benzer.</verse>
				<verse number="24">Yüreği nefret dolu kişi sözleriyle niyetini gizlemeye çalışır, Ama içi hile doludur.</verse>
				<verse number="25">Güzel sözlerine kanma, Çünkü yüreğinde yedi iğrenç şey vardır.</verse>
				<verse number="26">Nefretini hileyle örtse bile, Kötülüğü toplumun önünde ortaya çıkar.</verse>
				<verse number="27">Başkasının kuyusunu kazan içine kendi düşer, Taşı yuvarlayan altında kalır.</verse>
				<verse number="28">Yalancı dil incittiği kişilerden nefret eder, Yaltaklanan ağızdan yıkım gelir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Yarınla övünme, Çünkü ne getireceğini bilemezsin.</verse>
				<verse number="2">Seni kendi ağzın değil, başkaları övsün, Kendi dudakların değil, yabancı övsün.</verse>
				<verse number="3">Taş ağırdır, kum bir yüktür, Ama ahmağın kışkırtması ikisinden de ağırdır.</verse>
				<verse number="4">Öfke zalim, hiddet azgındır, Ama kıskançlığa kim dayanabilir?</verse>
				<verse number="5">Açık bir azar, Gizli tutulan sevgiden iyidir.</verse>
				<verse number="6">Düşmanın öpücükleri aldatıcıdır, Ama dostun seni iyiliğin için yaralar.</verse>
				<verse number="7">Tok insanın canı balı bile çekmez, Aç kişiye en acı şey tatlı gelir.</verse>
				<verse number="8">Yuvasından uzak kalan kuş nasılsa, Yurdundan uzak kalan insan da öyledir.</verse>
				<verse number="9">Güzel koku ve buhur canı ferahlatır, Dostun verdiği öğüt insana tatlı gelir.</verse>
				<verse number="10">Kendi dostunu da babanın dostunu da bırakma Ve felakete uğradığın gün kardeşinin evine gitme; Yakın komşun uzaktaki kardeşten yeğdir.</verse>
				<verse number="11">Oğlum, bilgece davran ki yüreğim sevinsin, Beni ayıplayana yanıt vereyim.</verse>
				<verse number="12">İhtiyatlı kişi tehlikeyi görünce saklanır, Bönse öne atılır ve zarar görür.</verse>
				<verse number="13">Tanımadığı birine kefil olanın giysisini al; Bir yabancı için yapıyorsa bunu, Giysisini rehin tut.</verse>
				<verse number="14">Sabah sabah komşuya verilen gürültülü bir selam Küfür sayılır.</verse>
				<verse number="15">Kavgacı kadının dırdırı Yağmurlu günde damlaların dinmeyen sesi gibidir.</verse>
				<verse number="16">Böyle bir kadını dizginlemeye kalkmak, Rüzgarı ya da yağı avuçta tutmaya çalışmak gibidir.</verse>
				<verse number="17">Demir demiri biler, İnsan da insanı...</verse>
				<verse number="18">İncir ağacını budayan meyvesini yer, Efendisine hizmet eden onurlandırılır.</verse>
				<verse number="19">Su görüntümüzü nasıl yansıtıyorsa, Yürek de insanın içini yansıtır.</verse>
				<verse number="20">Ölüm ve yıkım diyarı insana doymaz, İnsanın gözü de hiç doymaz.</verse>
				<verse number="21">Altın ocakta, gümüş potada sınanır, İnsansa aldığı övgüyle sınanır.</verse>
				<verse number="22">Ahmağı buğdayla birlikte dibekte tokmakla dövsen bile, Ahmaklığından kurtulmaz.</verse>
				<verse number="23">Davarına iyi bak, Sığırlarına dikkat et.</verse>
				<verse number="24">Çünkü zenginlik kalıcı değildir Ve taç kuşaktan kuşağa geçmez.</verse>
				<verse number="25">Çayır biçilince, yeni çimen çıkınca, Dağlardaki otlar toplanınca,</verse>
				<verse number="26">Kuzular seni giydirir, Tekeler tarlanın bedeli olur.</verse>
				<verse number="27">Keçilerin sütü yalnız seni değil, Ev halkını, hizmetçilerini de doyurmaya yeter.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Kötü kişi kendisini kovalayan olmasa bile kaçar, Doğrularsa genç aslan gibi yüreklidir.</verse>
				<verse number="2">Ayaklanan ülke çok başlı olur, Ama akıllı, bilgili kişi düzeni sağlar.</verse>
				<verse number="3">Yoksulu ezen yoksul, Ürünü harap eden sağanak yağmur gibidir.</verse>
				<verse number="4">Yasayı terk eden kötüyü över, Yerine getirense kötüye karşı çıkar.</verse>
				<verse number="5">Kötüler adaletten anlamaz, RAB’be yönelenlerse her yönüyle anlar.</verse>
				<verse number="6">Dürüst bir yoksul olmak, Yolsuzlukla zengin olmaktan yeğdir.</verse>
				<verse number="7">Kutsal Yasa’yı yerine getiren çocuk akıllıdır, Oburlarla arkadaşlık edense babasını utandırır.</verse>
				<verse number="8">Faiz ve tefecilikle malına mal katan kişi, Bunu yoksullara acıyan için biriktirir.</verse>
				<verse number="9">Yasaya kulağını tıkayanın Duası da iğrençtir.</verse>
				<verse number="10">Dürüst kişileri kötü yola saptıran Kendi kazdığı çukura düşer. İyiliği, özü sözü bir olanlar miras alacak.</verse>
				<verse number="11">Zengin kendini bilge sanır, Ama akıllı yoksul onun içini okur.</verse>
				<verse number="12">Doğruların zaferi coşkuyla kutlanır, Ama kötüler egemen olunca insan kaçacak yer arar.</verse>
				<verse number="13">Günahlarını gizleyen başarılı olmaz, İtiraf edip bırakansa merhamet bulur.</verse>
				<verse number="14">Günahtan çekinen ne mutludur! İnatçılık edense belaya düşer.</verse>
				<verse number="15">Yoksul halkı yöneten kötü kişi Kükreyen aslan, saldırgan ayı gibidir.</verse>
				<verse number="16">Gaddar önderin aklı kıttır; Haksız kazançtan nefret edense uzun ömürlü olur.</verse>
				<verse number="17">Adam öldürmekten vicdan azabı çeken, mezara dek kaçacaktır; Kimse ona yardım etmesin.</verse>
				<verse number="18">Alnı ak yaşayan kurtulur, Yolsuzluk yapan ansızın yıkıma uğrar.</verse>
				<verse number="19">Toprağını işleyenin ekmeği bol olur, Hayal peşinde koşansa yoksulluğa doyar.</verse>
				<verse number="20">Güvenilir kişi bolluğa erer, Zengin olmaya can atansa beladan kurtulamaz.</verse>
				<verse number="21">Hatır gözetmek iyi değildir, Çünkü insan bir lokma ekmek için bile suç işler.</verse>
				<verse number="22">Cimri servet peşinde koşar, Yoksulluğa uğrayacağını düşünmez.</verse>
				<verse number="23">Başkasını azarlayan sonunda Pohpohlayandan daha çok beğeni kazanır.</verse>
				<verse number="24">Annesini ya da babasını soymayı günah saymayan, Haydutla birdir.</verse>
				<verse number="25">Açgözlü kavga çıkarır, RAB’be güvenense bolluk içinde yaşar.</verse>
				<verse number="26">Kendine güvenen akılsızdır, Bilgece davranan güvenlikte olur.</verse>
				<verse number="27">Yoksula verenin eksiği olmaz, Yoksulu görmezden gelense bir sürü lanete uğrar.</verse>
				<verse number="28">Kötüler egemen olunca insan kaçacak yer arar, Ama kötüler yok olunca doğrular çoğalır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Defalarca azarlandığı halde dikbaşlılık eden, Ansızın yıkıma uğrayacak, çare yok.</verse>
				<verse number="2">Doğru kişiler çoğalınca halk sevinir, Kötü kişi hükümdar olunca halk inler.</verse>
				<verse number="3">Bilgeliği seven babasını sevindirir, Fahişelerle dostluk eden malını yitirir.</verse>
				<verse number="4">Adaletle yöneten kral ülkesini ayakta tutar, Rüşvet alansa çökertir.</verse>
				<verse number="5">Başkasını pohpohlayan kişi, Ona tuzak olur.</verse>
				<verse number="6">Kötünün başkaldırısı kendine tuzak olur, Doğru kişiyse ezgi söyler ve sevinir.</verse>
				<verse number="7">Doğru kişi yoksulların hakkını verir, Kötü kişi hak hukuk nedir bilmez.</verse>
				<verse number="8">Alaycı kişiler kentleri bile karıştırır, Bilgelerse öfkeyi yatıştırır.</verse>
				<verse number="9">Bilge kişiyle davası olan ahmak Kızar, alay eder ve rahat vermez.</verse>
				<verse number="10">Kana susamışlar dürüst kişiden nefret eder, Doğrularsa onun canını korur.</verse>
				<verse number="11">Akılsız hep patlamaya hazırdır, Bilgeyse öfkesini dizginler.</verse>
				<verse number="12">Hükümdar yalana kulak verirse, Bütün görevlileri de kötü olur.</verse>
				<verse number="13">Zorbayla yoksulun ortak bir noktası var: İkisinin de gözünü açan RAB’dir.</verse>
				<verse number="14">Yoksulları adaletle yöneten kralın Tahtı hep güvenlikte olur.</verse>
				<verse number="15">Değnekle terbiye bilgelik kazandırır, Kendi haline bırakılan çocuksa annesini utandırır.</verse>
				<verse number="16">Kötüler çoğalınca başkaldırı da çoğalır, Ama doğrular onların düşüşünü görecektir.</verse>
				<verse number="17">Oğlunu terbiye et, o da sana huzur verecek Ve gönlünü hoşnut edecektir.</verse>
				<verse number="18">Tanrısal esinden yoksun olan halk Sınır tanımaz olur. Ne mutlu Kutsal Yasa’yı yerine getirene!</verse>
				<verse number="19">Köle salt sözle terbiye edilemez, Çünkü anlasa da kulak asmaz.</verse>
				<verse number="20">Sözünü tartmadan konuşan birini tanıyor musun? Akılsızın durumu bile onunkinden daha umut vericidir.</verse>
				<verse number="21">Çocukluğundan beri kölesini şımartan, Sonunda cezasını çeker.</verse>
				<verse number="22">Öfkeli kişi çekişme yaratır, Huysuz kişinin başkaldırısı eksik olmaz.</verse>
				<verse number="23">Kibir insanı küçük düşürür, Alçakgönüllülükse onur kazandırır.</verse>
				<verse number="24">Hırsızla ortak olanın düşmanı kendisidir, Mahkemede yemin etse de bildiğini söylemez.</verse>
				<verse number="25">İnsandan korkmak tuzaktır, Ama RAB’be güvenen güvenlikte olur.</verse>
				<verse number="26">Hükümdarın gözüne girmek isteyen çoktur, Ama RAB’dir insana adalet sağlayan.</verse>
				<verse number="27">Doğrular haksızlardan iğrenir, Kötüler de dürüst yaşayanlardan.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Massalı Yake oğlu Agur’un sözleri: Bu adam şöyle diyor: “Yoruldum, ey Tanrım, yoruldum ve tükendim.</verse>
				<verse number="2">Gerçekten ben insanların en cahiliyim, Bende insan aklı yok.</verse>
				<verse number="3">Bilgeliği öğrenmedim, Kutsal Olan’a ilişkin bilgiden de yoksunum.</verse>
				<verse number="4">Kim göklere çıkıp indi? Kim yeli avuçlarında topladı? Suları giysisiyle sarıp sarmalayan kim? Kim belirledi dünyanın sınırlarını? Adı nedir, oğlunun adı nedir, biliyorsan söyle!</verse>
				<verse number="5">Tanrı’nın her sözü güvenilirdir, O kendisine sığınan herkese kalkandır.</verse>
				<verse number="6">O’nun sözüne bir şey katma, Yoksa seni azarlar, yalancı çıkarsın.</verse>
				<verse number="7">Ey Tanrı, iki şey diledim senden: Ben ölmeden bunları esirgeme benden.</verse>
				<verse number="8">Sahtekârlığı, yalanı benden uzak tut, Bana ne yoksulluk ne de zenginlik ver; Payıma düşen ekmeği ver, yeter.</verse>
				<verse number="9">Yoksa bolluktan, ‘Kimmiş RAB?’ diye seni yadsır, Ya da yoksulluktan çalar Ve Tanrım’ın adını lekelemiş olurum.</verse>
				<verse number="10">“Köleyi efendisine çekiştirme, Yoksa sana lanet eder, sen de suçlu çıkarsın.</verse>
				<verse number="11">Öyleleri var ki, babalarına lanet eder, Annelerine değer vermezler.</verse>
				<verse number="12">Öyleleri var ki, kendilerini tertemiz sanırlar, Oysa kötülüklerinden arınmış değiller.</verse>
				<verse number="13">Öyleleri var ki, kendilerinden üstün kimse yok sanır, Herkese tepeden bakarlar.</verse>
				<verse number="14">Öyleleri var ki, dişleri kılıç, çeneleri bıçaktır, Mazlumlarla yoksulları yutup yeryüzünden yok ederler.</verse>
				<verse number="15">Sülüğün iki kızı vardır, adları ‘Ver, ver’ dir. Hiç doymayan üç şey, ‘Yeter’ demeyen dört şey vardır:</verse>
				<verse number="16">Ölüler diyarı, kısır rahim, Suya doymayan toprak ve ‘Yeter’ demeyen ateş.</verse>
				<verse number="17">Babasıyla alay edenin, annesinin sözünü hor görenin Gözünü vadideki kargalar oyacak; O akbabalara yem olacak.</verse>
				<verse number="18">Aklımın ermediği üç şey, Anlamadığım dört şey var:</verse>
				<verse number="19">Kartalın gökyüzünde, Yılanın kayada, Geminin denizde izlediği yol Ve erkeğin genç kızla tuttuğu yol.</verse>
				<verse number="20">Zina eden kadının yolu da şöyledir: Yer, ağzını siler, Sonra da, ‘Suç işlemedim’ der.</verse>
				<verse number="21">Yeryüzü üç şeyin altında sarsılır; Katlanamadığı dört şey vardır:</verse>
				<verse number="22">Kölenin kral olması, Budalanın doyması,</verse>
				<verse number="23">Nefret edilen kadının evlenmesi Ve hizmetçinin hanımının yerine geçmesi.</verse>
				<verse number="24">“Dünyada dört küçük yaratık var ki, Çok bilgece davranırlar:</verse>
				<verse number="25">Karıncalar güçlü olmayan bir topluluktur, Ama yiyeceklerini yazdan biriktirirler.</verse>
				<verse number="26">Kaya tavşanları da güçsüz bir topluluktur, Ama yuvalarını kaya kovuklarında yaparlar.</verse>
				<verse number="27">Çekirgelerin kralı yoktur, Ama bölük bölük ilerlerler.</verse>
				<verse number="28">Kertenkele elle bile yakalanır, Ama kral saraylarında bulunur.</verse>
				<verse number="29">“Yürüyüşü gösterişli üç yaratık, Davranışı gösterişli dört yaratık var:</verse>
				<verse number="30">Hayvanların en güçlüsü olan Ve hiçbir şeyin önünde pes etmeyen aslan,</verse>
				<verse number="31">Tazı, teke Ve ordusunun başındaki kral.</verse>
				<verse number="32">“Eğer budala gibi kendini yücelttinse Ya da kötülük tasarladınsa, Dur ve düşün!</verse>
				<verse number="33">Çünkü nasıl sütü dövünce tereyağı, Burnu sıkınca kan çıkarsa, Öfkeyi kurcalayınca da kavga çıkar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Massa Kralı Lemuel’in sözleri, Annesinin ona öğrettikleri:</verse>
				<verse number="2">“Oğlum, rahmimin ürünü, ne diyeyim? Adaklarımın yanıtı oğlum, ne diyeyim?</verse>
				<verse number="3">Gücünü kadınlara, Gençliğini kralları mahvedenlere kaptırma!</verse>
				<verse number="4">“Şarap içmek krallara yakışmaz, ey Lemuel, Krallara yakışmaz! İçkiyi özlemek hükümdarlara yaraşmaz.</verse>
				<verse number="5">Çünkü içince kuralları unutur, Mazlumun hakkını yerler.</verse>
				<verse number="6">İçkiyi çaresize, Şarabı kaygı çekene verin.</verse>
				<verse number="7">İçsin ki yoksulluğunu unutsun, Artık sefaletini anmasın.</verse>
				<verse number="8">Ağzını hakkını savunamayan için, Kimsesizin davasını gütmek için aç.</verse>
				<verse number="9">Ağzını aç ve adaletle yargıla, Mazlumun, yoksulun hakkını savun.”</verse>
				<verse number="10">Erdemli kadını kim bulabilir? Onun değeri mücevherden çok üstündür.</verse>
				<verse number="11">Kocası ona yürekten güvenir Ve kazancı eksilmez.</verse>
				<verse number="12">Kadın ona kötülükle değil, Yaşamı boyunca iyilikle karşılık verir.</verse>
				<verse number="13">Yün, keten bulur, Zevkle elleriyle işler.</verse>
				<verse number="14">Ticaret gemileri gibidir, Yiyeceğini uzaktan getirir.</verse>
				<verse number="15">Gün ağarmadan kalkar, Ev halkına yiyecek, hizmetçilerine paylarını verir.</verse>
				<verse number="16">Bir tarlayı gözüne kestirip satın alır, El emeğiyle kazandığı parayla bağ diker.</verse>
				<verse number="17">Giyinip kollarını sıvar, Canla başla çalışır.</verse>
				<verse number="18">Ticaretinin kârlı olduğunu bilir, Çırası gece boyunca yanar.</verse>
				<verse number="19">Eliyle örekeyi tutar, Avucunda iği tutar.</verse>
				<verse number="20">Mazluma kollarını açar, Yoksula elini uzatır.</verse>
				<verse number="21">Kar yağınca ev halkı için kaygılanmaz, Çünkü hepsinin iki kat giysisi vardır.</verse>
				<verse number="22">Yatak örtüleri dokur, Kendi giysileri ince mor ketendendir.</verse>
				<verse number="23">Kocası ülkenin ileri gelenleriyle oturup kalkar, Kent kurulunda iyi tanınır.</verse>
				<verse number="24">Kadın diktiği keten giysilerle Ördüğü kuşakları tüccara satar.</verse>
				<verse number="25">Güç ve onurla kuşanmıştır, Geleceğe güvenle bakar.</verse>
				<verse number="26">Ağzından bilgelik akar, Dili iyilik öğütler.</verse>
				<verse number="27">Ev halkının işlerini yönetir, Tembellik nedir bilmez.</verse>
				<verse number="28">Çocukları önünde ayağa kalkıp onu kutlar, Kocası onu över.</verse>
				<verse number="29">“Soylu işler yapan çok kadın var, Ama sen hepsinden üstünsün” der.</verse>
				<verse number="30">Çekicilik aldatıcı, güzellik boştur; Ama RAB’be saygılı kadın övülmeye layıktır.</verse>
				<verse number="31">Ellerinin hak ettiğini verin kendisine, Yaptıkları için kent kurulunda övülsün.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="21">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Bunlar Yeruşalim’de krallık yapan Davut oğlu Vaiz’in sözleridir:</verse>
				<verse number="2">“Her şey boş, bomboş, bomboş!” diyor Vaiz.</verse>
				<verse number="3">Ne kazancı var insanın Güneşin altında harcadığı onca emekten?</verse>
				<verse number="4">Kuşaklar gelir, kuşaklar geçer, Ama dünya sonsuza dek kalır.</verse>
				<verse number="5">Güneş doğar, güneş batar, Hep doğduğu yere koşar.</verse>
				<verse number="6">Rüzgar güneye gider, kuzeye döner, Döne döne eserek Hep aynı yolu izler.</verse>
				<verse number="7">Bütün ırmaklar denize akar, Yine de deniz dolmaz. Irmaklar hep çıktıkları yere döner.</verse>
				<verse number="8">Her şey yorucu, Sözcüklerle anlatılamayacak kadar. Göz görmekle doymuyor, Kulak işitmekle dolmuyor.</verse>
				<verse number="9">Önce ne olduysa, yine olacak. Önce ne yapıldıysa, yine yapılacak. Güneşin altında yeni bir şey yok.</verse>
				<verse number="10">Var mı kimsenin, “Bak bu yeni!” diyebileceği bir şey? Her şey çoktan, bizden yıllar önce de vardı.</verse>
				<verse number="11">Geçmiş kuşaklar anımsanmıyor, Gelecek kuşaklar da kendilerinden sonra gelenlerce anımsanmayacak.</verse>
				<verse number="12">Ben Vaiz, Yeruşalim’de İsrail kralıyken</verse>
				<verse number="13">kendimi göklerin altında yapılan her şeyi bilgece araştırıp incelemeye adadım. Tanrı’nın uğraşsınlar diye insanlara verdiği çetin bir zahmettir bu.</verse>
				<verse number="14">Güneşin altında yapılan bütün işleri gördüm; hepsi boştur, rüzgarı kovalamaya kalkışmaktır!</verse>
				<verse number="15">Eğri olan doğrultulamaz, eksik olan sayılamaz.</verse>
				<verse number="16">Kendi kendime, “İşte, bilgeliğimi benden önce Yeruşalim’de krallık yapan herkesten çok artırdım” dedim, “Alabildiğine bilgi ve bilgelik edindim.”</verse>
				<verse number="17">Kendimi bilgi ve bilgeliği, deliliği ve akılsızlığı anlamaya adadım. Gördüm ki, bu da yalnızca rüzgarı kovalamaya kalkışmakmış.</verse>
				<verse number="18">Çünkü çok bilgelik çok keder doğurur, bilgi arttıkça acı da artar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Kendi kendime, “Gel, zevki tat. İyi mi, değil mi, gör” dedim. Ama gördüm ki, o da boş.</verse>
				<verse number="2">Gülmeye, “Delilik”, zevke, “Ne işe yarar?” dedim.</verse>
				<verse number="3">İnsanların göklerin altında geçirdiği birkaç günlük ömürleri boyunca, yapacakları iyi bir şey olup olmadığını görünceye dek, bilgeliğimin önderliğinde, bedenimi şarapla nasıl canlandırayım, akılsızlığı nasıl ele alayım diye düşündüm durdum.</verse>
				<verse number="4">Büyük işlere girdim. Kendime evler inşa ettim, bağlar diktim.</verse>
				<verse number="5">Bahçeler, parklar yaptım, oralara türlü türlü meyve ağaçları diktim.</verse>
				<verse number="6">Dal budak salan orman ağaçlarını sulamak için havuzlar yaptım.</verse>
				<verse number="7">Kadın, erkek köleler satın aldım; evimde doğan kölelerim de vardı. Ayrıca benden önce Yeruşalim’de yaşayan herkesten çok sığıra, davara sahip oldum.</verse>
				<verse number="8">Altın, gümüş biriktirdim; kralların, illerin hazinelerini topladım. Kadın, erkek şarkıcılar ve erkeklerin özlemi olan bir harem edindim.</verse>
				<verse number="9">Böylece büyük üne kavuştum, benden önce Yeruşalim’de yaşayanların hepsini aştım. Bilgeliğimden de bir şey yitirmedim.</verse>
				<verse number="10">Gözümün dilediği hiçbir şeyi kendimden esirgemedim. Gönlümü hiçbir zevkten alıkoymadım. Yaptığım her işten zevk aldı gönlüm. Bütün emeğimin ödülü bu oldu.</verse>
				<verse number="11">Yaptığım bütün işlere, Çektiğim bütün emeklere bakınca, Gördüm ki, hepsi boş ve rüzgarı kovalamaya kalkışmakmış. Güneşin altında hiçbir kazanç yokmuş.</verse>
				<verse number="12">Sonra bilgelik, delilik, akılsızlık nedir diye baktım; Çünkü kralın yerine geçecek kişi Zaten yapılanın ötesinde ne yapabilir ki?</verse>
				<verse number="13">Işığın karanlıktan üstün olduğu gibi Bilgeliğin de akılsızlıktan üstün olduğunu gördüm.</verse>
				<verse number="14">Bilge nereye gittiğini görür, Ama akılsız karanlıkta yürür. İkisinin de aynı sonu paylaştığını gördüm.</verse>
				<verse number="15">“Akılsızın başına gelen, benim de başıma gelecek” Dedim kendi kendime, “Öyleyse kazancım ne bilgelikten?” “Bu da boş” dedim içimden.</verse>
				<verse number="16">Çünkü akılsız gibi, bilge de uzun süre anılmaz, Gelecekte ikisi de unutulur. Nitekim bilge de akılsız gibi ölür!</verse>
				<verse number="17">Böylece hayattan nefret ettim. Çünkü güneşin altında yapılan iş çetindi bence. Her şey boş ve rüzgarı kovalamaya kalkışmakmış.</verse>
				<verse number="18">Güneşin altında harcadığım bütün emekten nefret ettim. Çünkü her şeyi benden sonra gelecek olana bırakmak zorundayım.</verse>
				<verse number="19">Kim bilir, bilge mi olacak, akılsız mı? Güneşin altında bilgeliğimi kullanarak harcadığım bütün emek üzerinde saltanat sürecek. Bu da boş.</verse>
				<verse number="20">Bu yüzden güneşin altında harcadığım onca emeğe üzülmeye başladım.</verse>
				<verse number="21">Çünkü biri bilgelik, bilgi ve beceriyle çalışır, sonunda her şeyini hiç emek vermemiş başka birine bırakmak zorunda kalır. Bu da boş ve büyük bir hüsrandır.</verse>
				<verse number="22">Çünkü ne kazancı var adamın, güneşin altında harcadığı bunca emekten, bunca kafa yormaktan?</verse>
				<verse number="23">Günler boyunca çektiği zahmet acı ve dert doğurur. Gece bile içi rahat etmez. Bu da boş.</verse>
				<verse number="24">İnsan için yemekten, içmekten ve yaptığı işten zevk almaktan daha iyi bir şey yoktur. Gördüm ki, bu da Tanrı’dandır.</verse>
				<verse number="25">O’nsuz kim yiyebilir, kim zevk alabilir?</verse>
				<verse number="26">Çünkü Tanrı bilgiyi, bilgeliği, sevinci hoşnut kaldığı insana verir. Günahkâra ise, yığma, biriktirme zahmeti verir; biriktirdiklerini Tanrı’nın hoşnut kaldığı insanlara bıraksın diye. Bu da boş ve rüzgarı kovalamaya kalkışmakmış.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Her şeyin mevsimi, göklerin altındaki her olayın zamanı vardır.</verse>
				<verse number="2">Doğmanın zamanı var, ölmenin zamanı var. Dikmenin zamanı var, sökmenin zamanı var.</verse>
				<verse number="3">Öldürmenin zamanı var, şifa vermenin zamanı var. Yıkmanın zamanı var, yapmanın zamanı var.</verse>
				<verse number="4">Ağlamanın zamanı var, gülmenin zamanı var. Yas tutmanın zamanı var, oynamanın zamanı var.</verse>
				<verse number="5">Taş atmanın zamanı var, taş toplamanın zamanı var. Kucaklaşmanın zamanı var, kucaklaşmamanın zamanı var.</verse>
				<verse number="6">Aramanın zamanı var, vazgeçmenin zamanı var. Saklamanın zamanı var, atmanın zamanı var.</verse>
				<verse number="7">Yırtmanın zamanı var, dikmenin zamanı var. Susmanın zamanı var, konuşmanın zamanı var.</verse>
				<verse number="8">Sevmenin zamanı var, nefret etmenin zamanı var. Savaşın zamanı var, barışın zamanı var.</verse>
				<verse number="9">Çalışanın harcadığı emekten ne kazancı var?</verse>
				<verse number="10">Tanrı’nın uğraşsınlar diye insanlara verdiği zahmeti gördüm.</verse>
				<verse number="11">O her şeyi zamanında güzel yaptı. İnsanların yüreğine sonsuzluk kavramını koydu. Yine de insan Tanrı’nın yaptığı işi başından sonuna dek anlayamaz.</verse>
				<verse number="12">İnsan için yaşamı boyunca mutlu olmaktan, iyi yaşamaktan daha iyi bir şey olmadığını biliyorum.</verse>
				<verse number="13">Her insanın yiyip içmesi, yaptığı her işle doyuma ulaşması bir Tanrı armağanıdır.</verse>
				<verse number="14">Tanrı’nın yaptığı her şeyin sonsuza dek süreceğini biliyorum. Ona ne bir şey eklenebilir ne de ondan bir şey çıkarılabilir. Tanrı insanların kendisine saygı duymaları için bunu yapıyor.</verse>
				<verse number="15">Şimdi ne oluyorsa, geçmişte de oldu, Ne olacaksa, daha önce de olmuştur. Tanrı geçmiş olayların hesabını soruyor.</verse>
				<verse number="16">Güneşin altında bir şey daha gördüm: Adaletin ve doğruluğun yerini kötülük almış.</verse>
				<verse number="17">İçimden “Tanrı doğruyu da, kötüyü de yargılayacaktır” dedim, “Çünkü her olayın, her eylemin zamanını belirledi.”</verse>
				<verse number="18">İnsanlara gelince, “Tanrı hayvan olduklarını görsünler diye insanları sınıyor” diye düşündüm.</verse>
				<verse number="19">Çünkü insanların başına gelen hayvanların da başına geliyor. Aynı sonu paylaşıyorlar. Biri nasıl ölüyorsa, öbürü de öyle ölüyor. Hepsi aynı soluğu taşıyor. İnsanın hayvandan üstünlüğü yoktur. Çünkü her şey boş.</verse>
				<verse number="20">İkisi de aynı yere gidiyor; topraktan gelmiş, toprağa dönüyor.</verse>
				<verse number="21">Kim biliyor insan ruhunun yukarıya çıktığını, hayvan ruhunun aşağıya, yeraltına indiğini?</verse>
				<verse number="22">Sonuçta insanın yaptığı işten zevk almasından daha iyi bir şey olmadığını gördüm. Çünkü onun payına düşen budur. Kendisinden sonra olacakları görmesi için kim onu geri getirebilir?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Güneşin altında yapılan baskılara bir daha baktım, Ezilenlerin gözyaşlarını gördüm; Avutanları yok, Güç ezenlerden yana, Avutanları yok.</verse>
				<verse number="2">Çoktan ölmüş ölüleri, Hâlâ sağ olan yaşayanlardan daha mutlu gördüm.</verse>
				<verse number="3">Ama henüz doğmamış, Güneşin altında yapılan kötülükleri görmemiş olan İkisinden de mutludur.</verse>
				<verse number="4">Harcanan her emeğin, yapılan her ustaca işin ardında kıskançlık olduğunu gördüm. Bu da boş ve rüzgarı kovalamaya kalkışmakmış.</verse>
				<verse number="5">Akılsız ellerini kavuşturup kendi kendini yer.</verse>
				<verse number="6">Rahat kazanılan bir avuç dolusu Zahmetle, rüzgarı kovalamaya kalkışarak kazanılan İki avuç dolusundan daha iyidir.</verse>
				<verse number="7">Güneşin altında bir boş şey daha gördüm:</verse>
				<verse number="8">Yalnız bir adam vardı, Oğlu da kardeşi de yoktu. Çabaları dinmek nedir bilmezdi, Gözü zenginliğe doymazdı. “Kimin için çalışıyorum, Neden kendimi zevkten yoksun bırakıyorum?” diye sormazdı. Bu da boş ve çetin bir zahmettir.</verse>
				<verse number="9">İki kişi bir kişiden iyidir, Çünkü emeklerine iyi karşılık alırlar.</verse>
				<verse number="10">Biri düşerse, öteki kaldırır. Ama yalnız olup da düşenin vay haline! Onu kaldıran olmaz.</verse>
				<verse number="11">Ayrıca iki kişi birlikte yatarsa, birbirini ısıtır. Ama tek başına yatan nasıl ısınabilir?</verse>
				<verse number="12">Yalnız biri yenik düşer, Ama iki kişi direnebilir. Üç kat iplik kolay kolay kopmaz.</verse>
				<verse number="13">Yoksul ama bilge bir genç artık öğüt almayı bilmeyen kocamış akılsız kraldan iyidir.</verse>
				<verse number="14">Çünkü genç, ülkesinde yoksulluk içinde doğsa bile cezaevinden krallığa yükselebilir.</verse>
				<verse number="15">Güneşin altında yaşayan herkesin kralın yerine geçen genci izlediğini gördüm.</verse>
				<verse number="16">Yeni kralın yönettiği halk sayısız olabilir. Yine de sonrakiler ondan hoşnut olmayabilir. Gerçekten bu da boş ve rüzgarı kovalamaya kalkışmaktır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Tanrı’nın evine gittiğinde davranışına dikkat et. Yaptıkları kötülüğün farkında olmayan akılsızlar gibi kurban sunmak için değil, dinlemek için yaklaş.</verse>
				<verse number="2">Ağzını çabuk açma, Tanrı’nın önünde hemen konuya girme, Çünkü Tanrı gökte, sen yerdesin, Bu yüzden, az konuş.</verse>
				<verse number="3">Çok tasa kötü düş, Çok söz akılsızlık doğurur.</verse>
				<verse number="4">Tanrı’ya adak adayınca, yerine getirmekte gecikme. Çünkü O akılsızlardan hoşlanmaz. Adağını yerine getir!</verse>
				<verse number="5">Adamamak, adayıp da yerine getirmemekten iyidir.</verse>
				<verse number="6">Ağzının seni günaha sürüklemesine izin verme. Ulağın önünde: “Adağım yanlıştı” deme. Tanrı niçin senin sözlerine öfkelensin, yaptığın işi yok etsin?</verse>
				<verse number="7">Çünkü çok düş kurmak hayalciliğe ve laf kalabalığına yol açar; Tanrı’ya saygı göster.</verse>
				<verse number="8">Bir yerde yoksullara baskı yapıldığını, adaletin ve doğruluğun çiğnendiğini görürsen şaşma; çünkü üstü gözeten daha üst biri var, onların da üstleri var.</verse>
				<verse number="9">Tarlaların sürülmesini isteyen bir kral ülke için her bakımdan yararlıdır.</verse>
				<verse number="10">Parayı seven paraya doymaz, Zenginliği seven kazancıyla yetinmez. Bu da boştur.</verse>
				<verse number="11">Mal çoğaldıkça yiyeni de çoğalır. Sahibine ne yararı var, seyretmekten başka?</verse>
				<verse number="12">Az yesin, çok yesin işçi rahat uyur, Ama zenginin malı zengini uyutmaz.</verse>
				<verse number="13">Güneşin altında acı bir kötülük gördüm: Sahibinin zararına biriktirilen Ve bir talihsizlikle yok olup giden servet. Böyle bir servet sahibi baba olsa bile, Oğluna bir şey bırakamaz.</verse>
				<verse number="14">Güneşin altında acı bir kötülük gördüm: Sahibinin zararına biriktirilen Ve bir talihsizlikle yok olup giden servet. Böyle bir servet sahibi baba olsa bile, Oğluna bir şey bırakamaz.</verse>
				<verse number="15">Annesinin rahminden çıplak çıkar insan. Dünyaya nasıl geldiyse öyle gider, Emeğinden hiçbir şey götürmez elinde.</verse>
				<verse number="16">Dünyaya nasıl geldiyse öyle gider insan. Bu da acı bir kötülüktür. Ne kazancı var yel için zahmet çekmekten?</verse>
				<verse number="17">Ömrü boyunca büyük üzüntü, hastalık, öfke içinde Karanlıkta yiyor.</verse>
				<verse number="18">Gördüm ki, iyi ve güzel olan şu: Tanrı’nın insana verdiği birkaç günlük ömür boyunca yemek, içmek, güneşin altında harcadığı emekten zevk almak. Çünkü insanın payına düşen budur.</verse>
				<verse number="19">Üstelik Tanrı bir insana mal mülk veriyor, onu yemesi, ödülünü alması, yaptığı işten mutluluk duyması için ona güç veriyorsa, bu bir Tanrı armağanıdır.</verse>
				<verse number="20">Bu yüzden insan, geçen ömrünü pek düşünmez. Çünkü Tanrı onun yüreğini mutlulukla meşgul eder.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Güneşin altında insana ağır gelen bir kötülük gördüm:</verse>
				<verse number="2">Adam vardır, Tanrı kendisine mal, mülk, saygınlık verir, yerine gelmeyecek isteği yoktur. Ama Tanrı yemesine izin vermez; bir yabancı yer. Bu da boş ve acı bir derttir.</verse>
				<verse number="3">Bir adam yüz çocuk babası olup uzun yıllar yaşamış, ama uzun ömrüne karşılık, zenginliğin tadını çıkaramamış, bir mezara bile gömülmemişse, düşük çocuk ondan iyidir derim.</verse>
				<verse number="4">Çünkü düşük çocuk boş yere doğuyor, karanlık içinde geçip gidiyor, adı karanlığa gömülüyor.</verse>
				<verse number="5">Ne güneş yüzü görüyor, ne de bir şey tanıyor. Öbür adam iki kez biner yıl yaşasa bile mutluluk duymaz, düşük çocuk ondan rahattır. Hepsi aynı yere gitmiyor mu?</verse>
				<verse number="6">Ne güneş yüzü görüyor, ne de bir şey tanıyor. Öbür adam iki kez biner yıl yaşasa bile mutluluk duymaz, düşük çocuk ondan rahattır. Hepsi aynı yere gitmiyor mu?</verse>
				<verse number="7">İnsan hep boğazı için çalışır, Yine de doymaz.</verse>
				<verse number="8">Bilgenin akılsızdan ne üstünlüğü var? Yoksul başkasına nasıl davranacağını bilmekle ne yarar sağlar?</verse>
				<verse number="9">Gözün gördüğü gönlün çektiğinden iyidir. Bu da boş ve rüzgarı kovalamaya kalkışmaktır.</verse>
				<verse number="10">Ne varsa, adı çoktan konmuştur, İnsanın da ne olduğu biliniyor. Kimse kendinden güçlü olanla çekişemez.</verse>
				<verse number="11">Söz çoğaldıkça anlam azalır, Bunun kime yararı olur?</verse>
				<verse number="12">Çünkü gölge gibi gelip geçen kısa ve boş ömründe insana neyin yararlı olduğunu kim bilebilir? Bir adama kendisinden sonra güneşin altında neler olacağını kim söyleyebilir?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">İyi ad hoş kokulu yağdan, Ölüm günü doğum gününden iyidir.</verse>
				<verse number="2">Yas evine gitmek, şölen evine gitmekten iyidir. Çünkü her insanın sonu ölümdür, Yaşayan herkes bunu aklında tutmalı.</verse>
				<verse number="3">Üzüntü gülmekten iyidir, Çünkü yüz mahzun olunca yürek sevinir.</verse>
				<verse number="4">Bilge kişinin aklı yas evindedir, Akılsızın aklıysa şenlik evinde.</verse>
				<verse number="5">Bilgenin azarını işitmek, Akılsızın türküsünü işitmekten iyidir.</verse>
				<verse number="6">Çünkü akılsızın gülmesi, Kazanın altındaki çalıların çatırtısı gibidir. Bu da boştur.</verse>
				<verse number="7">Haksız kazanç bilgeyi delirtir, Rüşvet karakteri bozar.</verse>
				<verse number="8">Bir olayın sonu başlangıcından iyidir. Sabırlı kibirliden iyidir.</verse>
				<verse number="9">Çabuk öfkelenme, Çünkü öfke akılsızların bağrında barınır.</verse>
				<verse number="10">“Neden geçmiş günler bugünlerden iyiydi?” diye sorma, Çünkü bu bilgece bir soru değil.</verse>
				<verse number="11">Bilgelik miras kadar iyidir, Güneşi gören herkes için yararlıdır.</verse>
				<verse number="12">Bilgelik siperdir, para da siper, Bilginin yararı ise şudur: Bilgelik ona sahip olan kişinin yaşamını korur.</verse>
				<verse number="13">Tanrı’nın yaptığını düşün: O’nun eğrilttiğini kim doğrultabilir?</verse>
				<verse number="14">İyi günde mutlu ol, Ama kötü günde dikkatle düşün; Tanrı birini öbürü gibi yaptı ki, İnsan kendisinden sonra neler olacağını bilmesin.</verse>
				<verse number="15">Boş ömrümde şunları gördüm: Doğru insan doğruluğuna karşın ölüyor, Kötü insanın ise, kötülüğüne karşın ömrü uzuyor.</verse>
				<verse number="16">Ne çok doğru ol ne de çok bilge. Niçin kendini yok edesin?</verse>
				<verse number="17">Ne çok kötü ol ne de akılsız. Niçin vaktinden önce ölesin?</verse>
				<verse number="18">Birini tutman iyidir, Öbüründen de elini çekme. Çünkü Tanrı’ya saygı duyan ikisini de başarır.</verse>
				<verse number="19">Bilgelik, bilge kişiyi kentteki on yöneticiden daha güçlü kılar.</verse>
				<verse number="20">Çünkü yeryüzünde hep iyilik yapan, Hiç günah işlemeyen doğru insan yoktur.</verse>
				<verse number="21">İnsanların söylediği her söze aldırma, Yoksa uşağının bile sana sövdüğünü duyabilirsin.</verse>
				<verse number="22">Çünkü sen de birçok kez Başkalarına sövdüğünü pekâlâ biliyorsun.</verse>
				<verse number="23">Bütün bunları bilgelikle denedim: “Bilge olacağım” dedim. Ama bu beni aşıyordu.</verse>
				<verse number="24">Bilgelik denen şey Uzak ve çok derindir, onu kim bulabilir?</verse>
				<verse number="25">Böylece, bilgelik ve çözüm aramaya, incelemeye, kavramaya, Kötülüğün akılsızlık, akılsızlığın delilik olduğunu anlamaya kafa yordum.</verse>
				<verse number="26">Kimi kadını ölümden acı buldum. O kadın ki, kendisi tuzak, yüreği kapan, elleri zincirdir. Tanrı’nın hoşnut kaldığı insan ondan kaçar, Günah işleyense ona tutsak olur.</verse>
				<verse number="27">Vaiz diyor ki, “Şunu gördüm: Bir çözüm bulmak için Bir şeyi öbürüne eklerken</verse>
				<verse number="28">–Araştırıp hâlâ bulamazken– Binde bir adam buldum, Ama aralarında bir kadın bulamadım.</verse>
				<verse number="29">Bulduğum tek şey: Tanrı insanları doğru yarattı, Oysa onlar hâlâ karmaşık çözümler arıyorlar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Bilge insan gibisi var mı? Kim olup bitenlerin anlamını bilebilir? Bilgelik insanın yüzünü aydınlatır, Sert görünüşünü değiştirir.</verse>
				<verse number="2">Kralın buyruğuna uy, diyorum. Çünkü Tanrı’nın önünde ant içtin.</verse>
				<verse number="3">Kralın huzurundan ayrılmak için acele etme. Kötülüğe bulaşma. Çünkü o dilediği her şeyi yapar.</verse>
				<verse number="4">Kralın sözünde güç vardır. Kim ona, “Ne yapıyorsun?” diyebilir?</verse>
				<verse number="5">Onun buyruğuna uyan zarar görmez. Bilge kişi bunun zamanını ve yolunu bilir.</verse>
				<verse number="6">Çünkü her işin bir zamanı ve yolu vardır. İnsanın derdi kendine yeter.</verse>
				<verse number="7">Kimse geleceği bilmez, Kim kime geleceği bildirebilir?</verse>
				<verse number="8">Rüzgarı tutup ona egemen olmaya kimsenin gücü yetmediği gibi, Ölüm gününe egemen olmaya da kimsenin gücü yetmez. Savaştan kaçış olmadığı gibi, kötülük de sahibini kurtaramaz.</verse>
				<verse number="9">Bütün bunları gördüm ve güneşin altında yapılan her iş üzerinde kafa yordum. Gün gelir, insanın insana egemenliği kendine zarar verir.</verse>
				<verse number="10">Bir de kötülerin gömüldüğünü gördüm. Kutsal yere girip çıkar, kötülük yaptıkları kentte övülürlerdi. Bu da boş.</verse>
				<verse number="11">Suçlu çabuk yargılanmazsa, insanlar kötülük etmek için cesaret bulur.</verse>
				<verse number="12">Günahlı yüz kez kötülük edip uzun yaşasa bile, Tanrı’dan korkanların, O’nun önünde saygıyla duranların iyilik göreceğini biliyorum.</verse>
				<verse number="13">Oysa kötü, Tanrı’dan korkmadığı için iyilik görmeyecek, gölge gibi olan ömrü uzamayacaktır.</verse>
				<verse number="14">Yeryüzünde boş bir şey daha var: Kötülerin hak ettiği doğruların, doğruların hak ettiğiyse kötülerin başına geliyor. Bu da boş, diyorum.</verse>
				<verse number="15">Mutluluğu övgüye değer buldum. Çünkü güneşin altında insan için yiyip içmekten, mutlu olmaktan daha iyi bir şey yoktur. Çünkü Tanrı’nın güneşin altında kendisine verdiği ömür boyunca çektiği zahmetten insana kalacak olan budur.</verse>
				<verse number="16">Bilgeliği ve dünyada çekilen zahmeti anlamak için kafamı yorunca –öyleleri var ki, gece gündüz gözüne uyku girmez–</verse>
				<verse number="17">Tanrı’nın yaptığı her şeyi gördüm. İnsan güneşin altında olup bitenleri keşfedemez. Arayıp bulmak için ne kadar çaba harcarsa harcasın, yine de anlamını bulamaz. Bilge kişi anladığını söylese bile gerçekten kavrayamaz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Böylece bütün bunları düşünüp taşındım ve şu sonuca vardım: Doğrular, bilgeler ve yaptıkları her şey Tanrı’nın elindedir. Onları sevginin mi, nefretin mi beklediğini kimse bilmez.</verse>
				<verse number="2">Herkesin başına aynı şey geliyor. Doğrunun, iyinin, kötünün, temizin, kirlinin, kurban sunanla sunmayanın başına gelen şey aynı. İyi insana ne oluyorsa, günahlıya da oluyor; Ant içene ne oluyorsa, ant içmekten korkana da aynısı oluyor.</verse>
				<verse number="3">Güneşin altında yapılan işlerin tümünün kötü yanı şu ki, herkesin başına aynı şey geliyor. Üstelik insanların içi kötülük doludur, yaşadıkları sürece içlerinde delilik vardır. Ardından ölüp gidiyorlar.</verse>
				<verse number="4">Yaşayanlar arasındaki herkes için umut vardır. Evet, sağ köpek ölü aslandan iyidir!</verse>
				<verse number="5">Çünkü yaşayanlar öleceğini biliyor, Ama ölüler hiçbir şey bilmiyor. Onlar için artık ödül yoktur, Anıları bile unutulmuştur.</verse>
				<verse number="6">Sevgileri, nefretleri, Kıskançlıkları çoktan bitmiştir. Güneşin altında yapılanlardan Bir daha payları olmayacaktır.</verse>
				<verse number="7">Git, sevinçle ekmeğini ye, neşeyle şarabını iç. Çünkü yaptıkların baştan beri Tanrı’nın hoşuna gitti.</verse>
				<verse number="8">Giysilerin hep ak olsun. Başından zeytinyağı eksilmesin.</verse>
				<verse number="9">Güneşin altında Tanrı’nın sana verdiği boş ömrün bütün günlerini, bütün anlamsız günlerini sevdiğin karınla güzel güzel yaşayarak geçir. Çünkü hayattan ve güneşin altında harcadığın emekten payına düşecek olan budur.</verse>
				<verse number="10">Çalışmak için eline ne geçerse, var gücünle çalış. Çünkü gitmekte olduğun ölüler diyarında iş, tasarı, bilgi ve bilgelik yoktur.</verse>
				<verse number="11">Güneşin altında bir şey daha gördüm: Yarışı hızlı koşanlar, Savaşı yiğitler, Ekmeği bilgeler, Serveti akıllılar, Beğeniyi bilgililer kazanmaz. Ama zaman ve şans hepsinin önüne çıkar.</verse>
				<verse number="12">Dahası insan kendi vaktini bilmez: Balığın acımasız ağa, kuşun kapana düştüğü gibi, İnsanlar da üzerlerine ansızın çöken kötü zamana yakalanırlar.</verse>
				<verse number="13">Güneşin altında bilgelik olarak şunu da gördüm, beni çok etkiledi:</verse>
				<verse number="14">Çok az insanın yaşadığı küçük bir kent vardı. Güçlü bir kral saldırıp onu kuşattı. Karşısına büyük rampalar kurdu.</verse>
				<verse number="15">Kentte yoksul ama bilge bir adam vardı. Bilgeliğiyle kenti kurtardı. Ne var ki, kimse bu yoksul adamı anmadı.</verse>
				<verse number="16">Bunun üzerine, “Bilgelik güçten iyidir” dedim, “Ne yazık ki, yoksul insanın bilgeliği küçümseniyor, söyledikleri dikkate alınmıyor.”</verse>
				<verse number="17">Bilgenin sessizce söylediği sözler, Akılsızlar arasındaki önderin bağırışından iyidir.</verse>
				<verse number="18">Bilgelik silahtan iyidir, Ama bir deli çıkar, her şeyi berbat eder.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Ölü sinekler attarın ıtırını kokutur. Biraz aptallık da bilgeliği ve saygınlığı bastırır.</verse>
				<verse number="2">Bilgenin yüreği hep doğruya eğilimlidir, Akılsızın ise, hep yanlışa.</verse>
				<verse number="3">Yolda yürürken bile akılsızın aklı kıttır, Akılsız olduğunu herkese gösterir.</verse>
				<verse number="4">Yöneticinin öfkesi sana karşı alevlenirse, Yerinden ayrılma; Çünkü serinkanlılık büyük yanlışları bastırır.</verse>
				<verse number="5">Güneşin altında gördüğüm bir haksızlık var, Yöneticiden kaynaklanan bir yanlışı andırıyor:</verse>
				<verse number="6">Zenginler düşük makamlarda otururken, Aptallar yüksek makamlara atanıyor.</verse>
				<verse number="7">Köleleri at sırtında, Önderleri yerde köleler gibi yürürken gördüm.</verse>
				<verse number="8">Çukur kazan içine kendi düşer, Duvarda gedik açanı yılan sokar.</verse>
				<verse number="9">Taş çıkaran taştan incinir, Odun yaran tehlikeye girer.</verse>
				<verse number="10">Balta körse, ağzı bilenmemişse, Daha çok güç gerektirir; Ama bilgelik başarı doğurur.</verse>
				<verse number="11">Yılan büyü yapılmadan önce sokarsa, Büyücünün yararı olmaz.</verse>
				<verse number="12">Bilgenin ağzından çıkan sözler benimsenir, Oysa akılsız kendi ağzıyla yıkımına yol açar.</verse>
				<verse number="13">Sözünün başı aptallık, Sonu zırdeliliktir.</verse>
				<verse number="14">Akılsız konuştukça konuşur. Kimse ne olacağını bilmez. Kim ona kendisinden sonra ne olacağını bildirebilir?</verse>
				<verse number="15">Akılsızın emeği kendini öylesine yıpratır ki, Kente bile nasıl gideceğini bilemez.</verse>
				<verse number="16">Kralın bir çocuksa, Önderlerin sabah şölen veriyorsa, vay sana, ey ülke!</verse>
				<verse number="17">Kralın soyluysa, Önderlerin sarhoşluk için değil Güçlenmek için vaktinde yemek yiyorsa, ne mutlu sana, ey ülke!</verse>
				<verse number="18">Tembellikten dam çöker, Miskinlikten çatı akar.</verse>
				<verse number="19">Şölen eğlenmek için yapılır, Şarap yaşama sevinç katar, Paraysa her ihtiyacı karşılar.</verse>
				<verse number="20">İçinden bile krala sövme, Yatak odanda zengine lanet etme, Çünkü gökte uçan kuşlar haber taşır, Kanatlı varlıklar söylediğini aktarır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Ekmeğini suya at, Çünkü günler sonra onu bulursun.</verse>
				<verse number="2">Yedi, hatta sekiz kişiye pay ver, Çünkü ülkenin başına ne felaket geleceğini bilemezsin.</verse>
				<verse number="3">Bulutlar su yüklüyse, Yeryüzüne döker yağmurlarını. Ağaç ister güneye ister kuzeye devrilsin, Devrildiği yerde kalır.</verse>
				<verse number="4">Rüzgarı gözeten ekmez, Bulutlara bakan biçmez.</verse>
				<verse number="5">Ana rahmindeki çocuğun nasıl ruh ve beden aldığını bilmediğin gibi, Her şeyi yaratan Tanrı’nın yaptıklarını da bilemezsin.</verse>
				<verse number="6">Tohumunu sabah ek, Akşam da elin boş durmasın. Çünkü bu mu iyi, şu mu, Yoksa ikisi de aynı sonucu mu verecek, bilemezsin.</verse>
				<verse number="7">Işık tatlıdır, Güneşi görmek güzeldir.</verse>
				<verse number="8">Evet, insan uzun yıllar yaşarsa, Sevinçle yaşasın. Ama karanlık günleri unutmasın, Çünkü onlar da az değil. Gelecek her şey boştur.</verse>
				<verse number="9">Ey delikanlı, gençliğinle sevin, Bırak gençlik günlerinde yüreğin sevinç duysun. Gönlünün isteklerini, gözünün gördüklerini izle, Ama bil ki, bütün bunlar için Tanrı seni yargılayacaktır.</verse>
				<verse number="10">Öyleyse at tasayı yüreğinden, Uzaklaştır derdi bedeninden. Çünkü gençlik de dinçlik de boştur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Bu yüzden zor günler gelmeden, “Zevk almıyorum” diyeceğin yıllar yaklaşmadan, Güneş, ışık, ay ve yıldızlar kararmadan Ve yağmurdan sonra bulutlar geri dönmeden, Gençlik günlerinde seni yaratanı anımsa.</verse>
				<verse number="2">Bu yüzden zor günler gelmeden, “Zevk almıyorum” diyeceğin yıllar yaklaşmadan, Güneş, ışık, ay ve yıldızlar kararmadan Ve yağmurdan sonra bulutlar geri dönmeden, Gençlik günlerinde seni yaratanı anımsa.</verse>
				<verse number="3">O gün, evi bekleyenler titreyecek, Güçlüler eğilecek, Öğütücüler azaldığı için duracak, Pencereden bakanlar kararacak.</verse>
				<verse number="4">Değirmen sesi yavaşlayınca, Sokağa açılan çift kapı kapanacak, İnsanlar kuş sesiyle uyanacak, Ama şarkıların sesini duyamayacaklar.</verse>
				<verse number="5">Dahası yüksek yerden, Sokaktaki tehlikelerden korkacaklar; Badem ağacı çiçek açacak, Çekirge ağırlaşacak, Tutku zayıflayacak. Çünkü insan sonsuzluk evine gidecek, Yas tutanlar sokakta dolaşacak.</verse>
				<verse number="6">Gümüş tel kopmadan, Altın tas kırılmadan, Testi çeşmede parçalanmadan, Kuyu makarası kırılmadan,</verse>
				<verse number="7">Toprak geldiği yere dönmeden, Ruh onu veren Tanrı’ya dönmeden, Seni yaratanı anımsa.</verse>
				<verse number="8">“Her şey boş” diyor Vaiz, “Bomboş!”</verse>
				<verse number="9">Vaiz yalnız bilge değildi, bildiklerini halka da öğretiyordu. Hesap etti, araştırdı ve birçok özdeyişi düzene soktu.</verse>
				<verse number="10">Güzel sözler bulmaya çalıştı. Yazdıkları gerçek ve doğrudur.</verse>
				<verse number="11">Bilgelerin sözleri üvendire gibidir, derledikleri özdeyişlerse, iyi çakılan çivi gibi; bir tek Çoban tarafından verilmişler.</verse>
				<verse number="12">Bunların dışındakilerden sakın, evladım. Çok kitap yazmanın sonu yoktur, fazla araştırma da bedeni yıpratır.</verse>
				<verse number="13">Her şey duyuldu, sonuç şu: Tanrı’ya saygı göster, buyruklarını yerine getir, Çünkü her insanın görevi budur.</verse>
				<verse number="14">Tanrı her işi, her gizli şeyi yargılayacaktır, İster iyi ister kötü olsun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="22">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Süleyman’ın Ezgiler Ezgisi.</verse>
				<verse number="2">Beni dudaklarıyla öptükçe öpsün! Çünkü aşkın şaraptan daha tatlı.</verse>
				<verse number="3">Ne güzel kokuyor sürdüğün esans, Dökülmüş esans sanki adın, Kızlar bu yüzden seviyor seni.</verse>
				<verse number="4">Al götür beni, haydi koşalım! Kral beni odasına götürsün. Seninle coşup seviniriz, Aşkını şaraptan çok överiz. Ne kadar haklılar seni sevmekte!</verse>
				<verse number="5">Esmerim ben, ama güzelim, Ey Yeruşalim kızları! Kedar’ın çadırları gibi, Süleyman’ın çadır bezleri gibi kara.</verse>
				<verse number="6">Bakmayın esmer olduğuma, Güneş kararttı beni. Çünkü kızdılar bana erkek kardeşlerim, Bağlara bakmakla görevlendirdiler. Ama kendi bağıma bakmadım.</verse>
				<verse number="7">Ey sevgilim, söyle bana, sürünü nerede otlatıyorsun, Öğleyin nerede yatırıyorsun? Neden arkadaşlarının sürüleri yanında Yüzünü örten bir kadın durumuna düşeyim?</verse>
				<verse number="8">Ey güzeller güzeli, Bilmiyorsan, Sürünün izine çık, Çobanların çadırları yanında Oğlaklarını otlat.</verse>
				<verse number="9">Firavunun arabalarına koşulu kısrağa benzetiyorum seni, aşkım benim!</verse>
				<verse number="10">Yanakların süslerle, Boynun gerdanlıklarla ne güzel!</verse>
				<verse number="11">Sana gümüş düğmelerle altın süsler yapacağız.</verse>
				<verse number="12">Kral divandayken, Hintsümbülümün güzel kokusu yayıldı.</verse>
				<verse number="13">Memelerim arasında yatan Mür dolu bir kesedir benim için sevgilim;</verse>
				<verse number="14">Eyn-Gedi bağlarında Bir demet kına çiçeğidir benim için sevgilim.</verse>
				<verse number="15">Ah, ne güzelsin, aşkım, ah, ne güzel! Gözlerin tıpkı birer güvercin!</verse>
				<verse number="16">Ne yakışıklısın, sevgilim, ah, ne çekici! Yeşilliktir yatağımız.</verse>
				<verse number="17">Sedir ağaçlarıdır evimizin kirişleri, Tavanımızın tahtaları ardıçlar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Ben Şaron çiğdemiyim, Vadilerin zambağıyım.</verse>
				<verse number="2">Dikenlerin arasında zambak nasılsa Kızların arasında öyledir aşkım.</verse>
				<verse number="3">Orman ağaçları arasında bir elma ağacına benzer Delikanlıların arasında sevgilim. Onun gölgesinde oturmaktan zevk alırım, Tadı damağımda kalır meyvesinin.</verse>
				<verse number="4">Ziyafet evine götürdü beni, Üzerimdeki sancağı aşktı.</verse>
				<verse number="5">Güçlendirin beni üzüm pestiliyle, Canlandırın elmayla, Çünkü aşk hastasıyım ben.</verse>
				<verse number="6">Sol eli başımın altında, Sağ eli sarsın beni.</verse>
				<verse number="7">Dişi ceylanlar, Yabanıl dişi geyikler üstüne Ant içiriyorum size, ey Yeruşalim kızları! Aşkımı ayıltmayasınız, uyandırmayasınız diye, Gönlü hoş olana dek.</verse>
				<verse number="8">İşte! Sevgilimin sesi! Dağların üzerinden sekerek, Tepelerin üzerinden sıçrayarak geliyor.</verse>
				<verse number="9">Sevgilim ceylana benzer, sanki bir geyik yavrusu. Bakın, duvarımızın ardında duruyor, Pencerelerden bakıyor, Kafeslerden seyrediyor.</verse>
				<verse number="10">Sevgilim şöyle dedi: “Kalk, gel aşkım, güzelim.</verse>
				<verse number="11">Bak, kış geçti, Yağmurların ardı kesildi,</verse>
				<verse number="12">Çiçekler açtı, Şarkı mevsimi geldi, Kumrular ötüşmeye başladı beldemizde.</verse>
				<verse number="13">İncir ağacı ilk meyvesini verdi, Yeşeren asmalar mis gibi kokular saçmakta. Kalk, gel aşkım, güzelim.”</verse>
				<verse number="14">Kaya kovuklarında, Uçurum kenarlarında gizlenen güvercinim! Boyunu bosunu göster bana, Sesini duyur; Çünkü sesin tatlı, boyun bosun güzeldir.</verse>
				<verse number="15">Yakalayın tilkileri bizim için, Bağları bozan küçük tilkileri; Çünkü bağlarımız yeşerdi.</verse>
				<verse number="16">Sevgilim benimdir, ben de onun, Zambaklar arasında gezinir durur.</verse>
				<verse number="17">Ey sevgilim, gün serinleyip gölgeler uzayana dek, Engebeli dağlar üzerinde bir ceylan gibi, Geyik yavrusu gibi ol!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Gece boyunca yatağımda Sevgilimi aradım, Aradım, ama bulamadım.</verse>
				<verse number="2">“Kalkıp kenti dolaşayım, Sokaklarda, meydanlarda sevgilimi arayayım” dedim, Aradım, ama bulamadım.</verse>
				<verse number="3">Kenti dolaşan bekçiler buldu beni, “Sevgilimi gördünüz mü?” diye sordum.</verse>
				<verse number="4">Onlardan ayrılır ayrılmaz Sevgilimi buldum. Tuttum onu, bırakmadım; Annemin evine, Beni doğuran kadının odasına götürünceye dek.</verse>
				<verse number="5">Dişi ceylanlar, Yabanıl dişi geyikler üstüne Ant içiriyorum size, ey Yeruşalim kızları! Aşkımı ayıltmayasınız, uyandırmayasınız diye, Gönlü hoş olana dek.</verse>
				<verse number="6">Kimdir bu kırdan çıkan, Bir duman sütunu gibi, Tüccarın türlü türlü baharatıyla, Mür ve günnükle tütsülenmiş?</verse>
				<verse number="7">İşte Süleyman’ın tahtırevanı! İsrailli yiğitlerden Altmış kişi eşlik ediyor ona.</verse>
				<verse number="8">Hepsi kılıç kuşanmış, eğitilmiş savaşçı. Gecenin tehlikelerine karşı, Hepsinin kılıcı belinde.</verse>
				<verse number="9">Kral Süleyman tahtırevanı Lübnan ağaçlarından yaptı.</verse>
				<verse number="10">Direklerini gümüşten, Tabanını altından yaptı. Koltuğu mor kumaşla kaplıydı. İçini sevgiyle döşemişti Yeruşalim kızları.</verse>
				<verse number="11">Dışarı çıkın, ey Siyon kızları! Düğününde, mutlu gününde Annesinin verdiği tacı giymiş Kral Süleyman’ı görün.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Ah, ne güzelsin, aşkım, ah, ne güzel! Peçenin ardındaki gözlerin güvercinler gibi. Siyah saçların Gilat Dağı’nın yamaçlarından inen Keçi sürüsü sanki.</verse>
				<verse number="2">Yeni kırkılıp yıkanmış, Sudan çıkmış koyun sürüsü gibi dişlerin, Hepsinin ikizi var. Yavrusunu yitiren yok aralarında.</verse>
				<verse number="3">Al kurdele gibi dudakların, Ağzın ne güzel! Peçenin ardındaki yanakların Nar parçası sanki.</verse>
				<verse number="4">Boynun Davut’un kulesi gibi, Kakma taşlarla yapılmış, Üzerine bin kalkan asılmış, Hepsi de birer yiğit kalkanı.</verse>
				<verse number="5">Sanki bir çift geyik yavrusu memelerin Zambaklar arasında otlayan İkiz ceylan yavrusu.</verse>
				<verse number="6">Gün serinleyip gölgeler uzayınca, Mür dağına, Günnük tepesine gideceğim.</verse>
				<verse number="7">Tepeden tırnağa güzelsin, aşkım, Hiç kusurun yok.</verse>
				<verse number="8">Benimle gel Lübnan’dan, yavuklum, Benimle gel Lübnan’dan! Amana doruğundan, Senir ve Hermon doruklarından, Aslanların inlerinden, Parsların dağlarından geç.</verse>
				<verse number="9">Çaldın gönlümü kızkardeşim, yavuklum, Bir bakışınla, Gerdanlığının tek zinciriyle çaldın gönlümü!</verse>
				<verse number="10">Aşkın ne güzel, kızkardeşim, yavuklum, Şaraptan çok daha tatlı; Esansının kokusu her türlü baharattan güzel!</verse>
				<verse number="11">Ey yavuklum, bal damlar dudaklarından, Bal ve süt var dilinin altında, Lübnan’ın kokusu geliyor giysilerinden!</verse>
				<verse number="12">Kapalı bahçesin sen, kızkardeşim, yavuklum, Kapalı bir kaynak, mühürlü bir pınar.</verse>
				<verse number="13">Fidanların nar bahçesidir; Seçme meyvelerle, Kına ve hintsümbülüyle,</verse>
				<verse number="14">Hintsümbülü ve safranla, Güzel kokulu kamış ve tarçınla, her türlü günnük ağacıyla, Mür ve ödle, her türlü seçme baharatla.</verse>
				<verse number="15">Sen bir bahçe pınarısın, Bir taze su kuyusu, Lübnan’dan akan bir dere.</verse>
				<verse number="16">Uyan, ey kuzey rüzgarı, Sen de gel, ey güney rüzgarı! Bahçemde es de güzel kokusu saçılsın. Sevgilim bahçesine gelsin, seçme meyvelerini yesin!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Bahçeme girdim, kızkardeşim, yavuklum, Mürümü topladım baharatımla, Gümecimi, balımı yedim, Şarabımı, sütümü içtim. Yiyin, için, ey dostlar! Mest olun aşktan, ey sevgililer!</verse>
				<verse number="2">Ben uyuyordum ama yüreğim uyanıktı. Dinleyin! Sevgilim kapıyı vuruyor. “Aç bana, kızkardeşim, aşkım, eşsiz güvercinim! Sırılsıklam oldu başım çiyden, Kaküllerim gecenin neminden.”</verse>
				<verse number="3">Entarimi çıkardım, Yine giyinmeli miyim? Ayaklarımı yıkadım, Yine kirletmeli miyim?</verse>
				<verse number="4">Kapı deliğinden uzattı elini sevgilim, Aşk duygularım kabardı onun için.</verse>
				<verse number="5">Kalktım, sevgilime kapıyı açayım diye, Mür elimden damladı, Parmaklarımdan aktı Sürgü tokmakları üzerine.</verse>
				<verse number="6">Kapıyı açtım sevgilime, Ama sevgilim yoktu, gitmişti! Kendimden geçmişim o konuşurken. Aradım onu, ama bulamadım, Seslendim, ama yanıt vermedi.</verse>
				<verse number="7">Kenti dolaşan bekçiler buldu beni, Dövüp yaraladılar. Sur bekçileri alıp götürdü şalımı.</verse>
				<verse number="8">Size ant içiriyorum, ey Yeruşalim kızları! Eğer sevgilimi bulursanız, Söyleyin ona, aşk hastasıyım ben.</verse>
				<verse number="9">Farkı ne sevgilinin öbürlerinden, Ey güzeller güzeli? Farkı ne ki, bize böyle ant içiriyorsun?</verse>
				<verse number="10">Sevgilimin teni pembe-beyaz, ışıl ışıl yanıyor! Göze çarpıyor on binler arasında.</verse>
				<verse number="11">Başı saf altın, Kakülleri kıvır kıvır, kuzgun gibi siyah.</verse>
				<verse number="12">Akarsu kıyısındaki Güvercinler gibi gözleri; Sütle yıkanmış, Yuvasındaki mücevher sanki.</verse>
				<verse number="13">Yanakları güzel kokulu tarhlar gibi, Nefis kokular saçıyor. Dudakları zambak gibi, Mür yağı damlatıyor.</verse>
				<verse number="14">Elleri, üzerine sarı yakut kakılmış altın çubuklar, Gövdesi laciverttaşıyla süslenmiş cilalı fildişi.</verse>
				<verse number="15">Mermer sütun bacakları Saf altın ayaklıklar üzerine kurulmuş. Boyu bosu Lübnan dağları gibi, Lübnan’ın sedir ağaçları gibi eşsiz.</verse>
				<verse number="16">Ağzı çok tatlı, Tepeden tırnağa güzel. İşte böyledir sevgilim, böyledir yarim, ey Yeruşalim kızları!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Nereye gitti sevgilin, Ey güzeller güzeli, Ne yana yöneldi? Biz de onu arayalım seninle birlikte!</verse>
				<verse number="2">Bahçesine indi sevgilim, Güzel kokulu tarhlara, Bahçede gezinmek, zambak toplamak için.</verse>
				<verse number="3">Ben sevgilime aitim, sevgilim de bana, Gezinip duruyor zambaklar arasında.</verse>
				<verse number="4">Sevgilim, Tirsa kadar güzelsin, Yeruşalim kadar şirin, Sancak açmış bir ordu kadar görkemli.</verse>
				<verse number="5">Çevir gözlerini benden, Çünkü şaşırtıyorlar beni. Gilat Dağı’nın yamaçlarından inen Keçi sürüsünü andırıyor siyah saçların.</verse>
				<verse number="6">Yeni yıkanmış, sudan çıkmış dişi koyun sürüsü gibi dişlerin, Hepsinin ikizi var; Yavrusunu yitiren yok aralarında.</verse>
				<verse number="7">Peçenin ardındaki yanakların Nar parçası sanki.</verse>
				<verse number="8">Altmış kraliçe, Seksen cariye, Sayısız bakire kız olabilir;</verse>
				<verse number="9">Ama bir tanedir benim eşsiz güvercinim, Biricik kızıdır annesinin, Gözbebeği kendisini doğuranın. Kızlar sevgilimi görünce, “Ne mutlu ona!” dediler. Kraliçeler, cariyeler onu övdüler.</verse>
				<verse number="10">Kimdir bu kadın? Şafak gibi beliren, Ay kadar güzel, Güneş kadar parlak, Sancak açmış bir ordu kadar görkemli.</verse>
				<verse number="11">Ceviz bahçesine indim, Yeşermiş vadiyi göreyim diye; Asma tomurcuk verdi mi, Narlar çiçek açtı mı bakayım diye.</verse>
				<verse number="12">Nasıl oldu farkına varmadan, Tutkum bindirdi beni soylu halkımın savaş arabalarına.</verse>
				<verse number="13">Dön, geri dön, ey Şulamlı kız, Dön, geri dön de seni seyredelim. Niçin Şulamlı kızı seyretmek istiyorsunuz, Mahanayim oyununu seyredercesine?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Ne güzel sandaletli ayakların, Ey soylu kız! Mücevher gibi yuvarlak kalçaların, Usta ellerin işi.</verse>
				<verse number="2">Karışık şarabın hiç eksilmediği Yuvarlak bir tas gibi göbeğin. Zambaklarla kuşanmış Buğday yığını gibi karnın.</verse>
				<verse number="3">Sanki bir çift geyik yavrusu memelerin, İkiz ceylan yavrusu.</verse>
				<verse number="4">Fildişi kule gibi boynun. Bat-Rabim Kapısı yanındaki Heşbon havuzları gibi gözlerin. Şam’a bakan Lübnan Kulesi gibi burnun.</verse>
				<verse number="5">Karmel Dağı gibi duruyor başın, Pırıl pırıl mora çalar saçların. Kaküllerine tutsak oldu kral.</verse>
				<verse number="6">Ne güzel, ne çekicidir aşk! Zevkten zevke sürükler.</verse>
				<verse number="7">Hurma ağacına benziyor boyun, Salkım salkım memelerin.</verse>
				<verse number="8">“Çıkayım hurma ağacına” dedim, “Tutayım meyveli dallarını.” Üzüm salkımları gibi olsun memelerin, Elma gibi koksun soluğun,</verse>
				<verse number="9">En iyi şarap gibi ağzın. Sevgilimin dudaklarına, dişlerine doğru kaysın.</verse>
				<verse number="10">Ben sevgilime aitim, O da bana tutkun.</verse>
				<verse number="11">Gel, sevgilim, kıra çıkalım, Köylerde geceleyelim.</verse>
				<verse number="12">Bağlara gidelim sabah erkenden, Bakalım, asma tomurcuk verdi mi? Dalları yeşerdi mi, Narlar çiçek açtı mı, Orada sevişeceğim seninle.</verse>
				<verse number="13">Mis gibi koku saçıyor adamotları, Kapımızın yanıbaşında Taze, kuru, Her çeşit seçme meyve var. Senin için sakladım onları, sevgilim.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Keşke kardeşim olsaydın, Annemin memelerinden süt emmiş. Dışarıda görünce öperdim seni, Kimse de kınamazdı beni.</verse>
				<verse number="2">Önüne düşer, Beni eğiten Annemin evine götürürdüm seni; Sana baharatlı şarapla Kendi narlarımın suyundan içirirdim.</verse>
				<verse number="3">Sol eli başımın altında, Sağ eli sarsın beni.</verse>
				<verse number="4">Ant içiriyorum size, ey Yeruşalim kızları! Aşkımı ayıltmayasınız, uyandırmayasınız diye, Gönlü hoş olana dek.</verse>
				<verse number="5">Kim bu, Sevgilisine yaslanarak çölden çıkan? Elma ağacı altında uyandırdım seni, Orada doğum sancıları çekti annen, Orada doğum sancıları çekip doğurdu seni.</verse>
				<verse number="6">Beni yüreğinin üzerine bir mühür gibi, Kolunun üzerine bir mühür gibi yerleştir. Çünkü sevgi ölüm kadar güçlü, Tutku ölüler diyarı kadar katıdır. Alev alev yanar, Yakıp bitiren ateş gibi.</verse>
				<verse number="7">Sevgiyi engin sular söndüremez, Irmaklar süpürüp götüremez. İnsan varını yoğunu sevgi uğruna verse bile, Yine de hor görülür!</verse>
				<verse number="8">Küçük bir kızkardeşimiz var, Daha memeleri çıkmadı. Ne yapacağız kızkardeşimiz için, Söz kesileceği gün?</verse>
				<verse number="9">Eğer o bir sursa, Üzerine gümüş mazgallı siper yaparız; Eğer bir kapıysa, Sedir tahtalarıyla onu kaplarız.</verse>
				<verse number="10">Ben bir surum, memelerim de kuleler gibi, Böylece hoşnut eden biri oldum onun gözünde.</verse>
				<verse number="11">Süleyman’ın bağı vardı Baal-Hamon’da, Kiraya verdi bağını; Her biri bin gümüş öderdi ürünü için.</verse>
				<verse number="12">Benim bağım kendi emrimde, Bin gümüş senin olsun, ey Süleyman, İki yüz gümüş de ürününe bakan kiracıların.</verse>
				<verse number="13">Ey sen, bahçelerde oturan kadın, Arkadaşlar kulak veriyor sesine, Bana da duyur onu.</verse>
				<verse number="14">Koş, sevgilim, Mis kokulu dağların üzerinde bir ceylan gibi, Geyik yavrusu gibi ol!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="23">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Yahuda kralları Uzziya, Yotam, Ahaz ve Hizkiya zamanında Amots oğlu Yeşaya’nın Yahuda ve Yeruşalim’le ilgili görümü:</verse>
				<verse number="2">Ey gökler dinleyin, ey yeryüzü kulak ver! Çünkü RAB konuşuyor: “Çocuklar yetiştirip büyüttüm, Ama bana başkaldırdılar.</verse>
				<verse number="3">Öküz sahibini, eşek efendisinin yemliğini bilir, Ama İsrail halkı bu kadarını bile bilmiyor, Halkım anlamıyor.”</verse>
				<verse number="4">Günahlı ulusun, suç yüklü halkın, Kötülük yapan soyun, Baştan çıkmış çocukların vay haline! RAB’bi terk ettiler, İsrail’in Kutsalı’nı hor gördüler, O’na sırt çevirdiler.</verse>
				<verse number="5">Neden bir daha dövülesiniz? Neden vefasızlığı sürdürüyorsunuz? Baş büsbütün hasta, yürek büsbütün yaralı.</verse>
				<verse number="6">Bedeniniz tepeden tırnağa sağlıksız, Taze darbe izleriyle, yara bereyle dolu, Temizlenmemiş, yağla yumuşatılmamış, sarılmamış.</verse>
				<verse number="7">Ülkeniz ıssız, kentleriniz ateşe verilmiş. Yabancılar topraklarınızı Gözünüzün önünde yiyip bitiriyor! Sanki ülkenin kökünü kazımışlar.</verse>
				<verse number="8">Siyon kızı bağdaki çardak, Salatalık bostanındaki kulübe gibi, Kuşatılmış bir kent gibi kalakalmış.</verse>
				<verse number="9">Her Şeye Egemen RAB bazılarımızı Sağ bırakmamış olsaydı, Sodom gibi olur, Gomora’ya benzerdik.</verse>
				<verse number="10">Ey Sodom yöneticileri, RAB’bin söylediklerini dinleyin; Ey Gomora halkı, Tanrımız’ın yasasına kulak verin.</verse>
				<verse number="11">“Kurbanlarınızın sayısı çokmuş, Bana ne?” diyor RAB, “Yakmalık koç sunularına, Besili hayvanların yağına doydum. Boğa, kuzu, teke kanı değil istediğim.</verse>
				<verse number="12">Huzuruma geldiğinizde Avlularımı çiğnemenizi mi istedim sizden?</verse>
				<verse number="13">Anlamsız sunular getirmeyin artık. Buhurdan iğreniyorum. Kötülük dolu törenlere, Yeni Ay, Şabat Günü kutlamalarına Ve düzenlediğiniz toplantılara dayanamıyorum.</verse>
				<verse number="14">Yeni Ay törenlerinizden, bayramlarınızdan nefret ediyorum. Bunlar bana yük oldu, Onları taşımaktan yoruldum.</verse>
				<verse number="15">“Ellerinizi açıp bana yakardığınızda Gözlerimi sizden kaçıracağım. Ne kadar çok dua ederseniz edin dinlemeyeceğim. Elleriniz kan dolu.</verse>
				<verse number="16">Yıkanıp temizlenin, Kötülük yaptığınızı gözüm görmesin, Kötülük etmekten vazgeçin.</verse>
				<verse number="17">İyilik etmeyi öğrenin, Adaleti gözetin, zorbayı yola getirin, Öksüzün hakkını verin, Dul kadını savunun.”</verse>
				<verse number="18">RAB diyor ki, “Gelin, şimdi davamızı görelim. Günahlarınız sizi kana boyamış bile olsa Kar gibi ak pak olacaksınız. Elleriniz kırmız böceği gibi kızıl olsa da Yapağı gibi bembeyaz olacak.</verse>
				<verse number="19">İstekli olur, söz dinlerseniz, Ülkenin en iyi ürünlerini yiyeceksiniz.</verse>
				<verse number="20">Ama direnip başkaldırırsanız, Kılıç sizi yiyip bitirecek.” Bunu söyleyen RAB’dir.</verse>
				<verse number="21">Sadık kent nasıl da fahişe oldu! Adaletle doluydu, doğruluğun barınağıydı, Şimdiyse katillerle doldu.</verse>
				<verse number="22">Gümüşü cüruf oldu, Şarabına su katıldı.</verse>
				<verse number="23">Yöneticileri asilerle hırsızların işbirlikçisi; Hepsi rüşveti seviyor, Armağan peşine düşmüş. Öksüzün hakkını vermiyor, Dul kadının davasını görmüyorlar.</verse>
				<verse number="24">Bu yüzden Rab, Her Şeye Egemen RAB, İsrail’in Güçlüsü şöyle diyor: “Hasımlarımı cezalandırıp rahata kavuşacağım, Düşmanlarımdan öç alacağım.</verse>
				<verse number="25">Sana karşı duracak, Kül suyuyla arıtır gibi seni cüruftan arıtıp temizleyeceğim.</verse>
				<verse number="26">Eskiden, başlangıçta olduğu gibi, Sana yöneticiler, danışmanlar yetiştireceğim. Ondan sonra ‘Doğruluk Kenti’, ‘Sadık Kent’ diye adlandırılacaksın.”</verse>
				<verse number="27">Siyon adalet sayesinde, Tövbe edenleri de doğruluk sayesinde kurtulacak.</verse>
				<verse number="28">Ama başkaldıranlarla günahlılar Birlikte yıkıma uğrayacaklar. RAB’bi terk edenler yok olacak.</verse>
				<verse number="29">“Sevip altında tapındığınız yabanıl fıstık ağaçlarından utanacaksınız, Putperest törenleriniz için seçtiğiniz bahçelerden ötürü yüzünüz kızaracak.</verse>
				<verse number="30">Yaprakları solmuş yabanıl fıstık ağacına, Susuz bahçeye döneceksiniz.</verse>
				<verse number="31">Güçlü adamlarınız kıtık gibi, Yaptıkları işler kıvılcım gibi olacak; İkisi birlikte yanacak ve söndüren olmayacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Amots oğlu Yeşaya’nın Yahuda ve Yeruşalim’le ilgili görümü:</verse>
				<verse number="2">RAB’bin Tapınağı’nın kurulduğu dağ, Son günlerde dağların en yücesi, Tepelerin en yükseği olacak. Oraya akın edecek ulusların hepsi.</verse>
				<verse number="3">Birçok halk gelecek, “Haydi, RAB’bin Dağı’na, Yakup’un Tanrısı’nın Tapınağı’na çıkalım” diyecekler, “O bize kendi yolunu öğretsin, Biz de O’nun yolundan gidelim.” Çünkü yasa Siyon’dan, RAB’bin sözü Yeruşalim’den çıkacak.</verse>
				<verse number="4">RAB uluslar arasında yargıçlık edecek, Birçok halkın arasındaki anlaşmazlıkları çözecek. İnsanlar kılıçlarını çekiçle dövüp saban demiri, Mızraklarını bağcı bıçağı yapacaklar. Ulus ulusa kılıç kaldırmayacak, Savaş eğitimi yapmayacaklar artık.</verse>
				<verse number="5">Ey Yakup soyu, gelin RAB’bin ışığında yürüyelim.</verse>
				<verse number="6">Ya RAB, halkını, Yakup soyunu terk ettin, Çünkü yürekleri doğu kökenli inançlarla dolu. Filistliler gibi falcılıkla uğraşıyor, Yabancılarla el sıkışıyorlar.</verse>
				<verse number="7">Ülkeleri altınla, gümüşle dolu, Hazinelerinin sonu yok, Sayısız atları, savaş arabaları var.</verse>
				<verse number="8">Ülkeleri putlarla dolu; Elleriyle yaptıkları, Parmaklarıyla biçim verdikleri Putların önünde eğiliyorlar.</verse>
				<verse number="9">Bu yüzden herkes alçaltılıp dize getirilecek. Onları bağışlama, ya RAB!</verse>
				<verse number="10">RAB’bin dehşetinden, Yüce görkeminden kaçmak için kayalıklara gidin, Yerin altına saklanın.</verse>
				<verse number="11">İnsanın küstah bakışları alçaltılacak, Gururu kırılacak. O gün yalnız RAB yüceltilecek.</verse>
				<verse number="12">Çünkü Her Şeye Egemen RAB o gün Kibirlileri, gururluları, kendini beğenmişleri alçaltacak;</verse>
				<verse number="13">Lübnan’ın bütün ulu, yüksek sedir ağaçlarını, Başan’ın bütün meşelerini yok edecek;</verse>
				<verse number="14">Bütün ulu dağları, yüksek tepeleri,</verse>
				<verse number="15">Bütün yüksek kuleleri, güçlü surları Yerle bir edecek;</verse>
				<verse number="16">Ticaret gemilerinin, güzel teknelerinin hepsini yok edecek.</verse>
				<verse number="17">İnsanların gururu, kibiri kırılacak, O gün yalnız RAB yüceltilecek,</verse>
				<verse number="18">Putlar tümüyle ortadan kalkacak.</verse>
				<verse number="19">RAB kalkıp yeryüzünü sarsmaya başlayınca, İnsanlar O’nun dehşetinden Ve yüce görkeminden kaçmak için Kayalık mağaralara, yeraltı kovuklarına saklanacaklar.</verse>
				<verse number="20">O gün insanlar Yeryüzünü sarsmak üzere harekete geçen RAB’bin dehşetinden Ve yüce görkeminden kaçmak için Tapmak amacıyla yaptıkları altın, gümüş putları Köstebeklere, yarasalara atıp Kaya kovuklarına, uçurumlardaki yarıklara saklanacaklar.</verse>
				<verse number="21">O gün insanlar Yeryüzünü sarsmak üzere harekete geçen RAB’bin dehşetinden Ve yüce görkeminden kaçmak için Tapmak amacıyla yaptıkları altın, gümüş putları Köstebeklere, yarasalara atıp Kaya kovuklarına, uçurumlardaki yarıklara saklanacaklar.</verse>
				<verse number="22">Ölümlü insana güvenmekten vazgeçin. Onun ne değeri var ki?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Bakın, Rab, Her Şeye Egemen RAB, Her türlü yardım ve desteği, Yani ekmek ve suyu, Yiğitlerle savaşçıları, Yöneticilerle peygamberleri, Falcılarla ileri gelenleri, Takım komutanlarıyla soyluları, danışmanları, Hünerli büyücülerle bilge muskacıları Yeruşalim’den ve Yahuda’dan çekip alacak.</verse>
				<verse number="2">Bakın, Rab, Her Şeye Egemen RAB, Her türlü yardım ve desteği, Yani ekmek ve suyu, Yiğitlerle savaşçıları, Yöneticilerle peygamberleri, Falcılarla ileri gelenleri, Takım komutanlarıyla soyluları, danışmanları, Hünerli büyücülerle bilge muskacıları Yeruşalim’den ve Yahuda’dan çekip alacak.</verse>
				<verse number="3">Bakın, Rab, Her Şeye Egemen RAB, Her türlü yardım ve desteği, Yani ekmek ve suyu, Yiğitlerle savaşçıları, Yöneticilerle peygamberleri, Falcılarla ileri gelenleri, Takım komutanlarıyla soyluları, danışmanları, Hünerli büyücülerle bilge muskacıları Yeruşalim’den ve Yahuda’dan çekip alacak.</verse>
				<verse number="4">Çocukları onlara yönetici atayacak, Küçük çocuklar onlara egemen olacak.</verse>
				<verse number="5">İnsan insana, komşu komşuya haksızlık edecek. Genç yaşlıya, Sıradan adam onurlu kişiye Hayasızca davranacak.</verse>
				<verse number="6">Ailede bir kardeş öbürüne sarılıp, “Hiç olmazsa senin bir üstlüğün var, Önderimiz ol! Bu yıkıntıları sen yönet” diyecek.</verse>
				<verse number="7">O zaman adam şöyle yanıtlayacak: “Ben yaranızı saramam. Evimde ne yiyecek ne giyecek var. Beni halkın önderi yapmayın.”</verse>
				<verse number="8">Yeruşalim sendeledi, Yahuda düştü. Çünkü söyledikleri de yaptıkları da RAB’be karşı; O’nun yüce varlığını aşağılıyor.</verse>
				<verse number="9">Yüzlerindeki ifade onlara karşı tanıklık ediyor. Sodom gibi günahlarını açıkça söylüyor, gizlemiyorlar. Vay onların haline! Çünkü bu felaketi başlarına kendileri getirdiler.</verse>
				<verse number="10">Doğru kişiye iyilik göreceğini söyleyin. Çünkü iyiliklerinin meyvesini yiyecek.</verse>
				<verse number="11">Vay kötülerin haline! Kötülük görecek, yaptıklarının karşılığını alacaklar.</verse>
				<verse number="12">Çocuklar halkımı eziyor, Kadınlar onu yönetiyor. Ey halkım, sana yol gösterenler Seni saptırıyor, yolunu şaşırtıyorlar.</verse>
				<verse number="13">RAB davasını görmek için yerini aldı, Halkları yargılamak için ayağa kalkıyor.</verse>
				<verse number="14">RAB halkının ileri gelenleri ve önderleriyle davasını görecek. Rab, Her Şeye Egemen RAB onlara diyor ki, “Bağları yiyip bitiren sizsiniz, Evleriniz yoksullardan zorla aldığınız malla dolu. Ne hakla halkımı eziyor, Yoksulu sömürüyorsunuz?”</verse>
				<verse number="15">RAB halkının ileri gelenleri ve önderleriyle davasını görecek. Rab, Her Şeye Egemen RAB onlara diyor ki, “Bağları yiyip bitiren sizsiniz, Evleriniz yoksullardan zorla aldığınız malla dolu. Ne hakla halkımı eziyor, Yoksulu sömürüyorsunuz?”</verse>
				<verse number="16">RAB şöyle diyor: “Siyon kızları kibirlidir, burunları bir karış havada, göz kırparak geziyor, ayaklarındaki halhalları şıngırdatarak kırıtıyorlar.</verse>
				<verse number="17">Bu yüzden onların başlarında yaralar çıkaracağım, mahrem yerlerini açacağım.”</verse>
				<verse number="18">O gün Rab güzel halhalları, alın çatkılarını, hilalleri, küpeleri, bilezikleri, peçeleri, başlıkları, ayak zincirlerini, kuşakları, koku şişelerini, muskaları, yüzükleri, burun halkalarını, bayramlık giysileri, pelerinleri, şalları, keseleri, el aynalarını, keten giysileri, baş sargılarını, tülbentleri ortadan kaldıracak.</verse>
				<verse number="19">O gün Rab güzel halhalları, alın çatkılarını, hilalleri, küpeleri, bilezikleri, peçeleri, başlıkları, ayak zincirlerini, kuşakları, koku şişelerini, muskaları, yüzükleri, burun halkalarını, bayramlık giysileri, pelerinleri, şalları, keseleri, el aynalarını, keten giysileri, baş sargılarını, tülbentleri ortadan kaldıracak.</verse>
				<verse number="20">O gün Rab güzel halhalları, alın çatkılarını, hilalleri, küpeleri, bilezikleri, peçeleri, başlıkları, ayak zincirlerini, kuşakları, koku şişelerini, muskaları, yüzükleri, burun halkalarını, bayramlık giysileri, pelerinleri, şalları, keseleri, el aynalarını, keten giysileri, baş sargılarını, tülbentleri ortadan kaldıracak.</verse>
				<verse number="21">O gün Rab güzel halhalları, alın çatkılarını, hilalleri, küpeleri, bilezikleri, peçeleri, başlıkları, ayak zincirlerini, kuşakları, koku şişelerini, muskaları, yüzükleri, burun halkalarını, bayramlık giysileri, pelerinleri, şalları, keseleri, el aynalarını, keten giysileri, baş sargılarını, tülbentleri ortadan kaldıracak.</verse>
				<verse number="22">O gün Rab güzel halhalları, alın çatkılarını, hilalleri, küpeleri, bilezikleri, peçeleri, başlıkları, ayak zincirlerini, kuşakları, koku şişelerini, muskaları, yüzükleri, burun halkalarını, bayramlık giysileri, pelerinleri, şalları, keseleri, el aynalarını, keten giysileri, baş sargılarını, tülbentleri ortadan kaldıracak.</verse>
				<verse number="23">O gün Rab güzel halhalları, alın çatkılarını, hilalleri, küpeleri, bilezikleri, peçeleri, başlıkları, ayak zincirlerini, kuşakları, koku şişelerini, muskaları, yüzükleri, burun halkalarını, bayramlık giysileri, pelerinleri, şalları, keseleri, el aynalarını, keten giysileri, baş sargılarını, tülbentleri ortadan kaldıracak.</verse>
				<verse number="24">O zaman güzel kokunun yerini pis koku, Kuşağın yerini ip, Lüleli saçın yerini kel kafa, Süslü giysinin yerini çul, Güzelliğin yerini dağlama izi alacak.</verse>
				<verse number="25">Erkekleri kılıçtan geçirilecek, Yiğitleri savaşta yok olacak.</verse>
				<verse number="26">Siyon’un kapıları ah çekip yas tutacak; Kent, yerde oturan, Terk edilmiş bir kadın gibi olacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">O gün yedi kadın bir erkeği tutup, “Kendi yemeğimizi de giysimizi de sağlarız; yeter ki senin adını alalım. Utancımızı gider!” diyecekler.</verse>
				<verse number="2">O gün RAB’bin dalı, İsrail halkından sağ kalanların güzelliği ve görkemi olacak; ülkenin meyvesi de onların kıvancı ve övüncü olacak.</verse>
				<verse number="3">Siyon’da, yani Yeruşalim’de sağ kalanlara, “Yeruşalim’de yaşıyor” diye kaydedilenlere, “Kutsal” denilecek.</verse>
				<verse number="4">Rab Siyon kızlarını pisliklerinden arındıracak. Yeruşalim’de dökülen kanı adil ve ateşten bir ruhla temizleyecek.</verse>
				<verse number="5">Sonra RAB Siyon Dağı’nın her yanını, orada toplananların üzerini gündüz bulutla, gece dumanla ve parlak alevle örtecek. Yüceliği onların üzerinde bir örtü olacak.</verse>
				<verse number="6">Bu, bir çardak, gündüzün sıcağına karşı gölge, yağmura, fırtınaya karşı sığınak ve korunak olacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Sevgilimin bağı için yaktığı ezgiyi sevgilim için okuyayım: Toprağı verimli bir tepede Sevgilimin bir bağı vardı.</verse>
				<verse number="2">Toprağı belleyip taşları ayıkladı, Seçme asmalar dikip orta yere bir gözcü kulesi yaptı. Üzüm sıkmak için bir çukur kazdı Ve bağının üzüm vermesini bekledi. Ama bağ yabanıl üzüm verdi.</verse>
				<verse number="3">Sevgilim diyor ki, “Ey Yeruşalim’de yaşayanlar ve Yahuda halkı, lütfen benimle bağım arasında hakem olun!</verse>
				<verse number="4">Bağım için yapmadığım ne kaldı? Ben üzüm vermesini beklerken niçin yabanıl üzüm verdi?</verse>
				<verse number="5">Şimdi bağıma ne yapacağımı size söyleyeyim: Çitini söküp atacağım, varsın yiyip bitirsinler; duvarını yıkacağım, varsın çiğnesinler.</verse>
				<verse number="6">Viraneye çevireceğim onu; budanmayacak, çapalanmayacak; dikenli çalılar bitecek her yanında. Üzerine yağmur yağdırmasınlar diye bulutlara buyruk vereceğim.”</verse>
				<verse number="7">Her Şeye Egemen RAB’bin bağı İsrail halkı, Hoşlandığı fidan da Yahuda halkıdır. RAB adalet bekledi, Zorbalık gördü; Doğruluk bekledi, Feryatlar duydu.</verse>
				<verse number="8">Evlerine ev, tarlalarına tarla katanların vay haline! Oturacak yer kalmadı, Ülkede bir tek siz oturuyorsunuz.</verse>
				<verse number="9">Her Şeye Egemen RAB’bin şöyle ant içtiğini duydum: “Büyük ve gösterişli çok sayıda ev ıssız kalacak, İçinde oturan olmayacak.</verse>
				<verse number="10">Çünkü on dönümlük bağ ancak bir bat şarap, Bir homer tohum ancak bir efa tahıl üretecek.”</verse>
				<verse number="11">Sabah erkenden kalkıp içki peşinden koşanların, gece geç vakte kadar şarap içip kızışanların vay haline!</verse>
				<verse number="12">Onların şölenlerinde lir, çenk, tef ve kaval çalınır, şarap içilir. Ama RAB’bin yaptıklarına dikkat etmez, ellerinin yapıtına aldırmazlar.</verse>
				<verse number="13">Halkım bilgisizliği yüzünden sürgün edilecek; saygın kişileri kıtlıktan ölecek, kalabalıklar susuzluktan kırılacak.</verse>
				<verse number="14">Bu yüzden doymak bilmeyen ölüler diyarı ağzını ardına kadar açtı; Yeruşalim’in soyluları, sıradan insanları ve gürültülü bir şekilde eğlenenleri oraya inecek.</verse>
				<verse number="15">Hepsi alçaltılacak; dize getirilecek, küstah bakışları alçaltılacak.</verse>
				<verse number="16">Ama Her Şeye Egemen RAB adaletinden ötürü yüceltilecek. Kutsal Tanrı doğruluğuyla kutsal olduğunu gösterecek.</verse>
				<verse number="17">Kuzular kendi otlaklarındaymış gibi otlayacak, zenginlerin ıssız kalan konutlarını yabancılar ele geçirecek.</verse>
				<verse number="18">Suçu yalanla örülmüş iplerle, günahı araba urganıyla çekenlerin vay haline!</verse>
				<verse number="19">Diyorlar ki, “Tanrı elini çabuk tutup işini hızlandırsın da görelim. İsrail’in Kutsalı tasarladığını yapsın da görelim.”</verse>
				<verse number="20">Kötüye iyi, iyiye kötü diyenlerin, karanlığı ışık, ışığı karanlık yerine koyanların, acıya tatlı, tatlıya acı diyenlerin vay haline!</verse>
				<verse number="21">Kendilerini bilge görenlerin, akıllı sananların vay haline!</verse>
				<verse number="22">Şarap içmekte sınır tanımayanların, içkileri karıştırıp içmekten çekinmeyenlerin, rüşvet uğruna kötüyü haklı çıkaranların, haklıların hakkını elinden alanların vay haline!</verse>
				<verse number="23">Şarap içmekte sınır tanımayanların, içkileri karıştırıp içmekten çekinmeyenlerin, rüşvet uğruna kötüyü haklı çıkaranların, haklıların hakkını elinden alanların vay haline!</verse>
				<verse number="24">Alev alev yanan ateş, samanı nasıl yiyip bitirirse, kuru ot alevin içinde nasıl birden tutuşup yok olursa, onlar da kökten çürüyüp gidecek, çiçekleri toz gibi havaya savrulacak. Çünkü Her Şeye Egemen RAB’bin yasasını reddettiler, İsrail’in Kutsalı’nın sözlerini küçümsediler.</verse>
				<verse number="25">Bu yüzden RAB’bin halkına karşı öfkesi alevlendi, elini kaldırıp onları vurdu. Dağlar titriyor, cesetler çöp gibi sokaklara serildi. Bütün bunlara karşın RAB’bin öfkesi dinmedi, eli hâlâ kalkmış durumda.</verse>
				<verse number="26">RAB uzaktaki ulusları bir sancak işaretiyle, dünyanın en uzağındakileri ıslık sesiyle çağıracak; hızla, hemen gelecekler.</verse>
				<verse number="27">Aralarında yorulan, sendeleyen olmayacak; uyuklamayacak, uyumayacaklar. Gevşek kemer, kopuk çarık bağı olmayacak.</verse>
				<verse number="28">Okları sivri, yayları kuruludur. Atlarının toynakları çakmaktaşı, arabalarının tekerlekleri kasırga gibidir.</verse>
				<verse number="29">Askerleri dişi aslan gibi, genç aslanlar gibi kükrüyor, homurdanarak avlarını kapıp götürüyorlar. Kimse avlarını pençelerinden kurtaramıyor.</verse>
				<verse number="30">O gün İsrail’e karşı denizin gürleyişi gibi gürleyecekler. Karaya bakan biri karanlık ve sıkıntı görecek. Işık karanlık bulutlarla kaplanacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Kral Uzziya’nın öldüğü yıl yüce ve görkemli Rab’bi gördüm; tahtta oturuyordu, giysisinin etekleri tapınağı dolduruyordu.</verse>
				<verse number="2">Üzerinde Seraflar duruyordu; her birinin altı kanadı vardı; ikisiyle yüzlerini, ikisiyle ayaklarını örtüyor, öbür ikisiyle de uçuyorlardı.</verse>
				<verse number="3">Birbirlerine şöyle sesleniyorlardı: “Her Şeye Egemen RAB Kutsal, kutsal, kutsaldır. Yüceliği bütün dünyayı dolduruyor.”</verse>
				<verse number="4">Seraflar’ın sesinden kapı söveleriyle eşikler sarsıldı, tapınak dumanla doldu.</verse>
				<verse number="5">“Vay başıma! Mahvoldum” dedim, “Çünkü dudakları kirli bir adamım, dudakları kirli bir halkın arasında yaşıyorum. Buna karşın Kral’ı, Her Şeye Egemen RAB’bi gözlerimle gördüm.”</verse>
				<verse number="6">Seraflar’dan biri bana doğru uçtu, elinde sunaktan maşayla aldığı bir kor vardı;</verse>
				<verse number="7">onunla ağzıma dokunarak, “İşte bu kor dudaklarına değdi, suçun silindi, günahın bağışlandı” dedi.</verse>
				<verse number="8">Sonra Rab’bin sesini işittim: “Kimi göndereyim? Bizim için kim gidecek?” diyordu. “Ben! Beni gönder” dedim.</verse>
				<verse number="9">“Git, bu halka şunu duyur” dedi, “ ‘Duyacak duyacak, ama anlamayacaksınız, Bakacak bakacak, ama görmeyeceksiniz!</verse>
				<verse number="10">Bu halkın yüreğini duygusuzlaştır, Kulaklarını ağırlaştır, Gözlerini kapat. Öyle ki, gözleri görmesin, Kulakları duymasın, yürekleri anlamasın Ve bana dönüp şifa bulmasınlar.’ ”</verse>
				<verse number="11">“Ne vakte kadar, ya Rab?” diye sordum. Rab yanıtladı: “Kentler viraneye dönüp kimsesiz kalıncaya, Evler ıpıssız oluncaya, Toprak büsbütün kıraçlaşıncaya kadar.</verse>
				<verse number="12">İnsanları çok uzaklara süreceğim, Ülke bomboş kalacak,</verse>
				<verse number="13">Halkın onda biri kalsa da ülke mahvolacak. Ama devrildiği zaman kütüğü kalan Yabanıl fıstık ve meşe ağacı gibi, Kutsal soy kütüğünden çıkacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Uzziya oğlu Yotam oğlu Ahaz Yahuda Kralı’yken, Aram Kralı Resin’le Remalya oğlu İsrail Kralı Pekah Yeruşalim’e saldırdılar, ama ele geçiremediler.</verse>
				<verse number="2">Davut’un torunları Aram’ın Efrayimliler’le güçbirliği ettiğini duydular. Ahaz’la halkının yürekleri rüzgarda sallanan orman ağaçları gibi titremeye başladı.</verse>
				<verse number="3">Bu arada RAB Yeşaya’ya şöyle seslendi: “Ahaz’ı karşılamak için oğlun Şear-Yaşuv’la birlikte Yukarı Havuz’un su yolunun sonuna, Çırpıcı Tarlası’na giden yola çık.</verse>
				<verse number="4">Ona de ki, ‘Dikkatli ve sakin ol, korkma! Şu tüten iki yanık odun parçasının –Aram Kralı Resin’le Remalya’nın oğlunun– öfkesinden korkma.</verse>
				<verse number="5">Aram, Efrayim ve Remalya’nın oğlu sizin için kötü şeyler tasarlıyor. Diyorlar ki,</verse>
				<verse number="6">Haydi, Yahuda’ya saldıralım, halkı korkutup ülkeyi ele geçirelim, Taveal’ın oğlunu kral ilan edelim.</verse>
				<verse number="7">“ ‘Buna karşılık Egemen RAB diyor ki, bu tasarı asla gerçekleşmeyecek.</verse>
				<verse number="8">Çünkü Şam sadece Aram’ın başkenti, Resin de sadece Şam’ın başıdır. Efrayim’e gelince, altmış beş yıl içinde paramparça edilip halk olmaktan çıkacak.</verse>
				<verse number="9">Samiriye sadece Efrayim’in başkenti, Remalya’nın oğlu da sadece Samiriye’nin başıdır. Bana güvenmezseniz, güvenlikte olamazsınız.’ ”</verse>
				<verse number="10">RAB Ahaz’a yine seslendi:</verse>
				<verse number="11">“Tanrın RAB’den bir işaret iste; ölüler diyarı kadar derin, gökler kadar yüksek olsun.”</verse>
				<verse number="12">Ama Ahaz, “Hayır, istemem, RAB’bi sınamam” dedi.</verse>
				<verse number="13">Bunun üzerine Yeşaya, “Dinleyin, ey Davut’un torunları!” dedi, “İnsanların sabrını taşırmanız yetmezmiş gibi şimdi de Tanrım’ın sabrını mı taşırıyorsunuz?</verse>
				<verse number="14">Bundan ötürü Rab’bin kendisi size bir belirti verecek: İşte, kız gebe kalıp bir oğul doğuracak; adını İmmanuel koyacak.</verse>
				<verse number="15">Çocuk kötüyü reddedip iyiyi seçecek yaşa gelince tereyağı ve bal yiyecek.</verse>
				<verse number="16">Ama çocuk kötüyü reddedip iyiyi seçecek yaşa gelmeden, seni dehşete düşüren o iki kralın toprakları ıssız kalacak.</verse>
				<verse number="17">“RAB seni, halkını ve babanın soyunu Efrayim’in Yahuda’dan ayrıldığı günden bu yana görülmemiş bir felakete uğratacak; üzerinize Asur Kralı’nı saldırtacak.</verse>
				<verse number="18">“O gün RAB Mısır ırmaklarının ta uçlarından sinekleri, Asur topraklarından arıları ıslıkla çağıracak.</verse>
				<verse number="19">Akın akın gelip derin vadilerde, kaya kovuklarında, dikenli çalılıklarda, otlaklarda konaklayacaklar.</verse>
				<verse number="20">“O gün Rab Fırat’ın ötesinden kiraladığı usturayla –Asur Kralı’yla– sakalınızı, saçlarınızı, beden kıllarınızı tıraş edecek.</verse>
				<verse number="21">O günlerde bir inekle bir çift koyun besleyen</verse>
				<verse number="22">aldığı bol süt sayesinde tereyağı yiyecek. Ülkede kalan herkes bal ve tereyağıyla beslenecek.</verse>
				<verse number="23">“O gün bin gümüş değerinde bin asmaya sahip olan her bağ dikenli çalılarla dolacak.</verse>
				<verse number="24">İnsanlar oralara okla, yayla gidecek. Çünkü ülkenin her yanı dikenli çalılarla kaplanacak.</verse>
				<verse number="25">Bir zamanlar çapalanıp ekin ekilen tepeler korkudan kimsenin giremeyeceği dikenliklere dönecek, sığırın gezindiği, davarın çiğnediği yerler olacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">RAB bana şöyle dedi: “Büyük bir levha alıp okunaklı harflerle üzerine, ‘Maher-Şalal-Haş-Baz ’ yaz.</verse>
				<verse number="2">Kâhin Uriya ile Yeverekya oğlu Zekeriya’yı kendime güvenilir tanık seçiyorum.”</verse>
				<verse number="3">Peygamber olan karım bundan bir süre sonra gebe kaldı ve bir erkek çocuk doğurdu. RAB bana, “Adını ‘Maher-Şalal-Haş-Baz’ koy” dedi,</verse>
				<verse number="4">“Çocuk daha ‘Anne, baba’ demesini öğrenmeden, Şam’ın serveti ve Samiriye’nin ganimeti Asur Kralı’na götürülecek.”</verse>
				<verse number="5">RAB bana yine seslenip dedi ki,</verse>
				<verse number="6">“Bu halk usul usul akan Şiloah sularını reddettiği, Resin’le Remalya’nın oğluyla mutlu olduğu için,</verse>
				<verse number="7">ben Rab, Fırat’ın kabaran güçlü sularını –bütün dehşetiyle Asur Kralı’nı– üzerlerine salacağım. Yatağından taşan ırmak, kıyılarını su altında bırakacak.</verse>
				<verse number="8">Yahuda’yı kaplayan sular her şeyi silip süpürerek adam boyu yükselecek, ülkeni boydan boya dolduracak, ey İmmanuel!”</verse>
				<verse number="9">Ey halklar, yıkıma, bozguna uğrayacaksınız. Yeryüzünün en uç köşeleri, kulak verin. Savaşmaya, bozguna uğramaya hazırlanın. Evet, savaşa ve bozguna hazır olun.</verse>
				<verse number="10">İstediğinizi tasarlayın, hepsi boşa gidecek. İstediğiniz kadar konuşun, hiçbiri gerçekleşmeyecek. Çünkü Tanrı bizimledir.</verse>
				<verse number="11">RAB beni halkın tuttuğu yoldan gitmeme konusunda şiddetle uyararak şöyle dedi:</verse>
				<verse number="12">“Onların entrika dediği her şeye Siz entrika demeyin; Onların korktuğundan korkmayın, yılmayın.</verse>
				<verse number="13">“Her Şeye Egemen RAB’bi kutsal sayın. Korkunuz, yılgınız O’ndan olsun.</verse>
				<verse number="14">Tapınak O olacak. İsrail’in iki krallığı içinse Sürçme taşı ve tökezleme kayası, Yeruşalim’de yaşayanlar için Kapan ve tuzak olacak.</verse>
				<verse number="15">Birçokları sendeleyip düşecek, parçalanacak, Tuzağa düşüp ele geçecek.”</verse>
				<verse number="16">Ya RAB, öğrencilerim arasında bildirimi koru, Öğretimi mühürle!</verse>
				<verse number="17">Kendini Yakup’un soyundan gizleyen RAB’bi özlemle bekliyorum, umudum O’nda.</verse>
				<verse number="18">Ben ve RAB’bin bana verdiği çocuklar, Siyon Dağı’nda oturan Her Şeye Egemen RAB’bin İsrail’deki belirtileri ve işaretleriyiz.</verse>
				<verse number="19">Birileri size, “Fısıldaşıp mırıldanan medyumlarla ruh çağıranlara danışın” dediğinde, “Halk kendi Tanrısı’na danışmaz mı; yaşayanlar için ölülere mi danışılır?” deyin.</verse>
				<verse number="20">Tanrı’nın öğretisine ve bildirisine dönmek gerek! Böyle düşünmezlerse, onlar için hiç şafak sökmeyecek.</verse>
				<verse number="21">Aç ve çaresiz, ülkede dolanıp duracaklar. Aç kalınca öfkelenip krallarına, Tanrıları’na lanet edecekler. Yukarıya da</verse>
				<verse number="22">dünyaya da baksalar sıkıntıdan, karanlıktan, korkunç karanlıktan başka bir şey görmeyecekler. Kovulacakları yer koyu karanlıktır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Bununla birlikte sıkıntı çekmiş olan ülke karanlıkta kalmayacak. Geçmişte Zevulun ve Naftali bölgelerini alçaltan Tanrı, gelecekte Şeria Irmağı’nın ötesinde, Deniz Yolu’nda, ulusların yaşadığı Celile’yi onurlandıracak.</verse>
				<verse number="2">Karanlıkta yürüyen halk Büyük bir ışık görecek; Ölümün gölgelediği diyarda Yaşayanların üzerine ışık parlayacak.</verse>
				<verse number="3">Ya RAB, ulusu çoğaltacak, sevincini artıracaksın. Ekin biçenlerin neşelendiği, Ganimet paylaşanların coştuğu gibi, Onlar da sevinecek senin önünde.</verse>
				<verse number="4">Çünkü onlara yük olan boyunduruğu, Omuzlarını döven değneği, Onlara eziyet edenlerin sopasını paramparça edeceksin; Tıpkı Midyanlılar’ı yenilgiye uğrattığın günkü gibi.</verse>
				<verse number="5">Savaşta giyilen çizmeleri Ve kana bulanmış giysileri Yakılacak, ateşe yem olacak.</verse>
				<verse number="6">Çünkü bize bir çocuk doğacak, Bize bir oğul verilecek. Yönetim onun omuzlarında olacak. Onun adı Harika Öğütçü, Güçlü Tanrı, Ebedi Baba, Esenlik Önderi olacak.</verse>
				<verse number="7">Davut’un tahtı ve ülkesi üzerinde egemenlik sürecek. Egemenliğinin ve esenliğinin büyümesi son bulmayacak. Egemenliğini adaletle, doğrulukla kuracak Ve sonsuza dek sürdürecek. Her Şeye Egemen RAB’bin gayreti bunu sağlayacak.</verse>
				<verse number="8">Rab İsrail için, Yakup soyu için yargısını bildirdi. Bu yargı yerine gelecek.</verse>
				<verse number="9">Bütün halk, Efrayim ve Samiriye’de yaşayanlar, Rab’bin bu yargısını duyacak. Gururlu ve küstah olan bu halk diyor ki,</verse>
				<verse number="10">“Kerpiç evler yıkıldı, Ama yerlerine yontma taştan evler yapacağız. Yabanıl incir ağaçları kesildi, Ama yerlerine sedir ağaçları dikeceğiz.”</verse>
				<verse number="11">Bundan dolayı RAB, Resin’in hasımlarını Halka karşı güçlendirecek; Düşmanlarını, doğudan Aramlılar’ı, Batıdan Filistliler’i ayaklandıracak. Bunlar ağızlarını ardına kadar açıp İsrail’i yutacaklar. Bütün bunlara karşın RAB’bin öfkesi dinmedi, Eli hâlâ kalkmış durumda.</verse>
				<verse number="12">Bundan dolayı RAB, Resin’in hasımlarını Halka karşı güçlendirecek; Düşmanlarını, doğudan Aramlılar’ı, Batıdan Filistliler’i ayaklandıracak. Bunlar ağızlarını ardına kadar açıp İsrail’i yutacaklar. Bütün bunlara karşın RAB’bin öfkesi dinmedi, Eli hâlâ kalkmış durumda.</verse>
				<verse number="13">Halk kendisini cezalandıran RAB’be dönmeyecek, Her Şeye Egemen RAB’bi aramayacak.</verse>
				<verse number="14">Bunun için RAB İsrail’den başı da kuyruğu da Hurma dalını da sazı da Bir günde kesip atacak.</verse>
				<verse number="15">Baş ileri gelen saygın kişi, Kuyruksa öğretisi sahte olan peygamberdir.</verse>
				<verse number="16">Çünkü bu halkı saptıranlar ona yol gösterenlerdir. Onları izleyenler de yem oluyor.</verse>
				<verse number="17">Bu yüzden Rab onların gençleri için sevinç duymayacak, Öksüzlerine, dul kadınlarına acımayacak. Çünkü hepsi tanrısızdır, kötülük yaparlar. Her ağız saçmalıyor. Bütün bunlara karşın RAB’bin öfkesi dinmedi, Eli hâlâ kalkmış durumda.</verse>
				<verse number="18">Kötülük dikenli çalıları yiyip bitiren ateş gibidir. Ormandaki çalılığı tutuşturur, Duman sütunları yükseltir.</verse>
				<verse number="19">Her Şeye Egemen RAB’bin öfkesi Ülkeyi ateş gibi sardı. Halk ateşe yem olacak, Kardeş kardeşini esirgemeyecek.</verse>
				<verse number="20">İnsanlar şurada burada bulduklarını yiyecekler, Ama aç kalacak, doymayacaklar. Herkes çocuğunun etini yiyecek:</verse>
				<verse number="21">Manaşşe Efrayim’i, Efrayim Manaşşe’yi yiyecek, Sonra birlikte Yahuda’nın üzerine yürüyecekler. Bütün bunlara karşın RAB’bin öfkesi dinmedi, Eli hâlâ kalkmış durumda.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Yoksullardan adaleti esirgemek, Halkımın düşkünlerinin hakkını elinden almak, Dulları avlamak, Öksüzlerin malını yağmalamak için Haksız kararlar alanların, Adil olmayan yasalar çıkaranların vay haline!</verse>
				<verse number="2">Yoksullardan adaleti esirgemek, Halkımın düşkünlerinin hakkını elinden almak, Dulları avlamak, Öksüzlerin malını yağmalamak için Haksız kararlar alanların, Adil olmayan yasalar çıkaranların vay haline!</verse>
				<verse number="3">Yargı günü Uzaklardan başınıza felaket geldiğinde ne yapacaksınız? Yardım için kime koşacaksınız, Servetinizi nereye saklayacaksınız?</verse>
				<verse number="4">Tutsaklar arasında bir köşeye sinmek Ya da savaşta ölmekten başka çareniz kalmayacak. Bütün bunlara karşın RAB’bin öfkesi dinmedi, Eli hâlâ kalkmış durumda.</verse>
				<verse number="5">“Vay haline Asur, öfkemin değneği! Elindeki sopa benim gazabımdır.</verse>
				<verse number="6">Asur’u tanrısız ulusa karşı salacağım; Soyup yağma etmesi, Sokaktaki çamur gibi onları çiğnemesi, Öfkelendiğim halkın üzerine yürümesi için Buyruk vereceğim.”</verse>
				<verse number="7">Ama Asur Kralı bundan da kötüsünü düşünüyor. Birçok ulusun kökünü kazıyıp yok etmeyi tasarlıyor.</verse>
				<verse number="8">“Komutanlarımın hepsi birer kral değil mi?” diyor,</verse>
				<verse number="9">“Kalno’yu, Karkamış gibi ele geçirmedim mi? Hama’nın sonu Arpat’ınki, Samiriye’nin sonu Şam’ınki gibi olmadı mı?</verse>
				<verse number="10">Putları Yeruşalim ve Samiriye’ninkinden daha çok olan putperest ülkeleri nasıl ele geçirdimse,</verse>
				<verse number="11">Samiriye’ye ve putlarına ne yaptımsa, Yeruşalim’e ve putlarına da yapamaz mıyım?”</verse>
				<verse number="12">Rab Siyon Dağı’na ve Yeruşalim’e karşı tasarladıklarını yapıp bitirdikten sonra şöyle diyecek: “Asur Kralı’nı kibirli yüreği, Övüngen bakışları yüzünden cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="13">Çünkü, ‘Her şeyi bileğimin gücüyle, Bilgeliğimle yaptım’ diyor, ‘Akıllıyım, ulusları ayıran sınırları yok ettim, Hazinelerini yağmaladım, Güçlü kralları tahtlarından indirdim.</verse>
				<verse number="14">Elimi yuvaya sokup kuş yumurtalarını toplar gibi Ulusların varını yoğunu topladım. Terk edilmiş yumurtaları nasıl toplarlarsa, Ben de bütün ülkeleri öyle topladım. Kanat çırpan, ağzını açan, Sesini çıkaran olmadı.’ ”</verse>
				<verse number="15">Balta kendisini kullanana karşı övünür mü? Testere kendisini kullanana karşı büyüklenir mi? Sanki değnek kendisini kaldıranı sallayabilir, Sopa sahibini kaldırabilirmiş gibi...</verse>
				<verse number="16">Rab, Her Şeye Egemen RAB, Asur’un güçlü adamlarını Yıpratıcı hastalıkla cezalandıracak. Orduları alev alev yanacak.</verse>
				<verse number="17">İsrail’in Işığı ateş, İsrail’in Kutsalı alev olacak; Asur’un dikenli çalılarını Bir gün içinde yakıp bitirecek.</verse>
				<verse number="18">Görkemli ormanıyla verimli tarlaları, Ölümcül bir hastalığa yakalanmış insan gibi Tümüyle harap olacak.</verse>
				<verse number="19">Ormanda artakalan ağaçlar Bir çocuğun bile sayabileceği kadar az olacak.</verse>
				<verse number="20">O gün İsrail’in sağ kalanları, Yakup’un kaçıp kurtulan torunları, Kendilerini yok etmek isteyene değil, Artık içtenlikle RAB’be, İsrail’in Kutsalı’na dayanacaklar.</verse>
				<verse number="21">Geriye kalanlar, Yakup soyundan sağ kalanlar, Güçlü Tanrı’ya dönecekler.</verse>
				<verse number="22">Ey İsrail, halkın denizin kumu kadar çok olsa da, Ancak pek azı dönecek. Tümüyle adil bir yıkım kararlaştırıldı.</verse>
				<verse number="23">Rab, Her Şeye Egemen RAB, Kararlaştırılan yıkımı bütün yeryüzünde gerçekleştirecek.</verse>
				<verse number="24">Bu nedenle Rab, Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: “Ey sen, Siyon’da yaşayan halkım, Asurlular, Mısırlılar’ın yaptığı gibi Sana değnekle vurduklarında, Sopalarını sana karşı kaldırdıklarında korkma.</verse>
				<verse number="25">Çünkü çok yakında gazabım sona erecek, Öfkem Asurlular’ın yıkımını sağlayacak.</verse>
				<verse number="26">Ben, Her Şeye Egemen RAB, Midyanlılar’ı Orev Kayası’nda alt ettiğim gibi, Onları da kırbaçla alt edeceğim. Değneğimi Mısır’a karşı nasıl denizin üzerine uzattımsa, Şimdi yine öyle yapacağım.</verse>
				<verse number="27">O gün Asur’un yükü sırtınızdan, Boyunduruğu boynunuzdan kalkacak; Semirdiğiniz için boyunduruk kırılacak.”</verse>
				<verse number="28">Ayat Kenti’ne saldırdılar, Migron’dan geçip ağırlıklarını Mikmas’ta bıraktılar.</verse>
				<verse number="29">Geçidi aşarak Geva’da konakladılar. Rama Kenti korkudan titredi, Saul’un kenti Giva’da yaşayan halk kaçıştı.</verse>
				<verse number="30">Ey Gallim halkı, sesini yükselt! Ey Layşa halkı, dinle! Zavallı Anatot halkı!</verse>
				<verse number="31">Madmena halkı kaçıyor, Hagevim’de yaşayanlar sığınacak yer arıyor.</verse>
				<verse number="32">Düşman bugün Nov’da duracak; Siyon Kenti’nin kurulduğu dağa, Yeruşalim Tepesi’ne yumruk sallayacak.</verse>
				<verse number="33">Rab, Her Şeye Egemen RAB düşmanı Dal gibi kesip korkunç güçle yere çalacak. Uzun boyluları devirecek, Gururluları alçaltacak.</verse>
				<verse number="34">Ormandaki çalılıkları baltayla keser gibi Kesip devirecek onları. Lübnan, Güçlü Olan’ın önünde diz çökecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">İşay’ın kütüğünden yeni bir filiz çıkacak, Kökünden bir fidan meyve verecek.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin Ruhu, bilgelik ve anlayış ruhu, Öğüt ve güç ruhu, bilgi ve RAB korkusu ruhu Onun üzerinde olacak.</verse>
				<verse number="3">RAB korkusu hoşuna gidecek. Gözüyle gördüğüne göre yargılamayacak, Kulağıyla işittiğine göre karar vermeyecek.</verse>
				<verse number="4">Yoksulları adaletle yargılayacak, Yeryüzünde ezilenler için dürüstçe karar verecek. Dünyayı ağzının değneğiyle cezalandıracak, Kötüleri soluğuyla öldürecek.</verse>
				<verse number="5">Davranışının temeli adalet ve sadakat olacak.</verse>
				<verse number="6">Onun döneminde kurtla kuzu bir arada yaşayacak, Parsla oğlak birlikte yatacak, Buzağı, genç aslan ve besili sığır yanyana duracak, Onları küçük bir çocuk güdecek.</verse>
				<verse number="7">İnekle ayı birlikte otlayacak, Yavruları bir arada yatacak. Aslan sığır gibi saman yiyecek.</verse>
				<verse number="8">Emzikteki bebek kobra deliği üzerinde oynayacak, Sütten kesilmiş çocuk elini engerek kovuğuna sokacak.</verse>
				<verse number="9">Kutsal dağımın hiçbir yerinde Kimse zarar vermeyecek, yok etmeyecek. Çünkü sular denizi nasıl dolduruyorsa, Dünya da RAB’bin bilgisiyle dolacak.</verse>
				<verse number="10">O gün İşay’ın kökü ortaya çıkacak, Halklara sancak olacak, Uluslar ona yönelecek. Kaldığı yer görkemli olacak.</verse>
				<verse number="11">O gün Rab, Asur’dan, Mısır, Patros, Kûş, Elam, Şinar, Hama ve deniz kıyılarından Halkının sağ kalanlarını kurtarmak için İkinci kez elini uzatacak.</verse>
				<verse number="12">Uluslar için sancak kaldıracak, Sürgün İsrailliler’i toplayacak, Dağılmış Yahudalılar’ı Dünyanın dört bucağından bir araya getirecek.</verse>
				<verse number="13">Efrayim halkının kıskançlığı yok olacak, Yahudalılar’ı sıkıştıranlar ortadan kalkacak. Efrayim Yahuda’yı kıskanmayacak, Yahuda Efrayim’i sıkıştırmayacak.</verse>
				<verse number="14">Batıdaki Filistliler’e saldırıp Hep birlikte doğudakilerin her şeyini yağmalayacaklar. Edom ve Moav halklarının topraklarına el koyacak, Ammonlular’a boyun eğdirecekler.</verse>
				<verse number="15">RAB Mısır’ın Süveyş Körfezi’ni tümüyle kurutacak. Elinin bir sallayışıyla estireceği kavurucu rüzgarla Fırat’ı süpürüp yedi dereye bölecek. Öyle ki, insanlar ırmak yatağından çarıkla geçebilsin.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin Asur’da sağ kalan halkı için Bir çıkış yolu olacak; Tıpkı Mısır’dan çıktıkları gün İsrailliler’in de bir çıkış yolu olduğu gibi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">İsrail halkı o gün, “Ya RAB, sana şükrederiz” diyecek, “Bize öfkelenmiştin ama öfken dindi, Bizi avuttun.</verse>
				<verse number="2">Tanrı kurtuluşumuzdur. O’na güvenecek, yılmayacağız. Çünkü RAB gücümüz ve ezgimizdir. O kurtardı bizi.”</verse>
				<verse number="3">Kurtuluş pınarlarından sevinçle su alacaksınız.</verse>
				<verse number="4">O gün diyeceksiniz ki, “RAB’be şükredin, O’nu adıyla çağırın, Halklara duyurun yaptıklarını, Adının yüce olduğunu duyurun!</verse>
				<verse number="5">RAB’be ezgiler söyleyin, Çünkü görkemli işler yaptı. Bütün dünya bilsin bunu.</verse>
				<verse number="6">Ey Siyon halkı, sesini yükselt, sevinçle haykır! Çünkü aranızda bulunan İsrail’in Kutsalı büyüktür.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Amots oğlu Yeşaya’nın Babil’le ilgili bildirisi:</verse>
				<verse number="2">Çıplak dağın tepesine sancak dikin! Savaşçıları yüksek sesle çağırıp El sallayın ki Soylulara ayrılan kapılardan içeri girsinler.</verse>
				<verse number="3">RAB seçtiklerine buyruk verdi, O’nun yüceliğiyle övünen yiğitleri Öfkesinin gereğini yapmaya çağırdı.</verse>
				<verse number="4">Dağlardaki kalabalığın gürültüsünü dinleyin! Büyük bir halkın sesini andırıyor. Bir araya gelmiş ulusların Ve krallıkların gümbürtüsünü dinleyin! Her Şeye Egemen RAB bir orduyu savaşa hazırlıyor.</verse>
				<verse number="5">Öfkesinin araçlarıyla uzak bir ülkeden, Dünyanın öbür ucundan Bütün ülkeyi yerle bir etmek üzere geliyor.</verse>
				<verse number="6">Feryat edin! Çünkü RAB’bin günü yakındır. Her Şeye Gücü Yeten’in göndereceği yıkım gibi geliyor o gün.</verse>
				<verse number="7">Bu yüzden ellerde derman kalmayacak, Her yürek eriyecek.</verse>
				<verse number="8">Herkesi dehşet saracak, Hepsi acı ve ıstırap içinde boğulacak, Doğuran kadın gibi kıvranacak, Şaşkın şaşkın birbirlerine bakacaklar; Yüzleri kızaracak.</verse>
				<verse number="9">İşte RAB’bin acımasız günü geliyor. Ülkeyi viraneye çevirip İçindeki günahkârları ortadan kaldıracağı Gazap ve kızgın öfke dolu gün geliyor.</verse>
				<verse number="10">Gökteki yıldızlarla takımyıldızlar ışımayacak, Doğan güneş kararacak, ay ışığını vermez olacak.</verse>
				<verse number="11">RAB diyor ki, “Kötülüğünden ötürü dünyayı, Suçlarından ötürü kötüleri cezalandıracağım. Kibirlilerin küstahlığını sona erdirecek, Zalimlerin gururunu kıracağım.</verse>
				<verse number="12">İnsanı saf altından, Ofir altınından daha ender kılacağım.</verse>
				<verse number="13">Ben, Her Şeye Egemen RAB, Gazaba geldiğim, öfkemin alevlendiği gün Gökleri titreteceğim, yer yerinden oynayacak.</verse>
				<verse number="14">“Herkes kovalanan ceylan gibi, Çobansız koyunlar gibi halkına dönecek, Ülkesine kaçacak.</verse>
				<verse number="15">Yakalananın bedeni delik deşik edilecek, Ele geçen kılıçtan geçirilecek.</verse>
				<verse number="16">Yavruları gözleri önünde parçalanacak, Evleri yağmalanacak, Kadınlarının ırzına geçilecek.</verse>
				<verse number="17">“Gümüşe değer vermeyen, Altını sevmeyen Medler’i Onlara karşı harekete geçireceğim.</verse>
				<verse number="18">Oklarıyla gençleri parçalayacak, Bebeklere acımayacak, Çocukları esirgemeyecekler.</verse>
				<verse number="19">Ben Tanrı, Sodom ve Gomora’yı nasıl yerle bir ettimse, Kildaniler’in yüce gururu, Krallıkların en güzeli olan Babil’i de yerle bir edeceğim.</verse>
				<verse number="20">Orada bir daha kimse yaşamayacak, Kuşaklar boyu kimse oturmayacak, Bedeviler çadır kurmayacak, Çobanlar sürülerini dinlendirmeyecek.</verse>
				<verse number="21">Orası yabanıl hayvanlara barınak olacak, Evler çakallarla dolacak, Baykuşlar yuva yapacak, tekeler oynaşacak orada.</verse>
				<verse number="22">Kalelerinde sırtlanlar, Görkemli saraylarında çakallar uluyacak. Babil’in sonu yaklaştı, günleri uzatılmayacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Çünkü RAB Yakup soyuna acıyacak, İsrail halkını yine seçip Topraklarına yerleştirecek. Yabancılar da Yakup soyuna katılıp onlara bağlanacak.</verse>
				<verse number="2">Uluslar İsrail halkını İsrail topraklarına götürecekler. İsrail halkı RAB’bin verdiği topraklarda onları Erkek ve kadın köle olarak sahiplenecek. Kendisini tutsak edenleri tutsak edecek, Kendisini ezenlere egemen olacak.</verse>
				<verse number="3">RAB İsrail halkını acıdan, sıkıntıdan Ve yaptığı ağır işlerden kurtardığı gün</verse>
				<verse number="4">Babil Kralı’nı alaya alarak, “Halkı ezenin nasıl da sonu geldi!” diyecekler, “Zorbalığı nasıl da sona erdi!”</verse>
				<verse number="5">RAB kötülerin değneğini, Egemenlerin asasını kırdı.</verse>
				<verse number="6">O asa ki, halklara gazapla vurdukça vurdu, Ulusları öfkeyle, dinmeyen zulümle yönetti.</verse>
				<verse number="7">Bütün dünya esenlik ve barış içinde Sevinçle haykırıyor.</verse>
				<verse number="8">Lübnan’ın çam ve sedir ağaçları bile Kralın yok oluşuna seviniyor. “Onun ölümünden beri kimse bizi kesmeye gelmiyor” diyorlar.</verse>
				<verse number="9">Toprağın altındaki ölüler diyarı Babil Kralı’nı karşılamak için sabırsızlanıyor. Onun gelişi ölüleri, Dünyanın eski önderlerini heyecanlandırıyor; Ulusları yönetmiş kralları Tahtlarından ayağa kaldırıyor.</verse>
				<verse number="10">Hepsi ona seslenip diyecekler ki, “Sen de bizim gibi gücünü yitirdin, Bize benzedin.”</verse>
				<verse number="11">Görkemin de çenklerinin sesi de Ölüler diyarına indirildi. Altında kurtlar kaynaşacak, Üstünü kurtçuklar kaplayacak.</verse>
				<verse number="12">Ey parlak yıldız, seherin oğlu, Göklerden nasıl da düştün! Ey ulusları ezip geçen, Nasıl da yere yıkıldın!</verse>
				<verse number="13">İçinden, “Göklere çıkacağım” dedin, “Tahtımı Tanrı’nın yıldızlarından daha yükseğe koyacağım; İlahların toplandığı dağda, Safon’un doruğunda oturacağım.</verse>
				<verse number="14">Bulutların üstüne çıkacak, Kendimi Yüceler Yücesi’yle eşit kılacağım.”</verse>
				<verse number="15">Ancak ölüler diyarına, Ölüm çukurunun dibine İndirilmiş bulunuyorsun.</verse>
				<verse number="16">Seni görenler bakıp bakıp şöyle düşünecekler: “Dünyayı sarsan, ülkeleri titreten, Yeryüzünü çöle çeviren, Kentleri yerle bir eden, Tutsakları evlerine salıvermeyen adam bu mu?”</verse>
				<verse number="17">Seni görenler bakıp bakıp şöyle düşünecekler: “Dünyayı sarsan, ülkeleri titreten, Yeryüzünü çöle çeviren, Kentleri yerle bir eden, Tutsakları evlerine salıvermeyen adam bu mu?”</verse>
				<verse number="18">Ulusların bütün kralları tek tek, Görkemli mezarlarda yatıyor.</verse>
				<verse number="19">Ama sen reddedilen bir dal gibi Mezarından dışarı atıldın; Bedenleri kılıçla delinip Ölüm çukurunun dibine atılmış ölülerle örtülüsün; Ayak altında çiğnenen leş gibisin.</verse>
				<verse number="20">Ülkeni harap edip halkını katlettiğin için Başkaları gibi gömülmeyeceksin. Kötülük yapan soy bir daha anılmayacak.</verse>
				<verse number="21">Atalarının suçundan ötürü Babil Kralı’nın oğullarını boğazlamak için yer hazırlayın. Kalkıp dünyayı sahiplenmesinler, Yeryüzünü kentlerle doldurmasınlar.</verse>
				<verse number="22">“Babil halkına karşı harekete geçeceğim” Diyor Her Şeye Egemen RAB, “Babil’in adını, sağ kalanlarını, Oğullarını, torunlarını dünyadan sileceğim.” Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="23">“Babil’i baykuş yuvasına, bataklığa çevirecek, Yıkım süpürgesiyle süpüreceğim” Diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="24">Her Şeye Egemen RAB ant içerek şöyle dedi: “Düşündüğüm gibi olacak, Tasarladığım gibi gerçekleşecek.</verse>
				<verse number="25">Asurlular’ı kendi ülkemde ezecek, Dağlarımda çiğneyeceğim. Halkım Asur’un boyunduruğundan, Omuzlarındaki yükten kurtulacak.</verse>
				<verse number="26">İşte bütün dünya için belirlenen tasarı budur. Bütün uluslara karşı elim kalkmış durumda.</verse>
				<verse number="27">Her Şeye Egemen RAB’bin tasarısını kim boşa çıkarabilir? Kalkmış durumdaki elini kim indirebilir?”</verse>
				<verse number="28">Kral Ahaz’ın öldüğü yıl gelen bildiri:</verse>
				<verse number="29">Ey Filistliler, sizi döven değnek kırıldı diye sevinmeyin. Çünkü yılanın kökünden engerek türeyecek, Onun ürünü uçan yılan olacak.</verse>
				<verse number="30">Yoksulların en yoksulu doyacak, Düşkünler güvenlikte yatacak. Ama sizin kökünüzü kıtlıkla kurutacağım, Sağ kalanlarınız da ölecek.</verse>
				<verse number="31">Ulumaya başla ey kapı! Ey kent, feryat et! Ey Filistliler, eridiniz baştan başa. Kuzeyden toz duman yükseliyor, Düşman askerleri sıra sıra geliyor.</verse>
				<verse number="32">O ulusun elçilerine ne yanıt verilecek? “RAB Siyon’un temelini attı, Halkının düşkünleri oraya sığınacak” denecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Moav’la ilgili bildiri: Moav’ın Ar Kenti bir gecede viraneye döndü, yok oldu, Moav’ın Kîr Kenti bir gecede viraneye döndü, yok oldu.</verse>
				<verse number="2">Bu yüzden Divon halkı ağlamak için tapınağa, Tapınma yerlerine çıktı. Moav halkı, Nevo ve Medeva için feryat ediyor. İnsanlar saçlarını sakallarını kesiyor.</verse>
				<verse number="3">Çul giyiyorlar sokaklarda, Damlarda, meydanlarda herkes feryat ediyor, Gözyaşları sel gibi.</verse>
				<verse number="4">Heşbon ve Elale’nin haykırışları Yahas’a ulaşıyor. Moav askerleri bu yüzden feryat ediyor, Yürekleri korku içinde.</verse>
				<verse number="5">Yüreğim sızlıyor Moav için. Kaçanlar Soar’a, Eglat-Şelişiya’ya ulaştı, Ağlaya ağlaya çıkıyorlar Luhit Yokuşu’ndan, Horonayim yolunda yıkımlarına ağıt yakıyorlar.</verse>
				<verse number="6">Nimrim suları kuruduğu için otlar sararıp soldu. Taze ot kalmadı, yeşillik yok artık.</verse>
				<verse number="7">Bu yüzden halk kazanıp biriktirdiği ne varsa, Kavak Vadisi üzerinden taşıyacak.</verse>
				<verse number="8">Haykırışları Moav topraklarında yankılanıyor, Feryatları Eglayim’e, Beer-Elim’e dek ulaştı.</verse>
				<verse number="9">Çünkü Dimon suları kan dolu, Ama başına daha beterini getireceğim. Moav’dan kaçıp kurtulanların, Ülkede sağ kalanların üzerine aslan salacağım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Sela’dan çöl yoluyla Siyon Kenti’nin kurulduğu dağa, Ülkenin hükümdarına kuzular gönderin.</verse>
				<verse number="2">Moavlı kızlar yuvalarından atılmış, Öteye beriye uçuşan kuşlar gibi Arnon Irmağı’nın geçitlerinde dolaşıyor.</verse>
				<verse number="3">“Bize öğüt ver, bir karar al, Öğle sıcağında gece gibi gölge sal üstümüze. Kovulanları sakla, kaçakları ele verme” diyorlar.</verse>
				<verse number="4">“Kovulanlarım seninle birlikte yaşasın. Kırıp geçirenlere karşı Biz Moavlılar’a sığınak ol.” Baskı ve yıkım son bulduğunda, Ülkeyi çiğneyenler yok olduğunda, Sevgiye dayanan bir yönetim kurulacak,</verse>
				<verse number="5">Davut soyundan biri sadakatle krallık yapacak. Yargılarken adaleti arayacak, Doğru olanı yapmakta tez davranacak.</verse>
				<verse number="6">Moav’ın ne denli gururlanıp büyüklendiğini, Kendini ne denli beğendiğini, Kibirlenip küstahlaştığını duyduk. Övünmesi boşunadır.</verse>
				<verse number="7">Bu yüzden Moavlılar Moav için feryat edecek, Hepsi feryat edecek. Kîr-Hereset’in üzüm pestillerini Anımsayıp üzülecek, yas tutacaklar.</verse>
				<verse number="8">Çünkü Heşbon’un tarlaları, Sivma’nın asmaları kurudu. Ulusların beyleri onların seçkin dallarını kırdılar. O dallar ki, Yazer’e erişir, çöle uzanırdı, Filizleri yayılır, gölü aşardı.</verse>
				<verse number="9">Bu yüzden Yazer için, Sivma’nın asmaları için acı acı ağlıyorum. Sizleri gözyaşlarımla sulayacağım, Ey Heşbon ve Elale! Çünkü savaş çığlıkları yaz meyvelerinizin, Biçtiğiniz ekinin üzerine düştü.</verse>
				<verse number="10">Meyve bahçelerindeki sevinç ve neşe yok oldu. Bağlarda ne şarkı söyleyen olacak, Ne sevinç çığlığı atan. Üzüm sıkma çukurlarında çalışan kalmayacak, Sevinç çığlıklarını susturdum.</verse>
				<verse number="11">Yüreğim bir lir gibi inliyor Moav için, Kîr-Hereset için içim sızlıyor.</verse>
				<verse number="12">Moav halkı tapınma yerine çıkarak kendini yoruyor, Dua etmek için tapınağa gidiyor, ama hepsi boşuna!</verse>
				<verse number="13">RAB’bin Moav için geçmişte söylediği budur.</verse>
				<verse number="14">RAB şimdi diyor ki, “Moav’ın övündükleri de kalabalık halkı da tam üç yıl sonra rezil olacak. Sağ kalan çok az sayıda kişiyse güçsüz olacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Şam’la ilgili bildiri: İşte Şam kent olmaktan çıkacak, Enkaz yığınına dönecek.</verse>
				<verse number="2">Aroer kentleri terk edilecek, Hayvan sürüleri orada yatacak, Onları ürküten olmayacak.</verse>
				<verse number="3">Efrayim’de surlu kent kalmayacak, Şam’ın egemenliği yok olacak. Sağ kalan Aramlılar’ın onuru İsrail’in onuru gibi kırılacak. Her Şeye Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="4">O gün Yakup soyunun görkemi sönecek, Hepsi bir deri bir kemik kalacak.</verse>
				<verse number="5">İsrail, ekinin elle biçilip Başakların devşirildiği bir tarla, Refaim Vadisi’nde hasattan sonra Başakların toplandığı bir tarla gibi olacak.</verse>
				<verse number="6">Çok az kişi kurtulacak. Artakalanların sayısı, dövüldükten sonra tepesinde iki üç, Dal uçlarında dört beş zeytin tanesi kalan Zeytin ağacı gibi olacak. İsrail’in Tanrısı RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="7">O gün insanlar kendilerini yaratana bakacaklar, gözleri İsrail’in Kutsalı’nı görecek.</verse>
				<verse number="8">Elleriyle yaptıkları sunaklara, parmaklarıyla biçim verdikleri Aşera putlarına, buhur sunaklarına bakmayacaklar.</verse>
				<verse number="9">O gün İsrail’in güçlü kentleri İsrailliler’den kaçan Amorlular’la Hivliler’in Terk ettiği kentler gibi ıssız olacak.</verse>
				<verse number="10">Çünkü, ey İsrail, seni kurtaran Tanrı’yı unuttun, Sığındığın Kaya’yı anmaz oldun. Bunun yerine, güzel fidanlar, ithal asmalar dikiyorsun.</verse>
				<verse number="11">Onlar diktiğin gün filizlenip Ertesi sabah tomurcuklanabilir. Ama hastalık ve dinmez acı gününde meyve vermeyecekler.</verse>
				<verse number="12">Eyvah, çok sayıda ulus kükrüyor, Azgın deniz gibi gürlüyorlar. Halklar güçlü sular gibi çağlıyor.</verse>
				<verse number="13">Halklar kabaran sular gibi çağlayabilir, Ama Tanrı onları azarlayınca uzaklara kaçacaklar. Rüzgarın önünde dağdaki saman ufağı gibi, Kasırganın önünde diken yumağı gibi savrulacaklar.</verse>
				<verse number="14">Akşam dehşet saçıyorlardı, Sabah olmadan yok olup gittiler. Bizi yağmalayanların, bizi soyanların sonu budur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Kûş ırmaklarının ötesinde, Kanat vızıltılarının duyulduğu ülkenin vay haline!</verse>
				<verse number="2">O ülke ki, elçilerini Sazdan kayıklarla Nil sularından gönderir. Ey ayağına tez ulaklar, Irmakların böldüğü ülkeye, Her yana korku saçan halka, Güçlü ve ezici ulusa, O uzun boylu, pürüzsüz tenli ulusa gidin!</verse>
				<verse number="3">Ey sizler, dünyada yaşayan herkes, Yeryüzünün ahalisi! Sancak dağların tepesine dikilince dikkat edin. Boru çalınınca dinleyin.</verse>
				<verse number="4">Çünkü RAB bana şöyle dedi: “Gün ışığında duru sıcaklık gibi, Hasat döneminin sıcaklığındaki Çiy bulutu gibi durgun olacak Ve bulunduğum yerden seyredeceğim.”</verse>
				<verse number="5">Bağbozumundan önce çiçekler düşüp Üzümler olgunlaşmaya yüz tutunca, Asmanın dalları bıçakla kesilecek, Çubukları koparılıp atılacak.</verse>
				<verse number="6">Hepsi dağın yırtıcı kuşlarına, Yerin yabanıl hayvanlarına terk edilecek. Yazın yırtıcı kuşlara, Kışın yabanıl hayvanlara yem olacaklar.</verse>
				<verse number="7">O zaman ırmakların böldüğü ülke, Her yana korku saçan güçlü ve ezici halk, O uzun boylu, pürüzsüz tenli ulus, Her Şeye Egemen RAB’be armağanlar getirecek. Her Şeye Egemen RAB’bin adını koyduğu Siyon Dağı’na getirecekler armağanlarını.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Mısır’la ilgili bildiri: İşte RAB hızla yol alan buluta binmiş Mısır’a geliyor! Mısır putları O’nun önünde titriyor, Mısırlılar’ın yüreği hopluyor.</verse>
				<verse number="2">RAB diyor ki, “Mısırlılar’ı Mısırlılar’a karşı ayaklandıracağım; Kardeş kardeşe, komşu komşuya, kent kente, Ülke ülkeye karşı savaşacak.</verse>
				<verse number="3">Mısırlılar’ın cesareti tükenecek, Tasarılarını boşa çıkaracağım. Yardım için putlara, ölülerin ruhlarına, Medyumlarla ruh çağıranlara danışacaklar.</verse>
				<verse number="4">Mısırlılar’ı acımasız bir efendiye teslim edeceğim, Katı yürekli bir kral onlara egemen olacak.” Rab, Her Şeye Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="5">Nil’in suları çekilecek, Kuruyup çatlayacak yatağı.</verse>
				<verse number="6">Su kanalları kokacak, Kuruyacak ırmağın kolları, Kamışlarla sazlar solacak.</verse>
				<verse number="7">Nil kıyısında, ırmağın ağzındaki sazlar, Nil boyunca ekili tarlalar kuruyacak, Savrulup yok olacak.</verse>
				<verse number="8">Balıkçılar yas tutacak, Nil’e olta atanların hepsi ağlayacak, Suyun yüzüne ağ atanlar perişan olacak.</verse>
				<verse number="9">Taranmış keten işleyenler, Beyaz bez dokuyanlar umutsuzluğa kapılacak.</verse>
				<verse number="10">Dokumacılar bunalacak, Ücretliler sıkıntıya düşecek.</verse>
				<verse number="11">Soan Kenti’nin önderleri ne kadar akılsız! Firavunun bilge danışmanları Saçma sapan öğütler veriyorlar. Nasıl olur da firavuna, “Biz bilgelerin oğulları, Eski zaman krallarının torunlarıyız” diyorlar?</verse>
				<verse number="12">Ey firavun, hani nerede senin bilgelerin? Her Şeye Egemen RAB Mısır’a karşı neler tasarladı, Bildirsinler bakalım sana eğer biliyorlarsa.</verse>
				<verse number="13">Soan Kenti’nin önderleri aptal olup çıktılar, Nof önderleri aldandılar, Mısır oymaklarının ileri gelenleri Mısır’ı saptırdılar.</verse>
				<verse number="14">RAB onların aklını karıştırdı; Kendi kusmuğu içinde yalpalayan sarhoş nasılsa, Mısır’ı da her alanda saptırdılar.</verse>
				<verse number="15">Mısır’da kimsenin yapabileceği bir şey kalmadı; Ne başın ne kuyruğun, ne hurma dalının ne de sazın.</verse>
				<verse number="16">O gün Mısırlılar kadın gibi olacaklar; Her Şeye Egemen RAB’bin kendilerine karşı kalkan elinin önünde titreyip dehşete kapılacaklar.</verse>
				<verse number="17">Yahuda Mısır’ı dehşete düşürecek. Yahuda dendi mi, Her Şeye Egemen RAB’bin Mısır’a karşı tasarladıklarını anımsayan herkes dehşete kapılacak.</verse>
				<verse number="18">O gün Mısır’da Kenan dilini konuşan beş kent olacak. Bu kentler Her Şeye Egemen RAB’be bağlılık andı içecekler; içlerinden biri ‘Yıkım Kenti ’ diye adlandırılacak.</verse>
				<verse number="19">O gün Mısır’ın ortasında RAB için bir sunak, sınırında da bir sütun dikilecek.</verse>
				<verse number="20">Her Şeye Egemen RAB için Mısır’da bir belirti ve tanık olacak bu. Halk kendine baskı yapanlardan ötürü RAB’be yakarınca, RAB onları savunacak bir kurtarıcı gönderip özgür kılacak.</verse>
				<verse number="21">RAB kendini Mısırlılar’a tanıtacak, onlar da o gün RAB’bi tanıyacak, kurbanlarla, sunularla O’na tapınacaklar. RAB’be adak adayacak ve adaklarını yerine getirecekler.</verse>
				<verse number="22">RAB Mısırlılar’ı hastalıkla alabildiğine cezalandıracak, sonra iyileştirecek. RAB’be yönelip yakaracaklar. RAB de onları iyileştirecek.</verse>
				<verse number="23">O gün Mısır’la Asur arasında bir yol olacak. Asurlu Mısır’a, Mısırlı Asur’a gidip gelecek. Mısırlılar’la Asurlular birlikte tapınacaklar.</verse>
				<verse number="24">O gün Mısır ve Asur’un yanısıra İsrail üçüncü ülke olacak. Dünya bu üçü sayesinde kutsanacak.</verse>
				<verse number="25">Her Şeye Egemen RAB, “Halkım Mısır, ellerimin işi Asur ve mirasım İsrail kutsansın” diyerek dünyayı kutsayacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Asur ordusunun başkomutanı, Asur Kralı Sargon’un buyruğuyla gelerek Aşdot’a saldırıp kenti ele geçirdiği yıl RAB Amots oğlu Yeşaya aracılığıyla şöyle dedi: “Git, belindeki çulu çöz, ayağındaki çarığı çıkar.” Yeşaya denileni yaptı, çıplak ve yalınayak dolaşmaya başladı.</verse>
				<verse number="2">Asur ordusunun başkomutanı, Asur Kralı Sargon’un buyruğuyla gelerek Aşdot’a saldırıp kenti ele geçirdiği yıl RAB Amots oğlu Yeşaya aracılığıyla şöyle dedi: “Git, belindeki çulu çöz, ayağındaki çarığı çıkar.” Yeşaya denileni yaptı, çıplak ve yalınayak dolaşmaya başladı.</verse>
				<verse number="3">RAB dedi ki, “Mısır’a ve Kûş’a belirti ve ibret olsun diye kulum Yeşaya nasıl üç yıl çıplak ve yalınayak dolaştıysa,</verse>
				<verse number="4">Asur Kralı da Mısır’a utanç olsun diye Mısırlı tutsaklarla Kûşlu sürgünleri genç yaşlı demeden, çıplak ve yalınayak, mahrem yerleri açık yürütecek.</verse>
				<verse number="5">Kûş’a bel bağlayan, Mısır’la övünen halk hüsrana uğrayacak, utanç içinde kalacak.</verse>
				<verse number="6">Bu kıyı bölgesinde yaşayanlar o gün, “Asur Kralı’nın elinden kurtulmak için yardımına sığındığımız, bel bağladığımız ulusların başına gelene bakın!” diyecekler, “Biz nasıl kurtulacağız?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Deniz kıyısındaki çölle ilgili bildiri: Negev’den fırtınalar nasıl üst üste gelirse, Çölden, korkunç ülkeden bir istilacı öyle geliyor.</verse>
				<verse number="2">Korkunç bir görüm gördüm: Hain hainlik etmede, Harap eden harap etmede. Ey Elam, saldır! Ey Meday, onu kuşat! Onun neden olduğu iniltileri sona erdireceğim.</verse>
				<verse number="3">Gördüklerimden ötürü belime ağrı saplandı, Doğuran kadının ağrıları gibi ağrılar tuttu beni. Duyduklarımdan sarsıldım, Gördüklerimden dehşete düştüm.</verse>
				<verse number="4">Şaşkınım, titremeler sardı beni. Özlediğim alaca karanlık bana korku veriyor artık.</verse>
				<verse number="5">Gördüğüm görümde sofrayı hazırlıyor, Halıları seriyor, yiyip içiyorlar. Kalkın, ey önderler, kalkanları yağlayın!</verse>
				<verse number="6">Rab bana dedi ki, “Git, bir gözcü dik, gördüğünü bildirsin.</verse>
				<verse number="7">Savaş arabalarının, Atlara, eşeklere, develere binmiş insanların Çifter çifter geldiğini görünce dikkat kesilsin.”</verse>
				<verse number="8">Gözcü, “Ey efendim, Her gün aralıksız gözcü kulesinde duruyor, Her gece yerimde nöbet tutuyorum” diye bağırdı,</verse>
				<verse number="9">“Bak, savaş arabalarıyla atlılar Çifter çifter geliyor!” Sonra, “Yıkıldı, Babil yıkıldı!” diye haber verdi, “Taptıkları bütün putlar yere çalınıp parçalandı!”</verse>
				<verse number="10">Ey halkım, harman yerinde Buğday gibi dövülmüş olan halkım! Her Şeye Egemen RAB’den, İsrail’in Tanrısı’ndan duyduklarımı Size bildirdim.</verse>
				<verse number="11">Duma ile ilgili bildiri: Biri Seir’den bana sesleniyor: “Ey gözcü, geceden geriye ne kaldı? Geceden geriye ne kaldı?”</verse>
				<verse number="12">Yanıtım şöyle: “Sabah olmak üzere, Ama yine gece olacak. Soracaksanız sorun, yine gelin.”</verse>
				<verse number="13">Arabistan’la ilgili bildiri: Arabistan çalılıklarında geceleyeceksiniz, Ey Dedan kervanları!</verse>
				<verse number="14">Ey Tema’da oturanlar, Su getirin, susamışları karşılayın, Kaçıp kurtulana ekmek verin.</verse>
				<verse number="15">Çünkü onlar kılıçtan, yalın kılıçtan, Gerilmiş yaydan, çetin çarpışmalardan kaçtılar.</verse>
				<verse number="16">Rab bana şöyle dedi: “Kedar’ın bütün övüncü tam bir yıl sonra sona erecek.</verse>
				<verse number="17">Okçulardan, Kedar savaşçılarından pek az sağ kalan olacak.” Bunu söyleyen, İsrail’in Tanrısı RAB’dir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Görüm Vadisi’yle ilgili bildiri: Gürültü patırtı içinde eğlenen kent halkı, Ne oldu size, neden hepiniz damlara çıktınız? Ölenleriniz ne kılıçtan geçirildi, Ne de savaşta öldü.</verse>
				<verse number="2">Görüm Vadisi’yle ilgili bildiri: Gürültü patırtı içinde eğlenen kent halkı, Ne oldu size, neden hepiniz damlara çıktınız? Ölenleriniz ne kılıçtan geçirildi, Ne de savaşta öldü.</verse>
				<verse number="3">Önderleriniz hep birlikte kaçtılar, Yaylarını kullanmadan tutsak alındılar. Uzağa kaçtığınız halde ele geçenlerin hepsi tutsak edildi.</verse>
				<verse number="4">Bunun için dedim ki, “Beni yalnız bırakın, acı acı ağlayayım. Halkımın uğradığı yıkımdan ötürü Beni avutmaya kalkmayın.”</verse>
				<verse number="5">Çünkü Rab’bin, Her Şeye Egemen RAB’bin Görüm Vadisi’nde kargaşa, bozgun Ve dehşet saçacağı gün, Duvarların yıkılacağı, Dağlara feryat edileceği gün geliyor.</verse>
				<verse number="6">Elamlılar ok kılıflarını sırtlanıp savaş arabalarıyla, Atlılarıyla geldiler. Kîr halkı kalkanlarını açtı.</verse>
				<verse number="7">Verimli vadileriniz savaş arabalarıyla doldu, Atlılar kent kapılarının karşısına dizildi.</verse>
				<verse number="8">RAB’bin Yahuda’yı savunmasız bıraktığı gün Orman Sarayı’ndaki silahlara güvendiniz.</verse>
				<verse number="9">Davut Kenti’nin duvarlarında Çok sayıda gedik olduğunu gördünüz, Aşağı Havuz’da su depoladınız,</verse>
				<verse number="10">Yeruşalim’deki evleri saydınız, Surları onarmak için evleri yıktınız.</verse>
				<verse number="11">Eski Havuz’un suları için İki surun arasında bir depo yaptınız. Ama bunu çok önceden tasarlayıp Gerçekleştirmiş olan Tanrı’ya güvenmediniz, O’nu umursamadınız.</verse>
				<verse number="12">Rab, Her Şeye Egemen RAB O gün sizi ağlayıp yas tutmaya, Saçlarınızı kesip çul kuşanmaya çağırdı.</verse>
				<verse number="13">Oysa siz keyif çatıp eğlendiniz, “Yiyelim içelim, nasıl olsa yarın öleceğiz” diyerek Sığır, koyun kestiniz, Et yiyip şarap içtiniz.</verse>
				<verse number="14">Her Şeye Egemen RAB bana, “Siz ölene dek bu suçunuz bağışlanmayacak” diye seslendi. Rab, Her Şeye Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="15">Rab, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Haydi, o kâhyaya, Sarayın sorumlusu Şevna’ya git ve de ki,</verse>
				<verse number="16">‘Burada ne işin var? Kimin var ki, kendine burada mezar kazdın, Yüksekte kendine mezar, kayada konut oydun?</verse>
				<verse number="17">Ey güçlü kişi, RAB seni tuttuğu gibi şiddetle savuracak.</verse>
				<verse number="18">Top gibi evirip çevirip Geniş bir ülkeye fırlatacak. Orada öleceksin, Gurur duyduğun arabaların orada kalacak. Efendinin evi için utanç nedenisin!</verse>
				<verse number="19">Seni görevden alacak, Makamından alaşağı edeceğim.</verse>
				<verse number="20">“ ‘O gün Hilkiya oğlu kulum Elyakim’i çağırıp</verse>
				<verse number="21">Senin cüppeni ona giydireceğim. Senin kuşağınla onu güçlendirip Yetkini ona vereceğim. Yeruşalim’de yaşayanlara Ve Yahuda halkına o babalık yapacak.</verse>
				<verse number="22">Davut’un evinin anahtarını ona teslim edeceğim. Açtığını kimse kapayamayacak, Kapadığını kimse açamayacak.</verse>
				<verse number="23">Onu sağlam yere çakılmış çadır kazığı yapacağım, Ailesi için onur kürsüsü olacak.</verse>
				<verse number="24">Ailenin ağırlığı –soyundan türeyen herkes– Taslardan kâselere kadar her küçük kap ona asılacak.’ ”</verse>
				<verse number="25">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “O gün sağlam yere çakılmış kazık yerinden çıkacak, kırılıp düşecek, ona asılan yük de yok olacak.” Çünkü RAB böyle diyor.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Sur Kenti’yle ilgili bildiri: Ey ticaret gemileri, feryat edin! Çünkü Sur Kenti evleriyle, Limanlarıyla birlikte yok oldu. Kittim’den size haber geldi.</verse>
				<verse number="2">Ey kıyı halkı ve denizcilerin zenginleştirdiği Sayda tüccarları, susun!</verse>
				<verse number="3">Şihor’un tahılı, Nil’in ürünü Denizleri aşar, Sur’a gelir sağlardı. Ulusların kârı ona akardı.</verse>
				<verse number="4">Utan, ey Sayda, ey deniz kıyısındaki kale! Çünkü deniz sana sesleniyor: “Ne doğum ağrısı çektim, ne de doğurdum. Ne delikanlılar büyüttüm, ne de kızlar.”</verse>
				<verse number="5">Sur’un haberi Mısır’a ulaşınca, Yüreği burkulacak insanların.</verse>
				<verse number="6">Tarşiş’e geçin, ey kıyıda oturanlar, Feryat edin.</verse>
				<verse number="7">Uzak ülkeleri yurt edinmiş, Eğlenceye düşkün halkınız, Eski, tarihsel kentiniz bu mu?</verse>
				<verse number="8">Taçlar giydiren Sur’a karşı bu işi kim tasarladı? O kent ki, tüccarları prenslerdi, İş adamları dünyanın saygın kişileriydi.</verse>
				<verse number="9">Görkeminin sonucu olan gururunu kırmak, Dünyaca ünlü bütün saygın kişilerini alçaltmak için Her Şeye Egemen RAB tasarladı bunu.</verse>
				<verse number="10">Kendi topraklarını Nil gibi basıp geç, Ey Tarşiş kızı, artık engel yok.</verse>
				<verse number="11">RAB denizin üzerine elini uzatıp ülkeleri titretti, Kenan kalelerinin yıkılmasını buyurdu.</verse>
				<verse number="12">“Eğlencen sona erdi, ey Sayda, erden kız!” dedi, “Kirletildin. Kalk, Kittim’e geç, Orada bile rahat yüzü görmeyeceksin.”</verse>
				<verse number="13">Kildan ülkesine bak! O halk yok artık. Asurlular onların ülkesini yabanıl hayvanlara verdi, Kuşatma kuleleri diktiler, saraylarını soydular, Ülkeyi viraneye çevirdiler.</verse>
				<verse number="14">Feryat edin, ey ticaret gemileri! Çünkü sığınağınız harap oldu.</verse>
				<verse number="15">Bundan sonra Sur Kenti yetmiş yıl, bir kralın ömrü süresince unutulacak. Yetmiş yıl bitince, fahişe için bestelenen türküdeki gibi Sur’a şöyle denecek:</verse>
				<verse number="16">“Bir lir al, dolaş kenti, Ey sen, unutulmuş fahişe! Güzel çal seni anımsamaları için, Türkü üstüne türkü söyle.”</verse>
				<verse number="17">Yetmiş yıl geçince RAB Sur’la ilgilenecek, ama Sur para için yine fahişeliğe dönecek. Dünyanın bütün krallıklarıyla fahişelik edecek.</verse>
				<verse number="18">Kentin ticaretten ve fuhuştan kazandıkları RAB’be adanacak. Bunlar biriktirilmeyecek, hazineye konmayacak. Ticaretten kazandıklarını doyuncaya dek yesinler, güzel güzel giyinsinler diye RAB’bin önünde yaşayanlara verilecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">İşte RAB yeryüzünü harap edip viraneye çevirecek, Yeryüzünü altüst edecek, Üzerinde yaşayanları darmadağın edecek.</verse>
				<verse number="2">Ayrım yapılmayacak; Ne halkla kâhin arasında, Ne köleyle efendi arasında, Ne hizmetçiyle hanım arasında, Ne alıcıyla satıcı arasında, Ne ödünç alanla ödünç veren arasında, Ne faizciyle borç alan arasında.</verse>
				<verse number="3">Dünya tümüyle yağmalanıp viraneye çevrilecek. RAB böyle söyledi.</verse>
				<verse number="4">Dünya kuruyup büzülüyor, Yeryüzü solup büzülüyor, Dünyadaki soylular güçlerini yitiriyor.</verse>
				<verse number="5">Dünyada yaşayanlar onu kirletti. Çünkü Tanrı’nın yasalarını çiğnediler, Kurallarını ayaklar altına aldılar, Ebedi antlaşmayı bozdular.</verse>
				<verse number="6">Bu yüzden lanet dünyayı yiyip bitirdi, Orada yaşayanlar suçlarının cezasını çekiyorlar. Yaşayanlar bu nedenle yanıyor, pek azı kurtulacak.</verse>
				<verse number="7">Yeni şarabın sonu geldi, Asmalar soldu, Bir zamanlar sevinçli olanların hepsi inliyor.</verse>
				<verse number="8">Tefin coşkun sesi kesildi, Eğlenenlerin gürültüsü durdu, Lirin coşkun sesi kesildi.</verse>
				<verse number="9">Ezgi eşliğinde şarap içilmiyor artık, İçkinin tadı içene acı geliyor.</verse>
				<verse number="10">Yıkılan kent perişan durumda, Kimse girmesin diye her evin girişi kapandı.</verse>
				<verse number="11">İnsanlar şarap özlemiyle sokaklarda bağrışıyor, Sevinçten eser kalmadı, Dünyanın coşkusu yok oldu.</verse>
				<verse number="12">Kent viraneye döndü, Kapıları paramparça oldu.</verse>
				<verse number="13">Çünkü zeytinler dökülsün diye dövülen ağaç nasılsa, Bağbozumundan artakalan üzümler nasılsa, Dünyadaki bütün uluslar da öyle olacak.</verse>
				<verse number="14">Sağ kalanlar seslerini yükseltip Sevinç çığlıkları atacak, Batıda yaşayanlar RAB’bin büyüklüğü karşısında Hayranlıkla bağıracak.</verse>
				<verse number="15">Onun için, doğuda yaşayanlar RAB’bi yüceltin, Deniz kıyısındakiler, İsrail’in Tanrısı RAB’bin adını yüceltin.</verse>
				<verse number="16">Dünyanın en uzak köşelerinden ezgiler işitiyoruz: “Doğru Olan’a övgüler olsun!” Ama ben, “Bittim, bittim! Vay halime!” dedim, “Hainler hainliklerini sürdürüyor. Evet, hainler sürekli hainlik ediyorlar.”</verse>
				<verse number="17">Ey dünyada yaşayanlar, Önünüzde dehşet, çukur ve tuzak var.</verse>
				<verse number="18">Dehşet haberinden kaçan çukura düşecek, Çukurdan çıkan tuzağa yakalanacak. Göklerin kapakları açılacak, Dünyanın temelleri sarsılacak.</verse>
				<verse number="19">Yeryüzü büsbütün çatlayıp yarılacak, Sarsıldıkça sarsılacak.</verse>
				<verse number="20">Dünya sarhoş gibi yalpalayacak, Bir kulübe gibi sallanacak, İsyanlarının ağırlığı altında çökecek Ve bir daha kalkamayacak.</verse>
				<verse number="21">O gün RAB yukarıda, gökteki güçleri Ve aşağıda, yeryüzündeki kralları cezalandıracak.</verse>
				<verse number="22">Zindana tıkılan tutsaklar gibi Cezaevine kapatılacak Ve uzun süre sonra cezalandırılacaklar.</verse>
				<verse number="23">Ayın yüzü kızaracak, güneş utanacak. Çünkü Her Şeye Egemen RAB Siyon Dağı’nda, Yeruşalim’de krallık edecek. Halkın ileri gelenleri O’nun yüceliğini görecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Ya RAB, sensin benim Tanrım, Seni yüceltir, adını överim. Çünkü sen eskiden beri tasarladığın harikaları Tam bir sadakatle gerçekleştirdin.</verse>
				<verse number="2">Kenti bir taş yığınına, Surlu kenti viraneye çevirdin. Yabancıların kalesiydi, kent olmaktan çıktı. Bir daha da onarılmayacak.</verse>
				<verse number="3">Bundan ötürü güçlü uluslar seni onurlandıracak, Acımasız ulusların kentleri senden korkacak.</verse>
				<verse number="4">Çünkü onların öfkesi Duvara çarpan sağanak gibi yükselince, Sen yoksulun, sıkıntı içindeki düşkünün kalesi, Sağanağa karşı sığınak, Sıcağa karşı gölgelik oldun.</verse>
				<verse number="5">Yabancıların gürültüsünü çöl sıcağı gibi bastırırsın. Bulutun gölgesi sıcağı nasıl kırarsa, Bu acımasız adamların türküsü de öyle diniyor.</verse>
				<verse number="6">Her Şeye Egemen RAB bu dağda Bütün uluslara yağlı yemeklerin Ve dinlendirilmiş seçkin şarapların sunulduğu Zengin bir şölen verecek.</verse>
				<verse number="7">Bütün halkların üzerindeki örtüyü, Bütün ulusların üzerine örülmüş olan örtüyü Bu dağda kaldıracak.</verse>
				<verse number="8">Ölümü sonsuza dek yutacak. Egemen RAB bütün yüzlerden gözyaşlarını silecek. Halkının utancını bütün yeryüzünden kaldıracak. Çünkü RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="9">O gün diyecekler ki, “İşte Tanrımız budur; O’na umut bağlamıştık, bizi kurtardı, RAB O’dur, O’na umut bağlamıştık, O’nun kurtarışıyla sevinip coşalım.”</verse>
				<verse number="10">RAB’bin eli bu dağın üzerinde kalacak, Ama Moav gübre çukurundaki saman gibi Kendi yerinde çiğnenecek.</verse>
				<verse number="11">Oracıkta yüzmek isteyen biri gibi ellerini uzatacak, Ama kurnazlığına karşın RAB onun gururunu kıracak.</verse>
				<verse number="12">RAB surlarındaki yüksek burçları Devirip yıkacak, yerle bir edecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">O gün Yahuda’da şu ilahi söylenecek: Güçlü bir kentimiz var. Çünkü Tanrı’nın kurtarışı Kente sur ve duvar gibidir.</verse>
				<verse number="2">Açın kentin kapılarını, Sadık kalan doğru ulus içeri girsin.</verse>
				<verse number="3">Sana güvendiği için Düşüncelerinde sarsılmaz olanı Tam bir esenlik içinde korursun.</verse>
				<verse number="4">RAB’be sonsuza dek güvenin, Çünkü RAB, evet RAB sonsuza dek kalıcı kayadır.</verse>
				<verse number="5">Yüksekte oturanı alçaltır, Yüce kenti yıkar, Yerle bir eder.</verse>
				<verse number="6">O kent ayak altında, Mazlumların ayakları, Yoksulların adımları altında çiğnenecek.</verse>
				<verse number="7">Doğru adamın yolu düzdür, Ey Dürüst Olan, doğru adamın yolunu sen düzlersin.</verse>
				<verse number="8">Evet, ya RAB, ilkelerinin çizdiği yolda sana umut bağladık, Adın ve ünündür yüreğimizin dileği,</verse>
				<verse number="9">Geceleri canım sana susar, Evet, içimde ruhum seni özler; Çünkü senin ilkelerin yeryüzünde oldukça, Orada oturanlar doğruluğu öğrenir.</verse>
				<verse number="10">Kötüler lütfedilse bile doğruluğu öğrenmez. Dürüstlüğün egemen olduğu diyarda haksızlık eder, RAB’bin büyüklüğünü görmezler.</verse>
				<verse number="11">Ya RAB, elin yükseldi, ama görmüyorlar, Halkın için gösterdiğin gayreti görüp utansınlar. Evet, düşmanların için yaktığın ateş onları yiyip bitirecek.</verse>
				<verse number="12">Ya RAB, bizi esenliğe çıkaracak sensin, Çünkü ne yaptıysak hepsi senin başarındır.</verse>
				<verse number="13">Ey Tanrımız RAB, senden başka efendiler bizi yönetti, Ama yalnız sana, senin adına yakaracağız.</verse>
				<verse number="14">O efendiler öldü, artık yaşamıyorlar, Dirilmeyecek onlar. Çünkü onları cezalandırıp yok ettin, Anılmalarına son verdin.</verse>
				<verse number="15">Ulusu çoğalttın, ya RAB, Evet, ulusu çoğalttın ve yüceltildin. Her yönde ülkenin sınırlarını genişlettin.</verse>
				<verse number="16">Ya RAB, sıkıntıdayken seni aradılar. Onları terbiye ettiğinde sessizce yakararak içlerini döktüler.</verse>
				<verse number="17">Doğum vakti yaklaşan gebe kadın Çektiği sancıdan ötürü nasıl kıvranır, feryat ederse, Senin önünde biz de öyle olduk, ya RAB.</verse>
				<verse number="18">Gebe kaldık, kıvrandık, Rüzgardan başka bir şey doğurmadık sanki. Ne dünyaya kurtuluş sağlayabildik, Ne de dünyada yaşayanları yaşama kavuşturabildik.</verse>
				<verse number="19">Ama senin ölülerin yaşayacak, Bedenleri dirilecek. Ey sizler, toprak altında yatanlar, Uyanın, ezgiler söyleyin. Çünkü senin çiyin sabah çiyine benzer, Toprak ölülerini yaşama kavuşturacak.</verse>
				<verse number="20">Haydi halkım, iç odalarınıza girip Ardınızdan kapılarınızı kapatın, RAB’bin öfkesi geçene dek kısa süre gizlenin.</verse>
				<verse number="21">Çünkü dünyada yaşayanları Suçlarından ötürü cezalandırmak için RAB bulunduğu yerden geliyor. Dünya üzerine dökülen kanı açığa vuracak, Öldürülenleri artık saklamayacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">O gün RAB Livyatan’ı, o kaçan yılanı, Evet Livyatan’ı, o kıvrıla kıvrıla giden yılanı Acımasız, kocaman, güçlü kılıcıyla cezalandıracak, Denizdeki canavarı öldürecek.</verse>
				<verse number="2">O gün RAB, “Sevdiğim bağ için ezgiler söyleyin” diyecek,</verse>
				<verse number="3">“Ben RAB, bağın koruyucusuyum, Onu sürekli sularım. Kimse zarar vermesin diye Gece gündüz beklerim.</verse>
				<verse number="4">Kızgın değilim. Keşke karşıma dikenli çalılar çıksa! Onların üzerine yürür, Tümünü ateşe verirdim.</verse>
				<verse number="5">Ya da koruyuculuğuma sarılsınlar, Barışsınlar benimle, Evet, benimle barışsınlar.”</verse>
				<verse number="6">Yakup soyu gelecekte kök salacak, İsrail filizlenip çiçeklenecek, Yeryüzünü meyvesiyle dolduracak.</verse>
				<verse number="7">RAB İsrailliler’i, kendilerini cezalandıranları cezalandırdığı gibi cezalandırdı mı? Ya da İsrailliler’i başkalarını öldürdüğü gibi öldürdü mü?</verse>
				<verse number="8">RAB onları yargıladı, Kovup sürgüne gönderdi. Doğu rüzgarının estiği gün Onları şiddetli soluğuyla savurdu.</verse>
				<verse number="9">Böylece Yakup soyunun suçu bağışlanacak. Günahlarının kaldırılmasının sonucu şöyle olacak: Sunağın taşlarını tebeşir taşı gibi un ufak ettiklerinde Ne Aşera putu ne de buhur sunağı kalacak.</verse>
				<verse number="10">Surlu kent terk edildi, Çöl kadar ıssız, sahipsiz bir yurt oldu. Dana orada otlayıp uzanacak, Filizlerini yiyip bitirecek.</verse>
				<verse number="11">Kuruyan dalları koparılacak, Kadınlar gelip bunları yakacaklar. Çünkü bu halk akıllı bir halk değil. Bu yüzden onları yaratan kendilerine acımayacak, Onlara biçim veren onları kayırmayacak.</verse>
				<verse number="12">Ey İsrailoğulları, o gün RAB gürül gürül akan Fırat ile Mısır Vadisi arasında harman döver gibi, sizi birer birer toplayacak.</verse>
				<verse number="13">Evet, o gün büyük bir boru çalınacak; Asur’da yitenlerle Mısır’a sürgün edilenler gelip kutsal dağda, Yeruşalim’de RAB’be tapınacaklar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Vay haline verimli vadinin başındaki kentin, Efrayimli sarhoşların gurur tacının! Şaraba yenilmişlerin yüceliği ve görkemi, solmakta olan çiçeği andırıyor.</verse>
				<verse number="2">Rab’bin güçlü kudretli bir adamı var. Dolu fırtınası gibi, harap eden kasırga gibi, silip süpüren güçlü sel gibi o kenti şiddetle yere çalacak.</verse>
				<verse number="3">Efrayimli sarhoşların gurur tacı ayaklar altında çiğnenecek.</verse>
				<verse number="4">Verimli vadinin başındaki kent, yüce ve görkemli taç, artık solmakta olan çiçeği andıran kent, mevsiminden önce olgunlaşmış incir gibi görülür görülmez koparılıp yutulacak.</verse>
				<verse number="5">O gün Her Şeye Egemen RAB, halkından sağ kalanlar için yücelik tacı, güzellik çelengi olacak.</verse>
				<verse number="6">Yargı kürsüsünde oturanlar için adalet ruhu, kent kapılarında saldırıları geri püskürtenler için cesaret kaynağı olacak.</verse>
				<verse number="7">Kâhinlerle peygamberler bile şarabın ve içkinin etkisiyle yalpalayıp sendeliyor; içkinin etkisiyle yalpalayıp sendeliyorlar, şaraba yenik düşmüşler. Yanlış görümler görüyorlar, kararlarında tutarsızlar.</verse>
				<verse number="8">Sofralar kusmuk dolu, pisliğe bulaşmamış yer yok!</verse>
				<verse number="9">“Kimi eğitmeye çalışıyor?” diyorlar, “Kime iletiyor bildirisini? Sütten yeni kesilmiş, memeden yeni ayrılmış çocuklara mı?</verse>
				<verse number="10">Çünkü bütün söylediği buyruk üstüne buyruk, buyruk üstüne buyruk, kural üstüne kural, kural üstüne kural, biraz şurdan, biraz burdan... ”</verse>
				<verse number="11">Öyle olsun, o zaman RAB bu halka yabancı dudaklarla, anlaşılmaz bir dille seslenecek.</verse>
				<verse number="12">Onlara, “Rahatlık budur, yorgunların rahat etmelerini sağlayın, huzur budur” dedi, ama dinlemek istemediler.</verse>
				<verse number="13">Bu yüzden RAB’bin sözü onlar için “Buyruk üstüne buyruk, buyruk üstüne buyruk, kural üstüne kural, kural üstüne kural, biraz şurdan, biraz burdan” dır. Madem öyle, varsın sırtüstü düşüp yaralansınlar, kapana kısılıp tutsak olsunlar.</verse>
				<verse number="14">Bundan ötürü, ey alaycılar, Yeruşalim’deki bu halkı yöneten sizler, RAB’bin sözüne kulak verin.</verse>
				<verse number="15">Şöyle diyorsunuz: “Ölümle antlaşma yaptık, ölüler diyarıyla uyuştuk; öyle ki, büyük bela ülkeden geçerken bize zarar vermeyecek. Çünkü yalanları kendimize sığınak yaptık, hilenin ardına gizlendik.”</verse>
				<verse number="16">Bu yüzden Egemen RAB diyor ki, “İşte Siyon’a sağlam temel olarak bir taş, denenmiş bir taş, değerli bir köşe taşı yerleştiriyorum. Ona güvenen yenilmeyecek.</verse>
				<verse number="17">Adaleti ölçü ipi, doğruluğu çekül yapacağım. Yalanlara dayanan sığınağı dolu süpürüp götürecek, gizlendiğiniz yerleri sel basacak.</verse>
				<verse number="18">Ölümle yaptığınız antlaşma yürürlükten kaldırılacak, ölüler diyarıyla uyuşmanız geçerli sayılmayacak. Büyük bela ülkeden geçerken sizi çiğneyecek.</verse>
				<verse number="19">Bu bela her geldiğinde sizi süpürüp götürecek. Her gün, gece gündüz gelecek. Bu bildiriyi anlayan dehşete kapılacak.</verse>
				<verse number="20">Yatak uzanamayacağınız kadar kısa, örtü sarınamayacağınız kadar dar olacak.</verse>
				<verse number="21">Çünkü RAB, Perasim Dağı’nda olduğu gibi kalkacak, Givon Vadisi’nde olduğu gibi öfkelenecek. Ne kadar garip olsa da işini tamamlayacak, ne kadar tuhaf olsa da yapacağını yapacak.</verse>
				<verse number="22">Alay etmeyin artık, yoksa zincirleriniz daha da kalınlaşır. Çünkü bütün ülkenin kesin bir yıkıma uğrayacağını Rab’den, Her Şeye Egemen RAB’den duydum.</verse>
				<verse number="23">Kulak verin, sesimi işitin, dikkat edin, ne söylediğimi dinleyin.</verse>
				<verse number="24">Çiftçi ekin ekmek için durmadan toprağı sürer mi, boyuna eşeleyip tırmıklar mı?</verse>
				<verse number="25">Toprağı düzledikten sonra çörekotunu, kimyonu serpmez mi? Buğdayı sıra sıra, arpayı ayırdığı yere, kızıl buğdayı da onun yanına ekmez mi?</verse>
				<verse number="26">Tanrısı ona uygun olanı gösterir, onu eğitir.</verse>
				<verse number="27">Çünkü çörekotu harmanda keskin aletle dövülmez, kimyonun üzerinden tekerlekle geçilmez. Çörekotu değnekle, kimyon çubukla dövülür.</verse>
				<verse number="28">Buğday ekmek yapmak için öğütülür, ama boyuna dövülmez. Harmanın üzerinden tekerlek ve atlar geçse de buğdayı ezmez.</verse>
				<verse number="29">Bu işteki bilgelik de Her Şeye Egemen RAB’den gelir. O’nun tasarıları harikadır, bilgelikte üstündür.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Ariel, Ariel, Davut’un ordugah kurduğu kent, vay haline! Sen yıla yıl kat, bayramların süredursun.</verse>
				<verse number="2">Ama seni sıkıntıya sokacağım. Feryat, figan edeceksin, Benim için sunak ocağı gibi olacaksın.</verse>
				<verse number="3">Sana karşı çepeçevre ordugah kuracak, Çevreni rampalarla, kulelerle kuşatacağım.</verse>
				<verse number="4">Alçaltılacaksın, yerin altından konuşacak, Toz toprak içinden boğuk boğuk sesleneceksin. Sesin ölü sesi gibi yerden, Sözlerin fısıltı gibi toprağın içinden çıkacak.</verse>
				<verse number="5">Ama sayısız düşmanların ince toz, Acımasız orduları savrulmuş saman ufağı gibi olacak. Bir anda, ansızın,</verse>
				<verse number="6">Her Şeye Egemen RAB gök gürlemesiyle, Depremle, büyük gümbürtü, kasırga ve fırtınayla, Her şeyi yiyip bitiren ateş aleviyle seni cezalandıracak.</verse>
				<verse number="7">Sonra Ariel’e karşı savaşan çok sayıda ulus, Ona ve kalesine saldıranların hepsi, Onu sıkıntıya sokanlar bir rüya gibi, Gece görülen görüm gibi yok olup gidecekler.</verse>
				<verse number="8">Rüyada yemek yediğini gören aç kişi, Uyandığında hâlâ açtır; Rüyada su içtiğini gören susuz kişi, Uyandığında susuzluktan hâlâ baygındır. İşte Siyon Dağı’na karşı savaşan Kalabalık uluslar da böyle olacak.</verse>
				<verse number="9">Şaşırın, şaşkına dönün, Kendinizi kör edin, görmez olun. Şarap içmeden sarhoş olun, İçki içmeden sendeleyin.</verse>
				<verse number="10">Çünkü RAB size uyuşukluk ruhu verdi; Gözlerinizi mühürledi, ey peygamberler, Başlarınızı örttü, ey biliciler.</verse>
				<verse number="11">Sizin için bütün görüm Mühürlenmiş bir kitabın sözleri gibi oldu. İnsanlar böyle bir kitabı Okuma bilen birine verip, “Rica etsek şunu okur musun?” diye sorduklarında, “Okuyamam, çünkü mühürlenmiş” yanıtını alırlar.</verse>
				<verse number="12">Kitabı okuma bilmeyen birine verip, “Rica etsek şunu okur musun?” diye sorduklarında ise, “Okuma bilmem” yanıtını alırlar.</verse>
				<verse number="13">Rab diyor ki, “Bu halk bana yaklaşıp Ağızlarıyla, dudaklarıyla beni sayar, Ama yürekleri benden uzak. Benden korkmaları da İnsanlardan öğrendikleri buyrukların sonucudur.</verse>
				<verse number="14">Onun için ben de bu halkın arasında yine bir harika, Evet, şaşılacak bir şey yapacağım. Bilgelerin bilgeliği yok olacak, Akıllının aklı duracak.”</verse>
				<verse number="15">Tasarılarını RAB’den gizlemeye uğraşanların vay haline! Karanlıkta iş gören bu adamlar, “Bizi kim görecek, kim tanıyacak?” diye düşünürler.</verse>
				<verse number="16">Ne kadar ters düşünceler! Çömlekçi balçıkla bir tutulur mu? Yapı, kendini yapan için, “Beni o yapmadı” diyebilir mi? Çömlek kendine biçim veren için, “O bir şeyden anlamaz” diyebilir mi?</verse>
				<verse number="17">Lübnan pek yakında meyve bahçesine, Meyve bahçesi ormana dönmeyecek mi?</verse>
				<verse number="18">O gün sağırlar kitabın sözlerini işitecek, Körler koyu karanlıkta görecek.</verse>
				<verse number="19">Düşkünlerin RAB’de buldukları sevinç artacak, Yoksullar İsrail’in Kutsalı sayesinde coşacak.</verse>
				<verse number="20">Çünkü acımasızlar yok olacak, alaycılar silinecek, Kötülüğe fırsat kollayanların hepsi kesilip atılacak.</verse>
				<verse number="21">Onlar ki, insanı tek sözle davasında suçlu çıkarır, Kent kapısında haksızı azarlayana tuzak kurar, Yok yere haklının hakkını çiğnerler.</verse>
				<verse number="22">Bundan dolayı, İbrahim’i kurtarmış olan RAB Yakup soyuna diyor ki, “Yakup soyu artık utanmayacak, Yüzleri korkudan sararmayacak.</verse>
				<verse number="23">Elimin yapıtı olan çocuklarını Aralarında gördüklerinde Adımı kutsal sayacaklar; Evet, Yakup’un Kutsalı’nı kutsal sayacak, İsrail’in Tanrısı’ndan korkacaklar.</verse>
				<verse number="24">Yoldan sapmış olanlar kavrayışa, Yakınıp duranlar bilgiye kavuşacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">RAB, “Vay haline bu dikbaşlı soyun!” diyor, “Benim değil, kendi tasarılarını yerine getirip Ruhuma aykırı anlaşmalar yaparak Günah üstüne günah işliyorlar.</verse>
				<verse number="2">Bana danışmadan firavunun koruması altına girmek, Mısır’ın gölgesine sığınmak için oraya gidiyorlar.</verse>
				<verse number="3">Ne var ki, firavunun koruması onlar için utanç, Mısır’ın gölgesine sığınmaları onlar için rezillik olacak.</verse>
				<verse number="4">Önderleri Soan’da olduğu, Elçileri Hanes’e ulaştığı halde,</verse>
				<verse number="5">Kendilerine yararı olmayan bir halk yüzünden hepsi utanacak. O halkın onlara ne yardımı ne de yararı olacak, Ancak onları utandırıp rezil edecek.”</verse>
				<verse number="6">Negev’deki hayvanlara ilişkin bildiri: “Elçiler erkek ve dişi aslanların, Engereklerin, uçan yılanların yaşadığı Çetin ve sıkıntılı bir bölgeden geçerler. Servetlerini eşeklerin sırtına, Hazinelerini develerin hörgücüne yükleyip Kendilerine hiç yararı olmayan halka taşırlar.</verse>
				<verse number="7">Mısır’ın yardımı boş ve yararsızdır, Bu yüzden Mısır’a ‘Haylaz Rahav ’ adını verdim.</verse>
				<verse number="8">“Şimdi git, söylediğimi onların önünde Bir levhaya yazıp kitaba geçir ki, Gelecekte kalıcı bir tanık olsun.</verse>
				<verse number="9">Çünkü o asi bir halk, yalancı bir soy, RAB’bin yasasını duymak istemeyen bir soydur.</verse>
				<verse number="10">Bilicilere, ‘Artık görüm görmeyin’, Görenlere, ‘Bizim için doğru şeyler görmeyin, Bize güzel şeyler söyleyin, asılsız şeyler açıklayın’ diyorlar,</verse>
				<verse number="11">‘Yoldan çekilin, yolu açın, Bizi İsrail’in Kutsalı’yla yüzleştirmekten vazgeçin.’ ”</verse>
				<verse number="12">Bu nedenle İsrail’in Kutsalı diyor ki, “Madem bu bildiriyi reddettiniz, Baskıya ve hileye güvenip dayandınız;</verse>
				<verse number="13">Bu suçunuz yüksek bir surda Sırt veren çatlağa benziyor. Böyle bir sur birdenbire yıkılıverir.</verse>
				<verse number="14">O, toprak çömlek gibi parçalanacak. Parçalanması öyle şiddetli olacak ki, Ocaktan ateş almaya ya da sarnıçtan su çıkarmaya Yetecek büyüklükte bir parça kalmayacak.”</verse>
				<verse number="15">Egemen RAB, İsrail’in Kutsalı şöyle diyor: “Bana dönün, huzur bulun, kurtulursunuz. Kaygılanmayın, bana güvenin, güçlü olursunuz. Ama bunu yapmak istemiyorsunuz.</verse>
				<verse number="16">‘Hayır, atlara binip kaçarız’ diyorsunuz, Bu yüzden kaçmak zorunda kalacaksınız. ‘Hızlı atlara bineriz’ diyorsunuz, Bu yüzden sizi kovalayanlar da hızlı olacak.</verse>
				<verse number="17">Bir kişinin tehdidiyle bin kişi kaçacak, Beş kişinin tehdidiyle hepiniz kaçacaksınız; Dağ başında bir gönder, Tepede bir sancak gibi kalana dek kaçacaksınız.</verse>
				<verse number="18">“Yine de RAB size lütfetmeyi özlemle bekliyor, Size merhamet göstermek için harekete geçiyor. Çünkü RAB adil Tanrı’dır. Ne mutlu O’nu özlemle bekleyenlere!”</verse>
				<verse number="19">“Ey Yeruşalim’de oturan Siyon halkı, Artık ağlamayacaksın! Feryat ettiğinde Rab sana nasıl da lütfedecek! Feryadını duyar duymaz seni yanıtlayacak.</verse>
				<verse number="20">Rab ekmeği sıkıntıyla, Suyu cefayla verse de, Öğretmeniniz artık gizlenmeyecek, Gözünüzle göreceksiniz onu.</verse>
				<verse number="21">Sağa ya da sola sapacağınız zaman, Arkanızdan, ‘Yol budur, bu yoldan gidin’ Diyen sesini duyacaksınız.</verse>
				<verse number="22">Gümüş kaplı oyma putlarınızı, Altın kaplama dökme putlarınızı ‘Kirli’ ilan edecek, Kirli bir âdet bezi gibi atıp ‘Defol’ diyeceksiniz.</verse>
				<verse number="23">Rab toprağa ektiğiniz tohum için yağmur verecek, Toprağın ürünü olan yiyecek bol ve zengin olacak. O gün sığırlarınız geniş otlaklarda otlanacak.</verse>
				<verse number="24">Toprağı işleyen öküzlerle eşekler Kürekle, yabayla savrulmuş, Tuzlanmış yem yiyecekler.</verse>
				<verse number="25">Kulelerin yıkıldığı o büyük kıyım günü Her yüksek dağda, her yüce tepede Akarsular olacak.</verse>
				<verse number="26">RAB halkının kırıklarını sardığı, Vuruşuyla açtığı yaraları iyileştirdiği gün, Ay güneş gibi parlayacak, Güneş yedi kat, yedi günün toplam parlaklığı kadar parlak olacak.”</verse>
				<verse number="27">Bakın, RAB’bin kendisi uzaktan geliyor, Kızgın öfkeyle kara bulut içinde. Dudakları gazap dolu, Dili her şeyi yiyip bitiren ateş sanki.</verse>
				<verse number="28">Soluğu adam boynuna dek yükselmiş taşkın ırmak gibi. Ulusları elekten geçirecek, değersizleri ayıracak, Halkların ağzına yoldan saptıran bir gem takacak.</verse>
				<verse number="29">Ama sizler bayram gecesini kutlar gibi Ezgiler söyleyeceksiniz. RAB’bin dağına, İsrail’in Kayası’na Kaval eşliğinde çıktığınız gibi İçten sevineceksiniz.</verse>
				<verse number="30">RAB heybetli sesini işittirecek; Kızgın öfkeyle, her şeyi yiyip bitiren ateş aleviyle, Sağanak yağmurla, fırtına ve doluyla Bileğinin gücünü gösterecek.</verse>
				<verse number="31">Asur RAB’bin sesiyle dehşete düşecek, O’nun değneğiyle vurulacak.</verse>
				<verse number="32">RAB’bin terbiye değneğiyle onlara indirdiği her darbeye Tef ve lir eşlik edecek. RAB silahlarını savura savura onlarla savaşacak.</verse>
				<verse number="33">Tofet çoktan hazırlandı, Evet, kral için hazırlandı. Geniş ve yüksektir odun yığını, Ateşi, odunu boldur. RAB kızgın kükürt selini andıran Soluğuyla tutuşturacak onu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Vay haline yardım bulmak için Mısır’a inenlerin! Atlara, çok sayıdaki savaş arabalarına, Kalabalık atlılara güveniyorlar, Ama İsrail’in Kutsalı’na güvenmiyor, RAB’be yönelmiyorlar.</verse>
				<verse number="2">Oysa bilge olan RAB’dir. Felaket getirebilir ve sözünü geri almaz. Kötülük yapan soya, Suç işleyenlerin yardımına karşı çıkar.</verse>
				<verse number="3">Mısırlılar Tanrı değil, insandır, Atları da ruh değil, et ve kemiktir. RAB’bin eli kalkınca yardım eden tökezler, Yardım gören düşer, hep birlikte yok olurlar.</verse>
				<verse number="4">Çünkü RAB bana dedi ki, “Avının başında homurdanan aslan Bir araya çağrılan çobanlar topluluğunun Bağırıp çağırmasından yılmadığı, gürültüsüne aldırmadığı gibi, Her Şeye Egemen RAB de Siyon Dağı’nın doruğuna inip savaşacak.</verse>
				<verse number="5">Her Şeye Egemen RAB Kanat açmış kuşlar gibi koruyacak Yeruşalim’i. Koruyup özgür kılacak, esirgeyip kurtaracak onu.”</verse>
				<verse number="6">Ey İsrailoğulları, Bunca vefasızlık ettiğiniz RAB’be dönün.</verse>
				<verse number="7">Çünkü hepiniz günahkâr ellerinizle yaptığınız Altın ve gümüş putları o gün reddedip atacaksınız.</verse>
				<verse number="8">Asur kılıca yenik düşecek, Ama insan kılıcına değil. Halkı kılıçtan geçirilecek, Ama bu insan kılıcı olmayacak. Kimileri kaçıp kurtulacak, Gençleri de angaryaya koşulacak.</verse>
				<verse number="9">Asur Kralı dehşet içinde kaçacak, Önderleri sancağı görünce dehşete kapılacak. Siyon’da ateşi, Yeruşalim’de ocağı bulunan RAB söylüyor bunları.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">İşte kral doğrulukla krallık yapacak, Önderler adaletle yönetecek.</verse>
				<verse number="2">Her biri rüzgara karşı bir sığınak, Fırtınaya karşı bir barınak, çölde akarsu, Çorak yerde gölge salan Büyük bir kaya gibi olacak.</verse>
				<verse number="3">Artık görenlerin gözleri kapanmayacak, Dinleyenler kulak kesilecek.</verse>
				<verse number="4">Düşüncesizin aklı bilgiye erecek, Kekeme açık seçik, akıcı konuşacak.</verse>
				<verse number="5">Artık budalaya soylu, Alçağa saygın denmeyecek.</verse>
				<verse number="6">Çünkü budala saçmalıyor, Aklı fikri hep kötülükte. İşi gücü fesat işlemek, RAB’be ilişkin yanlış sözler söylemek, Açları aç bırakmak, Susamışlardan suyu esirgemek.</verse>
				<verse number="7">Alçağın yöntemleri kötüdür; Yoksul davasında haklı olsa da Onu yalanlarla yok etmek için Kötü düzenler tasarlar.</verse>
				<verse number="8">Soylu kişiyse soylu şeyler tasarlar, Yaptığı soylu işlerle ayakta kalır.</verse>
				<verse number="9">Ey tasasızca yaşayan kadınlar, Kalkın, sesimi işitin; Ey kaygısız kızlar, sözüme kulak verin!</verse>
				<verse number="10">Bir yıl kadar sonra sarsılacaksınız, Ey kaygısız kadınlar. Çünkü bağbozumu olmayacak, Devşirecek meyve bulunmayacak.</verse>
				<verse number="11">Titreyin, ey tasasızca yaşayan kadınlar, Sarsılın, ey kaygısızlar. Giysilerinizi çıkarın, soyunup belinize çul kuşanın.</verse>
				<verse number="12">Güzel tarlalar, verimli asmalar, Halkımın diken ve çalı bitmiş toprakları için, Neşeli kentteki mutluluk dolu evler için göğsünüzü dövün.</verse>
				<verse number="13">Güzel tarlalar, verimli asmalar, Halkımın diken ve çalı bitmiş toprakları için, Neşeli kentteki mutluluk dolu evler için göğsünüzü dövün.</verse>
				<verse number="14">Çünkü saray ıssız, Kalabalık kent bomboş kalacak. Ofel Mahallesi’yle gözcü kulesi Sonsuza dek bozkıra dönecek; Yaban eşeklerinin keyifle gezindiği, Sürülerin otladığı bir yer olacak.</verse>
				<verse number="15">Ta ki yukarıdan üzerimize ruh dökülene dek; O zaman çöl meyve bahçesine, Meyve bahçesi ormana dönecek.</verse>
				<verse number="16">O zaman adalet çöle dek yayılacak, Doğruluk meyve bahçesinde yurt bulacak.</verse>
				<verse number="17">Doğruluğun ürünü esenlik, Sonucu, sürekli huzur ve güven olacaktır.</verse>
				<verse number="18">Halkım esenlik dolu evlerde, Güvenli ve rahat yerlerde yaşayacak.</verse>
				<verse number="19">Dolu ormanları harap etse, Kent yerle bir olsa da,</verse>
				<verse number="20">Sulak yerde tohum eken, Sığırını, eşeğini özgürce çayıra salan sizlere ne mutlu!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Vay sana, yıkıp yok eden Ama kendisi yıkılmamış olan! Vay sana, ihanete uğramamış hain! Yıkıma son verir vermez sen de yıkılacaksın, İhanetin sona erer ermez sen de ihanete uğrayacaksın.</verse>
				<verse number="2">Ya RAB, lütfet bize, Çünkü sana umut bağladık, Gün be gün gücümüz ol! Sıkıntıya düştüğümüzde bizi kurtar.</verse>
				<verse number="3">Kükreyişinden halklar kaçışır, Sen ayağa kalkınca uluslar darmadağın olur.</verse>
				<verse number="4">Çekirgeler tarlayı nasıl yağmalarsa, Ganimetiniz de öyle yağmalanacak, ey uluslar. Malınızın üzerine çekirge sürüsü gibi saldıracaklar.</verse>
				<verse number="5">Yükseklerde oturan RAB yücedir, Siyon’u adalet ve doğrulukla doldurur.</verse>
				<verse number="6">Yaşadığınız sürenin güvencesi O’dur. Bol bol kurtuluş, bilgi ve bilgelik sağlayacak. Halkın hazinesi RAB korkusudur.</verse>
				<verse number="7">İşte, en yiğitleri sokaklarda feryat ediyor, Barış elçileri acı acı ağlıyor.</verse>
				<verse number="8">Anayollar bomboş, Yolculuk eden kimse kalmadı. Düşman antlaşmayı bozdu, kentleri hor gördü, İnsanları hiçe saydı.</verse>
				<verse number="9">Ülke yas tutuyor, zayıflıyor. Lübnan utancından soldu, Şaron Ovası çöle döndü, Başan ve Karmel’de ağaçlar yaprak döküyor.</verse>
				<verse number="10">RAB diyor ki, “Şimdi harekete geçeceğim, Ne denli yüce ve üstün olduğumu göstereceğim.</verse>
				<verse number="11">Samana gebe kalıp anız doğuracaksınız, Soluğunuz sizi yiyip bitiren bir ateş olacak.</verse>
				<verse number="12">Halklar yanıp kül olacak, Kesilip yakılan dikenli çalı gibi olacak.</verse>
				<verse number="13">“Ey uzaktakiler, ne yaptığımı işitin, Ey yakındakiler, gücümü anlayın.”</verse>
				<verse number="14">Siyon’daki günahkârlar dehşet içinde, Tanrısızları titreme aldı. “Her şeyi yiyip bitiren ateşin yanında Hangimiz oturabilir? Sonsuza dek sönmeyecek alevin yanında Hangimiz yaşayabilir?” diye soruyorlar.</verse>
				<verse number="15">Ama doğru yolda yürüyüp doğru dürüst konuşan, Zorbalıkla edinilen kazancı reddeden, Elini rüşvetten uzak tutan, Kan dökenlerin telkinlerine kulak vermeyen, Kötülük görmeye dayanamayan,</verse>
				<verse number="16">Yükseklerde oturacak; Uçurumun başındaki kaleler onun korunağı olacak, Ekmeği sağlanacak, hiç susuz kalmayacak.</verse>
				<verse number="17">Kralı bütün güzelliğiyle görecek, Uçsuz bucaksız ülkeyi seyredeceksin.</verse>
				<verse number="18">“Haracı tartıp kaydeden nerede, Kulelerden sorumlu olan nerede?” diyerek Geçmişteki dehşetli günleri düşüneceksin.</verse>
				<verse number="19">Garip, anlaşılmaz bir yabancı dil konuşan O küstah halkı artık görmeyeceksin.</verse>
				<verse number="20">Bayramlarımızın kenti olan Siyon’a bak! Yeruşalim’i bir esenlik yurdu, Kazıkları asla yerinden sökülmeyen, Gergi ipleri hiç kopmayan, Sarsılmaz bir çadır olarak görecek gözlerin.</verse>
				<verse number="21">Heybetli RAB orada bizden yana olacak. Orası geniş ırmakların, çayların yeri olacak. Bunların üzerinden ne kürekli tekneler, Ne de büyük gemiler geçecek.</verse>
				<verse number="22">Çünkü yargıcımız RAB’dir; Yasamızı koyan RAB’dir, Kralımız RAB’dir, bizi O kurtaracak.</verse>
				<verse number="23">Senin gemilerinin halatları gevşedi, Direklerinin dibini pekiştirmediler, Yelkenleri açmadılar. O zaman büyük ganimet paylaşılacak, Topallar bile yağmaya katılacak.</verse>
				<verse number="24">Siyon’da oturan hiç kimse “Hastayım” demeyecek, Orada yaşayan halkın suçu bağışlanacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Ey uluslar, işitmek için yaklaşın! Ey halklar, kulak verin! Dünya ve üzerindeki herkes, Yeryüzü ve ondan türeyenlerin hepsi işitsin!</verse>
				<verse number="2">RAB bütün uluslara öfkelendi, Onların ordularına karşı gazaba geldi. Onları tümüyle mahvolmaya, Boğazlanmaya teslim edecek.</verse>
				<verse number="3">Ölüleri dışarı atılacak, Pis kokacak cesetleri; Dağlar kanlarıyla sulanacak.</verse>
				<verse number="4">Bütün gök cisimleri küçülecek, Gökler bir tomar gibi dürülecek; Gök cisimleri, asma yaprağı, İncir yaprağı gibi dökülecek.</verse>
				<verse number="5">“Kılıcım göklerde kanıncaya kadar içti. Şimdi de Edom’un, Tümüyle yıkmaya karar verdiğim halkın Üzerine inecek” diyor RAB.</verse>
				<verse number="6">RAB’bin kılıcı kana, Kuzu ve teke kanına doydu; Yağla, koç böbreklerinin yağıyla kaplandı. Çünkü RAB’bin Bosra’da bir kurbanı, Edom’da büyük bir kıyımı var.</verse>
				<verse number="7">Onlarla birlikte yaban öküzleri, Körpe boğalarla güçlü boğalar da yere serilecek. Toprakları kana doyacak, yağla sulanacak.</verse>
				<verse number="8">Çünkü RAB’bin bir öç günü, Siyon’un davasını güdeceği bir karşılık yılı olacak.</verse>
				<verse number="9">Edom dereleri zifte, toprağı kükürde dönecek; ülkenin her yanı yanan zift olacak.</verse>
				<verse number="10">Zift gece gündüz sönmeyecek, dumanı hep tütecek. Ülke kuşaklar boyu ıssız kalacak, sonsuza dek oradan kimse geçmeyecek.</verse>
				<verse number="11">Baykuşların mülkü olacak orası, büyük baykuşlarla kargalar yaşayacak orada. RAB, Edom’un üzerine kargaşa ipini, boşluk çekülünü gerecek.</verse>
				<verse number="12">Kral ilan edebilecekleri soylular kalmayacak, bütün önderlerinin sonu gelecek.</verse>
				<verse number="13">Saraylarında dikenler, kalelerinde ısırganlarla böğürtlenler bitecek. Orası çakalların barınağı, baykuşların yurdu olacak.</verse>
				<verse number="14">Yabanıl hayvanlarla sırtlanlar orada buluşacak, tekeler karşılıklı böğürecek. Lilit oraya yerleşip rahata kavuşacak.</verse>
				<verse number="15">Baykuşlar orada yuva kurup yumurtlayacak, kuluçkaya yatıp yavrularını kendi gölgelerinde toplayacak. Çaylaklar eşleşip orada toplanacaklar.</verse>
				<verse number="16">RAB’bin kitabını okuyup araştırın: Bunlardan hiçbiri eksik kalmayacak, eşten yoksun hiçbir hayvan olmayacak. Çünkü bu buyruk RAB’bin ağzından çıktı, Ruhu da onları toplayacak.</verse>
				<verse number="17">RAB onlar için kura çekti, ülkeyi ölçüp aralarında pay etti. Orayı sonsuza dek sahiplenip kuşaklar boyu orada yaşayacaklar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Çöl ve kurak toprak sevinecek, Bozkır coşup çiğdem gibi çiçeklenecek.</verse>
				<verse number="2">Her yanı çiçeklenip sevinçle coşacak, Sevincini haykıracak. Lübnan’ın yüceliği, Karmel ve Şaron’un görkemi ona verilecek. İnsanlar RAB’bin yüceliğini, Tanrımız’ın görkemini görecek.</verse>
				<verse number="3">Gevşek elleri güçlendirin, Pekiştirin çözülen dizleri.</verse>
				<verse number="4">Yüreği kaygılı olanlara, “Güçlü olun, korkmayın” deyin, “İşte Tanrınız geliyor! Öç almaya, karşılık vermeye geliyor. Sizi O kurtaracak.”</verse>
				<verse number="5">O zaman körlerin gözleri, Sağırların kulakları açılacak;</verse>
				<verse number="6">Topallar geyik gibi sıçrayacak, Sevinçle haykıracak dilsizlerin dili. Çünkü çölde sular fışkıracak, Irmaklar akacak bozkırda.</verse>
				<verse number="7">Kızgın kum havuza, Susuz toprak pınara dönüşecek. Çakalların yattığı yerlerde Kamış, saz ve ot bitecek.</verse>
				<verse number="8">Orada bir yol, bir anayol olacak, “Kutsal yol” diye anılacak, Murdar kişiler geçemeyecek oradan. O yol kurtulmuş olanların yoludur. O yolda yürüyenler, bön kişiler de olsa yoldan sapmayacak.</verse>
				<verse number="9">Aslan olmayacak orada, Yırtıcı hayvan o yola çıkmayacak; Orada bulunmayacaklar. Ancak kurtulmuş olanlar yürüyecek o yolda.</verse>
				<verse number="10">RAB’bin kurtardıkları dönecek, Sevinçle haykırarak Siyon’a varacaklar. Yüzlerinde sonsuz sevinç olacak. Onların olacak coşku ve sevinç, Üzüntü ve inilti kaçacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Hizkiya’nın krallığının on dördüncü yılında Asur Kralı Sanherib, Yahuda’nın surlu kentlerine saldırıp hepsini ele geçirdi.</verse>
				<verse number="2">Komutanını büyük bir orduyla Lakiş’ten Yeruşalim’e, Kral Hizkiya’ya gönderdi. Komutan Çırpıcı Tarlası yolunda, Yukarı Havuz’un su yolunun yanında durdu.</verse>
				<verse number="3">Saray sorumlusu Hilkiya oğlu Elyakim, Yazman Şevna ve devlet tarihçisi Asaf oğlu Yoah onu karşılamaya çıktı.</verse>
				<verse number="4">Komutan onlara şöyle dedi: “Hizkiya’ya söyleyin. ‘Büyük kral, Asur Kralı diyor ki: Güvendiğin şey ne, neye güveniyorsun?</verse>
				<verse number="5">Savaş tasarıların ve gücün boş laftan başka bir şey değil diyorum. Kime güveniyorsun da bana karşı ayaklanıyorsun?</verse>
				<verse number="6">İşte sen şu kırık kamış değneğe, Mısır’a güveniyorsun. Bu değnek kendisine yaslanan herkesin eline batar, deler. Firavun da kendisine güvenenler için böyledir.</verse>
				<verse number="7">Yoksa bana, Tanrımız RAB’be güveniyoruz mu diyeceksiniz? Hizkiya’nın Yahuda ve Yeruşalim halkına, yalnız bu sunağın önünde tapınacaksınız diyerek tapınma yerlerini, sunaklarını ortadan kaldırdığı Tanrı değil mi bu?’</verse>
				<verse number="8">“Haydi, efendim Asur Kralı’yla bahse giriş. Binicileri sağlayabilirsen sana iki bin at veririm.</verse>
				<verse number="9">Mısır’ın savaş arabalarıyla atlıları sağlayacağına güvensen bile, efendimin en küçük rütbeli komutanlarından birini yenemezsin!</verse>
				<verse number="10">Dahası var: RAB’bin buyruğu olmadan mı saldırıp ülkeyi yıkmak için yola çıktığımı sanıyorsun? RAB, ‘Git, o ülkeyi yık’ dedi.”</verse>
				<verse number="11">Elyakim, Şevna ve Yoah, “Lütfen biz kullarınla Aramice konuş” diye karşılık verdiler, “Çünkü biz bu dili anlarız. Yahudice konuşma. Surların üzerindeki halk bizi dinliyor.”</verse>
				<verse number="12">Komutan, “Efendim bu sözleri yalnız size ve efendinize söyleyeyim diye mi gönderdi beni?” dedi, “Surların üzerinde oturan bu halka, sizin gibi dışkısını yemek, idrarını içmek zorunda kalacak olan herkese gönderdi.”</verse>
				<verse number="13">Sonra ayağa kalkıp Yahudi dilinde bağırdı: “Büyük kralın, Asur Kralı’nın sözlerini dinleyin!</verse>
				<verse number="14">Kral diyor ki, ‘Hizkiya sizi aldatmasın, o sizi kurtaramaz.</verse>
				<verse number="15">RAB bizi mutlaka kurtaracak, bu kent Asur Kralı’nın eline geçmeyecek diyen Hizkiya’ya kanmayın, RAB’be güvenmeyin.</verse>
				<verse number="16">Hizkiya’yı dinlemeyin.’ Çünkü Asur Kralı diyor ki, ‘Teslim olun, bana gelin. Böylece ben gelip sizi kendi ülkeniz gibi bir ülkeye –tahıl ve yeni şarap, ekmek ve üzüm dolu bir ülkeye– götürene kadar herkes kendi asmasından, kendi incir ağacından yiyecek, kendi sarnıcından içecek.</verse>
				<verse number="17">Hizkiya’yı dinlemeyin.’ Çünkü Asur Kralı diyor ki, ‘Teslim olun, bana gelin. Böylece ben gelip sizi kendi ülkeniz gibi bir ülkeye –tahıl ve yeni şarap, ekmek ve üzüm dolu bir ülkeye– götürene kadar herkes kendi asmasından, kendi incir ağacından yiyecek, kendi sarnıcından içecek.</verse>
				<verse number="18">“ ‘Hizkiya, RAB bizi kurtaracak diyerek sizi aldatmasın. Ulusların ilahları ülkelerini Asur Kralı’nın elinden kurtarabildi mi?</verse>
				<verse number="19">Hani nerede Hama’nın, Arpat’ın ilahları? Sefarvayim’in ilahları nerede? Samiriye’yi elimden kurtarabildiler mi?</verse>
				<verse number="20">Bütün bu ülkelerin ilahlarından hangisi ülkesini elimden kurtardı ki, RAB Yeruşalim’i elimden kurtarabilsin?’ ”</verse>
				<verse number="21">Herkes sustu, komutana tek sözle bile karşılık veren olmadı. Çünkü Kral Hizkiya, “Karşılık vermeyin” diye buyurmuştu.</verse>
				<verse number="22">Sonra saray sorumlusu Hilkiya oğlu Elyakim, Yazman Şevna ve devlet tarihçisi Asaf oğlu Yoah giysilerini yırttılar ve gidip komutanın söylediklerini Hizkiya’ya bildirdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">Kral Hizkiya olanları duyunca giysilerini yırttı, çul kuşanıp RAB’bin Tapınağı’na girdi.</verse>
				<verse number="2">Saray sorumlusu Elyakim’i, Yazman Şevna’yı ve ileri gelen kâhinleri Amots oğlu Peygamber Yeşaya’ya gönderdi. Hepsi çul kuşanmıştı.</verse>
				<verse number="3">Yeşaya’ya şöyle dediler: “Hizkiya diyor ki, ‘Bugün sıkıntı, azar ve utanç günü. Çünkü çocukların doğum vakti geldi, ama doğuracak güç yok.</verse>
				<verse number="4">Yaşayan Tanrı’yı aşağılamak için efendisi Asur Kralı’nın gönderdiği komutanın söylediklerini belki Tanrın RAB duyar da duyduğu sözlerden ötürü onları cezalandırır. Bu nedenle sağ kalanlarımız için dua et.’ ”</verse>
				<verse number="5">Yeşaya, Kral Hizkiya’dan gelen görevlilere şöyle dedi: “Efendinize şunları söyleyin: ‘RAB diyor ki, Asur Kralı’nın adamlarından benimle ilgili duyduğunuz küfürlerden korkma.</verse>
				<verse number="6">Yeşaya, Kral Hizkiya’dan gelen görevlilere şöyle dedi: “Efendinize şunları söyleyin: ‘RAB diyor ki, Asur Kralı’nın adamlarından benimle ilgili duyduğunuz küfürlerden korkma.</verse>
				<verse number="7">Onun içine öyle bir ruh koyacağım ki, bir haber üzerine kendi ülkesine dönecek. Orada onu kılıçla öldürteceğim.’ ”</verse>
				<verse number="8">Komutan, Asur Kralı’nın Lakiş’ten ayrılıp Livna’ya karşı savaştığını duydu. Krala danışmak için oraya gitti.</verse>
				<verse number="9">Kûş Kralı Tirhaka’nın kendisiyle savaşmak üzere yola çıktığını haber alan Asur Kralı, Hizkiya’ya ulaklar göndererek şöyle dedi:</verse>
				<verse number="10">“Yahuda Kralı Hizkiya’ya deyin ki, ‘Güvendiğin Tanrın, Yeruşalim Asur Kralı’nın eline teslim edilmeyecek diyerek seni aldatmasın.</verse>
				<verse number="11">Asur krallarının bütün ülkelere neler yaptığını, onları nasıl yerle bir ettiğini duymuşsundur. Sen kurtulacağını mı sanıyorsun?</verse>
				<verse number="12">Atalarımın yok ettiği ulusları –Gozanlılar’ı, Harranlılar’ı, Resefliler’i, Telassar’da yaşayan Edenliler’i– ilahları kurtarabildi mi?</verse>
				<verse number="13">Hani nerede Hama ve Arpat kralları? Lair, Sefarvayim, Hena, İvva kralları nerede?’ ”</verse>
				<verse number="14">Hizkiya mektubu ulakların elinden alıp okuduktan sonra RAB’bin Tapınağı’na çıktı. RAB’bin önünde mektubu yere yayarak</verse>
				<verse number="15">şöyle dua etti:</verse>
				<verse number="16">“Ey Keruvlar arasında taht kuran İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB, bütün dünya krallıklarının tek Tanrısı sensin. Yeri, göğü sen yarattın.</verse>
				<verse number="17">Ya RAB, kulak ver de işit, gözlerini aç da gör, ya RAB; Sanherib’in söylediklerini, yaşayan Tanrı’yı nasıl aşağıladığını duy.</verse>
				<verse number="18">Ya RAB, gerçek şu ki, Asur kralları bütün ulusları ve ülkelerini viraneye çevirdiler.</verse>
				<verse number="19">İlahlarını yakıp yok ettiler. Çünkü onlar tanrı değil, insan eliyle biçimlendirilmiş tahta ve taşlardı.</verse>
				<verse number="20">Ya RAB Tanrımız, şimdi bizi Sanherib’in elinden kurtar ki, bütün dünya krallıkları senin tek RAB olduğunu anlasın.”</verse>
				<verse number="21">Bunun üzerine Amots oğlu Yeşaya, Hizkiya’ya şu haberi gönderdi: “İsrail’in Tanrısı RAB şöyle diyor: ‘Asur Kralı Sanherib’le ilgili olarak bana yalvardığın için diyorum ki, “ ‘Erden kız Siyon seni hor görüyor, Alay ediyor seninle. Yeruşalim kızı ardından alayla baş sallıyor.</verse>
				<verse number="22">Bunun üzerine Amots oğlu Yeşaya, Hizkiya’ya şu haberi gönderdi: “İsrail’in Tanrısı RAB şöyle diyor: ‘Asur Kralı Sanherib’le ilgili olarak bana yalvardığın için diyorum ki, “ ‘Erden kız Siyon seni hor görüyor, Alay ediyor seninle. Yeruşalim kızı ardından alayla baş sallıyor.</verse>
				<verse number="23">Sen kimi aşağıladın, kime küfrettin? Kime sesini yükselttin? İsrail’in Kutsalı’na tepeden baktın!</verse>
				<verse number="24">Uşakların aracılığıyla Rab’bi aşağıladın. Bir sürü savaş arabamla dağların tepesine, Lübnan’ın doruklarına çıktım, dedin. Yüksek sedir ağaçlarını, seçme çamlarını kestim, Lübnan’ın en uzak tepelerine, Gür ormanlarına ulaştım.</verse>
				<verse number="25">Kuyular kazdım, sular içtim, Mısır’ın bütün ırmaklarını ayağımın tabanıyla kuruttum, dedin.</verse>
				<verse number="26">“ ‘Bütün bunları çoktan yaptığımı, Çok önceden tasarladığımı duymadın mı? Surlu kentleri enkaz yığınlarına çevirmeni Şimdi ben gerçekleştirdim.</verse>
				<verse number="27">O kentlerde yaşayanların kolu kanadı kırıldı. Yılgınlık ve utanç içindeydiler; Kır otuna, körpe filizlere, Damlarda büyümeden kavrulup giden ota döndüler.</verse>
				<verse number="28">Senin oturuşunu, kalkışını, Ne zaman gidip geldiğini, Bana nasıl öfkelendiğini biliyorum.</verse>
				<verse number="29">Bana duyduğun öfkeden, Kulağıma erişen küstahlığından ötürü Halkamı burnuna, gemimi ağzına takacak, Seni geldiğin yoldan geri çevireceğim.</verse>
				<verse number="30">“ ‘Senin için belirti şu olacak, ey Hizkiya: Bu yıl kendiliğinden yetişeni yiyeceksiniz, İkinci yıl ise ardından biteni. Üçüncü yıl ekip biçin, Bağlar dikip ürününü yiyin.</verse>
				<verse number="31">Yahudalılar’ın kurtulup sağ kalanları Yine aşağıya doğru kök salacak, Yukarıya doğru meyve verecek.</verse>
				<verse number="32">Çünkü sağ kalanlar Yeruşalim’den, Kurtulanlar Siyon Dağı’ndan çıkacak. Her Şeye Egemen RAB’bin gayretiyle olacak bu.’</verse>
				<verse number="33">“Bundan dolayı RAB Asur Kralı’na ilişkin şöyle diyor: ‘Bu kente girmeyecek, ok atmayacak. Kente kalkanla yaklaşmayacak, Karşısında rampa kurmayacak.</verse>
				<verse number="34">Geldiği yoldan dönecek ve kente girmeyecek’ diyor RAB,</verse>
				<verse number="35">‘Kendim için ve kulum Davut’un hatırı için Bu kenti savunup kurtaracağım’ diyor.”</verse>
				<verse number="36">RAB’bin meleği gidip Asur ordugahında yüz seksen beş bin kişiyi öldürdü. Ertesi sabah uyananlar salt cesetlerle karşılaştılar.</verse>
				<verse number="37">Bunun üzerine Asur Kralı Sanherib ordugahını bırakıp çekildi. Ninova’ya döndü ve orada kaldı.</verse>
				<verse number="38">Bir gün ilahı Nisrok’un tapınağında tapınırken, oğullarından Adrammelek’le Şareser, onu kılıçla öldürüp Ararat ülkesine kaçtılar. Yerine oğlu Esarhaddon kral oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">O günlerde Hizkiya ölümcül bir hastalığa yakalandı. Amots oğlu Peygamber Yeşaya ona gidip şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Ev işlerini düzene sok. Çünkü iyileşmeyecek, öleceksin.’ ”</verse>
				<verse number="2">Hizkiya yüzünü duvara dönüp RAB’be yalvardı:</verse>
				<verse number="3">“Ya RAB, yürekten bir sadakatle önünde nasıl yaşadığımı, gözünde iyi olanı yaptığımı anımsa lütfen.” Sonra acı acı ağlamaya başladı.</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine RAB Yeşaya’ya seslendi:</verse>
				<verse number="5">“Git, Hizkiya’ya şunu söyle: ‘Atan Davut’un Tanrısı RAB diyor ki: Duanı işittim, gözyaşlarını gördüm. Bak, ömrünü on beş yıl daha uzatacağım.</verse>
				<verse number="6">Bu kenti savunacak, seni de kenti de Asur Kralı’nın elinden kurtaracağım.</verse>
				<verse number="7">Sözümü gerçekleştireceğime ilişkin sana vereceğim belirti şu olacak:</verse>
				<verse number="8">RAB, batmakta olan güneşin Ahaz’ın inşa ettiği basamakların üzerine düşen gölgesini on basamak kısaltacak.’ ” Böylece batmakta olan güneşin gölgesi on basamak kısaldı.</verse>
				<verse number="9">Yahuda Kralı Hizkiya hastalanıp iyileştikten sonra şunları yazdı:</verse>
				<verse number="10">“Hayatımın baharında ölüler diyarının kapılarından geçip Ömrümün geri kalan yıllarından yoksun mu kalmalıyım?” demiştim,</verse>
				<verse number="11">“Yaşayanlar diyarında RAB’bi, evet, RAB’bi bir daha görmeyeceğim, Bu dünyada yaşayanlar gibi insan yüzü görmeyeceğim bir daha.</verse>
				<verse number="12">Evim bir çoban çadırı gibi bozuldu, alındı elimden. Dokumacı gibi dürdüm yaşamımı, RAB tezgahtan beni kesti, Bir gün içinde sonumu getiriverdi.</verse>
				<verse number="13">Sabırla bekledim sabaha kadar, RAB bir aslan gibi kırdı bütün kemiklerimi, Bir gün içinde sonumu getiriverdi.</verse>
				<verse number="14">Kırlangıç gibi, turna gibi acı acı öttüm, Güvercin gibi inledim, gözlerim yoruldu yukarı bakmaktan. Ya Rab, eziyet çekiyorum, Yardım et bana.</verse>
				<verse number="15">“Ne diyeyim? Bana seslenen de bunu yapan da Rab’dir. Tattığım bu acılardan sonra daha dikkatli yaşayacağım.</verse>
				<verse number="16">Ya Rab, insanlar bunlarla yaşarlar. Canım da bunların sayesinde yaşıyor. İyileştirdin, yaşattın beni!</verse>
				<verse number="17">Çektiğim bunca acı esenlik bulmam içindi. Beni sevdiğin için yıkım çukuruna düşmekten alıkoydun, Günahlarımı arkana attın.</verse>
				<verse number="18">Çünkü ölüler diyarı sana şükredemez, Ölüm övgüler sunmaz sana. Ölüm çukuruna inenler senin sadakatine umut bağlayamaz.</verse>
				<verse number="19">Diriler, yalnız diriler Bugün benim yaptığım gibi sana şükreder; Babalar senin sadakatini çocuklarına anlatır.</verse>
				<verse number="20">Beni kurtaracak olan RAB’dir. Ömrümüz boyunca O’nun tapınağında Telli çalgılarımızı çalacağız.”</verse>
				<verse number="21">Yeşaya, “İncir pestili getirin, Hizkiya’nın çıbanına koyun, iyileşir” demişti.</verse>
				<verse number="22">Hizkiya da, “RAB’bin Tapınağı’na çıkacağıma ilişkin belirti nedir?” diye sormuştu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">O sırada Hizkiya’nın hastalanıp iyileştiğini duyan Baladan oğlu Babil Kralı Merodak-Baladan, ona mektuplarla birlikte bir armağan gönderdi.</verse>
				<verse number="2">Bunlar Hizkiya’yı sevindirdi. O da deposundaki bütün değerli eşyaları –altını, gümüşü, baharatı, değerli yağı, silah deposunu ve hazine odalarındaki her şeyi– elçilere gösterdi. Sarayında da krallığında da onlara göstermediği hiçbir şey kalmadı.</verse>
				<verse number="3">Peygamber Yeşaya Kral Hizkiya’ya gidip, “Bu adamlar sana ne dediler, nereden gelmişler?” diye sordu. Hizkiya, “Uzak bir ülkeden, Babil’den gelmişler” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="4">Yeşaya, “Sarayında ne gördüler?” diye sordu. Hizkiya, “Sarayımdaki her şeyi gördüler, hazinelerimde onlara göstermediğim hiçbir şey kalmadı” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="5">Bunun üzerine Yeşaya şöyle dedi: “Her Şeye Egemen RAB’bin sözüne kulak ver.</verse>
				<verse number="6">RAB diyor ki, ‘Gün gelecek, sarayındaki her şey, atalarının bugüne kadar bütün biriktirdikleri Babil’e taşınacak. Hiçbir şey kalmayacak.</verse>
				<verse number="7">Soyundan gelen bazı çocuklar alınıp götürülecek, Babil Kralı’nın sarayında hadım edilecek.’ ”</verse>
				<verse number="8">Hizkiya, “RAB’den ilettiğin bu söz iyi” dedi. Çünkü, “Nasıl olsa yaşadığım sürece barış ve güvenlik olacak” diye düşünüyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">“Avutun halkımı” diyor Tanrınız, “Avutun!</verse>
				<verse number="2">Yeruşalim halkına dokunaklı sözler söyleyin. Angaryanın bittiğini, Suçlarının cezasını ödediklerini, Günahlarının cezasını RAB’bin elinden İki katıyla aldıklarını ilan edin.”</verse>
				<verse number="3">Şöyle haykırıyor bir ses: “Çölde RAB’bin yolunu hazırlayın, Bozkırda Tanrımız için düz bir yol açın.</verse>
				<verse number="4">Her vadi yükseltilecek, Her dağ, her tepe alçaltılacak. Böylelikle engebeler düzleştirilecek, Sarp yerler ovaya dönüştürülecek.</verse>
				<verse number="5">O zaman RAB’bin yüceliği görünecek, Bütün insanlar hep birlikte onu görecek. Bunu söyleyen RAB’dir.”</verse>
				<verse number="6">Ses, “Duyur” diyor. “Neyi duyurayım?” diye soruyorum. “İnsan soyu ota benzer, Bütün vefası kır çiçeği gibidir.</verse>
				<verse number="7">RAB’bin soluğu esince üzerlerine, Ot kurur, çiçek solar. Gerçekten de halk ottan farksızdır.</verse>
				<verse number="8">Ot kurur, çiçek solar, Ama Tanrımız’ın sözü sonsuza dek durur.”</verse>
				<verse number="9">Ey Siyon’a müjde getiren, Yüksek dağa çık! Ey Yeruşalim’e müjde getiren, Yükselt sesini, bağır, Sesini yükselt, korkma. Yahuda kentlerine, “İşte, Tanrınız!” de.</verse>
				<verse number="10">İşte Egemen RAB gücüyle geliyor, Kudretiyle egemenlik sürecek. Ücreti kendisiyle birlikte, Ödülü önündedir.</verse>
				<verse number="11">Sürüsünü çoban gibi güdecek, Kollarına alacak kuzuları, Bağrında taşıyacak; Usul usul yol gösterecek emziklilere.</verse>
				<verse number="12">Kim denizleri avucuyla, Gökleri karışıyla ölçebildi? Yerin toprağını ölçeğe sığdıran, Dağları kantarla, Tepeleri teraziyle tartabilen var mı?</verse>
				<verse number="13">RAB’bin düşüncesine kim akıl erdirebildi? O’na öğüt verip öğretebilen var mı?</verse>
				<verse number="14">Akıl almak, adalet yolunu öğrenmek için RAB kime danıştı ki? O’na bilgi veren, anlayış yolunu bildiren var mı?</verse>
				<verse number="15">RAB için uluslar kovada bir damla su, Terazideki toz zerreciği gibidir. Adaları ince toz gibi tartar.</verse>
				<verse number="16">Adakları yakmaya yetmez Lübnan ormanı, Yakmalık sunu için az gelir hayvanları.</verse>
				<verse number="17">RAB’bin önünde bütün uluslar bir hiç gibidir, Hiçten bile aşağı, değersiz sayılır.</verse>
				<verse number="18">Öyleyse Tanrı’yı kime benzeteceksiniz? Neyle karşılaştıracaksınız O’nu?</verse>
				<verse number="19">Putu döküm işçisi yapar, Kuyumcu altınla kaplar, Gümüş zincirler döker.</verse>
				<verse number="20">Böyle bir sunuya gücü yetmeyen yoksul kişi Çürümez bir ağaç parçası seçer. Yerinden kımıldamaz bir put yapsın diye Usta bir işçi arar.</verse>
				<verse number="21">Bilmiyor musunuz, duymadınız mı? Başlangıçtan beri size bildirilmedi mi? Dünyanın temelleri atılalı beri anlamadınız mı?</verse>
				<verse number="22">Gökkubbenin üstünde oturan RAB’dir, Yeryüzünde yaşayanlarsa çekirge gibidir. Gökleri perde gibi geren, Oturmak için çadır gibi kuran O’dur.</verse>
				<verse number="23">O’dur önderleri bir hiç eden, Dünyanın egemenlerini sıfıra indirgeyen.</verse>
				<verse number="24">O önderler ki, yeni dikilmiş, yeni ekilmiş ağaç gibi, Gövdeleri yere yeni kök salmışken RAB’bin soluğu onları kurutuverir, Kasırga saman gibi savurur.</verse>
				<verse number="25">“Beni kime benzeteceksiniz ki, Eşitim olsun?” diyor Kutsal Olan.</verse>
				<verse number="26">Başınızı kaldırıp göklere bakın. Kim yarattı bütün bunları? Yıldızları sırayla görünür kılıyor, Her birini adıyla çağırıyor. Büyük kudreti, üstün gücü sayesinde hepsi yerli yerinde duruyor.</verse>
				<verse number="27">Ey Yakup soyu, ey İsrail! Neden, “RAB başıma gelenleri görmüyor, Tanrı hakkımı gözetmiyor?” diye yakınıyorsun?</verse>
				<verse number="28">Bilmiyor musun, duymadın mı? Ebedi Tanrı, RAB, bütün dünyayı yaratan, Ne yorulur ne de zayıflar, O’nun bilgisi kavranamaz.</verse>
				<verse number="29">Yorulanı güçlendirir, Takati olmayanın kudretini artırır.</verse>
				<verse number="30">Gençler bile yorulup zayıf düşer, Yiğitler tökezleyip düşerler.</verse>
				<verse number="31">RAB’be umut bağlayanlarsa taze güce kavuşur, Kanat açıp yükselirler kartallar gibi. Koşar ama zayıf düşmez, Yürür ama yorulmazlar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="41">
				<verse number="1">RAB diyor ki, “Susun karşımda, ey kıyı halkları! Halklar güçlerini tazelesin, Öne çıkıp konuşsunlar. Yargı için bir araya gelelim.</verse>
				<verse number="2">“Doğudan adaleti harekete geçiren, Hizmete koşan kim? Ulusları önüne katıyor, krallara baş eğdiriyor. Kılıcıyla toz ediyor onları, Yayıyla savrulan samana çeviriyor.</verse>
				<verse number="3">Kovalıyor onları, Ayak basmadığı bir yoldan esenlikle geçiyor.</verse>
				<verse number="4">Bunları yapıp gerçekleştiren, Kuşakları başlangıçtan beri çağıran kim? Ben RAB, ilkim; sonuncularla da yine Ben olacağım.”</verse>
				<verse number="5">Kıyı halkları bunu görüp korktu. Dünyanın dört bucağı titriyor. Yaklaşıyor, geliyorlar.</verse>
				<verse number="6">Herkes komşusuna yardım ediyor, Kardeşine, “Güçlü ol” diyor.</verse>
				<verse number="7">Zanaatçı kuyumcuyu yüreklendiriyor, Madeni çekiçle düzleyen, “Lehim iyi oldu” diyerek örse vuranı yüreklendiriyor. Kımıldamasın diye putu yerine çiviliyor.</verse>
				<verse number="8">“Ama sen, ey kulum İsrail, Seçtiğim Yakup soyu, Dostum İbrahim’in torunları!</verse>
				<verse number="9">Sizleri dünyanın dört bucağından topladım, En uzak yerlerden çağırdım. Dedim ki, ‘Sen kulumsun, seni seçtim, Seni reddetmedim.’</verse>
				<verse number="10">Korkma, çünkü ben seninleyim, Yılma, çünkü Tanrın benim. Seni güçlendireceğim, evet, sana yardım edeceğim; Zafer kazanan sağ elimle sana destek olacağım.</verse>
				<verse number="11">“Sana öfkelenenlerin hepsi utanacak, rezil olacak. Sana karşı çıkanlar hiçe sayılıp yok olacak.</verse>
				<verse number="12">Seninle çekişenleri arasan da bulamayacaksın. Seninle savaşanlar hiçten beter olacak.</verse>
				<verse number="13">Çünkü sağ elinden tutan, ‘Korkma, sana yardım edeceğim’ diyen Tanrın RAB benim.</verse>
				<verse number="14">“Ey Yakup soyu, toprak kurdu, Ey İsrail halkı, korkma! Sana yardım edeceğim” diyor RAB, Seni kurtaran İsrail’in Kutsalı.</verse>
				<verse number="15">“İşte, seni dişli, keskin, yepyeni bir harman düveni yaptım. Harman edip ufalayacaksın dağları, Tepeleri samana çevireceksin.</verse>
				<verse number="16">Onları savurduğunda rüzgar alıp götürecek, Darmadağın edecek hepsini kasırga. Sense RAB’de sevinç bulacak, İsrail’in Kutsalı’yla övüneceksin.</verse>
				<verse number="17">“Düşkünlerle yoksullar su arıyor, ama yok. Dilleri kurumuş susuzluktan. Ben RAB, onları yanıtlayacağım, Ben, İsrail’in Tanrısı, onları bırakmayacağım.</verse>
				<verse number="18">Çıplak tepeler üzerinde ırmaklar, Vadilerde su kaynakları yapacağım. Çölü havuza, Kurak toprağı pınara çevireceğim.</verse>
				<verse number="19">Çölü sedir, akasya, Mersin ve iğde ağaçlarına kavuşturacağım. Bozkıra çam, köknar Ve selviyi bir arada dikeceğim.</verse>
				<verse number="20">Öyle ki, insanlar görüp bilsinler, Hep birlikte düşünüp anlasınlar ki, Bütün bunları RAB’bin eli yapmış, İsrail’in Kutsalı yaratmıştır.”</verse>
				<verse number="21">“Davanızı sunun” diyor RAB, “Kanıtlarınızı ortaya koyun” diyor Yakup’un Kralı,</verse>
				<verse number="22">“Putlarınızı getirin de olacakları bildirsinler bize. Olup bitenleri bildirsinler ki düşünelim, Sonuçlarını bilelim. Ya da gelecekte olacakları duyursunlar bize.</verse>
				<verse number="23">Ey putlar, bundan sonra olacakları bize bildirin de, İlah olduğunuzu bilelim! Haydi bir iyilik ya da kötülük edin de, Hepimiz korkup dehşete düşelim.</verse>
				<verse number="24">Siz de yaptıklarınız da hiçten betersiniz, Sizi yeğleyen iğrençtir.</verse>
				<verse number="25">“Kuzeyden birini harekete geçirdim, geliyor, Gün doğusundan beni adımla çağıran biri. Çömlekçinin balçığı çiğnediği gibi, Önderleri çamur gibi çiğneyecek ayağıyla.</verse>
				<verse number="26">Hanginiz bunu başlangıçtan bildirdi ki, bilelim, Kim önceden bildirdi ki, ‘Haklısın’ diyelim? Konuştuğunuzu bildiren de Duyuran da Duyan da olmadı hiç.</verse>
				<verse number="27">Siyon’a ilk, ‘İşte, geldiler’ diyen benim. Yeruşalim’e müjdeci gönderdim.</verse>
				<verse number="28">Bakıyorum, aralarında öğüt verebilecek kimse yok ki, Onlara danışayım, onlar da yanıtlasınlar.</verse>
				<verse number="29">Hepsi bomboş, yaptıkları da bir hiç. Halkın putları yalnızca yeldir, sıfırdır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="42">
				<verse number="1">“İşte kendisine destek olduğum, Gönlümün hoşnut olduğu seçtiğim kulum! Ruhum’u onun üzerine koydum. Adaleti uluslara ulaştıracak.</verse>
				<verse number="2">Bağırıp çağırmayacak, Sokakta sesini yükseltmeyecek.</verse>
				<verse number="3">Ezilmiş kamışı kırmayacak, Tüten fitili söndürmeyecek. Adaleti sadakatle ulaştıracak.</verse>
				<verse number="4">Yeryüzünde adaleti sağlayana dek Umudunu, cesaretini yitirmeyecek. Kıyı halkları onun yasasına umut bağlayacak.”</verse>
				<verse number="5">Gökleri yaratıp geren, Yeryüzünü ve ürününü seren, Dünyadaki insanlara soluk, Orada yaşayanlara ruh veren RAB Tanrı diyor ki,</verse>
				<verse number="6">“Ben, RAB, seni doğrulukla çağırdım, Elinden tutacak, Seni koruyacağım. Seni halka antlaşma, Uluslara ışık yapacağım.</verse>
				<verse number="7">Öyle ki, kör gözleri açasın, Zindandaki tutsakları, Cezaevi karanlığında yaşayanları özgür kılasın.</verse>
				<verse number="8">“Ben RAB’bim, adım budur. Onurumu bir başkasına, Övgülerimi putlara bırakmam.</verse>
				<verse number="9">Bakın, önceden bildirdiklerim gerçekleşti. Şimdi de yenilerini bildiriyorum; Bunlar ortaya çıkmadan önce size duyuruyorum.”</verse>
				<verse number="10">Ey denizlere açılanlar ve denizlerdeki her şey, Kıyılar ve kıyı halkları, RAB’be yeni bir ilahi söyleyin, Dünyanın dört bucağından O’nu ezgilerle övün.</verse>
				<verse number="11">Bozkır ve bozkırdaki kentler, Kedar köylerinde yaşayan halk Sesini yükseltsin. Sela’da oturanlar sevinçle haykırsın, Bağırsın dağların doruklarından.</verse>
				<verse number="12">Hepsi RAB’bi onurlandırsın, Kıyı halkları O’nu övsün.</verse>
				<verse number="13">Yiğit gibi çıkagelecek RAB, Savaşçı gibi gayrete gelecek. Bağırıp savaş çığlığı atacak, Düşmanlarına üstünlüğünü gösterecek.</verse>
				<verse number="14">“Uzun zamandır ses çıkarmadım, Sustum, kendimi tuttum. Ama şimdi feryat edeceğim doğuran kadın gibi, Nefesim tutulacak, kesik kesik soluyacağım.</verse>
				<verse number="15">Harap edeceğim dağları, tepeleri, Bütün yeşilliklerini kurutacağım. Irmakları adalara çevirip havuzları kurutacağım.</verse>
				<verse number="16">Körlere bilmedikleri yolda rehberlik edeceğim, Onlara kılavuz olacağım bilmedikleri yollarda, Karanlığı önlerinde ışığa, Engebeleri düzlüğe çevireceğim. Yerine getireceğim sözler bunlardır. Onlardan geri dönmem.</verse>
				<verse number="17">Oyma putlara güvenenler, Dökme putlara, ‘İlahlarımız sizsiniz’ diyenlerse Geri döndürülüp büsbütün utandırılacaklar.”</verse>
				<verse number="18">“Ey sağırlar, işitin, Ey körler, bakın da görün!</verse>
				<verse number="19">Kulum kadar kör olan var mı? Gönderdiğim ulak kadar sağır olan var mı? Benimle barışık olan kadar, RAB’bin kulu kadar kör olan kim var?</verse>
				<verse number="20">Pek çok şey gördünüz, ama aldırmıyorsunuz, Kulaklarınız açık, ama işitmiyorsunuz.”</verse>
				<verse number="21">Kendi doğruluğu uğruna Kutsal Yasa’yı Büyük ve yüce kılmak RAB’bi hoşnut etti.</verse>
				<verse number="22">Ama bu yağmalanmış, soyulmuş bir halktır. Hepsi deliklere, cezaevlerine kapatılmışlardır. Yağmalanmak için varlar, kurtaran yok. Soyulmak içinler, “Geri verin” diyen yok.</verse>
				<verse number="23">Hanginiz kulak verecek? Gelecekte kim can kulağıyla dinleyecek?</verse>
				<verse number="24">Yakup soyunun soyulmasına, İsrail’in yağmalanmasına kim olur verdi? Kendisine karşı günah işlediğimiz RAB değil mi? Çünkü O’nun yolunda yürümek istemediler, Yasasına kulak asmadılar.</verse>
				<verse number="25">Bu yüzden kızgın öfkesini, Savaşın şiddetini üzerlerine yağdırdı. Ama ateş çemberi içinde olduklarını farketmediler, Aldırmadılar kendilerini yakıp bitiren ateşe.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="43">
				<verse number="1">Ey Yakup soyu, seni yaratan, Ey İsrail, sana biçim veren RAB şimdi şöyle diyor: “Korkma, çünkü seni kurtardım, Seni adınla çağırdım, sen benimsin.</verse>
				<verse number="2">Suların içinden geçerken seninle olacağım, Irmakların içinden geçerken su boyunu aşmayacak. Ateşin içinde yürürken yanmayacaksın, Alevler seni yakmayacak.</verse>
				<verse number="3">Çünkü senin Tanrın, İsrail’in Kutsalı, Seni kurtaran RAB benim. Fidyen olarak Mısır’ı, Sana karşılık Kûş ve Seva diyarlarını verdim.</verse>
				<verse number="4">Gözümde değerli ve saygın olduğun, Seni sevdiğim için, senin yerine insanlar, Canın karşılığında halklar vereceğim.</verse>
				<verse number="5">Korkma, çünkü seninleyim, Soyundan olanları doğudan getireceğim, Sizleri de batıdan toplayacağım.</verse>
				<verse number="6">“Kuzeye, ‘Ver’, güneye, ‘Alıkoyma; Oğullarımı uzaktan, Kızlarımı dünyanın dört bucağından getir’ diyeceğim.</verse>
				<verse number="7">‘Yüceliğim için yaratıp biçim verdiğim, Adımla çağrılan herkesi, Evet, oluşturduğum herkesi getirin’ diyeceğim.”</verse>
				<verse number="8">Gözleri olduğu halde kör, Kulakları olduğu halde sağır olan halkı öne getir.</verse>
				<verse number="9">Bütün uluslar bir araya gelsin, halklar toplansın. İçlerinden hangisi bunları bildirebilir, Olup bitenleri bize duyurabilir? Tanıklarını çağırıp haklı olduklarını kanıtlasınlar, Ötekiler de duyup, “Doğrudur” desinler.</verse>
				<verse number="10">“Tanıklarım sizlersiniz” diyor RAB, “Seçtiğim kullar sizsiniz. Öyle ki beni tanıyıp bana güvenesiniz, Benim O olduğumu anlayasınız. Benden önce bir tanrı olmadı, Benden sonra da olmayacak.</verse>
				<verse number="11">“Ben, yalnız ben RAB’bim, Benden başka kurtarıcı yoktur.</verse>
				<verse number="12">Ben bildirdim, ben kurtardım, ben duyurdum, Aranızdaki yabancı ilahlar değil. Tanıklarım sizsiniz” diyor RAB, “Tanrı benim,</verse>
				<verse number="13">Gün gün olalı ben O’yum. Elimden kimse kurtaramaz. Ben yaparım, kim engel olabilir?”</verse>
				<verse number="14">Kurtarıcınız RAB, İsrail’in Kutsalı diyor ki, “Uğrunuza Babil üzerine bir ordu göndereceğim. Övündükleri gemilerle kaçan bütün Kildaniler’e Boyun eğdireceğim.</verse>
				<verse number="15">Kutsalınız, İsrail’in Yaratıcısı, Kralınız RAB benim.”</verse>
				<verse number="16">Denizde geçit, azgın sularda yol açan, Atlarla savaş arabalarını, Yiğit savaşçıları ve orduyu Yola çıkaran RAB şöyle diyor: “Onlar yattı, kalkamaz oldu, Fitil gibi bastırılıp söndürüldüler.</verse>
				<verse number="17">Denizde geçit, azgın sularda yol açan, Atlarla savaş arabalarını, Yiğit savaşçıları ve orduyu Yola çıkaran RAB şöyle diyor: “Onlar yattı, kalkamaz oldu, Fitil gibi bastırılıp söndürüldüler.</verse>
				<verse number="18">“Olup bitenlerin üzerinde durmayın, Düşünmeyin eski olayları.</verse>
				<verse number="19">Bakın, yeni bir şey yapıyorum! Olmaya başladı bile, farketmiyor musunuz? Çölde yol, kurak topraklarda ırmaklar yapacağım.</verse>
				<verse number="20">Kır hayvanları, çakallarla baykuşlar beni yüceltecek. Çünkü seçtiğim halkın içmesi için çölde su, Kurak yerlerde ırmaklar sağladım.</verse>
				<verse number="21">Kendim için biçim verdiğim bu halk Bana ait olan övgüleri ilan edecek.”</verse>
				<verse number="22">“Ne var ki, ey Yakup soyu, Yakardığın ben değildim, Benden usandın, ey İsrail.</verse>
				<verse number="23">Yakmalık sunu için bana davar getirmediniz, Kurbanlarınızla beni onurlandırmadınız. Sizi sunularla uğraştırmadım, Günnük isteyerek sizi usandırmadım.</verse>
				<verse number="24">Benim için güzel kokulu kamış satın almadınız, Doyurmadınız beni kurbanlarınızın yağıyla. Tersine, beni günahlarınızla uğraştırdınız, Suçlarınızla usandırdınız.</verse>
				<verse number="25">Kendi uğruna suçlarınızı silen benim, evet benim, Günahlarınızı anmaz oldum.</verse>
				<verse number="26">“Geçmişi bana anımsatın, hesaplaşalım, Haklı çıkmak için davanızı anlatın.</verse>
				<verse number="27">İlk atanız günah işledi, Sözcüleriniz bana başkaldırdı.</verse>
				<verse number="28">Bu yüzden tapınak görevlilerini bayağılaştırdım; Yakup soyunu bütünüyle yıkıma, İsrail’i rezilliğe mahkûm ettim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="44">
				<verse number="1">“Şimdi, ey kulum Yakup soyu, Seçtiğim İsrail halkı, dinle!</verse>
				<verse number="2">Seni yaratan, rahimde sana biçim veren, Sana yardım edecek olan RAB şöyle diyor: ‘Korkma, ey kulum Yakup soyu, Ey seçtiğim Yeşurun!</verse>
				<verse number="3">“ ‘Susamış toprağı sulayacak, Kurumuş toprakta dereler akıtacağım. Çocuklarının üzerine Ruhum’u dökecek, Soyunu kutsayacağım.</verse>
				<verse number="4">Akarsu kıyısında otlar arasında yükselen Kavaklar gibi boy atacaklar.’</verse>
				<verse number="5">“Kimi, ‘Ben RAB’be aitim’ diyecek, Kimi Yakup adını alacak, Kimi de eline ‘RAB’be ait’ yazıp İsrail adını benimseyecek.”</verse>
				<verse number="6">RAB, İsrail’in Kralı ve Kurtarıcısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “İlk ve son benim, Benden başka Tanrı yoktur.</verse>
				<verse number="7">Benim gibi olan var mı? Haber versin. Ezeli halkımı var ettiğimden beri olup bitenleri, Bundan sonra olacakları söyleyip sıralasın, Evet, gelecek olayları bildirsin!</verse>
				<verse number="8">Yılmayın, korkmayın! Size çok önceden beri söyleyip açıklamadım mı? Tanıklarım sizsiniz. Benden başka Tanrı var mı? Hayır, başka Kaya yok; Ben bir başkasını bilmiyorum.”</verse>
				<verse number="9">Putlara biçim verenlerin hepsi boş insanlardır. Değer verdikleri nesneler hiçbir işe yaramaz. Putların tanıkları onlardır; Ne bir şey görür ne de bir şey bilirler. Bunun sonucunda utanç içinde kalacaklar.</verse>
				<verse number="10">Kim yararsız ilaha biçim vermek, Dökme put yapmak ister?</verse>
				<verse number="11">Bakın, bu putlarla uğraşanların hepsi utanacak. Onları yapanlar salt insan. Hepsi toplanıp yargılanmaya gelsin. Dehşete düşecek, utanacaklar birlikte.</verse>
				<verse number="12">Demirci aletini alır, Kömür ateşinde çalışır, Çekiçle demire biçim verir. Güçlü koluyla onu işler. Acıkır, güçsüz kalır, su içmeyince tükenir.</verse>
				<verse number="13">Marangoz iple ölçü alır, Tahtayı tebeşirle çizer. Raspayla tahtayı biçimlendirir, Pergelle işaretler, insan biçimi verir. İnsan güzelliğinde, Evde duracak bir put yapar.</verse>
				<verse number="14">İnsan kendisi için sedir ağaçları keser, Palamut, meşe ağaçları alır. Ormanda kendine bir ağaç seçer. Bir çam diker, ama ağacı büyüten yağmurdur.</verse>
				<verse number="15">Sonra ağaç odun olarak kullanılır. İnsan aldığı odunla hem ısınır, Hem tutuşturup ekmek pişirir, Hem de bir ilah yapıp tapınır. Yaptığı putun önünde yere kapanır.</verse>
				<verse number="16">Odunun bir kısmını yakar, Ateşinde et kızartıp karnını doyurur. Isınınca bir oh çeker, “Isındım, ateşin sıcaklığını duyuyorum” der.</verse>
				<verse number="17">Artakalan odundan kendine bir ilah, Oyma put yapar; Önünde yere kapanıp ona tapınır, “Beni kurtar, çünkü ilahım sensin” diye yakarır.</verse>
				<verse number="18">Böyleleri anlamaz, bilmez. Çünkü gözleri de zihinleri de öylesine kapalı ki, Görmez, anlamazlar.</verse>
				<verse number="19">Durup düşünmez, bilmez, Anlamazlar ki şöyle desinler: “Odunun bir kısmını yakıp Ateşinde ekmek pişirdim, et kızartıp yedim. Artakalanından iğrenç bir şey mi yapayım? Bir odun parçasının önünde yere mi kapanayım?”</verse>
				<verse number="20">Külle besleniyorlar. Aldanan yürekleri onları saptırıyor. Canlarını kurtaramaz, “Sağ elimdeki şu nesne aldatıcı değil mi?” diyemezler.</verse>
				<verse number="21">“Ey Yakup soyu, ey İsrail, Söylediklerimi anımsayın, çünkü kulumsunuz. Size ben biçim verdim, kulumsunuz; Seni unutmam, ey İsrail.</verse>
				<verse number="22">İsyanlarınızı bulut gibi, Günahlarınızı sis gibi sildim. Bana dönün, çünkü sizi kurtardım.”</verse>
				<verse number="23">Sevinçle haykırın, ey gökler, Çünkü bunu RAB yaptı. Haykırın, ey yerin derinlikleri. Ey dağlar, ey orman, ormandaki her ağaç, Sevinç çığlıklarına katılın. Çünkü RAB Yakup soyunu kurtararak İsrail’de görkemini gösterdi.</verse>
				<verse number="24">Sizi kurtaran, Size rahimde biçim veren RAB diyor ki, “Her şeyi yaratan, Gökleri yalnız başına geren, Yeryüzünü tek başına seren, Sahte peygamberlerin belirtilerini boşa çıkaran, Falcılarla alay eden, Bilgeleri geri çeviren, Bilgilerini saçmalığa dönüştüren, Kulunun sözlerini yerine getiren, Ulaklarının peygamberlik sözlerini gerçekleştiren, Yeruşalim için, ‘İçinde oturulacak’, Yahuda kentleri için, ‘Yeniden kurulacak, Yıkıntılarını onaracağım’ diyen; Engine, ‘Kuru! Sularını kurutacağım’ diyen, Koreş için, ‘O çobanımdır, Her istediğimi yerine getirecek’, Yeruşalim için, ‘Yeniden kurulacak’, Tapınak için, ‘Temeli atılacak’ diyen RAB benim.”</verse>
				<verse number="25">Sizi kurtaran, Size rahimde biçim veren RAB diyor ki, “Her şeyi yaratan, Gökleri yalnız başına geren, Yeryüzünü tek başına seren, Sahte peygamberlerin belirtilerini boşa çıkaran, Falcılarla alay eden, Bilgeleri geri çeviren, Bilgilerini saçmalığa dönüştüren, Kulunun sözlerini yerine getiren, Ulaklarının peygamberlik sözlerini gerçekleştiren, Yeruşalim için, ‘İçinde oturulacak’, Yahuda kentleri için, ‘Yeniden kurulacak, Yıkıntılarını onaracağım’ diyen; Engine, ‘Kuru! Sularını kurutacağım’ diyen, Koreş için, ‘O çobanımdır, Her istediğimi yerine getirecek’, Yeruşalim için, ‘Yeniden kurulacak’, Tapınak için, ‘Temeli atılacak’ diyen RAB benim.”</verse>
				<verse number="26">Sizi kurtaran, Size rahimde biçim veren RAB diyor ki, “Her şeyi yaratan, Gökleri yalnız başına geren, Yeryüzünü tek başına seren, Sahte peygamberlerin belirtilerini boşa çıkaran, Falcılarla alay eden, Bilgeleri geri çeviren, Bilgilerini saçmalığa dönüştüren, Kulunun sözlerini yerine getiren, Ulaklarının peygamberlik sözlerini gerçekleştiren, Yeruşalim için, ‘İçinde oturulacak’, Yahuda kentleri için, ‘Yeniden kurulacak, Yıkıntılarını onaracağım’ diyen; Engine, ‘Kuru! Sularını kurutacağım’ diyen, Koreş için, ‘O çobanımdır, Her istediğimi yerine getirecek’, Yeruşalim için, ‘Yeniden kurulacak’, Tapınak için, ‘Temeli atılacak’ diyen RAB benim.”</verse>
				<verse number="27">Sizi kurtaran, Size rahimde biçim veren RAB diyor ki, “Her şeyi yaratan, Gökleri yalnız başına geren, Yeryüzünü tek başına seren, Sahte peygamberlerin belirtilerini boşa çıkaran, Falcılarla alay eden, Bilgeleri geri çeviren, Bilgilerini saçmalığa dönüştüren, Kulunun sözlerini yerine getiren, Ulaklarının peygamberlik sözlerini gerçekleştiren, Yeruşalim için, ‘İçinde oturulacak’, Yahuda kentleri için, ‘Yeniden kurulacak, Yıkıntılarını onaracağım’ diyen; Engine, ‘Kuru! Sularını kurutacağım’ diyen, Koreş için, ‘O çobanımdır, Her istediğimi yerine getirecek’, Yeruşalim için, ‘Yeniden kurulacak’, Tapınak için, ‘Temeli atılacak’ diyen RAB benim.”</verse>
				<verse number="28">Sizi kurtaran, Size rahimde biçim veren RAB diyor ki, “Her şeyi yaratan, Gökleri yalnız başına geren, Yeryüzünü tek başına seren, Sahte peygamberlerin belirtilerini boşa çıkaran, Falcılarla alay eden, Bilgeleri geri çeviren, Bilgilerini saçmalığa dönüştüren, Kulunun sözlerini yerine getiren, Ulaklarının peygamberlik sözlerini gerçekleştiren, Yeruşalim için, ‘İçinde oturulacak’, Yahuda kentleri için, ‘Yeniden kurulacak, Yıkıntılarını onaracağım’ diyen; Engine, ‘Kuru! Sularını kurutacağım’ diyen, Koreş için, ‘O çobanımdır, Her istediğimi yerine getirecek’, Yeruşalim için, ‘Yeniden kurulacak’, Tapınak için, ‘Temeli atılacak’ diyen RAB benim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="45">
				<verse number="1">RAB meshettiği kişiye, Sağ elinden tuttuğu Koreş’e sesleniyor. Uluslara onun önünde baş eğdirecek, Kralları silahsızlandıracak, Bir daha kapanmayacak kapılar açacak. Ona şöyle diyor:</verse>
				<verse number="2">“Senin önünsıra gidip Dağları düzleyecek, Tunç kapıları kırıp Demir sürgülerini parçalayacağım.</verse>
				<verse number="3">Seni adınla çağıranın Ben RAB, İsrail’in Tanrısı olduğumu anlayasın diye Karanlıkta kalmış hazineleri, Gizli yerlerde saklı zenginlikleri sana vereceğim.</verse>
				<verse number="4">Sen beni tanımadığın halde Kulum Yakup soyu ve seçtiğim İsrail uğruna Seni adınla çağırıp onurlu bir unvan vereceğim.</verse>
				<verse number="5">RAB benim, başkası yok, Benden başka Tanrı yok. Beni tanımadığın halde seni güçlü kılacağım.</verse>
				<verse number="6">Öyle ki, doğudan batıya dek Benden başkası olmadığını herkes bilsin. RAB benim, başkası yok.</verse>
				<verse number="7">Işığı biçimlendiren, karanlığı yapan, Esenliği ve felaketi yaratan, Bütün bunları yapan RAB benim.</verse>
				<verse number="8">Ey gökler, yukarıdan doğruluk damlatın, Ey bulutlar, doğruluk yağdırın. Toprak yarılsın, kurtuluş meyvesi versin, Onunla birlikte doğruluk yetiştirsin. Bunları yaratan RAB benim.”</verse>
				<verse number="9">Kendine biçim verenle çekişenin vay haline! Kil, topraktan yapılmış çömlek parçası, Kendisine biçim verene, “Ne yapıyorsun? Yarattığın nesnenin tutacağı yok” diyebilir mi?</verse>
				<verse number="10">Babasına, “Dünyaya ne getirdin?” Ya da annesine, “Ne biçim şey doğurdun?” Diyenin vay haline!</verse>
				<verse number="11">İsrail’in Kutsalı, Ona biçim veren RAB diyor ki, “Çocuklarımın geleceği hakkında beni sorgulayabilir, Ellerimin yapıtları hakkında bana buyruk verebilir misiniz?</verse>
				<verse number="12">Dünyayı ben yaptım, Üzerindeki insanı ben yarattım. Benim ellerim gerdi gökleri, Bütün gök cisimleri benim buyruğumda.</verse>
				<verse number="13">Koreş’i doğrulukla harekete geçirecek, Yollarını düzleyeceğim. Kentimi o onaracak, Sürgünlerimi ücret ya da ödül almadan o özgür kılacak.” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="14">RAB diyor ki, “Mısır’ın ürettikleri, Kûş’un ticaret gelirleri Ve uzun boylu Sevalılar size gelecek, sizin olacak. Zincire vurulmuş olarak ardınızsıra yürüyecekler. Önünüzde yere kapanıp yalvaracaklar: ‘Tanrı yalnız sizinledir, Başkası, başka Tanrı yok.’ ”</verse>
				<verse number="15">Gerçekten sen kendini gizleyen bir Tanrı’sın, Ey İsrail’in Tanrısı, ey Kurtarıcı!</verse>
				<verse number="16">Put yapanların hepsi utandırılacak, rezil olacak. Utanç içinde uzaklaşacaklar.</verse>
				<verse number="17">Ama İsrail RAB tarafından kurtarılacak, Sonsuza dek sürecek kurtuluşu. Çağlar boyunca utandırılmayacak, Asla rezil olmayacak.</verse>
				<verse number="18">Çünkü gökleri yaratan RAB, Dünyayı yaratıp biçimlendiren, pekiştiren, Üzerinde yaşanmasın diye değil, yaşansın diye Biçimlendiren RAB –Tanrı O’dur– şöyle diyor: “RAB benim, başkası yok.</verse>
				<verse number="19">Ben gizlide, Karanlıklar ülkesinin bir köşesinde konuşmadım. Yakup soyuna, ‘Beni olmayacak yerlerde arayın’ demedim. Doğru olanı söyleyen, adil olanı bildiren RAB benim.”</verse>
				<verse number="20">“Ey sizler, uluslardan kaçıp kurtulanlar, Toplanıp gelin, birlikte yaklaşın! Tahtadan oyma putlar taşıyan, Kurtaramayan ilahlara yakaranlar bilgisizdir.</verse>
				<verse number="21">Konuşun, davanızı sunun, Birbirinize danışın. Bunları çok önceden duyurup bildiren kim? Ben RAB, bildirmedim mi? Benden başka Tanrı yok, adil Tanrı ve Kurtarıcı benim. Yok benden başkası.</verse>
				<verse number="22">“Ey dünyanın dört bucağındakiler, Bana dönün, kurtulursunuz. Çünkü Tanrı benim, başkası yok.</verse>
				<verse number="23">Kendi üzerime ant içtim, Ağzımdan çıkan söz doğrudur, boşa çıkmaz: Her diz önümde çökecek, Her dil bana ant içecek.</verse>
				<verse number="24">“Benim için şöyle diyecekler: ‘Doğruluk ve güç yalnız RAB’dedir’, İnsanlar O’na gelecek. RAB’be öfkelenenlerin hepsi utandırılacak.</verse>
				<verse number="25">Ama bütün İsrail soyu RAB tarafından aklanacak, O’nunla övünecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="46">
				<verse number="1">“İlah Bel diz çökmüş, ilah Nebo sinmiş, Putları hayvanlara, öküzlere yüklenmiş gidiyor. Taşınan bu nesneleriniz ağırlık, Yorgun hayvana yük oldu.</verse>
				<verse number="2">Birlikte sinmiş, diz çökmüşler, Putlarını yük olmaktan kurtaramıyorlar. Sürgüne gidecek onlar.</verse>
				<verse number="3">“Ey Yakup soyu, İsrail’in sağ kalanları, Doğdunuz doğalı yüklendiğim, Rahimden çıktınız çıkalı taşıdığım sizler, Dinleyin beni:</verse>
				<verse number="4">Siz yaşlanıncaya dek ben O’yum; Saçlarınız ağarıncaya dek Ben yükleneceğim sizi. Sizi ben yarattım, ben taşıyacağım, Evet, sizi ben yüklenecek, ben kurtaracağım.</verse>
				<verse number="5">“Beni kime benzetecek, Kime denk tutacaksınız? Kiminle karşılaştıracaksınız ki, benzer olalım?</verse>
				<verse number="6">Kimisi bol keseden harcadığı altından, Terazide tarttığı gümüşten Ücret karşılığında kuyumcuya ilah yaptırır, Önünde yere kapanıp tapınır.</verse>
				<verse number="7">Onu omuzlayıp taşır, yerine koyar. Öylece durur put, yerinden kımıldamaz. Kendisine yakarana yanıt veremez, Onu sıkıntısından kurtaramaz.</verse>
				<verse number="8">“Bunu anımsayın, ey başkaldıranlar, Adam olun, aklınızdan çıkarmayın!</verse>
				<verse number="9">Çok önceden beri olup bitenleri anımsayın. Çünkü Tanrı benim, başkası yok. Tanrı benim, benzerim yok.</verse>
				<verse number="10">Sonu ta başlangıçtan, Henüz olmamış olayları çok önceden bildiren, ‘Tasarım gerçekleşecek, İstediğim her şeyi yapacağım’ diyen benim.</verse>
				<verse number="11">Doğudan yırtıcı kuşu, Uzak bir ülkeden Tasarımı gerçekleştirecek adamı çağıran benim. Evet, bunları söyledim, Kesinlikle yerine getirecek, Tasarladığımı yapacağım mutlaka.</verse>
				<verse number="12">“Ey dikbaşlılar, doğruluktan uzak olanlar, Dinleyin beni!</verse>
				<verse number="13">Zaferim yaklaştı, uzak değil; Kurtarışım gecikmeyecek. Güzelliğim olan İsrail için Siyon’u kurtaracağım.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="47">
				<verse number="1">“Ey Babil, erden kız, İn aşağı, toprağa otur. Ey Kildani kızı, Tahtın yok artık, yere otur. Bundan böyle, ‘Nazik, narin’ demeyecekler sana.</verse>
				<verse number="2">Bir çift değirmen taşı al da un öğüt, Çıkar peçeni, kaldır eteğini. Baldırını aç, ırmaklardan geç.</verse>
				<verse number="3">Çıplaklığın sergilenecek, mahrem yerlerin görünecek. Öç alacağım, kimseyi esirgemeyeceğim.”</verse>
				<verse number="4">Bizim kurtarıcımız İsrail’in Kutsalı’dır. O’nun adı Her Şeye Egemen RAB’dir.</verse>
				<verse number="5">RAB diyor ki, “Ey Kildani kızı, Karanlığa çekilip sessizce otur. Çünkü bundan böyle ‘Ülkeler kraliçesi’ demeyecekler sana.</verse>
				<verse number="6">Halkıma öfkelenmiş, Mirasım olduğu halde onu bayağılaştırıp Eline teslim etmiştim. Ama sen onlara acımadın, Yaşlılara bile çok ağır bir boyunduruk yükledin.</verse>
				<verse number="7">‘Sonsuza dek kraliçe olacağım’ diye düşünüyordun, Bunları aklına getirmedin, sonuçlarını düşünmedin.</verse>
				<verse number="8">“Ey şimdi güvenlikte yaşayan zevk düşkünü, İçinden, ‘Kraliçe benim, başkası yok; Hiç dul kalmayacak, Evlat acısı görmeyeceğim’ diyorsun. Dinle şimdi:</verse>
				<verse number="9">Bir gün içinde ikisi birden başına gelecek: Çok sayıda büyüye, etkili muskalarına karşın Hem dul kalacak, Hem evlat acısını alabildiğine yaşayacaksın.</verse>
				<verse number="10">“Kötülüğüne güvendin, ‘Beni gören yok’ diye düşündün. Bilgin ve bilgeliğin seni saptırdı. İçinden, ‘Kraliçe benim, başkası yok’ diyordun.</verse>
				<verse number="11">Ne var ki, felakete uğrayacaksın. Onu durduracak büyü yok elinde, Başına gelecek belayı önleyemeyeceksin. Üzerine ansızın hiç beklemediğin bir yıkım gelecek.</verse>
				<verse number="12">Gençliğinden beri emek verdiğin Muskalarına, çok sayıda büyüye devam et; Belki yararını görür, Kimilerini titretirsin.</verse>
				<verse number="13">Aldığın öğütlerin çokluğu Seni tüketti. Yıldız falcıların, yıldızbilimcilerin, Ay başlarında ne olacağını bildirenlerin, Şimdi kalksınlar da Başına geleceklerden seni kurtarsınlar.</verse>
				<verse number="14">“Bak, hepsi anızdan farksız, Ateş yakacak onları. Canlarını alevden kurtaramayacaklar. Ne ısınmak için kor, Ne de karşısında oturulacak ateş olacak.</verse>
				<verse number="15">Emek verdiğin adamlar böyle olacak. Gençliğinden beri alışveriş ettiğin herkes Kendi yoluna gidecek, Seni kurtaran olmayacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="48">
				<verse number="1">“Dinle, ey Yakup soyu! İsrail adıyla anılan, Yahuda soyundan gelen, RAB’bin adıyla ant içen sizler, İsrail’in Tanrısı’na yakarır, Ama bunu doğrulukla, içtenlikle yapmazsınız.</verse>
				<verse number="2">Kutsal kentli olduğunuzu, İsrail’in Tanrısı’na dayandığınızı ileri sürersiniz. O’nun adı Her Şeye Egemen RAB’dir.</verse>
				<verse number="3">Olup bitenleri çok önceden bildirdim, Ağzımı açıp duyurdum. Ansızın yaptım ve gerçekleştiler.</verse>
				<verse number="4">İnatçı olduğunuzu, Tunç alınlı, demir boyunlu olduğunuzu bildiğim için</verse>
				<verse number="5">Bunları size çok önceden bildirdim, Olmadan önce duyurdum. Yoksa, ‘Bunları yapan putlarımızdır, Olmalarını buyuran Oyma ve dökme putlarımızdır’ derdiniz.</verse>
				<verse number="6">Bunları duydunuz, hepsini inceleyin. Peki, kabul etmeyecek misiniz? Şimdiden size yeni şeyler, Bilmediğiniz gizli şeyler açıklayacağım.</verse>
				<verse number="7">Bunlar şimdi yaratılıyor, Geçmişte değil; Bugüne kadar duymadınız, Yoksa, ‘Bunları biliyorduk’ derdiniz.</verse>
				<verse number="8">Ne duydunuz, ne de anladınız, Öteden beri kulaklarınız tıkalı. Ne denli hain olduğunuzu biliyorum, Doğuştan isyankâr olduğunuz biliniyor.</verse>
				<verse number="9">Adım uğruna öfkemi geciktiriyorum. Ünümden ötürü kendimi tutuyorum, Yoksa sizi yok ederdim.</verse>
				<verse number="10">Bakın, gümüşü arıtır gibi olmasa da sizleri arıttım, Sıkıntı ocağında denedim.</verse>
				<verse number="11">Bunu kendim için, evet, kendim için yapıyorum. Adımı bayağılaştırmanızı nasıl hoş görebilirim? Bana ait olan onuru başkasına vermem.”</verse>
				<verse number="12">“Ey Yakup soyu, çağırdığım İsrail, beni dinle: Ben O’yum; ilk Ben’im, son da Ben’im.</verse>
				<verse number="13">Yeryüzünün temelini elimle attım, Gökleri sağ elim gerdi. Onları çağırdığımda Birlikte önümde dikilirler.</verse>
				<verse number="14">“Toplanıp dinleyin hepiniz: Putlardan hangisi bunları önceden bildirebildi? RAB’bin sevdiği kişi O’nun Babil’e karşı tasarladığını yerine getirecek. Gücünü Kildaniler’e karşı kullanacak.</verse>
				<verse number="15">Ben, evet, ben söyledim, onu ben çağırdım, Onu getirdim, görevini başaracak.</verse>
				<verse number="16">“Yaklaşın bana, dinleyin söyleyeceklerimi: Başlangıçtan beri açıkça konuştum, O zamandan bu yana oradayım.” Egemen RAB şimdi beni ve Ruhu’nu gönderiyor.</verse>
				<verse number="17">Sizleri kurtaran İsrail’in Kutsalı RAB diyor ki, “Yararlı olanı size öğreten, Gitmeniz gereken yolda sizi yürüten Tanrınız RAB benim.</verse>
				<verse number="18">“Keşke buyruklarıma dikkat etseydiniz! O zaman esenliğiniz ırmak gibi, Doğruluğunuz denizin dalgaları gibi olurdu.</verse>
				<verse number="19">Soyunuz kum gibi, Torunlarınız kum taneleri gibi olurdu. Adları ne unutulur, Ne de huzurumdan yok olurdu.”</verse>
				<verse number="20">Babil’den çıkın, Kildaniler’den kaçın, Sevinç çığlıklarıyla ilan edin bunu, Haberini duyurun, dünyanın dört bucağına yayın. “RAB, kulu Yakup’un soyunu kurtardı” deyin.</verse>
				<verse number="21">Onları çöllerden geçirirken susuzluk çekmediler, Onlar için sular akıttı kayadan, Kayayı yardı, sular fışkırdı.</verse>
				<verse number="22">“Kötülere esenlik yoktur” diyor RAB.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="49">
				<verse number="1">Ey kıyı halkları, işitin beni, Uzaktaki halklar, iyi dinleyin. RAB beni ana rahmindeyken çağırdı, Annemin karnındayken adımı koydu.</verse>
				<verse number="2">Ağzımı keskin kılıç yaptı, Elinin gölgesinde gizledi beni. Beni keskin bir ok yaptı, Kendi ok kılıfına sakladı.</verse>
				<verse number="3">Bana, “Kulumsun, ey İsrail, Görkemimi senin aracılığınla göstereceğim” dedi.</verse>
				<verse number="4">Ama ben, “Boşuna emek verdim” dedim, “Gücümü boş yere, bir hiç için tükettim. RAB yine de hakkımı savunur, Tanrım yaptıklarımın karşılığını verir.”</verse>
				<verse number="5">Kulu olmam için, Yakup soyunu kendisine geri getirmem, İsrail’i önünde toplamam için Rahimde beni biçimlendiren RAB şimdi şöyle diyor: –O’nun gözünde onurluyum, Tanrım bana güç kaynağı oldu.–</verse>
				<verse number="6">“Yakup’un oymaklarını canlandırmak, Sağ kalan İsrailliler’i geri getirmek için Kulum olman yeterli değil. Seni uluslara ışık yapacağım. Öyle ki, kurtarışım yeryüzünün dört bucağına ulaşsın.”</verse>
				<verse number="7">İnsanların hor gördüğüne, Ulusların iğrendiğine, Egemenlerin kulu olana İsrail’in Kurtarıcısı ve Kutsalı RAB diyor ki, “Seni seçmiş olan İsrail’in Kutsalı sadık RAB’den ötürü Krallar seni görünce ayağa kalkacak, Önderler yere kapanacak.”</verse>
				<verse number="8">RAB şöyle diyor: “Lütuf zamanında seni yanıtlayacağım, Kurtuluş günü sana yardım edecek, Seni koruyacağım. Seni halka antlaşma olarak vereceğim. Öyle ki, yıkık ülkeyi yeniden kurasın, Mülk olarak yeni sahiplerine veresin.</verse>
				<verse number="9">Tutsaklara, ‘Çıkın’, Karanlıktakilere, ‘Dışarı çıkın’ diyeceksin. Yol boyunca beslenecek, Her çıplak tepede otlak bulacaklar.</verse>
				<verse number="10">Acıkmayacak, susamayacaklar, Kavurucu sıcak ve güneş çarpmayacak onları. Çünkü onlara merhamet eden kendilerine yol gösterecek Ve onları pınarlara götürecek.</verse>
				<verse number="11">Bütün dağlarımı yola dönüştüreceğim, Anayollarım yükseltilecek.</verse>
				<verse number="12">İşte halkım ta uzaklardan, Kimi kuzeyden, kimi batıdan, kimi de Sinim’den gelecek.”</verse>
				<verse number="13">Ey gökler, sevinçle haykırın, Neşeyle coş, ey yeryüzü! Ey dağlar, sevinç çığlıklarına katılın, Çünkü RAB halkını avutacak, Ezilene merhamet gösterecek.</verse>
				<verse number="14">Oysa Siyon, “RAB beni terk etti, Rab beni unuttu” diyordu.</verse>
				<verse number="15">Ama RAB, “Kadın emzikteki çocuğunu unutabilir mi?” diyor, “Rahminden çıkan çocuktan sevecenliği esirger mi? Kadın unutabilir, Ama ben seni asla unutmam.</verse>
				<verse number="16">Bak, adını avuçlarıma kazıdım, Duvarlarını gözlüyorum sürekli.</verse>
				<verse number="17">Oğulların koşar adım geliyor, Seni yıkıp viran edenlerse çıkıp gidecek.</verse>
				<verse number="18">Başını kaldır da çevrene bir bak: Hepsi toplanmış sana geliyor. Ben RAB, varlığım hakkı için diyorum ki, Onların hepsi senin süsün olacak, Bir gelin gibi takınacaksın onları.</verse>
				<verse number="19">“Çünkü yıkılmış, viraneye dönmüştün, Ülken yerle bir olmuştu. Ama şimdi halkına dar geleceksin, Seni harap etmiş olanlar senden uzak duracaklar.</verse>
				<verse number="20">Yitirdiğini sandığın çocuklarının sesini yine duyacaksın: ‘Burası bize dar geliyor, Yaşayacak bir yer ver bize’ diyecekler.</verse>
				<verse number="21">O zaman içinden, ‘Kim doğurdu bunları bana?’ diyeceksin, ‘Çocuklarımı yitirmiştim, doğuramıyordum. Sürgüne gönderilmiş, dışlanmıştım. Öyleyse bunları kim büyüttü? Yapayalnız kalmıştım, Nereden çıkıp geldi bunlar?’ ”</verse>
				<verse number="22">Egemen RAB diyor ki, “Bakın, uluslara elimle işaret verdiğimde, Sancağımı yükselttiğimde halklara, Senin oğullarını kucaklarında getirecek, Kızlarını omuzlarında taşıyacaklar.</verse>
				<verse number="23">Krallar size babalık, Prensesler sütannelik yapacak, Yüzüstü yere kapanıp Ayaklarının tozunu yalayacaklar. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksın. Bana umut bağlayan utandırılmayacak.”</verse>
				<verse number="24">Güçlünün ganimeti elinden alınabilir mi? Zorbanın elindeki tutsak kurtulabilir mi?</verse>
				<verse number="25">Ama RAB diyor ki, “Evet, güçlünün elindeki tutsaklar alınacak, Zorbanın aldığı ganimet de kurtarılacak. Seninle çekişenle ben çekişeceğim, Senin çocuklarını ben kurtaracağım.</verse>
				<verse number="26">Sana zulmedenlere kendi etlerini yedireceğim, Tatlı şarap içmiş gibi kendi kanlarıyla sarhoş olacaklar. Böylece bütün insanlar bilecek ki Seni kurtaran RAB benim; Kurtarıcın, Yakup’un Güçlüsü benim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="50">
				<verse number="1">RAB şöyle diyor: “Boşadığım annenizin boşanma belgesi nerede? Hangi alacaklıma sattım sizi? Suçlarınız yüzünden satıldınız, Anneniz isyanlarınız yüzünden dışlandı.</verse>
				<verse number="2">Geldiğimde neden kimse yoktu, Çağırdığımda niçin yanıt veren olmadı? Sizi kurtaramayacak kadar kısa mı elim, Ya da gücüm yok mu sizi özgür kılmaya? Azarlayarak denizi kurutur, Irmakları çöle çeviririm. Su kalmayınca balıklar ölür ve kokar.</verse>
				<verse number="3">Göklere karalar giydirir, Çul ederim onların örtüsünü.”</verse>
				<verse number="4">Yorgunlara sözle destek olmayı bileyim diye Egemen RAB bana eğitilmişlerin dilini verdi. Eğitilenler gibi dinleyeyim diye kulağımı uyandırır her sabah.</verse>
				<verse number="5">Egemen RAB kulağımı açtı, Karşı koymadım, geri çekilmedim.</verse>
				<verse number="6">Bana vuranlara sırtımı açtım, Yanaklarımı uzattım sakalımı yolanlara. Aşağılamalardan, tükürükten yüzümü gizlemedim.</verse>
				<verse number="7">Egemen RAB bana yardım ettiği için Utanç duymam. Kararımdan dönmem, Utandırılmayacağımı bilirim.</verse>
				<verse number="8">Beni haklı çıkaran yakınımda. Benden davacı olan kim, yüzleşelim, Kimdir hasmım, karşıma çıksın.</verse>
				<verse number="9">Bana yardım eden Egemen RAB’dir, Kim suçlu çıkaracak beni? Onların hepsi giysi gibi eskiyecek, Tümünü güve yiyip bitirecek.</verse>
				<verse number="10">Aranızda RAB’den korkan, Kulunun sözünü dinleyen kim var? Karanlıkta yürüyen, ışığı olmayan, RAB’bin adına güvensin, Tanrısı’na dayansın.</verse>
				<verse number="11">Ama ateş yakan, Alevli oklar kuşanan sizler, hepiniz, Ateşinizin aydınlığında, Tutuşturduğunuz alevli okların arasında yürüyün. Benden alacağınız şudur: Azap içinde yatacaksınız.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="51">
				<verse number="1">“Doğruluğun ardından giden, RAB’be yönelen sizler, beni dinleyin: Yontulduğunuz kayaya, Çıkarıldığınız taş ocağına bakın.</verse>
				<verse number="2">Atanız İbrahim’e, sizi doğuran Sara’ya bakın. Çağırdığımda tek kişiydi İbrahim, Ama ben onu kutsayıp çoğalttım.”</verse>
				<verse number="3">RAB Siyon’u ve bütün yıkıntılarını avutacak. Siyon çölünü Aden’e, bozkırı RAB’bin bahçesine döndürecek. Orada coşku, sevinç, Şükran ve ezgi olacak.</verse>
				<verse number="4">“Beni dinle, ey halkım, Bana kulak ver, ey ulusum! Yasa benden çıkacak, Halklara ışık olarak adaletimi yerleştireceğim.</verse>
				<verse number="5">Zaferim yaklaştı, Kurtarışım ortaya çıktı. Halkları gücümle yöneteceğim. Kıyı halkları bana umut bağladı, Umutla gücümü bekliyorlar.</verse>
				<verse number="6">Başınızı kaldırıp göklere bakın, Aşağıya, yeryüzüne bakın. Çünkü bu gökler duman gibi dağılacak, Giysi gibi eskiyecek yeryüzü; Üzerinde yaşayanlar sinek gibi ölecek. Ama benim kurtarışım sonsuz olacak, Ardı kesilmeyecek zaferimin.</verse>
				<verse number="7">“Ey sizler, doğru olanı bilenler, Yasamı yüreğinde taşıyan halk, dinleyin beni! İnsanların aşağılamalarından korkmayın, Yılmayın sövgülerinden.</verse>
				<verse number="8">Güvenin yediği giysi gibi, Kurtçuğun yediği yapağı gibi yitecekler. Oysa zaferim sonsuza dek kalacak, Kurtarışım kuşaklar boyu sürecek.”</verse>
				<verse number="9">Uyan, ey RAB’bin gücü, uyan, kudreti kuşan! Eski günlerde, önceki kuşaklar döneminde olduğu gibi uyan! Rahav’ı parçalayan, Deniz canavarının bedenini deşen sen değil miydin?</verse>
				<verse number="10">Denizi, engin suların derinliklerini kurutan, Kurtulanların geçmesi için Denizin derinliklerini yola çeviren sen değil miydin?</verse>
				<verse number="11">RAB’bin kurtardıkları dönecek, Sevinçle haykırarak Siyon’a varacaklar. Yüzlerinde sonsuz sevinç olacak. Onların olacak coşku ve sevinç, Üzüntü ve inilti kaçacak.</verse>
				<verse number="12">RAB diyor ki, “Sizi avutan benim, evet benim. Siz kimsiniz ki, ölümlü insandan, Ottan farksız insanoğlundan korkarsınız?</verse>
				<verse number="13">Sizi yaratan, gökleri geren, Dünyanın temellerini atan RAB’bi Nasıl olur da unutursunuz? Sizi yok etmeye hazırlanan zalimin öfkesinden Neden gün boyu yılıp duruyorsunuz? Hani nerede zalimin gazabı?</verse>
				<verse number="14">Zincire vurulmuş tutsaklar Çok yakında özgürlüğe kavuşacak. Ölüm çukuruna inmeyecek, Aç kalmayacaklar.</verse>
				<verse number="15">Tanrınız RAB benim. Dalgalar gürlesin diye denizi çalkalayan benim.” O’nun adı Her Şeye Egemen RAB’dir!</verse>
				<verse number="16">“Sözlerimi ağzına koydum, Seni elimin gölgesiyle örttüm; Gökleri yerleştirmen, Yeryüzünün temellerini atman Ve Siyon’a, ‘Halkım sensin’ demen için...”</verse>
				<verse number="17">Uyan, ey Yeruşalim, uyan, kalk ayağa! Sen ki, RAB’bin gazap kâsesini O’nun elinden içtin. Tamamını içtin sersemleten kâsenin.</verse>
				<verse number="18">Doğurduğun bunca oğuldan sana yol gösteren yok, Elinden tutan da yok büyüttüğün bunca oğuldan.</verse>
				<verse number="19">Başına çifte felaket geldi, kim başsağlığı dileyecek? Yıkım ve kırım, kıtlık ve kılıç. Nasıl avutayım seni?</verse>
				<verse number="20">Oğulların baygın, ağa düşmüş ahular gibi Her sokak başında yatıyor. RAB’bin öfkesine de Tanrın’ın azarlayışına da doymuşlar.</verse>
				<verse number="21">Bu nedenle, ey ezilmiş Yeruşalim, Şarapsız sarhoş olmuş halk, şunu dinle!</verse>
				<verse number="22">Egemenin RAB, kendi halkını savunan Tanrın diyor ki, “Seni sersemleten kâseyi, gazabımın kâsesini Elinden aldım. Bir daha asla içmeyeceksin ondan.</verse>
				<verse number="23">Onu sana eziyet edenlerin eline vereceğim; Onlar ki sana, ‘Yere yat da Üzerinden geçelim’ dediklerinde, Sırtını toprak, yol ettin.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="52">
				<verse number="1">Uyan, ey Siyon, uyan, kudretini kuşan. Ey Yeruşalim, kutsal kent, güzel giysilerini giy. Çünkü sünnetsizlerle murdarlar Kapılarından asla içeri girmeyecek artık.</verse>
				<verse number="2">Üzerindeki tozu silk! Kalk, ey Yeruşalim, tahtına otur, Boynundaki zinciri çöz, Ey Siyon, tutsak kız.</verse>
				<verse number="3">RAB diyor ki, “Karşılıksız satılmıştınız, Parasız kurtulacaksınız.”</verse>
				<verse number="4">Egemen RAB diyor ki, “Halkım gurbette yaşamak için önce Mısır’a inmişti. Şimdi de Asurlular onları ezdi.</verse>
				<verse number="5">Halkım boş yere alınıp götürüldü, Benim burayla ne ilgim kaldı?” diyor RAB, “Yöneticileri feryat ediyor, Adıma günboyu sövülüyor” diyor RAB.</verse>
				<verse number="6">“Bundan ötürü halkım adımı bilecek, O gün, ‘İşte ben’ diyenin ben olduğumu anlayacak.”</verse>
				<verse number="7">Dağları aşıp gelen müjdecinin ayakları ne güzeldir! O müjdeci ki, esenlik duyuruyor. İyilik müjdesi getiriyor, kurtuluş haberi veriyor. Siyon halkına, “Tanrınız egemenlik sürüyor!” diye ilan ediyor.</verse>
				<verse number="8">Dinleyin! Bekçileriniz seslerini yükseltiyor, Hep birlikte sevinçle haykırıyorlar. Çünkü RAB’bin Siyon’a dönüşünü gözleriyle görmekteler!</verse>
				<verse number="9">Ey Yeruşalim yıkıntıları, Hep birlikte sevinçle haykırıp bağırın! Çünkü RAB halkını avuttu, Yeruşalim’i kurtardı.</verse>
				<verse number="10">Bütün ulusların gözü önünde Kutsal kolunu sıvadı, Dünyanın dört bucağı Tanrımız’ın kurtarışını görecek.</verse>
				<verse number="11">Çekilin, çekilin, oradan çıkın, Murdara dokunmayın. Oradan çıkıp temizlenin, Ey RAB’be tapınma araçlarını taşıyan sizler!</verse>
				<verse number="12">Aceleyle çıkmayacak, Kaçıp gitmeyeceksiniz; Çünkü RAB önünüzden gidecek, İsrail’in Tanrısı artçınız olacak.</verse>
				<verse number="13">Bakın, kulum başarılı olacak; Üstün olacak, el üstünde tutulup alabildiğine yüceltilecek.</verse>
				<verse number="14">Birçokları onun karşısında dehşete düşüyor; Biçimi, görünüşü öyle bozuldu ki, İnsana benzer yanı kalmadı;</verse>
				<verse number="15">Pek çok ulus ona şaşacak, Onun önünde kralların ağızları kapanacak. Çünkü kendilerine anlatılmamış olanı görecek, Duymadıklarını anlayacaklar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="53">
				<verse number="1">Verdiğimiz habere kim inandı? RAB’bin gücü kime açıklandı?</verse>
				<verse number="2">O RAB’bin önünde bir fidan gibi, Kurak yerdeki kök gibi büyüdü. Bakılacak biçimden, güzellikten yoksundu. Gönlümüzü çeken bir görünüşü de yoktu.</verse>
				<verse number="3">İnsanlarca hor görüldü, Yapayalnız bırakıldı. Acılar adamıydı, hastalığı yakından tanıdı. İnsanların yüz çevirdiği biri gibi hor görüldü, Ona değer vermedik.</verse>
				<verse number="4">Aslında hastalıklarımızı o üstlendi, Acılarımızı o yüklendi. Bizse Tanrı tarafından cezalandırıldığını, Vurulup ezildiğini sandık.</verse>
				<verse number="5">Oysa, bizim isyanlarımız yüzünden onun bedeni deşildi, Bizim suçlarımız yüzünden o eziyet çekti. Esenliğimiz için gerekli olan ceza Ona verildi. Bizler onun yaralarıyla şifa bulduk.</verse>
				<verse number="6">Hepimiz koyun gibi yoldan sapmıştık, Her birimiz kendi yoluna döndü. Yine de RAB hepimizin cezasını ona yükledi.</verse>
				<verse number="7">O baskı görüp eziyet çektiyse de Ağzını açmadı. Kesime götürülen kuzu gibi, Kırkıcıların önünde sessizce duran koyun gibi Açmadı ağzını.</verse>
				<verse number="8">Acımasızca yargılanıp ölüme götürüldü. Halkımın isyanı ve hak ettiği ceza yüzünden Yaşayanlar diyarından atıldı. Onun kuşağından bunu düşünen oldu mu?</verse>
				<verse number="9">Şiddete başvurmadığı, Ağzından hileli söz çıkmadığı halde, Ona kötülerin yanında bir mezar verildi, Ama öldüğünde zenginin yanındaydı.</verse>
				<verse number="10">Ne var ki, RAB onun ezilmesini uygun gördü, Acı çekmesini istedi. Canını suç sunusu olarak sunarsa Soyundan gelenleri görecek ve günleri uzayacak. RAB’bin istemi onun aracılığıyla gerçekleşecek.</verse>
				<verse number="11">Canını feda ettiği için Gördükleriyle hoşnut olacak. Doğru kulum, kendisini kabul eden birçoklarını aklayacak. Çünkü onların suçlarını o üstlendi.</verse>
				<verse number="12">Bundan dolayı ona ünlüler arasında bir pay vereceğim, Ganimeti güçlülerle paylaşacak. Çünkü canını feda etti, başkaldıranlarla bir sayıldı. Pek çoklarının günahını o üzerine aldı, Başkaldıranlar için de yalvardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="54">
				<verse number="1">“Çocuk doğurmayan ey kısır kadın, Sevinç çığlıkları at; Ey doğum ağrısı nedir bilmeyen sen, Sevinçle haykır, bağır. Çünkü terk edilmiş kadının, Evli kadından daha çok çocuğu olacaktır” diyor RAB.</verse>
				<verse number="2">“Çadırının alanını genişlet, Perdelerini uzat, çekinme. Gergi iplerini de uzat, kazıklarını sağlamlaştır.</verse>
				<verse number="3">Çünkü sağa sola yayılacaksın, Soyundan gelenler ulusları mülk edinecek, Issız kentlere yerleşecek.</verse>
				<verse number="4">“Korkma, ayıplanmayacaksın, Utanma, aşağılanmayacaksın. Unutacaksın gençliğinde yaşadığın utancı, Dulluk ayıbını artık anmayacaksın.</verse>
				<verse number="5">Çünkü kocan, seni yaratandır. O’nun adı Her Şeye Egemen RAB’dir, İsrail’in Kutsalı’dır seni kurtaran. O’na bütün dünyanın Tanrısı denir.”</verse>
				<verse number="6">Tanrın diyor ki, “RAB seni terk edilmiş, Ruhu kederli bir kadın, Genç yaşta evlenip sonra dışlanmış Bir kadın olarak çağırıyor:</verse>
				<verse number="7">‘Bir an için seni terk ettim, Ama büyük sevecenlikle geri getireceğim.</verse>
				<verse number="8">Bir anlık taşkın öfkeyle senden yüz çevirmiştim, Ama sonsuz sadakatle sana sevecenlik göstereceğim.’ ” Seni kurtaran RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="9">“Bu benim için Nuh tufanı gibidir. Nuh tufanının bir daha yeryüzünü Kaplamayacağına nasıl ant içtimse, Sana öfkelenmeyeceğime, Seni azarlamayacağıma da ant içiyorum.</verse>
				<verse number="10">Dağlar yerinden kalksa, tepeler sarsılsa da Sadakatim senin üzerinden kalkmaz, Esenlik antlaşmam sarsılmaz” Diyor sana merhamet eden RAB.</verse>
				<verse number="11">“Ey kasırgaya tutulmuş, Avuntu bulmamış ezik kent! Taşlarını koyu harçla yerine koyacak, Temellerini laciverttaşıyla atacağım.</verse>
				<verse number="12">Kale burçlarını yakuttan, Kapılarını mücevherden, Surlarını değerli taşlardan yapacağım.</verse>
				<verse number="13">Bütün çocuklarını ben RAB eğiteceğim, Esenlikleri tam olacak.</verse>
				<verse number="14">Doğrulukla güçlenecek, Baskıdan uzak olacak, korkmayacaksın. Dehşet senden uzak kalacak, sana yaklaşmayacak.</verse>
				<verse number="15">Sana saldıran olursa, benden olmadığını bil. Sana saldıran herkes önünde yenilgiye uğrayacak.</verse>
				<verse number="16">“İşte, kor halindeki ateşi üfleyen, Amaca uygun silah yapan demirciyi ben yarattım. Yok etsin diye yıkıcıyı da ben yarattım.</verse>
				<verse number="17">Ama sana karşı yapılan hiçbir silah işe yaramayacak, Mahkemede seni suçlayan her dili Suçlu çıkaracaksın. RAB’be kulluk edenlerin mirası şudur: Onların gönenci bendendir” diyor RAB.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="55">
				<verse number="1">“Ey susamış olanlar, sulara gelin, Parası olmayanlar, gelin, satın alın, yiyin. Gelin, şarabı ve sütü parasız, bedelsiz alın.</verse>
				<verse number="2">Paranızı neden ekmek olmayana, Emeğinizi doyurmayana harcıyorsunuz? Beni iyi dinleyin ki, iyi olanı yiyesiniz, Bolluğun tadını çıkarasınız!</verse>
				<verse number="3">“Kulak verin, bana gelin. Dinleyin ki yaşayasınız. Ben de sizinle sonsuz bir antlaşma, Davut’a söz verdiğim kalıcı iyilikleri içeren bir antlaşma yapayım.</verse>
				<verse number="4">Bakın, onu halklara tanık, Önder ve komutan yaptım.</verse>
				<verse number="5">Tanımadığınız ulusları çağıracaksınız, Sizi tanımayan uluslar koşa koşa size gelecek. Tanrınız RAB’den, İsrail’in Kutsalı’ndan ötürü gelecekler. Çünkü RAB sizleri yüceltecek.”</verse>
				<verse number="6">Bulma fırsatı varken RAB’bi arayın, Yakındayken O’na yakarın.</verse>
				<verse number="7">Kötü kişi yolunu, Fesatçı düşüncelerini bıraksın; RAB’be dönsün, merhamet bulur, Tanrımız’a dönsün, bol bol bağışlanır.</verse>
				<verse number="8">“Çünkü benim düşüncelerim Sizin düşünceleriniz değil, Sizin yollarınız benim yollarım değil” diyor RAB.</verse>
				<verse number="9">“Çünkü gökler nasıl yeryüzünden yüksekse, Yollarım da sizin yollarınızdan, Düşüncelerim düşüncelerinizden yüksektir.</verse>
				<verse number="10">Gökten inen yağmur ve kar, Toprağı sulamadan, yeri yeşertmeden, Ekinciye tohum, yiyene ekmek vermeden Nasıl göğe dönmezse,</verse>
				<verse number="11">Ağzımdan çıkan söz de öyle olacaktır. Bana boş dönmeyecek, İstemimi yerine getirecek, Yapması için onu gönderdiğim işi başaracaktır.</verse>
				<verse number="12">Sevinçle çıkacak, Esenlikle geri götürüleceksiniz. Dağlar, tepeler önünüzde sevinçle çığıracak, Kırdaki bütün ağaçlar alkış tutacak.</verse>
				<verse number="13">Dikenli çalı yerine çam, Isırgan yerine mersin ağacı bitecek. Bunlar bana ün getirecek, Yok olmayan sonsuz bir belirti olacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="56">
				<verse number="1">RAB şöyle diyor: “Adil ve doğru olanı koruyup yerine getirin. Çünkü doğruluğum gelmek, Adaletim görünmek üzeredir.</verse>
				<verse number="2">Bunu yapan insana, Buna sımsıkı sarılan insanoğluna ne mutlu! Şabat Günü’nü tutar, bayağılaştırmaz, Her türlü kötülükten sakınır.”</verse>
				<verse number="3">RAB’be bağlanan hiçbir yabancı, “Kuşkusuz RAB beni halkından ayıracak”, Hiçbir hadım da, “Ben kuru bir ağacım” demesin.</verse>
				<verse number="4">Çünkü RAB diyor ki, “Şabat günlerimi tutan, Beni hoşnut edeni seçen, Antlaşmama sımsıkı bağlı kalan hadıma</verse>
				<verse number="5">Evimde, evimin dört duvarı arasında Oğullardan da kızlardan da daha iyi bir anıt ve ad vereceğim; Yok edilemez, ebedi bir ad olacak bu.</verse>
				<verse number="6">“RAB’be hizmet etmek, O’nun adını sevmek, Kulu olmak için O’na bağlanan yabancıları, Şabat Günü’nü tutan, bayağılaştırmayan, Antlaşmama sımsıkı bağlı kalan herkesi,</verse>
				<verse number="7">Kutsal dağıma getirip Dua evimde sevindireceğim. Yakmalık sunularıyla kurbanları Sunağımda kabul edilecek, Çünkü evime ‘Bütün ulusların dua evi’ denecek.”</verse>
				<verse number="8">İsrail’in sürgünlerini toplayan Egemen RAB diyor ki, “Toplanmış olanlara katmak üzere Daha başkalarını da toplayacağım.”</verse>
				<verse number="9">Ey bütün kır hayvanları, Ormanda yaşayan bütün hayvanlar, Yiyip bitirmek için gelin!</verse>
				<verse number="10">İsrail’in bekçileri kördür, hepsi bilgisizdir. Havlayamayan dilsiz köpekler gibidirler. Uzanıp düş görürler, Uykuyu pek severler!</verse>
				<verse number="11">Doymak bilmeyen azgın köpeklere benzerler, Aklı kıt çobanlar bunlar! Kendi yollarına döndüler, Her biri yalnız kendi çıkarını düşünüyor.</verse>
				<verse number="12">Birbirlerine, “Haydi, şarap getirelim, Bol bol içki içelim! Yarın da bugün gibi geçecek, Hatta çok daha iyi olacak” diyorlar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="57">
				<verse number="1">Doğru kişi ölüp gidiyor, Kimsenin umurunda değil. Sadık adamlar da göçüp gidiyor; Kimse doğru kişinin göçüp gitmekle Kötülükten kurtulduğunun farkında değil.</verse>
				<verse number="2">Doğru kişi esenliğe kavuşur, Doğru yolda yürümüş olan mezarında rahat uyur.</verse>
				<verse number="3">Ama siz, ey falcı kadının çocukları, Fahişelik ve zina edenlerin soyu, buraya gelin!</verse>
				<verse number="4">Siz kiminle alay ediyorsunuz? Kime dudak büküyor, dil çıkarıyorsunuz? Ağaçlar arasında, bol yapraklı her ağacın altında Şehvetle yanıp tutuşan, Vadilerde, kaya kovuklarında çocuklarını kurban eden, İsyan torunları, yalan soyu değil misiniz siz?</verse>
				<verse number="5">Siz kiminle alay ediyorsunuz? Kime dudak büküyor, dil çıkarıyorsunuz? Ağaçlar arasında, bol yapraklı her ağacın altında Şehvetle yanıp tutuşan, Vadilerde, kaya kovuklarında çocuklarını kurban eden, İsyan torunları, yalan soyu değil misiniz siz?</verse>
				<verse number="6">Sizin payınız Vadinin düzgün taşlarından yapılan putlardır, Evet, sizin nasibiniz onlardır! Onlara dökmelik sunular döktünüz, Tahıl sunuları sundunuz. Bütün bunlardan sonra sizi cezalandırmaktan çekineceğimi mi sanıyorsunuz?</verse>
				<verse number="7">Yatağınızı ulu, yüksek dağa serdiniz, Oraya bile kurban kesmeye gidiyorsunuz.</verse>
				<verse number="8">Kapılarınızın, sövelerinizin arkasına İğrenç simgeler koydunuz. Beni bıraktınız, Yataklarınızı ardına kadar açıp içine girdiniz, Oynaşlarınızla anlaşıp birlikte yatmaya can atıyorsunuz. Onların çıplaklığını seyrettiniz.</verse>
				<verse number="9">Çeşit çeşit hoş kokular sürünüp ilah Molek’e yağ götürdünüz. Elçilerinizi ta uzaklara gönderdiniz, Ölüler diyarına dek alçalttınız kendinizi.</verse>
				<verse number="10">Uzun yolculuklar sizi yorduğu halde, “Pes ettim” demediniz. Gücünüzü tazeleyip durdunuz, Bu nedenle de tükenmediniz.</verse>
				<verse number="11">“Sizi kaygılandıran, korkutan kim ki, Bana ihanet ediyor, beni anmıyor, Yüreğinizde bana yer vermiyorsunuz? Benden korkmamanızın nedeni Uzun zamandır suskun kalışım değil mi?</verse>
				<verse number="12">Sözde doğruluğunuzu da yaptıklarınızı da ilan edeceğim, Bunların size yararı olmayacak.</verse>
				<verse number="13">Feryat ettiğinizde Topladığınız putlar sizi kurtarsın bakalım! Rüzgar hepsini silip süpürecek, Bir soluk onları alıp götürecek. Bana sığınansa ülkeyi mülk edinecek, Kutsal dağımı miras alacak.”</verse>
				<verse number="14">RAB diyor ki, “Toprak yığıp yol yapın, Halkımın yolundaki engelleri kaldırın.”</verse>
				<verse number="15">Yüce ve görkemli Olan, Sonsuzlukta yaşayan, adı Kutsal Olan diyor ki, “Yüksek ve kutsal yerde yaşadığım halde, Alçakgönüllülerle, ezilenlerle birlikteyim. Yüreklerini sevindirmek için ezilenlerin yanındayım.</verse>
				<verse number="16">Çünkü sonsuza dek davacı ve öfkeli olacak değilim, Öyle olsa, yarattığım canlarla ruhlar karşımda dayanamazdı.</verse>
				<verse number="17">Haksız kazanç suçuna öfkelenip halkı cezalandırdım, Öfkeyle yüzümü çevirdim onlardan. Ne var ki, inatla kendi yollarından gittiler.</verse>
				<verse number="18">“Yaptıklarını gördüm, Ama onları iyileştirip yol göstereceğim. Karşılık olarak hem onları Hem de aralarında yas tutanları avutacağım.</verse>
				<verse number="19">Dudaklardan övgü sözleri döktüreceğim. Uzaktakine de yakındakine de Tam esenlik olsun” diyor RAB, “Hepsini iyileştireceğim.”</verse>
				<verse number="20">Ama kötüler çalkalanan deniz gibidir, O deniz ki, rahat duramaz, suları çamur ve pislik savurur.</verse>
				<verse number="21">“Kötülere esenlik yoktur” diyor Tanrım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="58">
				<verse number="1">“Avaz avaz bağırın, çekinmeyin, Sesinizi boru sesi gibi yükseltin; Halkıma isyanlarını, Yakup soyuna günahlarını bildirin.</verse>
				<verse number="2">Bana her gün danışıyor, Yollarımı öğrenmekten zevk duyuyorlarmış! Doğru davranan, Tanrısı’nın buyruğundan ayrılmayan bir ulusmuş gibi... Benden adil yargılar diliyor, Bana yaklaşmaktan zevk alıyorlarmış.</verse>
				<verse number="3">Diyorlar ki, ‘Oruç tuttuğumuzu neden görmüyor, İsteklerimizi denetlediğimizi neden farketmiyorsun?’ “Bakın, oruç tuttuğunuz gün keyfinize bakıyor, İşçilerinizi eziyorsunuz.</verse>
				<verse number="4">Orucunuz kavgayla, çekişmeyle, Şiddetli yumruklaşmayla bitiyor. Bugünkü gibi oruç tutmakla Sesinizi yükseklere duyuramazsınız.</verse>
				<verse number="5">İstediğim oruç bu mu sanıyorsunuz? İnsanın isteklerini denetlemesi gereken gün böyle mi olmalı? Kamış gibi baş eğip çul ve kül üzerine mi oturmalı? Siz buna mı oruç, RAB’bi hoşnut eden gün diyorsunuz?</verse>
				<verse number="6">Benim istediğim oruç, Haksız yere zincire, boyunduruğa vurulanları salıvermek, Ezilenleri özgürlüğe kavuşturmak, Her türlü boyunduruğu kırmak değil mi?</verse>
				<verse number="7">Yiyeceğinizi açla paylaşmak değil mi? Barınaksız yoksulları evinize alır, Çıplak gördüğünüzü giydirir, Yakınlarınızdan yardımınızı esirgemezseniz,</verse>
				<verse number="8">Işığınız tan gibi ağaracak, Çabucak şifa bulacaksınız. Doğruluğunuz önünüzden gidecek, RAB’bin yüceliği artçınız olacak.</verse>
				<verse number="9">O zaman yardım çağrılarınızı RAB yanıtlayacak, Feryat ettiğinizde, ‘İşte buradayım’ diyecek. “Eğer boyunduruğa, başkalarını suçlamaya, Kötücül konuşmalara son verirseniz,</verse>
				<verse number="10">Açlar uğruna kendinizi feda eder, Yoksulların gereksinimini karşılarsanız, Işığınız karanlıkta parlayacak, Karanlığınız öğlen gibi ışıyacak.</verse>
				<verse number="11">RAB her zaman size yol gösterecek, Kurak topraklarda sizi doyurup güçlendirecek. İyi sulanmış bahçe gibi, Tükenmez su kaynağı gibi olacaksınız.</verse>
				<verse number="12">Halkınız eski yıkıntıları onaracak, Geçmiş kuşakların temelleri üzerine Yeni yapılar dikeceksiniz. ‘Duvardaki gedikleri onaran, Sokakları oturulacak hale getiren’ denecek sizlere.</verse>
				<verse number="13">“Kutsal günümde dilediğinizi yapmaz, Şabat Günü’nü çiğnemezseniz, Şabat Günü’ne ‘Zevkli’, RAB’bin kutsal gününe ‘Onurlu’ derseniz, Kendi yolunuzdan gitmez, Keyfinize bakmayıp boş konulara dalmaz, O günü yüceltirseniz,</verse>
				<verse number="14">RAB’den zevk alırsınız. O zaman sizi yeryüzünün yüksek yerlerine çıkarır, Atanız Yakup’un mirasıyla doyururum.” Bunu söyleyen RAB’dir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="59">
				<verse number="1">Bakın, RAB’bin eli kurtaramayacak kadar kısa, Kulağı duyamayacak kadar sağır değildir.</verse>
				<verse number="2">Ama suçlarınız sizi Tanrınız’dan ayırdı. Günahlarınızdan ötürü O’nun yüzünü göremez, Sesinizi işittiremez oldunuz.</verse>
				<verse number="3">Çünkü elleriniz kanla, Parmaklarınız suçla kirlendi. Dudaklarınız yalan söyledi, Diliniz kötülük mırıldanıyor.</verse>
				<verse number="4">Adaletle dava açan, Davasını dürüstçe savunan yok. Boş laflara güveniyor, yalan söylüyorlar. Fesada gebe kalıp kötülük doğuruyorlar.</verse>
				<verse number="5">Engerek yumurtaları üzerinde kuluçkaya yatıyor, Örümcek ağı dokuyorlar. Onların yumurtalarından yiyen ölür, Kırılan yumurtadan engerek yavrusu çıkar.</verse>
				<verse number="6">Dokudukları ağdan giysi olmaz, Elleriyle yaptıklarıyla örtünemezler. Eylemleri kötü eylemlerdir, Elleri zorbalığın araçlarıdır.</verse>
				<verse number="7">Ayakları kötülüğe koşar, Çekinmeden suçsuz kanı dökerler. Akılları fikirleri hep kötülükte, Şiddet ve yıkım var yollarında.</verse>
				<verse number="8">Esenlik yolunu bilmezler, İzledikleri yolda adalet yoktur. Kendilerine çarpık yollar yaptılar, O yoldan gidenlerin hiçbiri esenlik nedir bilmez.</verse>
				<verse number="9">Diyorlar ki, “Bu yüzden adalet bizden uzak, Doğruluk bize erişemiyor. Işık bekliyoruz, yalnız karanlık var; Parıltı bekliyor, koyu karanlıkta yürüyoruz.</verse>
				<verse number="10">Kör gibi duvarı el yordamıyla arıyor, Yolumuzu bulmaya çalışıyoruz. Öğle vakti alaca karanlıktaymış gibi tökezliyoruz, Güçlüler arasında ölüler gibiyiz.</verse>
				<verse number="11">Hepimiz ayı gibi homurdanıyor, Güvercin gibi inim inim inliyoruz. Adalet bekliyoruz, ortada yok; Kurtuluş bekliyoruz, bizden uzak.</verse>
				<verse number="12">Çünkü sana çok kez başkaldırdık, Günahlarımız bize karşı tanıklık ediyor, İsyanlarımız hep yanıbaşımızda. Suçlarımızı kabul ediyoruz.</verse>
				<verse number="13">Başkaldırıp RAB’bi yadsıdık, Tanrımız’ı izlemez olduk. Zorbalık, isyan dolu sözler söyledik, Yüreğimizde tasarladığımız yalanları mırıldandık.</verse>
				<verse number="14">Adalet püskürtüldü, doğruluk bizden uzak duruyor. Çünkü gerçek, kent meydanında sendeleyip düştü, Dürüstlük aramıza giremez oldu.</verse>
				<verse number="15">Hiçbir yerde gerçek yok, Kötülükten çekinen soyuluyor!” RAB olanları gördü ve adaletin yokluğuna üzüldü.</verse>
				<verse number="16">Kimsenin olmadığını gördü, Aracılık edecek birinin olmadığına şaştı. Kendi gücüyle kurtuluş sağladı, Doğruluğu O’na destek oldu.</verse>
				<verse number="17">Doğruluğu göğüslük gibi kuşandı, Kurtuluş miğferini başına taktı, Öç giysisini giydi, Gayreti kaftan gibi sarındı.</verse>
				<verse number="18">Herkese yaptıklarının karşılığını verecek. Düşmanlarına öfkeyle, Hasımlarına ve kıyı halklarına cezayla karşılık verecek.</verse>
				<verse number="19">Böylece batıdan doğuya kadar insanlar RAB’bin adından ve yüceliğinden korkacak. Çünkü düşman azgın bir ırmak gibi geldiğinde, RAB’bin Ruhu onu kaçırtacak.</verse>
				<verse number="20">RAB diyor ki, “Kurtarıcı Siyon’a, Yakup soyundan olup başkaldırmaktan vazgeçenlere gelecek.</verse>
				<verse number="21">Bana gelince, onlarla yapacağım antlaşma şudur: Üzerindeki Ruhum, ağzına koyduğum sözler Şimdiden sonsuza dek senin, çocuklarının, Torunlarının ağzından düşmeyecek.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="60">
				<verse number="1">“Kalk, parla; Çünkü Işığın geliyor, RAB’bin yüceliği üzerine doğuyor.</verse>
				<verse number="2">Dünyayı karanlık, halkları koyu karanlık örtüyor; Oysa RAB senin üzerine doğacak, Yüceliği üzerinde görünecek.</verse>
				<verse number="3">Uluslar senin Işığına, Krallar üzerine doğan aydınlığa gelecek.</verse>
				<verse number="4">“Başını kaldır da çevrene bir bak, Hepsi toplanmış sana geliyor. Oğulların uzaktan geliyor, Kızların kucakta taşınıyor.</verse>
				<verse number="5">Bunu görünce yüzün parlayacak, Yüreğin heyecandan hızlı hızlı çarpacak; Çünkü denizin zenginlikleri senin olacak, Ulusların serveti sana akacak.</verse>
				<verse number="6">“Deve sürüleri, Midyan’ın ve Efa’nın deve yavruları Senin topraklarını dolduracak. Bütün Saba halkı geliyor, Altın ve günnük getiriyor, RAB’bin erdemlerini ilan ediyorlar.</verse>
				<verse number="7">Kedar’ın bütün sürüleri sana gelecek, Nevayot’un koçları senin buyruğunda olacak, Sunağımın üzerinde kabul edilen sunular olarak sunulacak. Böylece görkemli tapınağımı daha görkemli kılacağım.</verse>
				<verse number="8">“Nedir bunlar, bulut gibi, Yuvalarına yaklaşan güvercinler gibi süzülüp gelenler?</verse>
				<verse number="9">Bana umut bağlayan kıyı halklarının, Ticaret gemileri öncülüğünde Senin çocuklarını altınlarıyla, gümüşleriyle birlikte Tanrın RAB’bin adı için, İsrail’in Kutsalı için Uzaktan getiren gemileridir bunlar. RAB seni görkemli kıldı.</verse>
				<verse number="10">“Yabancılar senin surlarını onaracak, Kralları sana hizmet edecek. Öfkelendiğimde seni cezalandırdıysam da, Kabul ettiğimde sana merhamet göstereceğim.</verse>
				<verse number="11">Kapıların hep açık duracak, Ulusların serveti ve zafer alayları ardında yürütülen yenik krallar Gece gündüz açık kalan bu kapılardan girsin diye.</verse>
				<verse number="12">Çünkü sana kulluk etmeyen ulus ya da krallık yok olacak, Evet, o uluslar tam bir yıkıma uğrayacak.</verse>
				<verse number="13">“Lübnan’ın görkemi olan çam, köknar ve selvi ağaçları, Tapınağımı süslemek için hep birlikte sana taşınacak. Ayak bastığım yeri görkemli kılacağım.</verse>
				<verse number="14">Seni ezenlerin çocukları Gelip önünde eğilecekler; Seni hor görenlerin hepsi, ‘RAB’bin kenti, İsrail’in Kutsalı’nın Siyon’u’ Diyerek ayaklarına kapanacaklar.</verse>
				<verse number="15">“Kimsenin uğramadığı, terk edilmiş, Nefret edilen bir yer olduğun halde Seni sonsuz bir övünç kaynağı, Bütün kuşakların sevinci kılacağım.</verse>
				<verse number="16">Uluslar ve krallıklar Bir anne gibi seni emzirecekler. O zaman bileceksin ki, seni kurtaran RAB, Seni fidyeyle kurtaran, Yakup’un Güçlüsü benim.</verse>
				<verse number="17">Sana tunç yerine altın, Demir yerine gümüş, ağaç yerine tunç, Taş yerine demir getireceğim. Barışı yöneticin, doğruluğu önderin yapacağım.</verse>
				<verse number="18">Ülkenden şiddet, sınır boylarından Soygun ve yıkım haberleri duyulmayacak artık. Surlarına Kurtuluş, kapılarına Övgü adını vereceksin.</verse>
				<verse number="19">“Gündüz ışığın güneş olmayacak artık, Ay da aydınlatmayacak seni; Çünkü RAB sonsuz ışığın, Tanrın görkemin olacak.</verse>
				<verse number="20">Artık güneşin batmayacak, ayın çekilmeyecek, Çünkü RAB sonsuz ışığın olacak, Sona erecek yas günlerin.</verse>
				<verse number="21">Halkının hepsi doğru kişiler olacak; El emeğim, görkemimi göstermek için diktiğim fidan, Ülkeyi sonsuza dek mülk edinecek.</verse>
				<verse number="22">En küçük ailen bini bulacak, Sayıca en az olanı koca bir ulus olacak. Ben RAB, zamanı gelince bunu hızlandıracağım.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="61">
				<verse number="1">Egemen RAB’bin Ruhu üzerimdedir. Çünkü O beni yoksullara müjde iletmek için meshetti. Yüreği ezik olanların yaralarını sarmak için, Tutsaklara serbest bırakılacaklarını, Zindanlarda bulunanlara kurtulacaklarını, RAB’bin lütuf yılını, Tanrımız’ın öç alacağı günü ilan etmek, Yas tutanların hepsini avutmak, Siyon’da yas tutanlara yardım sağlamak –Kül yerine çelenk, Yas yerine sevinç yağı, Çaresizlik ruhu yerine Onlara övgü giysisini vermek– için RAB beni gönderdi. Öyle ki, RAB’bin görkemini yansıtmak için, Onlara “RAB’bin diktiği doğruluk ağaçları” densin.</verse>
				<verse number="2">Egemen RAB’bin Ruhu üzerimdedir. Çünkü O beni yoksullara müjde iletmek için meshetti. Yüreği ezik olanların yaralarını sarmak için, Tutsaklara serbest bırakılacaklarını, Zindanlarda bulunanlara kurtulacaklarını, RAB’bin lütuf yılını, Tanrımız’ın öç alacağı günü ilan etmek, Yas tutanların hepsini avutmak, Siyon’da yas tutanlara yardım sağlamak –Kül yerine çelenk, Yas yerine sevinç yağı, Çaresizlik ruhu yerine Onlara övgü giysisini vermek– için RAB beni gönderdi. Öyle ki, RAB’bin görkemini yansıtmak için, Onlara “RAB’bin diktiği doğruluk ağaçları” densin.</verse>
				<verse number="3">Egemen RAB’bin Ruhu üzerimdedir. Çünkü O beni yoksullara müjde iletmek için meshetti. Yüreği ezik olanların yaralarını sarmak için, Tutsaklara serbest bırakılacaklarını, Zindanlarda bulunanlara kurtulacaklarını, RAB’bin lütuf yılını, Tanrımız’ın öç alacağı günü ilan etmek, Yas tutanların hepsini avutmak, Siyon’da yas tutanlara yardım sağlamak –Kül yerine çelenk, Yas yerine sevinç yağı, Çaresizlik ruhu yerine Onlara övgü giysisini vermek– için RAB beni gönderdi. Öyle ki, RAB’bin görkemini yansıtmak için, Onlara “RAB’bin diktiği doğruluk ağaçları” densin.</verse>
				<verse number="4">O zaman eski yıkıntıları yeniden inşa edecek, Çoktan viraneye dönmüş yerleri yeniden kuracak, Kuşaklar boyu yıkık kalmış kentleri onaracaklar.</verse>
				<verse number="5">Yabancılar sürülerinizi güdecek, Irgatınız, bağcınız olacaklar.</verse>
				<verse number="6">Sizlerse RAB’bin kâhinleri, Tanrımız’ın görevlileri diye çağrılacaksınız. Ulusların servetiyle beslenecek, Zenginlikleriyle övüneceksiniz.</verse>
				<verse number="7">Utanç yerine iki kat onur bulacaksınız, Aşağılanma yerine payınızla sevineceksiniz, Böylece ülkenizde iki kat mülk edineceksiniz; Sevinciniz sonsuz olacak.</verse>
				<verse number="8">“Çünkü ben RAB adaleti severim, Nefret ederim soygun ve haksızlıktan. Sözümde durup hak ettiklerini verecek, Onlarla ebedi bir antlaşma yapacağım.</verse>
				<verse number="9">Soylarından gelenler uluslar arasında, Torunları halklar arasında tanınacak. Onları gören herkes RAB’bin kutsadığı soy olduklarını anlayacak.”</verse>
				<verse number="10">RAB’de büyük sevinç bulacağım, Tanrım’la yüreğim coşacak. Çünkü çelenkle süslenmiş güvey gibi, Takılarını kuşanmış gelin gibi, Bana kurtuluş giysisini giydirdi, Beni doğruluk kaftanıyla örttü.</verse>
				<verse number="11">Toprak filizlerini nasıl çıkartır, Bahçe ekilen tohumları nasıl yetiştirirse, Egemen RAB de doğruluk ve övgüyü Bütün ulusların önünde öyle yetiştirecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="62">
				<verse number="1">Zaferi ışık gibi parlayıncaya, Kurtuluşu meşale gibi yanıncaya dek Siyon uğruna susmayacak, Yeruşalim uğruna sessiz kalmayacağım.</verse>
				<verse number="2">Uluslar senin zaferini, Bütün krallar görkemini görecek. RAB’bin kendi ağzıyla belirlediği yeni bir adla anılacaksın.</verse>
				<verse number="3">RAB’bin elinde güzellik tacı, Tanrın’ın elinde krallık sarığı olacaksın.</verse>
				<verse number="4">Artık sana “Terk edilmiş”, Ülkene “Virane” denmeyecek; Bunun yerine sana “Sevdiğim”, Ülkene “Evli” denecek. Çünkü RAB seni seviyor, Ülken de evli sayılacak.</verse>
				<verse number="5">Bir delikanlı bir kızla nasıl evlenirse, Oğulların da seninle öyle evlenecek. Güvey gelinle nasıl sevinirse, Tanrın da seninle öyle sevinecek.</verse>
				<verse number="6">Ey Yeruşalim, surlarına bekçiler diktim, Gece gündüz hiç susmayacaklar. Ey RAB’be sözünü anımsatanlar, Yeruşalim’i pekiştirene, Onu yeryüzünün övüncü kılana dek Durup dinlenmeden RAB’be yakarın, O’na rahat vermeyin.</verse>
				<verse number="7">Ey Yeruşalim, surlarına bekçiler diktim, Gece gündüz hiç susmayacaklar. Ey RAB’be sözünü anımsatanlar, Yeruşalim’i pekiştirene, Onu yeryüzünün övüncü kılana dek Durup dinlenmeden RAB’be yakarın, O’na rahat vermeyin.</verse>
				<verse number="8">RAB sağ elini, güçlü kolunu kaldırıp ant içti: “Tahılını bir daha düşmanlarına yedirmeyeceğim, Emek verdiğin yeni şarabı yabancılar içmeyecek.</verse>
				<verse number="9">Tahılı devşiren yiyecek Ve RAB’be övgüler sunacak. Üzümü toplayan, Şarabını kutsal avlularımda içecek.”</verse>
				<verse number="10">Geçin, geçin kent kapılarından! Halkın yolunu açın! Toprak yığıp yol yapın, Taşları ayıklayın, uluslar için sancak dikin!</verse>
				<verse number="11">RAB çağrısını dünyanın dört bucağına duyurdu: “Siyon kızına, ‘İşte kurtuluşun geliyor’ deyin, ‘Ücreti kendisiyle birlikte, ödülü önündedir.’ ”</verse>
				<verse number="12">Siyon halkına, “RAB’bin fidyeyle kurtardığı kutsal halk” diyecekler. Ve sen Yeruşalim, “Aranan, terk edilmemiş kent” diye anılacaksın.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="63">
				<verse number="1">Edom’dan, Bosra’dan Al giysiler içinde bu gelen kim? Göz kamaştırıcı giysiler içinde, Büyük güçle yürüyen kim? “O benim! Adaleti duyuran, Kurtarmaya gücü olan.”</verse>
				<verse number="2">Giysilerin neden kırmızı? Üstün başın neden çukurda üzüm çiğneyen biri gibi kızıla bulanmış?</verse>
				<verse number="3">“Çukurda üzümü tek başıma çiğnedim, Yanımda halklardan kimse yoktu. Öfkeyle çiğnedim onları, Gazapla ayaklarımın altına aldım. Kanları giysilerime sıçradı, bütün elbisemi kirletti.</verse>
				<verse number="4">Çünkü öç alma günü yüreğimdeydi, Halkımı kurtaracağım yıl gelmişti.</verse>
				<verse number="5">Baktım, yardım edecek kimse yoktu, Destek verecek kimsenin olmayışına şaştım; Gücüm kurtuluş sağladı, Gazabım bana destek oldu.</verse>
				<verse number="6">Öfkeyle halkları çiğnedim, Onları gazapla sarhoş ettim, Yere akıttım kanlarını.”</verse>
				<verse number="7">Şefkati ve iyiliği uyarınca Bizim için yaptıklarından, evet, İsrail halkı için yaptığı bütün iyiliklerinden ötürü RAB’bin iyiliklerini ve övülesi işlerini anacağım.</verse>
				<verse number="8">RAB dedi ki, “Onlar kuşkusuz benim halkım, Beni aldatmayacak çocuklardır.” Böylece onların Kurtarıcısı oldu.</verse>
				<verse number="9">Sıkıntı çektiklerinde O da sıkıntı çekti. Huzurundan çıkan melek onları kurtardı. Sevgisi ve merhametinden ötürü onları kurtardı, Geçmişte onları sürekli yüklenip taşıdı.</verse>
				<verse number="10">Ama başkaldırıp O’nun Kutsal Ruhu’nu incittiler. O da düşmanları olup onlara karşı savaştı.</verse>
				<verse number="11">Sonra halkı eski günleri, Musa’nın dönemini anımsadı. “Çobanlarıyla birlikte onları denizden geçiren, Kutsal Ruhu’nu aralarına yerleştiren, Görkemli gücüyle Musa’nın sağında yol alan, Sonsuz onur kazanmak için önlerinde suları yaran, Bir at nasıl tökezlemeden kırdan geçerse Onları deniz yatağından öyle geçiren RAB nerede?” Diye sordular.</verse>
				<verse number="12">Sonra halkı eski günleri, Musa’nın dönemini anımsadı. “Çobanlarıyla birlikte onları denizden geçiren, Kutsal Ruhu’nu aralarına yerleştiren, Görkemli gücüyle Musa’nın sağında yol alan, Sonsuz onur kazanmak için önlerinde suları yaran, Bir at nasıl tökezlemeden kırdan geçerse Onları deniz yatağından öyle geçiren RAB nerede?” Diye sordular.</verse>
				<verse number="13">Sonra halkı eski günleri, Musa’nın dönemini anımsadı. “Çobanlarıyla birlikte onları denizden geçiren, Kutsal Ruhu’nu aralarına yerleştiren, Görkemli gücüyle Musa’nın sağında yol alan, Sonsuz onur kazanmak için önlerinde suları yaran, Bir at nasıl tökezlemeden kırdan geçerse Onları deniz yatağından öyle geçiren RAB nerede?” Diye sordular.</verse>
				<verse number="14">Ovaya götürülen sürü gibi RAB’bin Ruhu onları rahata kavuşturdu. İşte adını onurlandırmak için Halkına böyle yol gösterdi.</verse>
				<verse number="15">Ya RAB, gökten bak, Kutsal, görkemli ve yüce yerinden bizi gör! Gayretin, gücün nerede? Gönlündeki özlem ve merhameti Bizden esirgedin.</verse>
				<verse number="16">Babamız sensin. İbrahim bizi tanımasa da, İsrail bizi kabul etmese de, Babamız’sın, ya RAB, Ezelden beri adın “Kurtarıcımız” dır.</verse>
				<verse number="17">Ya RAB, neden bizi yolundan saptırıyor, İnatçı kılıyor, Senden korkmamızı engelliyorsun? Kulların uğruna, Mirasın olan oymakların uğruna geri dön.</verse>
				<verse number="18">Kutsal halkın kısa süre tapınağına sahip oldu, Ama düşmanlarımız onu çiğnedi.</verse>
				<verse number="19">Öteden beri yönetmediğin, Sana ait olmayan bir halk gibi olduk.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="64">
				<verse number="1">Ya RAB, adını düşmanlarına duyurmak için Keşke gökleri yarıp insen! Dağlar önünde sarsılsa! Gelişin, ateşin çalıları tutuşturmasına, Suyu kaynatmasına benzese! Uluslar senin önünde titrese!</verse>
				<verse number="2">Ya RAB, adını düşmanlarına duyurmak için Keşke gökleri yarıp insen! Dağlar önünde sarsılsa! Gelişin, ateşin çalıları tutuşturmasına, Suyu kaynatmasına benzese! Uluslar senin önünde titrese!</verse>
				<verse number="3">Beklemediğimiz olağanüstü işler yaparak Yeryüzüne indin, dağlar önünde sarsıldı.</verse>
				<verse number="4">Çünkü kendisine umut bağlayanlar için Etkin olan tek Tanrı sensin; Senden başkasını hiçbir zaman hiç kimse işitmedi, Hiçbir kulak duymadı, hiçbir göz görmedi.</verse>
				<verse number="5">Doğru olanı sevinçle yapanların, Senin yollarından yürüyüp seni unutmayanların yardımına koşarsın. Ama onlara karşı uzun süre günah işlediğimizde öfkelendin. Nasıl kurtuluruz?</verse>
				<verse number="6">Hepimiz murdar olanlara benzedik, Bütün doğru işlerimiz kirli paçavra gibi. Yaprak gibi soluyoruz, Suçlarımız rüzgar gibi sürükleyip götürüyor bizi.</verse>
				<verse number="7">Adınla seni çağıran, sana tutunmak için çaba gösteren yok; Çünkü bizden yüz çevirdin, Suçlarımız yüzünden bizi tükettin.</verse>
				<verse number="8">Yine de Babamız sensin, ya RAB, Biz kiliz, sen çömlekçisin. Hepimiz senin ellerinin eseriyiz.</verse>
				<verse number="9">Ya RAB, fazla öfkelenme, Suçlarımızı sonsuza dek anma. Lütfen bak bize, hepimiz senin halkınız.</verse>
				<verse number="10">Kutsal kentlerin çölleşti, Siyon çöl oldu, Yeruşalim viraneye döndü.</verse>
				<verse number="11">Atalarımızın sana övgü sunduğu Kutsal ve görkemli tapınağımız yandı, Değer verdiğimiz her yer yıkıntıya döndü.</verse>
				<verse number="12">Bunlara karşın, ya RAB, Hâlâ kendini tutacak mısın, Suskun kalıp bize alabildiğine eziyet çektirecek misin?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="65">
				<verse number="1">“Beni sormayanlara göründüm, Aramayanlar beni buldu. Adımla anılmayan bir ulusa, ‘Buradayım, buradayım’ dedim.</verse>
				<verse number="2">Kötü yolda yürüyen, Kendi tasarılarının ardınca giden Asi bir halka Bütün gün ellerimi uzatıp durdum.</verse>
				<verse number="3">O halk ki, bahçelerde kurban keserek, Tuğlalar üzerinde buhur yakarak Gözümün içine baka baka boyuna öfkelendirir beni.</verse>
				<verse number="4">Mezarlıkta oturur, Gizli yerlerde geceler, Domuz eti yerler; Kaplarında haram et var.</verse>
				<verse number="5">Birbirlerine, ‘Uzak dur, yaklaşma’ derler, ‘Çünkü ben senden daha kutsalım.’ Böyleleri burnumda duman, Bütün gün yanan ateştir.</verse>
				<verse number="6">“Bakın, yanıt önümde yazılı duruyor. Susmayacak, suçlarının karşılığını vereceğim. Onların da atalarının da suçlarının cezasını Başlarına getireceğim” diyor RAB. “Çünkü dağların üzerinde buhur yaktılar, Tepelerin üzerinde beni aşağıladılar. Bu nedenle eskiden yaptıklarının karşılığını Başlarına getireceğim.”</verse>
				<verse number="7">“Bakın, yanıt önümde yazılı duruyor. Susmayacak, suçlarının karşılığını vereceğim. Onların da atalarının da suçlarının cezasını Başlarına getireceğim” diyor RAB. “Çünkü dağların üzerinde buhur yaktılar, Tepelerin üzerinde beni aşağıladılar. Bu nedenle eskiden yaptıklarının karşılığını Başlarına getireceğim.”</verse>
				<verse number="8">RAB diyor ki, “Taneleri sulu salkımı görünce, Halk, ‘Salkımı yok etmeyin, bereket onda’ diyor. Kullarımın hatırı için ben de öyle yapacağım, Onların hepsini yok etmeyeceğim.</verse>
				<verse number="9">Yakup soyunu sürdürecek, Dağlarımı miras alacak olanları Yahuda soyuna bırakacağım. Seçtiklerim oraları miras alacak, Kullarım orada yaşayacak.</verse>
				<verse number="10">Şaron bana yönelen halkımın sürülerine ağıl, Akor Vadisi sığırlarına barınak olacak.</verse>
				<verse number="11">“Ama sizler, RAB’bi terk edenler, Kutsal dağımı unutanlar, Talih ilahına sofra kuranlar, Kısmet ilahına karışık şarap sunanlar,</verse>
				<verse number="12">Ben de sizi kılıca kısmet edeceğim, Boğazlanmak üzere eğileceksiniz hepiniz. Çünkü çağırdığımda yanıt vermediniz, Konuştuğumda dinlemediniz; Gözümde kötü olanı yaptınız, Hoşlanmadığımı seçtiniz.”</verse>
				<verse number="13">Bu yüzden Egemen RAB diyor ki, “Bakın, kullarım yemek yiyecek, Ama siz aç kalacaksınız. Kullarım içecek, Ama siz susuz kalacaksınız. Kullarım sevinecek, Ama sizin yüzünüz kızaracak.</verse>
				<verse number="14">Kullarım mutluluk içinde ezgiler söyleyecek, Ama siz yürek acısından feryat edecek, Ezik bir ruhla haykıracaksınız.</verse>
				<verse number="15">Adınız seçtiklerimin ağzında ancak lanet olarak kalacak. Egemen RAB sizi öldürecek, Ama kullarına başka bir ad verecek.</verse>
				<verse number="16">Öyle ki, ülkede kim bereket istese Sadık Tanrı’dan isteyecek; Ülkede kim ant içse, Sadık Tanrı üzerine ant içecek. Çünkü geçmiş sıkıntılar unutulup Gözümden saklanacak.”</verse>
				<verse number="17">“Çünkü bakın, yeni bir yeryüzü, Yeni bir gök yaratmak üzereyim; Geçmiştekiler anılmayacak, akla bile gelmeyecek.</verse>
				<verse number="18">Yaratacaklarımla sonsuza dek sevinip coşun; Çünkü Yeruşalim’i coşku, Halkını sevinç kaynağı olarak yaratacağım.</verse>
				<verse number="19">Yeruşalim için sevinecek, Halkım için coşacağım. Orada ağlayış ve feryat duyulmayacak artık.</verse>
				<verse number="20">Orada birkaç gün yaşayıp ölen bebekler olmayacak, Yaşını başını almadan kimse ölümü tatmayacak. Yüz yaşında ölen genç, Yüz yaşına basmayan kişi lanetli sayılacak.</verse>
				<verse number="21">Evler yapıp içlerinde yaşayacak, Bağlar dikip meyvesini yiyecekler.</verse>
				<verse number="22">Yaptıkları evlerde başkası oturmayacak, Diktikleri bağın meyvesini başkası yemeyecek. Çünkü halkım ağaçlar gibi uzun yaşayacak, Seçtiklerim, elleriyle ürettiklerinin tadını çıkaracaklar.</verse>
				<verse number="23">Emek vermeyecekler boş yere, Felakete uğrayan çocuklar doğurmayacaklar. Çünkü kendileri de çocukları da RAB’bin kutsadığı soy olacak.</verse>
				<verse number="24">Onlar bana yakarmadan yanıt verecek, Daha konuşurlarken işiteceğim onları.</verse>
				<verse number="25">Kurtla kuzu birlikte otlayacak, Aslan sığır gibi saman yiyecek. Yılanın yiyeceğiyse toprak olacak. Kutsal dağımın hiçbir yerinde Kimse zarar vermeyecek, yok etmeyecek.” Böyle diyor RAB.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="66">
				<verse number="1">RAB diyor ki, “Gökler tahtım, Yeryüzü ayaklarımın taburesidir. Nerede benim için yapacağınız ev, Neresi dinleneceğim yer?</verse>
				<verse number="2">Çünkü bütün bunları ellerim yaptı, Hepsi böylece var oldu” diyor RAB. “Ancak ben alçakgönüllüye, ruhu ezik olana, Sözümden titreyen kişiye değer veririm.</verse>
				<verse number="3">Sığır boğazlayan, adam öldüren gibidir, Davar kurban eden, köpek boynu kıran, Tahıl sunusu getiren, domuz kanı sunan, Anma sunusu olarak günnük yakan, putperest gibidir. Evet, bunlar kendi yollarını seçtiler, Yaptıkları iğrençliklerden hoşlanıyorlar.</verse>
				<verse number="4">Ben de onlar için yıkımı seçecek, Korktuklarını başlarına getireceğim. Çünkü çağırdığımda yanıt veren olmadı, Konuştuğumda dinlemediler, Gözümde kötü olanı yaptılar, Hoşlanmadığımı seçtiler.”</verse>
				<verse number="5">RAB’bin sözünden titreyenler, Kulak verin O’nun söylediklerine: “Sizden nefret eden, Adımdan ötürü sizi dışlayan kardeşleriniz, ‘RAB yüceltilsin de sevincinizi görelim!’ diyorlar. Utandırılacak olan onlardır.</verse>
				<verse number="6">Kentten gürültülü sesler, Tapınaktan bir ses yükseliyor! Düşmanlarına hak ettikleri karşılığı veren RAB’bin sesidir bu.</verse>
				<verse number="7">“Doğum sancısı çekmeden doğurdu, Sancısı tutmadan bir erkek çocuk doğurdu.</verse>
				<verse number="8">Kim böyle bir şey duydu? Kim böyle şeyler gördü? Bir ülke bir günde doğar mı, Bir anda doğar mı bir ulus? Ama Siyon, ağrısı tutar tutmaz çocuklarını doğurdu.</verse>
				<verse number="9">Doğum anına dek getiririm de Doğuracak gücü vermez miyim?” diyor RAB. “Doğuracak güç veren ben, rahmi kapatır mıyım?” diyor Tanrın.</verse>
				<verse number="10">“Yeruşalim’le birlikte sevinin, Onu sevenler, hepiniz onun için coşun, Yeruşalim için yas tutanlar, onunla sevinçle coşun.</verse>
				<verse number="11">Öyle ki, onun avutucu memelerini emip doyasınız, Kana kana içip Onun yüce bolluğundan zevk alasınız.”</verse>
				<verse number="12">Çünkü RAB diyor ki, “Bakın, esenliği bir ırmak gibi, Ulusların servetini taşkın bir ırmak gibi ona akıtacağım. Ondan beslenecek, kucakta taşınacak, Dizleri üzerinde sallanacaksınız.</verse>
				<verse number="13">Çocuğunu avutan bir anne gibi avutacağım sizi, Yeruşalim’de avuntu bulacaksınız.</verse>
				<verse number="14">Bunları gördüğünüzde yüreğiniz sevinecek, Bedenleriniz körpe ot gibi tazelenecek. Herkes bilecek ki, RAB’bin koruyucu eli kullarının, Gazabı ise düşmanlarının üzerindedir.”</verse>
				<verse number="15">Bakın, RAB ateşle geliyor, Savaş arabaları kasırga gibi. Şiddetli öfkesini, Azarını alev alev dökmek üzere.</verse>
				<verse number="16">Çünkü O bütün insanlığı ateş ve kılıçla yargılayacak, Pek çok kişiyi öldürecek.</verse>
				<verse number="17">“Bahçelere girmek için kendilerini arıtıp kutsayanlar, domuz, fare ve öteki iğrenç hayvanların etini yiyenlerin ortasında duranı izleyenler hep birlikte yok olacaklar ” diyor RAB,</verse>
				<verse number="18">“Çünkü ben onların eylemlerini de düşüncelerini de bilirim. Bütün ulusları ve dilleri bir araya toplayacağım an geliyor; gelip yüceliğimi görecekler.</verse>
				<verse number="19">“Aralarına bir belirti koyacağım. Onlardan kaçıp kurtulanları uluslara, Tarşiş’e, Pûl’a, Lud’a –yay gerenlere– Tuval’a, Yâvan’a, ünümü duymamış, yüceliğimi görmemiş uzak kıyı halklarına göndereceğim. Uluslar arasında yüceliğimi ilan edecekler.</verse>
				<verse number="20">İsrailoğulları tahıl sunularını pak kaplar içinde RAB’bin Tapınağı’na nasıl getiriyorsa, onlar da bütün kardeşlerinizi uluslardan atlarla, savaş arabalarıyla, at arabalarıyla, katırlarla, develerle kutsal dağıma, Yeruşalim’e, RAB’be sunu olarak getirecekler.” Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="21">“Onların arasından kimilerini kâhin ve Levili olarak seçeceğim” diyor RAB.</verse>
				<verse number="22">“Çünkü yaratacağım yeni yer ve gök önümde nasıl duracaksa, soyunuz ve adınız da öyle duracak” diyor RAB.</verse>
				<verse number="23">“Yeni Ay’dan Yeni Ay’a, Şabat Günü’nden Şabat Günü’ne bütün insanlar önüme gelip bana tapınacaklar” diyor RAB.</verse>
				<verse number="24">“Dışarı çıktıklarında bana başkaldırmış olanların cesetlerini görecekler. Öylelerini kemiren kurt ölmez, yakan ateş sönmez. Bütün insanlar onlardan iğrenecek.”</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="24">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Benyamin topraklarında Anatot Kenti’ndeki kâhinlerden Hilkiya oğlu Yeremya’nın sözleri.</verse>
				<verse number="2">RAB, Yahuda Kralı Amon oğlu Yoşiya’nın krallığının on üçüncü yılında Yeremya’ya seslendi.</verse>
				<verse number="3">RAB’bin Yeremya’ya seslenişi Yahuda Kralı Yoşiya oğlu Yehoyakim’in döneminden, Yahuda Kralı Yoşiya oğlu Sidkiya’nın krallığının on birinci yılının beşinci ayına dek, yani Yeruşalim halkının sürgüne gönderilmesine dek sürdü.</verse>
				<verse number="4">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="5">“Ana rahminde sana biçim vermeden önce tanıdım seni. Doğmadan önce seni ayırdım, Uluslara peygamber atadım.”</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine, “Ah, Egemen RAB, konuşmayı bilmiyorum, çünkü gencim” diye karşı çıktım.</verse>
				<verse number="7">RAB, “ ‘Gencim’ deme” dedi, “Seni göndereceğim herkese gidecek, sana buyuracağım her şeyi söyleyeceksin.</verse>
				<verse number="8">Onlardan korkma, çünkü seni kurtarmak için ben seninleyim.” Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="9">Sonra RAB elini uzatıp ağzıma dokundu, “İşte sözlerimi ağzına koydum” dedi,</verse>
				<verse number="10">“Bak, ulusların ve ülkelerin kökünden sökülmesi, yıkılıp yok olması, yerle bir edilmesi, kurulup dikilmesi için bugün sana yetki verdim.”</verse>
				<verse number="11">RAB, “Yeremya, ne görüyorsun?” diye seslendi. “Bir badem dalı görüyorum” diye yanıtladım.</verse>
				<verse number="12">RAB, “Doğru gördün” dedi, “Çünkü sözümü yerine getirmek için gözlemekteyim.”</verse>
				<verse number="13">RAB yine, “Ne görüyorsun?” diye seslendi. “Kuzeyden bu yöne bakan, kaynayan bir kazan görüyorum” diye yanıtladım.</verse>
				<verse number="14">RAB şöyle dedi: “Ülkede yaşayanların tümü üzerine Kuzeyden felaket salıverilecek.</verse>
				<verse number="15">Çünkü kuzey krallıklarının bütün halklarını çağırıyorum” diyor RAB. “Kralları gelip Yeruşalim surlarında, Bütün Yahuda kentlerinin karşısında, Yeruşalim’in kapı girişlerinde Tahtlarını kuracaklar.</verse>
				<verse number="16">Yaptıkları kötülükten ötürü Halkımın cezasını bildireceğim: Beni bıraktılar, Başka ilahlara buhur yakıp Elleriyle yaptıklarına tapındılar.</verse>
				<verse number="17">“Sen kalk, hazırlan! Sana buyuracağım her şeyi onlara söyle. Onlardan yılma! Yoksa onların önünde ben seni yıldırırım.</verse>
				<verse number="18">İşte, bütün ülkeye –Yahuda krallarına, önderlerine, kâhinlerine, ülke halkına– karşı bugün seni surlu bir kent, demir bir direk, tunç bir duvar kıldım.</verse>
				<verse number="19">Sana savaş açacak, ama seni yenemeyecekler. Çünkü seni kurtarmak için ben seninleyim.” Böyle diyor RAB.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Git, şunları Yeruşalim halkına duyur. RAB diyor ki, “ ‘Gençliğindeki bağlılığını, Gelinliğindeki sevgini, Çölde, ekilmemiş toprakta Beni nasıl izlediğini anımsıyorum.</verse>
				<verse number="3">İsrail RAB için kutsal bir halk, Hasadının ilk ürünüydü. Onu yeren herkes suçlu sayılır, Başına felaket gelirdi’ ” diyor RAB.</verse>
				<verse number="4">RAB’bin sözünü dinleyin, Ey Yakup soyu, İsrail’in bütün boyları!</verse>
				<verse number="5">RAB diyor ki, “Atalarınız bende ne haksızlık buldular da Benden uzaklaştılar? Değersiz putları izleyerek Kendileri de değersiz oldular.</verse>
				<verse number="6">‘Mısır’dan bizi çıkaran, Çölde, çukurlarla dolu çorak toprakta, Koyu karanlıkta kalan kurak toprakta, Kimsenin geçmediği, Kimsenin yaşamadığı toprakta Bize yol gösteren RAB nerede?’ diye sormadılar.</verse>
				<verse number="7">Meyvesini, en iyi ürününü yiyesiniz diye Sizi verimli bir ülkeye getirdim. Oysa siz gelir gelmez ülkemi kirlettiniz, Mülkümü iğrenç bir yere çevirdiniz.</verse>
				<verse number="8">Kâhinler, ‘RAB nerede?’ diye sormadılar, Kutsal Yasa uzmanları beni tanımadılar, Yöneticiler bana başkaldırdılar; Peygamberler Baal adına peygamberlik edip İşe yaramaz putların ardınca gittiler.</verse>
				<verse number="9">“Bu yüzden sizden yine davacı olacağım” diyor RAB, “Torunlarınızdan da davacı olacağım.</verse>
				<verse number="10">Gidin de Kittim kıyılarına bakın! Kedar ülkesine adam gönderip iyice inceleyin, Hiç böyle bir şey oldu mu, olmadı mı görün.</verse>
				<verse number="11">Hiçbir ulus ilahlarını değiştirdi mi? –Ki onlar zaten tanrı değildirler– Ama benim halkım görkemini İşe yaramaz putlara değişti.</verse>
				<verse number="12">Ey gökler, şaşın buna, Tir tir titreyin, şaşakalın” diyor RAB.</verse>
				<verse number="13">“Çünkü halkım iki kötülük yaptı: Beni, diri suların pınarını bıraktı, Kendilerine sarnıçlar, Su tutmayan çatlak sarnıçlar kazdılar.</verse>
				<verse number="14">İsrail uşak mı? Köle olarak mı doğdu? Öyleyse neden gümbür gümbür kükreyen Genç aslanlara av oldu? Ülkeyi viraneye çevirdiler, Kentler yerle bir edildi, kimsesiz bırakıldı!</verse>
				<verse number="15">İsrail uşak mı? Köle olarak mı doğdu? Öyleyse neden gümbür gümbür kükreyen Genç aslanlara av oldu? Ülkeyi viraneye çevirdiler, Kentler yerle bir edildi, kimsesiz bırakıldı!</verse>
				<verse number="16">Nof ve Tahpanhes halkı Kafanı kırdı.</verse>
				<verse number="17">Seni yolda yürüten Tanrın RAB’bi bırakmakla Başına bunları getirdin.</verse>
				<verse number="18">Şimdi Şihor suyundan içmek için Mısır’a gitmek size yarar sağlar mı? Fırat suyundan içmek için Asur’a gitmek size ne sağlar?</verse>
				<verse number="19">Seni kendi kötülüğün yola getirecek, Dönekliğin seni paylayacak. Tanrın RAB’bi bırakmanın, Benden korkmamanın Ne kadar kötü, ne kadar acı olduğunu gör de anla.” Rab, Her Şeye Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="20">“Boyunduruğunu çok önce kırdın, Bağlarını kopardın. ‘Kulluk etmeyeceğim’ dedin. Gerçekten de her yüksek tepede, Her bol yapraklı ağacın altında Fahişe gibi yatıp kalktın.</verse>
				<verse number="21">Oysa ben seni en iyi cinsten Seçme bir asma olarak dikmiştim. Nasıl oldu da yozlaşıp yabanıl asmaya döndün?</verse>
				<verse number="22">Çamaşır sodasıyla yıkansan, Bol kül suyu kullansan bile, Suçun önümde yine leke gibi duruyor” Diyor Egemen RAB.</verse>
				<verse number="23">“Öyleyken nasıl, ‘Ben kirlenmedim, Baallar’ı izlemedim’ diyebilirsin? Vadide nasıl davrandığına bak da Ne yaptığını anla. Sen orada burada dolaşan Ayağı tez bir dişi devesin.</verse>
				<verse number="24">Kösnüyüp havayı koklayan Kıra alışkın yaban eşeğisin. Azgınken kim tutabilir onu? Peşine düşenlerin yorulması gerekmez, Çiftleşme zamanı gelince onu bulurlar.</verse>
				<verse number="25">Yalınayak koşmaktan sakın, Susuzluktan boğazını koru. Ama sen, ‘Boş ver! Ben başka ilahları seviyorum, Onları izleyeceğim’ dedin.</verse>
				<verse number="26">“Hırsız yakalandığında nasıl utanırsa, İsrail’in halkı, kralları, önderleri, Kâhinleri, peygamberleri de öyle utanacak.</verse>
				<verse number="27">Onlar ağaca, ‘Babamsın’, Taşa, ‘Bizi sen doğurdun’ derler. Çünkü bana yüzlerini değil, Sırtlarını çevirdiler. Ama felakete uğrayınca, ‘Kalk da bizi kurtar’ diye yakarırlar.</verse>
				<verse number="28">Hani nerede kendiniz için yaptığınız ilahlar? Felakete uğradığınızda kurtarabiliyorlarsa, Kalkıp gelsinler. Kentlerinin sayısı kadar İlahların var, ey Yahuda halkı.”</verse>
				<verse number="29">“Neden bana dava açıyorsunuz? Hepiniz bana başkaldırdınız” diyor RAB.</verse>
				<verse number="30">“Halkınızı boşuna cezalandırdım, yola gelmediler. Kılıcınız yırtıcı aslan gibi öldürdü peygamberlerinizi.</verse>
				<verse number="31">“Ey siz, bu kuşağın çocukları, RAB’bin sözünü anlayın! Ben İsrail için bir çöl, Kapkaranlık bir ülke mi oldum? Öyleyse halkım neden, ‘Başımıza buyruğuz, Artık sana dönmeyeceğiz’ diyor?</verse>
				<verse number="32">Erden kız takılarını, Gelin çeyizini unutabilir mi? Ama halkım sayısız günlerce unuttu beni.</verse>
				<verse number="33">Aşkı kovalamakta Ne kadar beceriklisin! Kötü kadınlara bile kendi yöntemlerini öğretebildin.</verse>
				<verse number="34">Eteğin suçsuz yoksulların kanıyla lekelenmiş, Oysa ev soyarken yakalamadın onları. Bütün bunlara karşın,</verse>
				<verse number="35">‘Ben suçsuzum, Kuşkusuz RAB’bin bana öfkesi dindi’ diyorsun. Ama ‘Günah işlemedim’ dediğin için Yargılayacağım seni.</verse>
				<verse number="36">Neden boyuna döneklik yapıp duruyorsun? Asur’da düşkırıklığına uğradığın gibi, Mısır’da da düşkırıklığına uğrayacaksın.</verse>
				<verse number="37">Oradan da ellerin başında çıkacaksın, Çünkü RAB senin güvendiklerini reddetti; Onlardan yarar sağlamayacaksın.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">“Diyelim ki, bir adam karısını boşar, Kadın da onu bırakıp başka biriyle evlenir. Adam bir daha o kadına döner mi? Bu davranış ülkeyi büsbütün kirletmez mi? Oysa sen pek çok oynaşla fahişelik ettin, Yine bana mı dönmek istiyorsun?” diyor RAB.</verse>
				<verse number="2">“Çıplak tepelere bak da gör. Sevişmediğin yer mi kaldı? Çölde yaşayan bedevi gibi Yol kenarlarında oynaşlarını bekleyip durdun. Fahişeliğinle, kötülüklerinle ülkeyi kirlettin.</verse>
				<verse number="3">Bu yüzden yağmurların ardı kesildi, Son yağmur yağmadı. Yüzsüz bir fahişeye benzedin, Utanç duymak istemedin.</verse>
				<verse number="4">‘Baba, gençliğimden beri Benim dostumsun’ diye az önce bana seslenmedin mi?</verse>
				<verse number="5">‘Sonsuza dek kızgın mı kalacaksın? Öfken sonsuza dek mi sürecek?’ Evet, böyle konuşuyor, Ama elinden gelen her kötülüğü yapıyorsun.”</verse>
				<verse number="6">Kral Yoşiya döneminde RAB bana, “Dönek İsrail’in yaptığını gördün mü?” dedi, “Her yüksek tepenin üzerine, her bol yapraklı ağacın altına gidip fahişelik etti.</verse>
				<verse number="7">Bütün bunları yaptıktan sonra bana geri döneceğini düşündüm, ama dönmedi. Hain kızkardeşi Yahuda da gördü bunları.</verse>
				<verse number="8">Fahişeliği yüzünden dönek İsrail’i boşayıp ona boşanma belgesini verdiğim halde, kızkardeşi hain Yahuda’nın hiç korkmadığını, gidip fahişelik ettiğini gördüm.</verse>
				<verse number="9">Hiç umursamadan fahişeliğiyle ülkeyi kirletti; taşla, ağaçla zina etti.</verse>
				<verse number="10">Bütün bunlara karşın, hain kızkardeşi Yahuda içtenlikle değil, göstermelik olarak bana döndü.” Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="11">RAB bana, “Dönek İsrail hain Yahuda’dan daha doğru olduğunu gösterdi” dedi,</verse>
				<verse number="12">“Git, bu sözleri kuzeye duyur. De ki, “ ‘Ey dönek İsrail, geri dön’ diyor RAB. ‘Size artık öfkeyle bakmayacağım, Çünkü ben sevecenim’ diyor RAB. ‘Öfkemi sonsuza dek sürdürmem.</verse>
				<verse number="13">Ancak suçunu kabul et: Tanrın RAB’be başkaldırdın, Her bol yapraklı ağacın altında Sevgini yabancı ilahlarla paylaştın, Beni dinlemedin.’ ” Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="14">“Geri dön, ey dönek halk” diyor RAB, “Çünkü kocan benim. Birinizi kentten, ikinizi bir boydan alıp Siyon’a geri getireceğim.</verse>
				<verse number="15">Size gönlüme göre çobanlar vereceğim; sizi bilgiyle, sağduyuyla güdecekler.</verse>
				<verse number="16">Ülkede büyüyüp sayıca çoğaldığınız günlerde” diyor RAB, “Halk artık, ‘RAB’bin Antlaşma Sandığı’ demeyecek. Sandık bir daha kimsenin aklına gelmeyecek; anımsanmayacak, özlenmeyecek, bir yenisi de yapılmayacak.</verse>
				<verse number="17">O zaman Yeruşalim’e, ‘RAB’bin Tahtı’ diyecekler. RAB’bin adını onurlandırmak için bütün uluslar Yeruşalim’de toplanacak. Bundan böyle kötü yüreklerinin inadı uyarınca davranmayacaklar.</verse>
				<verse number="18">O günlerde Yahuda halkıyla İsrail halkı kuzeyde bir ülkeden birlikte yürüyecek, atalarına mülk olarak vermiş olduğum ülkede bir araya gelecekler.</verse>
				<verse number="19">“Ben RAB, demiştim ki, ‘Ne kadar isterdim Seni çocuklarımdan saymayı; Sana güzel ülkeyi, Ulusların en güzel mülkünü vermeyi! Bana baba diyeceğini, Benden hiç ayrılmayacağını düşündüm.</verse>
				<verse number="20">Ama bir kadın kocasına nasıl ihanet ederse, Sen de bana öyle ihanet ettin, ey İsrail halkı!’ ” Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="21">Çıplak tepelerde bir ses duyuluyor, İsrail halkının ağlayışı ve yakarışı. Çünkü doğru yoldan saptılar, Tanrıları RAB’bi unuttular.</verse>
				<verse number="22">“Geri dönün, ey dönek çocuklar, Dönekliğinizi iyileştireyim.” Halk, “İşte buradayız, sana geliyoruz!” diyor, “Çünkü Tanrımız RAB sensin.</verse>
				<verse number="23">Kuşkusuz dağlardan, Tepelerden gelen tapınma sesleri aldatıcıdır. Kuşkusuz İsrail’in kurtuluşu Tanrımız RAB’dedir.</verse>
				<verse number="24">Gençliğimizden bu yana Atalarımızın emeğinin ürününü, Davarlarını, sığırlarını, Oğullarını, kızlarını Utanılası putlar yedi.</verse>
				<verse number="25">Utanç içinde yatalım, Rezilliğimiz bizi örtsün! Çünkü biz de atalarımız da Gençliğimizden bu yana Tanrımız RAB’be karşı günah işledik, Tanrımız RAB’bin sesine kulak asmadık.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">“Eğer geri dönersen, ey İsrail, Eğer bana geri dönersen” diyor RAB, “İğrenç putlarını gözümün önünden uzaklaştırır, Bir daha yoldan sapmazsan;</verse>
				<verse number="2">‘RAB’bin varlığı hakkı için’ diyerek Sadakatle, adaletle, doğrulukla ant içersen, Uluslar O’nun aracılığıyla kutsanacak, O’nunla övünecekler.”</verse>
				<verse number="3">RAB Yahuda ve Yeruşalim halkına şöyle diyor: “İşlenmemiş toprağınızı sürün, Dikenler arasına ekmeyin.</verse>
				<verse number="4">Ey sizler, Yahuda halkı ve Yeruşalim’de yaşayanlar, Kendinizi RAB’be adayın, Bunu engelleyen her şeyi yüreğinizden uzaklaştırın. Yoksa yaptığınız kötülüklerden ötürü Öfkem ateş gibi yağacak, Her şeyi yiyip bitirecek Ve söndüren olmayacak.”</verse>
				<verse number="5">“Yahuda’da duyurun, Yeruşalim’de ilan edin, ‘Ülkede boru çalın!’ deyin, ‘Toplanın’ diye haykırın, ‘Surlu kentlere kaçalım!’</verse>
				<verse number="6">Siyon’a giden yolu gösteren Bir işaret koyun! Güvenliğiniz için kaçın! Durmayın! Üzerinize kuzeyden felaket, Büyük yıkım getirmek üzereyim.”</verse>
				<verse number="7">Aslan ininden çıktı, Ulusları yok eden yola koyuldu. Ülkenizi viran etmek için Yerinden ayrıldı. Kentleriniz yerle bir edilecek, İçlerinde yaşayan kalmayacak.</verse>
				<verse number="8">Onun için çula sarının, Dövünüp haykırın, Çünkü RAB’bin kızgın öfkesi üzerimizden kalkmadı.</verse>
				<verse number="9">“O gün” diyor RAB, “Kral da önderler de yılacak, Kâhinler şaşkına dönecek, Peygamberler donakalacak.”</verse>
				<verse number="10">O zaman, “Ah, Egemen RAB” dedim, “ ‘Esenlikte olacaksınız’ diyerek bu halkı da Yeruşalim’i de tam anlamıyla aldattın. Çünkü kılıç boğazımıza dayandı.”</verse>
				<verse number="11">O zaman bu halka ve Yeruşalim’e, “Çöldeki çıplak tepelerden halkıma doğru sıcak bir rüzgar esiyor, ama harman savurmak ya da ayırmak için değil” denecek,</verse>
				<verse number="12">“Benden gelen bu rüzgar çok daha güçlü olacak. Şimdi bu halka yargılarımı bildiriyorum.”</verse>
				<verse number="13">İşte düşman bulut gibi ilerliyor; Savaş arabaları kasırga sanki, Atları kartallardan daha çevik. Vay başımıza! Mahvolduk!</verse>
				<verse number="14">Ey Yeruşalim, yüreğini kötülükten arındır ki, Kurtulasın. Ne zamana dek yüreğinde kötü düşünceler barındıracaksın?</verse>
				<verse number="15">Dan’dan bir ses bildiriyor, Efrayim dağlarından kötü haber duyuruyor!</verse>
				<verse number="16">“Uluslara duyurun, Yeruşalim’e bildirin: ‘Uzak bir ülkeden gelen ordu çevresini kuşatacak, Yahuda kentlerine karşı Savaş naraları atacaklar.</verse>
				<verse number="17">Bir tarlayı koruyanlar gibi Kuşatacaklar Yeruşalim’i. Çünkü Yeruşalim bana başkaldırdı’ ” diyor RAB.</verse>
				<verse number="18">“Kendi davranışların, kendi yaptıkların Başına gelmesine neden oldu bunların. Cezan bu. Ne acı! Nasıl da yüreğine işliyor!”</verse>
				<verse number="19">Ah, içim, içim! Acıdan kıvranıyorum. Ah, yüreğim, yüreğim çarpıyor. Sessiz duramıyorum! Çünkü boru sesini, savaş naralarını işittim!</verse>
				<verse number="20">Felaket felaketi izliyor, Bütün ülke viran oldu. Bir anda çadırlarım, Perdelerim yok oldu.</verse>
				<verse number="21">Ne zamana dek düşman sancağını görmek, Boru sesini duymak zorunda kalacağım?</verse>
				<verse number="22">“Halkım akılsızdır, Beni tanımıyor. Aptal çocuklardır, Akılları yok. Kötülük etmeyi iyi bilir, İyilik etmeyi bilmezler” diyor RAB.</verse>
				<verse number="23">Ben Yeremya yere baktım, şekilsizdi, boştu, Göğe baktım, ışık yoktu.</verse>
				<verse number="24">Dağlara baktım, titriyorlardı, Bütün tepeler sarsılıyordu.</verse>
				<verse number="25">Baktım, insan yoktu, Gökte uçan bütün kuşlar kaçmıştı.</verse>
				<verse number="26">Baktım, verimli toprak çöle dönmüş, Bütün kentler yıkılmıştı. Bütün bunlar RAB’bin yüzünden, O’nun kızgın öfkesi yüzünden olmuştu.</verse>
				<verse number="27">RAB diyor ki, “Bütün ülke viran olacak, Ama onu büsbütün yok etmeyeceğim.</verse>
				<verse number="28">Bu yüzden yeryüzü yasa gömülecek, Gök kararacak; Çünkü ben söyledim, ben tasarladım. Fikrimi değiştirmeyecek, Verdiğim karardan dönmeyeceğim.”</verse>
				<verse number="29">Her kentin halkı, Atlılarla okçuların gürültüsünden kaçıyor. Kimi çalılıklara giriyor, Kimi kayalıklara tırmanıyor. Bütün kentler terk edildi, Oralarda kimse yaşamıyor.</verse>
				<verse number="30">Ey sen, viran olmuş kent, Kırmızı giysiler giymekle, Altın süsler bezenmekle, Gözüne sürme çekmekle ne elde edeceksin? Kendini böyle güzelleştirmen boşuna. Oynaşların seni küçümsüyor, Canını almak istiyorlar.</verse>
				<verse number="31">Sancı çeken kadının haykırışını, İlk çocuğunu doğuran kadının çektiği acıyı, Ellerini uzatmış, soluğu kesilmiş Siyon kızının, “Eyvah! Katillerin karşısında bayılıyorum” Diye haykırdığını işitir gibi oldum.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">“Yeruşalim sokaklarında dolaşın, Çevrenize bakıp düşünün, Kent meydanlarını araştırın. Eğer adil davranan, Gerçeği arayan bir kişi bulursanız, Bu kenti bağışlayacağım.</verse>
				<verse number="2">‘RAB’bin varlığı hakkı için’ deseler de, Aslında yalan yere ant içiyorlar.”</verse>
				<verse number="3">Ya RAB, gözlerin gerçeği arıyor. Onları vurdun, ama incinmediler, Onları yiyip bitirdin, Ama yola gelmeyi reddettiler. Yüzlerini kayadan çok sertleştirdiler, Geri dönmek istemediler.</verse>
				<verse number="4">“Bunlar sadece yoksul kişiler, Akılsızlar” dedim, “Çünkü RAB’bin yolunu, Tanrıları’nın buyruklarını bilmiyorlar.</verse>
				<verse number="5">Büyüklere gidip onlarla konuşayım. RAB’bin yolunu, Tanrıları’nın buyruklarını bilirler kuşkusuz.” Gelgelelim onlar da boyunduruğu kırmış, Bağları koparmıştı.</verse>
				<verse number="6">Bu yüzden ormandan bir aslan çıkıp onlara saldıracak, Çölden gelen bir kurt onları parça parça edecek, Bir pars kentlerinin önünde pusu kuracak, Oradan çıkan herkes parçalanacak. Çünkü isyanları çok, Döneklikleri sayısızdır.</verse>
				<verse number="7">“Yaptıklarından ötürü neden bağışlayayım seni? Çocukların beni terk etti, Tanrı olmayan ilahların adıyla ant içtiler. Onları doyurduğumda zina ettiler, Fahişelerin evlerine doluştular.</verse>
				<verse number="8">Şehvet düşkünü, besili aygırlar! Her biri komşusunun karısına kişniyor.</verse>
				<verse number="9">Bu yüzden onları cezalandırmayayım mı?” diyor RAB, “Böyle bir ulustan öcümü almayayım mı?</verse>
				<verse number="10">“Bağlarını dolaşıp Asmalarını kesin, Ama büsbütün yok etmeyin. Dallarını koparıp atın, Çünkü onlar RAB’be ait değil.</verse>
				<verse number="11">İsrail ve Yahuda halkı Bana sürekli ihanet etti” diyor RAB.</verse>
				<verse number="12">RAB için yalan söyleyerek, “O bir şey yapmaz. Felaket bize uğramayacak, Kılıç da kıtlık da görmeyeceğiz” dediler.</verse>
				<verse number="13">Peygamberler lafebesidir, Tanrı’nın sözü onlarda değil. Onlara böyle yapılacak.</verse>
				<verse number="14">Bu yüzden, Her Şeye Egemen RAB Tanrı diyor ki, “Madem böyle şeyler konuşuyorsunuz, Ben de sözümü ağzınıza ateş, Bu halkı da odun edeceğim; Ateş onları yakıp yok edecek.</verse>
				<verse number="15">Ey İsrail halkı, Uzaktan gelecek bir ulusu Üzerinize saldırtacağım” diyor RAB, “Köklü, eski bir ulus; Sen onların dilini bilmez, Ne dediklerini anlamazsın.</verse>
				<verse number="16">Oklarının kılıfı açık bir mezar gibidir, Hepsi birer yiğittir.</verse>
				<verse number="17">Ürününü, yiyeceklerini tüketecek, Oğullarını, kızlarını öldürecekler; Davarlarını, sığırlarını, Asmalarının, incir ağaçlarının meyvesini yiyecek, Güvendiğin surlu kentlerini Kılıçla yerle bir edecekler.</verse>
				<verse number="18">“Ama o günlerde bile sizi büsbütün yok etmeyeceğim” diyor RAB.</verse>
				<verse number="19">“ ‘Tanrımız RAB neden bize bütün bunları yaptı?’ diye sorduklarında, şöyle yanıtlayacaksın: ‘Beni nasıl bıraktınız, ülkenizde yabancı ilahlara nasıl kulluk ettinizse, siz de kendinize ait olmayan bir ülkede yabancılara öyle kulluk edeceksiniz.’</verse>
				<verse number="20">“Yakup soyuna bildirin, Yahuda halkına duyurun:</verse>
				<verse number="21">Ey gözleri olan ama görmeyen, Kulakları olan ama işitmeyen, Sağduyudan yoksun akılsız halk, Şunu dinle:</verse>
				<verse number="22">Benden korkman gerekmez mi?” diyor RAB, “Huzurumda titremen gerekmez mi? Ben ki, sonsuza dek geçerli bir kuralla Denize sınır olarak kumu koydum. Deniz sınırı geçemez; Dalgalar kabarsa da üstün gelemez, Kükrese de sınırı aşamaz.</verse>
				<verse number="23">Ama bu halkın yüreği asi ve inatçı. Sapmışlar, kendi yollarına gitmişler.</verse>
				<verse number="24">İçlerinden, ‘İlk ve son yağmurları zamanında yağdıran, Belli ürün biçme haftalarını bizim için koruyan Tanrımız RAB’den korkalım’ demiyorlar.</verse>
				<verse number="25">Bunları uzaklaştıran suçlarınızdı, Bu iyilikten sizi yoksun bırakan günahlarınızdı.</verse>
				<verse number="26">“Halkım arasında kötü kişiler var. Kuş avlamak için pusuya yatanlar gibi Tuzak kuruyor, insan yakalıyorlar.</verse>
				<verse number="27">Kuş dolu bir kafes nasılsa, Onların evleri de hileyle dolu. Bu sayede güçlenip zengin oldular,</verse>
				<verse number="28">Semirip parladılar, Yaptıkları kötülüklerle sınırı aştılar. Kazanabilecekleri halde öksüzün davasına bakmıyor, Yoksulun hakkını savunmuyorlar.</verse>
				<verse number="29">Bu yüzden onları cezalandırmayayım mı?” diyor RAB, “Böyle bir ulustan öcümü almayayım mı?</verse>
				<verse number="30">“Ülkede korkunç, dehşet verici bir şey oldu:</verse>
				<verse number="31">Peygamberler yalan peygamberlik ediyor, Halkı başına buyruk kâhinler yönetiyor, Halkım da bunu benimsiyor. Ama bunun sonunda ne yapacaksınız?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">“Güvenliğiniz için kaçın, ey Benyamin halkı! Yeruşalim’den kaçın! Tekoa’da boru çalın! Beythakkerem’e bir işaret koyun. Çünkü kuzeyden bir felaket, Büyük bir yıkım gelecek gibi görünüyor.</verse>
				<verse number="2">Siyon kızını, o güzel, narin kızı yok edeceğim.</verse>
				<verse number="3">Çobanlar sürüleriyle ona geliyor, Çevresinde çadırlarını kuracaklar. Herkes kendi sürüsünü otlatacak.”</verse>
				<verse number="4">“Yeruşalim’e karşı savaş hazırlığı yapın! Kalkın, öğleyin saldırıya geçelim! Vay halimize, gün kararıyor! Akşamın gölgeleri gitgide uzuyor.</verse>
				<verse number="5">Haydi, gece saldırıya geçelim, Kentin kalelerini yerle bir edelim.”</verse>
				<verse number="6">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Ağaçları kesin, Yeruşalim’e karşı kuşatma rampaları yapın. Bu kent cezalandırılmalı, İçinde zorbalıktan başka bir şey yok.</verse>
				<verse number="7">Kuyu suyunu nasıl taze tutuyorsa, Yeruşalim de kötülüğünü öyle taze tutuyor. Şiddet ve yıkım yankılanıyor orada, Karşımda hep hastalık ve yaralar var.</verse>
				<verse number="8">Uyarılara kulak ver, ey Yeruşalim! Yoksa seni bırakacağım, Seni bir viraneye, Oturulmaz bir ülkeye çevireceğim.”</verse>
				<verse number="9">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Asmadan nasıl üzüm toplanırsa, İsrail halkından geride kalanları da öyle toplayacaklar. Üzüm toplayan biri gibi Elini yine asma dallarına uzat.”</verse>
				<verse number="10">İşitsinler diye kiminle konuşayım, Kimi uyarayım? Kulakları tıkalı, işitemiyorlar. RAB’bin sözünü aşağılıyor, Ondan hoşlanmıyorlar.</verse>
				<verse number="11">Bu yüzden RAB’bin öfkesiyle doluyum, Kendimi tutmaktan yoruldum. “Sokaktaki çocukların, Toplanan gençlerin üzerine boşalt öfkeni. Nasıl olsa karı da koca da, Yaşlı da yıllarca yaşamış olan da kurtulamayacak.</verse>
				<verse number="12">Evleri, tarlaları, karıları Başkalarına verilecek, Çünkü ülkede yaşayanlara karşı Elimi kaldıracağım” diyor RAB.</verse>
				<verse number="13">“Küçük büyük herkes kazanç peşinde, Peygamberler, kâhinler, hepsi halkı aldatıyor.</verse>
				<verse number="14">Esenlik yokken, ‘Esenlik, esenlik’ diyerek Halkımın yarasını sözde iyileştirdiler.</verse>
				<verse number="15">Yaptıkları iğrençliklerden utandılar mı? Hayır, ne utanması? Kızarıp bozarmanın ne olduğunu bile bilmiyorlar. Bu yüzden onlar da düşenlerin arasında yer alacak, Onları cezalandırdığımda sendeleyip düşecekler” diyor RAB.</verse>
				<verse number="16">RAB diyor ki, “Yol kavşaklarında durup bakın, Eski yolları sorun, İyi yol nerede, öğrenin, O yolda yürüyün, Canlarınız rahata kavuşur. Ama onlar, ‘O yolda yürümeyiz’ dediler.</verse>
				<verse number="17">Size bekçiler atayıp, ‘Boru sesini dinleyin’ dedim, Ama onlar, ‘Dinlemeyiz’ dediler.</verse>
				<verse number="18">Bundan ötürü, ey uluslar, Başlarına neler geleceğini işitin! Sen de anla, ey topluluk!</verse>
				<verse number="19">Dinle, ey yeryüzü! Bu halkın üzerine felaket, Kendi kurduğu düzenin sonucunu getirmek üzereyim. Çünkü sözlerime kulak asmadılar, Kutsal Yasam’ı reddettiler.</verse>
				<verse number="20">Neden bana Saba’dan günnük, Uzak bir ülkeden güzel kokulu kamış getiriliyor? Yakmalık sunularınızı kabul etmiyorum, Kurbanlarınızdan hoşnut değilim.”</verse>
				<verse number="21">Bu yüzden RAB diyor ki, “Bu halkın önüne tökezler koyacağım, Babalar da oğullar da Tökezleyip birlikte düşecek, Komşu dostuyla birlikte yok olacak.”</verse>
				<verse number="22">RAB diyor ki, “İşte kuzeyden bir ordu geliyor. Dünyanın uçlarından Büyük bir ulus harekete geçiyor.</verse>
				<verse number="23">Yay, pala kuşanmışlar, Gaddar ve acımasızlar. Atlara binmiş gelirken, Kükreyen denizi andırıyor sesleri. Savaşa hazır savaşçılar Karşına dizilecekler, ey Siyon kızı!”</verse>
				<verse number="24">Haberlerini aldık, Ellerimizde derman kalmadı. Doğuran kadın gibi Üzüntü, sancı sardı bizi.</verse>
				<verse number="25">Kırlara çıkmayın, Yolda yürümeyin! Düşmanın kılıcı orada, Her yer dehşet içinde.</verse>
				<verse number="26">Ey halkım, çula sarın, Kül içinde yuvarlan. Biricik oğul için yas tutar gibi Acı acı dövün. Çünkü yok edici ansızın gelecek üzerimize.</verse>
				<verse number="27">“Seni halkımı deneyesin diye atadım, Öyle ki, onları tanıyıp yollarını sınayasın.</verse>
				<verse number="28">Hepsi de çok dikbaşlı, Onu bunu çekiştirerek dolaşan insanlardır, Tunç kadar, demir kadar katıdırlar. Hepsi baştan çıkmıştır.</verse>
				<verse number="29">Körük üfürdükçe üfürüyor, Kurşunu ateşte eritiyor, Ama boşunadır yapılan işlem, Çünkü kötüler arınmıyor.</verse>
				<verse number="30">Onlara gümüş artığı denecek, Çünkü RAB onları reddetti.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“RAB’bin Tapınağı’nın kapısında durup şu sözü duyur. De ki, “ ‘RAB’bin sözünü dinleyin, ey RAB’be tapınmak için bu kapılardan giren Yahuda halkı!</verse>
				<verse number="3">İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki: Yaşantınızı ve uygulamalarınızı düzeltin. O zaman burada kalmanızı sağlarım.</verse>
				<verse number="4">“RAB’bin Tapınağı, RAB’bin Tapınağı, RAB’bin Tapınağı buradadır!” gibi aldatıcı sözlere güvenmeyin.</verse>
				<verse number="5">Eğer yaşantınızı ve uygulamalarınızı gerçekten düzeltir, birbirinize karşı adil davranır,</verse>
				<verse number="6">yabancıya, öksüze, dula haksızlık etmez, burada suçsuz kanı akıtmaz, sizi yıkıma götüren başka ilahların ardınca gitmezseniz,</verse>
				<verse number="7">burada, sonsuza dek atalarınıza vermiş olduğum ülkede kalmanızı sağlarım.</verse>
				<verse number="8">Ne var ki, sizler işe yaramaz aldatıcı sözlere güveniyorsunuz.</verse>
				<verse number="9">“ ‘Çalmak, adam öldürmek, zina etmek, yalan yere ant içmek, Baal’a buhur yakmak, tanımadığınız başka ilahların ardınca gitmek, bütün bu iğrençlikleri yapmak için mi bana ait olan tapınağa gelip önümde duruyor, güvenlikteyiz diyorsunuz?</verse>
				<verse number="10">“ ‘Çalmak, adam öldürmek, zina etmek, yalan yere ant içmek, Baal’a buhur yakmak, tanımadığınız başka ilahların ardınca gitmek, bütün bu iğrençlikleri yapmak için mi bana ait olan tapınağa gelip önümde duruyor, güvenlikteyiz diyorsunuz?</verse>
				<verse number="11">Bana ait olan bu tapınak sizin için bir haydut ini mi oldu? Ama ben görüyorum neler yaptığınızı!’ diyor RAB.</verse>
				<verse number="12">“ ‘Daha önce adımı yerleştirmiş olduğum Şilo’daki yerime gidin. Halkım İsrail’in kötülüğü yüzünden ona ne yaptığımı görün.</verse>
				<verse number="13">Bütün bunları yaptınız, diyor RAB, size defalarca seslendim ama dinlemediniz; sizi çağırdım ama yanıt vermediniz.</verse>
				<verse number="14">Bu yüzden Şilo’ya ne yaptımsa, bana ait olan, güvendiğiniz bu tapınağa da –sizlere, atalarınıza vermiş olduğum bu yere de– aynısını yapacağım.</verse>
				<verse number="15">Kardeşlerinizi, bütün Efrayim soyunu nasıl attıysam, sizleri de öyle atacağım huzurumdan.’</verse>
				<verse number="16">“Sana gelince, ey Yeremya, bu halk için yalvarma; onlar için ne yakar ne de dilekte bulun; bana yalvarıp yakarma, çünkü seni dinlemeyeceğim.</verse>
				<verse number="17">Onların Yahuda kentlerinde, Yeruşalim sokaklarında neler yaptıklarını görmüyor musun?</verse>
				<verse number="18">Çocuklar odun topluyor, babalar ateş yakıyor, kadınlar Gök Kraliçesi’ne pide pişirmek için hamur yoğuruyor. Beni öfkelendirmek için başka ilahlara dökmelik sunular sunuyorlar.</verse>
				<verse number="19">İncittikleri ben miyim, diyor RAB. Hayır, kendilerini inciterek utanca boğuyorlar.</verse>
				<verse number="20">“Bu yüzden Egemen RAB diyor ki, ‘Buranın üzerine, insanın, hayvanın, kırdaki ağaçların, toprağın ürününün üzerine kızgın öfkemi yağdıracağım. Yakıp yok edecek her şeyi, sönmeyecek.’</verse>
				<verse number="21">“İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Yakmalık sunularınızı öbür kurbanlarınıza ekleyin de et yiyin.</verse>
				<verse number="22">Çünkü atalarınızı Mısır’dan çıkardığımda, yakmalık sunularla kurbanlar hakkında onlara seslenip buyruk vermedim.</verse>
				<verse number="23">Onlara şunu buyurdum: Sözümü dinlerseniz, ben sizin Tanrınız, siz de benim halkım olursunuz. İyilik bulmanız için her konuda size buyurduğum yolda yürüyün.</verse>
				<verse number="24">Ne var ki, dinlemediler, kulak asmadılar; kendi isteklerinin, kötü yüreklerinin inadı doğrultusunda yürüdüler. İleri değil, geri gittiler.</verse>
				<verse number="25">Atalarınızın Mısır’dan çıktığı günden bu yana, size her gün defalarca peygamber kullarımı gönderdim.</verse>
				<verse number="26">Ama beni dinlemediniz, kulak asmadınız. İnat ederek atalarınızdan daha çok kötülük yaptınız.’</verse>
				<verse number="27">“Onlara bütün bunları söyleyeceksin ama seni dinlemeyecekler. Onları çağıracaksın ama yanıt vermeyecekler.</verse>
				<verse number="28">Bunun için onlara de ki, ‘Tanrısı RAB’bin sözünü dinlemeyen, ders almayan ulus işte budur. Bana bağlılıkları yok oldu, bağlılıktan söz etmez oldular.</verse>
				<verse number="29">“ ‘Saçını kes ve at, ey Yeruşalim, Çıplak tepeler üzerinde ağıt yak. Çünkü RAB, öfkesine uğramış kuşağı Reddedip terk etti.’ ”</verse>
				<verse number="30">“ ‘Yahuda halkı gözümde kötü olanı yaptı, diyor RAB. Bana ait olan bu tapınağa iğrenç putlarını yerleştirerek onu kirlettiler.</verse>
				<verse number="31">Oğullarını, kızlarını ateşte kurban etmek için Ben-Hinnom Vadisi’nde, Tofet’te puta tapılan yerler kurdular. Böyle bir şeyi ne buyurdum ne de aklımdan geçirdim.</verse>
				<verse number="32">Bundan ötürü oraya artık Tofet ya da Ben-Hinnom Vadisi değil, Kıyım Vadisi deneceği günler geliyor, diyor RAB. Tofet’te yer kalmayana dek gömecekler ölüleri.</verse>
				<verse number="33">Bu halkın ölüleri yırtıcı kuşlara, yabanıl hayvanlara yem olacak; onları korkutup kaçıran kimse olmayacak.</verse>
				<verse number="34">Yahuda kentlerinde, Yeruşalim sokaklarında sevinç ve neşe sesine, gelin güvey sesine son vereceğim; ülke viraneye dönecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">“ ‘O zaman, diyor RAB, Yahuda krallarıyla önderlerinin, kâhinlerin, peygamberlerin, Yeruşalim’de yaşamış olanların kemikleri mezarlarından çıkarılacak.</verse>
				<verse number="2">Toplanmayacak, gömülmeyecek kemikler, toprağın üzerinde gübre gibi olacaklar. Yeruşalim halkının sevdiği, kulluk ettiği, izlediği, danıştığı, taptığı güneşin, ayın, gök cisimlerinin önüne serilecekler.</verse>
				<verse number="3">Bu kötü ulustan bütün sağ kalanlar, kendilerini sürdüğüm yerlerde yaşayanlar, ölümü yaşama yeğleyecekler. Her Şeye Egemen RAB böyle diyor.’</verse>
				<verse number="4">“Onlara de ki, ‘RAB şöyle diyor: “ ‘İnsan yere düşer de kalkmaz mı, Yoldan sapar da geri dönmez mi?</verse>
				<verse number="5">Öyleyse neden bu halk yoldan saptı? Neden Yeruşalim sürekli döneklik ediyor? Hileye yapışıyor, Geri dönmeyi reddediyorlar.</verse>
				<verse number="6">Dikkatle dinledim, Ama doğru söylemiyorlar. Kimse, ne yaptım, diyerek kötülüğünden pişmanlık duymuyor. Savaşta seğirten at gibi Herkes kendi yoluna gidiyor.</verse>
				<verse number="7">Gökteki leylek bile Belli mevsimlerini bilir. Kumru da kırlangıç da turna da Göç etme zamanını gözetir. Oysa halkım buyruklarımı bilmez.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Nasıl, biz bilge kişileriz, RAB’bin Yasası bizdedir, diyebiliyorsunuz? İşte, bilginlerin yalancı kalemi Yasayı yalana çevirmiş.</verse>
				<verse number="9">Bilgeler utandırıldı, Yıldırılıp ele geçirildi. RAB’bin sözünü reddettiler. Nasıl bir bilgelikmiş onlarınki?</verse>
				<verse number="10">Bundan ötürü karılarını başkalarına, Tarlalarını sahiplenecek yeni kişilere vereceğim. Küçük büyük herkes kazanç peşinde, Peygamberler, kâhinler, hepsi halkı aldatıyor.</verse>
				<verse number="11">Esenlik yokken, Esenlik, esenlik, diyerek Halkımın yarasını sözde iyileştirdiler.</verse>
				<verse number="12">Yaptıkları iğrençliklerden utandılar mı? Hayır, ne utanması? Kızarıp bozarmanın ne olduğunu bile bilmiyorlar. Bu yüzden onlar da düşenlerin arasında yer alacak, Cezalandırıldıklarında sendeleyip düşecekler’ diyor RAB.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Onları büsbütün yok edeceğim, diyor RAB, Ne asmada üzüm kalacak, Ne incir ağacında incir. Yaprakları solup kuruyacak. Onlara ne verdiysem, Ellerinden alınacak.’ ”</verse>
				<verse number="14">“Neden burada oturup duruyoruz? Toplanalım da surlu kentlere kaçalım, Orada ölelim! Tanrımız RAB bizi ölüme terk etti, Bize zehirli su içirdi. Çünkü O’na karşı günah işledik.</verse>
				<verse number="15">Esenlik bekledik, iyilik gelmedi. Şifa umduk, yılgınlık bulduk.</verse>
				<verse number="16">Düşman atlarının hırıltısı Dan bölgesinden duyuluyor, Aygırlarının kişnemesinden Bütün ülke titriyor. Ülkeyi ve içindeki her şeyi, Kenti ve orada yaşayanları Yok etmeye geliyorlar.”</verse>
				<verse number="17">“Bakın, aranıza yılanlar, Büyüden etkilenmeyen engerekler göndereceğim, Sizi sokacaklar” diyor RAB.</verse>
				<verse number="18">Üzüntüm avutulamaz, Yüreğim baygın,</verse>
				<verse number="19">Ülkenin en uzak köşelerinden Halkımın feryadını dinleyin: “RAB Siyon’da değil mi? Kralı orada değil mi?” RAB, “Putlarıyla, İşe yaramaz yabancı ilahlarıyla Neden öfkelendiriyorlar beni?” diyor.</verse>
				<verse number="20">“Ürün biçme zamanı geçti, Yaz sona erdi, Biz ise kurtulmadık” diye haykırıyorlar.</verse>
				<verse number="21">Halkımın yarasından ben de yaralandım. Yasa büründüm, dehşete düştüm.</verse>
				<verse number="22">Gilat’ta merhem yok mu, Hekim yok mu? Öyleyse halkımın yarası neden iyi edilmedi?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Keşke başım bir pınar, Gözlerim bir gözyaşı kaynağı olsa! Halkımın öldürülenleri için Ağlasam gece gündüz!</verse>
				<verse number="2">Keşke halkımı bırakabilmem, Onlardan uzaklaşabilmem için Çölde konaklayacak bir yerim olsa! Hepsi zina ediyor, Hain bir topluluk!</verse>
				<verse number="3">“Yalan söylemek için ülkede Dillerini yay gibi geriyor, Güçlerini gerçek yolunda kullanmıyorlar. Kötülük üstüne kötülük yapıyor, Beni tanımıyorlar” diyor RAB.</verse>
				<verse number="4">“Herkes dostundan sakınsın, Kardeşlerinizin hiçbirine güvenmeyin. Çünkü her kardeş Yakup gibi aldatıcı, Her dost iftiracıdır.</verse>
				<verse number="5">Dost dostu aldatıyor, Kimse gerçeği söylemiyor. Dillerine yalan söylemeyi öğrettiler, Suç işleye işleye yorgun düştüler.</verse>
				<verse number="6">Sen, ey Yeremya, Aldatıcılığın ortasında yaşıyorsun. Aldatıcılıkları yüzünden Beni tanımak istemiyorlar.” Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="7">Bundan ötürü Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “İşte, onları arıtıp sınayacağım, Halkımın günahı yüzünden Başka ne yapabilirim ki?</verse>
				<verse number="8">Dilleri öldürücü bir ok, Hep aldatıyor. Komşusuna esenlik diliyor, Ama içinden ona tuzak kuruyor.</verse>
				<verse number="9">Bu yüzden onları cezalandırmayayım mı?” diyor RAB, “Böyle bir ulustan öcümü almayayım mı?”</verse>
				<verse number="10">Dağlar için ağlayıp yas tutacağım, Otlaklar için ağıt yakacağım. Çöle dönüştüler, Kimse geçmiyor oralardan. Sığırların böğürmesi duyulmuyor, Kuşlar, yabanıl hayvanlar kaçıp gitti.</verse>
				<verse number="11">“Yeruşalim’i taş yığını, Çakalların barınağı haline getireceğim. Yahuda kentlerini Kimsenin yaşayamayacağı bir viraneye döndüreceğim.”</verse>
				<verse number="12">Hangi bilge kişi buna akıl erdirecek? RAB’bin seslendiği kişi kim ki, sözünü açıklayabilsin? Ülke neden yıkıldı? Neden kimsenin geçemediği bir çöle dönüştü?</verse>
				<verse number="13">RAB, “Kendilerine verdiğim yasayı bıraktılar, sözümü dinlemediler, yasamı izlemediler” diyor,</verse>
				<verse number="14">“Onun yerine yüreklerinin inadını, atalarının öğrettiği gibi Baallar’ı izlediler.”</verse>
				<verse number="15">Bunun için İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Bu halka pelinotu yedirecek, zehirli su içireceğim.</verse>
				<verse number="16">Onları kendilerinin de atalarının da tanımadığı ulusların arasına dağıtacak, tümünü yok edene dek peşlerine kılıcı salacağım.”</verse>
				<verse number="17">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “İyi düşünün! Ağıt yakan kadınları çağırın gelsinler. En iyilerini çağırın gelsinler.</verse>
				<verse number="18">Hemen gelip bizim için ağıt yaksınlar; Gözlerimiz gözyaşı döksün, Gözkapaklarımızdan sular aksın.</verse>
				<verse number="19">Siyon’dan ağlama sesi duyuluyor: ‘Yıkıma uğradık! Büyük utanç içindeyiz, Çünkü ülkemizi terk ettik, Evlerimiz yerle bir oldu.’ ”</verse>
				<verse number="20">Ey kadınlar, RAB’bin sözünü dinleyin! Ağzından çıkan her söze kulak verin. Kızlarınıza yas tutmayı, Komşunuza ağıt yakmayı öğretin.</verse>
				<verse number="21">Ölüm pencerelerimize tırmandı, Kalelerimize girdi; Sokakları çocuksuz, Meydanları gençsiz bıraktı.</verse>
				<verse number="22">Onlara de ki, “RAB şöyle diyor: ‘İnsan cesetleri gübre gibi, Biçicinin ardındaki demetler gibi toprağa serilecek. Onları toplayacak kimse olmayacak.’ ”</verse>
				<verse number="23">RAB şöyle diyor: “Bilge kişi bilgeliğiyle, Güçlü kişi gücüyle, Zengin kişi zenginliğiyle övünmesin.</verse>
				<verse number="24">Dünyada iyilik yapanın, Adaleti, doğruluğu sağlayanın Ben RAB olduğumu anlamakla Ve beni tanımakla övünsün övünen. Çünkü ben bunlardan hoşlanırım” diyor RAB.</verse>
				<verse number="25">“Yalnız bedence sünnetli olanları cezalandıracağım günler geliyor” diyor RAB.</verse>
				<verse number="26">“Mısır’ı, Yahuda’yı, Edom’u, Ammon’u, Moav’ı, çölde yaşayan ve zülüflerini kesenlerin hepsini cezalandıracağım. Çünkü bütün bu uluslar gerçekte sünnetsiz, bütün İsrail halkı da yürekte sünnetsizdir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">RAB’bin sana ne söylediğini dinle, ey İsrail halkı!</verse>
				<verse number="2">RAB şöyle diyor: “Ulusların yolunu öğrenmeyin, Gök belirtilerinden yılmayın; Bu belirtilerden uluslar yılsa bile.</verse>
				<verse number="3">Ulusların töreleri yararsızdır. Ormandan ağaç keserler, Usta keskisiyle ona biçim verir.</verse>
				<verse number="4">Altınla, gümüşle süsler, Çekiçle, çivilerle sağlamlaştırırlar; Yerinden kımıldamasın diye.</verse>
				<verse number="5">Salatalık bostanındaki korkuluk gibidir putları, Konuşamazlar; Onları taşımak gerek, çünkü yürüyemezler. Onlardan korkmayın, zarar veremezler; İyilik de edemezler.”</verse>
				<verse number="6">Senin gibisi yok, ya RAB, Sen büyüksün, Adın da büyüktür gücün sayesinde.</verse>
				<verse number="7">Senden kim korkmaz, Ey ulusların kralı? Bu sana yakışır. Ulusların bilgeleri arasında, Bütün ülkelerinde Senin gibisi yok.</verse>
				<verse number="8">Hepsi budala ve akılsız. Yararsız putlardan ne öğrenilebilir ki? Ağaçtan yapılmış onlar!</verse>
				<verse number="9">Tarşiş’ten dövme gümüş, Ufaz’dan altın getirilir. Ustayla kuyumcunun yaptığı nesnenin üzerine Lacivert, mor giydirilir, Hepsi usta işidir.</verse>
				<verse number="10">Ama gerçek Tanrı RAB’dir. O yaşayan Tanrı’dır, Sonsuza dek kral O’dur. O öfkelenince yeryüzü titrer, Uluslar dayanamaz gazabına.</verse>
				<verse number="11">“Onlara şunu diyeceksin, ‘Yeri, göğü yaratmayan bu ilahlar, Yerden de göğün altından da yok olacaklar.’ ”</verse>
				<verse number="12">Gücüyle yeryüzünü yaratan, Bilgeliğiyle dünyayı kuran, Aklıyla gökleri yayan RAB’dir.</verse>
				<verse number="13">O gürleyince gökteki sular çağıldar, Yeryüzünün dört bucağından bulutlar yükseltir, Yağmur için şimşek çaktırır, Ambarlarından rüzgar estirir.</verse>
				<verse number="14">Hepsi budala, bilgisiz, Her kuyumcu yaptığı puttan utanacak. O putlar yapmacıktır, Soluk yoktur onlarda.</verse>
				<verse number="15">Yararsız, alay edilesi nesnelerdir, Cezalandırılınca yok olacaklar.</verse>
				<verse number="16">Yakup’un Payı onlara benzemez. Her şeye biçim veren O’dur, O’nun mirasıdır İsrail oymağı, Her Şeye Egemen RAB’dir adı.</verse>
				<verse number="17">Kuşatma altında olan sizler, Eşyalarınızı toplayın yerden.</verse>
				<verse number="18">RAB diyor ki, “İşte bu kez bu ülkede yaşayanları Fırlatıp atacağım; Ele geçirilmeleri için Onları sıkıştıracağım.”</verse>
				<verse number="19">Yaramdan ötürü vay başıma gelen! Derdim iyileşmez! Ama, ‘Dert benim derdim, Dayanmalıyım’ dedim.</verse>
				<verse number="20">Çadırım yıkıldı, ipleri koptu. Çocuklarım benden ayrıldı, Yok artık onlar. Çadırımı kuracak, Perdelerimi takacak kimse kalmadı.</verse>
				<verse number="21">Çobanlar budala, RAB’be danışmıyorlar. Bu yüzden işleri yolunda gitmiyor, Bütün sürüleri dağıldı.</verse>
				<verse number="22">Dinle! Haber geliyor! Kuzey ülkesinden büyük patırtı geliyor! Yahuda kentlerini viraneye çevirecek, Çakallara barınak edecek.</verse>
				<verse number="23">İnsanın yaşamının kendi elinde olmadığını, Adımlarına yön vermenin ona düşmediğini Biliyorum, ya RAB.</verse>
				<verse number="24">Beni öfkenle değil, Yalnız adaletinle yola getir, ya RAB, Yoksa beni hiçe indirirsin.</verse>
				<verse number="25">Öfkeni seni tanımayan ulusların, Adını anmayan toplulukların üzerine dök. Çünkü onlar Yakup soyunu yiyip bitirdiler, Onu tümüyle yok ettiler, Yurdunu viraneye çevirdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Bu antlaşmanın koşullarını dinle. Yahuda halkına ve Yeruşalim’de yaşayanlara açıkla.</verse>
				<verse number="3">Onlara diyeceksin ki, ‘İsrail’in Tanrısı RAB şöyle diyor: Bu antlaşmanın koşullarına uymayan lanet altındadır!</verse>
				<verse number="4">Atalarınızı Mısır’dan, demir eritme ocağından çıkardığımda bu antlaşmaya bağlı kalmalarını buyurdum. Onlara dedim ki: Sözümü dinleyin, buyurduğum her şeyi yerine getirin. Böylece siz benim halkım olursunuz, ben de sizin Tanrınız olurum.</verse>
				<verse number="5">İşte o zaman süt ve bal akan ülkeyi –bugün sizin olan ülkeyi– atalarınıza vereceğime ilişkin içtiğim andı yerine getirmiş olacağım.’ ” “Amin, ya RAB” diye karşılık verdim.</verse>
				<verse number="6">RAB şöyle dedi: “Söyleyeceğim her şeyi Yahuda kentlerinde, Yeruşalim sokaklarında duyur: ‘Bu antlaşmanın koşullarını dinleyin, onlara uyun.</verse>
				<verse number="7">Atalarınızı Mısır’dan çıkardığım günden bu yana sözümü dinlemeleri için onları defalarca uyardım.</verse>
				<verse number="8">Ama dinlemediler, kulak asmadılar. Bunun yerine kötü yüreklerinin inadı uyarınca davrandılar. Ben de uymalarını buyurduğum, ama uymadıkları bu antlaşmada açıklanan bütün lanetleri başlarına getirdim.’ ”</verse>
				<verse number="9">RAB bana dedi ki, “Yahuda halkıyla Yeruşalim’de yaşayanlar bana düzen kuruyorlar.</verse>
				<verse number="10">Sözlerimi dinlemek istemeyen atalarının suçlarına döndüler. Başka ilahların ardınca gidip onlara taptılar. İsrail halkıyla Yahuda halkı, atalarıyla yaptığım antlaşmayı bozdu.</verse>
				<verse number="11">Bu yüzden RAB, ‘Kaçıp kurtulamayacakları bir yıkım getireceğim başlarına’ diyor, ‘Bana yakarsalar da onları dinlemeyeceğim.</verse>
				<verse number="12">Yahuda kentlerinde oturan halk da Yeruşalim’de yaşayanlar da gidip buhur yaktıkları ilahlara yalvaracaklar. Ama yıkım geldiğinde, bu ilahlar onlara yardım edemez.</verse>
				<verse number="13">Kentlerinin sayısı kadar ilahın var, ey Yahuda! O utanılası ilaha, Baal’a buhur yakmak için Yeruşalim sokaklarının sayısı kadar sunak kurdunuz.’</verse>
				<verse number="14">“Sana gelince, ey Yeremya, bu halk için yalvarma; ne yakar ne de dilekte bulun. Sıkıntılı zamanlarında beni çağırdıklarında onları dinlemeyeceğim.</verse>
				<verse number="15">“Sevgilim kötü düzenler kuruyor, Öyleyse tapınağımda işi ne? Adaklar ve kutsanmış et uğrayacağın felaketi önleyebilir mi? Felaket gelince sevinecek misin?”</verse>
				<verse number="16">RAB sana meyvesi ve biçimi güzel, Yaprağı bol zeytin ağacı adını vermişti. Ama güçlü fırtına koptuğunda Ağacı tutuşturacak; Dalları kırılacak.</verse>
				<verse number="17">Seni dikmiş olan Her Şeye Egemen RAB, Başına felaket getirmeye karar verdi. Çünkü İsrail ve Yahuda halkları Kötülük yaptı, Baal’a buhur yakarak beni öfkelendirdiler.</verse>
				<verse number="18">Benim için kurdukları düzeni RAB bana açıkladı. Haberim vardı, çünkü ne yaptıklarını bana gösterdi.</verse>
				<verse number="19">Kesime götürülen uysal bir kuzu gibiydim. Bana düzen kurduklarını anlamamıştım. Şöyle diyorlardı: “Ağacı da meyvesini de yok edelim, Bir daha adı anılmasın diye Onu yaşayanlar diyarından kesip atalım.”</verse>
				<verse number="20">Adaletle yargılayan, Yüreği ve düşünceyi sınayan, Her Şeye Egemen RAB, Davamı senin eline bırakıyorum. Onlardan alacağın öcü göreyim!</verse>
				<verse number="21">“Seni öldürmek isteyen Anatot halkı için RAB diyor ki, ‘Onlar, RAB’bin adına peygamberlik etme, yoksa seni öldürürüz diyorlardı.’</verse>
				<verse number="22">Her Şeye Egemen RAB, ‘Onları cezalandıracağım’ diyor, ‘Gençleri kılıçtan geçirilecek, oğullarıyla kızları kıtlıktan ölecek.</verse>
				<verse number="23">Sağ kalan olmayacak. Cezalandırılacakları yıl Anatot halkının başına felaket getireceğim.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Davamı önüne getirsem, Haklı çıkarsın, ya RAB. Ama adalet konusunda Seninle tartışmak istiyorum. Neden kötülerin işi iyi gidiyor? Neden hainler tasasızca yaşıyor?</verse>
				<verse number="2">Onları sen diktin, kök saldılar, Büyüyüp ürün verdiler. Adın ağızlarından düşmüyor, Yürekleriyse senden uzak.</verse>
				<verse number="3">Beni tanırsın, ya RAB, Beni görür, yüreğimin seninle olduğunu bilirsin. Kasaplık koyun gibi ayır onları, Kesim gününe hazırla!</verse>
				<verse number="4">İçinde yaşayanların kötülüğü yüzünden, Ülke ne zamana dek yas tutacak, Otlar ne zamana dek sararıp solacak? Hayvanlarla kuşlar yok oldu. Çünkü bu halk, “O başımıza neler geleceğini görmüyor” dedi.</verse>
				<verse number="5">“Ey Yeremya, İnsanlarla yarışa girip yoruldunsa, Atlarla nasıl yarışacaksın? Güvenli bir ülkede sendelersen, Şeria çalılıklarıyla nasıl başa çıkacaksın?</verse>
				<verse number="6">Kardeşlerin, öz ailen bile sana ihanet etti, Arkandan seslerini yükselttiler. Yüzüne karşı olumlu konuşsalar bile onlara güvenme.</verse>
				<verse number="7">Evimi terk ettim, Mirasımı reddettim, Sevgilimi düşmanlarının eline verdim.</verse>
				<verse number="8">Mirasım karşımda Ormandaki aslan gibi oldu; Kükreyip üzerime saldırdı. Bu yüzden ondan nefret ediyorum.</verse>
				<verse number="9">Mirasım sırtlan ya da yırtıcı kuş mu oldu karşımda? Çevresindeki yırtıcı kuşlar saldırıyor ona. Gidin, bütün yabanıl hayvanları toplayıp getirin, Yiyip bitirsinler onu.</verse>
				<verse number="10">Pek çok çoban bağımı bozdu, Tarlamı çiğnedi, Güzelim tarlamı ıssız çöle döndürdü.</verse>
				<verse number="11">Onu viraneye çevirdiler, Önümde viran olmuş ağlıyor; Bütün ülke viran olmuş, Yine de aldıran yok.</verse>
				<verse number="12">Çöldeki çıplak tepelere Yıkıcılar geldi. RAB’bin kılıcı ülkeyi Bir uçtan bir uca yiyip bitiriyor. Kimse kavuşmayacak esenliğe.</verse>
				<verse number="13">Halkım buğday ekip diken biçti, Emek verip yarar görmedi. RAB’bin kızgın öfkesi yüzünden Ürününüzden utanacaksınız.”</verse>
				<verse number="14">RAB diyor ki, “Halkım İsrail’e verdiğim mülke el koyan bütün kötü komşularımı ülkelerinden söküp atacak, Yahuda halkını da atacağım.</verse>
				<verse number="15">Hepsini söküp attıktan sonra Yahuda’ya yine acıyacak, her birini kendi mülküne, kendi ülkesine geri getireceğim.</verse>
				<verse number="16">Halkıma Baal’ın adıyla ant içmeyi öğrettiler. Bunun gibi, halkımın yolunda yürümeyi ve ‘RAB’bin varlığı hakkı için’ diyerek benim adımla ant içmeyi de iyice öğrenirlerse, halkımın arasında sağlam yerleri olacak.</verse>
				<verse number="17">Ama kulak asmayan her ulusu kökünden söküp atacak, yok edeceğim” diyor RAB.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">RAB bana, “Git, kendine keten bir kuşak satın alıp beline sar, ama suya sokma” dedi.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin buyruğu uyarınca bir kuşak satın alıp belime sardım.</verse>
				<verse number="3">RAB bana ikinci kez seslendi:</verse>
				<verse number="4">“Satın aldığın belindeki kuşağı al, Perat’a git. Kuşağı orada bir kaya kovuğuna gizle.”</verse>
				<verse number="5">RAB’bin buyruğu uyarınca gidip kuşağı Perat’a yakın bir yere gizledim.</verse>
				<verse number="6">Uzun süre sonra RAB bana, “Kalk, Perat’a git, gizlemeni buyurduğum kuşağı al” dedi.</verse>
				<verse number="7">Bunun üzerine Perat’a gittim, gizlediğim yeri kazıp kuşağı aldım. Ancak kuşak çürümüştü, hiçbir işe yaramazdı.</verse>
				<verse number="8">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="9">“RAB diyor ki, ‘İşte Yahuda’nın gururunu da Yeruşalim’in büyük gururunu da böyle çürüteceğim.</verse>
				<verse number="10">Sözümü dinlemek istemeyen, yüreklerinin inadı uyarınca davranan, başka ilahları izleyip onlara kulluk eden, tapan bu kötü halk, bu işe yaramaz kuşak gibi olacak.</verse>
				<verse number="11">Kuşak insanın beline nasıl yapışırsa, ben de İsrail ve Yahuda halklarını kendime öyle yapıştırdım’ diyor RAB, ‘Öyle ki, bana ün, övgü, onur getirecek bir halk olsunlar. Ama dinlemediler.’ ”</verse>
				<verse number="12">“Onlara de ki, ‘İsrail’in Tanrısı RAB, Her tulum şarapla dolacak, diyor.’ Eğer sana, ‘Her tulumun şarapla dolacağını bilmiyor muyuz sanki?’ derlerse,</verse>
				<verse number="13">onlara de ki, ‘Bu ülkede yaşayan herkesi –Davut’un tahtında oturan kralları, kâhinleri, peygamberleri, Yeruşalim’de yaşayanların tümünü– sarhoş olana dek şarapla dolduracağım’ diyor RAB.</verse>
				<verse number="14">‘Onları –babalarla çocukları– birbirlerine çarpacağım. Acımadan, esirgemeden, sevecenlik göstermeden hepsini yok edeceğim’ diyor RAB.”</verse>
				<verse number="15">Dinleyin, kulak verin, Gururlanmayın, Çünkü RAB konuştu.</verse>
				<verse number="16">Karanlık basmadan, Kararan dağlarda Ayaklarınız tökezlemeden Tanrınız RAB’bi onurlandırın. Siz ışık beklerken, RAB onu kopkoyu, zifiri karanlığa çevirecek.</verse>
				<verse number="17">Ama bu uyarıyı dinlemezseniz, Gururunuz yüzünden ağlayacağım gizlice, Gözlerim acı acı gözyaşı dökecek, Gözyaşlarım sel gibi akacak. Çünkü RAB’bin sürüsü sürgüne gönderilecek.</verse>
				<verse number="18">Krala ve ana kraliçeye söyle: “Tahtlarınızdan inin, Çünkü görkemli taçlarınız başınızdan düştü.”</verse>
				<verse number="19">Negev’deki kentler kapanacak, Onları açan olmayacak. Sürgüne gönderilecek Yahuda, Tamamı sürgüne gönderilecek.</verse>
				<verse number="20">Gözlerinizi kaldırıp bakın, Kuzeyden gelenleri görün. Nerede sana emanet edilen sürü? Övündüğün kuzular nerede?</verse>
				<verse number="21">Sana dost olması için yetiştirdiğin kişileri RAB başına yönetici atayınca ne diyeceksin? Doğuran kadının çektiği sancı gibi Seni de ağrı tutmayacak mı?</verse>
				<verse number="22">“Neden bütün bunlar başıma geldi?” dersen, Günahlarının çokluğu yüzünden eteklerin açıldı, Tecavüze uğradın.</verse>
				<verse number="23">Kûşlu derisinin rengini, Pars beneklerini değiştirebilir mi? Kötülük etmeye alışmış olan sizler de iyilik edemezsiniz.</verse>
				<verse number="24">“Çöl rüzgarının savurduğu saman çöpü gibi Dağıtacağım sizleri.</verse>
				<verse number="25">Payın, sana ayırdığım pay bu olacak” diyor RAB. “Çünkü beni unuttun, Sahte ilahlara güvendin.</verse>
				<verse number="26">Ayıbın ortaya çıksın diye Eteklerini yüzüne dek kaldıracağım.</verse>
				<verse number="27">Kırdaki tepeler üzerinde Yaptığın iğrençlikleri –zinalarını, Çapkın çapkın kişneyişini, yüzsüz fahişeliklerini– gördüm. Vay başına geleceklere, ey Yeruşalim! Ne zamana dek böyle kirli kalacaksın?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">RAB kuraklığa ilişkin Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Yahuda yas tutuyor, Kentleri bitkin; Halkı karalar giymiş, yerlere oturmuş, Yeruşalim’in haykırışı yükseliyor.</verse>
				<verse number="3">Soylular uşaklarını suya gönderiyorlar. Sarnıçlara gidiyor, ama su bulamıyor, Kapları boş dönüyorlar. Aşağılanmış, utanç içinde, Başlarını örtüyorlar.</verse>
				<verse number="4">Ülke yağmursuz, toprak çatlamış, Irgatlar utanç içinde başlarını örtüyorlar.</verse>
				<verse number="5">Kırdaki geyik bile Yeni doğmuş yavrusunu bırakıyor, Çünkü ot yok.</verse>
				<verse number="6">Yaban eşekleri çıplak tepelerde durmuş, Çakal gibi soluyorlar; Gözlerinin feri sönmüş, Çünkü otlak yok.”</verse>
				<verse number="7">Suçlarımız bize karşı tanıklık etse de, Adın uğruna bir şeyler yap, ya RAB! Pek çok döneklik ettik, Sana karşı günah işledik.</verse>
				<verse number="8">Ey İsrail’in Umudu, Sıkıntı anlarındaki Kurtarıcısı! Neden ülkede bir yabancı, Ancak bir gece konaklayan yolcu gibisin?</verse>
				<verse number="9">Neden şaşırmış biri gibi, Kurtarmaya gücü yetmeyen savaşçı gibisin? Aramızdasın sen, ya RAB, Seniniz, bırakma bizi!</verse>
				<verse number="10">Bu halk için RAB diyor ki, “Gezip tozmayı pek sever, Ayaklarını dolaşmaktan esirgemezler. Bu yüzden RAB onlardan hoşnut değil, Şimdi anımsayacak suçlarını, Günahları için onları cezalandıracak.”</verse>
				<verse number="11">Sonra RAB bana, “Bu halkın iyiliği için yalvarma” dedi,</verse>
				<verse number="12">“Oruç tutsalar bile feryatlarına kulak vermeyeceğim. Yakmalık sunu, tahıl sunusu sunsalar bile kabul etmeyeceğim. Tersine, kılıçla, kıtlıkla, salgın hastalıkla yok edeceğim onları.”</verse>
				<verse number="13">Bunun üzerine, “Ah, Egemen RAB, peygamberler bu halka, ‘Kılıç yüzü görmeyecek, kıtlık çekmeyeceksiniz; burada size kalıcı esenlik sağlayacağım’ diyorlar” dedim.</verse>
				<verse number="14">RAB, “Peygamberler benim adımla yalan peygamberlik ediyorlar” dedi, “Onları ne gönderdim, ne onlara buyruk verdim, ne de seslendim. Size uydurma görümlerden, falcılıktan, boş şeylerden, akıllarından geçen hayallerden söz ediyorlar.</verse>
				<verse number="15">Adımla konuşan peygamberler için ben RAB diyorum ki, onları göndermediğim halde, ‘Bu ülkede kılıç da kıtlık da olmayacak’ diyorlar. Ama kendileri de kılıçla, kıtlıkla yok olacaklar.</verse>
				<verse number="16">Peygamberlik ettikleri halk da kıtlık ve kılıç yüzünden Yeruşalim sokaklarına atılacak. Onları da karılarını, oğullarını, kızlarını da gömecek kimse olmayacak. Yaptıkları kötülüğü kendi başlarına getireceğim.</verse>
				<verse number="17">“Onlara de ki, “ ‘Gözlerim gece gündüz Durmadan gözyaşı döksün, Çünkü erden kızım, halkım Ağır bir yara aldı, Ezici bir darbe yedi.</verse>
				<verse number="18">Kıra çıksam, kılıçtan geçirilenleri, Kente girsem, kıtlıktan kırılanları görüyorum. Olup bitenden habersiz peygamberlerle kâhinlerse Ülkeyi dolaşıp duruyorlar.’ ”</verse>
				<verse number="19">Yahuda’yı büsbütün mü reddettin? Siyon’dan tiksiniyor musun? Neden şifa bulmayacak kadar yaraladın bizi? Esenlik bekledik, iyilik gelmedi. Şifa umduk, yılgınlık bulduk.</verse>
				<verse number="20">Yaptığımız kötülükleri, Atalarımızın suçlarını biliyoruz, ya RAB; Gerçekten sana karşı günah işledik.</verse>
				<verse number="21">Adın uğruna bizi küçümseme, Görkemli tahtının hor görülmesine izin verme. Bizimle yaptığın antlaşmayı anımsa, Bozma onu.</verse>
				<verse number="22">Ulusların değersiz putlarından herhangi biri Yağmur yağdırabilir mi? Gökler kendiliğinden Sağanak yağdırabilir mi? Bunu yalnız sen yapabilirsin, Ya RAB Tanrımız. Umudumuz sende, Çünkü bütün bunları yapan sensin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">RAB bana dedi ki, “Musa’yla Samuel önümde durup yalvarsalar bile, bu halka acımayacağım; kov onları önümden, gitsinler!</verse>
				<verse number="2">Sana, ‘Nereye gidelim?’ diye sorarlarsa de ki, ‘RAB şöyle diyor: “ ‘Ölüm için ayrılanlar ölüme, Kılıç için ayrılanlar kılıca, Kıtlık için ayrılanlar kıtlığa, Sürgün için ayrılanlar sürgüne.’</verse>
				<verse number="3">“Onların başına dört tür yıkım getirmeye karar verdim” diyor RAB, “Öldürmek için kılıcı, paralamak için köpekleri, yiyip bitirmek, yok etmek için yırtıcı kuşlarla yabanıl hayvanları salacağım üzerlerine.</verse>
				<verse number="4">Yahuda Kralı Hizkiya oğlu Manaşşe’nin Yeruşalim’de yaptıkları yüzünden bütün yeryüzü krallıklarını dehşete düşüreceğim.</verse>
				<verse number="5">“Kim acıyacak sana, ey Yeruşalim? Kim yas tutacak senin için? Hal hatır sormak için Kim yolundan dönüp sana gelecek?</verse>
				<verse number="6">Sen beni reddettin” diyor RAB, “Gerisingeri gidiyorsun. Ben de elimi sana karşı kaldıracak, Seni yok edeceğim; Merhamet ede ede yoruldum.</verse>
				<verse number="7">Ülkenin kapılarında, Halkımı yabayla savuracak, Çocuksuz bırakacak, yok edeceğim; Çünkü yollarından dönmediler.</verse>
				<verse number="8">Dul kadınlarının sayısı denizin kumundan çok olacak. Gençlerinin annelerine Öğle vakti yok ediciyi göndereceğim; Üzerlerine ansızın acı, dehşet salacağım.</verse>
				<verse number="9">Yedi çocuklu kadın Bayılıp son soluğunu verecek; Daha gündüzken güneşi batacak, Utandırılıp alçaltılacak. Sağ kalanları düşmanlarının önünde Kılıca teslim edeceğim.” Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="10">Vay başıma! Herkesle çekişip davacı olayım diye Doğurmuşsun beni, ey annem! Ne ödünç aldım, ne de verdim, Yine de herkes lanet okuyor bana.</verse>
				<verse number="11">RAB şöyle dedi: “Kuşkun olmasın, iyilik için seni özgür kılacağım, Yıkım ve sıkıntı zamanında Düşmanlarını sana yalvartacağım.</verse>
				<verse number="12">“Demiri, kuzeyden gelen demiri Ya da tuncu kimse kırabilir mi?</verse>
				<verse number="13">Ülkende işlenen günahlar yüzünden Servetini de hazinelerini de karşılıksız, Çapul malı olarak vereceğim.</verse>
				<verse number="14">Bilmediğin bir ülkede Düşmanlarına köle edeceğim seni. Çünkü size karşı öfkem Ateş gibi tutuşup yanacak.”</verse>
				<verse number="15">Sen bilirsin, ya RAB, Beni anımsa, beni kolla. Bana eziyet edenlerden öcümü al. Sabrınla beni canımdan etme, Senin uğruna aşağılandığımı unutma.</verse>
				<verse number="16">Sözlerini bulur bulmaz yuttum, Bana neşe, yüreğime sevinç oldu. Çünkü seninim ben, Ya RAB, Her Şeye Egemen Tanrı!</verse>
				<verse number="17">Eğlenenlerin arasında oturmadım, Onlarla sevinip coşmadım. Elin üzerimde olduğu için Tek başıma oturdum, Çünkü beni öfkeyle doldurmuştun.</verse>
				<verse number="18">Neden sürekli acı çekiyorum? Neden yaram ağır ve umarsız? Benim için aldatıcı bir dere, Güvenilmez bir pınar mı olacaksın?</verse>
				<verse number="19">Bu yüzden RAB diyor ki, “Eğer dönersen seni yine hizmetime alırım; İşe yaramaz sözler değil, Değerli sözler söylersen, Benim sözcüm olursun. Bu halk sana dönecek, Ama sen onlara dönmemelisin.</verse>
				<verse number="20">Bu halkın karşısında Sağlamlaştırılmış tunç bir duvar kılacağım seni; Seninle savaşacak ama yenemeyecekler, Çünkü yardım etmek, kurtarmak için Ben seninleyim” diyor RAB.</verse>
				<verse number="21">“Seni kötünün elinden kurtaracak, Acımasızın avucundan kurtaracağım.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Kendine karı alma, burada oğulların, kızların olmasın.”</verse>
				<verse number="3">Bu ülkede doğan oğullarla kızlar ve anne babaları için RAB diyor ki,</verse>
				<verse number="4">“Ölümcül hastalıklardan ölecekler. Onlar için yas tutulmayacak, gömülmeyecekler. Cesetleri toprağın üzerinde gübre gibi kalacak. Kılıçla, kıtlıkla yok olacaklar; cesetleri yırtıcı kuşlara, yabanıl hayvanlara yem olacak.”</verse>
				<verse number="5">Çünkü RAB diyor ki, “Cenaze yemeğinin verildiği eve gitme, dövünmek için gitme, başsağlığı dileme. Çünkü ben bu halktan esenliğimi, sevgimi, sevecenliğimi geri çektim” diyor RAB.</verse>
				<verse number="6">“Bu ülkede büyükler de küçükler de ölecek, gömülmeyecekler. Onlar için yas tutan, dövünüp bedenini yaralayan, başını tıraş eden olmayacak.</verse>
				<verse number="7">Ölene yas tutanı avutmak için kimse onunla yemek yemeyecek. Anne babasını yitirene kimse avunç kâsesini sunmayacak.</verse>
				<verse number="8">“Şölen evine de gitme, onlarla oturma, yiyip içme.</verse>
				<verse number="9">Çünkü İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Burada sevinç ve neşe sesine, gelin güvey sesine senin günlerinde gözünün önünde son vereceğim.’</verse>
				<verse number="10">“Bütün bunları bu halka bildirdiğinde, ‘RAB neden başımıza bu büyük felaketi getireceğini bildirdi? Suçumuz ne? Tanrımız RAB’be karşı işlediğimiz günah ne?’ diye sorarlarsa,</verse>
				<verse number="11">de ki, ‘Atalarınız beni terk etti’ diyor RAB, ‘Başka ilahların ardınca gittiler, onlara kulluk edip taptılar. Beni terk ettiler, Kutsal Yasam’a uymadılar.</verse>
				<verse number="12">Sizse atalarınızdan daha çok kötülük yaptınız. Beni dinleyeceğinize, kötü yüreğinizin inadı uyarınca davrandınız.</verse>
				<verse number="13">Bu yüzden sizi bu ülkeden sizin de atalarınızın da bilmediği bir ülkeye atacağım. Orada gece gündüz başka ilahlara kulluk edeceksiniz, çünkü size lütfetmeyeceğim.’</verse>
				<verse number="14">“Artık insanların, ‘İsrail halkını Mısır’dan çıkaran RAB’bin varlığı hakkı için’ demeyeceği günler geliyor” diyor RAB.</verse>
				<verse number="15">“Bunun yerine, ‘İsrail halkını kuzey ülkesinden ve sürdüğü bütün öbür ülkelerden geri getiren RAB’bin varlığı hakkı için’ diyecekler. Çünkü atalarına vermiş olduğum topraklara onları geri getireceğim.</verse>
				<verse number="16">“Birçok balıkçı çağırmak üzereyim. Onları yakalayacaklar” diyor RAB, “Ardından birçok avcı çağıracağım. Her dağın, her tepenin üzerinden, kaya kovuklarından avlayacaklar onları.</verse>
				<verse number="17">Bütün yaptıklarını görüyorum; hiçbiri benden gizli değil. Günahları da gözümden kaçmıyor.</verse>
				<verse number="18">İlkin suçlarını, günahlarını iki katıyla onlara ödeteceğim. Çünkü tiksindirici cansız ilahlarıyla ülkemi kirlettiler, mülkümü iğrenç putlarıyla doldurdular.</verse>
				<verse number="19">“Ya RAB, sen benim gücüm, Kalem, sıkıntı gününde sığınağımsın. Dünyanın dört bucağından Uluslar sana gelip, ‘Atalarımız yalnız yalanları, Kendilerine hiçbir yararı olmayan Değersiz putları miras aldılar’ diyecekler,</verse>
				<verse number="20">‘İnsan kendine ilah yapar mı? Onlar ilah değil ki!’</verse>
				<verse number="21">“Onun için bu kez onlara Gücümü, kudretimi tanıtacağım. O zaman adımın RAB olduğunu anlayacaklar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">“Yahuda’nın günahı demir kalemle yazıldı; Yüreklerinin levhaları, Sunaklarının boynuzları üzerine Elmas uçlu aletle oyuldu.</verse>
				<verse number="2">Bol yapraklı her ağacın yanında, Her yüksek tepedeki sunaklarla, Aşera putlarıyla Çocuklarıymış gibi ilgileniyorlar.</verse>
				<verse number="3">Ey kırdaki dağım, ülkende işlenen günahlar yüzünden Servetini, bütün hazinelerini Ve puta tapılan yerlerini bırakacağım, yağmalansın.</verse>
				<verse number="4">Sana verdiğim mülkü kendi suçunla yitireceksin. Bilmediğin bir ülkede Düşmanlarına köle edeceğim seni. Çünkü öfkemi alevlendirdiniz, Tutuşup sonsuza dek yanacak.”</verse>
				<verse number="5">RAB diyor ki, “İnsana güvenen, İnsanın gücüne dayanan, Yüreği RAB’den uzaklaşan kişi lanetlidir.</verse>
				<verse number="6">Böylesi bozkırdaki çalı gibidir, İyilik geldiği zaman görmeyecek; Kurak çöle, Kimsenin yaşamadığı tuzlaya yerleşecek.</verse>
				<verse number="7">“Ne mutlu RAB’be güvenen insana, Güveni yalnız RAB olana!</verse>
				<verse number="8">Böylesi su kıyılarına dikilmiş ağaca benzer, Köklerini akarsulara salar. Sıcak gelince korkmaz, Yaprakları hep yeşildir. Kuraklık yılında kaygılanmaz, Meyve vermekten geri durmaz.”</verse>
				<verse number="9">Yürek her şeyden daha aldatıcıdır, iyileşmez, Onu kim anlayabilir?</verse>
				<verse number="10">“Ben RAB, herkesi davranışlarına, Yaptıklarının sonucuna göre ödüllendirmek için Yüreği yoklar, düşünceyi denerim.”</verse>
				<verse number="11">Yumurtlamadığı yumurtaların üzerinde oturan keklik nasılsa, Haksız servet edinen kişi de öyledir. Yaşamının ortasında serveti onu bırakır, Yaşamının sonunda kendisi aptal çıkar.</verse>
				<verse number="12">Tapınağımızın yeri Başlangıçtan yüceltilmiş görkemli bir tahttır.</verse>
				<verse number="13">Ey İsrail’in umudu RAB, Seni bırakanların hepsi Utanılacak duruma düşecek. Sana sırtını dönenler toprağa yazılacak, Çünkü RAB’bi, diri su pınarını bıraktılar.</verse>
				<verse number="14">Şifa ver bana, ya RAB, O zaman iyi olurum; Kurtar beni, kurtuluş bulurum, Çünkü övgüm sensin.</verse>
				<verse number="15">Bana, “Hani, RAB’bin sözü nerede? Haydi, gelsin yerine bakalım” deyip duruyorlar.</verse>
				<verse number="16">Senin hizmetinde çoban olmaktan kaçınmadım, Felaket gününü de ben istemedim. Dudaklarımdan çıkan her sözü bilirsin, ya RAB. O söz zaten senin ağzındaydı.</verse>
				<verse number="17">Dehşet verme bana, Felaket gününde sığınağım sensin.</verse>
				<verse number="18">Bana eziyet edenler utandırılsın, Ama beni utandırma; Onları yılgınlığa düşür, Ama beni düşürme. Felaket gününü getir üzerlerine, Onları iki kat yıkımla ez.</verse>
				<verse number="19">RAB bana şöyle dedi: “Yahuda krallarının girip çıktığı Halk Kapısı’na ve Yeruşalim’in öbür kapılarına git, orada dur.</verse>
				<verse number="20">Halka de ki, ‘Ey Yahuda kralları, Yahuda halkı, Yeruşalim’de oturup bu kapılardan girenler, RAB’bin sözünü dinleyin!</verse>
				<verse number="21">RAB diyor ki, Şabat Günü yük taşımamaya, Yeruşalim kapılarından içeri bir şey sokmamaya dikkat edin.</verse>
				<verse number="22">Şabat Günü evinizden yük çıkarmayın, hiç iş yapmayın. Atalarınıza buyurduğum gibi Şabat Günü’nü kutsal sayacaksınız.</verse>
				<verse number="23">Ne var ki, onlar sözümü dinlemediler, kulak asmadılar. Dikbaşlılık ederek beni dinlemediler, yola gelmek istemediler.</verse>
				<verse number="24">Beni iyi dinlerseniz, diyor RAB, Şabat Günü bu kentin kapılarından yük taşımayıp hiç iş yapmayarak Şabat Günü’nü kutsal sayarsanız,</verse>
				<verse number="25">Davut’un tahtında oturan krallarla önderler savaş arabalarına, atlara binip Yahuda halkı ve Yeruşalim’de yaşayanlarla birlikte bu kentin kapılarından girecekler. Bu kentte sonsuza dek insanlar yaşayacak.</verse>
				<verse number="26">Yahuda kentlerinden, Yeruşalim çevresinden, Benyamin topraklarından, Şefela’dan, dağlık bölgeden, Negev’den gelip RAB’bin Tapınağı’na yakmalık sunular, kurbanlar, tahıl sunuları, günnük ve şükran sunuları getirecekler.</verse>
				<verse number="27">Ancak beni dinlemez, Şabat Günü Yeruşalim kapılarından yük taşıyarak girer, o günü kutsal saymazsanız, kentin kapılarını ateşe vereceğim. Yeruşalim saraylarını yakıp yok edecek, hiç sönmeyecek ateş.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Kalk, çömlekçinin işliğine git; orada sana sesleneceğim.”</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine çömlekçinin işliğine gittim. Çark üzerinde çalışıyordu.</verse>
				<verse number="4">Yaptığı balçıktan kap elinde bozulunca çömlekçi balçığa istediği biçimi vererek başka bir kap yaptı.</verse>
				<verse number="5">RAB bana yine seslendi:</verse>
				<verse number="6">“Bu çömlekçinin yaptığını ben de size yapamaz mıyım, ey İsrail halkı? diyor RAB. Çömlekçinin elinde balçık neyse, siz de benim elimde öylesiniz, ey İsrail halkı!</verse>
				<verse number="7">Bir ulusun ya da krallığın kökünden söküleceğini, yıkılıp yok edileceğini duyururum da,</verse>
				<verse number="8">uyardığım ulus kötülüğünden dönerse, başına felaket getirme kararımdan vazgeçerim.</verse>
				<verse number="9">Öte yandan, bir ulusun ya da krallığın kurulup dikileceğini duyururum da,</verse>
				<verse number="10">o ulus sözümü dinlemeyip gözümde kötü olanı yaparsa, ona söz verdiğim iyiliği yapmaktan vazgeçerim.</verse>
				<verse number="11">“Bu nedenle Yahuda halkıyla Yeruşalim’de yaşayanlara de ki, ‘RAB şöyle diyor: İşte size bir felaket tasarlıyor, size karşı bir düzen kuruyorum. Onun için her biriniz kötü yolundan dönsün, yaşantınızı da davranışlarınızı da düzeltin.’</verse>
				<verse number="12">Ama onlar, ‘Boş ver! Biz kendi tasarılarımızı sürdüreceğiz; her birimiz kötü yüreğinin inadı uyarınca davranacak’ diyecekler.”</verse>
				<verse number="13">Bu yüzden RAB diyor ki, “Uluslar arasında soruşturun: Böylesini kim duydu? Erden kız İsrail Çok korkunç bir şey yaptı.</verse>
				<verse number="14">Kayalık bayırlardan Lübnan’ın karı hiç eksik olur mu? Uzaktan akan soğuk sular hiç kesilir mi?</verse>
				<verse number="15">Oysa halkım beni unuttu, Değersiz ilahlara buhur yaktı. Bu ilahlar gidecekleri yollarda, Eski yollarda sendelemelerine neden oldu; Onları sapa, bitmemiş yollarda yürüttü.</verse>
				<verse number="16">Ülkeleri viran edilecek, Sürekli alay konusu olacak; Oradan her geçen şaşkın şaşkın Başını sallayacak.</verse>
				<verse number="17">Onları düşmanlarının önünde Doğu rüzgarı gibi dağıtacağım; Yıkım günü yüzümü değil, Sırtımı çevireceğim onlara.”</verse>
				<verse number="18">Bunun üzerine, “Haydi, Yeremya’ya karşı bir düzen kuralım!” dediler, “Çünkü yasayı öğretecek kâhin, öğüt verecek bilge, Tanrı sözünü bildirecek peygamber hiç eksik olmayacak. Gelin, ona sözle saldıralım, söylediklerini de dinlemeyelim.”</verse>
				<verse number="19">Dinle beni, ya RAB, Beni suçlayanların dediklerini işit!</verse>
				<verse number="20">İyiliğe karşı kötülük mü yapmalı? Ama onlar bana çukur kazdılar. Onlara duyduğun öfkeyi yatıştırmak, Onların iyiliğini dilemek için Senin önünde nasıl durduğumu anımsa.</verse>
				<verse number="21">Bu yüzden çocuklarını kıtlığa ver, Kılıcın ağzına at. Karıları çocuksuz, dul kalsın, Erkeklerini ölüm alıp götürsün, Gençleri savaşta kılıçtan geçirilsin.</verse>
				<verse number="22">Sen üzerlerine ansızın akıncılar gönderdiğinde, Evlerinden çığlıklar duyulsun. Çünkü beni yakalamak için çukur kazdılar, Ayaklarıma gizli tuzak kurdular.</verse>
				<verse number="23">Beni öldürmek için kurdukları düzenlerin hepsini Biliyorsun, ya RAB. Bağışlama suçlarını, Günahlarını önünden silme. Yığılıp kalsınlar senin önünde. Öfkeliyken uğraş onlarla.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">RAB bana şöyle dedi: “Git, çömlekçiden bir çömlek satın al. Halkın ve kâhinlerin ileri gelenlerinden birkaçını yanına alıp</verse>
				<verse number="2">Harsit Kapısı’na yakın Ben-Hinnom Vadisi’ne git. Sana söyleyeceklerimi orada duyur.</verse>
				<verse number="3">De ki, ‘RAB’bin sözünü dinleyin, ey Yahuda kralları ve Yeruşalim’de yaşayanlar! İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: Dinleyin! Buraya, her duyanı şaşkına çevirecek bir felaket göndermek üzereyim.</verse>
				<verse number="4">Çünkü beni terk ettiler, burayı yabancı bir ülke haline getirdiler. Kendilerinin de atalarıyla Yahuda krallarının da tanımadığı başka ilahlara burada buhur yaktılar, burayı döktükleri suçsuz kanıyla doldurdular.</verse>
				<verse number="5">Çocuklarını ateşte Baal’a kurban etmek için tapınma yerleri kurdular. Böyle bir şey ne buyurdum ne sözünü ettim ne de aklımdan geçirdim.</verse>
				<verse number="6">Bundan ötürü buranın artık Tofet ya da Ben-Hinnom Vadisi değil, Kıyım Vadisi diye anılacağı günler geliyor, diyor RAB.</verse>
				<verse number="7">Yahuda ve Yeruşalim’in tasarılarını burada boşa çıkaracağım. Onları canlarına susayanların eline verecek, düşmanlarının önünde kılıçla düşüreceğim. Cesetlerini yem olarak yırtıcı kuşlara, yabanıl hayvanlara vereceğim.</verse>
				<verse number="8">Bu kenti viraneye çevirecek, alay konusu edeceğim; oradan her geçen şaşkın şaşkın bakıp başına gelen belalardan ötürü onunla alay edecek.</verse>
				<verse number="9">Onlara oğullarının, kızlarının etini yedireceğim. Canlarına susamış düşmanları onları kuşattığında sıkıntıdan birbirlerini yiyecekler.’</verse>
				<verse number="10">“O zaman seninle gidenlerin önünde çömleği kır</verse>
				<verse number="11">ve onlara de ki, ‘Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: Çömlekçinin çömleği nasıl kırılıp bir daha onarılamazsa, ben de bu halkı ve bu kenti öyle kıracağım. Ölüleri yer kalmayana dek Tofet’te gömecekler.</verse>
				<verse number="12">Bu kente de içinde yaşayanlara da böyle davranacağım, diyor RAB. Bu kenti Tofet gibi yapacağım.</verse>
				<verse number="13">Yeruşalim’in evleri de Yahuda krallarının sarayları da Tofet gibi kirli sayılacak. Çünkü bu evlerin damlarında gök cisimlerine buhur yaktılar, başka ilahlara dökmelik sunular sundular.’ ”</verse>
				<verse number="14">Peygamberlik etmesi için RAB’bin Tofet’e gönderdiği Yeremya oradan döndü. RAB’bin Tapınağı’nın avlusunda durup halka şöyle dedi:</verse>
				<verse number="15">“İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘İşte bu kente ve çevresindeki köylere sözünü ettiğim bütün felaketleri getireceğim. Çünkü dikbaşlılık edip sözümü dinlemediler.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">RAB’bin Tapınağı’nın baş görevlisi İmmer oğlu Kâhin Paşhur, Yeremya’nın böyle peygamberlik ettiğini duyunca,</verse>
				<verse number="2">onun dövülüp RAB’bin Tapınağı’nın Yukarı Benyamin Kapısı’ndaki tomruğa vurulmasını buyurdu.</verse>
				<verse number="3">Ertesi gün Paşhur kendisini tomruktan salıverince, Yeremya ona, “RAB sana Paşhur değil, Magor-Missaviv adını verdi” dedi,</verse>
				<verse number="4">“RAB diyor ki, ‘Seni de dostlarını da yıldıracağım. Dostlarının düşman kılıcıyla düştüğünü gözlerinle göreceksin. Bütün Yahuda’yı Babil Kralı’nın eline teslim edeceğim; onları Babil’e sürecek ya da kılıçtan geçirecek.</verse>
				<verse number="5">Bu kentin bütün zenginliğini –ürününü, değerli eşyalarını, Yahuda krallarının hazinelerini– düşmanlarının eline vereceğim. Hepsini yağmalayıp Babil’e götürecekler.</verse>
				<verse number="6">Sana gelince, ey Paşhur, sen de evinde yaşayanların hepsi de Babil’e sürüleceksiniz. Sen de kendilerine yalan peygamberlik ettiğin bütün dostların da orada ölüp gömüleceksiniz.’ ”</verse>
				<verse number="7">Beni kandırdın, ya RAB, Ben de kandım. Bana üstün geldin, beni yendin. Bütün gün alay konusu oluyorum, Herkes benimle eğleniyor.</verse>
				<verse number="8">Çünkü konuştukça feryat ediyor, Şiddet diye, yıkım diye haykırıyorum. RAB’bin sözü yüzünden bütün gün yeriliyor, Gülünç duruma düşüyorum.</verse>
				<verse number="9">“Bir daha onu anmayacak, O’nun adına konuşmayacağım” desem, Sözü kemiklerimin içine hapsedilmiş, Yüreğimde yanan bir ateş sanki. Onu içimde tutmaktan yoruldum, Yapamıyorum artık.</verse>
				<verse number="10">Birçoğunun, “Her yer dehşet içinde! Suçlayın! Suçlayalım onu!” diye fısıldaştığını duydum. Bütün güvendiğim insanlar düşmemi gözlüyor, “Belki kanar, onu yeneriz, Sonra da öcümüzü alırız” diyorlar.</verse>
				<verse number="11">Ama RAB güçlü bir savaşçı gibi benimledir. Bu yüzden bana eziyet edenler tökezleyecek, Üstün gelemeyecek, Başarısızlığa uğrayıp büyük utanca düşecekler; Onursuzlukları sonsuza dek unutulmayacak.</verse>
				<verse number="12">Ey doğru kişiyi sınayan, Yüreği ve düşünceyi gören Her Şeye Egemen RAB! Davamı senin eline bırakıyorum. Onlardan alacağın öcü göreyim!</verse>
				<verse number="13">Ezgiler okuyun RAB’be! Övün RAB’bi! Çünkü yoksulun canını kötülerin elinden O kurtardı.</verse>
				<verse number="14">Lanet olsun doğduğum güne! Kutlu olmasın annemin beni doğurduğu gün!</verse>
				<verse number="15">“Bir oğlun oldu!” diyerek babama haber getiren, Onu sevince boğan adama lanet olsun!</verse>
				<verse number="16">RAB’bin acımadan yerle bir ettiği Kentler gibi olsun o adam! Sabah feryatlar, Öğlen savaş naraları duysun!</verse>
				<verse number="17">Çünkü beni annemin rahminde öldürmedi; Annem mezarım olur, Rahmi hep gebe kalırdı.</verse>
				<verse number="18">Neden ana rahminden çıktım? Dert, üzüntü görmek, Ömrümü utanç içinde geçirmek için mi?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Kral Sidkiya Malkiya oğlu Paşhur’la Maaseya oğlu Kâhin Sefanya’yı Yeremya’ya gönderince, RAB Yeremya’ya seslendi. Paşhur’la Sefanya ona şöyle demişti:</verse>
				<verse number="2">“Lütfen bizim için RAB’be danış. Çünkü Babil Kralı Nebukadnessar bize saldırıyor. Belki RAB bizim için şaşılacak işlerinden birini yapar da Nebukadnessar ülkemizden çekilir.”</verse>
				<verse number="3">Yeremya şu karşılığı verdi: “Sidkiya’ya deyin ki,</verse>
				<verse number="4">‘İsrail’in Tanrısı RAB şöyle diyor: Surların dışında sizi kuşatan Babil Kralı ve Kildaniler’le savaşmakta kullandığınız silahları size karşı çevireceğim; hepsini bu kentin ortasına toplayacağım.</verse>
				<verse number="5">Ben de elimi size karşı kaldıracağım; kudretle, kızgınlıkla, gazapla, büyük öfkeyle sizinle savaşacağım.</verse>
				<verse number="6">Bu kentte yaşayanları yok edeceğim; insan da, hayvan da korkunç bir salgın hastalıktan ölecek.</verse>
				<verse number="7">Ondan sonra da, diyor RAB, Yahuda Kralı Sidkiya’yla görevlilerini, bu kentte salgından, kılıçtan, kıtlıktan sağ çıkan halkı Babil Kralı Nebukadnessar’ın ve canlarına susamış düşmanlarının eline teslim edeceğim. Hepsini kılıçtan geçirecek, canlarını bağışlamayacak, merhamet etmeyecek, acımayacak.’</verse>
				<verse number="8">“Bunun yanısıra halka şunları da söyle: ‘RAB diyor ki: İşte yaşama giden yolu da ölüme giden yolu da önünüze koyuyorum.</verse>
				<verse number="9">Bu kentte kalan kılıçtan, kıtlıktan, salgından ölecek; dışarı çıkıp kenti kuşatan Kildaniler’e teslim olansa yaşayacak, hiç değilse canını kurtarmış olacak.</verse>
				<verse number="10">Bu kente iyilik değil, kötülük etmeye karar verdim, diyor RAB. Bu kenti Babil Kralı ele geçirip ateşe verecek.’ ”</verse>
				<verse number="11">“Yahuda Kralı’nın ailesine de ki, ‘RAB’bin sözünü dinleyin:</verse>
				<verse number="12">RAB şöyle diyor, ey Davut soyu: “ ‘Her sabah adaleti uygulayın, Soyguna uğramış kişiyi zorbanın elinden kurtarın. Yoksa yaptığınız kötülük yüzünden Öfkem ateş gibi tutuşup yanacak, Söndüren olmayacak.</verse>
				<verse number="13">Ey vadinin üstünde, Kayalık ovada oturan Yeruşalim, Sana karşıyım diyor RAB, Siz ki, kim bize saldırabilir? Sığınağımıza kim girebilir, diyorsunuz.</verse>
				<verse number="14">Sizi yaptıklarınıza göre cezalandıracağım, diyor RAB. Bütün çevresini yakıp yok edecek Bir ateş tutuşturacağım kentin ormanında.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">RAB bana dedi ki, “Yahuda Kralı’nın sarayına gidip şu haberi bildir:</verse>
				<verse number="2">‘RAB’bin sözünü dinleyin, ey Davut’un tahtında oturan Yahuda Kralı’yla görevlileri ve bu kapılardan giren halk!</verse>
				<verse number="3">RAB diyor ki: Adil ve doğru olanı yapın. Soyguna uğrayanı zorbanın elinden kurtarın. Yabancıya, öksüze, dula haksızlık etmeyin, şiddete başvurmayın. Burada suçsuz kanı dökmeyin.</verse>
				<verse number="4">Bu buyrukları özenle yerine getirirseniz, Davut’un tahtında oturan krallar savaş arabalarıyla, atlarıyla bu sarayın kapılarından girecekler; görevlileriyle halkları da onları izleyecek.</verse>
				<verse number="5">Ancak bu buyruklara uymazsanız, diyor RAB, adım üzerine ant içerim ki, bu saray viraneye dönecek.’ ”</verse>
				<verse number="6">Çünkü Yahuda Kralı’nın sarayı için RAB diyor ki, “Sen benim için Gilat gibisin, Lübnan’ın doruğu gibi. Ama hiç kuşkun olmasın, seni çöle döndürecek, Kimsenin yaşamadığı kentlere çevireceğim.</verse>
				<verse number="7">Eli silahlı yok ediciler görevlendireceğim sana karşı. En iyi sedir ağaçlarını kesecek, Ateşe atacaklar.</verse>
				<verse number="8">“Bu kentten geçen birçok ulus birbirlerine, ‘RAB bu büyük kente neden bunu yaptı?’ diye soracaklar.</verse>
				<verse number="9">“Yanıt şöyle olacak: ‘Çünkü Tanrıları RAB’bin antlaşmasını bıraktılar, başka ilahlara tapıp kulluk ettiler.’ ”</verse>
				<verse number="10">Ölen için ağlamayın, yasa bürünmeyin; Ancak sürgüne giden için ağlayın acı acı. Çünkü bir daha dönmeyecek, Anayurdunu görmeyecek.</verse>
				<verse number="11">Babası Yoşiya’nın yerine Yahuda Kralı olan ve buradan çıkıp giden Yoşiya oğlu Şallum için RAB diyor ki, “Bir daha dönmeyecek buraya.</verse>
				<verse number="12">Sürgüne gönderildiği yerde ölecek, bir daha bu ülkeyi görmeyecek.”</verse>
				<verse number="13">“Sarayını haksızlıkla, Yukarı odalarını adaletsizlikle yapan, Komşusunu parasız çalıştıran, Ücretini ödemeyen adamın vay başına!</verse>
				<verse number="14">‘Kendim için yukarı odaları havadar, Geniş bir saray yapacağım’ diyenin vay başına! Sarayına büyük pencereler açar, Sedir ağacıyla kaplar, Kırmızıya boyar.</verse>
				<verse number="15">“Bol bol sedir ağacı kullandın diye Kral mı oldun sanırsın? Baban doyasıya yiyip içti, Ama iyi ve doğru olanı yaptı; Onun için de işleri iyi gitti.</verse>
				<verse number="16">Ezilenin, yoksulun davasını savundu, Onun için de işleri iyi gitti. Beni tanımak bu değil midir?” diyor RAB.</verse>
				<verse number="17">“Seninse gözlerin de yüreğin de yalnız kazanca, Suçsuz kanı dökmeye, Baskı, zorbalık yapmaya yönelik.”</verse>
				<verse number="18">Bu yüzden RAB Yahuda Kralı Yoşiya oğlu Yehoyakim için diyor ki, “Onun için kimse, ‘Ah kardeşim! Vah kızkardeşim!’ diye dövünmeyecek. Onun için kimse, ‘Ah efendim! Vah onun görkemi!’ diye dövünmeyecek.</verse>
				<verse number="19">Sürüklenip Yeruşalim kapılarından dışarı atılacak, Eşek gömülür gibi gömülecek o.”</verse>
				<verse number="20">“Lübnan’a git, feryat et, Sesin Başan’dan duyulsun, Haykır Avarim’den, Çünkü bütün oynaşların ezildi.</verse>
				<verse number="21">Kendini güvenlikte sandığında seni uyardım. Ama, ‘Dinlemem’ dedin. Gençliğinden bu yana böyleydi tutumun, Sözümü hiç dinlemedin.</verse>
				<verse number="22">Rüzgar bütün çobanlarını alıp götürecek, Oynaşların sürgüne gidecek. İşte o zaman yaptığın kötülükler yüzünden Utanacak, aşağılanacaksın.</verse>
				<verse number="23">Ey sen, Lübnan’da yaşayan, Yuvasını sedir ağacından kuran adam! Sana doğuran kadın gibi acılar, sancılar geldiğinde, Nasıl da inleyeceksin!”</verse>
				<verse number="24">“Varlığım hakkı için derim ki” diyor RAB, “Ey Yahuda Kralı Yehoyakim oğlu Yehoyakin, sağ elimdeki mühür yüzüğü olsan bile, çıkarıp atardım seni.</verse>
				<verse number="25">Seni can düşmanlarının, korktuğun kişilerin, Babil Kralı Nebukadnessar’la Kildaniler’in eline teslim edeceğim.</verse>
				<verse number="26">Seni de seni doğuran anneni de doğmadığınız bir ülkeye atacağım; orada öleceksiniz.</verse>
				<verse number="27">Dönmeye can attığınız ülkeye bir daha dönemeyeceksiniz.”</verse>
				<verse number="28">Bu mu Yehoyakin? Bu hor görülmüş kırık çömlek, Kimsenin istemediği kap? Neden kendisi de çocukları da Bilmedikleri bir ülkeye atıldılar?</verse>
				<verse number="29">Ülke, ey ülke, RAB’bin sözünü dinle, ey ülke!</verse>
				<verse number="30">RAB diyor ki, “Bu adamı çocuksuz, Ömrünce başarısız biri olarak yazın. Çünkü soyundan gelen hiç kimse başarılı olmayacak, Soyundan gelen hiç kimse Davut’un tahtında oturamayacak, Yahuda’da bir daha krallık etmeyecek.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">“Otlağımın koyunlarını yok edip dağıtan çobanların vay başına!” diyor RAB.</verse>
				<verse number="2">Halkımı güden çobanlar için İsrail’in Tanrısı RAB şöyle diyor: “Sürümü dağıtıp sürdünüz, onlarla ilgilenmediniz. Şimdi ben sizinle ilgileneceğim, yaptığınız kötülük yüzünden sizi cezalandıracağım.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="3">“Sürmüş olduğum bütün ülkelerden sürümün sağ kalanlarını toplayıp otlaklarına geri getireceğim; orada verimli olup çoğalacaklar.</verse>
				<verse number="4">Onları güdecek çobanlar koyacağım başlarına. Bundan böyle korkmayacak, yılgınlığa düşmeyecekler. Bir tanesi bile eksilmeyecek” diyor RAB.</verse>
				<verse number="5">“İşte Davut için doğru bir dal Çıkaracağım günler geliyor” diyor RAB. “Bu kral bilgece egemenlik sürecek, Ülkede adil ve doğru olanı yapacak.</verse>
				<verse number="6">Onun döneminde Yahuda kurtulacak, İsrail güvenlik içinde yaşayacak. O, ‘Yahve sidkenu ’ adıyla anılacak.</verse>
				<verse number="7">“Artık insanların, ‘İsrail halkını Mısır’dan çıkaran RAB’bin varlığı hakkı için’ demeyecekleri günler geliyor” diyor RAB.</verse>
				<verse number="8">“Bunun yerine, ‘İsrail soyunu kuzey ülkesinden ve sürdüğü bütün öbür ülkelerden geri getiren RAB’bin varlığı hakkı için’ diyecekler. Böylece kendi topraklarında yaşayacaklar.”</verse>
				<verse number="9">Peygamberlere gelince, Yüreğim paramparça, Bütün kemiklerim titriyor. RAB’bin yüzünden, O’nun kutsal sözleri yüzünden Sarhoş gibi, Şaraba yenik düşen bir adam gibiyim.</verse>
				<verse number="10">Çünkü ülke zina edenlerle dolu, Lanet yüzünden yas tutuyor. Otlaklar kurumuş. İzledikleri yol kötü, Güçlerini haksızca kullanıyorlar.</verse>
				<verse number="11">“Peygamber de kâhin de tanrısız; Tapınağımda bile kötülüklerini gördüm” diyor RAB.</verse>
				<verse number="12">“Bu yüzden izledikleri yol Onlar için kaygan olacak; Karanlığa sürülecek, Orada tökezleyip düşecekler. Çünkü cezalandırılacakları yıl Başlarına felaket getireceğim” diyor RAB.</verse>
				<verse number="13">“Samiriye peygamberleri arasında Şu iğrençliği gördüm: Baal adına peygamberlik ederek Halkım İsrail’i baştan çıkarıyorlar.</verse>
				<verse number="14">Yeruşalim peygamberleri arasında Şu korkunç şeyi gördüm: Zina ediyorlar, yalan peşindeler. Kötülük edenleri güçlendirdiklerinden, Kimse kötülüğünden dönmüyor. Benim için hepsi Sodom gibi, Yeruşalim halkı Gomora gibi oldu.”</verse>
				<verse number="15">Bu nedenle Her Şeye Egemen RAB peygamberler için şöyle diyor: “Onlara pelinotu yedirecek, Zehirli su içireceğim. Çünkü Yeruşalim peygamberleri Tanrısızlığın bütün ülkeye yayılmasına neden oldular.”</verse>
				<verse number="16">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Size peygamberlik eden peygamberlerin Dediklerine kulak asmayın, Onlar sizi aldatıyor. RAB’bin ağzından çıkanları değil, Kendi hayal ettikleri görümleri anlatıyorlar.</verse>
				<verse number="17">Beni küçümseyenlere sürekli, ‘RAB diyor ki: Size esenlik olacak!’ diyorlar. Yüreklerinin inatçılığı doğrultusunda davrananlara, ‘Başınıza felaket gelmeyecek’ diyorlar.</verse>
				<verse number="18">RAB’bin sözünü duyup anlamak için RAB’bin meclisinde kim bulundu ki? O’nun sözüne kulak verip duyan kim?</verse>
				<verse number="19">İşte, RAB’bin fırtınası öfkeyle kopacak, Kasırgası döne döne kötülerin başına patlayacak.</verse>
				<verse number="20">Aklının tasarladığını tümüyle yapana dek RAB’bin öfkesi dinmeyecek. Son günlerde açıkça anlayacaksınız bunu.</verse>
				<verse number="21">Bu peygamberleri ben göndermedim, Ama çabucak ortaya çıktılar. Onlara hiç seslenmedim, Yine de peygamberlik ettiler.</verse>
				<verse number="22">Ama meclisimde dursalardı, Sözlerimi halkıma bildirir, Onları kötü yollarından ve davranışlarından Döndürürlerdi.</verse>
				<verse number="23">Ben yalnızca yakındaki Tanrı mıyım? Uzaktaki Tanrı da değil miyim?” diyor RAB,</verse>
				<verse number="24">“Kim gizli yere saklanır da Onu görmem?” diyor RAB, “Yeri göğü doldurmuyor muyum?” diyor RAB.</verse>
				<verse number="25">“Adımla yalancı peygamberlik edenlerin ne dediklerini duydum. ‘Bir düş gördüm! Bir düş!’ diyorlar.</verse>
				<verse number="26">Kafalarından uydurdukları hileleri aktaran bu yalancı peygamberler ne zamana dek sürdürecekler bunu?</verse>
				<verse number="27">Ataları nasıl Baal yüzünden adımı unuttuysa, onlar da birbirlerine düşlerini anlatarak halkıma adımı unutturmayı tasarlıyorlar.</verse>
				<verse number="28">Düşü olan peygamber düşünü anlatsın; ama sözümü alan onu sadakatle bildirsin. Buğdayın yanında saman nedir ki?” diyor RAB.</verse>
				<verse number="29">“Benim sözüm ateş gibi değil mi? Kayaları paramparça eden balyoz gibi değil mi?” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="30">“İşte bunun için sözlerimi birbirlerinden çalan peygamberlere karşıyım” diyor RAB.</verse>
				<verse number="31">“Evet, kendi sözlerini söyleyip, ‘RAB böyle diyor’ diyen peygamberlere karşıyım” diyor RAB.</verse>
				<verse number="32">“Uydurma düşler gören peygamberlere karşıyım” diyor RAB. “Bu düşleri anlatıyor, yalanlarla, boş övünmelerle halkımı baştan çıkarıyorlar. Ben onları ne gönderdim, ne de atadım. Bu halka hiç mi hiç yararları yok” diyor RAB.</verse>
				<verse number="33">“Halktan biri, bir peygamber ya da kâhin, ‘RAB’bin bildirisi nedir?’ diye sorarsa, ‘Ne bildirisi?’ diye karşılık vereceksin. Sizi başımdan atacağım” diyor RAB.</verse>
				<verse number="34">“Eğer bir peygamber, kâhin ya da başka biri, ‘Bu RAB’bin bildirisidir’ derse, onu da ailesini de cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="35">Her biriniz komşunuza ve kardeşinize, ‘RAB ne yanıt verdi?’ ya da, ‘RAB ne söyledi?’ demelisiniz.</verse>
				<verse number="36">Bundan böyle, ‘RAB’bin bildirisi’ lafını ağzınıza almayacaksınız. Herkesin sözü kendi bildirisi olacak. Yaşayan Tanrı’nın, Her Şeye Egemen RAB’bin, Tanrımız’ın sözlerini çarpıtıyorsunuz siz.</verse>
				<verse number="37">Bir peygambere, ‘RAB sana ne yanıt verdi?’ ya da, ‘RAB ne söyledi?’ demelisiniz.</verse>
				<verse number="38">Ama, ‘RAB’bin bildirisidir’ derseniz, RAB diyor ki, ‘RAB’bin bildirisidir’ diyorsunuz. Oysa, ‘RAB’bin bildirisidir’ demeyeceksiniz diye sizi uyarmıştım.</verse>
				<verse number="39">Bu yüzden sizi büsbütün unutacağım, sizi de size ve atalarınıza verdiğim kenti de önümden söküp atacağım.</verse>
				<verse number="40">Sizi hiç unutulmayacak bir utanca düşürecek, sürekli alay konusu edeceğim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Babil Kralı Nebukadnessar Yahuda Kralı Yehoyakim oğlu Yehoyakin’le Yahuda önderlerini, zanaatçıları, demircileri Yeruşalim’den Babil’e sürdükten sonra, RAB bana tapınağının önüne konmuş iki sepet incir gösterdi.</verse>
				<verse number="2">Sepetlerin birinde ilk ürüne benzer çok iyi incirler vardı; ötekindeyse çok kötü, yenmeyecek kadar çürük incirler vardı.</verse>
				<verse number="3">RAB, “Yeremya, ne görüyorsun?” diye sordu. “İncir” diye yanıtladım, “İyi incirler çok iyi, öbürleriyse çok kötü, yenmeyecek kadar çürük.”</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="5">“İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Buradan Kildan ülkesine sürgüne gönderdiğim Yahuda sürgünlerini bu iyi incirler gibi iyi sayacağım.</verse>
				<verse number="6">İyilik bulmaları için onları gözetecek, bu ülkeye geri getireceğim. Onları bina edeceğim, yıkmayacağım; onları dikeceğim, kökünden sökmeyeceğim.</verse>
				<verse number="7">Benim RAB olduğumu anlayacak bir yürek vereceğim onlara. Onlar benim halkım olacaklar, ben de onların Tanrısı olacağım. Çünkü bütün yürekleriyle bana dönecekler.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Ama Yahuda Kralı Sidkiya’yla önderlerini, Yeruşalim’den sağ çıkıp da bu ülkede ya da Mısır’da yaşayanları yenmeyecek kadar çürük incir gibi yapacağım’ diyor RAB,</verse>
				<verse number="9">‘Onları bütün ülkelerin gözünde iğrenç, korkunç bir duruma düşüreceğim. Onları sürdüğüm her yerde ayıplanacak, ibret olacak, alaya alınacak, lanetlenecekler.</verse>
				<verse number="10">Kendilerine ve atalarına verdiğim topraktan yok olana dek üzerlerine kılıç, kıtlık, salgın hastalık salacağım.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Yoşiya oğlu Yehoyakim’in döneminin dördüncü yılında, RAB Yahuda halkıyla ilgili olarak Yeremya’ya seslendi. Nebukadnessar’ın Babil Kralı oluşunun birinci yılıydı bu.</verse>
				<verse number="2">Peygamber Yeremya Yahuda halkına ve Yeruşalim’de yaşayanlara RAB’bin sözünü aktararak şöyle dedi:</verse>
				<verse number="3">Yirmi üç yıldır, Yahuda Kralı Amon oğlu Yoşiya’nın döneminin on üçüncü yılından bugüne dek, RAB bana sesleniyor. Ben de RAB’bin sözünü defalarca size aktardım, ama dinlemediniz.</verse>
				<verse number="4">RAB peygamber kullarını defalarca size gönderdi, ama dinlemediniz, kulak asmadınız.</verse>
				<verse number="5">Sizi uyardılar, “Şimdi herkes kötü yolundan, kötü işlerinden dönsün ki, RAB’bin sonsuza dek size ve atalarınıza verdiği toprakta yaşayasınız” dediler,</verse>
				<verse number="6">“Kulluk etmek, tapınmak için başka ilahların ardınca gitmeyin; elinizle yaptığınız putlarla beni öfkelendirmeyin ki, ben de size zarar vermeyeyim.”</verse>
				<verse number="7">“Ama beni dinlemediniz” diyor RAB, “Sonuç olarak elinizle yaptığınız putlarla beni öfkelendirip kendinizi zarara soktunuz.”</verse>
				<verse number="8">Bunun için Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Madem sözlerimi dinlemediniz,</verse>
				<verse number="9">ben de bütün kuzeydeki halkları ve kulum Babil Kralı Nebukadnessar’ı çağırtacağım” diyor RAB, “Onları bu ülkeye de burada yaşayanlarla çevresindeki bütün uluslara da karşı getireceğim. Bu halkı tamamen yok edeceğim, ülkelerini dehşet ve alay konusu edip sonsuz bir viraneye çevireceğim.</verse>
				<verse number="10">Sevinç ve neşe sesini, gelin güvey sesini, değirmen taşlarının sesini, kandil ışığını onlardan uzaklaştıracağım.</verse>
				<verse number="11">Bütün ülke bir virane, dehşet verici bir yer olacak. Bu uluslar Babil Kralı’na yetmiş yıl kulluk edecekler.</verse>
				<verse number="12">“Ama yetmiş yıl dolunca” diyor RAB, “Suçları yüzünden Babil Kralı’yla ulusunu, Kildan ülkesini cezalandıracak, sonsuz bir viranelik haline getireceğim.</verse>
				<verse number="13">O ülke için söylediklerimin hepsini, Yeremya’nın uluslara ettiği bu kitapta yazılı bütün peygamberlik sözlerini ülkenin başına getireceğim.</verse>
				<verse number="14">Pek çok ulus, büyük krallar onları köle edinecek. Yaptıklarına ve ellerinden çıkan işe göre karşılık vereceğim onlara.”</verse>
				<verse number="15">İsrail’in Tanrısı RAB bana şöyle dedi: “Elimdeki öfke şarabıyla dolu kâseyi al, seni göndereceğim bütün uluslara içir.</verse>
				<verse number="16">Şarabı içince sendeleyecek, üzerlerine göndereceğim kılıç yüzünden çıldıracaklar.”</verse>
				<verse number="17">Böylece kâseyi RAB’bin elinden alıp beni gönderdiği bütün uluslara içirdim:</verse>
				<verse number="18">Bugün olduğu gibi viranelik, dehşet ve alay konusu, lanetlik olsunlar diye Yeruşalim’e, Yahuda kentlerine, krallarıyla önderlerine;</verse>
				<verse number="19">Firavunla görevlilerine, önderlerine ve halkına,</verse>
				<verse number="20">Mısır’da yaşayan bütün yabancılara; Ûs krallarına, Filist krallarına –Aşkelon’a, Gazze’ye, Ekron’a, Aşdot’tan sağ kalanlara–</verse>
				<verse number="21">Edom’a, Moav’a, Ammon’a;</verse>
				<verse number="22">bütün Sur ve Sayda krallarına, deniz aşırı ülkelerin krallarına;</verse>
				<verse number="23">Dedan’a, Tema’ya, Bûz’a, zülüflerini kesen bütün halklara;</verse>
				<verse number="24">Arabistan krallarına, çölde yaşayan yabancı halkın krallarına;</verse>
				<verse number="25">Zimri, Elam, Med krallarına;</verse>
				<verse number="26">sırasıyla uzak yakın bütün kuzey krallarına, yeryüzündeki bütün ulusların krallarına içirdim. Hepsinden sonra Şeşak Kralı da içecektir.</verse>
				<verse number="27">“Sonra onlara de ki, ‘İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: Üzerinize salacağım kılıç yüzünden sarhoş olana dek için, kusun, düşüp kalkmayın.’</verse>
				<verse number="28">Eğer kâseyi elinden alır, içmek istemezlerse, de ki, ‘Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: Kesinlikle içeceksiniz!</verse>
				<verse number="29">Bana ait olan kentin üzerine felaket getirmeye başlıyorum. Cezasız kalacağınızı mı sanıyorsunuz? Sizi cezasız bırakmayacağım. İşte dünyada yaşayan herkesin üzerine kılıcı çağırıyorum. Her Şeye Egemen RAB böyle diyor.’</verse>
				<verse number="30">“Bütün bu peygamberlik sözlerini onlara ilet: “ ‘Yükseklerden kükreyecek RAB, Kutsal konutundan gürleyecek, Ağılına şiddetle kükreyecek. Dünyada yaşayanların tümüne Üzüm ezenler gibi bağıracak.</verse>
				<verse number="31">Gürültü yeryüzünün dört yanında yankılanacak. Çünkü RAB uluslara dava açacak; Herkesi yargılayacak Ve kötüleri kılıca teslim edecek’ ” diyor RAB.</verse>
				<verse number="32">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “İşte felaket ulustan ulusa yayılıyor! Dünyanın dört bucağından büyük kasırga kopuyor.”</verse>
				<verse number="33">O gün RAB dünyayı bir uçtan bir uca öldürülenlerle dolduracak. Onlar için yas tutulmayacak, toplanıp gömülmeyecekler. Toprağın üzerinde gübre gibi kalacaklar.</verse>
				<verse number="34">Haykırın, ey çobanlar, Acı acı bağırın! Toprakta yuvarlanın, ey sürü başları! Çünkü boğazlanma zamanınız doldu, Değerli bir kap gibi düşüp parçalanacaksınız.</verse>
				<verse number="35">Çobanlar kaçamayacak, Sürü başları kurtulamayacak!</verse>
				<verse number="36">Duy çobanların haykırışını, Sürü başlarının bağırışını! RAB onların otlaklarını yok ediyor.</verse>
				<verse number="37">RAB’bin kızgın öfkesi yüzünden Güvenlikte oldukları ağıllar yok oldu.</verse>
				<verse number="38">İnini terk eden genç aslan gibi, RAB inini bıraktı. Zorbanın kılıcı Ve RAB’bin kızgın öfkesi yüzünden Ülkeleri viraneye döndü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Yoşiya oğlu Yehoyakim’in krallığının başlangıcında RAB şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“RAB diyor ki, RAB’bin Tapınağı’nın avlusunda dur, tapınmak için Yahuda kentlerinden oraya gelen herkese seslen. Sana buyurduğum her şeyi tek söz eksiltmeden onlara bildir.</verse>
				<verse number="3">Belki dinler de kötü yollarından dönerler. O zaman ben de yaptıkları kötülükler yüzünden başlarına getirmeyi tasarladığım felaketten vazgeçerim.</verse>
				<verse number="4">Onlara de ki, ‘RAB şöyle diyor: Size verdiğim yasa uyarınca yürümez, beni dinlemez,</verse>
				<verse number="5">size defalarca gönderdiğim kullarım peygamberlerin sözlerine kulak vermezseniz, ki kulak vermiyorsunuz,</verse>
				<verse number="6">bu tapınağa Şilo’dakine yaptığımın aynısını yapar, bu kenti bütün dünya ulusları arasında lanetlik ederim.’ ”</verse>
				<verse number="7">Kâhinler, peygamberler ve bütün halk Yeremya’nın RAB’bin Tapınağı’nda söylediği bu sözleri duydular.</verse>
				<verse number="8">Yeremya Tanrı’nın halka iletmesini buyurduğu sözleri bitirince, kâhinlerle peygamberler ve halk onu yakalayıp, “Ölmen gerek!” dediler,</verse>
				<verse number="9">“Neden bu tapınak Şilo’daki gibi olacak, bu kent de içinde kimsenin yaşamayacağı bir viraneye dönecek diyerek RAB’bin adıyla peygamberlik ediyorsun?” Bütün halk RAB’bin Tapınağı’nda Yeremya’nın çevresinde toplanmıştı.</verse>
				<verse number="10">Yahuda önderleri olup bitenleri duyunca, saraydan RAB’bin Tapınağı’na gidip tapınağın Yeni Kapı girişinde yerlerini aldılar.</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine kâhinlerle peygamberler, önderlere ve halka, “Bu adam ölüm cezasına çarptırılmalı” dediler, “Çünkü bu kente karşı peygamberlik etti. Kendi kulaklarınızla işittiniz bunu.”</verse>
				<verse number="12">Bunun üzerine Yeremya önderlerle halka, “Bu tapınağa ve kente karşı işittiğiniz peygamberlik sözlerini iletmem için beni RAB gönderdi” dedi,</verse>
				<verse number="13">“Şimdi yollarınızı, davranışlarınızı düzeltin, Tanrınız RAB’bin sözüne kulak verin. O zaman RAB başınıza getireceğini söylediği felaketten vazgeçecek.</verse>
				<verse number="14">Bana gelince, işte elinizdeyim! Gözünüzde iyi ve doğru olan neyse, bana öyle yapın.</verse>
				<verse number="15">Ancak şunu kesinlikle bilin ki, eğer beni öldürürseniz, siz de bu kent ve içinde yaşayanlar da suçsuz birinin kanını dökmekten sorumlu tutulacaksınız. Çünkü bütün bu sözleri bildirmem için beni gerçekten RAB size gönderdi.”</verse>
				<verse number="16">Bunun üzerine önderlerle halk, kâhinlerle peygamberlere, “Bu adam ölüm cezasına çarptırılmamalı” dediler, “Çünkü bizimle Tanrımız RAB’bin adına konuştu.”</verse>
				<verse number="17">Halkın ileri gelenlerinden birkaçı öne çıkıp orada toplanmış halka,</verse>
				<verse number="18">“Moreşetli Mika Yahuda Kralı Hizkiya döneminde peygamberlik etti” dediler, “Yahuda halkına dedi ki, Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor, “ ‘Siyon tarla gibi sürülecek, Taş yığınına dönecek Yeruşalim, Tapınağın kurulduğu dağ Çalılarla kaplanacak.’</verse>
				<verse number="19">“Yahuda Kralı Hizkiya ya da Yahuda halkından biri onu öldürdü mü? Bunun yerine Hizkiya RAB’den korkarak O’nun lütfunu diledi. RAB de onlara bildirdiği felaketten vazgeçti. Bizse, üzerimize büyük bir yıkım getirmek üzereyiz.”</verse>
				<verse number="20">Kiryat-Yearimli Şemaya oğlu Uriya adında peygamberlik eden bir adam daha vardı. Tıpkı Yeremya gibi o da RAB’bin adına bu kente ve ülkeye karşı peygamberlik etti.</verse>
				<verse number="21">Kral Yehoyakim’le askerleri ve komutanları Uriya’nın sözlerini duydular. Kral onu öldürmek istedi. Bunu duyan Uriya korkuya kapılarak kaçıp Mısır’a gitti.</verse>
				<verse number="22">Bunun üzerine Kral Yehoyakim peşinden adamlarını –Akbor oğlu Elnatan’la başkalarını– Mısır’a gönderdi.</verse>
				<verse number="23">Uriya’yı Mısır’dan çıkarıp Kral Yehoyakim’e getirdiler. Kral onu kılıçla öldürtüp cesedini sıradan halk mezarlığına attırdı.</verse>
				<verse number="24">Ancak Şafan oğlu Ahikam Yeremya’yı korudu. Böylece Yeremya öldürülmek üzere halkın eline teslim edilmedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Yoşiya oğlu Sidkiya’nın krallığının başlangıcında RAB Yeremya’ya seslendi:</verse>
				<verse number="2">RAB bana dedi ki, “Kendine sırımla bağlanmış tahta bir boyunduruk yap, boynuna geçir.</verse>
				<verse number="3">Sonra Yeruşalim’e, Yahuda Kralı Sidkiya’ya gelen ulaklar aracılığıyla Edom, Moav, Ammon, Sur ve Sayda krallarına haber gönder.</verse>
				<verse number="4">Efendilerine şunu bildirmelerini buyur: İsrail’in Tanrısı Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Efendilerinize söyleyin:</verse>
				<verse number="5">Yeryüzünü de üstünde yaşayan insanlarla hayvanları da büyük gücümle, kudretli elimle ben yarattım. Onu uygun gördüğüm kişiye veririm.</verse>
				<verse number="6">Şimdi bütün bu ülkeleri Babil Kralı kulum Nebukadnessar’a vereceğim. Yabanıl hayvanları da kulluk etsinler diye ona vereceğim.</verse>
				<verse number="7">Ülkesi için saptanan zaman gelinceye dek bütün uluslar ona, oğluna, torununa kulluk edecek. Sonra birçok ulus, büyük krallar onu köle edecekler.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Hangi ulus ya da krallık Babil Kralı Nebukadnessar’a kulluk edip boyunduruğuna girmezse, o ulusu onun eline teslim edene dek kılıçla, kıtlıkla, salgın hastalıkla cezalandıracağım, diyor RAB.</verse>
				<verse number="9">Size gelince, peygamberlerinizi, falcılarınızı, düş görenlerinizi, medyumlarınızı, büyücülerinizi dinlemeyin! Onlar size, Babil Kralı’na kulluk etmeyeceksiniz diyorlar.</verse>
				<verse number="10">Size yalan peygamberlik ediyorlar. Bunun sonucu sizi ülkenizden uzaklaştırmak oluyor. Sizi süreceğim, yok olacaksınız.</verse>
				<verse number="11">Ama Babil Kralı’nın boyunduruğuna girip ona kulluk eden ulusu kendi toprağında bırakacağım, diyor RAB. O ulus toprağını işleyecek, orada yaşayacak.’ ”</verse>
				<verse number="12">Yahuda Kralı Sidkiya’ya bütün bu sözleri ilettim. Dedim ki, “Boyunlarınızı Babil Kralı’nın boyunduruğu altına koyun. Ona ve halkına kulluk edin ki sağ kalasınız.</verse>
				<verse number="13">RAB’bin Babil Kralı’na kulluk etmeyen her ulus için dediği gibi, niçin sen ve halkın kılıç, kıtlık, salgın hastalık yüzünden ölesiniz?</verse>
				<verse number="14">Size, ‘Babil Kralı’na kulluk etmeyeceksiniz’ diyen peygamberlerin sözlerine kulak asmayın. Onlar size yalan peygamberlik ediyorlar.</verse>
				<verse number="15">‘Onları ben göndermedim’ diyor RAB, ‘Adımla yalan peygamberlik ediyorlar. Bu yüzden sizi de size peygamberlik eden peygamberleri de süreceğim, hepiniz yok olacaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="16">Sonra kâhinlerle halka şöyle dedim: “RAB diyor ki, ‘İşte RAB’bin Tapınağı’nın eşyaları yakında Babil’den geri getirilecek’ diyen peygamberlerinize kulak asmayın. Onlar size yalan peygamberlik ediyorlar.</verse>
				<verse number="17">Onları dinlemeyin. Sağ kalmak için Babil Kralı’na kulluk edin. Bu kent neden viraneye çevrilsin?</verse>
				<verse number="18">Eğer bunlar peygamberse ve RAB’bin sözü onlardaysa, RAB’bin Tapınağı’nda, Yahuda Kralı’nın sarayında ve Yeruşalim’de kalan eşyalar Babil’e götürülmesin diye Her Şeye Egemen RAB’be yalvarsınlar.</verse>
				<verse number="19">“Çünkü Babil Kralı Nebukadnessar Yahuda Kralı Yehoyakim oğlu Yehoyakin’i Yahuda ve Yeruşalim soylularıyla birlikte Yeruşalim’den Babil’e sürdüğünde alıp götürmediği sütunlar, havuz, ayaklıklar ve kentte kalan öbür eşyalar için Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor.</verse>
				<verse number="20">“Çünkü Babil Kralı Nebukadnessar Yahuda Kralı Yehoyakim oğlu Yehoyakin’i Yahuda ve Yeruşalim soylularıyla birlikte Yeruşalim’den Babil’e sürdüğünde alıp götürmediği sütunlar, havuz, ayaklıklar ve kentte kalan öbür eşyalar için Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor.</verse>
				<verse number="21">Evet, RAB’bin Tapınağı’nda, Yahuda Kralı’nın sarayında ve Yeruşalim’de kalan eşyalar için İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor:</verse>
				<verse number="22">‘Bunlar Babil’e alınıp götürülecek, aldıracağım güne dek de orada kalacaklar’ diyor RAB, ‘O zaman onları alacak, yeniden buraya yerleştireceğim.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Aynı yıl Yahuda Kralı Sidkiya’nın krallığının başlangıcında, dördüncü yılının beşinci ayında Givonlu Azzur oğlu Peygamber Hananya RAB’bin Tapınağı’nda kâhinlerle bütün halkın önünde bana şöyle dedi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Babil Kralı’nın boyunduruğunu kıracağım.</verse>
				<verse number="3">Babil Kralı Nebukadnessar’ın buradan alıp Babil’e götürdüğü RAB’bin Tapınağı’na ait bütün eşyaları iki yıl içinde buraya geri getireceğim.</verse>
				<verse number="4">Yahuda Kralı Yehoyakim oğlu Yehoyakin’le Babil’e sürgüne giden bütün Yahudalılar’ı buraya geri getireceğim’ diyor RAB, ‘Çünkü Babil Kralı’nın boyunduruğunu kıracağım.’ ”</verse>
				<verse number="5">Bunun üzerine Peygamber Yeremya, kâhinlerin ve RAB’bin Tapınağı’ndaki halkın önünde Peygamber Hananya’yı yanıtladı.</verse>
				<verse number="6">Yeremya şöyle dedi: “Amin! RAB aynısını yapsın! RAB, tapınağına ait eşyalarla bütün sürgünleri Babil’den buraya geri getirerek ettiğin peygamberlik sözlerini gerçekleştirsin!</verse>
				<verse number="7">Yalnız şimdi sana ve halka söyleyeceğim şu sözü dinle:</verse>
				<verse number="8">Çok önce, benden de senden de önce yaşamış peygamberler birçok ülke ve büyük krallığın başına savaş, felaket, salgın hastalık gelecek diye peygamberlik ettiler.</verse>
				<verse number="9">Ancak esenlik olacağını söyleyen peygamberin sözü yerine gelirse, onun gerçekten RAB’bin gönderdiği peygamber olduğu anlaşılır.”</verse>
				<verse number="10">Bunun üzerine Peygamber Hananya, Peygamber Yeremya’nın boynundan boyunduruğu çıkarıp kırdı.</verse>
				<verse number="11">Sonra halkın önünde şöyle dedi: “RAB diyor ki, ‘Babil Kralı Nebukadnessar’ın bütün ulusların boynuna taktığı boyunduruğu iki yıl içinde işte böyle kıracağım.’ ” Böylece Peygamber Yeremya yoluna gitti.</verse>
				<verse number="12">Peygamber Hananya Peygamber Yeremya’nın boynundaki boyunduruğu kırdıktan sonra RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="13">“Git, Hananya’ya de ki, ‘RAB şöyle diyor: Sen tahtadan yapılmış boyunduruğu kırdın, ama yerine demir boyunduruk yapacaksın!</verse>
				<verse number="14">Çünkü İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, Babil Kralı Nebukadnessar’a kulluk etmeleri için bütün bu ulusların boynuna demir boyunduruk geçirdim, ona kulluk edecekler. Yabanıl hayvanları da onun denetimine vereceğim.’ ”</verse>
				<verse number="15">Peygamber Yeremya Peygamber Hananya’ya, “Dinle, ey Hananya!” dedi, “Seni RAB göndermedi. Ama sen bu ulusu yalana inandırdın.</verse>
				<verse number="16">Bu nedenle RAB diyor ki, ‘Seni yeryüzünden silip atacağım. Bu yıl öleceksin. Çünkü halkı RAB’be karşı kışkırttın.’ ”</verse>
				<verse number="17">Peygamber Hananya o yılın yedinci ayında öldü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Peygamber Yeremya’nın sürgünde sağ kalan halkın ileri gelenlerine, kâhinlerle peygamberlere ve Nebukadnessar’ın Yeruşalim’den Babil’e sürdüğü bütün halka Yeruşalim’den gönderdiği mektubun metni aşağıda yazılıdır.</verse>
				<verse number="2">Bu mektup Kral Yehoyakin’in, ana kraliçenin, saray görevlilerinin, Yahuda ve Yeruşalim önderlerinin, zanaatçılarla demircilerin Yeruşalim’den sürgüne gitmelerinden sonra,</verse>
				<verse number="3">Yahuda Kralı Sidkiya’nın Babil Kralı Nebukadnessar’a gönderdiği Şafan oğlu Elasa ve Hilkiya oğlu Gemarya eliyle gönderildi:</verse>
				<verse number="4">İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB Yeruşalim’den Babil’e sürdüğü herkese şöyle diyor:</verse>
				<verse number="5">“Evler yapıp içinde oturun, bahçe dikip ürününü yiyin.</verse>
				<verse number="6">Evlenin, oğullarınız, kızlarınız olsun; oğullarınızı, kızlarınızı evlendirin. Onların da oğulları, kızları olsun. Orada çoğalın, azalmayın.</verse>
				<verse number="7">Sizi sürmüş olduğum kentin esenliği için uğraşın. O kent için RAB’be dua edin. Çünkü esenliğiniz onunkine bağlıdır.”</verse>
				<verse number="8">Evet, İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Aranızdaki peygamberlerle falcılara aldanmayın. Düş görmeye özendirdiğiniz kişilere kulak asmayın.</verse>
				<verse number="9">Çünkü onlar adımı kullanarak size yalan peygamberlik ediyorlar. Onları ben göndermedim.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="10">RAB diyor ki, “Babil’de yetmiş yılınız dolunca sizinle ilgilenecek, buraya sizi geri getirmek için verdiğim iyi sözü tutacağım.</verse>
				<verse number="11">Çünkü sizin için düşündüğüm tasarıları biliyorum” diyor RAB. “Kötü tasarılar değil, size umutlu bir gelecek sağlayan esenlik tasarıları bunlar.</verse>
				<verse number="12">O zaman beni çağıracak, gelip bana yakaracaksınız. Ben de sizi işiteceğim.</verse>
				<verse number="13">Beni arayacaksınız, bütün yüreğinizle arayınca beni bulacaksınız.</verse>
				<verse number="14">Kendimi size buldurtacağım” diyor RAB. “Sizi eski gönencinize kavuşturacağım. Sizi sürdüğüm bütün yerlerden ve uluslardan toplayacağım” diyor RAB. “Ve sizi sürgün ettiğim yerden geri getireceğim.”</verse>
				<verse number="15">Madem, “RAB bizim için Babil’de peygamberler çıkardı” diyorsunuz,</verse>
				<verse number="16">Davut’un tahtında oturan kral, bu kentte kalan halk ve sizinle sürgüne gitmeyen yurttaşlarınız için RAB şöyle diyor.</verse>
				<verse number="17">Evet, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Üzerlerine kılıç, kıtlık, salgın hastalık göndereceğim. Onları yenilmeyecek kadar çürük, bozuk incir gibi edeceğim.</verse>
				<verse number="18">Kılıçla, kıtlıkla, salgın hastalıkla peşlerine düşeceğim. Yeryüzündeki bütün krallıklara dehşet saçacak, kendilerini sürdüğüm bütün ülkeler arasında lanetlenecek, dehşet ve alay konusu olacak, aşağılanacaklar.</verse>
				<verse number="19">Çünkü sözlerime kulak asmadılar” diyor RAB. “Kullarım peygamberler aracılığıyla sözlerimi defalarca gönderdim, ama dinlemediniz.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="20">Bunun için, ey sizler, Yeruşalim’den Babil’e gönderdiğim sürgünler, RAB’bin sözüne kulak verin!</verse>
				<verse number="21">Adımı kullanarak size yalan peygamberlik eden Kolaya oğlu Ahav’la Maaseya oğlu Sidkiya için İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Onları Babil Kralı Nebukadnessar’ın eline teslim edeceğim, gözünüzün önünde ikisini de öldürecek.</verse>
				<verse number="22">Onlardan ötürü Babil’deki bütün Yahuda sürgünleri, ‘RAB seni Babil Kralı’nın diri diri yaktırdığı Sidkiya ve Ahav’la aynı duruma düşürsün’ diye lanet edecek.</verse>
				<verse number="23">Çünkü İsrail’de çirkin şeyler yaptılar; komşularının karılarıyla zina ettiler, onlara buyurmadığım halde adımla yalan sözler söylediler. Bunu biliyorum ve buna tanığım” diyor RAB.</verse>
				<verse number="24">Nehelamlı Şemaya’ya diyeceksin ki,</verse>
				<verse number="25">“İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: Sen Yeruşalim halkına, Maaseya oğlu Kâhin Sefanya’yla bütün öbür kâhinlere kendi adına mektuplar göndererek şöyle yazmıştın:</verse>
				<verse number="26">“ ‘RAB tapınağın sorumlusu olarak Yehoyada yerine seni kâhin atadı. Peygamber gibi davranan her deliyi tomruğa, demir boyunduruğa vurmak görevindir.</verse>
				<verse number="27">Öyleyse aranızda kendini peygamber ilan eden Anatotlu Yeremya’yı neden azarlamadın?</verse>
				<verse number="28">Çünkü Yeremya biz Babil’dekilere şu haberi gönderdi: Sürgün uzun olacak. Onun için evler yapıp içinde oturun; bahçe dikip ürününü yiyin.’ ”</verse>
				<verse number="29">Kâhin Sefanya mektubu Peygamber Yeremya’ya okuyunca,</verse>
				<verse number="30">RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="31">“Bütün sürgünlere şu haberi gönder: ‘Nehelamlı Şemaya için RAB diyor ki: Madem ben göndermediğim halde Şemaya peygamberlik edip sizleri yalana inandırdı,</verse>
				<verse number="32">ben de Nehelamlı Şemaya’yı ve bütün soyunu cezalandıracağım: Bu halkın arasında soyundan kimse sağ kalmayacak, halkıma yapacağım iyiliği görmeyecek, diyor RAB. Çünkü o halkı bana karşı kışkırttı.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Sana bildirdiğim bütün sözleri bir kitaba yaz.</verse>
				<verse number="3">İşte halkım İsrail’i ve Yahuda’yı eski gönençlerine kavuşturacağım günler yaklaşıyor’ diyor RAB, ‘Onları atalarına verdiğim topraklara geri getireceğim, orayı yurt edinecekler’ diyor RAB.”</verse>
				<verse number="4">İsrail ve Yahuda için RAB’bin bildirdiği sözler şunlardır:</verse>
				<verse number="5">“RAB diyor ki, ‘Korku sesi duyduk, Esenlik değil, dehşet sesi.</verse>
				<verse number="6">Sorun da görün: Erkek, çocuk doğurur mu? Öyleyse neden doğuran kadın gibi Her erkeğin ellerini belinde görüyorum? Neden her yüz solmuş?</verse>
				<verse number="7">Ah, ne korkunç gün! Onun gibisi olmayacak. Yakup soyu için sıkıntı dönemi olacak, Yine de sıkıntıdan kurtulacak.</verse>
				<verse number="8">“ ‘O gün’ diyor Her Şeye Egemen RAB, ‘Boyunlarındaki boyunduruğu kıracak, Bağlarını koparacağım. Bundan böyle yabancılar onları Kendilerine köle etmeyecekler.</verse>
				<verse number="9">Onun yerine Tanrıları RAB’be Ve başlarına atayacağım kralları Davut’a Kulluk edecekler.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Korkma, ey kulum Yakup, Yılma, ey İsrail’ diyor RAB. ‘Çünkü seni uzak yerlerden, Soyunu sürgün edildiği ülkeden kurtaracağım. Yakup yine huzur ve güvenlik içinde olacak, Kimse onu korkutmayacak.</verse>
				<verse number="11">Çünkü ben seninleyim, Seni kurtaracağım’ diyor RAB. ‘Seni aralarına dağıttığım bütün ulusları Tümüyle yok etsem de, Seni büsbütün yok etmeyecek, Adaletle yola getirecek, Hiç cezasız bırakmayacağım.’</verse>
				<verse number="12">“RAB diyor ki, ‘Senin yaran şifa bulmaz, Beren iyileşmez.</verse>
				<verse number="13">Davanı görecek kimse yok, Yaran umarsız, şifa bulmaz.</verse>
				<verse number="14">Bütün oynaşların unuttu seni, Arayıp sormuyorlar. Seni düşman vururcasına vurdum, Acımasızca cezalandırdım. Çünkü suçun çok, Günahların sayısız.</verse>
				<verse number="15">Neden haykırıyorsun yarandan ötürü? Yaran şifa bulmaz. Suçlarının çokluğu ve sayısız günahın yüzünden Getirdim bunları başına.</verse>
				<verse number="16">Ama seni yiyenlerin hepsi yem olacak, Bütün düşmanların sürgüne gidecek. Seni soyanlar soyulacak, Yağmalayanlar yağmalanacak.</verse>
				<verse number="17">Ama ben seni sağlığına kavuşturacak, Yaralarını iyileştireceğim’ diyor RAB, ‘Çünkü Siyon itilmiş, Onu arayan soran yok diyorlar.’</verse>
				<verse number="18">“RAB diyor ki, ‘Yakup’un çadırlarını eski gönencine kavuşturacağım, Konutlarına acıyacağım. Yeruşalim höyük üzerinde yeniden kurulacak, Saray kendi yerinde duracak.</verse>
				<verse number="19">Oralardan şükran ve sevinç sesleri duyulacak. Sayılarını çoğaltacağım, azalmayacaklar, Onları onurlandıracağım, küçümsenmeyecekler.</verse>
				<verse number="20">Çocukları eskisi gibi olacak, Toplulukları önümde sağlam duracak; Onlara baskı yapanların hepsini cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="21">Önderleri kendilerinden biri olacak, Yöneticileri kendi aralarından çıkacak. Onu kendime yaklaştıracağım, Bana yaklaşacak. Kim canı pahasına yaklaşabilir bana?’ diyor RAB.</verse>
				<verse number="22">“ ‘Böylece siz benim halkım olacaksınız, Ben de sizin Tanrınız olacağım.’</verse>
				<verse number="23">İşte RAB’bin fırtınası öfkeyle kopacak, Şiddetli kasırgası kötülerin başında patlayacak.</verse>
				<verse number="24">Aklının tasarladığını tümüyle yapana dek, RAB’bin kızgın öfkesi dinmeyecek. Son günlerde bunu anlayacaksınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">“O zaman” diyor RAB, “Bütün İsrail boylarının Tanrısı olacağım, onlar da benim halkım olacaklar.”</verse>
				<verse number="2">RAB diyor ki, “Kılıçtan kaçıp kurtulan halk çölde lütuf buldu. Ben İsrail’i rahata kavuşturmaya gelirken,</verse>
				<verse number="3">Ona uzaktan görünüp şöyle dedim: Seni sonsuz bir sevgiyle sevdim, Bu nedenle sevecenlikle seni kendime çektim.</verse>
				<verse number="4">Seni yeniden bina edeceğim, Yeniden bina edileceksin, ey erden kız İsrail! Yine teflerini alacak, Sevinçle coşup oynayanlara katılacaksın.</verse>
				<verse number="5">Samiriye dağlarında yine bağ dikeceksin; Bağ dikenler üzümünü yiyecekler.</verse>
				<verse number="6">Efrayim’in dağlık bölgesindeki bekçilerin, ‘Haydi, Siyon’a, Tanrımız RAB’be çıkalım’ Diye bağıracakları bir gün var.”</verse>
				<verse number="7">RAB diyor ki, “Yakup için sevinçle haykırın! Ulusların başı olan için bağırın! Övgülerinizi duyurun! ‘Ya RAB, halkını, İsrail’den sağ kalanları kurtar’ deyin.</verse>
				<verse number="8">İşte, onları kuzey ülkesinden Geri getirmek üzereyim; Onları dünyanın dört bucağından toplayacağım. Aralarında kör, topal, Gebe kadın da, doğuran kadın da olacak. Büyük bir topluluk olarak buraya dönecekler.</verse>
				<verse number="9">Ağlaya ağlaya gelecekler, Benden yardım dileyenleri geri getireceğim. Akarsular boyunca tökezlemeyecekleri Düz bir yolda yürüteceğim onları. Çünkü ben İsrail’in babasıyım, Efrayim de ilk oğlumdur.</verse>
				<verse number="10">“RAB’bin sözünü dinleyin, ey uluslar! Uzaktaki kıyılara duyurun: ‘İsrail’i dağıtan onu toplayacak, Sürüsünü kollayan çoban gibi kollayacak onu’ deyin.</verse>
				<verse number="11">Çünkü RAB Yakup’u kurtaracak, Onu kendisinden güçlü olanın elinden özgür kılacak.</verse>
				<verse number="12">Siyon’un yüksek tepelerine gelip Sevinçle haykıracaklar. RAB’bin verdiği iyilikler karşısında –Tahıl, yeni şarap, zeytinyağı, Davar ve sığır yavruları karşısında– Yüzleri sevinçle parlayacak. Sulanmış bahçe gibi olacak, Bir daha solmayacaklar.</verse>
				<verse number="13">O zaman erden kızlar, genç yaşlı erkekler Hep birlikte oynayıp sevinecek. Yaslarını coşkuya çevirecek, Üzüntülerini avutup onları sevindireceğim.</verse>
				<verse number="14">Kâhinleri bol yiyecekle doyuracağım, Halkım iyiliklerimle doyacak” diyor RAB.</verse>
				<verse number="15">RAB diyor ki, “Rama’da bir ses duyuldu, Ağlayış ve acı feryat sesleri! Çocukları için ağlayan Rahel avutulmak istemiyor. Çünkü onlar yok artık!”</verse>
				<verse number="16">RAB diyor ki, “Sesini ağlamaktan, Gözlerini yaş dökmekten alıkoy. Çünkü verdiğin emek ödüllendirilecek” diyor RAB. “Halkım düşman ülkesinden geri dönecek.</verse>
				<verse number="17">Geleceğin için umut var” diyor RAB. “Çocukların yurtlarına dönecekler.</verse>
				<verse number="18">“Efrayim’in inlemelerini kuşkusuz duydum: ‘Beni eğitilmemiş dana gibi yola getirdin Ve yola geldim. Beni geri getir, döneyim. Çünkü RAB Tanrım sensin.</verse>
				<verse number="19">Yanlış yola saptıktan sonra pişman oldum. Aklım başıma gelince bağrımı dövdüm. Gençliğimdeki ayıplarımdan utandım, Rezil oldum.’</verse>
				<verse number="20">“Efrayim değerli oğlum değil mi? Hoşnut olduğum çocuk değil mi? Kendisi için ne dersem diyeyim, Onu hiç unutmuyorum. Bu yüzden yüreğim sızlıyor, Çok acıyorum ona” diyor RAB.</verse>
				<verse number="21">“Kendin için yol işaretleri koy, Direkler dik. Yolunu, gittiğin yolu iyi düşün. Geri dön, ey erden kız İsrail, kentlerine dön!</verse>
				<verse number="22">Ne zamana dek bocalayıp duracaksın, ey dönek kız? RAB dünyada yeni bir şey yarattı: Kadın erkeği koruyacak.”</verse>
				<verse number="23">İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: “Yahuda ve kentlerindeki halkı eski gönençlerine kavuşturduğum zaman yine şu sözleri söyleyecekler: ‘RAB sizi kutsasın, Ey doğruluk yurdu, ey kutsal dağ!’</verse>
				<verse number="24">Halk, ırgatlar, sürüleriyle dolaşan çobanlar Yahuda’da ve kentlerinde birlikte yaşayacak.</verse>
				<verse number="25">Yorgun cana kana kana içirecek, bitkin canı doyuracağım.”</verse>
				<verse number="26">Bunun üzerine uyanıp baktım. Uykum bana tatlı geldi.</verse>
				<verse number="27">“İsrail ve Yahuda’da insan ve hayvan tohumu ekeceğim günler yaklaşıyor” diyor RAB,</verse>
				<verse number="28">“Kökünden söküp yok etmek, yerle bir edip yıkmak, yıkıma uğratmak için onları nasıl gözledimse, kurup dikmek için de gözleyeceğim” diyor RAB.</verse>
				<verse number="29">“O günler insanlar artık, ‘Babalar koruk yedi, Çocukların dişleri kamaştı’ demeyecekler.</verse>
				<verse number="30">Herkes kendi suçu yüzünden ölecek. Koruk yiyenin dişleri kamaşacak.</verse>
				<verse number="31">“İsrail halkıyla ve Yahuda halkıyla Yeni bir antlaşma yapacağım günler geliyor” diyor RAB,</verse>
				<verse number="32">“Atalarını Mısır’dan çıkarmak için Ellerinden tuttuğum gün Onlarla yaptığım antlaşmaya benzemeyecek. Onların kocası olmama karşın, Bozdular o antlaşmamı” diyor RAB.</verse>
				<verse number="33">“Ama o günlerden sonra İsrail halkıyla Yapacağım antlaşma şudur” diyor RAB, “Yasamı içlerine yerleştirecek, Yüreklerine yazacağım. Ben onların Tanrısı olacağım, Onlar da benim halkım olacak.</verse>
				<verse number="34">Bundan böyle kimse komşusunu ya da kardeşini, ‘RAB’bi tanıyın’ diye eğitmeyecek. Çünkü küçük büyük hepsi Tanıyacak beni” diyor RAB. “Çünkü suçlarını bağışlayacağım, Günahlarını artık anmayacağım.”</verse>
				<verse number="35">Gündüz ışık olsun diye güneşi sağlayan, Gece ışık olsun diye ayı, yıldızları düzene koyan, Dalgaları kükresin diye denizi kabartan RAB –O’nun adı Her Şeye Egemen RAB’dir– diyor ki,</verse>
				<verse number="36">“Eğer kurulan bu düzen önümden kalkarsa, İsrail soyu sonsuza dek Önümde ulus olmaktan çıkar” diyor RAB.</verse>
				<verse number="37">RAB şöyle diyor: “Gökler ölçülebilse, Dünyanın temelleri incelenip anlaşılabilse, İsrail soyunu bütün yaptıkları yüzünden Reddederim” diyor RAB.</verse>
				<verse number="38">“Yeruşalim Kenti’nin Hananel Kulesi’nden Köşe Kapısı’na dek benim için yeniden kurulacağı günler geliyor” diyor RAB,</verse>
				<verse number="39">“Ölçü ipi oradan Garev Tepesi’ne doğru uzayıp Goa’ya dönecek.</verse>
				<verse number="40">Ölülerle küllerin atıldığı bütün vadi, Kidron Vadisi’ne dek uzanan tarlalar, doğuda At Kapısı’nın köşesine dek RAB için kutsal olacak. Kent bir daha kökünden sökülmeyecek, sonsuza dek yıkılmayacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Sidkiya’nın onuncu, Nebukadnessar’ın on sekizinci yılında RAB Yeremya’ya seslendi.</verse>
				<verse number="2">O sırada Babil Kralı’nın ordusu Yeruşalim’i kuşatmaktaydı. Peygamber Yeremya Yahuda Kralı’nın sarayındaki muhafız avlusunda tutukluydu.</verse>
				<verse number="3">Yahuda Kralı Sidkiya onu orada tutuklatmıştı. “Neden böyle peygamberlik ediyorsun?” demişti, “Sen diyorsun ki, ‘RAB şöyle diyor: Bu kenti Babil Kralı’nın eline teslim etmek üzereyim, onu ele geçirecek.</verse>
				<verse number="4">Yahuda Kralı Sidkiya Kildaniler’in elinden kaçıp kurtulamayacak, kesinlikle Babil Kralı’nın eline teslim edilecek; onunla yüzyüze konuşacak, onu gözleriyle görecek.</verse>
				<verse number="5">Sidkiya Babil’e götürülecek, ben onunla ilgilenene dek orada kalacak, Kildaniler’le savaşsanız bile başarılı olamayacaksınız diyor RAB.’ ”</verse>
				<verse number="6">Yeremya, “RAB bana şöyle seslendi” diye yanıtladı,</verse>
				<verse number="7">“Amcan Şallum oğlu Hanamel sana gelip, ‘Anatot’taki tarlamı satın al. Çünkü en yakın akrabam olarak tarlayı satın alma hakkı senindir’ diyecek.</verse>
				<verse number="8">“Sonra RAB’bin sözü uyarınca amcamın oğlu Hanamel muhafız avlusunda yanıma gelip, ‘Benyamin bölgesinde, Anatot’taki tarlamı satın al’ dedi, ‘Çünkü miras hakkı da en yakın akrabalık hakkı da senindir. Onu kendin için satın al.’ “O zaman RAB’bin sözünün yerine geldiğini anladım.</verse>
				<verse number="9">Böylece Anatot’taki tarlayı amcamın oğlu Hanamel’den satın aldım. Tarlaya karşılık kendisine on yedi şekel gümüş tartıp ödedim.</verse>
				<verse number="10">Satış belgesini çağırdığım tanıkların önünde imzalayıp mühürledim, gümüşü terazide tarttım.</verse>
				<verse number="11">Satış belgesini –kural ve koşulları içeren mühürlenmiş kâğıdı ve açık sözleşme belgesini– aldım.</verse>
				<verse number="12">Amcamın oğlu Hanamel’in, satış belgesini imzalayan tanıkların ve muhafız avlusunda oturan bütün Yahudiler’in gözü önünde satış belgesini Mahseya oğlu Neriya oğlu Baruk’a verdim.</verse>
				<verse number="13">“Hepsinin gözü önünde Baruk’a şu buyrukları verdim:</verse>
				<verse number="14">‘İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, Bu satış belgesini –mühürlenmiş, açık olanını– al, uzun süre durmak üzere bir çömleğe koy.</verse>
				<verse number="15">Çünkü İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB söz veriyor, bu ülkede yine evler, tarlalar, bağlar satın alınacak’ diyor.</verse>
				<verse number="16">“Tarlanın satış belgesini Neriya oğlu Baruk’a verdikten sonra RAB’be şöyle yakardım:</verse>
				<verse number="17">“Ey Egemen RAB! Büyük gücünle, kudretinle yeri göğü yarattın. Yapamayacağın hiçbir şey yok.</verse>
				<verse number="18">Binlerce insana sevgi gösterir, ama babaların işlediği günahların karşılığını çocuklarına ödetirsin. Ey büyük ve güçlü Tanrı! Her Şeye Egemen RAB’dir senin adın.</verse>
				<verse number="19">Tasarıların ne büyük, işlerin ne güçlü! Gözlerin insanların bütün yaptıklarına açıktır. Herkese davranışlarına, yaptıklarının sonucuna göre karşılığını verirsin.</verse>
				<verse number="20">Sen ki, Mısır’da, İsrail’de, bütün insanlar arasında bugüne dek mucizeler, harikalar yarattın. Bugün olduğu gibi ün kazandın.</verse>
				<verse number="21">Halkın İsrail’i belirtilerle, şaşılası işlerle, güçlü, kudretli elinle, büyük korku saçarak Mısır’dan çıkardın.</verse>
				<verse number="22">Atalarına vereceğine ant içtiğin bu toprakları, süt ve bal akan ülkeyi onlara verdin.</verse>
				<verse number="23">Gelip ülkeyi mülk edindiler, ama senin sözünü dinlemediler, Kutsal Yasan uyarınca yürümediler. Yapmalarını buyurduğun şeylerin hiçbirini yapmadılar. Bu yüzden bütün bu felaketleri getirdin başlarına.</verse>
				<verse number="24">“İşte, kenti ele geçirmek için kuşatma rampaları yapıldı. Kılıç, kıtlık, salgın hastalık yüzünden kent saldıran Kildaniler’e teslim edilecek. Söylediklerin yerine geldi, sen de görüyorsun!</verse>
				<verse number="25">Yine de, Egemen RAB, kent Kildaniler’e teslim edileceği halde sen bana, ‘Tarlayı çağırdığın tanıklar önünde gümüşle satın al’ dedin.”</verse>
				<verse number="26">Bunun üzerine RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="27">“Bütün insanlığın Tanrısı RAB benim. Var mı yapamayacağım bir şey?</verse>
				<verse number="28">Bu yüzden RAB diyor ki: Bak, bu kenti Kildaniler’le Babil Kralı Nebukadnessar’ın eline vermek üzereyim; onu ele geçirsin.</verse>
				<verse number="29">Kente saldıran Kildaniler gelip onu ateşe verecekler. Kenti de damlarında Baal’ın onuruna buhur yakıp başka ilahlara dökmelik sunular sunarak beni öfkelendirdikleri evleri de yakacaklar.</verse>
				<verse number="30">“Çünkü İsrail ve Yahuda halkları gençliklerinden beri hep gözümde kötü olanı yapıyor; İsrail halkı ellerinin yaptıklarıyla beni sürekli öfkelendiriyor, diyor RAB.</verse>
				<verse number="31">Evet, bu kent kurulduğundan bu yana beni öyle öfkelendirdi, kızdırdı ki onu önümden söküp atacağım.</verse>
				<verse number="32">Çünkü İsrail ve Yahuda halklarının –kendilerinin, krallarının, önderlerinin, kâhinlerinin, peygamberlerinin, Yahuda ve Yeruşalim’de yaşayanların– beni öfkelendirmek için yaptıkları kötülüklerin haddi hesabı yok.</verse>
				<verse number="33">Bana yüzlerini değil, sırtlarını çevirdiler. Onları defalarca uyarmama karşın dinlemediler, yola gelmediler.</verse>
				<verse number="34">Bana ait olan bu tapınağa iğrenç putlarını yerleştirerek onu kirlettiler.</verse>
				<verse number="35">Ben-Hinnom Vadisi’nde ilah Molek’e sunu olarak oğullarını, kızlarını ateşte kurban etmek için Baal’ın tapınma yerlerini kurdular. Böyle iğrenç şeyler yaparak Yahuda’yı günaha sürüklemelerini ne buyurdum, ne de aklımdan geçirdim.</verse>
				<verse number="36">“Siz bu kent için, ‘Kılıçla, kıtlıkla, salgın hastalıkla Babil Kralı’nın eline veriliyor’ diyorsunuz. Ama şimdi İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki:</verse>
				<verse number="37">Kızgınlıkla, gazapla, büyük öfkeyle onları sürdüğüm ülkelerden hepsini toplayacağım. Onları buraya geri getirip güvenlik içinde yaşamalarını sağlayacağım.</verse>
				<verse number="38">Onlar benim halkım olacak, ben de onların Tanrısı olacağım.</verse>
				<verse number="39">Tek bir yürek, tek bir yaşam tarzı vereceğim onlara; gerek kendilerinin gerekse çocuklarının iyiliği için benden hep korksunlar.</verse>
				<verse number="40">Onlarla kalıcı bir antlaşma yapacağım: Onlara iyilik etmekten vazgeçmeyecek, benden hiç ayrılmasınlar diye yüreklerine Tanrı korkusu salacağım.</verse>
				<verse number="41">Onlara iyilik etmekten sevinç duyacağım; gerçekten bütün yüreğimle, bütün canımla onları bu ülkede dikeceğim.</verse>
				<verse number="42">“RAB diyor ki: Bu halkın başına bütün bu büyük felaketleri nasıl getirdiysem, onlara söz verdiğim bütün iyilikleri de öyle sağlayacağım.</verse>
				<verse number="43">Sizlerin, ‘Viran olmuş, insansız, hayvansız, Kildaniler’in eline verilmiş’ dediğiniz bu ülkede yine tarlalar satın alınacak.</verse>
				<verse number="44">Benyamin bölgesinde, Yeruşalim çevresindeki köylerde, Yahuda kentlerinde, dağlık bölgenin, Şefela’nın ve Negev’in kentlerinde gümüşle tarlalar satın alınacak, satış belgeleri tanıkların önünde imzalanıp mühürlenecek. Çünkü eski gönençlerine kavuşturacağım onları” diyor RAB.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Yeremya muhafız avlusunda tutukluyken, RAB ona ikinci kez seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Dünyayı yaratan, yerini alsın diye ona biçim veren, adı RAB olan şöyle diyor:</verse>
				<verse number="3">‘Bana yakar da seni yanıtlayayım; bilmediğin büyük, akıl almaz şeyleri sana bildireyim.’</verse>
				<verse number="4">Kuşatma rampalarına, kılıca karşı siper olsun diye bu kentin yıkılmış olan evleriyle Yahuda krallarının sarayları için İsrail’in Tanrısı RAB şöyle diyor:</verse>
				<verse number="5">‘Kildaniler savaşmak, evleri öfke ve kızgınlıkla vurduğum insanların cesetleriyle doldurmak üzere gelecekler. O insanlar ki, yaptıkları kötülükler yüzünden bu kentten yüzümü çevirdim.</verse>
				<verse number="6">“ ‘Yine de bu kenti iyileştirip sağlığa kavuşturacağım. Halkına şifa verecek, bol esenlik, güvenlik içinde yaşamalarını sağlayacağım.</verse>
				<verse number="7">Yahuda’yı ve İsrail’i eski gönencine kavuşturacak, önceden olduğu gibi bina edeceğim.</verse>
				<verse number="8">Onları bana karşı işledikleri bütün günahlardan arındıracak, bana karşı işledikleri günahları da isyanlarını da bağışlayacağım.</verse>
				<verse number="9">Dünyadaki bütün ulusların önünde bu kent benim için sevinç, övgü ve onur kaynağı olacak. Bu uluslar Yeruşalim halkına yaptığım iyilikleri, sağladığım gönenci duyunca, korkuya kapılıp titreyecekler.’</verse>
				<verse number="10">“RAB şöyle diyor: ‘Bu kent viran olmuş, insansız, hayvansız kalmış diyorsunuz. Ne var ki, terk edilmiş, insansız, hayvansız Yahuda kentlerinde, Yeruşalim sokaklarında sevinç ve neşe sesi, gelin güvey sesi, RAB’bin Tapınağı’na şükran sunuları getirenlerin sesi yine duyulacak: ‘Her Şeye Egemen RAB’be şükredin, Çünkü O iyidir, Sevgisi sonsuza dek kalıcıdır. Çünkü ülkeyi eski gönencine kavuşturacağım’ diyor RAB.</verse>
				<verse number="11">“RAB şöyle diyor: ‘Bu kent viran olmuş, insansız, hayvansız kalmış diyorsunuz. Ne var ki, terk edilmiş, insansız, hayvansız Yahuda kentlerinde, Yeruşalim sokaklarında sevinç ve neşe sesi, gelin güvey sesi, RAB’bin Tapınağı’na şükran sunuları getirenlerin sesi yine duyulacak: ‘Her Şeye Egemen RAB’be şükredin, Çünkü O iyidir, Sevgisi sonsuza dek kalıcıdır. Çünkü ülkeyi eski gönencine kavuşturacağım’ diyor RAB.</verse>
				<verse number="12">“Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Viran olmuş, insansız, hayvansız kalmış bu ülkenin bütün kentlerinde çobanların sürülerini dinlendireceği otlaklar olacak yeniden.</verse>
				<verse number="13">Dağlık bölgede, Şefela, Negev, Benyamin bölgesindeki kentlerde, Yeruşalim’in çevresindeki köylerde, Yahuda kentlerinde çoban değneğinin altından geçen sürüler olacak’ diyor RAB.</verse>
				<verse number="14">“ ‘İsrail ve Yahuda halkına verdiğim güzel sözü yerine getireceğim günler geliyor’ diyor RAB.</verse>
				<verse number="15">“ ‘O günlerde, o zamanda, Davut için doğru bir dal yetiştireceğim; Ülkede adil ve doğru olanı yapacak.</verse>
				<verse number="16">O günlerde Yahuda kurtulacak, Yeruşalim güvenlik içinde yaşayacak. O, Yahve sidkenu adıyla anılacak.’</verse>
				<verse number="17">RAB şöyle diyor: ‘İsrail tahtı üzerinde oturan Davut soyunun ardı arkası kesilmeyecek.</verse>
				<verse number="18">Levili kâhinlerden önümde yakmalık sunu sunacak, tahıl sunusu yakacak, kurban kesecek biri hiç eksik olmayacak.’ ”</verse>
				<verse number="19">RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="20">“RAB diyor ki, ‘Eğer belirlenmiş zamanlarda gece ve gündüz olması için gece ve gündüzle yaptığım antlaşma bozulabilirse, tahtında oturan oğulları krallık yapsın diye kulum Davut’la ve bana hizmet eden Levili kâhinlerle yaptığım antlaşma da ancak o zaman bozulabilir.</verse>
				<verse number="21">“RAB diyor ki, ‘Eğer belirlenmiş zamanlarda gece ve gündüz olması için gece ve gündüzle yaptığım antlaşma bozulabilirse, tahtında oturan oğulları krallık yapsın diye kulum Davut’la ve bana hizmet eden Levili kâhinlerle yaptığım antlaşma da ancak o zaman bozulabilir.</verse>
				<verse number="22">Kulum Davut’un soyunu ve bana hizmet eden Levililer’i sayılamaz gök cisimleri kadar, ölçülemez deniz kumu kadar çoğaltacağım.’ ”</verse>
				<verse number="23">RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="24">“Bu halkın, ‘RAB seçtiği iki aileyi de reddetti’ dediğini görmüyor musun? Halkımı öyle küçümsüyorlar ki, artık bir ulus saymıyorlar onu.</verse>
				<verse number="25">RAB diyor ki, ‘Gece ve gündüzle bir antlaşma yapıp yerin, göğün kurallarını saptamasaydım,</verse>
				<verse number="26">Yakup soyuyla kulum Davut’u da reddeder, Davut’un oğullarından birinin İbrahim, İshak, Yakup soyuna krallık etmesini sağlamazdım. Ama ben onları eski gönençlerine kavuşturacak, onlara acıyacağım.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Babil Kralı Nebukadnessar’la bütün ordusu, krallığı altındaki bütün uluslarla halklar, Yeruşalim ve çevresindeki kentlere karşı savaşırken RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki, ‘Git, Yahuda Kralı Sidkiya’ya RAB şöyle diyor de: Bu kenti Babil Kralı’nın eline teslim etmek üzereyim, onu ateşe verecek.</verse>
				<verse number="3">Ve sen Sidkiya, onun elinden kaçıp kurtulamayacaksın; kesinlikle yakalanacak, onun eline teslim edileceksin. Babil Kralı’nı gözünle görecek, onunla yüzyüze konuşacaksın. Sonra Babil’e götürüleceksin.</verse>
				<verse number="4">“ ‘Ancak, ey Yahuda Kralı Sidkiya, RAB’bin sözünü dinle! RAB senin için şöyle diyor: Kılıçla ölmeyeceksin,</verse>
				<verse number="5">esenlikle öleceksin. Ataların olan senden önceki kralların onuruna ateş yaktıkları gibi, senin onuruna da ateş yakıp senin için ah efendimiz diyerek ağıt tutacaklar. Ben RAB söylüyorum bunu.’ ”</verse>
				<verse number="6">Peygamber Yeremya bütün bunları Yeruşalim’de Yahuda Kralı Sidkiya’ya söyledi.</verse>
				<verse number="7">O sırada Babil Kralı’nın ordusu Yeruşalim’e ve Yahuda’nın henüz ele geçirilmemiş kentlerine –Lakiş’e, Azeka’ya– saldırmaktaydı. Yahuda’da surlu kent olarak yalnız bunlar kalmıştı.</verse>
				<verse number="8">Kral Sidkiya Yeruşalim’deki halkla kölelerin özgürlüğünü ilan eden bir antlaşma yaptıktan sonra RAB Yeremya’ya seslendi.</verse>
				<verse number="9">Bu antlaşmaya göre herkes kadın, erkek İbrani kölelerini özgür bırakacak, hiç kimse Yahudi kardeşini yanında köle olarak tutmayacaktı.</verse>
				<verse number="10">Böylece bu antlaşmanın yükümlülüğü altına giren bütün önderlerle halk kadın, erkek kölelerini özgür bırakarak antlaşmaya uydular. Artık kimseyi köle olarak tutmadılar. Antlaşmaya uyarak köleleri özgür bıraktılar.</verse>
				<verse number="11">Ama sonra düşüncelerini değiştirerek özgür bıraktıkları kadın, erkek köleleri geri alıp zorla köleleştirdiler.</verse>
				<verse number="12">Bunun üzerine RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="13">“İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki: Atalarınızı Mısır’dan, köle oldukları ülkeden çıkardığımda onlarla bir antlaşma yaptım. Onlara dedim ki,</verse>
				<verse number="14">‘Size satılıp altı yıl kölelik eden İbrani kardeşlerinizi yedinci yıl özgür bırakacaksınız.’ Ama atalarınız beni dinlemediler, kulak asmadılar.</verse>
				<verse number="15">Sizse sonradan yola gelip gözümde doğru olanı yaptınız: Hepiniz İbrani kardeşlerinizin özgürlüğünü ilan ettiniz. Önümde, bana ait olan tapınakta bu doğrultuda bir antlaşma yapmıştınız.</verse>
				<verse number="16">Ama düşüncenizi değiştirerek adıma saygısızlık ettiniz. Kendi isteğinizle özgür bıraktığınız kadın, erkek kölelerinizi geri alıp zorla köleleştirdiniz.</verse>
				<verse number="17">“Bu nedenle RAB diyor ki, İbrani köle kardeşlerinizi, yurttaşlarınızı özgür bırakmayarak beni dinlemediniz. Şimdi ben size ‘özgürlük’ –kılıç, kıtlık ve salgın hastalıkla yok olmanız için ‘özgürlük’– ilan edeceğim, diyor RAB. Sizi dünyadaki bütün krallıklara dehşet verici bir örnek yapacağım.</verse>
				<verse number="18">Antlaşmamı bozan, danayı ikiye ayırıp parçaları arasından geçerek önümde yaptıkları antlaşmanın koşullarını yerine getirmeyen bu adamları –Yahuda ve Yeruşalim önderlerini, saray görevlilerini, kâhinleri ve dana parçalarının arasından geçen bütün ülke halkını–</verse>
				<verse number="19">Antlaşmamı bozan, danayı ikiye ayırıp parçaları arasından geçerek önümde yaptıkları antlaşmanın koşullarını yerine getirmeyen bu adamları –Yahuda ve Yeruşalim önderlerini, saray görevlilerini, kâhinleri ve dana parçalarının arasından geçen bütün ülke halkını–</verse>
				<verse number="20">can düşmanlarının eline teslim edeceğim. Cesetleri yırtıcı kuşlara, yabanıl hayvanlara yem olacak.</verse>
				<verse number="21">“Yahuda Kralı Sidkiya’yla önderlerini de can düşmanlarının eline, üzerinizden çekilen Babil ordusunun eline teslim edeceğim.</verse>
				<verse number="22">Buyruğu ben vereceğim diyor RAB. Babilliler’i bu kente geri getireceğim. Saldırıp kenti ele geçirecek, ateşe verecekler. Yahuda kentlerini içinde kimsenin yaşamayacağı bir viraneye çevireceğim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Yoşiya oğlu Yehoyakim döneminde RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Rekavlılar’ın evine gidip onlarla konuş. Onları RAB’bin Tapınağı’nın odalarından birine götürüp şarap içir.”</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine Havassinya oğlu Yirmeya oğlu Yaazanya’yı, kardeşlerini, bütün çocuklarını ve Rekav ailesinin öbür üyelerini yanıma alıp</verse>
				<verse number="4">Tanrı adamı Yigdalya oğlu Hanan’ın oğullarının RAB’bin Tapınağı’ndaki odasına götürdüm. Bu oda önderlerin odasının bitişiğinde, kapı görevlisi Şallum oğlu Maaseya’nın odasının üstündeydi.</verse>
				<verse number="5">Rekav ailesinin üyelerinin önüne şarap dolu testiler, kâseler koyarak, “Buyrun, şarap için” dedim.</verse>
				<verse number="6">Ne var ki, “Biz şarap içmeyiz” diye karşılık verdiler, “Çünkü atamız Rekav oğlu Yehonadav bize şu buyruğu verdi: ‘Siz de soyunuzdan gelenler de asla şarap içmeyeceksiniz!</verse>
				<verse number="7">Ayrıca ev yapmayacak, tohum ekmeyecek, bağ dikmeyeceksiniz. Böyle şeyler edinmeyecek, ömür boyu çadırlarda yaşayacaksınız. Öyle ki, göç ettiğiniz topraklarda uzun süre yaşayasınız.’</verse>
				<verse number="8">Atamız Rekav oğlu Yehonadav’ın bize buyurduğu her şeyi yaptık. Kendimiz de karılarımız, oğullarımız, kızlarımız da hiç şarap içmedik.</verse>
				<verse number="9">İçinde oturmak için evler yapmadık, bağlar, tarlalar, ekinler edinmedik.</verse>
				<verse number="10">Çadırlarda yaşadık; atamız Yehonadav ne buyurduysa hepsini yaptık.</verse>
				<verse number="11">Ama Babil Kralı Nebukadnessar bu ülkeye saldırınca, ‘Haydi, Kildan ve Aram ordusundan kaçmak için Yeruşalim’e gidelim’ dedik. Bunun için Yeruşalim’de kaldık.”</verse>
				<verse number="12">Bundan sonra RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="13">“İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: ‘Git, Yahuda halkına ve Yeruşalim’de yaşayanlara şunları söyle: Sözlerimi dinleyerek hiç ders almayacak mısınız, diyor RAB.</verse>
				<verse number="14">Rekav oğlu Yehonadav, soyuna şarap içmemelerini buyurdu; buyruğuna uyuldu. Bugüne dek şarap içmediler. Çünkü atalarının buyruğuna uydular. Bense size defalarca seslendiğim halde beni dinlemediniz.</verse>
				<verse number="15">Defalarca size kullarım peygamberleri gönderdim. Kötü yolunuzdan dönmeniz, davranışlarınızı düzeltmeniz, başka ilahların ardınca gidip onlara tapınmamanız için hepinizi uyardılar. Ancak o zaman size ve atalarınıza verdiğim toprakta yaşayacaksınız. Ama kulak verip beni dinlemediniz.</verse>
				<verse number="16">Rekav oğlu Yehonadav’ın soyu atalarının verdiği buyruğu tuttu, ama bu halk beni dinlemedi.’</verse>
				<verse number="17">“Bu yüzden İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘İşte, Yahuda ve Yeruşalim’de yaşayan herkesin başına sözünü ettiğim her felaketi getirmek üzereyim. Çünkü onları uyardım, ama dinlemediler; onları çağırdım, ama yanıt vermediler.’ ”</verse>
				<verse number="18">Yeremya Rekav ailesine şöyle dedi: “İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Atanız Yehonadav’ın buyruğuna uydunuz, onun bütün uyarılarını dikkate aldınız, size buyurduğu her şeyi yaptınız.’</verse>
				<verse number="19">Bunun için İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Rekav oğlu Yehonadav’ın soyundan önümde hizmet edecek olanlar hiçbir zaman eksilmeyecek.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Yoşiya oğlu Yehoyakim’in krallığının dördüncü yılında RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Bir tomar al, Yoşiya’nın döneminden bu yana İsrail, Yahuda ve öteki uluslarla ilgili sana söylediğim her şeyi yaz.</verse>
				<verse number="3">Belki Yahuda halkı başına getirmeyi tasarladığım bütün felaketleri duyar da kötü yolundan döner; ben de suçlarını, günahlarını bağışlarım.”</verse>
				<verse number="4">Yeremya Neriya oğlu Baruk’u çağırıp RAB’bin kendisine söylediği bütün sözleri tomara yazdırdı.</verse>
				<verse number="5">Sonra Baruk’a şu buyruğu verdi: “Ben tutukluyum, RAB’bin Tapınağı’na gidemem.</verse>
				<verse number="6">Sen oruç günü RAB’bin Tapınağı’na git. Oradaki halka sana yazdırdığım RAB’bin sözlerini tomardan oku. Yahuda kentlerinden gelen halka da oku.</verse>
				<verse number="7">Belki RAB’be yalvarır, kötü yollarından dönerler. Çünkü RAB’bin bu halka karşı sözünü ettiği öfke ve kızgınlığı büyüktür.”</verse>
				<verse number="8">Neriya oğlu Baruk, Peygamber Yeremya’nın buyurduğu her şeyi yaptı. RAB’bin tomarda yazılı sözlerini tapınakta okudu.</verse>
				<verse number="9">Yahuda Kralı Yoşiya oğlu Yehoyakim’in krallığının beşinci yılının dokuzuncu ayı, Yeruşalim’de yaşayan bütün halk ve Yahuda kentlerinden Yeruşalim’e gelen herkes için RAB’bin önünde oruç ilan edildi.</verse>
				<verse number="10">Şafan oğlu Yazman Gemarya’nın yukarı avluda, tapınağın Yeni Kapısı’nın girişindeki odasında Baruk, Yeremya’nın sözlerini tomardan RAB’bin Tapınağı’ndaki bütün halka okudu.</verse>
				<verse number="11">Şafan oğlu Gemarya oğlu Mikaya tomardan okunan RAB’bin sözlerini duyunca,</verse>
				<verse number="12">aşağıya inip saraydaki yazman odasına gitti. Bütün önderler orada toplantı halindeydi: Yazman Elişama, Şemaya oğlu Delaya, Akbor oğlu Elnatan, Şafan oğlu Gemarya, Hananya oğlu Sidkiya ve öbürleri.</verse>
				<verse number="13">Mikaya Baruk’un halka okuduğu tomardan duyduğu her şeyi onlara iletti.</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine bütün önderler Kuşi oğlu Şelemya oğlu Netanya oğlu Yehudi’yi Baruk’a gönderdiler. Yehudi Baruk’a, “Halka okuduğun tomarı al, gel” dedi. Neriya oğlu Baruk tomarı alıp yanlarına gitti.</verse>
				<verse number="15">Önderler, “Lütfen otur, bize de oku” dediler. Baruk da tomarı onlara okudu.</verse>
				<verse number="16">Bütün bu sözleri duyar duymaz, korkuyla birbirlerine bakıp Baruk’a, “Bütün bu sözleri kesinlikle krala bildirmemiz gerek” dediler.</verse>
				<verse number="17">Sonra Baruk’a, “Söyle bize, bütün bunları nasıl yazdın? Yeremya mı yazdırdı sana?” diye sordular.</verse>
				<verse number="18">Baruk, “Evet” diye yanıtladı, “Bütün bu sözleri o söyledi. Ben de hepsini mürekkeple tomara yazdım.”</verse>
				<verse number="19">Bunun üzerine Baruk’a, “Git, sen de Yeremya da gizlenin. Nerede olduğunuzu kimse bilmesin” dediler.</verse>
				<verse number="20">Tomarı Yazman Elişama’nın odasında bırakıp avluda bulunan kralın yanına gittiler. Ona duydukları her sözü ilettiler.</verse>
				<verse number="21">Kral tomarı alıp getirmesi için Yehudi’yi gönderdi. Yehudi tomarı Yazman Elişama’nın odasından getirdi. Krala ve yanındaki önderlere okudu.</verse>
				<verse number="22">Dokuzuncu aydı, kral kışlık sarayındaydı. Önünde mangalda ateş yanıyordu.</verse>
				<verse number="23">Yehudi tomardan üç dört sütun okur okumaz kral yazman çakısıyla onları kesip mangaldaki ateşe attı. Tomarın tümü yanıp bitene dek bu işi sürdürdü.</verse>
				<verse number="24">Tomardaki sözleri duyan kralla görevlileri ne korktular ne de giysilerini yırttılar.</verse>
				<verse number="25">Elnatan, Delaya ve Gemarya tomarı yakmaması için yalvardılarsa da kral onları dinlemedi.</verse>
				<verse number="26">Yazman Baruk’u ve Peygamber Yeremya’yı tutuklamaları için oğlu Yerahmeel’e, Azriel oğlu Seraya’ya ve Avdeel oğlu Şelemya’ya buyruk verdi. Oysa RAB onları gizlemişti.</verse>
				<verse number="27">Kral, Yeremya’nın Baruk’a yazdırdığı sözleri içeren tomarı yaktıktan sonra, RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="28">“Başka bir tomar al, Yahuda Kralı Yehoyakim’in yaktığı ilk tomardaki bütün sözleri yazdır.</verse>
				<verse number="29">Yahuda Kralı Yehoyakim için de ki, ‘RAB şöyle diyor: Babil Kralı’nın kesinlikle gelip bu ülkeyi viraneye çevireceğini, içindeki insanı da hayvanı da yok edeceğini neden tomara yazdın diye sorup tomarı yaktın.</verse>
				<verse number="30">Bu yüzden RAB Yahuda Kralı Yehoyakim için şöyle diyor: Davut’un tahtında oturan kimsesi olmayacak; ölüsü gündüzün sıcağa, gece ayaza bırakılacak.</verse>
				<verse number="31">İşledikleri suçlar yüzünden kendisini de çocuklarıyla görevlilerini de cezalandıracağım. Onların, Yeruşalim’de yaşayanların ve Yahuda halkının başına sözünü ettiğim bütün felaketleri getireceğim. Çünkü beni dinlemediler.’ ”</verse>
				<verse number="32">Bunun üzerine Yeremya başka bir tomar alıp Neriya oğlu Yazman Baruk’a verdi. Yahuda Kralı Yehoyakim’in ateşe atıp yaktığı tomardaki bütün sözleri Baruk Yeremya’nın ağzından tomara yazdı. Bu sözlere, benzer birçok söz daha eklendi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">Babil Kralı Nebukadnessar’ın Yahuda’ya atadığı Yoşiya oğlu Sidkiya, Yehoyakim oğlu Yehoyakin’in yerine kral oldu.</verse>
				<verse number="2">Ama kendisi de görevlileriyle ülke halkı da RAB’bin Peygamber Yeremya aracılığıyla söylediği sözleri dikkate almadılar.</verse>
				<verse number="3">Kral Sidkiya, Şelemya oğlu Yehukal’la Maaseya oğlu Kâhin Sefanya’yı şu haberle Peygamber Yeremya’ya gönderdi: “Lütfen bizim için Tanrımız RAB’be yalvar.”</verse>
				<verse number="4">O sırada Yeremya daha cezaevine konmamıştı, halk arasında dolaşıyordu.</verse>
				<verse number="5">Firavunun ordusu Mısır’dan çıkmıştı. Yeruşalim’i kuşatma altında tutan Kildaniler bu haberi duyunca Yeruşalim’den çekildiler.</verse>
				<verse number="6">Derken RAB Peygamber Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="7">“İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki: Danışmak için sizi bana gönderen Yahuda Kralı’na şöyle deyin: ‘Size yardım etmek için Mısır’dan çıkıp gelen firavunun ordusu ülkesine dönecek.</verse>
				<verse number="8">Kildaniler de dönecek; bu kentle savaşıp onu ele geçirecek, ateşe verecekler.’</verse>
				<verse number="9">“RAB diyor ki, ‘Kildaniler üzerimizden çekilip gidecek’ diyerek kendinizi aldatmayın. Çünkü çekilip gitmeyecekler!</verse>
				<verse number="10">Sizinle savaşan bütün Babil ordusunu bozguna uğratsanız, çadırlarında yalnız yaralılar kalsa bile, bunlar çadırlardan çıkıp bu kenti ateşe verecekler.”</verse>
				<verse number="11">Firavunun ordusu yüzünden Babil ordusu Yeruşalim’den çekilince,</verse>
				<verse number="12">Peygamber Yeremya Benyamin topraklarındaki halkın arasında payına düşen mirası almak üzere Yeruşalim’den gitmek istedi. Benyamin Kapısı’na vardığında, Hananya oğlu Şelemya oğlu bekçibaşı Yiriya, “Sen Kildaniler’in tarafına geçiyorsun!” diyerek onu tutukladı.</verse>
				<verse number="13">Peygamber Yeremya Benyamin topraklarındaki halkın arasında payına düşen mirası almak üzere Yeruşalim’den gitmek istedi. Benyamin Kapısı’na vardığında, Hananya oğlu Şelemya oğlu bekçibaşı Yiriya, “Sen Kildaniler’in tarafına geçiyorsun!” diyerek onu tutukladı.</verse>
				<verse number="14">Yeremya, “Yalan!” dedi, “Ben Kildaniler’in tarafına geçmiyorum.” Ama Yiriya onu dinlemedi. Yeremya’yı tutuklayıp önderlere götürdü.</verse>
				<verse number="15">Yeremya’ya öfkelenen önderler onu dövdürtüp cezaevine çevirdikleri Yazman Yonatan’ın evine kapattılar.</verse>
				<verse number="16">Böylece bodrumda bir hücreye kapatılan Yeremya uzun süre orada kaldı.</verse>
				<verse number="17">Sonra Kral Sidkiya Yeremya’yı sarayına getirtti. Orada kendisine gizlice, “RAB’den bir söz var mı?” diye sordu. “Evet” diye yanıtladı Yeremya, “Babil Kralı’nın eline verileceksin.”</verse>
				<verse number="18">Sonra Kral Sidkiya’ya şöyle dedi: “Sana, görevlilerine ve bu halka karşı ne günah işledim ki beni cezaevine kapattınız?</verse>
				<verse number="19">‘Babil Kralı sana da bu ülkeye de saldırmayacak’ diyen peygamberlerin hani nerede?</verse>
				<verse number="20">Şimdi lütfen beni dinle, ey efendim kral! Lütfen dileğimi kabul et. Beni Yazman Yonatan’ın evine geri gönderme. Orada ölmek istemiyorum.”</verse>
				<verse number="21">Bunun üzerine Kral Sidkiya Yeremya’nın muhafız avlusuna kapatılmasını, kentteki ekmek bitene dek her gün fırıncılar sokağından kendisine bir ekmek verilmesini buyurdu. Böylece Yeremya muhafız avlusunda kaldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">Mattan oğlu Şefatya, Paşhur oğlu Gedalya, Şelemya oğlu Yehukal ve Malkiya oğlu Paşhur Yeremya’nın halka söylediği şu sözleri duydular:</verse>
				<verse number="2">“RAB diyor ki, ‘Bu kentte kalan kılıçtan, kıtlıktan, salgından ölecek. Kildaniler’e gidense sağ kalacak, canını kurtarıp yaşayacak.’</verse>
				<verse number="3">RAB diyor ki, ‘Bu kent kesinlikle Babil Kralı’nın ordusuna teslim edilecek, Babil Kralı onu ele geçirecek.’ ”</verse>
				<verse number="4">Önderler krala, “Bu adam öldürülmeli” dediler, “Çünkü söylediği bu sözlerle kentte kalan askerlerin ve halkın cesaretini kırıyor. Bu adam halkın yararını değil, zararını istiyor.”</verse>
				<verse number="5">Kral Sidkiya, “İşte o sizin elinizde” diye yanıtladı, “Kral size engel olamaz ki.”</verse>
				<verse number="6">Böylece Yeremya’yı alıp kralın oğlu Malkiya’nın muhafız avlusundaki sarnıcına halatlarla sarkıtarak indirdiler. Sarnıçta su yoktu, yalnız çamur vardı. Yeremya çamura battı.</verse>
				<verse number="7">Sarayda görevli hadım Kûşlu Ebet-Melek Yeremya’nın sarnıca atıldığını duydu. Kral Benyamin Kapısı’nda otururken,</verse>
				<verse number="8">Ebet-Melek saraydan çıkıp kralın yanına gitti ve ona şöyle dedi:</verse>
				<verse number="9">“Efendim kral, bu adamların Peygamber Yeremya’ya yaptıkları kötüdür. Onu sarnıca attılar, orada açlıktan ölecek. Çünkü kentte ekmek kalmadı.”</verse>
				<verse number="10">Bunun üzerine kral, “Buradan yanına üç adam al, Peygamber Yeremya’yı ölmeden sarnıçtan çıkarın” diye ona buyruk verdi.</verse>
				<verse number="11">Ebet-Melek yanına adamları alarak saray hazinesinin alt odasına gitti. Oradan eski bezler, yırtık pırtık giysiler alıp halatlarla sarnıca, Yeremya’ya sarkıttı.</verse>
				<verse number="12">Sonra Yeremya’ya, “Bu eski bezleri, yırtık giysileri halatlarla bağlayıp koltuklarının altına geçir” diye seslendi. Yeremya söyleneni yaptı.</verse>
				<verse number="13">Onu halatlarla çekip sarnıçtan çıkardılar. Yeremya muhafız avlusunda kaldı.</verse>
				<verse number="14">Kral Sidkiya Peygamber Yeremya’yı RAB’bin Tapınağı’nın üçüncü girişine getirterek, “Sana bir şey soracağım” dedi, “Benden bir şey gizleme.”</verse>
				<verse number="15">Yeremya, “Sana bir şey bildirirsem, beni öldürmeyecek misin?” diye karşılık verdi, “Üstelik öğüt versem bile beni dinlemeyeceksin.”</verse>
				<verse number="16">Kral Sidkiya, “Bize yaşam veren RAB’bin varlığı hakkı için seni öldürmeyeceğim, canının peşinde olan bu adamların eline seni teslim etmeyeceğim” diyerek gizlice ant içti.</verse>
				<verse number="17">Bunun üzerine Yeremya Sidkiya’ya şu karşılığı verdi: “İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB Tanrı diyor ki, ‘Babil Kralı’nın komutanlarına teslim olursan, canın bağışlanacak, bu kent de ateşe verilmeyecek. Sen de ailen de sağ kalacaksınız.</verse>
				<verse number="18">Ama Babil Kralı’nın komutanlarına teslim olmazsan, kent Kildaniler’e teslim edilecek, onu ateşe verecekler. Sen de onlardan kaçıp kurtulamayacaksın.’ ”</verse>
				<verse number="19">Kral Sidkiya, “Kildaniler’in tarafına geçen Yahudiler’den korkuyorum” dedi, “Kildaniler beni onların eline verebilir, onlar da bana kötü davranırlar.”</verse>
				<verse number="20">“Vermezler” diye yanıtladı Yeremya, “Lütfen sana aktardığım RAB’bin sözünü işit. O zaman sağ kalır, iyilik görürsün.</verse>
				<verse number="21">Ama teslim olmak istemezsen, RAB bana şunu açıkladı:</verse>
				<verse number="22">Yahuda Kralı’nın sarayında kalan bütün kadınlar Babil Kralı’nın komutanlarına çıkarılacak. O kadınlar sana, “ ‘Güvendiğin insanlar Seni aldatıp yenilgiye uğrattı; Çamura battı ayakların, Güvendiğin insanlar seni bırakıp gitti’ diyecekler.</verse>
				<verse number="23">“Bütün karıların, çocukların Kildaniler’e teslim edilecek. Sen de onlardan kaçıp kurtulamayacak, Babil Kralı’nın eliyle yakalanacaksın. Bu kent ateşe verilecek.”</verse>
				<verse number="24">Sidkiya, “Ölmek istemiyorsan, konuştuklarımızı kimse duymasın” dedi,</verse>
				<verse number="25">“Görevliler seninle konuştuğumu duyup da gelir, ‘Krala ne söyledin, kral sana ne dedi, açıkla bize, bizden gizleme! Yoksa seni öldürürüz’ derlerse,</verse>
				<verse number="26">‘Beni Yonatan’ın evine geri gönderme, yoksa orada ölürüm diye krala yalvardım’ dersin.”</verse>
				<verse number="27">Bütün görevliler gelip Yeremya’yı sorguya çektiler. Yeremya kralın kendisine söylemesini buyurduğu her şeyi onlara anlattı. Sorguyu bıraktılar. Çünkü kralla yaptığı konuşma duyulmamıştı.</verse>
				<verse number="28">Yeremya Yeruşalim’in ele geçirildiği güne dek muhafız avlusunda kaldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Sidkiya’nın dokuzuncu yılının onuncu ayında Babil Kralı Nebukadnessar bütün ordusuyla Yeruşalim önlerine gelerek kenti kuşattı.</verse>
				<verse number="2">Sidkiya’nın krallığının on birinci yılında, dördüncü ayın dokuzuncu günü kent surlarında gedik açıldı.</verse>
				<verse number="3">Yeruşalim ele geçirilince Babil Kralı’nın bütün komutanları –Samgarlı Nergal-Sareser, askeri danışman Nebo– Sarsekim, baş görevli Nergal-Sareser ve bütün öteki görevliler– içeri girip Orta Kapı’da oturdular.</verse>
				<verse number="4">Yahuda Kralı Sidkiya’yla askerler onları görünce kaçtılar. Gece kral bahçesinin yolundan iki duvarın arasındaki kapıdan kaçarak Arava yoluna çıktılar.</verse>
				<verse number="5">Ama artlarına düşen Kildani ordusu Eriha ovalarında Sidkiya’ya yetişti, onu yakalayıp Hama topraklarında, Rivla’da Babil Kralı Nebukadnessar’ın huzuruna çıkardılar. Nebukadnessar onun hakkında karar verdi:</verse>
				<verse number="6">Rivla’da Sidkiya’nın gözü önünde oğullarını, sonra da bütün Yahuda ileri gelenlerini öldürttü.</verse>
				<verse number="7">Sidkiya’nın gözlerini oydu, zincire vurup Babil’e götürdü.</verse>
				<verse number="8">Kildaniler sarayla halkın evlerini ateşe verdiler, Yeruşalim surlarını yıktılar.</verse>
				<verse number="9">Komutan Nebuzaradan kentte sağ kalanları, kendi safına geçen kaçakları ve geri kalan halkı Babil’e sürgün etti.</verse>
				<verse number="10">Ancak hiçbir şeyi olmayan bazı yoksulları Yahuda’da bıraktı, onlara bağ ve tarla verdi.</verse>
				<verse number="11">Babil Kralı Nebukadnessar, muhafız birliği komutanı Nebuzaradan aracılığıyla Yeremya’yla ilgili şu buyruğu verdi:</verse>
				<verse number="12">“Onu sorumluluğun altına al, ona iyi bak, hiç zarar verme, senden ne dilerse yap.”</verse>
				<verse number="13">Bunun üzerine muhafız birliği komutanı Nebuzaradan, askeri danışman Nebuşazban, baş görevli Nergal-Sareser ve Babil Kralı’nın öbür görevlileri</verse>
				<verse number="14">adam gönderip Yeremya’yı muhafız avlusundan getirttiler. Evine geri götürmesi için Şafan oğlu Ahikam oğlu Gedalya’nın koruyuculuğuna verdiler. Böylece Yeremya halkı arasında yaşamını sürdürdü.</verse>
				<verse number="15">Yeremya daha muhafız avlusunda tutukluyken RAB ona şöyle seslenmişti:</verse>
				<verse number="16">“Git, Kûşlu Ebet-Melek’e de ki, ‘İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: Bu kent üzerine yarar değil, zarar verecek sözlerimi yerine getirmek üzereyim. O gün olanları sen de göreceksin.</verse>
				<verse number="17">Ama o gün seni kurtaracağım diyor RAB. Korktuğun adamların eline teslim edilmeyeceksin.</verse>
				<verse number="18">Seni kesinlikle kurtaracağım, kılıçla öldürülmeyeceksin. Hiç değilse canını kurtarmış olacaksın. Çünkü bana güvendin, diyor RAB.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">Muhafız birliği komutanı Nebuzaradan Yeremya’yı Rama’da salıverdikten sonra RAB Yeremya’ya seslendi. Nebuzaradan onu Babil’e sürülen Yeruşalim ve Yahuda halkıyla birlikte zincire vurulmuş olarak Rama’ya götürmüştü.</verse>
				<verse number="2">Muhafız birliği komutanı Yeremya’yı yanına çağırtıp, “Tanrın RAB buraya karşı bu felaketi belirledi” dedi,</verse>
				<verse number="3">“Şimdi dediğini yaptı, yapacağını söylediği her şeyi yerine getirdi. Çünkü RAB’be karşı günah işlediniz, O’nun sözünü dinlemediniz. Bütün bunlar bu yüzden başınıza geldi.</verse>
				<verse number="4">İşte ellerindeki zincirleri çözüyorum. Benimle Babil’e gelmeyi yeğlersen gel, sana iyi bakarım; eğer benimle Babil’e gelmek istemezsen de sorun yok. Bak, bütün ülke önünde! İyi ve doğru bildiğin yere git.</verse>
				<verse number="5">Ama burada kalırsan Babil Kralı’nın Yahuda kentlerine vali atadığı Şafan oğlu Ahikam oğlu Gedalya’nın yanına dönüp onunla birlikte halkın arasında yaşa ya da istediğin yere git.” Muhafız birliği komutanı Yeremya’ya yiyecek ve armağan verip yoluna gönderdi.</verse>
				<verse number="6">Yeremya Mispa’ya, Ahikam oğlu Gedalya’nın yanına gitti. Onunla ve ülkede kalan halkla birlikte orada yaşamaya başladı.</verse>
				<verse number="7">Kırdaki ordu komutanlarıyla adamları, Babil Kralı’nın Ahikam oğlu Gedalya’yı ülkeye vali atadığını, Babil’e sürülmemiş yoksul kadın, erkek ve çocukları ona emanet ettiğini duyunca,</verse>
				<verse number="8">Mispa’ya, Gedalya’nın yanına geldiler. Gelenler Netanya oğlu İsmail, Kareah’ın oğulları Yohanan ve Yonatan, Tanhumet oğlu Seraya, Netofalı Efay’ın oğulları, Maakalı oğlu Yaazanya ve adamlarıydı.</verse>
				<verse number="9">Şafan oğlu Ahikam oğlu Gedalya onlara ve adamlarına ant içerek, “Kildaniler’e kulluk etmekten korkmayın” dedi, “Ülkeye yerleşip Babil Kralı’na hizmet edin. Böylesi sizin için daha iyi olur.</verse>
				<verse number="10">Bana gelince, Mispa’da kalacağım, gelecek Kildaniler’in önünde sizi temsil edeceğim. Siz şarap, yaz meyveleri, zeytinyağı toplayıp kaplarınızda depolayın ve aldığınız kentlerde yaşayın.”</verse>
				<verse number="11">Moav, Ammon, Edom ve öbür ülkelerde yaşayan Yahudiler’in hepsi, Babil Kralı’nın Yahuda’da bir kesim halkı sağ bıraktığını ve Şafan oğlu Ahikam oğlu Gedalya’yı onlara vali atadığını duyunca,</verse>
				<verse number="12">sürülmüş oldukları ülkelerden geri dönüp Yahuda’ya, Mispa’da bulunan Gedalya’nın yanına geldiler. Sonra bol bol şarap ve yaz meyvesi topladılar.</verse>
				<verse number="13">Kareah oğlu Yohanan’la kırdaki bütün ordu komutanları da Mispa’da bulunan Gedalya’nın yanına geldiler.</verse>
				<verse number="14">Ona, “Ammon Kralı Baalis’in seni öldürmek için Netanya oğlu İsmail’i gönderdiğini bilmiyor musun?” dediler. Gelgelelim Ahikam oğlu Gedalya onlara inanmadı.</verse>
				<verse number="15">Kareah oğlu Yohanan Mispa’da Gedalya’ya gizlice, “İzin ver de gidip Netanya oğlu İsmail’i öldüreyim” dedi, “Kimse bilmeyecek! Neden seni öldürsün de çevrende toplanan bütün Yahudiler dağılsın, Yahuda’da sağ kalmış olanlar yok olsun?”</verse>
				<verse number="16">Ama Ahikam oğlu Gedalya, “Böyle bir şey yapma! İsmail’le ilgili söylediklerin yalan” dedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="41">
				<verse number="1">O yılın yedinci ayında kral soyundan ve kralın baş görevlilerinden Elişama oğlu Netanya oğlu İsmail, on adamıyla birlikte Mispa’ya, Ahikam oğlu Gedalya’nın yanına gitti. Orada, Mispa’da birlikte yemek yerlerken,</verse>
				<verse number="2">Netanya oğlu İsmail’le yanındaki on adam ayağa kalkıp Babil Kralı’nın ülkeye vali atadığı Şafan oğlu Ahikam oğlu Gedalya’yı kılıçla öldürdüler.</verse>
				<verse number="3">İsmail Mispa’da Gedalya’yla birlikte olan bütün Yahudiler’i ve oradaki Kildan askerlerini de öldürdü.</verse>
				<verse number="4">Gedalya öldürüldükten bir gün sonra, ölüm haberi duyulmadan önce</verse>
				<verse number="5">Şekem’den, Şilo’dan, Samiriye’den sakallarını tıraş etmiş, giysilerini yırtmış, bedenlerinde yaralar açmış seksen adam geldi. RAB’bin Tapınağı’nda sunmak için yanlarında tahıl, günnük getirmişlerdi.</verse>
				<verse number="6">Netanya oğlu İsmail Mispa’dan ağlaya ağlaya onları karşılamaya çıktı. Onları görünce, “Ahikam oğlu Gedalya’ya gelin” dedi.</verse>
				<verse number="7">Kente girince, Netanya oğlu İsmail ve yanındakiler onları öldürüp bir sarnıca attılar.</verse>
				<verse number="8">Ancak onlardan on kişi İsmail’e, “Bizi öldürme!” dediler, “Tarlada saklı buğdayımız, arpamız, zeytinyağımız ve balımız var.” Böylece İsmail vazgeçip onları öbürleriyle birlikte öldürmedi.</verse>
				<verse number="9">İsmail’in öldürdüğü adamların bedenlerini atmış olduğu sarnıç büyüktü. Kral Asa, bu sarnıcı İsrail Kralı Baaşa’dan korunmak için kazmıştı. Netanya oğlu İsmail orayı ölülerle doldurdu.</verse>
				<verse number="10">İsmail, muhafız birliği komutanı Nebuzaradan’ın Ahikam oğlu Gedalya’nın sorumluluğuna bıraktığı Mispa’daki bütün halkı ve kral kızlarını tutsak aldı. Netanya oğlu İsmail tümünü tutsak alıp Ammonlular’a sığınmak üzere yola çıktı.</verse>
				<verse number="11">Kareah oğlu Yohanan ve yanındaki ordu komutanları, Netanya oğlu İsmail’in işlediği cinayetleri duyunca,</verse>
				<verse number="12">bütün adamlarını alıp Netanya oğlu İsmail’le savaşmaya gittiler. Givon’daki büyük havuzun yakınında ona yetiştiler.</verse>
				<verse number="13">İsmail’in yanındaki adamlar, Kareah oğlu Yohanan ve yanındaki ordu komutanlarını görünce sevindiler.</verse>
				<verse number="14">İsmail’in Mispa’dan tutsak olarak götürdüğü herkes geri dönüp Kareah oğlu Yohanan’a katıldı.</verse>
				<verse number="15">Netanya oğlu İsmail ve sekiz adamıysa Yohanan’dan kaçıp Ammonlular’a sığındılar.</verse>
				<verse number="16">Kareah oğlu Yohanan’la yanındaki ordu komutanları sağ kalanların hepsini –Ahikam oğlu Gedalya’yı öldüren Netanya oğlu İsmail’den kurtarıp Givon’dan geri getirdiği yiğit askerleri, kadınları, çocukları, saray görevlilerini– Mispa’dan alıp götürdüler.</verse>
				<verse number="17">Kildaniler’den kaçmak için Mısır’a doğru yola çıktılar. Beytlehem yakınında, Gerut-Kimham’da durdular. Kildaniler’den korkuyorlardı. Çünkü Netanya oğlu İsmail, Babil Kralı’nın ülkeye vali atadığı Ahikam oğlu Gedalya’yı öldürmüştü.</verse>
				<verse number="18">Kildaniler’den kaçmak için Mısır’a doğru yola çıktılar. Beytlehem yakınında, Gerut-Kimham’da durdular. Kildaniler’den korkuyorlardı. Çünkü Netanya oğlu İsmail, Babil Kralı’nın ülkeye vali atadığı Ahikam oğlu Gedalya’yı öldürmüştü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="42">
				<verse number="1">Ordu komutanları, Kareah oğlu Yohanan, Hoşaya oğlu Azarya ve küçük büyük bütün halk yaklaşıp</verse>
				<verse number="2">Peygamber Yeremya’ya şöyle dediler: “Lütfen dileğimizi kabul et! Bizim için, bütün sağ kalan bu halk için Tanrın RAB’be yakar. Çünkü bir zamanlar sayıca çok olan bizler gördüğün gibi şimdi azınlıkta kaldık.</verse>
				<verse number="3">Tanrın RAB nereye gideceğimizi, ne yapacağımızı bize bildirsin.”</verse>
				<verse number="4">Peygamber Yeremya, “Olur” dedi, “İsteğiniz uyarınca Tanrınız RAB’be yakaracağım. RAB bana ne yanıt verirse, bir şey saklamadan size bildireceğim.”</verse>
				<verse number="5">Bunun üzerine, “Tanrın RAB’bin senin aracılığınla bize bildireceği her sözü yerine getirmezsek, RAB aramızda gerçek ve güvenilir tanık olsun” dediler,</verse>
				<verse number="6">“Seni kendisine gönderdiğimiz Tanrımız RAB’bin sözünü beğensek de beğenmesek de dinleyeceğiz ki, üzerimize iyilik gelsin. Evet, Tanrımız RAB’bin sözünü dinleyeceğiz.”</verse>
				<verse number="7">On gün sonra RAB Yeremya’ya seslendi.</verse>
				<verse number="8">Yeremya, Kareah oğlu Yohanan’la yanındaki ordu komutanlarını ve küçük büyük bütün halkı çağırdı.</verse>
				<verse number="9">Onlara şöyle dedi: “Dileğinizi önüne sunmam için beni kendisine gönderdiğiniz İsrail’in Tanrısı RAB diyor ki,</verse>
				<verse number="10">‘Bu ülkede kalırsanız, sizi bina ederim, yıkmam; dikerim, sökmem. Çünkü başınıza getirdiğim felakete üzülüyorum.</verse>
				<verse number="11">Korktuğunuz Babil Kralı’ndan artık korkmayın, ondan korkmayın diyor RAB. Çünkü ben sizinleyim, sizi kurtaracak, onun elinden özgür kılacağım.</verse>
				<verse number="12">Size sevecenlik göstereceğim. Şöyle ki, Babil Kralı size acıyacak, sizi topraklarınıza geri gönderecek.’</verse>
				<verse number="13">“Ama, ‘Bu ülkede kalmayacağız’ der, Tanrınız RAB’bin sözünü dinlemezseniz,</verse>
				<verse number="14">‘Savaş görmeyeceğimiz, boru sesi duymayacağımız, açlık çekmeyeceğimiz Mısır’a gidip orada yaşayacağız’ derseniz,</verse>
				<verse number="15">RAB’bin sözünü dinleyin, ey Yahuda’dan sağ kalanlar! İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: ‘Eğer Mısır’a gidip orada yerleşmeye kesin kararlıysanız,</verse>
				<verse number="16">korktuğunuz kılıç size orada yetişecek, tasalandığınız kıtlık Mısır’da yakanıza yapışacak, orada öleceksiniz.</verse>
				<verse number="17">Yerleşmek üzere Mısır’a gitmeye kararlı olan herkes kılıçtan, kıtlıktan, salgın hastalıktan ölecek. Başlarına getireceğim felaketten kurtulup sağ kalan olmayacak.’</verse>
				<verse number="18">“İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Öfkem, kızgınlığım Yeruşalim’de yaşayanların üzerine döküldüğü gibi, siz Mısır’a gidenlerin üzerine de dökülecek. Siz lanetlik, dehşet konusu olacak, aşağılanacak, yerileceksiniz. Burayı bir daha görmeyeceksiniz.’</verse>
				<verse number="19">Ey Yahuda’dan sağ kalanlar, RAB size, ‘Mısır’a gitmeyin!’ diye buyurmuştur. Bunu iyi bilin. Bugün sizi uyarıyorum:</verse>
				<verse number="20">Beni Tanrınız RAB’be gönderip, ‘Bizim için Tanrımız RAB’be yakar. O’nun bize söyleyeceği her şeyi bildir, yapacağız’ demekle kendinizi aldatıyorsunuz!</verse>
				<verse number="21">Bugün size bildirdim, ama Tanrınız RAB’bin benim aracılığımla size ilettiği sözlerin hiçbirini dinlemediniz.</verse>
				<verse number="22">Şimdi iyi bilin ki, yerleşmek üzere gitmeye can attığınız yerde kılıçtan, kıtlıktan, salgın hastalıktan öleceksiniz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="43">
				<verse number="1">Yeremya Tanrıları RAB’bin bütün bu sözlerini –Tanrıları RAB’bin onun aracılığıyla kendilerine ilettiği her şeyi– halka bildirmeyi bitirince</verse>
				<verse number="2">Hoşaya oğlu Azarya, Kareah oğlu Yohanan ve bütün küstah adamlar ona, “Yalan söylüyorsun!” dediler, “Tanrımız RAB, ‘Yerleşmek üzere Mısır’a gitmeyin’ demek için göndermedi seni bize.</verse>
				<verse number="3">Bizi öldürsünler, Babil’e sürsünler diye Kildaniler’in eline teslim etmek için Neriya oğlu Baruk seni bize karşı kışkırtıyor.”</verse>
				<verse number="4">Böylece Kareah oğlu Yohanan, bütün ordu komutanları ve halk RAB’bin Yahuda’da kalmalarına ilişkin buyruğuna karşı geldiler.</verse>
				<verse number="5">Kareah oğlu Yohanan’la bütün ordu komutanları, sürüldükleri uluslardan yerleşmek üzere Yahuda’ya geri dönen Yahuda halkını alıp götürdüler.</verse>
				<verse number="6">Muhafız birliği komutanı Nebuzaradan’ın Şafan oğlu Ahikam oğlu Gedalya’nın sorumluluğuna bırakmış olduğu bütün kadınları, erkekleri, çocukları, kral kızlarını da götürdüler. Peygamber Yeremya’yla Neriya oğlu Baruk’u da alıp</verse>
				<verse number="7">RAB’bin sözünü dinlemeyerek Mısır’a gittiler. Tahpanhes’e vardılar.</verse>
				<verse number="8">Tahpanhes’te RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="9">“Yahudiler’in gözü önünde eline büyük taşlar al, Tahpanhes’te firavun sarayının girişindeki tuğla kaldırımın harcına göm.</verse>
				<verse number="10">Onlara de ki, ‘İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: İşte kulum Babil Kralı Nebukadnessar’ı buraya getirtip tahtını harca gömdüğüm bu taşların üzerine kuracağım. Nebukadnessar otağını bu taşların üzerine kuracak.</verse>
				<verse number="11">Gelip Mısır’ı bozguna uğratacak. Ölüm için ayrılanlar ölüme, Sürgün için ayrılanlar sürgüne, Kılıç için ayrılanlar kılıca gidecek.</verse>
				<verse number="12">Mısır ilahlarının tapınaklarını ateşe verip yakacak, ilahları alıp götürecek. Çoban giysisiyle kendisini nasıl örterse, o da Mısır’ı öyle örtecek. Sonra oradan sağ salim çıkacak.</verse>
				<verse number="13">Mısır’daki Güneş Tapınağı’nın dikili taşlarını kıracak, Mısır ilahlarının tapınaklarını ateşe verecek.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="44">
				<verse number="1">Mısır’ın Migdol, Tahpanhes, Nof kentlerinde ve Patros bölgesinde yaşayan Yahudiler’e ilişkin RAB Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, Yeruşalim ve Yahuda kentlerine getirdiğim bütün felaketleri gördünüz. İşte yaptıkları kötülük yüzünden kentler bugün yıkık; içlerinde oturan yok. Sizin de kendilerinin ve atalarının da önceden tanımadığınız başka ilahlara buhur yakıp taparak beni öfkelendirdiler.</verse>
				<verse number="3">“İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, Yeruşalim ve Yahuda kentlerine getirdiğim bütün felaketleri gördünüz. İşte yaptıkları kötülük yüzünden kentler bugün yıkık; içlerinde oturan yok. Sizin de kendilerinin ve atalarının da önceden tanımadığınız başka ilahlara buhur yakıp taparak beni öfkelendirdiler.</verse>
				<verse number="4">Peygamber kullarımı defalarca gönderip, ‘Nefret ettiğim bu iğrençlikleri yapmayın!’ diyerek onları uyardım.</verse>
				<verse number="5">Ama dinlemediler, kulak asmadılar. Kötülüklerinden dönmediler, başka ilahlara buhur yakmaktan vazgeçmediler.</verse>
				<verse number="6">Bu yüzden kızgın öfkemi döktüm; Yahuda kentlerine, Yeruşalim sokaklarına karşı öfkem giderek şiddetlendi. Onlar bugün olduğu gibi yıkık ve ıssız bırakıldı.</verse>
				<verse number="7">“İsrail’in Tanrısı RAB, Her Şeye Egemen Tanrı şöyle diyor: Neden bu büyük felaketi başınıza getiriyorsunuz? Kadın erkek, çoluk çocuk Yahuda halkından kesilip atılacak, sizden sağ kalan olmayacak.</verse>
				<verse number="8">Yerleşmek üzere geldiğiniz Mısır’da ellerinizin yaptıklarıyla, başka ilahlara buhur yakmakla beni öfkelendiriyorsunuz. Başınıza felaket getiriyorsunuz. Dünyadaki uluslarca aşağılanacak, yerileceksiniz.</verse>
				<verse number="9">Yahuda’da, Yeruşalim sokaklarında atalarınızın, Yahuda krallarıyla karılarının, kendinizin, karılarınızın yaptığı kötülükleri unuttunuz mu?</verse>
				<verse number="10">Bugüne dek pişmanlık duymadılar, benden korkmadılar. Size ve atalarınıza verdiğim yasa ve kurallar uyarınca yaşamadılar.</verse>
				<verse number="11">“Bu yüzden İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki: Başınıza yıkım getirmeye, bütün Yahuda halkını yok etmeye kararlıyım.</verse>
				<verse number="12">Yerleşmek üzere Mısır’a gelmeye kararlı olan Yahuda’nın sağ kalanlarını ele alacağım. Hepsi Mısır’da yok olacak; kılıçtan geçirilecek ya da kıtlıktan ölecek. Küçük büyük hepsi kılıçtan, kıtlıktan ölecek. Lanetlenecek, dehşet konusu olacak, aşağılanacak, yerilecekler.</verse>
				<verse number="13">Yeruşalim’i cezalandırdığım gibi, Mısır’da yaşayanları da kılıçla, kıtlıkla, salgın hastalıkla cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="14">Yerleşmek için Mısır’a gelen Yahuda halkının sağ kalanlarından hiçbiri kurtulmayacak, hiç kimse sağ kalıp Yahuda’ya dönmeyecek. Yerleşmek üzere oraya dönmek isteseler de, kaçıp kurtulan birkaç kişi dışında dönen olmayacak.”</verse>
				<verse number="15">Karılarının başka ilahlara buhur yaktığını bilen erkekler, orada duran kadınlar, Mısır’ın Patros bölgesinde yaşayan bütün halk –ki büyük bir topluluktu– Yeremya’ya şu karşılığı verdi:</verse>
				<verse number="16">“RAB’bin adıyla bize söylediklerini dinlemeyeceğiz!</verse>
				<verse number="17">Tersine, yapacağımızı söylediğimiz her şeyi kesinlikle yapacağız: Gök Kraliçesi’ne buhur yakacak, atalarımızın, krallarımızın, önderlerimizin ve kendimizin Yahuda kentlerinde, Yeruşalim sokaklarında yaptığımız gibi ona dökmelik sunular dökeceğiz. O zamanlar bol yiyeceğimiz vardı, her işimiz yolundaydı, sıkıntı çekmiyorduk.</verse>
				<verse number="18">Oysa Gök Kraliçesi’ne buhur yakmayı, dökmelik sunular dökmeyi bıraktığımız günden bu yana her yönden yokluk çekiyoruz; kılıçtan, kıtlıktan yok oluyoruz.”</verse>
				<verse number="19">Kadınlar, “Evet, Gök Kraliçesi’ne buhur yakıp dökmelik sunular dökeceğiz! Ona benzer pideler pişirip kendisine dökmelik sunular döktüğümüzü kocalarımız bilmiyor muydu sanki?” diye eklediler.</verse>
				<verse number="20">Bunun üzerine Yeremya ona karşılık veren kadın erkek bütün halka şöyle dedi:</verse>
				<verse number="21">“Sizin, atalarınızın, krallarınızın, önderlerinizin, ülke halkının Yahuda kentlerinde, Yeruşalim sokaklarında yaktığınız buhuru RAB unuttu mu? Haberi yok muydu?</verse>
				<verse number="22">RAB yaptığınız kötülüklere, iğrençliklere artık dayanamadığı için, bugün olduğu gibi ülkeniz aşağılanıp yerildi, kimsenin yaşamadığı dehşet verici bir viranelik oldu.</verse>
				<verse number="23">Siz başka ilahlara buhur yaktınız, RAB’be karşı günah işlediniz; O’nun sözünü dinlemediniz, yasasına, kurallarına, antlaşma koşullarına uymadınız. Bu yüzden bugün olduğu gibi başınıza felaket geldi.”</verse>
				<verse number="24">Yeremya bütün halka, özellikle de kadınlara, “RAB’bin sözüne kulak verin, ey Mısır’da yaşayan Yahudalılar” dedi,</verse>
				<verse number="25">“İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Gök Kraliçesi’ne buhur yakacağız, dökmelik sunular dökeceğiz, adaklarımızı kesinlikle yerine getireceğiz’ diyerek siz de karılarınız da verdiğiniz sözü yerine getirdiniz. “Öyleyse verdiğiniz sözü tutun! Adadığınız adakları tümüyle yerine getirin!</verse>
				<verse number="26">Mısır’da yaşayan Yahudiler, RAB’bin sözünü dinleyin! ‘Büyük adım üzerine ant içiyorum ki’ diyor RAB, ‘Mısır’da yaşayan Yahudiler’den hiçbiri bundan böyle adımı ağzına alıp Egemen RAB’bin varlığı hakkı için diye ant içmeyecek.</verse>
				<verse number="27">Çünkü onların yararını değil, zararını gözlüyorum; Mısır’da yaşayan Yahudiler yok olana dek kılıçtan, kıtlıktan ölecek.</verse>
				<verse number="28">Kılıçtan kurtulup da Mısır’dan Yahuda’ya dönenlerin sayısı pek az olacak. Mısır’a yerleşmeye gelen Yahuda halkından sağ kalanlar o zaman kimin sözünün yerine geldiğini anlayacak: Benim sözümün mü, yoksa onlarınkinin mi?</verse>
				<verse number="29">“ ‘Başınıza yıkım getireceğim; sözümün yerine geleceğini bilesiniz diye’ diyor RAB, ‘Sizi burada cezalandıracağıma ilişkin belirti şu olacak.’</verse>
				<verse number="30">RAB diyor ki, ‘Yahuda Kralı Sidkiya’yı can düşmanı Babil Kralı Nebukadnessar’ın eline nasıl teslim ettimse, Mısır Firavunu Hofra’yı da can düşmanlarının eline öyle teslim edeceğim.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="45">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Yoşiya oğlu Yehoyakim’in dördüncü yılında Neriya oğlu Baruk, Peygamber Yeremya’nın kendisine söylediği sözleri tomara yazdıktan sonra Yeremya ona şunları söyledi:</verse>
				<verse number="2">“Ey Baruk, İsrail’in Tanrısı RAB sana şöyle diyor:</verse>
				<verse number="3">Sen, ‘Vay başıma! Çünkü RAB acıma acı kattı. İnlemekten bitkin düştüm, bana rahat yok’ dedin.</verse>
				<verse number="4">“RAB bana, ‘Ona şöyle diyeceksin’ dedi: ‘RAB diyor ki, bütün ülkeyi yıkacağım; bina ettiğimi yıkacak, diktiğimi sökeceğim.</verse>
				<verse number="5">Sana gelince, büyük şeyler peşinde mi koşuyorsun? Sakın koşma! Çünkü bütün halkın üzerine felaket getirmek üzereyim’ diyor RAB, ‘Ama sen nereye gidersen git, canını bağışlayacağım.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="46">
				<verse number="1">RAB uluslara ilişkin Peygamber Yeremya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">Mısır’a ilişkin: Yahuda Kralı Yoşiya oğlu Yehoyakim’in dördüncü yılında, Babil Kralı Nebukadnessar’ın Fırat kıyısında, Karkamış’ta yenilgiye uğrattığı Firavun Neko’nun ordusuyla ilgili bildiri:</verse>
				<verse number="3">“Küçük büyük kalkanları dizin, Savaşmak için ilerleyin!</verse>
				<verse number="4">Atları koşun, beygirlere binin! Miğferlerinizi takın, yerinizi alın! Mızraklarınızı cilalayın, Zırhlarınızı kuşanın!</verse>
				<verse number="5">Ne görüyorum? Dehşete düştüler, geri çekiliyorlar! Yiğitleri bozguna uğramış, Arkalarına bakmadan kaçışıyorlar. Her yer dehşet içinde” diyor RAB.</verse>
				<verse number="6">“Ayağı tez olan kaçamıyor, Yiğit kaçıp kurtulamıyor. Kuzeyde, Fırat kıyısında Tökezleyip düştüler.</verse>
				<verse number="7">Nil gibi yükselen, Irmak gibi suları çalkalanan kim?</verse>
				<verse number="8">Mısır’dır Nil gibi yükselen, Irmak gibi suları çalkalanan. ‘Yükselip yeryüzünü kaplayacağım; Kentleri de içlerinde oturanları da Yok edeceğim’ diyor Mısır.</verse>
				<verse number="9">Şahlanın, ey atlar! Çılgınca saldırın, ey savaş arabaları! Ey kalkan taşıyan Kûşlu, Pûtlu yiğitler, Yay çeken Ludlular, ilerleyin!</verse>
				<verse number="10">“Çünkü o gün Rab’bin, Her Şeye Egemen RAB’bin günüdür. Düşmanlarından öç alması için Öç günüdür. Kılıç doyana dek yiyecek, Kanlarını kana kana içecek. Çünkü Rab, Her Şeye Egemen RAB Kuzeyde, Fırat kıyısında kurban hazırlıyor.</verse>
				<verse number="11">“Ey erden kız Mısır, Gilat’a git de merhem al! Ama boşuna çok ilaç kullanıyorsun, Senin için şifa yok.</verse>
				<verse number="12">Uluslar utancını duydu, Feryadınla doldu yeryüzü. Yiğit yiğide tökezleyip İkisi birlikte yere seriliyor.”</verse>
				<verse number="13">Babil Kralı Nebukadnessar’ın gelip Mısır’a saldıracağına ilişkin RAB’bin Peygamber Yeremya’ya bildirdiği söz şudur:</verse>
				<verse number="14">“Mısır’da bildirin, Migdol’da duyurun, Nof’ta, Tahpanhes’te duyurun: ‘Yerini al, hazırlan, Çünkü çevrendekileri yiyip bitiriyor kılıç!’</verse>
				<verse number="15">İlahın Apis neden kaçtı? Boğan neden ayakta kalamadı? Çünkü RAB onu yere serdi!</verse>
				<verse number="16">Boyuna tökezleyip birbirlerinin üzerine düşecekler. ‘Kalkın, acımasızların kılıcı yüzünden halkımıza, Yurdumuza dönelim’ diyecekler.</verse>
				<verse number="17">‘Firavun yaygaracının biri, Fırsatı kaçırdı’ diyecekler.</verse>
				<verse number="18">“Varlığım hakkı için” diyor Kral, Adı Her Şeye Egemen RAB, “Dağlar arasında Tavor Dağı nasılsa, Karmel Dağı deniz kıyısında nasılsa, Size saldıracak kişi de öyledir.</verse>
				<verse number="19">Ey sizler, Mısır’da yaşayanlar, Toplayın eşyanızı, sürgüne gideceksiniz! Nof öyle viran olup yanacak ki, Kimse oturmayacak içinde.</verse>
				<verse number="20">“Mısır güzel bir düve, Ama kuzeyden at sineği geliyor ona.</verse>
				<verse number="21">Ücretli askerleri besili danalar gibi. Onlar da geri dönüp birlikte kaçacak, Yerlerinde durmayacaklar. Çünkü üzerlerine yıkım günü, Cezalandırılacakları an gelecek.</verse>
				<verse number="22">Düşman ordusu ilerleyince, Mısır yılan gibi tıslayarak kaçacak. Ağaç kesen adamlar gibi Baltalarla ona saldıracaklar.</verse>
				<verse number="23">Gür olsa bile kesecekler ormanını” diyor RAB, “Çünkü çekirgelerden daha çok onlar, Sayıya vurulamazlar.</verse>
				<verse number="24">Mısır utandırılacak, Kuzey halkının eline teslim edilecek.”</verse>
				<verse number="25">İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “İşte No Kenti’nin ilahı Amon’u, firavunu, Mısır’la ilahlarını, krallarını ve firavuna güvenenleri cezalandırmak üzereyim.</verse>
				<verse number="26">Hepsini can düşmanları Babil Kralı Nebukadnessar’la görevlilerinin eline teslim edeceğim. Ama sonra, eskiden olduğu gibi insanlar yine Mısır’da yaşayacak” diyor RAB.</verse>
				<verse number="27">“Korkma, ey kulum Yakup, Yılma, ey İsrail. Çünkü seni uzak yerlerden, Soyunu sürgün edildiği ülkeden kurtaracağım. Yakup yine huzur ve güvenlik içinde olacak, Kimse onu korkutmayacak.</verse>
				<verse number="28">Korkma, ey kulum Yakup, Çünkü ben seninleyim” diyor RAB. “Seni aralarına sürdüğüm ulusların hepsini Tümüyle yok etsem de, Seni büsbütün yok etmeyeceğim. Adaletle yola getirecek, Hiç cezasız bırakmayacağım seni.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="47">
				<verse number="1">Firavun Gazze’ye saldırmadan önce RAB’bin Peygamber Yeremya’ya bildirdiği Filistliler’e ilişkin söz şudur:</verse>
				<verse number="2">RAB diyor ki, “Bakın sular kuzeyden nasıl yükseliyor! Taşkın bir ırmak olacak, Ülkeyi ve içindeki her şeyi, Kentleri ve içinde yaşayanları kaplayacak. İnsanlar yakaracak, Ülkede yaşayan herkes feryat edecek.</verse>
				<verse number="3">Dörtnala koşan aygırların Toynak seslerinden, Savaş arabalarının takırtısından, Tekerleklerin gürültüsünden Babalar dönüp çocuklarına bakmayacak; Ellerinde derman kalmayacak.</verse>
				<verse number="4">Çünkü Filistliler’in yok edileceği gün geliyor. Sur ve Sayda’ya yardım edebilecek Sağ kalan herkes kesilip yok edilecek. RAB Kaftor kıyısından gelen Filistliler’in Sağ kalanlarını yok edecek.</verse>
				<verse number="5">Gazze yastan saçını yolacak, Aşkelon susturulacak. Ey ovada sağ kalanlar, Ne zamana dek bedenlerinizi yaralayacaksınız?</verse>
				<verse number="6">Ah, RAB’bin kılıcı! Yatışmana daha ne kadar zaman var? Dön kınına! Dur ve sessiz ol!</verse>
				<verse number="7">Ama RAB ona buyruk vermişken, Aşkelon’a, deniz kıyısına Saldırmak üzere görevlendirmişken Kılıç nasıl yatışabilir?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="48">
				<verse number="1">Moav’a ilişkin: İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: “Vay Nevo’nun başına gelenlere! Çünkü viraneye çevrilecek. Kiryatayim utandırılacak, ele geçirilecek. Misgav utandırılacak, kırılıp dökülecek.</verse>
				<verse number="2">Moav artık övülmeyecek, Heşbon’da onun yıkımı için düzen kuracak, ‘Haydi, şu Moav ulusuna son verelim’ diyecekler. Ey Madmen, sen de susturulacaksın, Kılıç kovalayacak seni.</verse>
				<verse number="3">Horonayim’den feryat duyulacak: ‘Kent mahvoldu, büyük yıkıma uğradı!’</verse>
				<verse number="4">“Moav yıkılacak, Yavrularının ağlayışı duyulacak.</verse>
				<verse number="5">Ağlaya ağlaya çıkıyorlar Luhit Yokuşu’ndan, Horonayim inişinde Yıkımın neden olduğu acı feryatlar duyuluyor.</verse>
				<verse number="6">Kaçın, canınızı kurtarın! Çölde yaban eşeği gibi koşun!</verse>
				<verse number="7">“Evet, başarılarına, mal varlığına güvendiğin için Sen de ele geçirileceksin. İlahın Kemoş da kâhinleri ve görevlileriyle birlikte Sürgün edilecek.</verse>
				<verse number="8">Yok edici her kente uğrayacak, Tek kent kurtulmayacak. Vadi yerle bir olacak, Yayla altüst edilecek” diyor RAB.</verse>
				<verse number="9">“Moav toprağına tuz dökün, kısırlaşsın, Kentleri öyle viran olacak ki, Kimse yaşamayacak oralarda.</verse>
				<verse number="10">Lanet olsun RAB’bin işini savsaklayana! Kılıcını kan dökmekten alıkoyana lanet olsun!</verse>
				<verse number="11">Moav gençliğinden bu yana güvenlikteydi, Şarap tortusu gibi durgun kaldı, Bir kaptan öbürüne boşaltılmadı, Sürgüne gönderilmedi. O yüzden tadını yitirmedi, kokusu bozulmadı.</verse>
				<verse number="12">“Ama onu boşaltacak adamları göndereceğim günler geliyor” diyor RAB, “Onu boşaltacaklar. Kaplarını boşaltacak, küplerini paramparça edecekler.</verse>
				<verse number="13">İsrail halkı güvendiği Beytel’den nasıl utandıysa, Moav da Kemoş ilahından öyle utanacak.</verse>
				<verse number="14">“Nasıl, ‘Biz yiğidiz, Savaşa hazır askerleriz’ dersiniz?</verse>
				<verse number="15">Moav ve kentlerini yerle bir eden, Saldırıya geçti. En seçkin gençleri kesime gidecek. Adı Her Şeye Egemen RAB olan Kral böyle diyor.</verse>
				<verse number="16">Moav’ın yıkımı yakında geliyor, Uğrayacağı felaket hızla yaklaşıyor.</verse>
				<verse number="17">Dövünün onun için, Ey çevresinde yaşayan, ününü bilen sizler! ‘Kudret asası, Görkemli değnek nasıl da kırıldı!’ deyin.</verse>
				<verse number="18">“Ey Divon Kenti’nde yaşayan halk, Görkeminden in, Kuru toprak üstünde otur. Çünkü Moav’ı yerle bir eden sana da saldıracak, Kalelerini yıkacak.</verse>
				<verse number="19">Ey sen, Aroer’de oturan, Yol kenarında dur da gözle! Kaçan adama, kurtulan kadına, ‘Ne oldu?’ diye sor.</verse>
				<verse number="20">Moav utandırıldı, darmadağın oldu. Feryat et, haykır! Moav’ın yıkıldığını Arnon Vadisi’nde duyur.</verse>
				<verse number="21">“Yayladaki kentler –Holan, Yahas, Mefaat, Divon, Nevo, Beytdivlatayim, Kiryatayim, Beytgamul, Beytmeon, Keriyot, Bosra, uzak yakın bütün Moav kentleri– yargılanacak.</verse>
				<verse number="22">“Yayladaki kentler –Holan, Yahas, Mefaat, Divon, Nevo, Beytdivlatayim, Kiryatayim, Beytgamul, Beytmeon, Keriyot, Bosra, uzak yakın bütün Moav kentleri– yargılanacak.</verse>
				<verse number="23">“Yayladaki kentler –Holan, Yahas, Mefaat, Divon, Nevo, Beytdivlatayim, Kiryatayim, Beytgamul, Beytmeon, Keriyot, Bosra, uzak yakın bütün Moav kentleri– yargılanacak.</verse>
				<verse number="24">“Yayladaki kentler –Holan, Yahas, Mefaat, Divon, Nevo, Beytdivlatayim, Kiryatayim, Beytgamul, Beytmeon, Keriyot, Bosra, uzak yakın bütün Moav kentleri– yargılanacak.</verse>
				<verse number="25">Moav’ın boynuzu kesildi, kolu kırıldı” diyor RAB.</verse>
				<verse number="26">“Moav’ı sarhoş edin, Çünkü RAB’be büyüklük tasladı. Moav kendi kusmuğunda yuvarlanacak, Alay konusu olacak.</verse>
				<verse number="27">İsrail senin için gülünesi bir ulus mu oldu? Hırsızlar arasında mı yakalandı ki, Ondan söz ettikçe baş sallıyorsun?</verse>
				<verse number="28">“Ey Moav’da yaşayanlar, Kentlerinizi terk edip kayalara sığının. Uçurumun ağzında yuvasını yapan Güvercin gibi olun.</verse>
				<verse number="29">Moav’ın ne denli gururlanıp büyüklendiğini, Kendini ne denli beğendiğini, Kibirlenip küstahlaştığını, Övünüp kabardığını duyduk.</verse>
				<verse number="30">Küstahlığını biliyorum” diyor RAB, “Övünmesi boşunadır, yaptıkları da.</verse>
				<verse number="31">Bu yüzden Moav için haykıracak, Bütün Moav için feryat edeceğim. Ağlayacağım Kîr-Hereset halkı için.</verse>
				<verse number="32">Ey Sivma asması, Senin için Yazer halkından çok ağlayacağım. Filizlerin gölü aşıp Yazer’e ulaştı. Yok edici yaz meyvelerini, üzümünü yok etti.</verse>
				<verse number="33">Moav’ın meyve bahçelerinden, tarlalarından Sevinç ve neşe yok oldu. Üzüm sıkma çukurlarından şarap akışını durdurdum; Kimse sevinç çığlıklarıyla üzüm ezmiyor, Çığlıklar var, ama sevinç çığlıkları değil.</verse>
				<verse number="34">“Heşbon ve Elale’nin haykırışları Yahas’a ulaşıyor. Soar’dan Horonayim’e, Eglat-Şelişiya’ya dek çığlıklar yükseliyor. Çünkü Nimrim suları bile kurudu.</verse>
				<verse number="35">Moav’da puta tapılan yerlerde Sunu sunanları, İlahlarına buhur yakanları Yok edeceğim” diyor RAB.</verse>
				<verse number="36">“Bu yüzden yüreğim ney gibi İnliyor Moav için; Kîr-Hereset halkı için ney gibi İnliyor yüreğim. Çünkü elde ettikleri zenginlik uçup gitti.</verse>
				<verse number="37">“Herkes saçını sakalını kesecek, Elini yaralayacak, Beline çul saracak.</verse>
				<verse number="38">Moav damlarında, meydanlarında Yalnız ağlayış var. Çünkü Moav’ı kimsenin beğenmediği Bir kap gibi kırdım” diyor RAB.</verse>
				<verse number="39">“Nasıl da darmadağın oldu Moav! Nasıl acıyla feryat ediyor! Nasıl da sırtını dönüyor utançtan! Moav çevresindekilere alay konusu, Dehşet verici bir örnek oldu.”</verse>
				<verse number="40">RAB diyor ki, “Bakın! Düşman birden çullanan bir kartal gibi Kanatlarını Moav’ın üzerine açacak.</verse>
				<verse number="41">Keriyot ele geçirilecek, Kaleler alınacak. O gün Moavlı askerlerin yüreği, Doğum sancısı çeken kadının yüreği gibi olacak.</verse>
				<verse number="42">Moav yıkıma uğrayacak, Halk olmaktan çıkacak; Çünkü RAB’be karşı büyüklük tasladı.</verse>
				<verse number="43">Önünde dehşet, çukur ve tuzak var, Ey Moav halkı!” diyor RAB.</verse>
				<verse number="44">“Dehşetten kaçan çukura düşecek, Çukurdan çıkan tuzağa yakalanacak; Çünkü Moav’ın üzerine Cezalandırma yılını getireceğim” diyor RAB.</verse>
				<verse number="45">“Heşbon’un gölgesinde Bitkin düşmüş kaçkınlar. Çünkü Heşbon’dan ateş, Sihon’un ortasından alev çıktı; Moavlılar’ın alınlarını, Kargaşa çıkaranların başlarını yakıp yok etti.</verse>
				<verse number="46">Vay sana, ey Moav! İlah Kemoş’un halkı yok oldu, Oğulların sürgüne gönderildi, Kızların tutsak alındı.</verse>
				<verse number="47">Ama son günlerde Yine eski gönencine kavuşturacağım Moav’ı” diyor RAB. Moav’ın yargısı burada sona eriyor.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="49">
				<verse number="1">RAB Ammonlular’a ilişkin şöyle diyor: “İsrail’in çocukları yok mu? Yok mu mirasçısı? Öyleyse neden ilah Molek Gad’ı mülk edindi? Neden onun halkı Gad kentlerinde oturuyor?</verse>
				<verse number="2">İşte bu nedenle” diyor RAB, “Ammonlular’ın Rabba Kenti’ne karşı Savaş narasını işittireceğim günler geliyor. Rabba ıssız bir höyük olacak, Köyleri ateşe verilecek. Böylece İsrail, kendisini mülk edinenleri Mülk edinecek” diyor RAB.</verse>
				<verse number="3">“Haykır, ey Heşbon! Ay Kenti yıkıldı! Feryat edin, ey Rabba kızları! Çul sarınıp yas tutun. Duvarların arasında oraya buraya koşuşun. Çünkü Molek kâhinleri ve görevlileriyle birlikte Sürgüne gönderilecek.</verse>
				<verse number="4">Verimli vadilerinle ne kadar övünüyorsun, Ey dönek kız! Servetine güvenerek, ‘Bana kim saldırabilir?’ diyorsun.</verse>
				<verse number="5">Bütün çevrenden Dehşet saçacağım üzerine” Diyor Rab, Her Şeye Egemen RAB. “Her biriniz apar topar sürülecek, Kaçkınları toplayan olmayacak.</verse>
				<verse number="6">Ama sonra Ammonlular’ı Eski gönencine kavuşturacağım” diyor RAB.</verse>
				<verse number="7">Her Şeye Egemen RAB Edom’a ilişkin şöyle diyor: “Teman Kenti’nde bilgelik kalmadı mı artık? Akıllı kişilerde öğüt tükendi mi? Bilgelikleri yozlaştı mı?</verse>
				<verse number="8">Kaçın, geri dönün, derinliklere sığının, Ey Dedan’da yaşayanlar! Çünkü Esav’ı cezalandırdığımda Başına felaket getireceğim.</verse>
				<verse number="9">Üzüm toplayanlar bağına girseydi, Birkaç salkım bırakmazlar mıydı? Gece hırsızlar gelselerdi, Yalnızca gereksindiklerini çalmazlar mıydı?</verse>
				<verse number="10">Oysa ben Esav’ı çırılçıplak soyacak, Gizli yerlerini açığa çıkaracağım, Gizlenemeyecek. Çocukları, akrabaları, komşuları Yıkıma uğrayacak. Kendisi de yok olacak!</verse>
				<verse number="11">Öksüz çocuklarını bırak, Ben yaşatırım onları. Dul kadınların da bana güvensinler.”</verse>
				<verse number="12">RAB diyor ki, “Hak etmeyenler bile kâseyi içmek zorundayken, Sen mi cezasız kalacaksın? Hayır, cezasız kalmayacaksın, Kesinlikle içeceksin kâseyi.</verse>
				<verse number="13">Adım üzerine ant içerim ki” diyor RAB, “Bosra dehşet konusu olacak, yerilecek, Viraneye dönecek, aşağılanacak. Bütün kentleri sonsuza dek yıkık kalacak.”</verse>
				<verse number="14">RAB’den bir haber aldım: Uluslara gönderdiği haberci, “Edom’a saldırmak için toplanın, Savaşa hazırlanın!” diyor.</verse>
				<verse number="15">“Bak, seni uluslar arasında küçük düşüreceğim, İnsanlar seni hor görecek.</verse>
				<verse number="16">Saçtığın dehşet ve yüreğindeki gurur Seni aldattı. Sen ki, kaya kovuklarında yaşıyor, Tepenin doruğunu elinde tutuyorsun. Yuvanı kartal gibi yükseklerde kursan da, Oradan indireceğim seni” diyor RAB.</verse>
				<verse number="17">“Edom dehşet konusu olacak, Oradan geçen herkes şaşkın şaşkın bakıp Başına gelen belalardan ötürü Onunla alay edecek.</verse>
				<verse number="18">Sodom’la Gomora’yı ve çevredeki köyleri Nasıl yerle bir ettimse” diyor RAB, “Orada da kimse oturmayacak, İnsan oraya yerleşmeyecek.</verse>
				<verse number="19">“Şeria çalılıklarından Sulak otlağa çıkan aslan gibi Edom’u bir anda yurdundan kovacağım. Seçeceğim kişiyi ona yönetici atayacağım. Var mı benim gibisi? Var mı bana dava açacak biri, Bana karşı duracak çoban?”</verse>
				<verse number="20">Bu yüzden RAB’bin Edom’a karşı ne tasarladığını, Teman’da yaşayanlara karşı ne amaçladığını işitin: “Sürünün küçükleri bile sürülecek, Halkı yüzünden Edom otlakları çöle dönüştürülecek.</verse>
				<verse number="21">Yıkılışlarının gürültüsünden yeryüzü titreyecek, Çığlıkları Kamış Denizi’ne dek duyulacak.</verse>
				<verse number="22">Düşman kartal gibi üzerlerine çullanacak, Kanatlarını Bosra’ya karşı açacak. O gün Edomlu askerlerin yüreği, Doğum sancısı çeken kadının yüreği gibi olacak.”</verse>
				<verse number="23">Şam’a ilişkin: “Hama ve Arpat utanacak, Çünkü kötü haber işittiler. Korkudan eridiler, Sessiz duramayan deniz gibi Kaygıyla sarsıldılar.</verse>
				<verse number="24">“Şam güçsüz düştü, Kaçmak için döndü; Telaşa kapıldı, Doğuran kadın gibi Sancı ve acılar sardı onu.</verse>
				<verse number="25">Nasıl oldu da sevinç bulduğum ünlü kent Terk edilmedi?</verse>
				<verse number="26">Bu yüzden gençleri meydanlarda düşecek, Bütün savaşçıları susturulacak o gün” Diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="27">“Şam surlarını ateşe vereceğim, Yakıp yok edecek Ben-Hadat’ın saraylarını.”</verse>
				<verse number="28">Babil Kralı Nebukadnessar’ın bozguna uğrattığı Kedar ve Hasor krallıklarına ilişkin RAB şöyle diyor: “Kalkın, Kedar’a saldırın, Doğu halkını yok edin.</verse>
				<verse number="29">Çadırlarıyla sürüleri alınacak, Çadır perdeleri, Eşyalarıyla develeri alınıp götürülecek. İnsanlar, ‘Her yer dehşet içinde!’ diye bağıracaklar onlara.</verse>
				<verse number="30">Kaçın, uzaklaşın! Derinliklere sığının, Ey Hasor’da oturanlar!” diyor RAB. “Çünkü Babil Kralı Nebukadnessar Size düzen kurdu; Sizin için bir tasarısı var.</verse>
				<verse number="31">Kalkın, tasasız ve güvenlik içinde Yaşayan ulusa saldırın” diyor RAB. “Onun kent kapıları, sürgüleri yok, Halkı tek başına yaşıyor.</verse>
				<verse number="32">Develeri yağma edilecek, Sayısız sürüleri çapul malı olacak. Zülüflerini kesenleri Dört yana dağıtacağım, Her yandan felaket getireceğim başlarına” diyor RAB.</verse>
				<verse number="33">“Çakalların uğrağı Hasor, Sonsuza dek viran kalacak, Orada kimse oturmayacak, İnsan oraya yerleşmeyecek.”</verse>
				<verse number="34">Yahuda Kralı Sidkiya’nın krallığının başlangıcında RAB’bin Peygamber Yeremya’ya bildirdiği Elam’a ilişkin söz şudur:</verse>
				<verse number="35">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Bakın, Elam’ın yayını, Asıl gücünü kıracağım.</verse>
				<verse number="36">Üzerine göğün dört ucundan Dört rüzgarı gönderecek, Halkını bu rüzgarlara dağıtacağım. Elam sürgünlerinin gitmediği Bir ulus kalmayacak.</verse>
				<verse number="37">Düşmanlarının önünde, Can düşmanlarının önünde Elam’ı darmadağın edeceğim. Başlarına felaket gönderecek, Şiddetli öfkemi yağdıracağım” diyor RAB, “Onları büsbütün yok edene dek Peşlerine kılıcı salacağım.</verse>
				<verse number="38">Elam’da tahtımı kuracak, Elam Kralı’yla önderlerini Yok edeceğim” diyor RAB.</verse>
				<verse number="39">“Ama son günlerde Elam’ı eski gönencine kavuşturacağım” diyor RAB.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="50">
				<verse number="1">RAB’bin Babil ve Kildan ülkesine ilişkin Peygamber Yeremya aracılığıyla bildirdiği söz şudur:</verse>
				<verse number="2">“Uluslara duyurun, haberi bildirin! Sancak dikip duyurun, hiçbir şey gizlemeyin! ‘Babil ele geçirilecek’ deyin, ‘İlahı Bel utandırılacak, İlahı Marduk paramparça olacak. Putları utandırılacak, İlahları paramparça olacak.’</verse>
				<verse number="3">Çünkü kuzeyden gelen bir ulus ona saldıracak, Ülkesini viran edecek. Orada kimse yaşamayacak, İnsan da hayvan da kaçıp gidecek.</verse>
				<verse number="4">O günlerde, o zamanda” diyor RAB, “İsrail halkıyla Yahuda halkı birlikte gelecek; Tanrıları RAB’bi aramak için Ağlaya ağlaya gelecekler.</verse>
				<verse number="5">Yüzleri Siyon’a dönük, Oraya giden yolu soracak, Kalıcı, unutulmaz bir antlaşmayla RAB’be bağlanmak için gelecekler.</verse>
				<verse number="6">“Halkım yitik koyunlardır, Çobanları onları baştan çıkardı. Dağlarda başıboş dolandırdılar onları, Dağ, tepe avare dolaştılar, Kendi ağıllarını unuttular.</verse>
				<verse number="7">Kim bulduysa yedi onları. Düşmanları, ‘Biz suçlu değiliz’ dediler, ‘Çünkü onlar gerçek otlakları olan RAB’be, Atalarının umudu RAB’be karşı günah işlediler.’</verse>
				<verse number="8">“Babil’den kaçıp kurtulun! Kildan ülkesini terk edin, Sürüye yön veren teke gibi olun!</verse>
				<verse number="9">Çünkü birbiriyle anlaşmış büyük ulusları Kuzeydeki topraklardan kışkırtıp Babil’in karşısına çıkaracağım. Babil’le savaşmak üzere karşısına dizilecek, Onu kuzeyden ele geçirecekler. Okları usta savaşçı oku gibidir, Hiçbiri boş dönmeyecek.</verse>
				<verse number="10">Kildan ülkesi yağmaya uğrayacak, Onu yağmalayanlar mala doyacak” diyor RAB.</verse>
				<verse number="11">“Ey mirasımı yağmalayan sizler! Madem sevinip coşuyorsunuz, Harman döven düve gibi sıçrıyor, Aygır gibi kişniyorsunuz;</verse>
				<verse number="12">Anneniz büyük utanca boğulacak, Sizi doğuranın yüzü kızaracak. Ulusların en önemsizi, Kurak, bozkır, çöl olacak.</verse>
				<verse number="13">RAB’bin öfkesi yüzünden kimse yaşamayacak orada, Büsbütün ıssız kalacak. Her geçen, Babil’in aldığı yaraları görünce şaşacak, Hayrete düşecek.</verse>
				<verse number="14">Babil’in çevresinde savaşmak üzere dizilin, Ey bütün yay çekenler! Oklarla saldırın ona, oklarınızı esirgemeyin! Çünkü o RAB’be karşı günah işledi.</verse>
				<verse number="15">Her yandan ona karşı savaş narası yükseltin! Teslim oldu, kuleleri düştü, Surları yerle bir oldu. Çünkü RAB’bin öcüdür bu. Ondan öç alın. Yaptığının aynısını yapın ona.</verse>
				<verse number="16">Ekin ekeni biçim vakti orakçıyla birlikte Babil’den atın. Zorbanın kılıcı yüzünden Herkes halkına dönsün, Ülkesine kaçsın.”</verse>
				<verse number="17">“İsrail aslanların kovaladığı Dağılmış bir sürüdür. Önce Asur Kralı yedi onu. Sonra Babil Kralı Nebukadnessar kemiklerini ezdi.”</verse>
				<verse number="18">Bu yüzden İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Asur Kralı’nı nasıl cezalandırdıysam, Babil Kralı’yla ülkesini de öyle cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="19">İsrail’i yeniden otlağına kavuşturacağım, Karmel’de, Başan’da otlayacak; Efrayim ve Gilat dağlık bölgelerinde İstediği kadar yiyip doyacak.</verse>
				<verse number="20">O günlerde, o zamanda” diyor RAB, “İsrail’in suçu araştırılacak Ama bulunamayacak; Yahuda’nın günahları da araştırılacak Ama bulunamayacak. Çünkü sağ bıraktıklarımı bağışlayacağım.”</verse>
				<verse number="21">“Meratayim ülkesine, Pekot’ta yaşayanlara saldır. Onları öldür, tümüyle yok et” diyor RAB, “Sana ne buyurduysam hepsini yap.</verse>
				<verse number="22">Ülkede savaş, büyük yıkım Gürültüsü duyuluyor.</verse>
				<verse number="23">Dünyanın balyozu Nasıl da kırılıp paramparça oldu! Babil uluslar arasında nasıl dehşet oldu!</verse>
				<verse number="24">Senin için tuzak kurdum, ey Babil, Bilmeden tuzağıma düştün. Bulunup yakalandın, Çünkü RAB’be karşı çıktın.</verse>
				<verse number="25">RAB silahhanesini açtı, Öfkesinin silahlarını çıkardı. Rab’bin, Her Şeye Egemen RAB’bin Kildan ülkesinde yapacağı iş var.</verse>
				<verse number="26">Uzaktan ona saldırın. Ambarlarını açın, Mallarını tahıl gibi küme küme yığın. Tamamen yok edin onu, Geriye hiçbir şey kalmasın.</verse>
				<verse number="27">Genç boğalarını öldürün, Kesime gitsinler! Vay başlarına! Çünkü onların günü, Cezalandırılma zamanı geldi.</verse>
				<verse number="28">Dinleyin! Tanrımız RAB’bin öç aldığını, Tapınağının öcünü aldığını Babil’den kaçıp kurtulanlar Siyon’da duyuruyorlar.</verse>
				<verse number="29">“Okçuları, yay gerenlerin hepsini çağırın Babil’e karşı, Çevresini kuşatın, kaçıp kurtulan olmasın. Yaptıklarına göre karşılık verin ona, Yaptıklarının aynısını yapın. Çünkü RAB’be, İsrail’in Kutsalı’na Küstahlık etti.</verse>
				<verse number="30">Bu yüzden gençleri meydanlarda düşecek, Bütün savaşçıları susturulacak o gün” diyor RAB.</verse>
				<verse number="31">“İşte, sana karşıyım, ey küstah!” Diyor Rab, Her Şeye Egemen RAB. “Çünkü senin günün, Seni cezalandıracağım zaman geldi.</verse>
				<verse number="32">Küstah tökezleyip düşecek, Onu kaldıran olmayacak. Kentlerini ateşe vereceğim, Bütün çevresini yakıp yok edecek.”</verse>
				<verse number="33">Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: “İsrail halkı da Yahuda halkı da Eziyet çekiyor. Onları tutsak edenler sıkı tutmuş, Salıvermek istemiyorlar.</verse>
				<verse number="34">Ama onların Kurtarıcısı güçlüdür, O’nun adı Her Şeye Egemen RAB’dir. Onların ülkesine huzur, Babil’de yaşayanlaraysa kargaşalık getirmek için Davalarını hararetle savunacak.</verse>
				<verse number="35">“Kildaniler’e karşı kılıç!” diyor RAB, “Babil’de yaşayanlara, Babil önderlerine, Bilgelerine karşı kılıç!</verse>
				<verse number="36">Sahte peygamberlere karşı kılıç! Aptallıkları ortaya çıkacak. Yiğitlerine karşı kılıç! Şaşkına dönecek onlar.</verse>
				<verse number="37">Atlarına, savaş arabalarına Aralarındaki yabancılara karşı kılıç! Hepsi kadın gibi ürkek olacak. Hazinelerine karşı kılıç! Yağma edilecek onlar.</verse>
				<verse number="38">Sularına kuraklık! Kuruyacak sular. Çünkü Babil putlar ülkesidir, Korkunç putlar yüzünden halkı çıldırmış.</verse>
				<verse number="39">“Bu yüzden yabanıl hayvanlar, çakallar, Baykuşlar yaşayacak orada, Artık insan yaşamayacak, Kuşaklar boyu kimse oturmayacak.</verse>
				<verse number="40">Sodom’la Gomora’yı ve çevredeki köyleri Nasıl yerle bir ettimse” diyor RAB, “Orada da kimse oturmayacak, İnsan oraya yerleşmeyecek.</verse>
				<verse number="41">İşte kuzeyden bir ordu geliyor. Dünyanın uçlarından Büyük bir ulus Ve birçok kral harekete geçiyor.</verse>
				<verse number="42">Yay, pala kuşanmışlar, Gaddar ve acımasızlar. Atlara binmiş gelirken, Kükreyen denizi andırıyor sesleri. Savaşa hazır savaşçılar Karşına dizilecekler, ey Babil kızı!</verse>
				<verse number="43">Babil Kralı onların haberini aldı, Ellerinde derman kalmadı. Doğuran kadın gibi Üzüntü, sancı sardı onu.</verse>
				<verse number="44">Şeria çalılıklarından Sulak otlağa çıkan aslan gibi Kildaniler’i bir anda yurdundan kovacağım. Seçeceğim kişiyi oraya yönetici atayacağım. Var mı benim gibisi? Var mı bana dava açacak biri, Bana karşı duracak çoban?”</verse>
				<verse number="45">Bu yüzden RAB’bin Babil’e karşı ne tasarladığını, Kildan ülkesine karşı ne amaçladığını işitin: “Sürünün küçükleri bile sürülecek, Halkı yüzünden otlakları çöle dönüştürülecek.</verse>
				<verse number="46">‘Babil düştü’ sesiyle yeryüzü titreyecek, Çığlığı uluslar arasında duyulacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="51">
				<verse number="1">RAB diyor ki, “İşte Babil’e ve Lev-Kamay’da yaşayanlara karşı Yok edici bir rüzgar çıkaracağım.</verse>
				<verse number="2">Tahıl savuranları göndereceğim Babil’e; Onu savurup ayıklasınlar, Ülkesini boşaltsınlar diye. Yıkım günü her yandan saldıracaklar ona.</verse>
				<verse number="3">Okçu yayını germesin, Zırhını kuşanmasın. Onun gençlerini esirgemeyin! Ordusunu tümüyle yok edin.</verse>
				<verse number="4">Kildan ülkesinde ölüler, Babil sokaklarında yaralılar serilecek yere.</verse>
				<verse number="5">İsrail’in Kutsalı’na karşı Ülkeleri suçla dolu olmasına karşın, Tanrıları Her Şeye Egemen RAB İsrail ve Yahuda halklarını bırakmadı.</verse>
				<verse number="6">Babil’den kaçın! Herkes canını kurtarsın! Babil’in suçu yüzünden yok olmayın! Çünkü RAB’bin öç alma zamanıdır, Ona hak ettiğini verecek.</verse>
				<verse number="7">Babil RAB’bin elinde bir altın kâseydi, Bütün dünyayı sarhoş etti. Uluslar şarabını içtiler, Bu yüzden çıldırdılar.</verse>
				<verse number="8">Ansızın düşüp paramparça olacak Babil, Yas tutun onun için! Yarasına merhem sürün, belki iyileşir.</verse>
				<verse number="9">‘Babil’i iyileştirmek istedik, ama iyileşmedi. Bırakalım onu, Hepimiz kendi ülkemize dönelim. Çünkü onun yargısı göklere erişiyor, Bulutlara kadar yükseliyor.</verse>
				<verse number="10">“ ‘RAB haklı olduğumuzu gösterdi, Gelin, Tanrımız RAB’bin neler yaptığını Siyon’da anlatalım.’</verse>
				<verse number="11">“Okları bileyin, Ok kılıflarını doldurun! RAB Med krallarını harekete geçirdi, Amacı Babil’i yok etmek. RAB öcünü, tapınağının öcünü alacak.</verse>
				<verse number="12">Babil surlarına karşı sancak kaldırın! Muhafızları pekiştirin, Nöbetçileri yerleştirin, Pusu kurun! Çünkü RAB Babil halkı için söylediklerini Hem tasarladı hem de yerine getirdi.</verse>
				<verse number="13">Ey sizler, akarsuların kıyısında yaşayan, Hazinesi bol olanlar, Sonunuz geldi, zamanınız doldu.</verse>
				<verse number="14">Her Şeye Egemen RAB varlığı hakkı için ant içti: Seni çekirge sürüsüyle doldurur gibi Askerlerle dolduracağım. Sana karşı zafer çığlıkları atacaklar.”</verse>
				<verse number="15">“Gücüyle yeryüzünü yaratan, Bilgeliğiyle dünyayı kuran, Aklıyla gökleri yayan RAB’dir.</verse>
				<verse number="16">O gürleyince gökteki sular çağıldar, Yeryüzünün dört bucağından bulutlar yükseltir, Yağmur için şimşek çaktırır, Ambarlarından rüzgar estirir.</verse>
				<verse number="17">Hepsi budala, bilgisiz. Her kuyumcu yaptığı puttan utanacak. O putlar yapmacıktır, Soluk yoktur onlarda.</verse>
				<verse number="18">Yararsız, alay edilesi nesnelerdir, Cezalandırılınca yok olacaklar.</verse>
				<verse number="19">Yakup’un Payı onlara benzemez. Mirası olan oymak dahil Her şeye biçim veren O’dur, Her Şeye Egemen RAB’dir adı.</verse>
				<verse number="20">“Sen benim savaş çomağım, Savaş silahımsın. Ulusları parçalayacak, Krallıkları yok edeceğim seninle.</verse>
				<verse number="21">Seninle atlarla binicilerini, Savaş arabalarıyla sürücülerini kırıp ezeceğim.</verse>
				<verse number="22">Erkeklerle kadınları, Gençlerle yaşlıları, Delikanlılarla genç kızları,</verse>
				<verse number="23">Çobanla sürüsünü, Çiftçiyle öküzlerini, Valilerle yardımcılarını darmadağın edeceğim.</verse>
				<verse number="24">“Babil’de ve Kildan ülkesinde yaşayanlara Siyon’da yaptıkları bütün kötülüğün karşılığını Gözlerinizin önünde ödeteceğim” diyor RAB.</verse>
				<verse number="25">“Ey yıkıcı dağ, sana karşıyım, Ey bütün dünyayı yıkan” diyor RAB, “Elimi sana karşı kaldırıp Seni uçuruma yuvarlayacak, Yanık bir dağa çevireceğim.</verse>
				<verse number="26">Senden köşe taşı, temel taşı olmayacak, Çünkü sonsuza dek viran kalacaksın” diyor RAB.</verse>
				<verse number="27">“Ülkeye sancak dikin! Uluslar arasında boru çalın! Ulusları Babil’le savaşmaya hazırlayın. Ararat, Minni, Aşkenaz krallıklarını Ona karşı toplayın. Ona karşı bir komutan atayın, Çekirge sürüsü kadar at gönderin üzerine.</verse>
				<verse number="28">Ulusları –Med krallarını, valilerini, Bütün yardımcılarını, Yönetimi altındaki bütün ülkeleri– Onunla savaşmaya hazırlayın.</verse>
				<verse number="29">Ülke titreyip kıvranıyor! Çünkü RAB’bin Babil diyarını Issız bir viraneye çevirme amacı Yerine gelmeli.</verse>
				<verse number="30">Babil yiğitleri savaştan vazgeçti, Kalelerinde oturuyorlar. Güçleri tükendi, Ürkek kadınlara döndüler. Oturdukları yerler ateşe verildi, Kapı sürgüleri kırıldı.</verse>
				<verse number="31">Babil Kralı’na ulak üstüne ulak, Haberci üstüne haberci geldi. ‘Kent bütünüyle düştü, Irmak geçitleri tutuldu, Bataklıklar ateşe verildi, Askerler dehşete kapıldı’ diye haber verdiler.”</verse>
				<verse number="32">Babil Kralı’na ulak üstüne ulak, Haberci üstüne haberci geldi. ‘Kent bütünüyle düştü, Irmak geçitleri tutuldu, Bataklıklar ateşe verildi, Askerler dehşete kapıldı’ diye haber verdiler.”</verse>
				<verse number="33">İsrail’in Tanrısı, Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Zamanı gelince harman yeri nasıl çiğnenirse, Babil kızı da öyle olacak. Kısa süre sonra onun da Biçim zamanı gelecek.”</verse>
				<verse number="34">Siyon halkı, “Babil Kralı Nebukadnessar yuttu bizi, ezdi, Boş bir kaba çevirdi” diyecek, “Canavar gibi yuttu bizi, Güzel yemeklerimizle karnını doyurdu, Sonra bizi kustu. Bize ve yurttaşlarımıza yapılan zorbalık Babil’in başına gelsin.” Yeruşalim, “Dökülen kanımızın hesabı Kildaniler’den sorulsun” diyecek.</verse>
				<verse number="35">Siyon halkı, “Babil Kralı Nebukadnessar yuttu bizi, ezdi, Boş bir kaba çevirdi” diyecek, “Canavar gibi yuttu bizi, Güzel yemeklerimizle karnını doyurdu, Sonra bizi kustu. Bize ve yurttaşlarımıza yapılan zorbalık Babil’in başına gelsin.” Yeruşalim, “Dökülen kanımızın hesabı Kildaniler’den sorulsun” diyecek.</verse>
				<verse number="36">Bunun için RAB diyor ki, “İşte davanızı ben savunacağım, Öcünüzü ben alacağım; Onun ırmağını kurutacak, Kaynağını keseceğim.</verse>
				<verse number="37">Babil taş yığınına, çakal yuvasına dönecek, Dehşet ve alay konusu olacak. Kimse yaşamayacak orada.</verse>
				<verse number="38">Halkı genç aslanlar gibi kükreyecek, Aslan yavruları gibi homurdanacak.</verse>
				<verse number="39">Ama kızıştıklarında onlara şölen verip Hepsini sarhoş edeceğim; Keyiflensinler, Uyanmayacakları sonsuz bir uykuya Dalsınlar diye” diyor RAB.</verse>
				<verse number="40">“Onları kuzu gibi, koç ve teke gibi Boğazlanmaya götüreceğim.”</verse>
				<verse number="41">“Şeşak nasıl alındı! Bütün dünyanın övünç kaynağı nasıl ele geçirildi! Uluslar arasında Babil nasıl dehşet oldu!</verse>
				<verse number="42">Deniz basacak Babil’i, Kabaran dalgalar örtecek.</verse>
				<verse number="43">Kentleri viran olacak, Toprakları kimsenin yaşamadığı, geçmediği Kurak bir çöle dönecek.</verse>
				<verse number="44">Babil ilahı Bel’i orada cezalandıracak, Yuttuğunu ona kusturacağım. Artık akın akın uluslar gelmeyecek ona. Babil surları yıkılacak.</verse>
				<verse number="45">“Oradan çık, ey halkım! Hepiniz canınızı kurtarın! Kaçın RAB’bin kızgın öfkesinden!</verse>
				<verse number="46">Ülkede duyacağınız söylentiler yüzünden Cesaretinizi yitirmeyin, korkmayın. Bir yıl bir söylenti duyulur, ertesi yıl bir başkası; Ülkedeki zorbalıkla, Önderin öndere karşı çıktığıyla İlgili söylentiler yayılır.</verse>
				<verse number="47">İşte bu yüzden Babil’in putlarını Cezalandıracağım günler geliyor. Bütün ülke utandırılacak, Öldürülenler ülkenin ortasında yere serilecek.</verse>
				<verse number="48">O zaman yer, gök ve onlardaki her şey Babil’in başına gelenlere sevinecek. Çünkü kuzeyden gelen yok ediciler Saldıracaklar ona” diyor RAB.</verse>
				<verse number="49">Yeremya şöyle diyor: “İsrail’in öldürülenleri yüzünden düşmelidir Babil. Yeryüzünde öldürülen herkes Babil yüzünden düştü.</verse>
				<verse number="50">Ey sizler, kılıçtan kurtulanlar, Kaçın, oyalanmayın! RAB’bi anın uzaktan, Yeruşalim’i düşünün!”</verse>
				<verse number="51">“Rezil olduk, çünkü aşağılandık, Yüzümüz utanç içinde. Çünkü yabancılar RAB’bin Tapınağı’nın Kutsal yerlerine girmişler.”</verse>
				<verse number="52">“Bu yüzden” diyor RAB, “Putlarını cezalandıracağım günler geliyor, Yaralılar inleyecek bütün ülkede.</verse>
				<verse number="53">Babil göklere çıksa, Yüksekteki kalesini pekiştirse de, Yok edicileri göndereceğim üzerine” diyor RAB.</verse>
				<verse number="54">“Babil’den çığlık, Kildan ülkesinden büyük yıkım sesi duyuluyor.</verse>
				<verse number="55">Çünkü RAB Babil’i yıkıma uğratıyor; Şamatasını susturuyor. Düşman engin sular gibi kükrüyor, Seslerinin gürültüsü yankılanıyor.</verse>
				<verse number="56">Çünkü Babil’e karşı bir yok edici çıkacak; Yiğitleri tutsak olacak, Yayları paramparça edilecek. Çünkü RAB karşılık veren bir Tanrı’dır, Her şeyin tam karşılığını verir.</verse>
				<verse number="57">Babil önderlerini, bilgelerini, valilerini, Yardımcılarını, yiğitlerini öyle sarhoş edeceğim ki, Sonsuz bir uykuya dalacak, hiç uyanmayacaklar” Diyor adı Her Şeye Egemen RAB olan Kral.</verse>
				<verse number="58">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Babil’in kalın surları yerle bir edilecek, Yüksek kapıları ateşe verilecek. Halkların çektiği emek boşuna, Ulusların didinmesi ateşe yarayacak.”</verse>
				<verse number="59">Yahuda Kralı Sidkiya’nın krallığının dördüncü yılında, baş görevli Mahseya oğlu Neriya oğlu Seraya Sidkiya’yla birlikte Babil’e gittiğinde Peygamber Yeremya ona şu buyruğu verdi.</verse>
				<verse number="60">Yeremya Babil’in başına gelecek bütün felaketleri, Babil’e ilişkin bütün bu sözleri bir tomara yazmıştı.</verse>
				<verse number="61">Yeremya Seraya’ya şöyle dedi: “Babil’e varır varmaz bütün bu sözleri okumayı unutma.</verse>
				<verse number="62">De ki, ‘Ya RAB, burayı yıkacağını, içinde insan da hayvan da yaşamayacağını, ülkenin sonsuza dek viran kalacağını söyledin.’</verse>
				<verse number="63">Okumayı bitirince tomarı bir taşa bağlayıp Fırat’a fırlat.</verse>
				<verse number="64">Sonra de ki, ‘Babil başına getireceğim felaket yüzünden batacak, bir daha kalkamayacak. Bitkin düşecekler.’ ” Yeremya’nın sözleri burada son buluyor.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="52">
				<verse number="1">Sidkiya yirmi bir yaşında kral oldu ve Yeruşalim’de on bir yıl krallık yaptı. Annesi Livnalı Yeremya’nın kızı Hamutal’dı.</verse>
				<verse number="2">Yehoyakim gibi Sidkiya da RAB’bin gözünde kötü olanı yaptı.</verse>
				<verse number="3">RAB Yeruşalim’le Yahuda’ya öfkelendiği için onları huzurundan attı. Sidkiya Babil Kralı’na karşı ayaklandı.</verse>
				<verse number="4">Sidkiya’nın krallığının dokuzuncu yılında, onuncu ayın onuncu günü, Babil Kralı Nebukadnessar bütün ordusuyla Yeruşalim önlerine gelip ordugah kurdu. Kentin çevresine rampa yaptılar.</verse>
				<verse number="5">Kral Sidkiya’nın krallığının on birinci yılına kadar kent kuşatma altında kaldı.</verse>
				<verse number="6">Dördüncü ayın dokuzuncu günü kentte kıtlık öyle şiddetlendi ki, halk bir lokma ekmek bulamaz oldu.</verse>
				<verse number="7">Sonunda kentin surlarında bir gedik açıldı. Kildaniler kenti çepeçevre kuşatmış olmasına karşın, bütün askerler gece kral bahçesinin yolundan iki duvarın arasındaki kapıdan kaçarak Arava yoluna çıktılar.</verse>
				<verse number="8">Ama Kildani ordusu Kral Sidkiya’nın ardına düşerek Eriha ovalarında ona yetişti. Sidkiya’nın bütün ordusu dağıldı.</verse>
				<verse number="9">Kral Sidkiya yakalanıp Hama topraklarında, Rivla’da Babil Kralı’nın huzuruna çıkarıldı. Babil Kralı onun hakkında karar verdi.</verse>
				<verse number="10">Sidkiya’nın gözü önünde oğullarını, sonra da bütün Yahuda önderlerini öldürttü.</verse>
				<verse number="11">Sidkiya’nın gözlerini oydu, zincire vurup Babil’e götürdü. Sidkiya öldüğü güne dek cezaevinde tutuldu.</verse>
				<verse number="12">Babil Kralı Nebukadnessar’ın krallığının on dokuzuncu yılında, beşinci ayın onuncu günü muhafız birliği komutanı, Babil Kralı’nın görevlisi Nebuzaradan Yeruşalim’e girdi.</verse>
				<verse number="13">RAB’bin Tapınağı’nı, sarayı ve Yeruşalim’deki bütün evleri ateşe verip önemli yapıları yaktı.</verse>
				<verse number="14">Muhafız birliği komutanı önderliğindeki Kildani ordusu Yeruşalim’i çevreleyen bütün surları yıktı.</verse>
				<verse number="15">Komutan Nebuzaradan yoksullardan bazılarını, kentte sağ kalanları, Babil Kralı’nın safına geçen kaçakları ve zanaatçıları sürgün etti.</verse>
				<verse number="16">Ancak bağcılık, çiftçilik yapsınlar diye bazı yoksulları orada bıraktı.</verse>
				<verse number="17">Kildaniler RAB’bin Tapınağı’ndaki tunç sütunları, ayaklıkları, tunç havuzu parçalayıp tunçları Babil’e götürdüler.</verse>
				<verse number="18">Tapınak törenlerinde kullanılan kovaları, kürekleri, fitil maşalarını, çanakları, tabakları, bütün tunç eşyaları aldılar.</verse>
				<verse number="19">Muhafız birliği komutanı saf altın ve gümüş tasları, buhurdanları, çanakları, kovaları, kandillikleri, tabakları, dökmelik sunu taslarını alıp götürdü.</verse>
				<verse number="20">RAB’bin Tapınağı için Kral Süleyman’ın yaptırmış olduğu iki sütun, havuz ve altındaki on iki tunç boğa heykeliyle ayaklıklar için hesapsız tunç harcanmıştı.</verse>
				<verse number="21">Her sütun on sekiz arşın yüksekliğindeydi, çevresi on iki arşındı. Her birinin kalınlığı dört parmaktı, içi boştu.</verse>
				<verse number="22">Üzerinde tunç bir başlık vardı. Başlığın yüksekliği beş arşındı, çevresi tunçtan ağ ve nar motifleriyle bezenmişti. Öbür sütun da nar motifleriyle süslenmişti ve ötekine benziyordu.</verse>
				<verse number="23">Yanlarda doksan altı nar motifi vardı. Başlığı çevreleyen ağ motifinin üzerinde toplam yüz nar motifi bulunuyordu.</verse>
				<verse number="24">Muhafız birliği komutanı Nebuzaradan Başkâhin Seraya’yı, Başkâhin Yardımcısı Sefanya’yı ve üç kapı nöbetçisini tutsak aldı.</verse>
				<verse number="25">Kentte kalan askerlerin komutanını, kralın yedi danışmanını, ayrıca ülke halkını askere yazan ordu komutanının yazmanını ve ülke halkından kentte bulunan altmış kişiyi tutsak etti.</verse>
				<verse number="26">Hepsini Rivla’ya, Babil Kralı’nın yanına götürdü.</verse>
				<verse number="27">Babil Kralı Hama ülkesinde, Rivla’da onları idam etti. Böylece Yahuda halkı ülkesinden sürülmüş oldu.</verse>
				<verse number="28">Nebukadnessar’ın sürgüne götürdüğü halkın sayısı şudur: Yedinci yıl 3 023 Yahudi;</verse>
				<verse number="29">Nebukadnessar’ın on sekizinci yılında Yeruşalim’den 832 kişi;</verse>
				<verse number="30">yirmi üçüncü yılında, muhafız birliği komutanı Nebuzaradan’ın sürdüğü 745 Yahudi. Hepsi 4 600 kişiydi.</verse>
				<verse number="31">Yahuda Kralı Yehoyakin’in sürgündeki otuz yedinci yılı Evil-Merodak Babil Kralı oldu. Evil-Merodak o yılın on ikinci ayının yirmi beşinci günü, Yahuda Kralı Yehoyakin’e lütfederek onu cezaevinden çıkardı.</verse>
				<verse number="32">Kendisiyle tatlı tatlı konuştu ve ona Babil’deki öteki sürgün krallardan daha üstün bir yer verdi.</verse>
				<verse number="33">Yehoyakin cezaevi giysilerini üstünden çıkardı. Yaşadığı sürece Babil Kralı’nın sofrasında yer aldı.</verse>
				<verse number="34">Yaşamı boyunca Babil Kralı tarafından günlük yiyeceği sürekli karşılandı.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="25">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">O kent ki, insan doluydu, Nasıl da tek başına kaldı şimdi! Büyüktü uluslar arasında, Dul kadına döndü! Soyluydu iller arasında, Angarya altına düştü!</verse>
				<verse number="2">Geceleyin acı acı ağlıyor, Yanaklarında gözyaşı; Avutan tek kişi bile yok Bunca oynaşı arasında. Dostları ona hainlik etti, Düşman oldu.</verse>
				<verse number="3">Yahuda acı çekip ağır kölelik ettikten sonra Sürgün edildi, Ulusların arasında oturuyor, Ama rahat bulamıyor. O sıkıntıdayken ardına düşenler ona yetişti.</verse>
				<verse number="4">Siyon’a giden yollar yas tutuyor, Çünkü bayramlara gelen yok. Bütün kapıları ıssız, kâhinleri inliyor, Erden kızları sıkıntıda, kendisi de acı çekiyor.</verse>
				<verse number="5">Hasımları başa geçti, düşmanları rahat içinde. Çok isyan ettiği için RAB ona acı çektiriyor, Yavruları hasımlarının gözü önünde sürgüne gitti.</verse>
				<verse number="6">Siyon kızının bütün güzelliği uçtu, Önderleri otlak bulamayan geyiklere döndü, Dermanları kesildi Kendilerini kovalayanların önünde.</verse>
				<verse number="7">Yeruşalim sıkıntı içinde başıboş dolaşırken Eski günlerdeki varlığını anımsıyor. Halkı hasmının eline düşüp de Yardımına koşan çıkmayınca, Hasımları haline bakıp Yıkılışına güldüler.</verse>
				<verse number="8">Yeruşalim büyük günah işledi, Bu yüzden kirlendi. Ona saygı duyanların hepsi Şimdi onu hor görüyor, Çünkü onu çıplak gördüler. O da inleyip öbür yana dönüyor.</verse>
				<verse number="9">Kirliliği eteklerindeydi, Sonunu düşünmedi; Bu yüzden düşüşü korkunç oldu, Avutanı yok. “Ya RAB, düşkün halimi gör, Çünkü düşmanım kazandı!”</verse>
				<verse number="10">Değerli her şeyine düşman el uzattı. Tapınağına başka ulusların girdiğini gördü, Topluluğuna girmesini yasakladığın uluslar.</verse>
				<verse number="11">Halkı inleyip ekmek arıyor, Yeniden güçlerine kavuşmak için Değerli neleri varsa ekmekle değiştiler; “Bak da gör, ya RAB, ne kadar sefil oldum.”</verse>
				<verse number="12">“Ey sizler, yoldan geçenler, Sizin için önemi yok mu bunun? Bakın da görün, başıma gelen dert gibisi var mı? Öyle bir dert ki, RAB öfkesinin alevlendiği gün Başıma yağdırdı onu.</verse>
				<verse number="13">Ateş saldı yukarıdan, Kemiklerimin içine işledi ateş; Ağ serdi ayaklarıma, Geri çevirdi beni; Mahvetti, baygın kaldım bütün gün.</verse>
				<verse number="14">İsyanlarım boyunduruğa döndü, RAB’bin eliyle birbirine tutturulup Boynuma geçirildi, gücüm tükendi. Rab karşı duramadığım İnsanların eline verdi beni.</verse>
				<verse number="15">Hiçe saydı beni savunan yiğitleri, Gençlerimi kırıp geçirmek için çağrı yaptı ordulara, Rab erden Yahuda kızını Üzüm sıkma çukurunda çiğnedi adeta.</verse>
				<verse number="16">“Ağlıyorum bunlara, Gözlerimden yaşlar boşanıyor; Çünkü beni avutan, Canımı tazeleyen benden uzak. Çocuklarım şaşkına döndü, Çünkü düşmanım üstün çıktı.”</verse>
				<verse number="17">Siyon ellerini açmış, Ama onu avutan yok. RAB Yakup soyuna karşı buyruk verdi, Komşuları ona hasım olsun, dedi. Yeruşalim aralarında paçavraya döndü.</verse>
				<verse number="18">“RAB haklıdır, çünkü buyruğuna karşı geldim. Şimdi dinleyin, ey halklar, çektiğim acıyı görün; Erden kızlarım, gençlerim sürgüne gitti.</verse>
				<verse number="19">Oynaşlarımı çağırdım, Ama aldattılar beni. Yeniden güçlerine kavuşmak için yiyecek ararken Kâhinlerimle önderlerim kentte can verdi.</verse>
				<verse number="20">Gör, ya RAB, ne sıkıntılar çektiğimi, İçim kanıyor, yüreğim buruk, Çünkü çok asilik ettim; Dışarıda kılıç beni çocuklarımdan ayırmakta, İçerdeyse ölüm kol gezmekte.</verse>
				<verse number="21">İnlediğimi duydular, Beni avutan olmadı. Bütün düşmanlarım başıma gelen felaketi duydu, Sen yaptın diye sevinçten coştular. İlan ettiğin günü getir, Onlar da benim gibi olsunlar.</verse>
				<verse number="22">Yaptıkları her kötülüğü anımsa, İsyanlarımdan ötürü bana ne yaptınsa onlara da yap; Çünkü sürekli inliyor, baygınlık geçiriyorum.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Rab öfkelenince Siyon kızını nasıl bulutla kapladı! İsrail’in görkemini gökten yere fırlattı, Öfkelendiği gün ayağının taburesini anımsamadı.</verse>
				<verse number="2">Yakup soyunun yaşadığı her yeri acımadan yuttu, Yahuda kızının surlu kentlerini gazabıyla yıktı, Yerle bir etti onları, Krallığını ve önderlerini alçalttı.</verse>
				<verse number="3">Kızgın öfkesiyle İsrail’in gücünü kökünden kesti, Düşmanın önünde sağ elini onların üstünden çekti, Çevresini yiyip bitiren alevli ateş gibi Yakup soyunu yaktı.</verse>
				<verse number="4">Düşman gibi yayını gerdi, Hasım gibi sağ elini kaldırdı, Göz zevkini okşayan herkesi öldürdü, Gazabını Siyon kızının çadırı üstüne ateş gibi döktü.</verse>
				<verse number="5">Rab adeta bir düşman olup İsrail’i yuttu, Bütün saraylarını yutup surlu kentlerini yıktı, Yahuda kızının feryadını, figanını arşa çıkardı.</verse>
				<verse number="6">Bahçe çardağını söker gibi kendi çardağını söküp attı, Buluşma yerini yok etti, RAB Siyon’da bayram ve Şabat günlerini unutturdu, Şiddetli öfkesi yüzünden kralı da kâhini de reddetti.</verse>
				<verse number="7">Rab sunağını attı, Tapınağını terk etti; Siyon saraylarını çeviren surları düşman eline bıraktı. Bayram gününde olduğu gibi, Düşman RAB’bin Tapınağı’nda sevinç çığlıkları attı.</verse>
				<verse number="8">RAB Siyon kızının surlarını yıkmaya karar verdi, İpi gerdi ve yıkmaktan el çekmedi, İç ve dış surlara yas tutturdu, İkisinin de gücü tükendi.</verse>
				<verse number="9">Siyon’un kapıları yere battı, RAB kapı sürgülerini kırıp yok etti, Kralıyla önderleri başka ulusların arasında kaldı, Kutsal Yasa uygulanmaz oldu, Peygamberlerine RAB’den görüm gelmiyor artık.</verse>
				<verse number="10">Siyon kızının ileri gelenleri suskun, yere oturmuş, Başlarına toprak saçıp çul kuşanmışlar, Yeruşalim’in erden kızları yere eğmiş başlarını.</verse>
				<verse number="11">Gözlerim tükenmekte ağlamaktan, İçim kanıyor; Halkımın yıkımından Yüreğim sızlıyor, Çünkü kent meydanlarında çocuklarla bebekler bayılmakta.</verse>
				<verse number="12">Kent meydanlarında yaralılar gibi bayılıp Can çekişirken annelerinin bağrında, “Ekmekle şarap nerede?” diye soruyorlar annelerine.</verse>
				<verse number="13">Senin için ne diyeyim? Ey Yeruşalim kızı, seni neye benzeteyim? Ey Siyon’un erden kızı, sana neyi örnek göstereyim de Seni avutayım? Sendeki gedik deniz kadar büyük, Kim sana şifa verebilir?</verse>
				<verse number="14">Peygamberlerin senin için boş ve anlamsız görümler gördüler. Suçunu ortaya çıkarsalardı, eski gönencine kavuşabilirdin; Oysa seni ayartacak boş görümler gördüler.</verse>
				<verse number="15">Yoldan geçen herkes el çırparak seninle alay ediyor, Yeruşalim kızına baş sallayıp ıslık çalarak, “Bütün dünyanın sevinci, güzellik simgesi dedikleri kent bu mu?” diyorlar.</verse>
				<verse number="16">Düşmanlarının hepsi seninle alay etti, Islık çalıp diş gıcırdatarak, “Onu yuttuk” diyorlar, “İşte beklediğimiz gün, sonunda gördük onu.”</verse>
				<verse number="17">RAB düşündüğünü yaptı, Geçmişte söylediği sözü yerine getirdi, Yıktı, acımadı, Düşmanı senin haline sevindirdi, Hasımlarını güçlü kıldı.</verse>
				<verse number="18">Halk Rab’be yürekten feryat ediyor. Ey Siyon kızının surları, Gece gündüz gözyaşın sel gibi aksın! Dinlenme, gözüne uyku girmesin!</verse>
				<verse number="19">Kalk, gece her nöbet başında haykır, Rab’bin huzurunda yüreğini su gibi dök! Her sokak başında açlıktan bayılan çocuklarının başı için O’na ellerini aç.</verse>
				<verse number="20">“Bak, ya RAB, gör! Kime böyle yaptın? Kadınlar çocuklarını, sevgili yavrularını mı yesin? Kâhinle peygamber Rab’bin Tapınağı’nda mı öldürülsün?</verse>
				<verse number="21">Gençler, yaşlılar sokaklarda, yerlerde yatıyor, Kılıçtan geçirildi erden kızlarımla gençlerim, Öfkelendiğin gün öldürdün onları, acımadan boğazladın.</verse>
				<verse number="22">Bir bayram günü davet eder gibi Beni dehşete düşürenleri davet ettin her yandan. RAB’bin öfkelendiği gün kaçıp kurtulan, Sağ kalan olmadı. Sevgiyle büyüttüğüm çocuklarımı Düşmanım yok etti.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">RAB’bin gazap değneği altında acı çeken adam benim.</verse>
				<verse number="2">Beni güttü, Işıkta değil karanlıkta yürüttü.</verse>
				<verse number="3">Evet, dönüp dönüp bütün gün bana elini kaldırıyor.</verse>
				<verse number="4">Etimi, derimi yıprattı, kemiklerimi kırdı.</verse>
				<verse number="5">Beni kuşattı, Acı ve zahmetle sardı çevremi.</verse>
				<verse number="6">Çoktan ölmüş ölüler gibi Beni karanlıkta yaşattı.</verse>
				<verse number="7">Çevreme duvar çekti, dışarı çıkamıyorum, Zincirimi ağırlaştırdı.</verse>
				<verse number="8">Feryat edip yardım isteyince de Duama set çekiyor.</verse>
				<verse number="9">Yontma taşlarla yollarımı kesti, Dolaştırdı yollarımı.</verse>
				<verse number="10">Benim için O pusuya yatmış bir ayı, Gizlenmiş bir aslandır.</verse>
				<verse number="11">Yollarımı saptırdı, paraladı, Mahvetti beni.</verse>
				<verse number="12">Yayını gerdi, okunu savurmak için Beni nişangah olarak dikti.</verse>
				<verse number="13">Oklarını böbreklerime sapladı.</verse>
				<verse number="14">Halkımın önünde gülünç düştüm, Gün boyu alay konusu oldum türkülerine.</verse>
				<verse number="15">Beni acıya doyurdu, Bana doyasıya pelinsuyu içirdi.</verse>
				<verse number="16">Dişlerimi çakıl taşlarıyla kırdı, Kül içinde diz çöktürdü bana.</verse>
				<verse number="17">Esenlik yüzü görmedi canım, Mutluluğu unuttum.</verse>
				<verse number="18">Bu yüzden diyorum ki, “Dermanım tükendi, RAB’den umudum kesildi.”</verse>
				<verse number="19">Acımı, başıboşluğumu, Pelinotuyla ödü anımsa!</verse>
				<verse number="20">Hâlâ onları düşünmekte Ve sıkılmaktayım.</verse>
				<verse number="21">Ama şunu anımsadıkça umutlanıyorum:</verse>
				<verse number="22">RAB’bin sevgisi hiç tükenmez, Merhameti asla son bulmaz;</verse>
				<verse number="23">Her sabah tazelenir onlar, Sadakatin büyüktür.</verse>
				<verse number="24">“Benim payıma düşen RAB’dir” diyor canım, “Bu yüzden O’na umut bağlıyorum.”</verse>
				<verse number="25">RAB kendisini bekleyenler, O’nu arayan canlar için iyidir.</verse>
				<verse number="26">RAB’bin kurtarışını sessizce beklemek iyidir.</verse>
				<verse number="27">İnsan için boyunduruğu gençken taşımak iyidir.</verse>
				<verse number="28">RAB insana boyunduruk takınca, İnsan tek başına oturup susmalı;</verse>
				<verse number="29">Umudunu kesmeden yere kapanmalı,</verse>
				<verse number="30">Kendisine vurana yanağını dönüp Utanca doymalı;</verse>
				<verse number="31">Çünkü Rab kimseyi sonsuza dek geri çevirmez.</verse>
				<verse number="32">Dert verse de, Büyük sevgisinden ötürü yine merhamet eder;</verse>
				<verse number="33">Çünkü isteyerek acı çektirmez, İnsanları üzmez.</verse>
				<verse number="34">Ülkedeki bütün tutsakları ayak altında ezmeyi,</verse>
				<verse number="35">Yüceler Yücesi’nin huzurunda insan hakkını saptırmayı,</verse>
				<verse number="36">Davasında insana haksızlık etmeyi Rab doğru bulmaz.</verse>
				<verse number="37">Rab buyurmadıkça kim bir şey söyler de yerine gelir?</verse>
				<verse number="38">İyilikler gibi felaketler de Yüceler Yücesi’nin ağzından çıkmıyor mu?</verse>
				<verse number="39">İnsan, yaşayan insan Niçin günahlarının cezasından yakınır?</verse>
				<verse number="40">Davranışlarımızı sınayıp gözden geçirelim, Yine RAB’be dönelim.</verse>
				<verse number="41">Ellerimizin yanısıra yüreklerimizi de göklerdeki Tanrı’ya açalım:</verse>
				<verse number="42">“Biz karşı çıkıp başkaldırdık, Sen bağışlamadın.</verse>
				<verse number="43">Öfkeyle örtünüp bizi kovaladın, Acımadan öldürdün.</verse>
				<verse number="44">Dualar sana erişmesin diye Bulutları örtündün.</verse>
				<verse number="45">Uluslar arasında bizi pisliğe, süprüntüye çevirdin.</verse>
				<verse number="46">Düşmanlarımızın hepsi bizimle alay etti.</verse>
				<verse number="47">Dehşet ve çukur, kırgın ve yıkım çıktı önümüze.”</verse>
				<verse number="48">Kırılan halkım yüzünden Gözlerimden sel gibi yaşlar akıyor.</verse>
				<verse number="49">Durup dinmeden yaş boşanıyor gözümden,</verse>
				<verse number="50">RAB göklerden bakıp görünceye dek.</verse>
				<verse number="51">Kentimdeki kızların halini gördükçe Yüreğim sızlıyor.</verse>
				<verse number="52">Boş yere bana düşman olanlar bir kuş gibi avladılar beni.</verse>
				<verse number="53">Beni sarnıca atıp öldürmek istediler, Üzerime taş attılar.</verse>
				<verse number="54">Sular başımdan aştı, “Tükendim” dedim.</verse>
				<verse number="55">Sarnıcın dibinden seni adınla çağırdım, ya RAB;</verse>
				<verse number="56">Sesimi, “Ahıma, çağrıma kulağını kapama!” dediğimi duydun.</verse>
				<verse number="57">Seni çağırınca yaklaşıp, “Korkma!” dedin.</verse>
				<verse number="58">Davamı sen savundun, ya Rab, Canımı kurtardın.</verse>
				<verse number="59">Bana yapılan haksızlığı gördün, ya RAB, Davamı sen gör.</verse>
				<verse number="60">Benden nasıl öç aldıklarını, Bana nasıl dolap çevirdiklerini gördün.</verse>
				<verse number="61">Aşağılamalarını, ya RAB, Çevirdikleri bütün dolapları, Bana saldıranların dediklerini, Gün boyu söylendiklerini duydun.</verse>
				<verse number="62">Aşağılamalarını, ya RAB, Çevirdikleri bütün dolapları, Bana saldıranların dediklerini, Gün boyu söylendiklerini duydun.</verse>
				<verse number="63">Oturup kalkışlarına bak, Alay konusu oldum türkülerine.</verse>
				<verse number="64">Yaptıklarının karşılığını ver, ya RAB.</verse>
				<verse number="65">İnat etmelerini sağla, Lanetin üzerlerinden eksilmesin.</verse>
				<verse number="66">Göklerinin altından öfkeyle kovala, yok et onları, ya RAB.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Altın nasıl donuklaştı, Saf altın nasıl değişti! Kutsal taşlar sokak başlarına dağılmış.</verse>
				<verse number="2">Değerleri saf altınla ölçülen Siyon çocukları Nasıl çömlekçi işi, toprak testi yerine sayılır oldu!</verse>
				<verse number="3">Çakallar bile meme verip yavrularını emzirir, Ama halkım çöldeki devekuşları kadar acımasız oldu.</verse>
				<verse number="4">Susuzluktan emzikteki bebeklerin dili damağına yapışıyor, Çocuklar ekmek istiyor, veren yok.</verse>
				<verse number="5">Onlar ki, yemeğin en iyisini yerlerdi, Sokaklarda perişan oldular; Onlar ki, al giysiler içinde büyüdüler, Çöp yığınlarını kapışır oldular.</verse>
				<verse number="6">Halkımın suçu el değmeden, bir anda yıkılan Sodom’un günahından daha büyüktür.</verse>
				<verse number="7">Beyleri kardan temiz, sütten aktılar, Bedence mercandan kızıl, laciverttaşı kadar biçimliydiler.</verse>
				<verse number="8">Şimdiyse görünüşleri kömürden kara, Sokaklarda tanınmaz oldular. Bir deri bir kemiğe döndüler, odun gibi kurudular.</verse>
				<verse number="9">Kılıçla öldürülenler kıtlıktan ölenlerden mutludur, Çünkü kıtlıktan ölenler tarla ürününün yokluğundan yıpranarak erimekteler.</verse>
				<verse number="10">Merhametli kadınlar çocuklarını elleriyle pişirdiler, Halkım kırılırken yiyecek oldu bu kendilerine.</verse>
				<verse number="11">RAB öfkesini boşalttı, kızgın öfkesini döktü, Temellerini yiyip bitiren ateşi Siyon’un içinde tutuşturdu.</verse>
				<verse number="12">Dünyadaki kralların ve insanların hiçbiri Yeruşalim kapılarından hasımların, düşmanların gireceğine inanmazdı.</verse>
				<verse number="13">Peygamberlerinin günahı, kâhinlerinin suçu yüzündendi bu, Çünkü onlar kentin ortasında doğruların kanını döktüler.</verse>
				<verse number="14">Sokaklarda körler gibi dolaşıyorlar, Kanla kirlendikleri için kimse giysilerine dokunamıyor.</verse>
				<verse number="15">“Çekilin! Kirliler!” diye bağırdılar onlara, “Çekilin! Çekilin! Dokunmayın!” Kaçıp başıboş dolaştıklarında, Öteki uluslar, “Artık burada kalmasınlar” dediler.</verse>
				<verse number="16">RAB kendisi dağıttı onları, Artık yüzlerine bakmayacak. Kâhinleri saymadılar, yaşlılara acımadılar.</verse>
				<verse number="17">Boş yere yardım beklemekten gözlerimizin feri sönüyor, Gözetleme kulesinde bizi kurtaramayacak bir ulusu bekledikçe bekledik.</verse>
				<verse number="18">İzlerimizi sürüyorlar, Sokaklarımızda gezemez olduk. Sonumuz yaklaştı, günlerimiz tükendi, Çünkü sonumuz geldi.</verse>
				<verse number="19">Bizi kovalayanlar gökteki kartallardan çevikti, Dağların üstünde kovaladılar bizi, Çölde bize pusu kurdular.</verse>
				<verse number="20">Yaşam soluğumuz, RAB’bin meshettiği kral onların çukurunda yakalandı; Hani onun için, “Ulusların arasında onun gölgesinde yaşayacağız” dediğimiz.</verse>
				<verse number="21">Ûs ülkesinde yaşayan Edom kızı, sevin, coş, Ancak kâse sana da gelecek, sarhoş olup soyunacaksın.</verse>
				<verse number="22">Ey Siyon kızı, suçunun cezası sona erdi, RAB bir daha seni sürgüne göndermeyecek. Ama, ey Edom kızı, suçun yüzünden seni cezalandırıp günahlarını ortaya çıkaracak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Anımsa, ya RAB, başımıza geleni, Bak da utancımızı gör.</verse>
				<verse number="2">Mülkümüz yabancılara geçti, Evlerimiz ellere.</verse>
				<verse number="3">Öksüz kaldık, babasız, Annelerimiz dul kadınlara döndü.</verse>
				<verse number="4">Suyumuzu parayla içtik, Odunumuzu parayla almak zorunda kaldık.</verse>
				<verse number="5">Bizi kovalayanlar ensemizde, Yorgun düştük, rahatımız yok.</verse>
				<verse number="6">Ekmek için Mısır’a, Asur’a el açtık.</verse>
				<verse number="7">Atalarımız günah işledi, Ama artık onlar yok; Suçlarının cezasını biz yüklendik.</verse>
				<verse number="8">Köleler üstümüzde saltanat sürüyor, Bizi ellerinden kurtaracak kimse yok.</verse>
				<verse number="9">Çöldeki kılıçlı haydutlar yüzünden Ekmeğimizi canımız pahasına kazanıyoruz.</verse>
				<verse number="10">Kıtlığın yakıcı sıcağından Derimiz fırın gibi kızardı.</verse>
				<verse number="11">Siyon’da kadınların, Yahuda kentlerinde erden kızların ırzına geçtiler.</verse>
				<verse number="12">Önderler ellerinden asıldı, Yaşlılar saygı görmedi.</verse>
				<verse number="13">Değirmen taşını gençler çevirdi, Çocuklar odun yükü altında tökezledi.</verse>
				<verse number="14">Yaşlılar kent kapısında oturmaz oldu, Gençler saz çalmaz oldu.</verse>
				<verse number="15">Yüreğimizin sevinci durdu, Oyunumuz yasa döndü.</verse>
				<verse number="16">Taç düştü başımızdan, Vay başımıza! Çünkü günah işledik.</verse>
				<verse number="17">Bu yüzden yüreğimiz baygın, Bunlardan ötürü gözlerimiz karardı.</verse>
				<verse number="18">Viran olan Siyon Dağı’nın üstünde Çakallar geziyor!</verse>
				<verse number="19">Ama sen, sonsuza dek tahtında oturursun, ya RAB, Egemenliğin kuşaklar boyu sürer.</verse>
				<verse number="20">Niçin bizi hep unutuyorsun, Neden bizi uzun süre terk ediyorsun?</verse>
				<verse number="21">Bizi kendine döndür, ya RAB, döneriz, Eski günlerimizi geri ver.</verse>
				<verse number="22">Bizi büsbütün attıysan, Bize çok öfkelenmiş olmalısın.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="26">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Otuzuncu yılda, dördüncü ayın beşinci günü Kevar Irmağı kıyısında sürgünde yaşayanlar arasındayken gökler açıldı, Tanrı’dan gelen görümler gördüm.</verse>
				<verse number="2">Kral Yehoyakin’in sürgünlüğünün beşinci yılında, ayın beşinci günü,</verse>
				<verse number="3">Kildan ülkesinde, Kevar Irmağı kıyısında RAB Buzi oğlu Kâhin Hezekiel’e seslendi. RAB’bin eli orada onun üzerindeydi.</verse>
				<verse number="4">Kuzeyden esen kasırganın göz alıcı bir ışıkla çevrelenmiş, ateş saçan büyük bir bulutla geldiğini gördüm. Ateşin ortası ışıldayan madeni andırıyordu.</verse>
				<verse number="5">En ortasında insana benzer dört canlı yaratık duruyordu;</verse>
				<verse number="6">her birinin dört yüzü, dört kanadı vardı.</verse>
				<verse number="7">Bacakları dimdikti, ayakları buzağı ayağına benziyor ve cilalı tunç gibi parlıyordu.</verse>
				<verse number="8">Dört yanlarında, kanatların altında insan elleri vardı. Dördünün de yüzleri, kanatları vardı.</verse>
				<verse number="9">Kanatları birbirine değerek dosdoğru ilerliyor, ilerlerken sağa sola dönmüyordu.</verse>
				<verse number="10">Her yaratığın dört yüzü vardı: Önde dördünün yüzü insan yüzüne, sağda dördünün aslan yüzüne, solda dördünün öküz yüzüne, arkada dördünün kartal yüzüne benzer bir yüzü vardı.</verse>
				<verse number="11">Yüzleri böyleydi. Kanatları yukarıya doğru açılmıştı. Her yaratığın iki kanadı yanda öbür yaratıkların kanadına değiyor, iki kanatla da bedenlerini örtüyordu.</verse>
				<verse number="12">Her biri dosdoğru ilerliyordu. Ruhları onları nereye yönlendirirse, sağa sola sapmadan oraya gidiyorlardı.</verse>
				<verse number="13">Canlı yaratıkların görünüşü yanan ateş közleri ya da meşale gibiydi. Ateş yaratıkların ortasında hareket ediyordu; ışık saçıyor ve içinden şimşekler çakıyordu.</verse>
				<verse number="14">Yaratıklar şimşek çakar gibi hızla ileri geri gidip geliyorlardı.</verse>
				<verse number="15">Bu dört yüzlü yaratıklara bakarken, her birinin yanında, yere değen bir tekerlek gördüm.</verse>
				<verse number="16">Tekerleklerin görünüşü ve yapısı şöyleydi: Sarı yakut gibi parlıyorlardı ve dördü de birbirine benziyordu. Görünüşleri ve yapılışları iç içe girmiş bir tekerlek gibiydi.</verse>
				<verse number="17">Hareket edince yaratıkların baktıkları dört yönden birine doğru sağa sola sapmadan ilerliyordu.</verse>
				<verse number="18">Tekerleklerin kenarı yüksek ve korkunçtu; hepsi çepeçevre gözlerle doluydu.</verse>
				<verse number="19">Canlı yaratıklar hareket edince, yanlarındaki tekerlekler de hareket ediyordu; yaratıklar yerden yükseldikçe, tekerlekler de onlarla birlikte yükseliyordu.</verse>
				<verse number="20">Ruhları onları nereye yönlendirirse oraya gidiyorlardı. Tekerlekler de onlarla birlikte yükseliyordu. Çünkü yaratıkların ruhu tekerleklerdeydi.</verse>
				<verse number="21">Yaratıklar hareket ettiğinde onlar da hareket ediyor, yaratıklar durduğunda onlar da duruyor, yaratıklar yerden yükseldiğinde onlar da yükseliyordu. Çünkü yaratıkların ruhu tekerleklerdeydi.</verse>
				<verse number="22">Kubbeye benzer, billur gibi parlak ve korkunç bir şey canlı yaratıkların başları üzerine yayılmıştı.</verse>
				<verse number="23">Kubbenin altında kanatlarının biri öbürünün kanatlarına doğru açılmıştı. Her birinin bedenini örten başka iki kanadı vardı.</verse>
				<verse number="24">Yaratıklar hareket edince, kanatlarının çıkardığı sesi duydum. Gürül gürül akan suların çağıltısını, Her Şeye Gücü Yeten’in sesini, bir ordunun gürültüsünü andırıyordu. Durunca kanatlarını indiriyorlardı.</verse>
				<verse number="25">Kanatları inik dururken, başları üzerindeki kubbeden bir ses duyuldu.</verse>
				<verse number="26">Başları üzerindeki kubbenin üstünde laciverttaşından yapılmış tahta benzer bir nesne vardı. Yüksekte, tahtı andıran nesnede insana benzer biri oturuyordu.</verse>
				<verse number="27">Gördüm ki, beli andıran kısmının yukarısı içi ateş dolu maden gibi ışıldıyordu, belden aşağısı ateşe benziyordu ve çevresi göz alıcı bir ışıkla kuşatılmıştı.</verse>
				<verse number="28">Görünüşü yağmurlu bir gün bulutların arasında oluşan gökkuşağına benziyordu. Öyleydi çevresini saran parlaklık. RAB’bin görkemini andıran olayın görünüşü böyleydi. Görünce, yüzüstü yere yığıldım, birinin konuştuğunu duydum.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Bana, “Ey insanoğlu, ayağa kalk, seninle konuşacağım” dedi.</verse>
				<verse number="2">O benimle konuşur konuşmaz Ruh içime girdi, beni ayaklarımın üzerinde durdurdu; benimle konuşanı duydum.</verse>
				<verse number="3">Bana, “Ey insanoğlu, seni İsrail halkına, bana başkaldıran o asi ulusa gönderiyorum” dedi, “Onlar ve ataları bugüne kadar bana karşı geldiler.</verse>
				<verse number="4">Bu halk dikbaşlı ve inatçıdır. Seni onlara gönderiyorum. Onlara, ‘Egemen RAB şöyle diyor’ diyeceksin.</verse>
				<verse number="5">Bu asi halk seni ister dinlesin, ister dinlemesin, yine de aralarında bir peygamber olduğunu bilecektir.</verse>
				<verse number="6">Sen, ey insanoğlu, onlardan ve sözlerinden korkma! Çevrende çalılar, dikenler olsa, akrepler arasında yaşasan bile korkma. Asi bir halk olsalar bile, onların söyleyeceklerinden korkma, onlar yüzünden yılgınlığa düşme.</verse>
				<verse number="7">Seni ister dinlesinler, ister dinlemesinler, onlara sözlerimi söyleyeceksin. Çünkü onlar asi bir halktır.</verse>
				<verse number="8">Sen, ey insanoğlu, sana söyleyeceğimi dinle! Bu başkaldıran halk gibi asi olma! Ağzını aç, sana vereceğimi ye!”</verse>
				<verse number="9">Baktım, bana doğru uzanmış bir el gördüm; içinde tomar halinde bir kitap vardı.</verse>
				<verse number="10">Tomarı önümde açtı, her iki yanı da yazılıydı. Orada ağıtlar, iniltiler, figanlar yazılıydı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Bana, “Ey insanoğlu, sana verileni ye. Bu tomarı yedikten sonra git, İsrail halkına seslen” dedi.</verse>
				<verse number="2">Böylece ağzımı açtım, yemem için tomarı bana verdi.</verse>
				<verse number="3">Bana, “Ey insanoğlu, sana verdiğim tomarı ye, mideni onunla doldur” dedi. Bunun üzerine tomarı yedim. Bal gibi tatlı geldi bana.</verse>
				<verse number="4">Sonra şöyle dedi: “Ey insanoğlu, İsrail halkına git, onlara sözlerimi ilet.</verse>
				<verse number="5">Çünkü seni konuşması anlaşılmaz, dili zor bir halka değil, İsrail halkına gönderiyorum.</verse>
				<verse number="6">Evet, seni konuşması anlaşılmaz, dili zor, dediklerini anlamadığın halklara göndermiyorum. Onlara gönderseydim, seni dinlerlerdi.</verse>
				<verse number="7">İsrail halkı seni dinlemek istemeyecektir, çünkü o beni dinlemek istemiyor. Bütün İsrail halkı dikbaşlı ve inatçıdır.</verse>
				<verse number="8">Seni onlar kadar inatçı yapacağım, senin alnını onlarınki kadar katılaştıracağım.</verse>
				<verse number="9">Alnını çakmak taşından daha sert bir kaya gibi yapacağım. Her ne kadar asi bir halksalar da onlardan korkma, yılma.”</verse>
				<verse number="10">Bana, “Ey insanoğlu, iyice dinle ve sana söyleyeceklerimi yüreğine yerleştir” dedi,</verse>
				<verse number="11">“Şimdi sürgünde yaşayan halkına git ve seni ister dinlesinler, ister dinlemesinler, onlara, ‘Egemen RAB şöyle diyor’ de.”</verse>
				<verse number="12">Sonra Ruh beni kaldırdı ve arkamda, “RAB’bin görkemine kendi yerinde övgüler olsun!” diye büyük bir gürleme duydum.</verse>
				<verse number="13">Canlı yaratıkların birbirine çarpan kanatlarının çıkardığı sesi, yanlarındaki tekerleklerin gürültüsünü, büyük bir gürleme duydum.</verse>
				<verse number="14">Ruh beni kaldırıp götürdü. RAB’bin güçlü eli üzerimde olduğu halde, üzüntüyle, öfkeyle gittim.</verse>
				<verse number="15">Kevar Irmağı kıyısındaki Tel-Abib’de yaşayan sürgünlerin yanına geldim. Orada, yaşadıkları yerde onların arasında şaşkınlık içinde yedi gün kaldım.</verse>
				<verse number="16">Yedi gün sonra RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="17">“İnsanoğlu, seni İsrail halkına bekçi atadım. Benden bir söz duyar duymaz onları benim yerime uyaracaksın.</verse>
				<verse number="18">Kötü kişiye, ‘Kesinlikle öleceksin’ dediğim zaman onu uyarmaz, yaşamını kurtarmak amacıyla onu kötü yolundan döndürmek için konuşmazsan, o kişi günahı içinde ölecek; ama onun kanından seni sorumlu tutacağım.</verse>
				<verse number="19">Ancak kötü kişiyi uyardığın halde kötülüğünden ve kötü yolundan dönmezse, o günahı içinde ölecek. Ama sen canını kurtarmış olacaksın.</verse>
				<verse number="20">“Doğru kişi doğruluğundan döner de kötülük yaparsa, onu yıkıma uğratacağım, o da ölecek. Onu uyarmadığın için günahı içinde ölecek, yaptığı doğru işler anılmayacak. Ancak onun kanından seni sorumlu tutacağım.</verse>
				<verse number="21">Ama doğru kişiyi günah işlemesin diye uyarırsan, o da günah işlemezse, kesinlikle yaşayacak. Çünkü o uyarılara kulak vermiştir; sen de canını kurtarmış olacaksın.”</verse>
				<verse number="22">RAB’bin eli orada üzerimdeydi. Bana, “Kalk, ovaya git” dedi, “Orada seninle konuşacağım.”</verse>
				<verse number="23">Böylece kalkıp ovaya gittim. RAB’bin görkemi tıpkı Kevar Irmağı kıyısında gördüğüm gibi orada durmaktaydı. Yüzüstü yere yığıldım.</verse>
				<verse number="24">Ruh içime girdi, beni ayaklarımın üzerinde durdurdu. Benimle şöyle konuştu: “Git, evine kapan.</verse>
				<verse number="25">Halkın arasına çıkmaman için seni halatlarla bağlayacaklar, ey insanoğlu.</verse>
				<verse number="26">Dilini damağına yapıştıracağım; konuşmayacak, onları paylayamayacaksın. Çünkü bu halk asidir.</verse>
				<verse number="27">Ama seninle konuştuğumda dilini çözeceğim. Onlara, ‘Egemen RAB şöyle diyor’ diyeceksin. Dinleyen dinlesin, dinlemeyen dinlemesin. Çünkü bu halk asidir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">“Sen, ey insanoğlu, bir tuğla al, önüne koy, üzerine Yeruşalim Kenti’ni çiz.</verse>
				<verse number="2">Kenti kuşat, duvarla çevir. Kente karşı toprak rampalar yap, ordugah kur, çevresine kütükler yerleştir.</verse>
				<verse number="3">Sonra demir bir sac al; demirden bir duvar gibi kendinle kentin arasına koy. Yüzünü ona doğru çevir. Kent kuşatma altında tutulacak, onu sen kuşatacaksın. Bu İsrail halkı için bir belirti olacak.</verse>
				<verse number="4">“Sonra sol yanına uzan, İsrail halkının günahını yüklen. Sol yanına uzanacağın günler kadar onların suçunun cezasını çekeceksin.</verse>
				<verse number="5">Suçlarının yıl sayısı kadar sana gün ayırdım. Böylece üç yüz doksan gün İsrail halkının suçunun cezasını çekeceksin.</verse>
				<verse number="6">“Bunu yaptıktan sonra, bu kez sağ yanına uzan, Yahuda halkının suçunun cezasını çek. Sana kırk gün, her yıl için bir gün ayırdım.</verse>
				<verse number="7">Yüzünü Yeruşalim kuşatmasına çevir, çıplak kollarını kaldırıp Yeruşalim’e karşı peygamberlik et.</verse>
				<verse number="8">Kuşatma günlerini bitirinceye dek bir yandan öbür yana dönmemen için seni halatlarla bağlayacağım.</verse>
				<verse number="9">“Buğday, arpa, bakla, mercimek, darı, kızıl buğday al, bir kaba koy. Bunlardan kendine ekmek yap. Bir yanına uzanacağın üç yüz doksan gün boyunca bu ekmekten yiyeceksin.</verse>
				<verse number="10">Her gün belirli zamanda yemen için yirmi şekel ekmek tartacaksın.</verse>
				<verse number="11">Bunun gibi suyu da belirli zamanda, ölçüyle, bir hinin altıda biri kadar içeceksin.</verse>
				<verse number="12">Yiyeceğini arpa pidesi yer gibi ye ve insan dışkısından ateş yakıp üzerinde halkın gözü önünde pişir.”</verse>
				<verse number="13">RAB, “Uluslar arasına dağıtacağım İsrail halkı böylelikle kirli sayılan yiyecekleri yiyecek” dedi.</verse>
				<verse number="14">Ben, “Eyvah, ey Egemen RAB!” diye karşılık verdim, “Hiçbir zaman kirli sayılan bir şeye dokunmadım. Gençliğimden bu yana kendiliğinden ölmüş ya da yabanıl bir hayvan tarafından öldürülmüş bir hayvanın etini yemedim, ağzıma kirli sayılan et koymadım.”</verse>
				<verse number="15">“Peki” dedi, “Ekmeğini insan dışkısı yerine tezek yakıp üzerinde pişirmene izin vereceğim.”</verse>
				<verse number="16">Sonra, “İnsanoğlu, Yeruşalim’i her türlü yiyecekten yoksun bırakacağım” dedi, “Bu halk yiyeceğini tartıyla ve kaygı içinde yiyecek, suyunu ölçüyle ve şaşkınlık içinde içecek.</verse>
				<verse number="17">Yiyeceği de suyu da azalacak. Hepsi şaşkınlığa düşecek, günahları içinde eriyip yok olacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">“Ey insanoğlu, keskin bir kılıç al, berber usturası gibi kullanarak başını, sakalını tıraş et. Sonra bir terazi getir, kılları bölümlere ayır.</verse>
				<verse number="2">Yeruşalim’in kuşatılması bitince, kılların üçte birini kentin ortasında yakacaksın. Üçte birini kılıçla kentin çevresine fırlatacak, kalan üçte birini de rüzgara savuracaksın. Ben de yalın kılıç onların peşine düşeceğim.</verse>
				<verse number="3">Birkaç tel kıl bırak, giysinin kıvrımlarına tak.</verse>
				<verse number="4">Yine birkaçını alıp ateşe at, yansın. O kıllardan bütün İsrail halkına ateş yayılacak.</verse>
				<verse number="5">“Egemen RAB diyor ki: Bu Yeruşalim’i ulusların ortasına yerleştirdim, çevresini ülkelerle kuşattım.</verse>
				<verse number="6">Öyleyken Yeruşalim çevresindeki bütün uluslardan ve ülkelerden daha çok kötülük yaparak ilkelerimi, kurallarımı çiğnedi. İlkelerime karşı geldi, kurallarım uyarınca davranmadı.</verse>
				<verse number="7">Bundan ötürü Egemen RAB diyor ki: Çevrenizde yaşayan uluslardan daha azgındınız, kurallarımı izlemediniz, ilkelerime uymadınız. Çevrenizde yaşayan ulusların ilkelerine de uymadınız.</verse>
				<verse number="8">“Bundan ötürü Egemen RAB diyor ki: İşte ben size karşıyım, ulusların gözü önünde sizi cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="9">Yaptığınız bütün iğrençlikler yüzünden önceden yapmadığımı, bir daha yapmayacağımı size yapacağım.</verse>
				<verse number="10">Böylece aranızda babalar çocuklarını, çocuklar da babalarını yiyecekler. Sizi cezalandıracağım, sağ kalanlarınızı her yana dağıtacağım.</verse>
				<verse number="11">Egemen RAB varlığım hakkı için diyor, madem tapınağımı iğrenç put ve uygulamalarınızla kirlettiniz, ben de sizi esirgemeyecek, size acımayacak, sizi kayırmayacağım.</verse>
				<verse number="12">Kentte yaşayanlarınızın üçte biri salgın hastalık ya da kıtlık yüzünden yok olacak; üçte biriniz çevrede kılıçtan geçirilecek; üçte birinizi de her yana dağıtıp yalın kılıç peşinize düşeceğim.</verse>
				<verse number="13">“Böylece kızgınlığım son bulacak, onlara karşı öfkemi yatıştıracağım. O zaman ben de rahata kavuşacağım. Öfkemi onların üzerine boşaltınca, ben RAB’bin kıskançlığımdan onlarla konuştuğumu anlayacaklar.</verse>
				<verse number="14">“Çevrenizdeki uluslar arasında, yoldan her geçenin gözü önünde sizi yıkıma uğratacak, aşağılayacağım.</verse>
				<verse number="15">Öfke, kızgınlık ve acı paylamalarla sizi cezalandırdığımda çevrenizdeki uluslar arasında alay konusu olacak, aşağılanacaksınız; ders alınacak, şaşılacak bir duruma düşeceksiniz. Ben, RAB bunu söyledim.</verse>
				<verse number="16">Sizi yok etmek için üzerinize öldürücü, yıkıcı kıtlık oklarını salacağım. Üzerinize salacağım kıtlığı daha da artıracak, sizi her türlü yiyecekten yoksun bırakacağım.</verse>
				<verse number="17">Üzerinize kıtlık ve yabanıl hayvanlar salacağım, sizi çocuklarınızdan edecekler. Salgın hastalık ve dökülen kan sizi süpürüp yok edecek; başınıza da kılıç getireceğim. Ben, RAB böyle söyledim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Ey insanoğlu, yüzünü İsrail dağlarına doğru çevir ve onlara karşı peygamberlik et.</verse>
				<verse number="3">De ki, ‘Ey İsrail dağları, Egemen RAB’bin sözünü dinleyin. Egemen RAB dağlara, tepelere, vadilere, derelere şöyle diyor: Üzerinize kılıç göndereceğim, tapınma yerlerinizi yıkacağım.</verse>
				<verse number="4">Sunaklarınızı devirecek, buhur sunaklarınızı paramparça edeceğim. Kılıçtan geçirilmiş halkınızı putlarınızın önüne düşüreceğim.</verse>
				<verse number="5">İsrailliler’in cesetlerini putlarının önüne atacak, kemiklerini sunaklarının çevresine dağıtacağım.</verse>
				<verse number="6">Yaşadığınız her yerde kentleriniz yakılıp yıkılacak, tapınma yerleriniz yerle bir edilecek. Öyle ki, sunaklarınız devrilip yıkılsın, putlarınız ezilip paramparça olsun, buhur sunaklarınız yok edilsin, el emeğiniz boşa çıksın.</verse>
				<verse number="7">Halkınız her yerde öldürülecek. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Birkaç kişiyi ölümden kurtaracağım. Ülkelere, uluslar arasına dağılan bazılarınız kılıçtan kurtulacak.</verse>
				<verse number="9">Kurtulanlar tutsak alındıkları uluslarda beni anımsayacaklar. Benden dönen sadakatsiz yüreklerinden, putları ardınca şehvete sürükleyen gözlerinden derin acı duydum. Yaptıkları kötülükler ve iğrenç uygulamalar yüzünden kendilerinden tiksinecekler.</verse>
				<verse number="10">Benim RAB olduğumu, başlarına bu felaketi getireceğimi boşuna söylemediğimi anlayacaklar.</verse>
				<verse number="11">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Ellerini çırp, ayaklarını yere vur, İsrail halkının bütün kötü ve iğrenç uygulamalarından ötürü ah çek! Çünkü kılıçla, kıtlıkla, salgın hastalıkla yok olacaklar.</verse>
				<verse number="12">Uzaktakiler salgın hastalıktan ölecek, yakındakiler kılıçtan geçirilecek, kuşatma sırasında sağ kalanlar kıtlıktan ölecek. Böylece onlara duyduğum öfkeye son vereceğim.</verse>
				<verse number="13">Putlarının arasına, sunaklarının çevresine, her yüksek tepeye, dağ doruğuna, her yeşeren bol yapraklı ağacın altına cesetleri serilince, benim RAB olduğumu anlayacaklar. Oralarda putlarına güzel kokulu buhur sundular.</verse>
				<verse number="14">Elimi onlara karşı uzatacak, çölden Rivla’ya kadar yaşadıkları ülkeyi yerle bir edip ıssız bırakacağım. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Ey insanoğlu, Egemen RAB İsrail ülkesine şöyle diyor: Son yaklaştı! Ülkenin dört köşesinin sonu geldi.</verse>
				<verse number="3">Senin de sonun geldi! Senin üzerine öfkemi yağdıracağım. Yaptıklarına göre seni yargılayacak, bütün iğrenç uygulamalarının karşılığını vereceğim.</verse>
				<verse number="4">Sana acımayacak, seni esirgemeyeceğim. Yaptıklarının ve sendeki iğrenç uygulamaların karşılığını vereceğim. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="5">“Egemen RAB şöyle diyor: Yıkım! İşte duyulmamış bir yıkım geliyor.</verse>
				<verse number="6">Sonun geldi! Evet, sonun geldi! Sana karşı uyanıyor. İşte geliyor.</verse>
				<verse number="7">Ey ülkede yaşayan halk, yıkıma uğrayacaksın. Yıkım zamanı yaklaştı! Gün yakın! Dağların üzerinden sevinç sesi yerine kargaşa sesi geliyor.</verse>
				<verse number="8">Çok yakında kızgınlığımı üzerine boşaltacak, sana duyduğum öfkeyi üzerine dökeceğim. Yaptıklarına göre seni yargılayacak, bütün iğrenç uygulamalarının karşılığını vereceğim.</verse>
				<verse number="9">Sana acımayacak, seni esirgemeyeceğim. Yaptıklarının ve sendeki iğrenç uygulamaların karşılığını vereceğim. O zaman seni cezalandıranın ben RAB olduğumu anlayacaksın.</verse>
				<verse number="10">“İşte o gün! Gün yaklaştı! Yıkım hazır. Değnek çiçeklendi, gurur tomurcuklandı.</verse>
				<verse number="11">Zorbalık ayaklanıp kötülüğün sopası oldu. Halktan, o kalabalıktan kimse kalmayacak; mallarından, görkemlerinden bir şey kalmayacak.</verse>
				<verse number="12">“Son yaklaştı! Gün geldi! Alıcı sevinmesin, satıcı üzülmesin. Çünkü öfkem bütün halkın üzerine yağacak.</verse>
				<verse number="13">Satıcı yaşadığı sürece sattığını geri alamayacak. Çünkü herkesi ilgilendiren bu görüm değiştirilmeyecek. İşlediği günahlar yüzünden kimse canını koruyamayacak.</verse>
				<verse number="14">Borazan çalındı, herkes hazır, ama kimse savaşa gitmeyecek. Çünkü öfkem bütün halkın üzerindedir.</verse>
				<verse number="15">“İşte dışarda kılıç, içerde salgın hastalık ve kıtlık. Kentin dışındakiler kılıçla öldürülecek, kenttekilerse kıtlıktan, salgın hastalıktan yok olacak.</verse>
				<verse number="16">Sağ kalanlar vadilerdeki güvercinler gibi dağlara kaçacak; her biri günahından ötürü inleyecek.</verse>
				<verse number="17">Eller gevşeyecek, dizler titreyecek.</verse>
				<verse number="18">Çul kuşanacak, dehşete düşecekler. Yüzleri utançtan kızaracak, başları tıraş edilecek.</verse>
				<verse number="19">Gümüşlerini sokağa atacaklar. Altınları kirli sayılacak. RAB’bin öfkesini boşalttığı gün onları ne altınları, ne gümüşleri kurtarabilir. Bunlarla ne açlıklarını giderebilir, ne karınlarını doyurabilirler. Altın ve gümüş onları suça sürükledi.</verse>
				<verse number="20">Mücevherlerinin güzelliğiyle gururlanırlardı. İğrenç, tiksindirici putlarını bunlardan yaptılar. Bu yüzden mücevherlerini kirli bir nesneye çevireceğim.</verse>
				<verse number="21">Hepsini yağma mal olarak yabancı uluslara, ganimet olarak dünyadaki kötülere vereceğim; onları kirletecekler.</verse>
				<verse number="22">Yüzümü onlardan çevireceğim. Değerli tapınağımı kirletecekler; zorbalar içeri girip orayı kirletecekler.</verse>
				<verse number="23">“Kendinize zincirler hazırlayın! Ülkede kan akıtılıyor, kent zorbalık dolu.</verse>
				<verse number="24">Ulusların en kötülerini buraya getireceğim; evlerinizi mülk edinecekler. Güçlülerin gururuna son vereceğim. Kutsal yerleri kirletilecek.</verse>
				<verse number="25">Korku gelince esenlik arayacak, ama bulamayacaklar.</verse>
				<verse number="26">Yıkım üstüne yıkım gelecek. Kötü haberler birbirini kovalayacak. Peygamberden görüm isteyecekler; kâhin Kutsal Yasa’yı öğretemeyecek, ileri gelenler öğüt veremeyecek.</verse>
				<verse number="27">Kral yas tutacak, önder umutsuzluğa düşecek, ülkedeki halkın korkudan elleri titreyecek. Onları yaptıklarına göre cezalandıracak, yargıladıkları gibi yargılayacağım. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Sürgünlüğün altıncı yılı, altıncı ayın beşinci günü evde Yahuda’nın ileri gelenleriyle otururken Egemen RAB’bin eli bana dokundu.</verse>
				<verse number="2">Baktım, insana benzer birini gördüm: Görünüşü, belinden aşağısı ateşi andırıyor, belinden yukarısı maden gibi ışıldıyordu.</verse>
				<verse number="3">Eli andıran bir şey uzatıp beni saçlarımdan tuttu. Ruh beni yerle gök arasına kaldırdı ve Tanrı’dan gelen görümlerde Yeruşalim’e, iç avlunun kuzeye bakan kapısının giriş bölümüne götürdü. Tanrı’nın kıskançlığını uyandıran kıskançlık putu orada dikiliydi.</verse>
				<verse number="4">Ovada gördüğüm görümdeki gibi, İsrail’in Tanrısı’nın görkemi oradaydı.</verse>
				<verse number="5">Sonra bana, “Ey insanoğlu, kuzeye bak!” dedi. Baktım, sunak kapısının kuzeye bakan giriş bölümünde duran kıskançlık putunu gördüm.</verse>
				<verse number="6">Bana, “İnsanoğlu, ne yaptıklarını görüyor musun?” dedi, “Tapınağımdan uzaklaşayım diye İsrail halkı çok iğrenç şeyler yapıyor. Bundan daha iğrenç şeyler göreceksin.”</verse>
				<verse number="7">Beni avlunun giriş bölümüne getirdi. Baktım, duvarda bir delik gördüm.</verse>
				<verse number="8">Bana, “Haydi duvarı del, insanoğlu” dedi. Duvarı deldim, orada bir kapı gördüm.</verse>
				<verse number="9">Bana, “İçeri gir de burada yaptıkları kötü ve iğrenç şeyleri gör” dedi.</verse>
				<verse number="10">Böylece içeriye girip baktım. Duvarın her yanına çeşit çeşit sürüngen, iğrenç hayvan şekilleri ve İsrail halkının bütün putları oyulmuştu.</verse>
				<verse number="11">İsrail ileri gelenlerinden yetmiş kişiyle Şafan oğlu Yaazanya orada, putların önünde duruyordu. Her birinin elinde bir buhurdan vardı; buhurun kokusu bulut gibi yükseliyordu.</verse>
				<verse number="12">“İnsanoğlu, İsrail halkının ileri gelenlerinin kendi putlarının odalarında, karanlıkta neler yaptıklarını gördün mü?” dedi, “Onlar, ‘RAB bizi görmüyor, RAB ülkeyi bıraktı’ diyorlar.”</verse>
				<verse number="13">Bana yine, “Daha iğrenç şeyler yaptıklarını da göreceksin” dedi.</verse>
				<verse number="14">Bundan sonra beni RAB’bin Tapınağı’nın kuzeye bakan kapısının giriş bölümüne götürdü. Orada oturup Tammuz için ağlayan kadınları gördüm.</verse>
				<verse number="15">Bana, “İnsanoğlu, bunu gördün mü? Bundan daha iğrenç şeyler de göreceksin” dedi.</verse>
				<verse number="16">Beni RAB’bin Tapınağı’nın iç avlusuna götürdü. Tapınağın girişinde, eyvanla sunak arasında yirmi beş kadar adam vardı. Sırtlarını RAB’bin Tapınağı’na, yüzlerini doğuya dönmüş, güneşe tapınıyorlardı.</verse>
				<verse number="17">Bana, “İnsanoğlu, bunları gördün mü?” dedi, “Yahuda halkı burada yaptığı iğrenç şeyler yetmiyormuş gibi, ülkeyi zorbalıkla doldurup beni sürekli öfkelendiriyor. Bak, dalı nasıl burunlarına uzatıyorlar!</verse>
				<verse number="18">Bundan ötürü onlara öfkeyle davranacak, acımayacağım, onları esirgemeyeceğim. Yüksek sesle beni çağırsalar bile onları dinlemeyeceğim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Sonra yüksek sesle, “Kenti cezalandıracak olanlar, ellerinde yok edici silahlarıyla buraya gelsin” diye seslendiğini duydum.</verse>
				<verse number="2">Kuzeye bakan yukarı kapı yolundan altı kişinin geldiğini gördüm. Her birinin elinde ölümcül bir silah vardı. Aralarında keten giysili, belinde yazı takımı olan bir adam vardı. İçeriye girip tunç sunağın yanında durdular.</verse>
				<verse number="3">İsrail Tanrısı’nın görkemi bulunduğu yerden, Keruvlar’ın üzerinden ayrılıp tapınağın eşiğine gitti. RAB keten giysili, belinde yazı takımı olan adama seslendi:</verse>
				<verse number="4">“Yeruşalim Kenti’nin içinden geç, orada yapılan iğrenç şeylerden ötürü dövünüp ağlayanların alınlarına işaret koy” dedi.</verse>
				<verse number="5">Öbürlerine, “Kent boyunca onu izleyin ve kimseye acımadan, kimseyi esirgemeden öldürün” dediğini duydum.</verse>
				<verse number="6">“Yaşlıyı, genci, genç kızı, kadını, çocukları öldürün. Yalnız alınlarında işaret olanlara dokunmayın. İşe tapınağımdan başlayın.” Onlar da tapınağın önünde duran İsrail ileri gelenlerinden işe başladılar.</verse>
				<verse number="7">Onlara, “Tapınağı kirletin, avlularını cesetlerle doldurun. Haydi başlayın!” dedi. Bunun üzerine onlar gidip kenttekileri öldürmeye başladılar.</verse>
				<verse number="8">Onlar halkı öldürürken ben tek başıma kaldım. Yüzüstü yere kapanıp, “Ah, ey Egemen RAB! Öfkeni Yeruşalim üzerine boşaltırken, geri kalan bütün İsrailliler’i de mi yok edeceksin?” diye haykırdım.</verse>
				<verse number="9">“İsrail ve Yahuda halkının günahı pek büyük” diye karşılık verdi, “Ülke kan, kent haksızlık dolu. Onlar, ‘RAB ülkeyi bıraktı, RAB görmüyor’ diyorlar.</verse>
				<verse number="10">Ben de onlara acımayacak, onları esirgemeyeceğim. Yaptıklarını kendi başlarına getireceğim.”</verse>
				<verse number="11">Derken keten giysili, belinde yazı takımı olan adam, “Buyruklarını yerine getirdim” diye haber verdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Baktım, Keruvlar’ın başı üzerindeki kubbenin üzerinde laciverttaşından tahta benzer bir nesne gördüm.</verse>
				<verse number="2">RAB keten giysili adama, “Keruvlar’ın altındaki tekerleklerin arasına gir. Avuçlarını Keruvlar’ın arasındaki ateş közleriyle doldurup kentin üzerine közleri saç” dedi. Adamın oraya girdiğini gördüm.</verse>
				<verse number="3">Adam oraya girdiğinde, Keruvlar tapınağın güney tarafında duruyordu. Bulut tapınağın iç avlusunu doldurdu.</verse>
				<verse number="4">RAB’bin görkemi Keruvlar’ın üzerinden ayrılıp tapınağın eşiğine gitti. Tapınak bulutla doldu. Avlu RAB’bin görkeminin parıltısıyla doluydu.</verse>
				<verse number="5">Keruvlar’ın kanatlarının sesi dış avludan bile duyuluyordu; tıpkı Her Şeye Gücü Yeten Tanrı’nın sesi gibiydi.</verse>
				<verse number="6">RAB keten giysili adama, “Keruvlar’dan ve tekerleklerin arasından ateş al” diye buyurunca, adam oraya girip bir tekerleğin yanında durdu.</verse>
				<verse number="7">Sonra Keruvlar’dan biri aralarındaki ateşe elini uzattı, biraz ateş alıp keten giysili adamın avuçlarına koydu. Adam ateşi alıp oradan ayrıldı.</verse>
				<verse number="8">Keruvlar’ın kanatları altında insan eline benzer bir şekil göründü.</verse>
				<verse number="9">Baktım, her Keruv’un yanında birer tane olmak üzere dört tekerlek gördüm. Tekerlekler sarı yakut gibi parıldıyordu.</verse>
				<verse number="10">Dördü de birbirine benziyor, iç içe girmiş bir tekerleği andırıyordu.</verse>
				<verse number="11">Hareket edince Keruvlar’ın baktıkları dört yönden birine doğru, sağa sola dönmeden ilerliyordu. Ön tekerlek nereye yönelirse, öbür tekerlekler de onun ardınca gidiyordu.</verse>
				<verse number="12">Keruvlar’ın bedenleri –sırtları, elleri, kanatları– ve dördünün de tekerlekleri çepeçevre gözlerle doluydu.</verse>
				<verse number="13">Tekerleklere “Dönen tekerlekler” dendiğini duydum.</verse>
				<verse number="14">Her Keruv’un dört yüzü vardı: Birinci yüz öküz yüzüne, ikincisi insan yüzüne, üçüncüsü aslan yüzüne, dördüncüsü kartal yüzüne benziyordu.</verse>
				<verse number="15">Keruvlar yukarıya doğru yükseldi. Bunlar daha önce Kevar Irmağı kıyısında gördüğüm canlı yaratıklardı.</verse>
				<verse number="16">Keruvlar hareket edince, yanlarındaki tekerlekler de hareket ediyor, Keruvlar yerden yükselmek için kanatlarını açınca, tekerlekler de yanlarından ayrılmıyordu.</verse>
				<verse number="17">Keruvlar durduğunda onlar da duruyor, Keruvlar yerden yükseldiğinde onlar da yükseliyordu. Çünkü yaratıkların ruhu tekerleklerdeydi.</verse>
				<verse number="18">RAB’bin görkemi tapınağın eşiğinden ayrılıp Keruvlar’ın üzerinde durdu.</verse>
				<verse number="19">Ben bakarken Keruvlar kanatlarını açıp yerden yükseldi, tekerlekler de onlarla yükseldi. RAB’bin Tapınağı’nın Doğu Kapısı’nın girişinde durdular. İsrail Tanrısı’nın görkemi onların üzerindeydi.</verse>
				<verse number="20">Kevar Irmağı kıyısında, İsrail Tanrısı’nın altında gördüğüm ve Keruvlar olduğunu anladığım canlı yaratıklar bunlardı.</verse>
				<verse number="21">Her birinin dört yüzü, dört kanadı vardı. Kanatlarının altında insan elini andıran bir şey vardı.</verse>
				<verse number="22">Yüzleri Kevar Irmağı kıyısında gördüğüm yüzlere benziyordu. Her biri dosdoğru ilerliyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Ruh beni yine yukarıya kaldırıp RAB’bin Tapınağı’nın Doğu Kapısı’na götürdü. Kapının giriş bölümünde yirmi beş adam vardı. Aralarında halkın önderlerinden Azzur oğlu Yaazanya’yı, Benaya oğlu Pelatya’yı gördüm.</verse>
				<verse number="2">RAB bana, “İnsanoğlu, bunlar kötülük tasarlayan ve bu kentte kötü öğüt veren adamlardır” dedi,</verse>
				<verse number="3">“Onlar, ‘Yıkım yakın değil, ev yapmanın zamanıdır. Bu kent kazan, biz de etiz’ diyorlar.</verse>
				<verse number="4">Bundan ötürü onları uyar, ey insanoğlu, onları uyar.”</verse>
				<verse number="5">Sonra RAB’bin Ruhu üzerime inip şunları söylememi buyurdu: “RAB şöyle diyor: Ey İsrail halkı, neler söylediğinizi ve neler düşündüğünüzü bilirim.</verse>
				<verse number="6">Bu kentte birçok kişi öldürdünüz, kentin sokaklarını ölülerle doldurdunuz.</verse>
				<verse number="7">“Bundan ötürü Egemen RAB şöyle diyor: Oraya attığınız ölüler et, kent de kazandır. Ama sizi kentin dışına süreceğim.</verse>
				<verse number="8">Kılıçtan korktunuz, ama ben üzerinize kılıç göndereceğim. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="9">Sizi kentten çıkarıp yabancıların eline teslim edeceğim. Sizi cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="10">Kılıçla öldürüleceksiniz. Sizi İsrail sınırında cezalandıracağım. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="11">Bu kent sizin için kazan olmayacak, siz de onun içinde et olmayacaksınız. Sizi İsrail sınırında cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="12">O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız. Kurallarımı izlemediniz, ilkelerime uymadınız; çevrenizdeki ulusların ilkelerine uydunuz.”</verse>
				<verse number="13">Ben peygamberlikte bulunurken Benaya oğlu Pelatya öldü. Yüzüstü yere kapanıp, “Ah, ey Egemen RAB! Geri kalan İsrailliler’i büsbütün mü yok edeceksin?” diye yüksek sesle haykırdım.</verse>
				<verse number="14">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="15">“Ey insanoğlu, Yeruşalim’de yaşayanlar senin kardeşlerin, akrabaların ve öbür İsrailliler için, ‘Onlar RAB’den uzaklar, bu ülke mülk olarak bize verildi’ demişler.”</verse>
				<verse number="16">“Bu yüzden de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Onları uzaktaki uluslar arasına gönderdim, ülkeler arasına dağıttım. Öyleyken gittikleri ülkelerde kısa süre için onlara barınak oldum.’</verse>
				<verse number="17">“De ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Sizi uluslar arasından toplayacak, dağılmış olduğunuz ülkelerden geri getirecek, İsrail ülkesini yeniden size vereceğim.’</verse>
				<verse number="18">“Ülkeye dönecek, tiksindirici, iğrenç putları oradan söküp atacaklar.</verse>
				<verse number="19">Onlara tek bir yürek vereceğim, içlerine yeni bir ruh koyacağım. İçlerindeki taş yüreği çıkarıp onlara etten bir yürek vereceğim.</verse>
				<verse number="20">O zaman kurallarımı izleyecek, ilkelerime uymaya özen gösterecekler. Onlar halkım olacak, ben de onların Tanrısı olacağım.</verse>
				<verse number="21">Tiksindirici, iğrenç putlara gönülden yönelenlere gelince, yaptıklarının aynısını başlarına getireceğim. Böyle diyor Egemen RAB.”</verse>
				<verse number="22">Keruvlar kanatlarını açtı, tekerlekler yanlarında duruyordu. İsrail Tanrısı’nın görkemi onların üzerindeydi.</verse>
				<verse number="23">RAB’bin görkemi kentin ortasından yükselip kentin doğusundaki dağa kondu.</verse>
				<verse number="24">Görümde Tanrı’nın Ruhu beni yukarı kaldırıp Kildan ülkesindeki sürgünlerin yanına götürdü. Sonra gördüğüm görüm kayboldu.</verse>
				<verse number="25">Ben de RAB’bin bana gösterdiği her şeyi sürgündekilere anlattım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, asi bir halkın arasında yaşıyorsun. Gözleri varken görmüyor, kulakları varken işitmiyorlar. Çünkü bu halk asidir.</verse>
				<verse number="3">“Sen, insanoğlu, sürgüne gidecekmiş gibi eşyanı topla, onların gözü önünde, gündüzün yola çık, bulunduğun yerden başka bir yere git. Kim bilir, asi bir halk olmalarına karşın seni görüp anlayabilirler.</verse>
				<verse number="4">Gündüzün, halkın gözü önünde topladığın sürgün eşyanı çıkar. Akşam yine onların gözü önünde sürgüne giden biri gibi yola çık.</verse>
				<verse number="5">Onlar seni izlerken duvarı delip eşyanı çıkar.</verse>
				<verse number="6">Seni izlerlerken eşyanı sırtlayıp karanlıkta taşı. Ülkeyi görmemek için yüzünü ört. Çünkü yapacakların İsrail halkı için bir uyarı olacaktır.”</verse>
				<verse number="7">Bana verilen buyruk uyarınca davrandım. Gündüzün sürgüne gidecekmiş gibi eşyalarımı çıkardım. Akşam elimle duvarı deldim. Eşyalarımı karanlıkta çıkarıp onlar izlerken sırtımda taşıdım.</verse>
				<verse number="8">Ertesi sabah RAB bana seslendi:</verse>
				<verse number="9">“İnsanoğlu, o asi İsrail halkı sana, ‘Ne yapıyorsun?’ diye sormadı mı?</verse>
				<verse number="10">“Onlara de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Yeruşalim’deki önder ve orada yaşayan bütün İsrail halkına ilişkin bir bildiridir bu.</verse>
				<verse number="11">Ben sizin için bir uyarıyım’ de. Sana yaptığımın tıpkısı onlara da yapılacak. Tutsak olarak sürgüne gidecekler.</verse>
				<verse number="12">“Onların önderi karanlıkta eşyasını sırtında taşıyarak yola koyulacak. Eşyasını çıkarmak için duvarda bir gedik açacak. Ülkeyi görmemek için yüzünü örtecek.</verse>
				<verse number="13">Onun üzerine ağımı atacağım, kurduğum tuzağa düşecek. Onu Babil’e, Kildan ülkesine götüreceğim, ama ülkeyi göremeden orada ölecek.</verse>
				<verse number="14">Çevresindekilerin tümünü –yardımcılarını, ordusunu– dünyanın dört bucağına dağıtacağım. Yalın kılıç onların peşlerine düşeceğim.</verse>
				<verse number="15">Onları uluslar arasına dağıtıp ülkelere sürdüğümde, benim RAB olduğumu anlayacaklar.</verse>
				<verse number="16">Gittikleri uluslarda yaptıkları bütün iğrenç uygulamaları anlatmaları için aralarından birkaç kişiyi kılıçtan, kıtlıktan, salgın hastalıktan sağ bırakacağım. Böylece benim RAB olduğumu anlayacaklar.”</verse>
				<verse number="17">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="18">“İnsanoğlu, yiyeceğini titreyerek ye, suyunu korkudan ürpererek iç.</verse>
				<verse number="19">Ülkede yaşayan halka de ki, ‘Egemen RAB İsrail ve Yeruşalim’de yaşayanlar için şöyle diyor: Yiyeceklerini umutsuzluk içinde yiyecek, sularını şaşkınlık içinde içecekler. Orada yaşayanların yaptığı zorbalık yüzünden ülke ıssız bırakılacak.</verse>
				<verse number="20">Halkın içinde yaşadığı kentler yakılacak, ülke çöle dönüşecek. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="21">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="22">“İnsanoğlu, İsrail’de yaygın olan, ‘Günler geçiyor, her görüm boşa çıkıyor’ deyişinin anlamı nedir?</verse>
				<verse number="23">Onlara de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Ben bu deyişe son vereceğim. Bundan böyle İsrail’de bir daha söylenmeyecek.’ Yine onlara de ki, ‘Her görümün yerine geleceği günler yaklaştı.</verse>
				<verse number="24">Artık İsrail halkı arasında yalan görüm ya da aldatıcı falcılık olmayacak.</verse>
				<verse number="25">Ama ben RAB, ne dersem gecikmeden olacak. Siz, ey asi İsrail halkı, söylediklerimin tümünü sizin günlerinizde yerine getireceğim. Böyle diyor Egemen RAB.’ ”</verse>
				<verse number="26">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="27">“İnsanoğlu, İsrail halkı, ‘Onun gördüğü görüm uzak günler için, peygamberlik sözleri de uzak gelecekle ilgili’ diyor.</verse>
				<verse number="28">“Bundan ötürü onlara de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Söylediğim sözlerden hiçbiri artık gecikmeyecek, ne dersem olacak. Böyle diyor Egemen RAB.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, peygamberlikte bulunan İsrail peygamberlerine karşı sen peygamberlik et. Kendiliğinden peygamberlik eden o peygamberlere de ki, ‘RAB’bin sözüne kulak verin!</verse>
				<verse number="3">Egemen RAB şöyle diyor: Hiçbir görüm görmemiş ama kurdukları hayaller uyarınca davranan akılsız peygamberlerin vay başına!</verse>
				<verse number="4">Ey İsrail, peygamberlerin yıkıntılar arasındaki çakallara benziyor.</verse>
				<verse number="5">RAB’bin gününde İsrail halkının savaşta direnmesi için gidip duvardaki gedikleri onarmadınız.</verse>
				<verse number="6">Onların görümleri uydurmadır. Yaptıkları yalan peygamberliklere RAB’bin sözüdür diyorlar. Oysa onları ben göndermedim. Yine de söylediklerinin yerine geleceğini umuyorlar.</verse>
				<verse number="7">Ben söylemediğim halde, RAB’bin sözüdür diyorsunuz. Oysa gördüğünüz görümler uydurma, yaptığınız falcılık yalan değil mi?</verse>
				<verse number="8">“ ‘Bu yüzden Egemen RAB şöyle diyor: Söylediğiniz boş sözler, gördüğünüz yalan görümlerden ötürü size karşıyım. Böyle diyor Egemen RAB.</verse>
				<verse number="9">Elim uydurma görüm gören, yalan yere falcılık eden peygamberlere karşı olacak. Onlar halkımın topluluğunda bulunmayacak, İsrail halkının kütüğüne yazılmayacak, İsrail ülkesine girmeyecekler. O zaman benim Egemen RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Esenlik yokken esenlik diyerek halkımı aldatıyorlar. Biri dayanıksız bir duvar yapınca, sahte peygamberler üzerine sıva vuruyorlar.</verse>
				<verse number="11">Duvarı sıvayanlara de ki: Duvar yıkılacak; sağanak yağmur yağacak, ardından dolu yağdıracağım. Şiddetli bir rüzgar çıkıp duvara karşı esecek.</verse>
				<verse number="12">Duvar çökünce size, nerede duvara vurduğunuz sıva demeyecekler mi?</verse>
				<verse number="13">“ ‘Onun için Egemen RAB şöyle diyor: Öfkemden duvarı yerle bir etmek için şiddetli bir rüzgar göndereceğim; kızgınlığımdan sağanak yağmur ve dolu yağdıracağım.</verse>
				<verse number="14">Sıva vurduğunuz duvarı yıkıp yerle bir edeceğim. Temeli açılıp ortaya çıkacak. Yıkılacak ve altında yok olacaksınız. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="15">Böylece öfkemi duvarın ve duvara sıva vuranların üzerine boşaltacağım. Size duvar da duvara sıva vuran da Yeruşalim’de esenlik yokken esenlik görümleri gören İsrailli peygamberler de yok oldu diyeceğim. Egemen RAB böyle diyor.’ ”</verse>
				<verse number="16">Böylece öfkemi duvarın ve duvara sıva vuranların üzerine boşaltacağım. Size duvar da duvara sıva vuran da Yeruşalim’de esenlik yokken esenlik görümleri gören İsrailli peygamberler de yok oldu diyeceğim. Egemen RAB böyle diyor.’ ”</verse>
				<verse number="17">“Sen, ey insanoğlu, kendiliğinden peygamberlik eden halkının kızlarına yüzünü çevir. Onlara karşı peygamberlik et.</verse>
				<verse number="18">De ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: İnsanları tuzağa düşürmek için herkese bilek bağı diken, her boyda baş örtüsü yapan kadınların vay başına! Kendi canınızı korurken halkımın canını mı tuzağa düşüreceksiniz?</verse>
				<verse number="19">Birkaç avuç arpayla birkaç dilim ekmek için halkımın arasında beni küçük düşürdünüz. Yalana kulak veren halkıma yalan söyleyerek ölümü hak etmemiş canları öldürdünüz, ölümü hak etmiş canları yaşattınız.</verse>
				<verse number="20">“ ‘Bundan ötürü Egemen RAB şöyle diyor: İnsanları kuş gibi tuzağa düşüren sihirli bilek bağlarınıza karşıyım. Onları bileklerinizden koparacağım. Kuş gibi tuzağa düşürdüğünüz insanları özgür kılacağım.</verse>
				<verse number="21">Örtülerinizi yırtacak, halkımı elinizden kurtaracağım. Bir daha tuzağınıza düşmeyecekler. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="22">Madem incitmek istemediğim doğru kişinin cesaretini yalanlarınızla kırdınız ve canını kurtarmak için kötü kişiyi kötü yolundan dönmemeye yüreklendirdiniz,</verse>
				<verse number="23">bir daha uydurma görümler görmeyecek, falcılık etmeyeceksiniz. Halkımı elinizden kurtaracağım. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">İsrail ileri gelenlerinden kimisi gelip yanıma oturdu.</verse>
				<verse number="2">O sırada RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="3">“İnsanoğlu, bu adamların yüreği putlara bağlı. Diktikleri putların kendilerini günaha sokmasına olanak veriyorlar. Öyleyse onların bana danışmasına izin vermeli miyim?</verse>
				<verse number="4">Bunun için onlarla konuş ve de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Yüreğini puta bağlayan, diktiği putun kendisini günaha sokmasına olanak veren, sonra da peygambere danışmaya gelen her İsrailli’ye putlarının çokluğuna göre ben RAB kendim karşılık vereceğim.</verse>
				<verse number="5">Bunu, putları yüzünden bana sırt çeviren İsrail halkının yüreğini yeniden kendime çekmek için yapacağım.’</verse>
				<verse number="6">“Bu yüzden İsrail halkına de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Geri dönün! Putlarınızdan vazgeçin, iğrenç uygulamalarınızı bırakın!</verse>
				<verse number="7">“ ‘İsrail halkından biri ya da İsrail’de yaşayan bir yabancı benden ayrılır, yüreğini putlara bağlar, diktiği putların kendisini günaha sokmasına olanak verir, sonra da bana danışmak üzere bir peygambere giderse, ben RAB kendim ona karşılık vereceğim.</verse>
				<verse number="8">O kişiye karşı çıkacağım. Onu bir belirti, bir alay konusu yapıp halkımın arasından atacağım. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="9">“ ‘Bir peygamber ayartılır da bir söz söylerse, onu ayartan benim. Elimi ona karşı uzatacağım, onu halkım İsrail’in arasından çıkarıp yok edeceğim.</verse>
				<verse number="10">Suçlarının cezasını çekecekler. Peygamber de ona danışan da aynı şekilde cezalandırılacak.</verse>
				<verse number="11">Böylece İsrail halkı bir daha benden ayrılmayacak, günahlarıyla kendilerini kirletmeyecekler. Onlar halkım olacaklar, ben de onların Tanrısı olacağım. Egemen RAB böyle diyor.’ ”</verse>
				<verse number="12">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="13">“İnsanoğlu, eğer bir ülke bana sadakatsizlik eder, günah işlerse, ben de o ülkeye karşı elimi uzatır, onu her türlü yiyecekten yoksun bırakır, üzerine kıtlık gönderir, insanları ve hayvanları yok edersem;</verse>
				<verse number="14">şu üç adam –Nuh, Daniel, Eyüp– orada olsalar bile, doğruluklarıyla ancak kendi canlarını kurtarabilirler. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="15">“Ya da ülkeye yabanıl hayvanlar gönderirsem ve ülkeyi kimsesiz bırakırlarsa, ülke viraneye döner, hayvanlar yüzünden kimse içinden geçemezse;</verse>
				<verse number="16">Varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, bu üç kişi o ülkede yaşasa bile, ne oğullarını ne de kızlarını kurtarabilirler. Ancak kendi canlarını kurtarabilirler. Ülke ise viraneye döner.</verse>
				<verse number="17">“Ya da o ülkeye kılıç gönderir, ‘Kılıç ülkeyi yarsın’ der, oradaki insanları ve hayvanları yok edersem;</verse>
				<verse number="18">varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, bu üç kişi orada olsa bile, ne oğullarını ne de kızlarını kurtarabilirler. Ancak kendi canlarını kurtarabilirler.</verse>
				<verse number="19">“O ülkeye salgın hastalık gönderir, kan dökerek öfkemi yağdırır, oradaki insanları ve hayvanları yok edersem;</verse>
				<verse number="20">varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, Nuh, Daniel ve Eyüp orada olsa bile, ne oğullarını ne de kızlarını kurtarabilirler. Doğruluklarıyla ancak kendi canlarını kurtarabilirler.</verse>
				<verse number="21">“Egemen RAB şöyle diyor: Yeruşalim’deki insanları ve hayvanları yok etmek için üzerine dört ağır yargımı –kılıcı, kıtlığı, yabanıl hayvanları, salgın hastalığı– gönderdiğimde daha neler neler olacak!</verse>
				<verse number="22">Orada sağ bırakılacak kimi oğullarınız, kızlarınız olacak, çıkıp yanınıza gelecekler. Onların davranışlarını ve yaptıklarını görünce, Yeruşalim’in başına getirdiğim yıkımdan ve her tür felaketten avuntu bulacaksınız.</verse>
				<verse number="23">Onların davranışlarını ve yaptıklarını görünce avutulacak, Yeruşalim’in başına getirdiklerimin amaçsız olmadığını anlayacaksınız. Egemen RAB böyle diyor.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, asma odununun herhangi bir orman ağacının dalından daha fazla değeri var mı?</verse>
				<verse number="3">Asma odunundan yararlı bir şey yapılabilir mi? Ya da üzerine eşya asmak için ondan askı yaparlar mı?</verse>
				<verse number="4">Yakıt olarak ateşe atılır da ateş odunun iki ucunu yakıp ortasını kömürleştirince, işe yarar mı?</verse>
				<verse number="5">Yanmadan önce işe yaramadıysa, yanıp kömür haline geldikten sonra bir işe yarar mı?</verse>
				<verse number="6">“Bu nedenle Egemen RAB şöyle diyor: Orman ağaçları arasında asma odununu nasıl yakıt olarak ateşe verdimse, Yeruşalim’de yaşayan halka da aynısını yapacağım.</verse>
				<verse number="7">Onlara yüz çevireceğim. Şimdi ateşten kurtulsalar bile, ateş onları yine de yakıp yok edecek. Onlara yüz çevirince, benim RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="8">Ülkeyi viraneye çevireceğim. Çünkü bana sadakatsizlik ettiler. Egemen RAB böyle diyor.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, Yeruşalim’e yaptığı iğrenç uygulamaları bildir.</verse>
				<verse number="3">De ki, ‘Egemen RAB Yeruşalim’e şöyle diyor: Kökenin ve doğumun açısından Kenan ülkesindensin; baban Amorlu, annense Hititli’ydi.</verse>
				<verse number="4">Doğduğun gün göbek bağın kesilmedi, temizlemek için seni yıkamadılar, tuzla ovalamadılar, kundağa sarmadılar.</verse>
				<verse number="5">Kimse bunlardan birini yapacak kadar sana acımadı, sevecenlik göstermedi. Senden tiksindikleri için doğduğun gün seni kıra attılar.</verse>
				<verse number="6">“ ‘Yanından geçtim, senin kendi kanının içinde kımıldadığını gördüm. Kendi kanının içindeyken yaşa! dedim. Evet, Kendi kanının içindeyken yaşa! dedim.</verse>
				<verse number="7">Kırda yetişen bir bitki gibi seni geliştirdim. Geliştin, büyüdün, kusursuz bir güzelliğe eriştin. Göğüslerin oluştu, saçların uzadı. Ama çırılçıplaktın.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Yine yanından geçtim, sana baktım, sevgi çağındı. Giysimin eteğini üzerine serdim, çıplaklığını örttüm. Sana ant içtim, seninle antlaşma yaptım. Egemen RAB böyle diyor. Ve benim oldun.</verse>
				<verse number="9">“ ‘Seni yıkadım, üzerindeki kanı temizledim, derine zeytinyağı sürdüm.</verse>
				<verse number="10">Sana işlemeli giysiler giydirdim, deriden çarık verdim. Beline ince keten kuşak bağladım, seni pahalı giysilerle örttüm,</verse>
				<verse number="11">takılarla süsledim. Bileklerine bilezikler, boynuna gerdanlık taktım.</verse>
				<verse number="12">Burnuna halka, kulaklarına küpeler, başına görkemli bir taç taktım.</verse>
				<verse number="13">Altınla gümüşle süslendin; giysilerin ince ketenden, pahalı, işlemeli kumaştandı. İnce unla, balla, zeytinyağıyla beslendin. Gitgide güzelleştin, krallığa yaraştın.</verse>
				<verse number="14">Güzelliğinden ötürü ünün uluslar arasında yayıldı. Çünkü seni görkemimle donattığım için güzelliğin kusursuzdu. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="15">“ ‘Ama sen güzelliğine güvendin, ününü kullanarak fahişelik ettin. Her geçene gönlünü kaptırdın, kendini teslim ettin.</verse>
				<verse number="16">Giysilerinden alıp kendine süslü tapınma yerleri yaptın, oralarda fahişelik ettin. Böylesi ne olmuştur, ne de olacaktır.</verse>
				<verse number="17">Sana verdiğim altın, gümüş süslerden erkek suretleri yaptın, onlarla fahişelik ettin.</verse>
				<verse number="18">İşlemeli giysilerini alıp onların üzerine örttün. Onlara zeytinyağımı, buhurumu sundun.</verse>
				<verse number="19">Yemen için sağladığım yiyeceği –ince unu, zeytinyağını, balı– güzel kokulu bir sunu olarak onlara sundun. Böyle yaptın diyor Egemen RAB.</verse>
				<verse number="20">“ ‘Bana doğurduğun oğulları, kızları alıp yiyecek olarak putlara kurban ettin. Fahişelik etmen yetmiyormuş gibi,</verse>
				<verse number="21">çocuklarımı kesip sunu olarak ateşte putlara kurban ettin.</verse>
				<verse number="22">Bütün iğrenç uygulamalarını, fahişeliklerini yaparken gençlik günlerini, çırılçıplak olduğun, kanının içinde kımıldandığın zamanı anımsamadın.</verse>
				<verse number="23">“ ‘Egemen RAB, vay, vay başına diyor! Yaptığın kötülüklere ek olarak,</verse>
				<verse number="24">kendine fuhuş yuvaları kurdun, bütün meydanlarda yüksek tapınma yerleri yaptın.</verse>
				<verse number="25">Her yolun başına kendin için yüksek tapınma yerleri kurdun, güzelliğini kirlettin, her geçene kendini teslim ettin, fahişeliklerini artırdın.</verse>
				<verse number="26">Şehvet düşkünü komşuların Mısırlılar’la fahişelik ettin. Fahişeliklerini artırmakla beni öfkelendirdin.</verse>
				<verse number="27">İşte bu yüzden elimi sana karşı uzattım, yiyecek payını azalttım. Ahlaksız davranışından utanç duyan düşmanların Filist kızları dilediklerini yapsınlar diye seni onlara teslim ettim.</verse>
				<verse number="28">Asurlular’la da fahişelik ettin, çünkü doymamıştın. Evet, onlarla fahişelik ettin, yine doymadın.</verse>
				<verse number="29">Fahişeliğini ticaret diyarı olan Kildan ülkesine dek artırdın, yine de doymadın.</verse>
				<verse number="30">“ ‘Bütün bunları yaparken yüreğin ne kadar yıpranmış’ diyor Egemen RAB, ‘Yüzsüz bir fahişe gibi davrandın!</verse>
				<verse number="31">Her yolun başına fuhuş yuvaları kurarken, bütün meydanlarda yüksek tapınma yerleri yaparken, fahişe gibi bile değildin, ücretini küçümsedin.</verse>
				<verse number="32">“ ‘Kocasının yerine yabancıları yeğleyen, zina eden bir kadındın!</verse>
				<verse number="33">Fahişelere ücret ödenir. Oysa sen bütün oynaşlarına armağanlar dağıttın. Fahişelik etmek için her yandan sana gelsinler diye rüşvet verdin.</verse>
				<verse number="34">Fahişeliğinde öbür kadınlara benzemiyorsun. Çünkü fahişelik edesin diye kimse senin peşine düşmüyor. Ücret ödeyen sensin, kimse sana ücret ödemiyor. Bu yüzden öbürlerine benzemiyorsun.</verse>
				<verse number="35">“ ‘Bu nedenle, ey fahişe, RAB’bin sözünü dinle!</verse>
				<verse number="36">Egemen RAB şöyle diyor: Yüzsüzlüğün ortaya döküldüğü, oynaşlarınla fahişelik ederken çıplaklığın meydana çıktığı için, bütün iğrenç putların yüzünden, onlara çocuklarının kanını verdiğin için,</verse>
				<verse number="37">düşüp kalktığın bütün oynaşlarını –sevdiklerini de nefret ettiklerini de– toplayacağım. Sana karşı onları her yandan toplayacak, çıplaklığını onların önüne sereceğim; bütün çıplaklığını görecekler.</verse>
				<verse number="38">Sana zina eden, kan döken kadınlara verilen cezayı vereceğim. Kanını akıtarak seni öfkemin ve kıskançlığımın öcüne terk edeceğim.</verse>
				<verse number="39">Seni oynaşlarının eline teslim edeceğim. Fuhuş yuvalarını yıkacak, yüksek tapınma yerlerini bozacaklar. Üzerindeki giysileri soyacak, güzel mücevherlerini alıp seni çırılçıplak bırakacaklar.</verse>
				<verse number="40">Halkı sana karşı kışkırtacaklar. Seni taşlayacak, kılıçlarıyla delik deşik edecekler.</verse>
				<verse number="41">Evlerini ateşe verecek, seni birçok kadının gözü önünde yargılayacaklar. Fahişeliklerine son vereceğim, artık oynaşlarına ücret ödemeyeceksin.</verse>
				<verse number="42">Böylece sana karşı öfkem yatışacak, kıskançlığım dinecek. Susacak, bir daha öfkelenmeyeceğim.</verse>
				<verse number="43">“ ‘Madem gençlik günlerini anımsamadın, yaptıklarınla beni öfkelendirdin, ben de yaptıklarını senin başına getireceğim. Böyle diyor Egemen RAB. Bu iğrenç uygulamalarına ek olarak ahlaksızlık da ettin.</verse>
				<verse number="44">“ ‘Herkes senin için şu deyişi söyleyecek: Annesi nasılsa kızı da öyle.</verse>
				<verse number="45">Sen kocasından ve çocuklarından tiksinen annenin kızısın; kocalarından ve çocuklarından tiksinen kızkardeşlerinin kızkardeşisin. Annen Hititli, baban Amorlu’ydu.</verse>
				<verse number="46">Kızlarıyla senin kuzeyinde yaşayan Samiriye ablan, kızlarıyla senin güneyinde yaşayan Sodom kızkardeşindir.</verse>
				<verse number="47">Sen yalnız onların yolunda yürümekle, onların iğrenç uygulamalarına uymakla kalmadın, bütün yaptıklarınla kısa sürede onlardan daha büyük kötülük ettin.</verse>
				<verse number="48">Varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, kızkardeşin Sodom’la kızları, kızlarınla senin yaptıklarını asla yapmadılar.</verse>
				<verse number="49">“ ‘Kızkardeşin Sodom’un günahı şuydu: Kendisi de kızları da gururluydu, ekmeğe doymuşlardı, umursamazlardı. Düşküne, yoksula yardım elini uzatmadılar.</verse>
				<verse number="50">Kendilerini beğenmişlerdi. Önümde iğrenç şeyler yaptılar. Bu nedenle, gördüğün gibi onları önümden süpürüp attım.</verse>
				<verse number="51">Samiriye işlediğin günahın yarısını bile işlemedi. Sen onlardan çok daha iğrenç şeyler yaptın. Yaptığın iğrençliklerle kızkardeşlerini suçsuz çıkardın.</verse>
				<verse number="52">Düşeceğin utanca katlanacaksın. Çünkü kızkardeşlerini haklı gibi gösterdin. İşlediğin günahlar onlarınkinden daha iğrenç olduğundan senin yanında suçsuz kalıyorlar. Bunun için utan ve düşeceğin utanca katlan. Çünkü kızkardeşlerini suçsuz çıkardın!</verse>
				<verse number="53">“ ‘Sodom’la kızlarını, Samiriye’yle kızlarını, onlarla birlikte de seni eski gönencine kavuşturacağım.</verse>
				<verse number="54">Utanca boğulacaksın. Bütün yaptıklarından ötürü kızkardeşlerine avuntu olacak ve utanacaksın.</verse>
				<verse number="55">Kızkardeşlerin Sodom ve Samiriye ile kızları eski durumlarına dönecekler; kızlarınla sen de öyle.</verse>
				<verse number="56">Kötülüğün açığa çıkmadan önce, gururlu olduğun günlerde kızkardeşin Sodom’un adını bile anmıyordun. Şimdi sen de Edom kızlarıyla komşuları ve Filist kızlarınca –çevrende seninle alay edenlerce– küçümseniyorsun.</verse>
				<verse number="57">Kötülüğün açığa çıkmadan önce, gururlu olduğun günlerde kızkardeşin Sodom’un adını bile anmıyordun. Şimdi sen de Edom kızlarıyla komşuları ve Filist kızlarınca –çevrende seninle alay edenlerce– küçümseniyorsun.</verse>
				<verse number="58">Ahlaksızlığının ve yaptığın iğrençliklerin sonuçlarına katlanacaksın. RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="59">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Seninle yaptığım antlaşmayı bozarak içtiğin andı küçümsedin. Ben de hak ettiğin biçimde seni cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="60">Gençlik günlerinde seninle yaptığım antlaşmayı anımsayacağım. Seninle sonsuza dek kalıcı bir antlaşma yapacağım.</verse>
				<verse number="61">Büyük, küçük kızkardeşlerini yanına aldığında yaptıklarını anımsayacak ve utanacaksın. Seninle yaptığım antlaşmada olmadığı halde onları kızların olsunlar diye sana vereceğim.</verse>
				<verse number="62">Seninle yeniden antlaşma yapacağım, benim RAB olduğumu anlayacaksın.</verse>
				<verse number="63">Bütün yaptıklarını bağışladığımda, anımsayacak ve utanacaksın. Utancından bir daha ağzını açmayacaksın. Egemen RAB böyle diyor.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Ey insanoğlu, İsrail halkına bir bilmece sor, simgesel bir öykü anlat.</verse>
				<verse number="3">De ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Kanatları uzun ve güçlü, renk renk tüylerle dolu iri bir kartal Lübnan’a geldi, bir sedir ağacının tepesine konup onu ele geçirdi.</verse>
				<verse number="4">Ağacın tepesindeki filizleri koparıp ticaret ülkesine götürdü, tüccarlar kentine yerleştirdi.</verse>
				<verse number="5">“ ‘Ülkenin tohumundan alıp verimli toprağa ekti; onu söğüt ağacı gibi akarsuların kıyısına dikti.</verse>
				<verse number="6">Tohum filizlenip yerde yayılan bodur bir asma oldu. Dalları kartala doğru yayıldı, kökleriyse aşağıya, derine indi. Böylece dal salan, filiz veren bir asma oldu.</verse>
				<verse number="7">“ ‘Gelgelelim, kanatları güçlü, bol tüylü başka bir iri kartal da vardı. Asma bu kez dikildiği yerden köklerini bu kartala doğru çevirdi; sulasın diye dallarını ona doğru saldı.</verse>
				<verse number="8">Dallansın, ürün versin, görkemli bir asma olsun diye akarsuların kıyısındaki verimli toprağa dikilmişti.’</verse>
				<verse number="9">“Onlara de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Asma serpilecek mi? Kurusun diye ilk kartal kökünü söküp meyvesini koparmayacak mı? Asmanın yeni filizlenen bütün dalları kuruyacak. Kökünden söküp atmak için güçlü ele ya da büyük orduya gerek duyulmayacak.</verse>
				<verse number="10">Evet, asma dikilmiş, ama serpilip gelişecek mi? Doğu rüzgarı ona çarpınca büsbütün kurumayacak mı? Evet, filizlendiği yerde solup kuruyacak.’ ”</verse>
				<verse number="11">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="12">“O asi halka de ki, ‘Bunların ne anlama geldiğini bilmiyor musunuz?’ Onlara de ki, ‘Babil Kralı Yeruşalim’e gitti; kralını, önderlerini tutsak alıp kendisiyle birlikte Babil’e götürdü.</verse>
				<verse number="13">Sonra kralın soyundan gelen birini alıp ant içirerek onunla bir antlaşma yaptı. Ülkenin önderlerini de tutsak aldı.</verse>
				<verse number="14">Öyle ki, ülke gerilesin, bir daha yükselmesin, ancak yaptığı antlaşmayı yerine getirerek yaşayabilsin.</verse>
				<verse number="15">Ne var ki, Yahuda Kralı, kendisine at ve çok sayıda asker vermesi için Mısır’a elçiler göndererek Babil Kralı’na başkaldırdı. Yahuda Kralı başaracak mı? Böyle şeyler yapan kurtulur mu? Yaptığı antlaşmayı bozan kurtulur mu?</verse>
				<verse number="16">“ ‘Egemen RAB, varlığım hakkı için diyor, onu tahta oturtan kralın ülkesinde, Babil’de ölecek. Çünkü içtiği andı küçümsedi, yaptığı antlaşmayı bozdu.</verse>
				<verse number="17">Babilliler birçok kişiyi yok etmek için toprak rampalar, kuşatma duvarları yaptığında, firavun güçlü ordusu ve büyük kalabalıklarla savaşta ona yardımcı olmayacak.</verse>
				<verse number="18">Yaptığı antlaşmayı bozarak içtiği andı küçümsedi. Söz verdiği halde, bütün bunları yaptı. Bu yüzden kurtulmayacak.</verse>
				<verse number="19">“ ‘Bu nedenle Egemen RAB şöyle diyor: Varlığım hakkı için, bana içtiği andı küçümsediği, antlaşmamı bozduğu için onu cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="20">Ağımı gereceğim, tuzağıma düşecek. Onu Babil’e getirecek, bana sadakatsizliğinden ötürü orada yargılayacağım.</verse>
				<verse number="21">En seçkin askerleri kılıçtan geçirilecek, sağ kalanlar dünyanın dört bucağına dağılacak. O zaman konuşanın ben RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="22">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Sedir ağacının tepesinden Bir filiz alıp dikeceğim. En yüksek dallarından körpe bir çubuk koparıp Yüksek, ulu bir dağın üzerine dikeceğim.</verse>
				<verse number="23">Onu İsrail’in en yüksek dağının üzerine dikeceğim. Dal budak salıp ürün verecek, Görkemli bir sedir ağacı olacak. Her çeşit kuş dallarına tüneyecek, Gölgesinde barınacak.</verse>
				<verse number="24">Bütün orman ağaçları Her yüksek ağacı bodurlaştıranın, Her bodur ağacı yükseltenin, Her yeşil ağacı kurutanın Ve kuru ağacı yeşertenin Ben RAB olduğumu anlayacaklar. Bunu ben RAB söylüyorum ve dediğimi yapacağım.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İsrail için, ‘Babalar koruk yedi, Çocukların dişleri kamaştı’ diyorsunuz. Bu deyişle ne demek istiyorsunuz?</verse>
				<verse number="3">“Varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, İsrail’de artık bu deyişi ağzınıza almayacaksınız.</verse>
				<verse number="4">Her yaşayan can benimdir. Babanın canı da, çocuğun canı da benimdir. Ölecek olan, günah işleyen candır.</verse>
				<verse number="5">“Diyelim ki, adil ve doğru olanı yapan doğru bir adam var.</verse>
				<verse number="6">Dağlarda putlara sunulan kurbandan yemez, İsrail halkının putlarına bel bağlamaz. Komşusunun karısını kirletmez, Âdet gören kadına yaklaşmaz.</verse>
				<verse number="7">Kimseye haksızlık etmez, Rehin olarak aldığını geri verir, Soygunculuk etmez, Aç olana ekmeğini verir, Çıplağı giydirir.</verse>
				<verse number="8">Faizle para vermez, Aşırı kâr gütmez. Elini kötülükten çeker, İki kişi arasında doğrulukla yargılar.</verse>
				<verse number="9">Kurallarımı izler, İlkelerimi özenle uygular. İşte böyle biri doğru kişidir. O yaşayacaktır. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="10">“Diyelim ki, bu adamın zorba, kan döken, Kardeşine bunlardan birini yapan bir oğlu var.</verse>
				<verse number="11">Babası bunlardan hiçbirini yapmazken, Oğul dağlarda putlara sunulan kurbandan yer, Komşusunun karısını kirletir.</verse>
				<verse number="12">Düşküne, yoksula haksızlık eder, Soygunculuk eder, Rehini geri vermez. Putlara bel bağlar, İğrenç şeyler yapar.</verse>
				<verse number="13">Faizle para verir, aşırı kâr güder. Böyle biri yaşayacak mı? Hayır, yaşamayacak! Bütün bu iğrençlikleri yapmıştır, öldürülecektir. Onun kanından kendisi sorumlu olacaktır.</verse>
				<verse number="14">“Diyelim ki, bu oğulun da bir oğlu olur ve babasının işlediği bütün günahları görür, Ama hiçbirini yapmaz;</verse>
				<verse number="15">Dağlarda putlara sunulan kurbandan yemez, İsrail halkının putlarına bel bağlamaz, Komşusunun karısını kirletmez;</verse>
				<verse number="16">Kimseye haksızlık etmez, Rehin almaz, Soygunculuk etmez, Aç olana ekmeğini verir, Çıplağı giydirir.</verse>
				<verse number="17">Böyle biri elini kötülükten çeker, Faiz almaz, aşırı kâr gütmez, Kurallarımı izler, İlkelerimi uygularsa, Babasının günahı yüzünden ölmeyecek, Kesinlikle yaşayacaktır.</verse>
				<verse number="18">Ama babası kendi günahı yüzünden ölecektir. Çünkü zorbalık etti, kardeşini soydu, Halkı arasında iyi olmayanı yaptı.</verse>
				<verse number="19">“Ama siz, ‘Oğul neden babasının işlediği suçlardan sorumlu tutulmasın?’ dersiniz. Bu oğul adil ve doğru olanı yapmış, bütün kurallarımı dikkatle izlemiştir. Böyle biri kesinlikle yaşayacaktır.</verse>
				<verse number="20">Ölecek olan günah işleyen kişidir. Oğul babasının suçundan sorumlu tutulamaz, baba da oğlunun suçundan sorumlu tutulamaz. Doğru kişi doğruluğunun, kötü kişi kötülüğünün karşılığını alacaktır.</verse>
				<verse number="21">“Kötü kişi işlediği bütün günahlardan döner, buyruklarıma uyar, adil ve doğru olanı yaparsa, kesinlikle yaşayacak, ölmeyecektir.</verse>
				<verse number="22">İşlediği günahlardan hiçbiri ona karşı anılmayacaktır. Doğruluğu sayesinde yaşayacaktır.</verse>
				<verse number="23">Ben kötü kişinin ölümünden sevinç duymam, ancak kötü kişinin kötü yollarından dönüp yaşamasından sevinç duyarım. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="24">“Doğru kişi doğruluğundan döner, günah işler, kötü kişinin yaptığı bütün iğrenç şeyleri yaparsa, yaşayacak mı? Onun yaptığı doğru işlerin hiçbiri anılmayacaktır. Sadakatsizliği yüzünden suçludur, günahları yüzünden ölecektir.</verse>
				<verse number="25">“Siz yine de, ‘Rab’bin yolu doğru değil’ diyorsunuz. Ey İsrail halkı, dinle: Benim yolum mu doğru değil? Doğru olmayan sizin yollarınız değil mi?</verse>
				<verse number="26">Doğru kişi doğruluğundan döner de kötülük yaparsa, bu yüzden ölecek. Evet, işlediği günah yüzünden ölecektir.</verse>
				<verse number="27">Ama kötü kişi, yaptığı kötülükten döner, adil ve doğru olanı yaparsa, canını kurtaracaktır.</verse>
				<verse number="28">Çünkü isyanlarının farkına varıyor ve onlardan dönüyor. Böyle biri kesinlikle yaşayacak, ölmeyecektir.</verse>
				<verse number="29">Öyleyken, İsrail halkı, ‘Rab’bin yolu doğru değil’ diyor. Ey İsrail halkı, benim yollarım mı doğru değil? Doğru olmayan sizin yollarınız değil mi?</verse>
				<verse number="30">“Bu yüzden, ey İsrail halkı, sizleri, her birinizi yolunuza göre yargılayacağım. Egemen RAB böyle diyor. Dönün! İsyanlarınızdan dönün! Günahın sizi yıkıma sürüklemesine izin vermeyin.</verse>
				<verse number="31">İsyanlarınızı kendinizden uzaklaştırın. Yeni bir yürek, yeni bir ruh edinin. Neden öleceksin, ey İsrail halkı?</verse>
				<verse number="32">Çünkü ben kimsenin ölümünden sevinç duymam. Egemen RAB böyle diyor. Öyleyse günahınızdan dönün de yaşayın!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">“Sen İsrail önderleri için şu ağıtı yak</verse>
				<verse number="2">ve de ki, “ ‘Annen neydi? Aslanlar arasında dişi bir aslan! Genç aslanlar arasında yatar, Yavrularını beslerdi.</verse>
				<verse number="3">Büyüttüğü yavrulardan biri Genç bir aslan oldu. Avını kapıp parçalamayı öğrendi, İnsan yiyen bir aslan oldu.</verse>
				<verse number="4">Haberi uluslar arasında duyuldu. Kurdukları tuzağa düştü, Onu çengellerle Mısır’a sürüklediler.</verse>
				<verse number="5">Dişi aslan bekledi, umudunun boşa çıktığını görünce, Yavrularından başka birini alıp Genç bir aslan olarak yetiştirdi.</verse>
				<verse number="6">Yavru aslanlar arasında dolaşmaya başladı, Genç bir aslan oldu. Avını kapıp parçalamayı öğrendi, İnsan yiyen bir aslan oldu.</verse>
				<verse number="7">Onların kalelerini yıktı, Kentlerini viraneye çevirdi. Ülkede yaşayan herkes Onun kükreyişinden dehşete düştü.</verse>
				<verse number="8">Çevredeki uluslar üzerine geldiler, Ağlarını gerdiler, Onu tuzağa düşürdüler.</verse>
				<verse number="9">Çengel takıp onu kafese koydular Ve Babil Kralı’na götürdüler. İsrail dağlarında kükreyişi bir daha duyulmasın diye Onu gözetim altında tuttular.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Annen su kıyısındaki bağında Dikilmiş bir asma gibiydi. Bol su sayesinde dal budak saldı, Ürün verdi.</verse>
				<verse number="11">Dalları kral asası olacak kadar güçlendi. Asma boy attı, Bulutlara dek yükseldi. Yüksekliği ve dallarının çokluğu Herkesçe görüldü.</verse>
				<verse number="12">Ama onu öfkeyle kökünden söküp yere attılar. Doğu rüzgarı ürününü kuruttu. Güçlü dalları koparılıp kurudu, Ateş onları yakıp yok etti.</verse>
				<verse number="13">Şimdi çöle, Kurak, susuz bir yere dikildi.</verse>
				<verse number="14">Gövdesi ateş aldı, Filizini, ürününü yakıp yok etti. Kral asası olacak kadar güçlü dalı kalmadı.’ Bu bir ağıttır ve ağıt olarak kalacaktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Sürgünlüğümüzün yedinci yılı, beşinci ayın onuncu günü, İsrail ileri gelenlerinden bazı kişiler RAB’be danışmak için gelip önüme oturdular.</verse>
				<verse number="2">RAB o sırada bana seslendi:</verse>
				<verse number="3">“İnsanoğlu, İsrail ileri gelenlerine de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Bana danışmaya mı geldiniz? Varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, bana danışmanıza izin vermeyeceğim.’</verse>
				<verse number="4">“Onları yargılayacak mısın? Ey insanoğlu, onları yargılayacak mısın? Öyleyse onlara atalarının iğrenç uygulamalarını anımsat.</verse>
				<verse number="5">Onlara de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: İsrail’i seçtiğim gün Yakup soyuna ant içtim ve kendimi Mısır’da onlara açıkladım. Ant içerek, Tanrınız RAB benim dedim.</verse>
				<verse number="6">O gün, onları Mısır’dan çıkaracağıma, kendileri için seçtiğim en güzel ülkeye, süt ve bal akan ülkeye götüreceğime söz verdim.</verse>
				<verse number="7">Onlara, herkes bel bağladığı iğrenç putları atsın, Mısır putlarıyla kendinizi kirletmeyin, Tanrınız RAB benim dedim.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Ne var ki, bana karşı geldiler, beni dinlemek istemediler. Bel bağladıkları iğrenç putları hiçbiri atmadı, Mısır putlarını da bırakmadılar. Bu yüzden Mısır’da öfkemi onların üzerine yağdıracağımı, kızgınlığımı dökeceğimi söyledim.</verse>
				<verse number="9">Ama aralarında yaşadıkları ulusların gözünde adım lekelenmesin diye bunu yapmadım. Bu ulusların gözü önünde İsrailliler’i Mısır’dan çıkararak kendimi onlara açıklamıştım.</verse>
				<verse number="10">Bu yüzden İsrailliler’i Mısır’dan çıkarıp çöle götürdüm.</verse>
				<verse number="11">Uygulayan kişiye yaşam veren kurallarımı onlara verdim, ilkelerimi tanıttım.</verse>
				<verse number="12">Kendilerini kutsal kılanın ben RAB olduğumu anlasınlar diye aramızda bir belirti olarak Şabat günlerimi de onlara verdim.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Böyleyken İsrail halkı çölde bana başkaldırdı. Uygulayan kişiye yaşam veren kurallarımı izlemediler, ilkelerimi reddettiler. Şabat günlerimi de hiçe saydılar. Bu yüzden çölde öfkemi üzerlerine yağdırıp onları yok edeceğimi söyledim.</verse>
				<verse number="14">Ama İsrailliler’i Mısır’dan çıkardığımı gören ulusların gözünde adıma leke gelmesin diye bunu yapmadım.</verse>
				<verse number="15">Ben de kendilerine verdiğim en güzel ülkeye, süt ve bal akan ülkeye onları götürmeyeceğime çölde ant içtim.</verse>
				<verse number="16">Çünkü ilkelerimi reddettiler, kurallarımı izlemediler, Şabat günlerimi hiçe saydılar. Yürekleri putlarına bağlıydı.</verse>
				<verse number="17">Yine de onlara acıdım, onları yok etmedim, çölde işlerine son vermedim.</verse>
				<verse number="18">Çölde çocuklarına atalarınızın kurallarını izlemeyin, ilkelerine göre yaşamayın, putlarıyla kendinizi kirletmeyin dedim.</verse>
				<verse number="19">Ben Tanrınız RAB’bim, benim kurallarımı izleyin, benim ilkelerim uyarınca yaşayın.</verse>
				<verse number="20">Aramızda bir belirti olsun diye Şabat günlerimi kutsal sayın. O zaman benim Tanrınız RAB olduğumu anlayacaksınız dedim.</verse>
				<verse number="21">“ ‘Ne var ki, çocuklar bana karşı geldiler. Kurallarımı izlemediler. Uygulayan kişiye yaşam veren ilkelerim uyarınca dikkatle yaşamadılar. Şabat günlerimi hiçe saydılar. Bu yüzden çölde öfkemi üzerlerine yağdıracağımı, kızgınlığımı dökeceğimi söyledim.</verse>
				<verse number="22">Ama elimi geri çektim, İsrailliler’i Mısır’dan çıkardığımı gören ulusların gözünde adıma leke gelmesin diye bunu yapmadım.</verse>
				<verse number="23">Onları ulusların arasına dağıtacağıma, başka ülkelere göndereceğime çölde ant içtim.</verse>
				<verse number="24">Çünkü ilkelerimi izlemediler, kurallarımı reddettiler. Şabat günlerimi hiçe saydılar, gözlerini atalarının putlarına diktiler.</verse>
				<verse number="25">Ben de onlara iyi olmayan kurallar, yaşam vermeyen ilkeler verdim.</verse>
				<verse number="26">Her ilk doğan çocuğu ateşte kurban ederek sundukları sunularla kendilerini kirletmelerine izin verdim. Öyle ki, onları dehşete düşüreyim de benim RAB olduğumu anlasınlar.’</verse>
				<verse number="27">“Bu nedenle, ey insanoğlu, İsrail halkına de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Atalarınız yine ihanet etmekle bana küfretmiş oldular.</verse>
				<verse number="28">Kendilerine vermeye ant içtiğim ülkeye onları getirdiğimde, gördükleri her yüksek tepede, sık yapraklı her ağacın altında kurbanlarını kestiler. Beni öfkelendiren sunularını, güzel kokulu sunularıyla dökmelik sunularını orada sundular.</verse>
				<verse number="29">Onlara gittikleri bu puta tapılan yerin ne olduğunu sordum.’ ” Orası bugün de Bama adıyla anılıyor.</verse>
				<verse number="30">“Bu nedenle İsrail halkına de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Atalarınız gibi siz de kendinizi kirletecek misiniz? Onların putlarına gönül verecek misiniz?</verse>
				<verse number="31">Şimdiye dek oğullarınızı ateşte kurban edip sunularınızı sunmakla, putlarınızla kendinizi kirlettiniz. Öyleyken gelip bana danışmanıza izin verir miyim, ey İsrail halkı? Varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, bana danışmanıza izin vermeyeceğim.</verse>
				<verse number="32">“ ‘Siz ağaca, taşa tapan öteki uluslar gibi, dünyadaki öbür halklar gibi olmak istiyoruz diyorsunuz. Ama bu düşündükleriniz hiçbir zaman gerçekleşmeyecek.</verse>
				<verse number="33">Varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, sizi güçlü ve kudretli elle, şiddetli öfkeyle yöneteceğim.</verse>
				<verse number="34">Güçlü ve kudretli elle, şiddetli öfkeyle sizi uluslar arasından çıkaracak, dağılmış olduğunuz ülkelerden toplayacağım.</verse>
				<verse number="35">Sizi ulusların çölüne getirecek, orada yüz yüze yargılayacağım.</verse>
				<verse number="36">Atalarınızı Mısır Çölü’nde nasıl yargıladıysam, sizi de öyle yargılayacağım. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="37">Sizi yoklayıp antlaşmama bağlı kalmanızı sağlayacağım.</verse>
				<verse number="38">Aranızda bana karşı gelenlerle başkaldıranları ayıracağım. Onları yaşadıkları ülkelerden çıkaracağım. Ama İsrail ülkesine girmeyecekler. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="39">“ ‘Ey İsrail halkı, Egemen RAB şöyle diyor: Her biriniz gidip putlarınıza tapının! Ama sonra beni dinleyeceksiniz ve armağanlarınızla, putlarınızla bir daha kutsal adımı kirletmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="40">Çünkü kutsal dağımda, İsrail’in yüksek dağında, diyor Egemen RAB, bütün İsrail halkı orada, ülkede bana kulluk edecek. Orada onları kabul edeceğim. Orada sunularınızı, seçme armağanlarınızı, bütün kutsal adaklarınızı isteyeceğim.</verse>
				<verse number="41">Sizi ulusların arasından çıkarıp dağılmış olduğunuz ülkelerden topladığımda, beni hoşnut eden bir koku gibi kabul edeceğim. Ulusların gözü önünde aranızda kutsallığımı göstereceğim.</verse>
				<verse number="42">Sizleri atalarınıza vermeye ant içtiğim ülkeye, İsrail ülkesine getirdiğimde, benim RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="43">Bütün yaptıklarınızı, kendinizi kirlettiğiniz bütün uygulamaları orada anımsayacak, yaptığınız kötülüklerden ötürü kendinizden tiksineceksiniz.</verse>
				<verse number="44">Ey İsrail halkı, kötü yollarınıza, yozlaşmış uygulamalarınıza göre değil, adım uğruna sizinle ilgilendiğimde, benim RAB olduğumu anlayacaksınız. Egemen RAB böyle diyor.’ ”</verse>
				<verse number="45">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="46">“İnsanoğlu, yüzünü güneye çevir, güneye seslen, Negev Ormanı’na karşı peygamberlik et.</verse>
				<verse number="47">Negev Ormanı’na de ki, ‘RAB’bin sözüne kulak ver. Egemen RAB şöyle diyor: Senin içinde ateş tutuşturacağım. Ateş bütün ağaçlarını –yeşil ağacı da kuru ağacı da– yiyip bitirecek. Tutuşan alev söndürülemeyecek. Güneyden kuzeye, her yüz ateşin sıcağından kavrulacak.</verse>
				<verse number="48">Ateşi tutuşturanın ben RAB olduğumu herkes görecek, ateş söndürülmeyecek.’ ”</verse>
				<verse number="49">Bunun üzerine, “Ah, ey Egemen RAB!” dedim, “Onlar benim için, ‘Simgesel öyküler anlatan adam değil mi bu?’ diyorlar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Ey insanoğlu, yüzünü Yeruşalim’e çevir, kutsal yerlerine karşı konuş, İsrail ülkesine karşı peygamberlik et.</verse>
				<verse number="3">Ona de ki, ‘RAB şöyle diyor: Ben sana karşıyım! Kılıcımı kınından çıkaracak, içindeki doğru kişiyi de kötü kişiyi de kesip yok edeceğim.</verse>
				<verse number="4">Doğru kişiyi de kötü kişiyi de kesip yok etmek için kılıcım kınından çıkacak ve güneyden kuzeye herkese karşı olacak.</verse>
				<verse number="5">Böylece herkes kılıcını kınından çıkaranın ben RAB olduğumu anlayacak. Onu bir daha yerine koymayacağım.’</verse>
				<verse number="6">“Sen, ey insanoğlu, inle! Onların gözü önünde ezik bir yürekle acı acı inle!</verse>
				<verse number="7">Sana, ‘Neden böyle inliyorsun?’ diye sorduklarında, ‘Yakında duyulacak haberden ötürü’ diye yanıtlayacaksın. ‘Her yürek eriyecek, her el gevşeyecek, her ruh baygın düşecek, her dizin bağı çözülecek. Evet, haber duyulacak! Bu kesinlikle yerine gelecek.’ Egemen RAB böyle diyor.”</verse>
				<verse number="8">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="9">“İnsanoğlu, peygamberlik et ve de ki, ‘Rab şöyle diyor: “ ‘Kılıç, kılıç, Bilendi, cilalandı.</verse>
				<verse number="10">Öldürmek için bilendi, Şimşek gibi çaksın diye cilalandı. Nasıl sevinebiliriz? Kılıç oğlumun asasını sıradan bir sopa gibi küçümsedi.</verse>
				<verse number="11">Kılıç kullanılmak için Cilalanmaya verildi; Öldürenin eline verilsin diye bilenip cilalandı.</verse>
				<verse number="12">İnsanoğlu, bağır, haykır! Çünkü bu kılıç halkıma karşı; Bütün İsrail önderlerine karşı. Onlar halkımla birlikte kılıca teslim edildiler. Bunun için bağrını döv.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Deneme kuşkusuz gelecek. Kılıcın küçümsediği asa varlığını sürdüremezse ne olur? Böyle diyor Egemen RAB.’</verse>
				<verse number="14">“Sen, ey insanoğlu, peygamberlik et, el çırp. Bırak kılıç iki, üç kez vursun. Bu öldüren bir kılıçtır, Çok sayıda insan kıran, İnsanı her yandan saran kılıçtır.</verse>
				<verse number="15">Yürekleri erisin, Tökezleyip düşenler çok olsun diye Bütün kapılarında öldürmek için Görevlendirdim kılıcı. Ah, kılıç şimşek gibi parladı, Öldürmek için bilendi.</verse>
				<verse number="16">Ey kılıç, sağa, sonra sola savrul, Ağzın nereye dönerse, oraya savrul!</verse>
				<verse number="17">Ben de elimi çırpacağım Ve öfkem dinecek. Bunu ben RAB söylüyorum.”</verse>
				<verse number="18">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="19">“İnsanoğlu, Babil Kralı’nın kılıcı gelsin diye iki yol belirle; ikisi de aynı ülkeden başlamalı. Kent yolunun başladığı yere bir işaret koy.</verse>
				<verse number="20">Ammonlular’ın Rabba Kenti’ne ya da Yahuda’ya ve surlarla çevrili Yeruşalim’e ilerlesin diye kılıç için yol belirle.</verse>
				<verse number="21">Çünkü Babil Kralı iki yolun ayrıldığı, yolların çatallaştığı yerde fala bakmak için duracak. Okları silkeleyecek, aile putlarına danışacak, kurban edilen bir hayvanın ciğerine bakacak.</verse>
				<verse number="22">Kütük yerleştirmek, öldür buyruğunu vermek, savaş naraları atmak, kapılara kütük yerleştirmek, toprak rampalar oluşturmak, kuşatma duvarları yapmak için sağ elinde Yeruşalim’i gösteren ok olacak.</verse>
				<verse number="23">Onunla ant içerek antlaşma yapanlar fala yanlış bakıldığını sanacak. Ama kral suçlarını anımsatıp onları tutsak alacak.</verse>
				<verse number="24">“Bundan ötürü Egemen RAB şöyle diyor: ‘Madem suçlarınızı, isyanlarınızı anımsattırdınız, bütün uygulamalarınızda günahlarınızı açığa çıkardınız, madem bütün bunları yaptınız, siz de tutsak alınıp götürüleceksiniz.</verse>
				<verse number="25">“ ‘Sen, ey saygısız, kötü İsrail önderi, günün yaklaştı, sonunda yargı günün geldi.</verse>
				<verse number="26">Egemen RAB şöyle diyor: Sarığı çıkar, tacı kaldır. Artık eskisi gibi olmayacak. Alçakgönüllü yükseltilecek, gururlu alçaltılacak.</verse>
				<verse number="27">Yıkım! Yıkım! Kenti yerle bir edeceğim! Hak sahibi gelinceye dek onarılmayacak. Kenti ona vereceğim.’</verse>
				<verse number="28">“Sen, ey insanoğlu, peygamberlik et ve de ki, ‘Aşağılayıcı sözler söyleyen Ammonlular için Egemen RAB şöyle diyor: “ ‘Kılıç, kılıç, Öldürmek için kınından çekilmiş, Yok etmek için, Şimşek gibi parlamak için cilalanmış!</verse>
				<verse number="29">Size ilişkin görümler aldatıcıdır, Açılan fal yalandır. Öldürülecek kötülerin enseleri üzerine Yerleştirileceksin, ey kılıç! Onların günü yaklaştı, Sonunda yargı günleri geldi.</verse>
				<verse number="30">Kılıç kınına koyulsun! Yaratıldığınız yerde, Atalarınızın ülkesinde Yargılayacağım sizi.</verse>
				<verse number="31">Öfkemi üzerinize dökeceğim, Kızgınlığımı üzerinize üfleyeceğim; Acımasız adamların, Yakıp yok etmekte usta kişilerin eline Teslim edeceğim sizi.</verse>
				<verse number="32">Ateşe yakıt olacaksınız, Kanınız ülkenizin ortasında dökülecek, Bir daha anılmayacaksınız. Çünkü bunu ben RAB söylüyorum.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, Yeruşalim’i yargılayacak mısın? Kan döken bu kenti yargılayacak mısın? Öyleyse bütün iğrenç uygulamalarını ona bildir.</verse>
				<verse number="3">Şöyle diyeceksin: ‘Egemen RAB diyor ki: Ey kendi içinde kan dökerek yıkımını hazırlayan, putlar yaparak kendini kirleten kent!</verse>
				<verse number="4">Döktüğün kan yüzünden suçlu bulundun, yaptığın putlarla kirlendin. Böylece günlerin yaklaştı, yıllarının sonuna ulaştın. Bu yüzden seni uluslara alay konusu edeceğim, bütün ülkelerin gözünde seni gülünç duruma düşüreceğim.</verse>
				<verse number="5">Ey adı kötüye çıkmış, kargaşa dolu kent, yakındakiler de uzaktakiler de seninle alay edecekler.</verse>
				<verse number="6">“ ‘İşte içindeki her İsrail önderi yetkisini kullanarak kan döküyor.</verse>
				<verse number="7">Senin içinde anneye, babaya kötü davrandılar, yabancıya baskı yaptılar, öksüze, dul kadına haksızlık ettiler.</verse>
				<verse number="8">Benim kutsal eşyalarıma saygısızlık ettin, Şabat günlerimi hiçe saydın.</verse>
				<verse number="9">Kan dökmek için iftira edenler, dağlarda putlara kurban edilen hayvanları yiyenler, kendilerini şehvete kaptıranlar senin içinde yaşıyor.</verse>
				<verse number="10">Babalarının karılarıyla yatanlar, âdet gören dinsel açıdan kirli kadınlarla cinsel ilişki kuranlar senin içinde yaşıyor.</verse>
				<verse number="11">Senin içinde kimi komşusunun karısıyla iğrenç şeyler yaptı; kimi utanmadan gelinini kirletti; kimi öz kızkardeşiyle ilişki kurdu.</verse>
				<verse number="12">Senin içinde kan dökmek için rüşvet aldılar. Faiz aldın, tefecilik yaptın, zorbalıkla komşularından haksız kazanç sağladın. Beni unuttun. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Edindiğiniz haksız kazançtan, içinizde döktüğünüz kandan ötürü ellerimi birbirine vuracağım.</verse>
				<verse number="14">Sizinle uğraşacağım gün cesaretiniz kalacak mı? Elleriniz güçlü olabilecek mi? Bunu ben RAB söylüyorum ve dediğimi yapacağım.</verse>
				<verse number="15">Sizi uluslar arasına dağıtıp ülkelere süreceğim. Sizdeki ruhsal kirliliğe son vereceğim.</verse>
				<verse number="16">Ulusların gözünde aşağılanacak ve benim RAB olduğumu anlayacaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="17">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="18">“İnsanoğlu, İsrail halkı benim için cüruf gibi oldu. Hepsi potada tunç, kalay, demir, kurşundur; gümüşün cürufudur.</verse>
				<verse number="19">Bundan ötürü Egemen RAB şöyle diyor: ‘Hepiniz cüruf gibi olduğunuz için sizi Yeruşalim’in ortasına toplayacağım.</verse>
				<verse number="20">Eritmek için ateşi üfleyerek gümüşü, tuncu, demiri, kurşunu, kalayı nasıl potaya atıyorlarsa, ben de öfkemle, kızgınlığımla sizi toplayacak, kentin ortasına koyup eriteceğim.</verse>
				<verse number="21">Sizi toplayacak, öfkemin ateşini üzerinize üfleyeceğim; siz de kentin içinde eriyip yok olacaksınız.</verse>
				<verse number="22">Gümüş potada nasıl erirse, siz de kentin içinde öyle eriyeceksiniz. O zaman üzerinize kızgınlığını dökenin ben, RAB olduğumu anlayacaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="23">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="24">“İnsanoğlu, ülkeye de ki, ‘Sen öfke günü temizlenmemiş, üzerine yağmur yağmamış bir ülkesin.’</verse>
				<verse number="25">Önderleri kükreyen, avını parçalayan aslan gibi orada düzen kurdular. Canlara kıydılar, hazineler, değerli nesneler aldılar, birçok kadını dul bıraktılar.</verse>
				<verse number="26">Kâhinleri yasamı hiçe saydılar, kutsal eşyalarımı kirlettiler, kutsalla bayağı arasındaki ayrımı yapmadılar, kirliyle temiz arasındaki farkı öğretmediler, Şabat günlerimden gözlerini çevirdiler. Kutsallığımı önemsemediler.</verse>
				<verse number="27">Yöneticileri avını parçalayan kurt gibidir. Haksız kazanç elde etmek için kan döküyor, canlara kıyıyorlar.</verse>
				<verse number="28">Peygamberleri uydurma görümlerle, yalan fal açarak bu suçları gizlediler; ben RAB konuşmadığım halde, ‘Egemen RAB şöyle diyor’ diyorlar.</verse>
				<verse number="29">Ülke halkı baskı uyguladı, soygunculuk etti. Düşküne, yoksula baskı yaptı, yabancıya haksız yere kötü davrandı.</verse>
				<verse number="30">“İçlerinde duvarı örecek, gedikte durup önümde ülkeyi savunacak, onu yerle bir etmemi engelleyecek bir adam aradım, ama hiç kimseyi bulmadım.</verse>
				<verse number="31">Bunun için öfkemi üzerlerine boşaltacak, kızgınlığımla onları yakıp yok edeceğim. Yaptıklarını kendi başlarına getireceğim.” Egemen RAB böyle diyor.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, bir anneden doğma iki kadın vardı.</verse>
				<verse number="3">Gençliklerinde Mısır’da fahişelik ettiler. Memeleri orada okşandı, erdenliklerini orada yitirdiler.</verse>
				<verse number="4">Büyüğünün adı Ohola, küçüğünün Oholiva’ydı. Benim oldular; oğullar, kızlar doğurdular. Ohola Samiriye’dir, Oholiva da Yeruşalim.</verse>
				<verse number="5">“Ohola benimken fahişelik etti. Oynaşları olan Asurlular’a gönül verdi. Hepsi de genç, yakışıklı, lacivertler kuşanmış savaşçılar, valiler, komutanlar, atlı askerlerdi.</verse>
				<verse number="6">“Ohola benimken fahişelik etti. Oynaşları olan Asurlular’a gönül verdi. Hepsi de genç, yakışıklı, lacivertler kuşanmış savaşçılar, valiler, komutanlar, atlı askerlerdi.</verse>
				<verse number="7">Asurlular’ın en seçkin adamlarına fahişe olarak kendini verdi. Gönül verdiği bu kişilerin putlarına bağlanarak kendini kirletti.</verse>
				<verse number="8">Mısır’da başladığı fahişeliği bırakmadı. Gençken onunla yattılar, erdenliğini bozdular, şehvetlerini onun üzerine boşalttılar.</verse>
				<verse number="9">“Bu nedenle onu oynaşlarının, gönül verdiği Asurlular’ın eline teslim ettim.</verse>
				<verse number="10">Çıplaklığını açtılar, oğullarını, kızlarını aldılar, onu kılıçla öldürdüler. Kendisine verilen cezadan ötürü kadınlar arasında adı kötüye çıktı.</verse>
				<verse number="11">“Kızkardeşi Oholiva bunu gördü, ama şehveti ve fahişelikleri kızkardeşininkinden daha utanç vericiydi.</verse>
				<verse number="12">O da hepsi de genç, yakışıklı Asurlular’a –valilere, komutanlara, iyi donanmış savaşçılara, atlılara– gönül verdi.</verse>
				<verse number="13">Kendisini ne kadar kirlettiğini gördüm. İkisi de aynı yolu izlediler.</verse>
				<verse number="14">“Oholiva fahişeliklerini giderek artırdı. Duvara oyulmuş insan resimlerini –bellerine kuşak, başlarına geniş sarık bağlamış kırmızı renkli Kildani resimlerini– gördü. Hepsi kökeni Kildan ülkesine dayanan Babil subaylarına benziyordu.</verse>
				<verse number="15">“Oholiva fahişeliklerini giderek artırdı. Duvara oyulmuş insan resimlerini –bellerine kuşak, başlarına geniş sarık bağlamış kırmızı renkli Kildani resimlerini– gördü. Hepsi kökeni Kildan ülkesine dayanan Babil subaylarına benziyordu.</verse>
				<verse number="16">Oholiva görür görmez onlara gönül verdi, Kildan ülkesine ulaklar gönderdi.</verse>
				<verse number="17">Bunun üzerine Babilliler onunla yatakta sevişmek üzere geldiler, zina ederek onu kirlettiler. Onu öyle kirlettiler ki, sonunda hepsinden tiksinip yüzünü çevirdi.</verse>
				<verse number="18">Fahişeliklerini sergileyip çıplaklığını açınca kızkardeşinden tiksinerek yüzümü çevirdiğim gibi, ondan da tiksinerek yüzümü çevirdim.</verse>
				<verse number="19">Gençliğinde Mısır’da yaptığı fahişelikleri anımsayarak, fahişeliğini daha da artırdı.</verse>
				<verse number="20">Erkeklik organları eşeğinkine, menileri aygırınkine benzeyen oynaşlarına gönül verdi.</verse>
				<verse number="21">Öyle ki, Mısır’da gençliğindeki şehvet düşkünlüğünü özledin. Memelerin orada okşanmış, erdenliğini orada yitirmiştin.</verse>
				<verse number="22">“Bundan ötürü, ey Oholiva, Egemen RAB şöyle diyor: Tiksindiğin oynaşlarını sana karşı kışkırtacağım. Onları her yandan sana karşı ayaklandıracağım.</verse>
				<verse number="23">Babilliler’i, bütün Kildaniler’i, Pekotlular’ı, Şoalılar’ı, Koalılar’ı, onlarla birlikte bütün Asurlular’ı, yakışıklı gençleri –valileri, komutanları, subayları, ünlü adamları, atlıları– sana karşı ayaklandıracağım.</verse>
				<verse number="24">Silahlarla, savaş ve yük arabalarıyla, çok uluslu bir orduyla sana saldıracaklar. Seni her yandan büyük, küçük kalkanlarla, miğferlerle saracaklar. Cezalandırmaları için seni onların eline teslim edeceğim. Seni kendi kurallarına göre yargılayacaklar.</verse>
				<verse number="25">Öfkemi sana yönelteceğim, onların sana kızgınlıkla davranmalarını sağlayacağım. Burnunu, kulaklarını kesecekler. Sağ kalanları kılıçla öldürecekler. Oğullarını, kızlarını alacaklar, sağ kalanları ateş yakıp yok edecek.</verse>
				<verse number="26">Üzerindeki giysiyi soyacak, güzel mücevherlerini alacaklar.</verse>
				<verse number="27">Mısır’da yaptığın ahlaksızlıklara, fahişeliklere son vereceğim. Böyle şeylere özlem duymayacak, bir daha Mısır’ı anımsamayacaksın.</verse>
				<verse number="28">“Egemen RAB şöyle diyor: Seni nefret ettiğin, tiksindiğin adamların eline teslim edeceğim.</verse>
				<verse number="29">Sana düşman gibi davranacak, emeğinin bütün ürününü alacaklar. Seni çırılçıplak bırakacaklar. Böylece utanç verici fahişeliklerin açığa çıkacak. Bütün bunlar şehvet düşkünlüğünden, fahişeliğin yüzünden başına geldi. Çünkü uluslarla fahişelik ettin, onların putlarıyla kendini kirlettin.</verse>
				<verse number="30">Sana düşman gibi davranacak, emeğinin bütün ürününü alacaklar. Seni çırılçıplak bırakacaklar. Böylece utanç verici fahişeliklerin açığa çıkacak. Bütün bunlar şehvet düşkünlüğünden, fahişeliğin yüzünden başına geldi. Çünkü uluslarla fahişelik ettin, onların putlarıyla kendini kirlettin.</verse>
				<verse number="31">Kızkardeşinin yolunu izledin. Bu nedenle, sana onun kâsesinden içireceğim.</verse>
				<verse number="32">“Egemen RAB şöyle diyor: Kızkardeşinin kâsesinden içeceksin, O derin ve geniştir; Sana gülecek, seninle alay edecekler, Dopdolu bir kâse.</verse>
				<verse number="33">Sarhoş olacak, umutsuzluğa boğulacaksın, Kızkardeşin Samiriye’nin kâsesi Yıkım, perişanlık kâsesidir.</verse>
				<verse number="34">Ondan içecek, tüketeceksin; Parçalarını kemirecek Ve göğsünü paralayacaksın. Bunu ben söylüyorum diyor Egemen RAB.</verse>
				<verse number="35">“Bundan ötürü Egemen RAB şöyle diyor: Madem beni unuttun, bana sırt çevirdin, sen de ahlaksızlığının, fahişeliğinin cezasını yükleneceksin.”</verse>
				<verse number="36">RAB bana seslendi: “İnsanoğlu, Ohola’yla Oholiva’yı yargılayacak mısın? Öyleyse onlara iğrenç uygulamalarını bildir.</verse>
				<verse number="37">Çünkü fahişelik ettiler, kan döktüler. Putlarıyla fahişelik ettiler; bana doğurdukları çocukları yiyecek olarak putlarına sundular.</verse>
				<verse number="38">Bununla kalmayarak, şunları da yaptılar: Çocuklarını putlara sundukları gün tapınağımı kirlettiler, Şabat günlerimi hiçe saydılar. Aynı gün tapınağıma girip onu kirlettiler. İşte tapınağımda bunları yaptılar.</verse>
				<verse number="39">Bununla kalmayarak, şunları da yaptılar: Çocuklarını putlara sundukları gün tapınağımı kirlettiler, Şabat günlerimi hiçe saydılar. Aynı gün tapınağıma girip onu kirlettiler. İşte tapınağımda bunları yaptılar.</verse>
				<verse number="40">“Siz iki kızkardeş uzaklarda yaşayan adamların gelmesi için ulaklar gönderdiniz. Adamlar gelince, onlar için yıkanıp gözlerinize sürme çektiniz, mücevherlerinizi taktınız.</verse>
				<verse number="41">Şık bir divanın üzerine oturdunuz, önüne bir sofra kurup üzerine buhurumu, zeytinyağımı koydunuz.</verse>
				<verse number="42">“Kaygısız kalabalığın sesi yankılandı çevresinde. Düzeysiz bir yığın kalabalıkla birlikte çölden Sabalılar getirildi. İki kızkardeşin koluna bilezikler taktılar, başlarına güzel bir taç koydular.</verse>
				<verse number="43">Fahişelikten yıpranmış kadın için, ‘Bırakın, fahişe olarak kullansınlar onu. Çünkü öyledir’ dedim.</verse>
				<verse number="44">Onunla yattılar. Fahişeye gider gibi, bu iki ahlaksız kadının –Ohola’yla Oholiva’nın– yanına gittiler.</verse>
				<verse number="45">Ama doğru adamlar zina eden, kan döken kadınlara verilen cezayla onları cezalandıracaklar. Çünkü bu iki kadın fahişelik ettiler, elleri kanlıdır.</verse>
				<verse number="46">“Egemen RAB şöyle diyor: Onları dehşete düşürecek, mallarını yağmalayacak bir kalabalık salacağım üzerlerine.</verse>
				<verse number="47">Onları taşa tutacak, kılıçlarıyla parçalayacaklar; oğullarını, kızlarını öldürecek, evlerini ateşe verecekler.</verse>
				<verse number="48">“Ülkede ahlaksızlığa son vereceğim. Öyle ki, bütün kadınlar için bir uyarı olsun bu, sizin yaptığınız ahlaksızlığı yapmasınlar.</verse>
				<verse number="49">Yaptığınız fahişeliklerin karşılığını ödeyecek, putlara tapınarak işlediğiniz günahların cezasını çekeceksiniz. Böylece benim Egemen RAB olduğumu anlayacaksınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Sürgünlüğümüzün dokuzuncu yılı, onuncu ayın onuncu günü RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Ey insanoğlu, bu günü, bu günün tarihini tam olarak yaz. Çünkü Babil Kralı tam bu gün Yeruşalim’i kuşatmaya başladı.</verse>
				<verse number="3">Bu asi halka simgesel bir öykü anlat. Onlara de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: “ ‘Kazanı ateşe koyun, ateşe koyun, İçine su doldurun.</verse>
				<verse number="4">Etin parçalarını da koyun, Etin en iyi parçalarını, Budu ve döşü. Seçme kemikleri de doldurun.</verse>
				<verse number="5">Sürünün en iyilerini seçin, Kazanın altına odun yığın, Bırakın su kaynasın, Kemikler pişsin.</verse>
				<verse number="6">Egemen RAB diyor ki, Kan döken o kentin vay başına! Pas tutmuş, Pasından temizlenmemiş o kazanın vay başına! Kazandan eti kura çekmeden Parça parça çıkarın.</verse>
				<verse number="7">Çünkü döktüğü kan ortalıkta duruyor; Çıplak bir kayanın üzerine döktü kanı, Toprakla örtülebilecek bir yere dökmedi.</verse>
				<verse number="8">Öfkeyi alevlendirmek, Öç almak için, Onun kanını çıplak bir kayanın üzerine döktüm ki, örtülemesin.</verse>
				<verse number="9">Egemen RAB şöyle diyor: Kan döken kentin vay başına! Ben kendim ateş için odun yığacağım.</verse>
				<verse number="10">Odunları yığ! Ateşi tutuştur! Eti iyice pişir! Baharatı kat! Kemikler kavrulsun!</verse>
				<verse number="11">Sonra boş kazanı Ateş közlerinin üzerine koy. Kızsın, bakırı yansın, İçindeki pislik erisin, Pası yok olsun.</verse>
				<verse number="12">Bütün emekler boşa çıktı, Kazanın kalın pası çıkmıyor. Ateş bile pası temizlemiyor.</verse>
				<verse number="13">Yaptığın ahlaksızlık seni kirletti. Seni temizlemek istedim, Ama sen pisliğinden temizlenmek istemedin. Sana karşı öfkem yatışıncaya dek Pisliğinden temizlenmeyeceksin.</verse>
				<verse number="14">Bunu ben RAB söylüyorum. Harekete geçmenin zamanı geldi, Esirgemeyeceğim, Acımayacak, pişman olmayacağım. Yollarına ve yaptıklarına göre yargılanacaksın. Böyle diyor Egemen RAB.’ ”</verse>
				<verse number="15">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="16">“İnsanoğlu, en çok sevdiğin kişiyi bir vuruşta senin elinden alacağım. Yas tutmayacak, ağlamayacak, gözyaşı dökmeyeceksin.</verse>
				<verse number="17">İçin için inle; ölüler için yas tutmayacaksın. Sarığın başında, çarığın ayaklarında kalsın; yüzünün alt kısmını örtme, yas tutanların yiyeceğini yeme.”</verse>
				<verse number="18">Sabah halka seslendim, akşam karım öldü. Ertesi sabah bana söyleneni yaptım.</verse>
				<verse number="19">Halk bana, “Bu yaptıklarının bizimle ilgisi ne? Bize açıklamayacak mısın?” diye sordu.</verse>
				<verse number="20">Bunun üzerine, “RAB bana şöyle seslendi” dedim,</verse>
				<verse number="21">“İsrail halkına de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Övündüğünüz güç kaynağınız, gözünüzde değerli olan, yüreğinizin üzerine titrediği tapınağımın kirletilmesine izin vereceğim. Geride bıraktığınız oğullarınızla kızlarınız kılıçtan geçirilecek.</verse>
				<verse number="22">Ben ne yaptıysam, siz de aynısını yapacaksınız. Yüzünüzün alt kısmını örtmeyeceksiniz, yas tutanların yiyeceğini yemeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="23">Sarıklarınız başlarınızda, çarıklarınız ayaklarınızda olacak. Yas tutmayacak, ağlamayacaksınız. Ancak günahlarınızın içinde eriyip yok olacaksınız, kendi aranızda inleyip duracaksınız.</verse>
				<verse number="24">Hezekiel sizin için bir belirti olacak; o ne yaptıysa, siz de aynısını yapacaksınız. Bunlar olunca, benim Egemen RAB olduğumu anlayacaksınız.’</verse>
				<verse number="25">“Övündükleri güç kaynağını, sevinçlerini, yüceliklerini, gözlerinde değerli olanı, yüreklerinin dilediğini, oğullarıyla kızlarını onlardan aldığım gün, yıkımdan kaçıp kurtulan biri gelip sana haberleri bildirecek, ey insanoğlu.</verse>
				<verse number="26">“Övündükleri güç kaynağını, sevinçlerini, yüceliklerini, gözlerinde değerli olanı, yüreklerinin dilediğini, oğullarıyla kızlarını onlardan aldığım gün, yıkımdan kaçıp kurtulan biri gelip sana haberleri bildirecek, ey insanoğlu.</verse>
				<verse number="27">O gün dilin çözülecek, kaçıp kurtulanla konuşacak, bir daha suskun olmayacaksın. O gün onlar için bir belirti olacaksın. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, yüzünü Ammonlular’a çevir, onlara karşı peygamberlik et.</verse>
				<verse number="3">Onlara de ki, ‘Egemen RAB’bin sözünü dinleyin! Egemen RAB şöyle diyor: Madem tapınağım kirletildiği, İsrail ülkesi viraneye çevrildiği, Yahuda halkı sürgüne gittiği zaman, Hah, hah! diyerek alay ettiniz,</verse>
				<verse number="4">ben de sizi miras olarak doğuda yaşayan halka teslim edeceğim. Obalarını, çadırlarını ülkenizde kuracaklar; ürününüzü yiyecek, sütünüzü içecekler.</verse>
				<verse number="5">Rabba Kenti’ni develer için otlak, Ammon ülkesini sürüler için ağıl yapacağım. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="6">Egemen RAB şöyle diyor: Madem İsrail’le alay ederek ellerinizi çırptınız, ayaklarınızı yere vurdunuz, bütün yüreğinizle sevindiniz,</verse>
				<verse number="7">ben de size karşı elimi uzatacak, çapul malı olarak sizi uluslara teslim edeceğim. Sizi halklar arasından süpürüp atacak, ülkeler arasından söküp çıkaracak, yok edeceğim. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="8">“Egemen RAB şöyle diyor: ‘Madem Moav ve Seir halkı, Bakın, Yahuda halkının öteki uluslardan farkı yok, dedi,</verse>
				<verse number="9">ben de Moav’ın sınırını, ülkenin süsü olan sınır kentlerini, Beytyeşimot, Baal-Meon ve Kiryatayim’i savunmasız bırakacağım.</verse>
				<verse number="10">Ammonlular uluslar arasında bir daha anılmasın diye Moav’ı Ammonlular’la birlikte mülk olarak doğuda yaşayan halka vereceğim.</verse>
				<verse number="11">Böylece Moav’ı cezalandıracağım. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.’ ”</verse>
				<verse number="12">“Egemen RAB şöyle diyor: ‘Madem Edom Yahuda halkından öç alarak büyük suç işledi,</verse>
				<verse number="13">Egemen RAB şöyle diyor: Ben de Edom’a karşı elimi uzatacak, insanları da hayvanları da yok edecek, ülkeyi viraneye çevireceğim. Teman’dan Dedan’a kadar Edomlular kılıçla vurulup yok olacaklar.</verse>
				<verse number="14">Halkım İsrail aracılığıyla Edom’dan öç alacağım. İsrailliler onlara öfkem, kızgınlığım uyarınca davranacak. Böylece Edomlular öcümü anlayacaklar. Egemen RAB böyle diyor.’ ”</verse>
				<verse number="15">“Egemen RAB şöyle diyor: ‘Madem Filistliler Yahuda’ya acımasızca davrandılar, eskiden var olan düşmanlıklarıyla onu yerle bir ederek öç aldılar,</verse>
				<verse number="16">Egemen RAB şöyle diyor: Elimi Filistliler’e karşı uzatacağım, Keretliler’i söküp atacağım, kıyıda yaşayanlardan sağ kalanlarını yok edeceğim.</verse>
				<verse number="17">Onlardan ağır bir öç alacak, onları öfkeyle paylayacağım. Kendilerinden öç alınca, benim RAB olduğumu anlayacaklar.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Sürgünlüğümüzün on birinci yılı, ayın birinci günü RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, madem Sur Kenti, Yeruşalim için, ‘Oh, oh! Ulusların kapısı olan kent yıkıldı, kapıları bana açıldı. O viraneye döndü, ben zenginleşeceğim’ dedi,</verse>
				<verse number="3">Egemen RAB şöyle diyor: Ey Sur, sana karşıyım! Deniz dalgalarını nasıl kabartırsa, ben de ulusları senin üzerine öyle saldırtacağım.</verse>
				<verse number="4">Sur’un duvarlarını yıkacak, kulelerini yerle bir edecekler. Toprağını kazıp süpürecek, seni çıplak bir kayalık haline getireceğim.</verse>
				<verse number="5">Sur denizin ortasında, balıkçıların ağ gerdikleri bir yer olacak. Egemen RAB böyle diyor. Uluslar Sur’u yağmalayacak,</verse>
				<verse number="6">Sur’a bağlı kıyı kentlerinde yaşayanları kılıçtan geçirecek. O zaman Surlular benim RAB olduğumu anlayacaklar.</verse>
				<verse number="7">“Egemen RAB şöyle diyor: Krallar kralı Babil Kralı Nebukadnessar’ı atlarla, savaş arabalarıyla, atlılarla, büyük bir orduyla kuzeyden Sur’a getiriyorum.</verse>
				<verse number="8">Sur’a bağlı kıyı kentlerinde yaşayanları kılıçtan geçirecek, size karşı kuşatma duvarları, toprak rampalar yapacak, kalkanını size karşı kaldıracak.</verse>
				<verse number="9">Duvarlarınızda gedik açmak için kütükler yerleştirecek, silahlarıyla kulelerinizi yıkacak.</verse>
				<verse number="10">Sayısız atının çıkardığı toz sizi örtecek. Duvarlarında gedik açılmış bir kente girer gibi kent kapılarınızdan girdiğinde, atlıların, tekerleklerin, savaş arabalarının gürültüsünden duvarlarınız sarsılacak.</verse>
				<verse number="11">Atlarının tırnakları bütün sokaklarınızı çiğneyecek. Halkınız kılıçtan geçirilecek, güçlü sütunlarınız devrilecek.</verse>
				<verse number="12">Servetinizi alacak, mallarınızı yağmalayacaklar. Duvarlarınızı yıkacak, güzel evlerinizi yerle bir edecekler. Taşlarınızı, kerestenizi, toprağınızı denize atacaklar.</verse>
				<verse number="13">Okuduğunuz gürültülü şarkılara son vereceğim. Lirlerinizin sesi bir daha duyulmayacak.</verse>
				<verse number="14">Sizi çıplak bir kayalık haline getireceğim, balıkçıların ağ gerdikleri bir yer olacaksınız. Bir daha kurulmayacaksınız. Çünkü ben RAB söylüyorum. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="15">“Egemen RAB Sur’a şöyle diyor: Yıkımının sesinden, yaralıların iniltisinden, senin içinde yapılan kıyım yüzünden kıyı halkları titreyecek.</verse>
				<verse number="16">Kıyıda yaşayan bütün önderler tahtlarından inecek; kaftanlarını, işlemeli giysilerini çıkaracaklar. Dehşet içinde yere oturup her an titreyerek başlarına gelenlere şaşacaklar.</verse>
				<verse number="17">Sonra senin için şöyle bir ağıt yakacaklar: “ ‘Nasıl oldu da yıkıldın, Ey denizcilerin oturduğu ünlü kent! Sen ve sende oturanlar, Denizde güçlüydünüz. Dehşet salmıştınız Orada yaşayan herkese.</verse>
				<verse number="18">Yıkımın olduğu gün Kıyı halkları titreyecek, Orada yaşayanlar Çöküşüne şaşacaklar.’</verse>
				<verse number="19">“Egemen RAB şöyle diyor: Issız kalmış kentler gibi seni viran bir kent yaptığım, engin denizleri üzerine boşalttığım, derin sular seni örttüğü zaman,</verse>
				<verse number="20">ölüm çukuruna inenlerle birlikte seni eski zaman insanlarının yanına indireceğim. Ölüm çukuruna inenlerle birlikte eski kalıntılar arasına, yeryüzünün derinliklerine yerleştireceğim. Öyle ki, bir daha dönüp yaşayanlar diyarında yerini almayasın.</verse>
				<verse number="21">Seni yılgınlığa düşüreceğim, bu senin sonun olacak. Seni arayacaklar ama bulamayacaklar. Egemen RAB böyle diyor.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, Sur Kenti için bir ağıt yak.</verse>
				<verse number="3">Denizin kıyısında kurulmuş, kıyı halklarıyla ticaret yapan Sur Kenti’ne de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: “ ‘Ey Sur, güzellikte kusursuzum dedin.</verse>
				<verse number="4">Sınırların denizin bağrındaydı, Kurucuların güzelliğini doruğa ulaştırdılar.</verse>
				<verse number="5">Bütün kerestelerini Senir’in çam ağaçlarından yaptılar, Sana direk yapmak için Lübnan’dan sedir ağaçları aldılar.</verse>
				<verse number="6">Küreklerini Başan meşelerinden, Güverteni Kittim kıyılarından getirilen Selvi ağaçlarından yaptılar, Fildişiyle süslediler.</verse>
				<verse number="7">Mısır’ın işlemeli ince keteninden yelkenin, Bayrağın oldu senin. Güvertenin gölgeliği Elişa kıyılarının Lacivert, mor kumaşındandı.</verse>
				<verse number="8">Kürekçilerin Saydalı ve Arvatlı’ydı, Gemicilerin, içindeki becerikli kişilerdi, ey Sur.</verse>
				<verse number="9">Gemilerindeki gedikleri onaranlar Geval’ın deneyimli, usta adamlarıydı. Denizdeki bütün gemiler ve denizciler Mallarını değiş tokuş etmek için sana geldiler.</verse>
				<verse number="10">Persli, Ludlu, Pûtlu askerler Ordunda hizmet etti. Kalkanlarını, miğferlerini Duvarlarına astılar, Sana görkem kazandırdılar.</verse>
				<verse number="11">Arvat’tan, Helek’ten gelen adamlar Çepeçevre duvarlarını korudular. Gammat’tan gelen adamlar Kulelerinde beklediler. Kalkanlarını duvarlarına astılar. Güzelliğini doruğa ulaştırdılar.</verse>
				<verse number="12">“ ‘Tarşiş seninle ticaret yaptı, Sende her çeşit mal vardı. Mallarına karşılık Sana gümüş, demir, kalay, kurşun verdiler.</verse>
				<verse number="13">Yâvan, Tuval, Meşek seninle ticaret yaptı, Mallarına karşılık Sana köle ve tunç kaplar verdiler.</verse>
				<verse number="14">Beyttogarma halkı Mallarına karşılık Sana at, savaş atı, katır verdi.</verse>
				<verse number="15">Rodos halkı seninle ticaret yaptı. Birçok kıyı halkı senin müşterindi. Senden aldıkları mala karşılık Fildişi ve abanoz verdiler.</verse>
				<verse number="16">Sende çok çeşit ürün olduğundan, Edom seninle ticaret yaptı. Mallarına karşılık Sana firuze, mor kumaş, işlemeli giysiler, İnce keten, mercan, yakut verdiler.</verse>
				<verse number="17">Yahuda ve İsrail seninle ticaret yaptı. Mallarına karşılık Sana Minnit buğdayı, darı, bal, zeytinyağı, pelesenk verdiler.</verse>
				<verse number="18">Ürünlerinin çeşitliliği, malının bolluğundan ötürü Şam seninle ticaret yaptı. Mallarına karşılık Sana Helbon şarabıyla Sahar yünü, Uzal’dan getirilmiş şarap tekneleri verdi. Sana getirilen mallar arasında İşlenmiş demir, tarçın, güzel kokulu kamış vardı.</verse>
				<verse number="19">Ürünlerinin çeşitliliği, malının bolluğundan ötürü Şam seninle ticaret yaptı. Mallarına karşılık Sana Helbon şarabıyla Sahar yünü, Uzal’dan getirilmiş şarap tekneleri verdi. Sana getirilen mallar arasında İşlenmiş demir, tarçın, güzel kokulu kamış vardı.</verse>
				<verse number="20">Dedan halkı mallarına karşılık Sana eyerlik kumaş verdi.</verse>
				<verse number="21">Arabistan ve Kedar önderleri müşterindi, Mallarına karşılık Sana kuzu, koç, teke verdiler.</verse>
				<verse number="22">Saba ve Raama tüccarları seninle ticaret yaptı, Mallarına karşılık Sana her çeşit baharatın en iyisini, değerli taşlar, altın verdiler.</verse>
				<verse number="23">Harran, Kanne, Eden, Saba, Aşur, Kilmat tüccarları Seninle ticaret yaptı.</verse>
				<verse number="24">Pazarlarındaki mallara karşılık Güzel giysiler, lacivert kumaş, işlemeler, Sık dokunmuş, iplerle sarılmış renkli halılar verdiler.</verse>
				<verse number="25">Ticaret gemileri senin mallarını taşıdı, Denizin bağrında büyük yükle doldun.</verse>
				<verse number="26">Kürekçilerin seni açık denizlere götürdü, Ama doğu rüzgarı Denizin bağrında parçaladı seni.</verse>
				<verse number="27">Gemin kazaya uğrayacağı gün, Zenginliğin, malların, ticari eşyaların, Gemicilerin, kılavuzların, kalafatçıların, Seninle ticaret yapanlar, Askerlerin ve gemide olan herkes Denizin derinliklerine batacak.</verse>
				<verse number="28">Gemicilerinin bağırışından Kıyılar titreyecek.</verse>
				<verse number="29">Kürekçiler gemilerini bırakacak, Gemicilerle kılavuzlar kıyıda duracak.</verse>
				<verse number="30">Yüksek sesle haykırıp Senin için acı acı ağlayacaklar; Başlarına toprak serpecek, Külde yuvarlanacaklar.</verse>
				<verse number="31">Senin yüzünden başlarını tıraş edecek, Çul kuşanacaklar. Senin için acı acı ağlayacak, Yas tutacaklar.</verse>
				<verse number="32">Ağlayıp yas tutarken, Senin için bir ağıt yakacaklar: Her yanı denizle çevrili Sur Kenti gibi Susturulmuş bir kent var mı?</verse>
				<verse number="33">Malların denizaşırı ülkelere vardığında Birçok ulusu doyurdun, Büyük zenginliğin, çeşit çeşit malınla Dünya krallarını zenginleştirdin.</verse>
				<verse number="34">Şimdiyse denizde, suların derinliklerinde Darmadağın oldun, Malların ve çalışanlarının tümü Seninle birlikte battı.</verse>
				<verse number="35">Kıyı halkları Başına gelenlere şaştılar; Krallarının tüyleri korkudan diken diken oldu, Yüzleri sarardı.</verse>
				<verse number="36">Ulusların arasındaki tüccarlar, Başına gelenlere şaşacaklar; Sonun korkunç oldu. Bir daha var olmayacaksın.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, Sur önderine de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: “ ‘Gurura kapılıp Ben tanrıyım, Denizlerin bağrında, Tanrı’nın tahtında oturuyorum dedin. Kendini Tanrı sandın, Oysa sen Tanrı değil, insansın.</verse>
				<verse number="3">İşte, Daniel’den daha bilgesin, Kimse senden bir giz saklayamaz.</verse>
				<verse number="4">Bilgeliğin, anlayışın sayesinde, Kendine servet biriktirdin, Hazinelerine altın, gümüş yığdın.</verse>
				<verse number="5">Ticaretteki üstün becerilerin sayesinde Servetini çoğalttın, Zenginliğin seni gurura sürükledi.</verse>
				<verse number="6">Bu yüzden Egemen RAB şöyle diyor: Madem kendini Tanrı gibi bilge sandın,</verse>
				<verse number="7">Ben de yabancıları, en acımasız ulusları Üzerine göndereceğim. Bilgeliğinin güzelliğine kılıç çekecek, Görkemini kirletecekler.</verse>
				<verse number="8">Seni ölüm çukuruna indirecekler, Denizlerin bağrında korkunç bir ölümle öleceksin.</verse>
				<verse number="9">O zaman seni öldürenlerin önünde Ben Tanrı’yım diyecek misin? Seni öldürenlerin elinde Sen Tanrı değil, insansın.</verse>
				<verse number="10">Yabancıların elinde, Sünnetsizin ölümüyle öleceksin. Egemen RAB böyle diyor.’ ”</verse>
				<verse number="11">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="12">“İnsanoğlu, Sur Kralı için bir ağıt yak. Ona diyeceksin ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: “ ‘Kusursuzlukta örnek biriydin, Bilgeliğin ve güzelliğin eksiksizdi.</verse>
				<verse number="13">Sen Tanrı’nın bahçesi Aden’deydin. Yakut, topaz, aytaşı, Sarı yakut, oniks, yeşim, Laciverttaşı, firuze, zümrütle, çeşit çeşit değerli taşla bezenmiştin. Kakma ve oyma işlerin hep altındandı. Bunlar yaratıldığın gün hazırlanmışlardı.</verse>
				<verse number="14">Meshedilmiş, koruyucu bir Keruv olarak Seni oraya yerleştirdim. Tanrı’nın kutsal dağındaydın, Yanan taşlar arasında dolaştın.</verse>
				<verse number="15">Yaratıldığın günden Sende kötülük bulunana dek Yollarında kusursuzdun.</verse>
				<verse number="16">Ticaretinin bolluğundan Zorbalıkla doldun Ve günah işledin. Bu yüzden kirli bir şey gibi Seni Tanrı’nın dağından attım, Yanan taşların arasından kovdum, Ey koruyucu Keruv.</verse>
				<verse number="17">Güzelliğinden ötürü Gurura kapıldın, Görkeminden ötürü Bilgeliğini bozdun. Böylece seni yere attım, Kralların önünde seni yüzkarası yaptım.</verse>
				<verse number="18">İşlediğin pek çok günah Ve ticaretteki hileciliğin yüzünden Kutsal yerlerini kirlettin. Seni yakıp yok edecek Bir ateş çıkardım içinden, Bütün seyredenlerin gözü önünde Seni yeryüzünde küle çevirdim.</verse>
				<verse number="19">Seni tanıyan bütün uluslar sana şaştı, Sonun korkunç oldu. Bir daha var olmayacaksın.’ ”</verse>
				<verse number="20">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="21">“İnsanoğlu, yüzünü Sayda’ya çevir, ona karşı peygamberlik et.</verse>
				<verse number="22">Diyeceksin ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: “ ‘İşte sana karşıyım, ey Sayda, Senin içinde yüceleceğim. Onları cezalandırınca, Kutsallığımı onlara gösterince, Benim RAB olduğumu anlayacaklar.</verse>
				<verse number="23">Üzerine salgın hastalık gönderecek, Sokaklarında kan akıtacağım. Kentin içinde, her yanında Kılıçla yaralananlar düşüp ölecekler. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.’ ”</verse>
				<verse number="24">“ ‘İsrail halkını küçümseyen Çevre uluslardan hiçbiri Bir daha İsrail için batan bir çalı, Acıtan bir diken olmayacak. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.</verse>
				<verse number="25">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: İsrail halkını aralarına dağılmış oldukları uluslardan topladığım, ulusların gözü önünde kutsallığımı gösterdiğim zaman kulum Yakup’a verdiğim kendi ülkelerine yerleşecekler.</verse>
				<verse number="26">Orada güvenlik içinde yaşayacak, evler yapacak, bağlar dikecekler. Onları küçümseyen bütün çevre ulusları cezalandırdığımda güvenlik içinde yaşayacaklar. O zaman benim Tanrıları RAB olduğumu anlayacaklar.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Sürgünlüğümüzün onuncu yılı, onuncu ayın on ikinci günü RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, yüzünü firavuna çevir, ona ve Mısır’a karşı peygamberlik et.</verse>
				<verse number="3">Onlara de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: “ ‘Kendi kanallarının içinde yatan Büyük canavar firavun, İşte, sana karşıyım. Sen ki, Nil benimdir, Onu kendim için yaptım dersin.</verse>
				<verse number="4">Çenelerine çengeller takacak, Kanallarındaki balıkları Senin pullarına yapıştıracağım. Pullarına yapışmış balıklarla birlikte Seni kanallarından çıkaracağım.</verse>
				<verse number="5">Seni de kanallarındaki bütün balıkları da Çöle atacağım. Kırlara düşeceksin, Toplanmayacak, gömülmeyeceksin. Seni yem olarak yabanıl hayvanlara Ve yırtıcı kuşlara vereceğim.</verse>
				<verse number="6">O zaman Mısır’da yaşayan herkes Benim RAB olduğumu anlayacak. “ ‘Çünkü sen İsrail halkına kamış bir değnek oldun.</verse>
				<verse number="7">Seni elleriyle tuttuklarında parçalanıp onların omuzlarını yardın. Sana dayandıklarında parçalanıp bellerini burktun.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Bu yüzden Egemen RAB şöyle diyor: Üzerine halkını ve hayvanlarını öldürecek bir kılıç gönderiyorum.</verse>
				<verse number="9">Mısır kimsesiz bırakılacak, viraneye çevrilecek. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar. “ ‘Madem Nil benimdir, onu ben yaptım dedin,</verse>
				<verse number="10">ben de sana ve kanallarına karşıyım. Mısır’ı Migdol’dan Asvan’a, Kûş sınırına dek kimsesiz bırakacak, viraneye çevireceğim.</verse>
				<verse number="11">İçinden insan ayağı da, hayvan ayağı da geçmeyecek. Kırk yıl orada kimse yaşamayacak.</verse>
				<verse number="12">Mısır’ı ıssız kalmış ülkeler gibi ıssız bırakacağım. Kentleri, viran olmuş kentler arasında kırk yıl kimsesiz kalacak. Mısırlılar’ı uluslar arasına gönderecek, ülkelere dağıtacağım.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Kırk yıl sonra onları dağılmış oldukları uluslardan toplayacağım.</verse>
				<verse number="14">Sürgündekileri geri getirip Patros’a, yurtlarına döndüreceğim. Orada güçsüz bir krallık oluşturacaklar.</verse>
				<verse number="15">Krallıkların en güçsüzü olacak, bir daha ulusların üzerinde egemenlik sürmeyecek. Ulusları yönetmesinler diye onları küçük düşüreceğim.</verse>
				<verse number="16">Mısır bir daha İsrail halkının güveneceği bir yer olmayacak. Ancak Mısırlılar onlara Mısır’a dönmekle işledikleri günahı anımsatacaklar. O zaman İsrailliler benim Egemen RAB olduğumu anlayacaklar.’ ”</verse>
				<verse number="17">Sürgünlüğümüzün yirmi yedinci yılı, birinci ayın birinci günü RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="18">“İnsanoğlu, Babil Kralı Nebukadnessar ordusunu Sur Kenti’ne karşı büyük bir saldırıya geçirdi; herkesin saçı döküldü, ağır yük yüzünden omuz derileri yüzüldü. Ama Sur’a karşı ordusunu saldırıya geçirmesine karşın, bundan ne kendisi ne de ordusu yararlandı.</verse>
				<verse number="19">Bu yüzden Egemen RAB şöyle diyor: Mısır’ı Babil Kralı Nebukadnessar’a vereceğim, onun servetini alıp götürecek. Ordusuna ücret olarak ülkeden yağmaladığı çapul malını dağıtacak.</verse>
				<verse number="20">Hizmetine karşılık Mısır’ı ona verdim; çünkü o da ordusu da bana hizmet ettiler. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="21">“O gün İsrail halkını güçle donatacağım. Onların arasında senin dilini çözeceğim. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, peygamberlik et ve de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: “ ‘Ah o gün diye haykır.</verse>
				<verse number="3">Çünkü o gün yakın. RAB’bin günü yakın, Bulutların günü, Ulusların yıkım zamanı.</verse>
				<verse number="4">Bir kılıç Mısır’a karşı çıkacak. Kûş’u acılar saracak. Mısır’da vurulanlar yere serilince Ülkenin serveti alınıp götürülecek, Temelleri yok edilecek.</verse>
				<verse number="5">Mısır’la birlikte Kûş, Pût, Lud, Arabistan, Kuv ve antlaşma yaptığım halkım Kılıçtan geçirilecek.</verse>
				<verse number="6">“ ‘RAB şöyle diyor: Mısır’ı destekleyenler öldürülecek, Mısır’ın övündüğü ordu çökecek, Migdol’dan Asvan’a dek kılıçtan geçirilecekler. Böyle diyor Egemen RAB.</verse>
				<verse number="7">Kimsesiz kalmış ülkeler arasında Kimsesiz kalacaklar. Kentleri viran olmuş kentler gibi olacak.</verse>
				<verse number="8">Mısır’ı ateşe verdiğimde, Onu destekleyenler ezildiğinde, Benim RAB olduğumu anlayacaklar.</verse>
				<verse number="9">“ ‘O gün kaygısız Kûşlular’ı korkutmak için gemilerle ulaklar göndereceğim. Mısır’ın yıkım günü geldiğinde korkuya kapılacaklar. İşte o gün geliyor.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Babil Kralı Nebukadnessar aracılığıyla Mısır’ın zenginliğine son vereceğim.</verse>
				<verse number="11">O ve ordusu, ulusların en acımasızı, Ülkeyi yerle bir etmek için gelecekler. Mısır’a karşı kılıçlarını çekecek, Ülkeyi öldürülenlerle dolduracaklar.</verse>
				<verse number="12">Nil’in kanallarını kurutup Ülkeyi kötü kişilere teslim edeceğim, Ülkeyi de içindeki her şeyi de Yabancılar eliyle viran edeceğim. Bunu ben RAB söylüyorum.</verse>
				<verse number="13">Egemen RAB şöyle diyor: Putları yok edecek, Nof’taki değersiz putlara son vereceğim. Mısır’da artık önder olmayacak, Ülkeye korku salacağım.</verse>
				<verse number="14">Patros’u viraneye çevirecek, Soan’ı ateşe verecek, No Kenti’ni cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="15">Öfkemi Mısır’ın kalesi Sin üzerine boşaltacak, Kalabalık No halkına son vereceğim.</verse>
				<verse number="16">Mısır’ı ateşe vereceğim, Sin acıdan kıvranacak, No Kenti’nin surları yarılacak, Nof sürekli tedirgin olacak.</verse>
				<verse number="17">On Kenti ve Pi-Beset gençleri Kılıçtan geçirilecek, Oradaki halk sürgüne gönderilecek.</verse>
				<verse number="18">Tahpanhes’te Mısır’ın boyunduruğunu kırdığım zaman, Orada gündüz geceye dönecek, Övündüğü orduya son verilecek, Kent bulutlarla kaplanacak, Köylerindeki halk sürgüne gönderilecek.</verse>
				<verse number="19">Mısır’ı böyle cezalandırdığımda Benim RAB olduğumu anlayacaklar.’ ”</verse>
				<verse number="20">Sürgünlüğümüzün on birinci yılı, birinci ayın yedinci günü RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="21">“İnsanoğlu, firavunun kolunu kırdım. İyileşmesin, kılıç tutacak kadar güçlenmesin diye kimse onu bağlamadı, sargı beziyle sarmadı.</verse>
				<verse number="22">Bu yüzden Egemen RAB şöyle diyor: Firavuna karşıyım. Her iki kolunu, sağlam olanı da kırık olanı da kıracağım. Kılıcı elinden düşüreceğim.</verse>
				<verse number="23">Mısırlılar’ı uluslar arasına gönderecek, ülkelere dağıtacağım.</verse>
				<verse number="24">Babil Kralı’nın kollarını güçlendirip kılıcımı onun eline vereceğim. Firavunun ise kollarını kıracağım. Babil Kralı’nın önünde ağır yaralı biri gibi inleyecek.</verse>
				<verse number="25">Babil Kralı’nın gücüne güç katacak, firavunun gücünü zayıflatacağım. Kılıcımı Babil Kralı’nın eline verdiğimde ve o kılıcı Mısır’a doğru uzattığında, benim RAB olduğumu anlayacaklar.</verse>
				<verse number="26">Mısırlılar’ı uluslar arasına gönderecek, ülkelere dağıtacağım. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Sürgünlüğümüzün on birinci yılı, üçüncü ayın birinci günü RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, firavuna ve halkına de ki, “ ‘Görkemde kim seninle boy ölçüşebilir?</verse>
				<verse number="3">Asur’a bak! Lübnan’da bir sedir ağacıydı, Ormana gölge salan güzel dalları vardı. Çok yüksekti, tepesi bulutlara erişiyordu.</verse>
				<verse number="4">Sular ağacı besledi, Derin su kaynakları büyüttü. Akarsular dikili olduğu yerin çevresine akıyor, Kanalları kırdaki bütün ağaçlara erişiyordu.</verse>
				<verse number="5">Kırdaki bütün ağaçlardan daha çok büyüdü. Bol su verildiği için Dal budak saldı, dalları uzadı.</verse>
				<verse number="6">Kuşlar dallarına yuva yaptı, Yabanıl hayvanlar dalları altında yavruladı, Büyük uluslar gölgesinde yaşadı.</verse>
				<verse number="7">Güzellikte eşsizdi. Dalları giderek uzadı, Çünkü kökleri bol su alıyordu.</verse>
				<verse number="8">Tanrı’nın bahçesindeki sedir ağaçlarından hiçbiri Onunla boy ölçüşemezdi, Çam ağaçları dalları kadar bile değildi. Çınarlar onun dallarıyla boy ölçüşemezdi. Tanrı’nın bahçesindeki ağaçların hiçbiri Onun kadar güzel değildi.</verse>
				<verse number="9">Sık dallarla o sedir ağacını güzelleştirdim. Tanrı’nın bahçesi Aden’deki bütün ağaçlar onu kıskandı.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Bu yüzden Egemen RAB şöyle diyor: Ağaç büyüyüp boy attığı, tepesi bulutlara eriştiği, büyüklüğünden ötürü gurura kapıldığı için</verse>
				<verse number="11">ben de onu kovdum, ulusların önderinin eline teslim ettim. Ona kötülüğü uyarınca davranacak.</verse>
				<verse number="12">Yabancı ulusların en acımasızı onu kesip yalnız bıraktı. Dalları dağlara, derelere düştü; ülkenin vadilerinde kesilmiş duruyor. Yeryüzündeki bütün uluslar gölgesinden çekilip onu bıraktılar.</verse>
				<verse number="13">Bütün kuşlar devrik ağaca kondu, yabanıl hayvanlar dalları arasına yerleşti.</verse>
				<verse number="14">Öyle ki, suların yakınında yetişen hiçbir ağaç böylesi büyüyüp boy atmasın, tepesini bulutlara eriştirmesin; bol suyla sulanan hiçbir ağaç bu denli yükselmesin. Çünkü hepsi ölüm çukuruna inen insanlarla birlikte ölüme, yerin derinliklerine gidecek.</verse>
				<verse number="15">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Sedir ağacı ölüler diyarına indiği gün, ona yas tutsunlar diye derin su kaynaklarını kapattım. Irmaklarını durdurdum, gür sularının önünü kestim. O ağaç yüzünden Lübnan’ı karanlığa boğdum, bütün orman ağaçlarını kuruttum.</verse>
				<verse number="16">Ölüm çukuruna inenlerle birlikte onu ölüler diyarına indirdiğimde, yıkılışının gürültüsünden ulusları titrettim. O zaman Aden Bahçesi’ndeki bütün ağaçlar, Lübnan’ın en seçkin, en iyi, bol sulanan ağaçları yerin derinliklerinde avunç buldu.</verse>
				<verse number="17">Gölgesinde yaşayanlar, uluslar arasında onu destekleyenler de onunla birlikte ölüler diyarına, kılıçla öldürülmüşlerin yanına indiler.</verse>
				<verse number="18">“ ‘Aden ağaçlarından hangisi görkem ve yücelikte seninle boy ölçüşebilir? Ama sen de Aden ağaçlarıyla birlikte yerin derinliklerine indirilecek, sünnetsizlere, kılıçla öldürülmüşlere katılacaksın. “ ‘İşte firavunla halkının sonu böyle olacaktır.’ Egemen RAB böyle diyor.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Sürgünlüğümüzün on ikinci yılı, on ikinci ayın birinci günü RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, firavun için bir ağıt yak. Ona de ki, “ ‘Uluslar arasında genç bir aslan gibi kendini öne sürdün, Ama sen denizlerdeki bir canavar gibisin. Irmaklarını karıştırır, Ayaklarınla suları çalkalar, Irmakları bulandırırsın.’ ”</verse>
				<verse number="3">Egemen RAB şöyle diyor: “Büyük bir kalabalıkla Ağımı senin üzerine atacağım; Onlar seni ağımla çekecekler.</verse>
				<verse number="4">Seni karaya atacak, Kırlara fırlatacağım. Gökte uçan kuşların senin üzerine konmalarını sağlayacağım, Yeryüzündeki yabanıl hayvanlara Seni yem olarak vereceğim.</verse>
				<verse number="5">Bedenini dağların üzerine serecek, Vadileri çürüyen bedeninle dolduracağım.</verse>
				<verse number="6">Ülkeyi dağlara dek akan kanınla ıslatacağım, Vadiler seninle dolacak.</verse>
				<verse number="7">Seni ortadan kaldırdığım zaman Gökleri örtecek, Yıldızları karartacak, Güneşi bulutla kapatacağım. Ay ışığını vermeyecek.</verse>
				<verse number="8">Senin yüzünden gökte ışık veren bütün cisimleri karartacak, Ülkeni karanlığa gömeceğim.” Böyle diyor Egemen RAB.</verse>
				<verse number="9">“Seni tanımadığın ülkelere, Ulusların arasına sürgüne gönderdiğimde, Pek çok halkın yüreği üzüntüyle sarsılacak.</verse>
				<verse number="10">Başına gelenlerden ötürü Pek çok halkı şaşkına çevireceğim. Kılıcımı önlerinde salladığım zaman, Senin yüzünden krallar dehşetle ürperecek. Yıkıma uğradığın gün Hepsi kendi canı için Her an korkuyla titreyecek.</verse>
				<verse number="11">Egemen RAB şöyle diyor: Babil Kralı’nın kılıcı üzerine gelecek.</verse>
				<verse number="12">Yiğitlerin, ulusların en acımasızının, Senin halkını kılıçtan geçirmesine izin vereceğim. Mısır’ın gururunu kıracak, Bütün ordusunu yok edecekler.</verse>
				<verse number="13">Bol suların yanında bütün sığırlarını yok edeceğim. Bundan böyle insan ayağı da hayvan ayağı da Suları karıştırıp bulandırmayacak.</verse>
				<verse number="14">O zaman sularını dupduru kılacak, Irmaklarını yağ gibi akıtacağım. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="15">Mısır’ı viraneye çevirdiğimde, Ülkeyi her şeyden yoksun bıraktığımda, Orada yaşayan herkesi yok ettiğimde, Benim RAB olduğumu anlayacaklar.</verse>
				<verse number="16">“Ona yakacakları ağıt budur. Ulusların kızları bu ağıtı yakacaklar. Mısır için, halkı için bu ağıtı yakacaklar.” Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="17">Sürgünlüğümüzün on ikinci yılı, ayın on beşinci günü RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="18">“Ey insanoğlu, Mısır halkı için yas tut. Onları ve güçlü ulusların kızlarını ölüm çukuruna inenlerle birlikte yerin derinliklerine indir.</verse>
				<verse number="19">Onlara de ki, ‘Sen başkalarından daha mı güzelsin? Aşağı in ve oradaki sünnetsizlere katıl.’</verse>
				<verse number="20">Mısır halkı kılıçla öldürülenlerin arasına düşecek. Kılıç hazır, bırakın Mısır bütün halkıyla birlikte sürüklensin.</verse>
				<verse number="21">Güçlü önderler, ölüler diyarından, Mısır ve onu destekleyenler için, ‘Aşağı indiler, kılıçla öldürülen sünnetsizlerle birlikte burada yatıyorlar’ diyecekler.</verse>
				<verse number="22">“Asur bütün ordusuyla orada. Kılıçtan geçirilmiş, ölmüş askerlerinin mezarları çevresini sarmış.</verse>
				<verse number="23">Mezarları ölüm çukurunun en dibinde, ordusu mezarının çevresinde duruyor. Yaşayanlar diyarında korku salanların hepsi kılıçtan geçirilmiş, ölmüş.</verse>
				<verse number="24">“Elam bütün halkıyla kendi mezarının çevresinde duruyor. Hepsi kılıçtan geçirilmiş, ölmüş, sünnetsiz olarak yerin derinliklerine inmiş. Yaşayanlar diyarında korku salmışlardı, şimdiyse utanç içinde ölüm çukuruna inenlere katıldılar.</verse>
				<verse number="25">Elam için öldürülenler arasında bir yatak yapıldı. Bütün halkı mezarının çevresinde. Hepsi sünnetsiz, kılıçtan geçirilerek ölmüş. Yaşayanlar diyarında korku salmışlardı, şimdiyse utanç içinde ölüm çukuruna inenlere katıldılar, öldürülenlerin arasına yerleştirildiler.</verse>
				<verse number="26">“Meşek ve Tuval bütün halkıyla kendi mezarları çevresinde duruyor. Hepsi sünnetsiz, kılıçtan geçirilerek öldürülmüş. Yaşayanlar diyarında korku salmışlardı.</verse>
				<verse number="27">Ölüler diyarına savaş silahlarıyla inen, kılıçları başlarının altına konan, kalkanları kemikleri üzerine yerleştirilen öbür öldürülmüş sünnetsiz yiğitlerle birlikte mezara konmayacak mı onlar? Oysa bu yiğitler yaşayanlar diyarında korku salmışlardı.</verse>
				<verse number="28">“Sen de, ey firavun, düşecek ve kılıçla öldürülenlerle birlikte sünnetsizlerin arasına konacaksın.</verse>
				<verse number="29">“Edom, kralları ve önderleriyle orada. Güçlü olmalarına karşın kılıçla öldürülenlerin yanına kondular. Ölüm çukuruna inenlerin, sünnetsizlerin yanında yatıyorlar.</verse>
				<verse number="30">“Bütün kuzey önderleri, bütün Saydalılar orada. Güçleriyle korku saldıkları halde öldürülenlerle birlikte utanç içinde indiler. Sünnetsiz olarak kılıçla öldürülenlerle birlikte utanç içinde ölüm çukuruna inenlerin yanına kondular.</verse>
				<verse number="31">“Firavunla ordusu kılıçla öldürülmüş bu büyük kalabalığı görünce avunç bulacak.” Böyle diyor Egemen RAB.</verse>
				<verse number="32">“Yaşayanlar diyarında korku salmasını sağladığım halde, firavunla halkı, kılıçla öldürülenlerle birlikte sünnetsizlerin yanına konacak.” Böyle diyor Egemen RAB.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, kendi halkına şöyle diyeceksin: ‘Bir ülkenin üzerine kılıç gönderdiğim, ülke halkı aralarından birini seçip bekçi atadığı,</verse>
				<verse number="3">bekçi kılıcın ülkenin üzerine yaklaştığını görüp halkı uyarmak için boru çaldığı zaman;</verse>
				<verse number="4">kim boru sesini işitip de uyarıyı dikkate almazsa, kılıç da gelip onu öldürürse, kanından kendisi sorumludur.</verse>
				<verse number="5">Boru sesini duymuş, ama uyarıyı dikkate almamıştır; kanından kendisi sorumludur. Uyarıyı dikkate alsaydı, canını kurtaracaktı.</verse>
				<verse number="6">Ne var ki, bekçi kılıcın ülkenin üzerine yaklaştığını görüp halkı uyarmak için boru çalmazsa, kılıç da gelip halktan birini öldürürse, o kişi kendi günahı içinde öldürülmüştür; kanından bekçiyi sorumlu tutacağım.’</verse>
				<verse number="7">“İnsanoğlu, seni İsrail halkına bekçi atadım. Benden bir söz duyar duymaz onları benim yerime uyaracaksın.</verse>
				<verse number="8">Kötü kişiye, ‘Ey kötü kişi, kesinlikle öleceksin’ dediğim zaman, onu uyarmaz, kötü yolundan döndürmek için konuşmazsan, o kişi günahı içinde ölecek; ama onun kanından seni sorumlu tutacağım.</verse>
				<verse number="9">Ancak kötü kişiyi uyardığın halde yolundan dönmezse, o günahı içinde ölecek. Ama sen canını kurtarmış olacaksın.</verse>
				<verse number="10">“İnsanoğlu, İsrail halkına de ki, ‘Siz şöyle diyorsunuz: İsyanlarımızla günahlarımız bizi çökertiyor, onlardan ötürü eriyip yok oluyoruz. Durum böyleyken nasıl yaşayabiliriz?’</verse>
				<verse number="11">Onlara de ki, ‘Varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, ben kötü kişinin ölümünden sevinç duymam, ancak kötü kişinin kötü yollarından dönüp yaşamasından sevinç duyarım. Dönün! Kötü yollarınızdan dönün! Niçin ölesiniz, ey İsrail halkı!’</verse>
				<verse number="12">“Sen, ey insanoğlu, halkına de ki, ‘Doğru kişi Tanrı’ya başkaldırırsa, doğruluğu onu kurtarmaz. Kötü kişi kötülüğünden döndüğü zaman kötülüğü yıkımına neden olmaz. Doğru kişi Tanrı’ya başkaldırırsa, doğruluğu yaşamasını sağlamaz.’</verse>
				<verse number="13">Doğru kişi için, ‘Kesinlikle yaşayacak’ desem, ama o doğruluğuna güvenip de kötülük yapsa, yaptığı doğru işlerin hiçbiri anımsanmayacak. Yaptığı kötülükten ötürü ölecek.</verse>
				<verse number="14">Kötü kişiye, ‘Kesinlikle öleceksin’ desem, ama o günahından dönüp adil ve doğru olanı yapsa,</verse>
				<verse number="15">aldığı rehini geri verse, çaldığını ödese, yaşam veren kurallar uyarınca davranıp günah işlemese kesinlikle yaşayacak, ölmeyecektir.</verse>
				<verse number="16">İşlediği günahlardan hiçbiri ona karşı anımsanmayacaktır, adil ve doğru olanı yapmıştır; kesinlikle yaşayacaktır.</verse>
				<verse number="17">“Senin halkın, ‘Rab’bin yolu doğru değil’ diyor. Oysa doğru olmayan onların yolu.</verse>
				<verse number="18">Doğru kişi doğruluğundan döner de kötülük yaparsa, yaptığı kötülüğün içinde ölecektir.</verse>
				<verse number="19">Kötü kişi yaptığı kötülükten döner de adil ve doğru olanı yaparsa, yaptığı bu işlerle yaşayacaktır.</verse>
				<verse number="20">Ey İsrail halkı, ‘Rab’bin yolu doğru değil’ diyorsun. Her birinizi kendi yoluna göre yargılayacağım.”</verse>
				<verse number="21">Sürgünlüğümüzün on ikinci yılı, onuncu ayın beşinci günü Yeruşalim’den kaçıp kurtulan biri yanıma gelip, “Kent düştü!” dedi.</verse>
				<verse number="22">Akşam, Yeruşalim’den kaçıp kurtulan adam gelmeden önce, RAB’bin eli üzerimdeydi, konuşamıyordum. Sabah o yanıma gelmeden RAB dilimi çözdü. Dilim açıldı, artık konuşabilirdim.</verse>
				<verse number="23">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="24">“İnsanoğlu, İsrail’in viran olmuş kentlerinde yaşayanlar, ‘İbrahim tek kişiyken ülkeyi miras almıştı. Oysa biz kalabalığız, ülke miras olarak bize verilmiştir’ diyorlar.</verse>
				<verse number="25">Bu nedenle onlara de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Eti kanıyla yiyor, putlarınıza bel bağlıyor, kan döküyorsunuz. Yine de ülkeyi miras almayı mı umuyorsunuz?</verse>
				<verse number="26">Kılıcınıza güveniyor, iğrenç şeyler yapıyor, komşunuzun karısını kirletiyorsunuz. Yine de ülkeyi miras almayı mı umuyorsunuz?’</verse>
				<verse number="27">“Onlara de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Varlığım hakkı için, viran olmuş kentlerde yaşayanlar kılıçtan geçirilecek, kırda yaşayanları yem olarak yabanıl hayvanlara vereceğim, kalelerde, mağaralarda yaşayanlar salgın hastalıkla yok olacak.</verse>
				<verse number="28">Ülkeyi ıssız, kimsesiz bırakacağım, övündükleri güç son bulacak. İsrail dağları ıssız kalacak, oradan kimse geçmeyecek.</verse>
				<verse number="29">Yaptıkları iğrenç şeylerden ötürü ülkeyi ıssız, kimsesiz bıraktığım zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.’</verse>
				<verse number="30">“Sen, ey insanoğlu, halkın duvar diplerinde, evlerin kapıları önünde senin hakkında konuşuyor. Birbirlerine, ‘Haydi, gidip RAB’den gelen sözün ne olduğunu duyalım’ diyorlar.</verse>
				<verse number="31">Halk her zamanki gibi sana geliyor. Benim halkım olarak önünde oturuyor, sözlerini dinliyor, ama dediklerini yapmıyorlar. Ağızlarıyla istekli olduklarını açıklıyorlar, ama yürekleri haksız kazanç peşinde.</verse>
				<verse number="32">Sen onlar için güzel sesle sevgi ezgileri okuyan, iyi çalgı çalan biri gibisin. Sözlerini dinliyor, ama dediklerini yapmıyorlar.</verse>
				<verse number="33">“Bütün bunlar gerçekleşince –ki gerçekleşecek– aralarında bir peygamber bulunduğunu anlayacaklar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, İsrail’in çobanlarına karşı peygamberlik et ve onlara, bu çobanlara şöyle de: ‘Egemen RAB diyor ki: Vay kendi kendini güden İsrail çobanlarına! Çobanların sürüyü gütmesi gerekmez mi?</verse>
				<verse number="3">Yağı yiyor, yünü giyiyor, besili koyunları kesiyorsunuz, ama sürüyü kayırmıyorsunuz.</verse>
				<verse number="4">Zayıfları güçlendirmediniz, hastaları iyileştirmediniz, yaralıların yarasını sarmadınız. Yolunu şaşıranları geri getirmediniz, yitikleri aramadınız. Ancak sertlik ve şiddetle onlara egemen oldunuz.</verse>
				<verse number="5">Çobanları olmadığı için dağıldılar, yabanıl hayvanlara yem oldular.</verse>
				<verse number="6">Koyunlarım bütün dağlarda, yüksek tepelerde başıboş dolandılar. Koyunlarım yeryüzüne dağıldı. Onları ne arayan var, ne soran.</verse>
				<verse number="7">“ ‘Bu yüzden, ey çobanlar, RAB’bin sözünü dinleyin:</verse>
				<verse number="8">Varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, çoban olmadığından koyunlarım yağma edildi, yabanıl hayvanlara yem oldu. Çobanlarım koyunlarımı aramadılar, onları güdeceklerine kendi kendilerini güttüler.</verse>
				<verse number="9">Onun için, ey çobanlar, RAB’bin sözünü dinleyin.</verse>
				<verse number="10">Egemen RAB şöyle diyor: Ben çobanlara karşıyım! Koyunlarımdan onları sorumlu tutacağım, koyunlarımı gütmelerine son vereceğim. Öyle ki, artık kendi kendilerini güdemeyecekler. Koyunlarımı onların ağzından kurtaracağım, artık onlara yem olmayacaklar.</verse>
				<verse number="11">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Ben kendim koyunlarımı arayıp soracağım.</verse>
				<verse number="12">Dağılmış koyunlarının arasındaki bir çoban sürüsüyle nasıl ilgilenirse, ben de koyunlarımla öyle ilgileneceğim. Bulutlu, karanlık bir gün dağılmış oldukları her yerden onları kurtaracağım.</verse>
				<verse number="13">Onları ulusların arasından çıkaracak, ülkelerden toplayacak, kendi yurtlarına geri getireceğim. Onları İsrail dağlarında, vadilerde, ülkenin bütün oturulabilir yerlerinde güdeceğim.</verse>
				<verse number="14">Onları iyi bir otlakta güdeceğim; yaylaları İsrail’in yüksek dağları üzerinde olacak. Orada iyi bir otlakta yatacak, İsrail’in yüksek dağlarındaki verimli otlaklarda otlayacaklar.</verse>
				<verse number="15">Ben kendim koyunlarımı güdeceğim, onları kendim yatıracağım. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="16">Yiteni arayacak, yolunu şaşıranı geri getireceğim. Yaralının yarasını saracak, zayıfı güçlendireceğim. Ama semizlerle güçlüleri yok edeceğim. Koyunlarımı adaletle güdeceğim.</verse>
				<verse number="17">“ ‘Siz, ey benim sürüm, Egemen RAB şöyle diyor: Koyunla koyun arasında yargıyı ben vereceğim. Koçlarla tekelere gelince,</verse>
				<verse number="18">iyi otlakta otlamanız yetmiyor mu ki, otlaklarınızın geri kalanını ayaklarınızla çiğniyorsunuz? Duru su içmeniz yetmiyor mu ki, geri kalan suyu ayaklarınızla bulandırıyorsunuz?</verse>
				<verse number="19">Koyunlarım ayaklarınızın çiğnediğini otlamak, ayaklarınızın bulandırdığını içmek zorunda kalıyor.</verse>
				<verse number="20">“ ‘Bu nedenle Egemen RAB onlara şöyle diyor: Semiz koyunla cılız koyun arasında ben kendim yargıçlık yapacağım.</verse>
				<verse number="21">Madem bütün cılız koyunları kovup dağıtıncaya dek böğrünüzle vuruyor, omuzunuzla itiyor, boynuzlarınızla kakıyorsunuz,</verse>
				<verse number="22">ben de koyunlarımı kurtaracağım, artık çapul malı olmayacaklar. Koyunla koyun arasında ben yargıçlık yapacağım.</verse>
				<verse number="23">Başlarına, onları güdecek tek çoban olarak kulum Davut’u koyacağım. Onları o güdecek, çobanları o olacak.</verse>
				<verse number="24">Ben RAB onların Tanrısı olacağım, kulum Davut da onların arasında önder olacak. Ben RAB, böyle diyorum.</verse>
				<verse number="25">“ ‘Onlarla bir esenlik antlaşması yapacağım, ülkedeki yırtıcı hayvanları yok edeceğim. Çölde güvenlik içinde yaşayacak, ormanlarda uyuyacaklar.</verse>
				<verse number="26">Onları da dağımın çevresini de bereketli kılacağım. Yağmuru zamanında yağdıracağım. Bereketli yağmurlar olacak.</verse>
				<verse number="27">Kırdaki ağaçlar meyve verecek, toprak ürün verecek. Halk ülkesinde güvenlik içinde olacak. Boyunduruklarının bağlarını koparıp onları köle edenlerin elinden kurtardığım zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.</verse>
				<verse number="28">Artık ulusların çapul malı, yabanıl hayvanların yemi olmayacaklar. Güvenlik içinde yaşayacaklar, kimse onları korkutmayacak.</verse>
				<verse number="29">Onlar için ünlü bir fidanlık yetiştireceğim. Artık ülke kıtlıktan yok olmayacak, ulusların aşağılamasına uğramayacaklar.</verse>
				<verse number="30">O zaman ben Tanrıları RAB’bin onlarla birlikte olduğumu ve İsrail soyunun da benim halkım olduğunu anlayacaklar.’ Böyle diyor Egemen RAB.</verse>
				<verse number="31">‘Benim koyunlarım, otlağımın koyunları siz insanlarsınız. Ben sizin Tanrınız’ım.’ Böyle diyor Egemen RAB.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, yüzünü Seir Dağı’na çevir, ona karşı peygamberlik et.</verse>
				<verse number="3">Ona de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Ey Seir Dağı, sana karşıyım! Elimi sana karşı uzatacak, seni viran edip kimsesiz bırakacağım.</verse>
				<verse number="4">Kentlerini yerle bir edeceğim, kimsesiz kalacaksın. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksın.</verse>
				<verse number="5">“ ‘Madem İsrailliler’e hep kin besledin, yıkıma uğradıklarında, cezalandırılmalarının zamanı doruğa ulaştığında, onları kılıca teslim ettin,</verse>
				<verse number="6">varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, senin kanını akıtacağım, kan peşini bırakmayacak. Madem kan dökmekten nefret etmedin, kan peşini bırakmayacak.</verse>
				<verse number="7">Seir Dağı’nı viran edip kimsesiz bırakacağım, oraya gidip geleni kesip atacağım.</verse>
				<verse number="8">Dağlarını ölülerle dolduracağım; kılıçtan geçirilenler senin tepelerinde, vadilerinde, derelerinde düşüp ölecekler.</verse>
				<verse number="9">Seni sonsuza dek viran edeceğim, kentlerinde kimse oturmayacak. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksın.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Siz, bu iki ulus, bu iki ülke bizim olacak, onları miras alacağız demiştiniz. Oysa RAB oralardadır.</verse>
				<verse number="11">Bundan ötürü varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, beslediğiniz kin yüzünden halkıma nasıl öfkeyle, kıskançlıkla davrandıysanız, ben de size öyle davranacağım. Sizi yargıladığım zaman onlara kendimi tanıtacağım.</verse>
				<verse number="12">O zaman İsrail dağlarına sövgülerinizi duyduğumu anlayacaksınız. Şöyle demiştiniz: “Yerle bir oldular, yutalım diye bize verildiler.”</verse>
				<verse number="13">Bana karşı böbürlendiğinizi, saygısızca konuştuğunuzu da duydum.</verse>
				<verse number="14">Egemen RAB şöyle diyor: Bütün yeryüzü sevinirken, seni yerle bir edeceğim.</verse>
				<verse number="15">İsrail halkının mirası yerle bir olduğunda nasıl sevindinse, ben de sana öyle davranacağım. Ey Seir Dağı, viran olacaksın; bütün Edom da viran olacak. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">“İnsanoğlu, İsrail dağlarına peygamberlik et ve de ki, ‘Ey İsrail dağları, RAB’bin sözünü dinleyin!</verse>
				<verse number="2">Egemen RAB şöyle diyor: Düşman sizin hakkınızda, Hah, hah! Bu eski tepeler mülkümüz oldu! dediği için</verse>
				<verse number="3">peygamberlik et ve de ki, Egemen RAB şöyle diyor: Dağlarınızı viran ettiler, sizi her yandan sıkıştırıp çiğnediler; böylece ulusların mülkü oldunuz, dile düştünüz, alay konusu oldunuz,</verse>
				<verse number="4">ey İsrail dağları, Egemen RAB’bin sözünü dinleyin! Egemen RAB dağlarla tepelere, vadilerle derelere, yıkıntılara, çevrenizdeki ulusların yağmasına, alayına uğramış, terk edilmiş kentlere şöyle diyor:</verse>
				<verse number="5">Egemen RAB şöyle diyor: Yürekleri sevinç dolu, aşağılayarak otlaklarınızı yağmalamak için ülkeme sahip çıkan öteki uluslara, özellikle Edom’a karşı büyük bir kıskançlıkla konuştum.’</verse>
				<verse number="6">Bu nedenle İsrail ülkesi için peygamberlik et ve dağlara, tepelere, vadilere, derelere de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Ulusların aşağılamasına hedef olduğunuz için öfkeyle, kıskançlıkla konuştum.</verse>
				<verse number="7">Bu nedenle Egemen RAB şöyle diyor: Ant içiyorum ki, çevrenizdeki uluslar da aşağılanacaktır.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Ama siz, ey İsrail dağları, dal budak salacak ve halkım İsrail için ürün vereceksiniz. Çünkü halkım İsrail yakında yurduna dönecek.</verse>
				<verse number="9">Sizi kayıracak, size yöneleceğim. İşlenecek, ekileceksiniz.</verse>
				<verse number="10">Ülkenizde yaşayanların sayısını, evet, bütün İsrail halkının sayısını çoğaltacağım. Kentlerde insanlar yaşayacak, yıkıntılar onarılacak.</verse>
				<verse number="11">Ülkenizdeki insan ve hayvan sayısını çoğaltacağım. Verimli olacak, çoğalacaklar. Geçmişte olduğu gibi ülkeniz insanlarla dolup taşacak. Sizi eskisinden daha verimli kılacağım. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="12">Ülkenize insanların, halkım İsrail’in girmesini sağlayacağım. Sizi sahiplenecekler. Siz de onların mirası olacaksınız. Onları bir daha çocuklarından yoksun bırakmayacaksınız.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Ey ülke, insanlar sana insan yiyen, ulusunu çocuksuz bırakan ülke diyorlar.</verse>
				<verse number="14">Bundan böyle artık sen insan yemeyecek, ulusunu çocuksuz bırakmayacaksın. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="15">Artık ulusların aşağılamalarını size işittirmeyeceğim. Ulusların aşağılamasına uğramayacaksınız. Halkınızın bir daha tökezlemesine izin vermeyeceksiniz.’ Egemen RAB böyle diyor.”</verse>
				<verse number="16">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="17">“İnsanoğlu, İsrail halkı kendi ülkesinde yaşarken tutumu ve davranışlarıyla ülkeyi kirletti. Onların davranışı benim gözümde âdet gören bir kadının kirliliği gibiydi.</verse>
				<verse number="18">Bu yüzden öfkemi üzerlerine boşalttım. Çünkü ülkede kan döktüler, putlarıyla onu kirlettiler.</verse>
				<verse number="19">Onları uluslara dağıttım, ülkelere yayıldılar. Onları tutumlarına ve davranışlarına göre yargıladım.</verse>
				<verse number="20">Ulusların arasında her gittikleri yerde kutsal adımı kirlettiler. Çünkü onlar için, ‘Bu RAB’bin halkı, öyleyken ülkesinden çıkmak zorunda kaldı’ dendi.</verse>
				<verse number="21">İsrail halkının gittiği uluslar arasında kirlettiği kutsal adımın onuru için kaygılandım.</verse>
				<verse number="22">“Bu nedenle İsrail halkına de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Ey İsrail halkı, sizin hatırınız için değil, gittiğiniz uluslar arasında kirlettiğiniz kutsal adımın hatırı için bunları yapacağım.</verse>
				<verse number="23">Uluslar arasında kirlenen, onlar arasında kirlettiğiniz büyük adımın kutsallığını göstereceğim. Onların gözü önünde kutsallığımı sizin aracılığınızla kanıtladığımda, uluslar benim RAB olduğumu anlayacaklar. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="24">“ ‘Sizi uluslar arasından alacak, bütün ülkelerden toplayıp ülkenize geri getireceğim.</verse>
				<verse number="25">Üzerinize temiz su dökeceğim, arınacaksınız. Sizi bütün kirliliklerinizden ve putlarınızdan arındıracağım.</verse>
				<verse number="26">Size yeni bir yürek verecek, içinize yeni bir ruh koyacağım. İçinizdeki taştan yüreği çıkaracak, size etten bir yürek vereceğim.</verse>
				<verse number="27">Ruhumu içinize koyacağım; kurallarımı izlemenizi, buyruklarıma uyup onları uygulamanızı sağlayacağım.</verse>
				<verse number="28">Atalarınıza verdiğim ülkede yaşayacak, benim halkım olacaksınız, ben de sizin Tanrınız olacağım.</verse>
				<verse number="29">Sizi bütün kirliliklerinizden kurtaracağım. Buğdaya seslenecek ve onu çoğaltacağım. Artık size kıtlık göndermeyeceğim.</verse>
				<verse number="30">Ulusların arasında bir daha kıtlık utancı çekmemeniz için ağaçların meyvesini, tarlaların ürününü çoğaltacağım.</verse>
				<verse number="31">O zaman kötü yollarınızı, kötü işlerinizi anımsayacaksınız. Günahlarınız, iğrenç uygulamalarınız yüzünden kendinizden tiksineceksiniz.</verse>
				<verse number="32">Bunu sizin hatırınız için yapmadığımı iyi bilin. Egemen RAB böyle diyor. Davranışlarınızdan utanın, yüzünüz kızarsın, ey İsrail halkı!</verse>
				<verse number="33">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Sizi bütün günahlarınızdan arıttığım gün, kentlerinizde yaşamanızı sağlayacağım; yıkıntılar onarılacak.</verse>
				<verse number="34">Gelip geçenlerin gözünde viran olan ülkenin toprakları işlenecek.</verse>
				<verse number="35">Şöyle diyecekler: Viran olan bu ülke Aden bahçesi gibi oldu; yıkılıp yerle bir olmuş, kimsesiz kalmış kentler yeniden güçlendiriliyor, içinde oturuluyor.</verse>
				<verse number="36">O zaman çevrenizde kalan uluslar yıkılanı yeniden yapanın, çıplak yerleri yeniden dikenin ben RAB olduğumu anlayacaklar. Bunu ben RAB söylüyorum ve dediğimi yapacağım.’</verse>
				<verse number="37">“Egemen RAB şöyle diyor: İsrail halkının benden yine yardım dilemesini sağlayacak ve onlar için şunu yapacağım: Onları bir koyun sürüsü gibi çoğaltacağım.</verse>
				<verse number="38">Bayramlarda Yeruşalim nasıl kurbanlık hayvanlarla doluyorsa, viran olmuş kentler de insan topluluklarıyla öyle dolup taşacak. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">RAB’bin eli üzerimdeydi, Ruhu’yla beni dışarı çıkardı, kemiklerle dolu bir ovanın ortasına koydu.</verse>
				<verse number="2">Beni onların arasında her yöne dolaştırdı. Ovada her yere yayılmış, tamamen kurumuş pek çok kemik vardı.</verse>
				<verse number="3">RAB, “İnsanoğlu, bu kemikler canlanabilir mi?” diye sordu. Ben, “Sen bilirsin, ey Egemen RAB” diye yanıtladım.</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine, “Bu kemikler üzerine peygamberlik et” dedi, “Onlara de ki, ‘Kuru kemikler, RAB’bin sözünü dinleyin!</verse>
				<verse number="5">Egemen RAB bu kemiklere şöyle diyor: İçinize ruh koyacağım, canlanacaksınız.</verse>
				<verse number="6">Size kaslar verecek, üzerinizde et oluşturacağım, sizi deriyle kaplayacağım. İçinize ruh koyacağım, canlanacaksınız. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız.’ ”</verse>
				<verse number="7">Böylece bana verilen buyruk uyarınca peygamberlik ettim. Ben peygamberlik ederken bir gürültü oldu, bir takırtı duyuldu. Kemikler birbirleriyle birleşiyordu.</verse>
				<verse number="8">Baktım, işte üzerlerinde kaslar, etler oluşuyor, üstlerini deri kaplıyordu. Ama onlarda ruh yoktu.</verse>
				<verse number="9">Sonra bana şöyle dedi: “Rüzgara peygamberlik et, insanoğlu, peygamberlik et ve de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Ey rüzgar, gel dört yandan es. Bu öldürülmüşlerin üzerine üfle ki canlansınlar!’ ”</verse>
				<verse number="10">Böylece bana verilen buyruk uyarınca peygamberlik ettim. Onların içine soluk girince canlanıp ayağa kalktılar. Çok, çok büyük bir kalabalık oluşturuyorlardı.</verse>
				<verse number="11">Sonra bana, “İnsanoğlu, bu kemikler bütün İsrail halkını simgeliyor” dedi, “Onlar, ‘Kemiklerimiz kurudu, umudumuz yok oldu, bittik’ diyorlar.</verse>
				<verse number="12">Bu yüzden peygamberlik et ve onlara de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Ey halkım, mezarlarınızı açıp sizi oradan çıkaracak, İsrail ülkesine geri getireceğim.</verse>
				<verse number="13">Mezarlarınızı açıp sizi çıkardığım zaman benim RAB olduğumu anlayacaksınız, ey halkım.</verse>
				<verse number="14">Ruhumu içinize koyacağım, canlanacaksınız. Sizi kendi ülkenize yerleştireceğim. O zaman, bunu söyleyenin ve yapanın ben RAB olduğumu anlayacaksınız.’ ” Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="15">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="16">“İnsanoğlu, bir değnek al, üzerine ‘Yahuda ve dostları İsrailliler için’ diye yaz. Sonra başka bir değnek al, üzerine ‘Yusuf’la dostları İsrailliler için Efrayim’in değneği’ diye yaz.</verse>
				<verse number="17">İki değneği yan yana getirerek birleştir. Öyle ki, elinde bir değnek gibi olsun.</verse>
				<verse number="18">“Halkından biri, ‘Bu yaptığının anlamı ne? Bize açıklamaz mısın?’ diye sorarsa,</verse>
				<verse number="19">şöyle yanıtlayacaksın: ‘Egemen RAB şöyle diyor: Efrayim’in elindeki değneği –Yusuf’la dostları İsrail oymaklarının değneğini– alıp Yahuda değneğiyle birleştireceğim. İkisinden bir değnek yapıp elimde tutacağım.’</verse>
				<verse number="20">Üzerine yazdığın değnekleri görebilecekleri şekilde elinde tut.</verse>
				<verse number="21">Onlara de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: İsrailliler’i gittikleri ulusların içinden alacağım. Onları her yerden toplayıp ülkelerine geri getireceğim.</verse>
				<verse number="22">Onları ülkede, İsrail dağları üzerinde tek bir ulus yapacağım. Hepsinin tek kralı olacak. Artık iki ayrı ulus olmayacaklar, iki krallığa bölünmeyecekler.</verse>
				<verse number="23">Artık putlarıyla, iğrenç uygulamalarıyla, isyanlarıyla kendilerini kirletmeyecekler. Onları yerleştikleri, içinde günah işledikleri yerlerden kurtarıp arındıracağım. Onlar halkım olacak, ben de onların Tanrısı olacağım.</verse>
				<verse number="24">“ ‘Kulum Davut onların kralı olacak, hepsinin tek çobanı olacak. Buyruklarımı izleyecek, kurallarıma uyacak, onları uygulayacaklar.</verse>
				<verse number="25">Kulum Yakup’a verdiğim, atalarınızın yaşadığı ülkeye yerleşecekler. Kendileri, çocukları, çocuklarının çocukları sonsuza dek orada yaşayacaklar. Kulum Davut da sonsuza dek onların önderi olacak.</verse>
				<verse number="26">Onlarla esenlik antlaşması yapacağım. Bu onlarla sonsuza dek geçerli bir antlaşma olacak. Onları yeniden oraya yerleştirip sayıca çoğaltacağım. Tapınağımı sonsuza dek onların ortasına kuracağım.</verse>
				<verse number="27">Konutum aralarında olacak; onların Tanrısı olacağım, onlar da benim halkım olacak.</verse>
				<verse number="28">Tapınağım sonsuza dek onların arasında oldukça uluslar İsrail’i kutsal kılanın ben RAB olduğumu anlayacaklar.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“İnsanoğlu, yüzünü Magog ülkesinden Roş’un, Meşek’in, Tuval’ın önderi Gog’a çevir, ona karşı peygamberlik et.</verse>
				<verse number="3">De ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Ey Roş’un, Meşek’in, Tuval’ın önderi Gog, sana karşıyım.</verse>
				<verse number="4">Seni geldiğin yoldan geri çevirecek, çenelerine çengel takacağım. Seni ve bütün ordunu, atları, tam donanmış atlıları, küçük büyük kalkanlı, hepsi kılıç kullanan büyük kalabalığı dışarıya sürükleyeceğim.</verse>
				<verse number="5">Onlarla birlikte hepsi kalkanlı, miğferli Persliler’i, Kûşlular’ı, Pûtlular’ı,</verse>
				<verse number="6">Gomer’in bütün ordusunu, uzak kuzeydeki Beyttogarma’nın bütün ordusunu ve yanındaki birçok ulusu da sürükleyeceğim.</verse>
				<verse number="7">“ ‘Hazır ol! Çevrende toplanmış büyük kalabalıkla birlikte hazırlan. Onları sen gözeteceksin.</verse>
				<verse number="8">Uzun zaman sonra savaşa çağrılacaksın. Gelecek yıllarda, halkı birçok ulustan uzun zamandır ıssız kalmış İsrail dağlarında toplanmış, savaştan rahata kavuşmuş bir ülkeye saldıracaksın. Uluslar arasından çıkarılmış olan bu halk, şimdi güvenlik içinde yaşıyor.</verse>
				<verse number="9">Sen, bütün askerlerin ve seninle olan birçok ulus çıkıp kasırga gibi geleceksiniz; ülkeyi kaplayan bulut gibi olacaksınız.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: O gün aklına bazı düşünceler gelecek, kötü düzenler tasarlayacaksın.</verse>
				<verse number="11">Diyeceksin ki: Sursuz köyleri olan bir ülkeye saldıracak, esenlik ve güvenlik içinde yaşayan insanların üzerine yürüyeceğim. Bu köylerin tümü sursuz; kapıları da kapı sürgüleri de yok.</verse>
				<verse number="12">Viran olmuş kentlerde yaşayan halkı soyup malını yağma edeceğim. Sürüsü, malı olan, dünyanın ortasında yaşayan bu ulusların arasından toplanmış halka karşı elimi uzatacağım.</verse>
				<verse number="13">Saba, Dedan, Tarşiş tüccarları ve köyleri sana, Yağmalamak için mi geldin? Çapul malı toplamak, altın, gümüş taşımak, hayvan, mal götürmek, bol ganimet elde etmek için mi bu kalabalığı topladın? diyecek.’</verse>
				<verse number="14">“Bu yüzden, ey insanoğlu, peygamberlik et ve Gog’a de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: O gün halkım İsrail güvenlik içinde yaşarken bunu farketmeyecek misin?</verse>
				<verse number="15">Sen ve seninle birlikte birçok ulustan oluşan tümü ata binmiş büyük bir kalabalık, güçlü bir ordu uzak kuzeyden geleceksiniz.</verse>
				<verse number="16">Ülkeyi kaplayan bir bulut gibi halkım İsrail’in üzerine yürüyeceksiniz. Son günlerde, ey Gog, seni ülkeme saldırtacağım. Öyle ki, ulusların gözü önünde kutsallığımı senin aracılığınla gösterdiğim zaman beni tanıyabilsinler.</verse>
				<verse number="17">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Eski günlerde kullarım İsrail peygamberleri aracılığıyla hakkında konuştuğum kişi değil misin sen? O dönemde seni onlara saldırtacağıma ilişkin yıllarca peygamberlik ettiler.</verse>
				<verse number="18">“ ‘Gog İsrail ülkesine saldırdığı gün öfkem alevlenecek. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="19">Kıskançlığımla ve öfkemin şiddetiyle diyorum ki, o gün İsrail ülkesinde büyük bir yer sarsıntısı olacak.</verse>
				<verse number="20">Denizdeki balıklar, gökteki kuşlar, kırdaki hayvanlar, yerde sürünen bütün yaratıklar ve dünyadaki bütün insanlar önümde titreyecekler. Dağlar yerle bir edilecek, kayalıklar ufalanacak, her duvar çökecek.</verse>
				<verse number="21">Bütün dağlarımda Gog’a karşı kılıcı çağıracağım. Egemen RAB böyle diyor. Herkes birbirine kılıç çekecek.</verse>
				<verse number="22">Onu salgın hastalıkla, kanla cezalandıracağım; onun, ordusunun, ondan yana olan birçok ulusun üzerine sağanak yağmur, dolu, ateşli kükürt yağdıracağım.</verse>
				<verse number="23">Böylece büyüklüğümü, kutsallığımı gösterecek, birçok ulusun gözünde kendimi tanıtacağım. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">“İnsanoğlu, Gog’a karşı peygamberlik et ve ona de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Ey Roş’un, Meşek’in, Tuval’ın önderi Gog, sana karşıyım.</verse>
				<verse number="2">Seni geri çevirip sürükleyeceğim. Seni uzak kuzeyden çıkarıp İsrail’in dağlarına getireceğim.</verse>
				<verse number="3">Sol elindeki yayını vuracak, sağ elindeki oklarını düşüreceğim.</verse>
				<verse number="4">Sen de askerlerinle senden yana olan uluslar da İsrail dağlarına serileceksiniz. Sizi yem olarak her çeşit yırtıcı kuşa, yabanıl hayvana vereceğim.</verse>
				<verse number="5">Açık kırlarda düşüp öleceksiniz. Çünkü bunu ben söyledim. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="6">Magog’un ve kıyıda güvenlik içinde yaşayanların üzerine ateş yağdıracağım. O zaman benim RAB olduğumu anlayacaklar.</verse>
				<verse number="7">“ ‘Halkım İsrail arasında kutsal adımı tanıtacağım. Bundan böyle kutsal adımın aşağılanmasına izin vermeyeceğim. Uluslar benim İsrail’de kutsal olan RAB olduğumu anlayacaklar.</verse>
				<verse number="8">O gün yaklaştı! Söylediklerim olacak. Egemen RAB böyle diyor. Budur sözünü ettiğim gün!</verse>
				<verse number="9">“ ‘O zaman İsrail kentlerinde yaşayanlar dışarı çıkıp topladıkları silahları yakacaklar. Küçük büyük kalkanları, yayları, okları, sopaları, mızrakları ateşe atacaklar. Bunlarla yedi yıl ateş yakacaklar.</verse>
				<verse number="10">Kırdan odun toplamayacak, ormandan odun kesmeyecekler. Yakmak için silahları kullanacaklar. Mallarını yağmalayanları yağmalayacak, kendilerini soyanları soyacaklar. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="11">“ ‘O gün Lut Gölü’nün doğusunda, Gezginler Deresi’nde Gog’a İsrail’de bilinen bir mezar yeri vereceğim. Gog’la bütün ordusu orada gömülecek. Oraya Hamon-Gog Vadisi adı verilecek. Oradan geçecek gezginlerin önü kesilecek.</verse>
				<verse number="12">İsrail halkı ülkeyi arındırmak için onları gömecek. Bu yedi ay sürecek.</verse>
				<verse number="13">Onları bütün ülke halkı gömecek. Görkemimi açıkladığım gün onlar için onur olacak. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="14">“ ‘Ülkeyi arındırmak için adamlar görevlendirilecek. Bazıları ülkeyi sürekli dolaşacak, öbürleriyse yerde kalan cesetleri gömecekler. Yedi aylık süre bitince, araştırma işine başlayacaklar.</verse>
				<verse number="15">Bu adamlar ülkenin her yanını dolaşacak. Bir insan kemiği görünce, mezarcılar onu Hamon-Gog Vadisi’ne gömünceye dek, yanına bir işaret koyacak.</verse>
				<verse number="16">Orada Hamona adında bir kent olacak. Böylelikle ülke arındırılacak.’</verse>
				<verse number="17">“İnsanoğlu, Egemen RAB şöyle diyor: Her çeşit kuşa ve yabanıl hayvana seslen: ‘Sizin için hazırlayacağım kurbana, İsrail dağları üzerindeki büyük kurbana gelin, her yandan toplanın! Orada et yiyecek, kan içeceksiniz.</verse>
				<verse number="18">Başan’ın besili hayvanlarının –koçların, kuzuların, tekelerin, boğaların– etini yiyip kanını içer gibi yiğitlerin etini yiyecek, dünya önderlerinin kanını içeceksiniz.</verse>
				<verse number="19">Sizin için hazırlayacağım kurbandan doyana dek yağ yiyeceksiniz, sarhoş oluncaya dek kan içeceksiniz.</verse>
				<verse number="20">Soframda atlardan, atlılardan, yiğitlerden ve her çeşit askerden bol bol yiyip doyacaksınız.’ Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="21">“Görkemimi uluslar arasında açıklayacağım. Bütün uluslar kendilerine verdiğim cezayı, üzerlerine koyduğum elimi görecekler.</verse>
				<verse number="22">İsrail halkı o günden başlayarak benim Tanrıları RAB olduğumu anlayacak.</verse>
				<verse number="23">Uluslar İsrail halkının işlediği suç yüzünden, bana ihanet ettiği için sürgüne gittiğini anlayacaklar. Yüzümü onlardan gizledim, onları düşmanlarının eline teslim ettim, hepsi kılıçtan geçirildi.</verse>
				<verse number="24">Onları kirliliklerine, isyanlarına göre cezalandırdım, yüzümü onlardan gizledim.</verse>
				<verse number="25">“Bundan ötürü Egemen RAB şöyle diyor: Yakup’un sürgündeki soyunu geri getirecek, İsrail halkına acıyacağım. Kutsal adımı kıskançlıkla koruyacağım.</verse>
				<verse number="26">Ülkelerinde güvenlik içinde yaşayınca, onları korkutan kimse olmayınca, utançlarını, bana ettikleri bütün ihanetleri unutacaklar.</verse>
				<verse number="27">Onları uluslar arasından geri getirip düşman ülkelerinden topladığım zaman, onlar aracılığıyla birçok ulusa kutsallığımı göstereceğim.</verse>
				<verse number="28">O zaman benim Tanrıları RAB olduğumu anlayacaklar. Onları uluslar arasına sürgüne göndermeme karşın, hiçbirini bırakmadan ülkelerine geri getireceğim.</verse>
				<verse number="29">Onlardan bir daha yüzümü gizlemeyeceğim, çünkü İsrail halkı üzerine Ruhum’u dökeceğim.” Egemen RAB böyle diyor.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">Sürgünlüğümüzün yirmi beşinci yılı, yılın başında, ayın onuncu günü, Yeruşalim Kenti’nin düşüşünün on dördüncü yılı, tam o gün RAB’bin eli beni yakalayıp oraya götürdü.</verse>
				<verse number="2">Görümde Tanrı beni İsrail ülkesine götürüp çok yüksek bir dağın üzerine koydu. Dağın güneyinde kente benzer yapılar vardı.</verse>
				<verse number="3">Tanrı beni oraya götürdü, tunca benzer bir adam gördüm. Elinde keten ip ve bir ölçü değneği tutarak kapının girişinde duruyordu.</verse>
				<verse number="4">Bana, “İnsanoğlu, gözlerinle gör, kulaklarınla işit, sana göstereceğim her şeye dikkat et” dedi, “Sen bunun için buraya getirildin. Göreceğin her şeyi İsrail halkına anlat.”</verse>
				<verse number="5">Tapınağı çepeçevre kuşatan bir duvar gördüm. Adamın elindeki ölçü değneğinin uzunluğu altı arşındı. Her arşına bir elin eni kadar uzunluk eklenmişti. Adam duvarı ölçtü; kalınlığı ve yüksekliği bir ölçü değneği kadardı.</verse>
				<verse number="6">Sonra doğuya bakan kapıya gitti, basamakları çıkıp kapı eşiğini ölçtü. Eni bir ölçü değneği kadardı.</verse>
				<verse number="7">Bekçi odalarının her birinin uzunluğu ve genişliği bir ölçü değneği kadardı. Odaların arasındaki duvarın kalınlığı beş arşındı. Tapınağa bakan eyvanın kapı eşiği bir ölçü değneği uzunluktaydı.</verse>
				<verse number="8">Eyvanı ölçtü;</verse>
				<verse number="9">genişliği sekiz arşın, kapı sövelerinin kalınlığı ikişer arşındı. Eyvan tapınağa bakıyordu.</verse>
				<verse number="10">Doğu Kapısı’nın her yanında üçer bekçi odası vardı. Hepsi aynı ölçüdeydi. Odalar arasındaki duvarların ölçüsü de aynıydı.</verse>
				<verse number="11">Adam kapının genişliğini ölçtü. Genişliği on, iç girişin genişliği on üç arşındı.</verse>
				<verse number="12">Her bekçi odasının önünde bir arşın yüksekliğinde bir duvar vardı. Odalar kare şeklindeydi, kenarları altışar arşındı.</verse>
				<verse number="13">Sonra girişleri karşı karşıya olan odaların arka duvarlarının arasını ölçtü; yirmi beş arşındı.</verse>
				<verse number="14">Sütunları ölçtü, altmış arşındı. Kapının çevresindeki avlu sütunlara kadar uzanıyordu.</verse>
				<verse number="15">Kapı girişinden eyvanın sonuna kadarki uzaklık elli arşındı.</verse>
				<verse number="16">Her iki yandaki bekçi odalarında, odalar arasındaki duvarlarda ve eyvanın çepeçevre duvarlarında içe bakan kafesli pencereler vardı. Bölme duvarları hurma ağacı motifleriyle kaplıydı.</verse>
				<verse number="17">Adam bundan sonra beni dış avluya götürdü. Orada odalar ve dış avluyu çevreleyen taş yol vardı. Taş yol boyunca otuz oda vardı.</verse>
				<verse number="18">Girişin iki yanındaki taş yolun genişliği kapıların uzunluğu kadardı. Bu aşağı taş yoldu.</verse>
				<verse number="19">Avlunun genişliğini aşağı girişten iç avlunun girişine dek ölçtü. Doğu ve kuzeydeki uzaklık yüz arşındı.</verse>
				<verse number="20">Adam dış avlunun kuzeye bakan kapısının uzunluğunu ve genişliğini ölçtü.</verse>
				<verse number="21">İki yandaki üçer bekçi odasının, aralarındaki duvarların ve eyvanın ölçüsü, birinci kapının ölçüsünün aynısıydı. Uzunluğu elli arşın, genişliği yirmi beş arşındı.</verse>
				<verse number="22">Pencerelerin, eyvanın, hurma ağacı motiflerinin ölçüsü, doğuya bakan kapının ölçüsünün aynısıydı. Oraya yedi basamakla çıkılıyordu, eyvan bunların karşısındaydı.</verse>
				<verse number="23">Doğu Kapısı’na olduğu gibi, Kuzey Kapısı’na da bakan bir iç avlu kapısı vardı. Adam bu iki kapı arasındaki uzaklığı ölçtü, yüz arşındı.</verse>
				<verse number="24">Adam beni güneye doğru götürdü. Orada güneye bakan bir kapı gördüm. Adam kapının sövelerini ve eyvanı ölçtü. Ölçüleri öbürlerinin aynısıydı.</verse>
				<verse number="25">Öbürlerinde olduğu gibi, bu kapının ve eyvanın her yanında da pencereler vardı. Uzunluğu elli arşın, genişliği yirmi beş arşındı.</verse>
				<verse number="26">Oraya yedi basamakla çıkılıyordu, eyvan bunların karşısındaydı. İki kapı sövesi de hurma ağacı motifleriyle kaplıydı.</verse>
				<verse number="27">İç avlunun güneye bakan bir kapısı vardı. Adam bu kapıdan güneydeki dış kapıya kadar olan uzaklığı ölçtü, yüz arşındı.</verse>
				<verse number="28">Adam beni Güney Kapısı’ndan iç avluya götürdü. Güney Kapısı’nı ölçtü. Ölçüleri öbürlerinin aynısıydı.</verse>
				<verse number="29">Bekçi odalarının, odalar arasındaki duvarların, eyvanın ölçüleri öbürlerinin aynısıydı. Dış duvarlarda ve eyvanın her yanında pencereler vardı. Girişin uzunluğu elli arşın, genişliği yirmi beş arşındı.</verse>
				<verse number="30">Eyvan dış avluya bakıyordu. Kapı söveleri hurma ağacı motifleriyle kaplıydı. Oraya sekiz basamakla çıkılıyordu.</verse>
				<verse number="31">Eyvan dış avluya bakıyordu. Kapı söveleri hurma ağacı motifleriyle kaplıydı. Oraya sekiz basamakla çıkılıyordu.</verse>
				<verse number="32">Adam beni doğudaki iç avluya götürdü. Oradaki kapıyı ölçtü. Ölçüleri öbürlerinin aynısıydı.</verse>
				<verse number="33">Bekçi odalarının, odalar arasındaki duvarların, eyvanın ölçüleri öbürlerinin aynısıydı. Dış duvarlarda ve eyvanın her yanında pencereler vardı. Girişin uzunluğu elli arşın, genişliği yirmi beş arşındı.</verse>
				<verse number="34">Eyvan dış avluya bakıyordu. Kapı söveleri hurma ağacı motifleriyle kaplıydı. Oraya sekiz basamakla çıkılıyordu.</verse>
				<verse number="35">Sonra adam beni Kuzey Kapısı’na götürdü. Kapıyı ölçtü. Ölçüleri öbürlerinin aynısıydı.</verse>
				<verse number="36">Bunun da bekçi odaları, aralarındaki duvarlar, eyvanı aynıydı. Kapının her yanında pencereler vardı. Girişin uzunluğu elli arşın, genişliği yirmi beş arşındı.</verse>
				<verse number="37">Eyvan dış avluya bakıyordu. Kapı söveleri her yanda hurma ağacı motifleriyle kaplıydı. Oraya sekiz basamakla çıkılıyordu.</verse>
				<verse number="38">İç avlu girişlerindeki eyvanların yanında kapısı eyvana açılan bir oda vardı. Yakmalık sunular burada yıkanıyordu.</verse>
				<verse number="39">Eyvanın her iki yanında ikişer masa vardı. Yakmalık sunu, günah sunusu ve suç sunusu için hayvanlar bu masaların üzerinde kesiliyordu.</verse>
				<verse number="40">Eyvanın dış duvarının yanında, Kuzey Kapısı’nın basamaklarının her iki yanında ikişer olmak üzere dört masa daha vardı.</verse>
				<verse number="41">Böylece kurbanlık hayvanların kesimi için kapının her iki yanında dörder olmak üzere sekiz masa vardı.</verse>
				<verse number="42">Yakmalık sunular için yontma taştan dört masa vardı. Her masanın uzunluğu ve genişliği birer buçuk arşın, yüksekliği bir arşındı. Yakmalık sunularla öbür kurbanların kesiminde kullanılan aletleri bunların üzerine koyuyorlardı.</verse>
				<verse number="43">Odanın duvarlarına çifte çengeller asılmıştı; her biri bir el genişliğindeydi. Masalar sunulacak kurban eti için kullanılıyordu.</verse>
				<verse number="44">İç kapının dış bölümünde, iç avluda iki oda vardı. Bunlardan biri Kuzey Kapısı’nın yanındaydı ve güneye bakıyordu, öbürü Güney Kapısı’nın yanındaydı ve kuzeye bakıyordu.</verse>
				<verse number="45">Adam bana, “Güneye bakan oda tapınakta hizmet görecek kâhinler için” dedi,</verse>
				<verse number="46">“Kuzeye bakan oda da sunakta hizmet görecek kâhinler için. Bunlar Levi soyundan, RAB’be hizmet etmek için O’na yaklaşan Sadokoğulları’dır.”</verse>
				<verse number="47">Adam avluyu ölçtü. Kareydi, uzunluğu yüz arşın, genişliği yüz arşındı. Sunak tapınağın önündeydi.</verse>
				<verse number="48">Adam sonra beni tapınağın eyvanına götürüp eyvanın kapı sövelerini ölçtü. Her iki yandaki sövelerin genişliği beşer arşındı. Girişin genişliği on dört arşın, iki yandaki duvarların genişliği de üçer arşındı.</verse>
				<verse number="49">Eyvanın uzunluğu yirmi arşın, genişliği on iki arşındı. Oraya basamaklarla çıkılıyordu. Kapı sövelerinin her bir yanında sütunlar vardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="41">
				<verse number="1">Bundan sonra adam beni tapınağın ana bölümüne götürüp kapı sövelerini ölçtü. Sövelerin genişliği her yandan altı arşındı.</verse>
				<verse number="2">Girişinin genişliği on arşın, her yandan buna bağlı duvarların genişliği beşer arşındı. Ana bölümü de ölçtü. Uzunluğu kırk arşın, genişliği yirmi arşındı.</verse>
				<verse number="3">Sonra iç odaya gidip girişin sövelerini ölçtü. Her biri iki arşın genişliğindeydi. Girişin genişliği altı arşın, her yandan buna bağlı duvarların genişliği yedi arşındı.</verse>
				<verse number="4">Ana bölümün ötesindeki iç odayı ölçtü. Uzunluğu ve genişliği yirmişer arşındı. Adam, “Bu En Kutsal Yer’dir” dedi.</verse>
				<verse number="5">Tapınağın duvarını ölçtü, kalınlığı altı arşındı. Tapınağın çevresindeki her yan odanın genişliği dört arşındı.</verse>
				<verse number="6">Bu yan odalar üç kattı, her katta otuz oda vardı. Tapınağın duvarları boyunca yan odalara destek görevi yapan çıkıntılar vardı. Öyle ki, destekler tapınak duvarlarına girmesin.</verse>
				<verse number="7">Tapınağın çevresindeki yan odalar yukarı kata doğru çıktıkça genişliyordu. Tapınağın çevresindeki yapının yukarıya çıkan bir merdiveni vardı. Yukarıya doğru çıkıldıkça yan odalar genişliyordu. Merdivenle alt kattan orta kata, oradan da üst kata çıkılıyordu.</verse>
				<verse number="8">Tapınağın çevresinde yan odaların temelini oluşturan yüksek bir kaldırım gördüm. Uzunluğu bir değnek kadar, yani altı arşındı.</verse>
				<verse number="9">Yan odaların dış duvarının kalınlığı beş arşındı. Tapınağın yan odaları ile kâhin odaları arasındaki açık alanın genişliği tapınak çevresi boyunca yirmi arşındı.</verse>
				<verse number="10">Yan odaların dış duvarının kalınlığı beş arşındı. Tapınağın yan odaları ile kâhin odaları arasındaki açık alanın genişliği tapınak çevresi boyunca yirmi arşındı.</verse>
				<verse number="11">Yan odaların girişi açık alana bakıyordu; biri kuzeyde, öbürü güneydeydi. Açık alana bitişik temelin genişliği her yandan beş arşındı.</verse>
				<verse number="12">Tapınağın batısında açık alana bakan bir yapı vardı. Genişliği yetmiş arşındı; duvarının kalınlığı her yandan beş arşın, uzunluğu doksan arşındı.</verse>
				<verse number="13">Bundan sonra adam tapınağı ölçtü. Uzunluğu yüz arşındı. Tapınağın açık alanı, yapı ve duvarları yüz arşın uzunluktaydı.</verse>
				<verse number="14">Doğuda tapınağın açık alanının tapınağın önüyle birlikte genişliği yüz arşındı.</verse>
				<verse number="15">Adam tapınağın arkasındaki açık alana bakan yapının iki yanındaki koridorların uzunluğunu ölçtü; yüz arşındı. Ana bölüm, iç oda, avluya bakan eyvan,</verse>
				<verse number="16">kapı eşikleri, kafesli pencereler, eşiğin karşısındaki üç katı çevreleyen koridorlar tabandan pencerelere dek ağaç kaplıydı. Pencereler açılıp kapanabiliyordu.</verse>
				<verse number="17">Girişin üstü, iç oda, dışarısı ve bütün iç ve dış duvarlar düzenli aralıklarla</verse>
				<verse number="18">Keruv ve hurma ağacı motifleriyle kaplıydı. İki Keruv arasında bir hurma ağacı vardı. Her Keruv’un iki yüzü vardı:</verse>
				<verse number="19">Bir yanda hurma ağacına bakan insan yüzü, öbür yanda hurma ağacına bakan genç aslan yüzü. Tapınak çepeçevre Keruv ve hurma ağacı oymalarıyla bezenmişti.</verse>
				<verse number="20">Tabandan girişin üstündeki bölüme dek ana bölümün duvarları Keruv ve hurma ağacı oymalarıyla kaplıydı.</verse>
				<verse number="21">Ana bölümün kapı söveleri kare şeklindeydi, En Kutsal Yer’in önündeki kapı söveleri bunlara benziyordu.</verse>
				<verse number="22">Üç arşın yüksekliğinde, iki arşın uzunluğunda ağaçtan yapılmış bir sunak vardı. Köşeleri, ayakları, yanları ağaçtandı. Adam bana, “RAB’bin önündeki masa budur” dedi.</verse>
				<verse number="23">Ana bölümün ve En Kutsal Yer’in çift kanatlı birer kapısı vardı.</verse>
				<verse number="24">Her kapının iki menteşeli kanadı vardı.</verse>
				<verse number="25">Duvarlara olduğu gibi, ana bölümün kapılarına da Keruv ve hurma ağacı oymaları yapılmıştı. Dışarda, eyvanın önünde ağaçtan bir asma tavan vardı.</verse>
				<verse number="26">Eyvanın yan duvarlarındaki kafesli pencerelerin iki yanı hurma ağacı oymalarıyla kaplıydı. Tapınağın yan odalarıyla asma tavanları böyleydi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="42">
				<verse number="1">Adam beni kuzeye giden yoldan dış avluya çıkardı. Tapınağın açık alanına ve dış avlunun kuzeyindeki yapılara bakan odalara götürdü.</verse>
				<verse number="2">Kapısı kuzeye bakan bu yapının uzunluğu yüz arşın, genişliği elli arşındı.</verse>
				<verse number="3">İç avlunun yirmi arşınlık bölümüyle dış avlunun taş yoluna bakan üç katın koridorları karşı karşıyaydı.</verse>
				<verse number="4">Odaların önünde genişliği on arşın, uzunluğu yüz arşın olan bir iç koridor vardı. Kapıları kuzeye bakıyordu.</verse>
				<verse number="5">Yapının üst kattaki odaları alt ve orta kattaki odalardan daha dardı. Çünkü üst kattaki koridorlar daha çok yer kaplıyordu.</verse>
				<verse number="6">Avlularda sütunlar olmasına karşın, üçüncü kattaki odaların sütunları yoktu. Bu yüzden bu odalar alt ve orta kattaki odalardan daha dardı.</verse>
				<verse number="7">Odaların önünde, odalara ve dış avluya paralel bir dış duvar vardı, elli arşın uzunluktaydı.</verse>
				<verse number="8">Dış avlu yanındaki sıra odaların uzunluğu elli arşınken, ana bölüme daha yakın sıra odaların uzunluğu yüz arşındı.</verse>
				<verse number="9">Alt kattaki odaların dış avludan girilecek gibi doğu yönünde bir girişleri vardı.</verse>
				<verse number="10">İç avlunun güneyi boyunca, açık alana ve dış avludaki yapılara bakan başka odalar vardı.</verse>
				<verse number="11">Kuzeydeki odalarda olduğu gibi, bu odaların önünde de bir geçit vardı. Odaların uzunlukları, genişlikleri aynıydı, çıkışları ve boyutları kuzeydeki odalara benziyordu. Güneydeki odaların girişleri kuzeydekiler gibiydi. Geçidin başlangıcında bir giriş vardı. Arka duvarlar boyunca doğuya uzanan bu geçit odalara açılıyordu.</verse>
				<verse number="12">Kuzeydeki odalarda olduğu gibi, bu odaların önünde de bir geçit vardı. Odaların uzunlukları, genişlikleri aynıydı, çıkışları ve boyutları kuzeydeki odalara benziyordu. Güneydeki odaların girişleri kuzeydekiler gibiydi. Geçidin başlangıcında bir giriş vardı. Arka duvarlar boyunca doğuya uzanan bu geçit odalara açılıyordu.</verse>
				<verse number="13">Bundan sonra adam, “Tapınağın açık alanına bakan kuzey ve güneydeki odalar kutsaldır” dedi, “RAB’bin önünde hizmet eden kâhinler orada en kutsal sunulardan yiyecekler. En kutsal sunuları –tahıl, günah ve suç sunularını– oraya koyacaklar. Çünkü orası kutsaldır.</verse>
				<verse number="14">Kâhinler kutsal alana girdikten sonra, hizmet ederken giydikleri giysileri orada bırakmadan dış avluya çıkmayacaklar. Çünkü bu giysiler kutsaldır. Halkın bulunduğu yerlere gitmeden önce başka giysiler giymeliler.”</verse>
				<verse number="15">Adam iç tapınağı ölçmeyi bitirince, beni Doğu Kapısı’ndan dışarıya götürdü, o alanı her yandan ölçtü.</verse>
				<verse number="16">Doğu yanını ölçü değneğiyle ölçtü, beş yüz arşın kadardı.</verse>
				<verse number="17">Kuzey yanını ölçtü, beş yüz arşın kadardı.</verse>
				<verse number="18">Güney yanını ölçtü, beş yüz arşın kadardı.</verse>
				<verse number="19">Sonra batıya dönüp ölçtü, beş yüz arşın kadardı.</verse>
				<verse number="20">Böylece alanın dört yanını ölçtü. Kutsal olanı kutsal olmayandan ayırmak için alanın çevresinde bir duvar vardı; uzunluğu ve genişliği beşer yüz arşındı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="43">
				<verse number="1">Adam beni doğuya bakan kapıya götürdü.</verse>
				<verse number="2">İsrail Tanrısı’nın görkeminin doğudan geldiğini gördüm. Sesi gürül gürül akan suların sesi gibiydi. Görkeminden yeryüzü aydınlıkla doldu.</verse>
				<verse number="3">Gördüğüm görüm, Tanrı kenti yok etmeye geldiğinde ve Kevar Irmağı kıyısında gördüğüm görümlere benziyordu. Yüzüstü yere düştüm.</verse>
				<verse number="4">RAB’bin görkemi doğuya bakan kapıdan tapınağa girdi.</verse>
				<verse number="5">Ruh beni ayağa kaldırıp iç avluya götürdü. RAB’bin görkemi tapınağı doldurdu.</verse>
				<verse number="6">Adam orada yanımda dururken, tapınaktan birinin bana seslendiğini duydum.</verse>
				<verse number="7">Bana şöyle dedi: “İnsanoğlu, tahtımın yeri, ayaklarımın basacağı, İsrail halkıyla sonsuza dek yaşayacağım yer burasıdır. Bundan böyle İsrail halkı da kralları da fahişelikleriyle ve krallarının cesetleriyle bir daha kutsal adımı kirletmeyecek.</verse>
				<verse number="8">Onlar kapı eşiklerini kapı eşiğimin, sövelerini sövelerimin bitişiğine yerleştirdiler. Benimle aralarında yalnızca bir duvar vardı. İğrenç uygulamalarıyla kutsal adımı kirlettiler. Bu yüzden öfkemle onları yok ettim.</verse>
				<verse number="9">Şimdi fahişeliklerini, krallarının cesetlerini benden uzaklaştırsınlar; ben de sonsuza dek aralarında yaşayayım.</verse>
				<verse number="10">“İnsanoğlu, günahlarından utanmaları için bu tapınağı İsrail halkına tanıt. Tapınağın tasarısını incelesinler.</verse>
				<verse number="11">Eğer bütün yaptıklarından utanıyorlarsa, tapınağın tasarını –düzenlemesini, girişlerini, çıkışlarını– kurallarını, yasalarını onlara bildir. Tasarı onların gözü önünde yaz ki, bütün düzenine, kurallarına bağlılıkla uyabilsinler.</verse>
				<verse number="12">Tapınakla ilgili yasa şudur: Dağın tepesinde tapınağı çevreleyen bütün alan çok kutsal olacak. İşte tapınakla ilgili yasa böyle.</verse>
				<verse number="13">“Arşın ölçüsüyle sunağın ölçüleri şunlardır: –Bu arşın, bir arşına ek olarak bir elin eni kadardır.– Sunağı çevreleyen hendeğin derinliği bir arşın, genişliği bir arşın, çevresindeki kenarlık bir karış. Sunağın yüksekliğiyse şöyle:</verse>
				<verse number="14">Sunağın yerdeki hendekten alt çıkıntıya kadarki bölümünün yüksekliği iki arşın, genişliği bir arşın, küçük çıkıntıdan büyük çıkıntıya kadarki bölümün yüksekliği dört arşın, genişliği bir arşın.</verse>
				<verse number="15">Sunağın kurban yakılan üst bölümünün yüksekliği dört arşın; üst bölümden yukarı doğru dört boynuz uzanacak.</verse>
				<verse number="16">Sunağın üst bölümü kare şeklinde olacak. Uzunluğu on iki arşın, genişliği on iki arşın.</verse>
				<verse number="17">Üst çıkıntının dört yandan uzunluğu ve genişliği de on dörder arşın. Çevresindeki kenarlık yarım arşın, hendeğin çevresi bir arşın. Sunağın basamakları doğuya bakacak.”</verse>
				<verse number="18">Adam konuşmasını şöyle sürdürdü: “İnsanoğlu, Egemen RAB şöyle diyor: ‘Sunak yapılacağı gün, üzerinde yakmalık sunular sunmak ve kan dökmek için kurallar şunlardır:</verse>
				<verse number="19">Bana hizmet etmek üzere önüme gelen Sadok soyundan Levili kâhinlere günah sunusu olarak bir boğa vereceksin. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="20">Boğanın kanından biraz alıp sunağın dört boynuzuna, çıkıntının dört köşesine ve çevresindeki kenarlığın üzerine süreceksin. Böylece sunağı pak kılıp arındıracaksın.</verse>
				<verse number="21">Boğayı günah sunusu olarak alacak, tapınağın dışında, tapınak alanında belirlenen yerde yakacaksın.</verse>
				<verse number="22">“ ‘İkinci gün günah sunusu olarak kusursuz bir teke sunacaksın. Sunağı boğanın kanıyla arındırdığın gibi tekenin kanıyla da arındır.</verse>
				<verse number="23">Arındırma işlemini bitirince, sürüden kusursuz bir boğayla bir koç sunacaksın.</verse>
				<verse number="24">Bunları RAB’bin önüne getireceksin. Kâhinler üzerlerine tuz serpip yakmalık sunu olarak RAB’be sunacaklar.</verse>
				<verse number="25">“ ‘Yedi gün boyunca günah sunusu olarak her gün bir teke sağlayacaksın; kusursuz bir boğayla sürüden bir koç da sağlayacaksın.</verse>
				<verse number="26">Yedi gün sunağı arındırıp pak kılacaklar. Böylece sunak adanmış olacak.</verse>
				<verse number="27">Yedi gün bitince, kâhinler sekizinci gün ve daha sonra yakmalık ve esenlik sunularınızı sunağın üzerinde sunacak. O zaman sizi kabul edeceğim. Egemen RAB böyle diyor.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="44">
				<verse number="1">Bundan sonra adam beni tapınağın doğuya bakan dış kapısına geri getirdi. Kapı kapalıydı.</verse>
				<verse number="2">RAB bana, “Bu kapı kapalı kalacak, açılmayacak, buradan kimse girmeyecek!” dedi, “İsrail’in Tanrısı RAB bu kapıdan girdi, bu yüzden kapalı kalacak.</verse>
				<verse number="3">Yalnız önder –önder olduğu için– RAB’bin önünde oturup ekmek yemek üzere eyvandan girebilir, aynı yoldan da çıkabilir.”</verse>
				<verse number="4">Adam Kuzey Kapısı yolundan tapınağın önüne getirdi beni. Baktım, RAB’bin görkeminin tapınağı doldurduğunu gördüm. Yüzüstü yere düştüm.</verse>
				<verse number="5">RAB bana şöyle seslendi: “İnsanoğlu, RAB’bin Tapınağı’nın bütün kuralları ve yasalarıyla ilgili söyleyeceklerimi iyi dinle, her şeye iyi bak, kulak ver. Tapınağa kimin girip çıkacağına dikkat et.</verse>
				<verse number="6">Asi İsrail halkına de ki, ‘Egemen RAB şöyle diyor: Ey İsrail halkı, yaptığınız iğrençliklere bir son verin artık!</verse>
				<verse number="7">Yüreği ve bedeni sünnet edilmemiş yabancıları tapınağıma aldınız, bana yiyecek olarak yağ, kan sunmakla tapınağımı kirlettiniz. Böylece iğrenç uygulamalarınızla antlaşmamı bozdunuz.</verse>
				<verse number="8">Kutsal eşyalarıma ilişkin sorumluluğunuzu yerine getirmediniz. Tapınağımda bu eşyalara bakmaları için başkalarını görevlendirdiniz.</verse>
				<verse number="9">Egemen RAB şöyle diyor: Yüreği ve bedeni sünnet edilmemişlerden, İsrail halkı arasında yaşayan yabancılardan hiçbiri tapınağıma girmeyecek.</verse>
				<verse number="10">“ ‘İsrail kötü yola saptığı zaman beni bırakan, yoldan sapıp putlarına bağlanan Levililer’se günahlarının cezasını çekecekler.</verse>
				<verse number="11">Ama tapınağımda onlar hizmet edecek: Tapınağın kapılarından sorumlu olacaklar; tapınağın hizmetini yapacak, yakmalık sunu ve kurbanlık hayvanları halk için kesecek, halkın önünde duracak, halka hizmet edecekler.</verse>
				<verse number="12">Putlarının önünde İsrail halkına hizmet ederek halkı günaha soktular. Bu nedenle ben RAB onları günahları yüzünden cezalandıracağıma ant içtim. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="13">Kâhin olarak hizmet etmek üzere bana yaklaşmayacaklar. Kutsal eşyalarıma, en kutsal sunularıma dokunmayacaklar. İğrenç uygulamalarının utancını yüklenecekler.</verse>
				<verse number="14">Yine de tapınağın hizmeti ve orada yapılacak bütün işler için onları görevlendireceğim.</verse>
				<verse number="15">“ ‘Ancak İsrail beni bırakıp kötü yola saptığında tapınağımın hizmetini sadakatle yapan Sadok soyundan Levili kâhinler önümde hizmet etmek üzere bana yaklaşacak. Yağ ve kan sunularını sunmak için önümde onlar duracak. Böyle diyor Egemen RAB.</verse>
				<verse number="16">Yalnız onlar girecek tapınağıma; önümde hizmet etmek için yalnız onlar soframa yaklaşacak, görev yapacaklar.</verse>
				<verse number="17">“ ‘Kâhinler iç avlunun kapılarından girecekleri zaman keten giysi giyecek; iç avlunun kapılarında ya da tapınakta hizmet ederken yünlü giysi giymeyecekler.</verse>
				<verse number="18">Başlarına keten sarık saracak, keten don giyecekler. Kendilerini terletecek bir şey giymeyecekler.</verse>
				<verse number="19">Dış avluya halkın yanına çıkmadan önce, hizmet ederken giydikleri giysileri çıkarıp kutsal odalara koyacak, başka giysiler giyecekler. Öyle ki, o giysilerin kutsallığını halka geçirmesinler.</verse>
				<verse number="20">“ ‘Kâhinler başlarını tıraş etmeyecek, saçlarını uzatmayacaklar. Ancak saçlarını kesip düzeltecekler.</verse>
				<verse number="21">İç avluya gireceği zaman hiçbir kâhin içki içmeyecek.</verse>
				<verse number="22">Kâhinler dul ya da boşanmış kadınla evlenmeyecek. İsrail soyundan erden bir kızla ya da başka bir kâhinden dul kalmış bir kadınla evlenebilirler.</verse>
				<verse number="23">Kutsalla bayağı arasındaki ayrımı halkıma onlar öğretecek, kirliyle temizi ayırt etmeyi onlar gösterecekler.</verse>
				<verse number="24">“ ‘Davalarda yargıç olarak kâhinler görev yapacak, ilkelerim uyarınca karar verecekler. Bayramlarımla ilgili yasalarıma, kurallarıma uyacak, Şabat günlerimi kutsal tutacaklar.</verse>
				<verse number="25">“ ‘Kâhin bir ölünün yanına giderek kendini kirletmeyecek; ölü annesi, babası, oğlu, kızı, kardeşi ya da evlenmemiş kızkardeşiyse kendini kirletebilir.</verse>
				<verse number="26">Arındıktan sonra yedi gün bekleyecek.</verse>
				<verse number="27">Tapınakta hizmet etmek üzere iç avluya gireceği gün, kendisi için bir günah sunusu sunacak. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="28">“ ‘Kâhinlerin payı vardır, onların mirası benim. İsrail’de onlara mülk vermeyeceksiniz. Onların mirası benim.</verse>
				<verse number="29">Kâhinler tahıl, günah ve suç sunularını yiyecekler. İsrail’de RAB’be adanan her şey onların olacak.</verse>
				<verse number="30">İlk ürünlerin en iyileri ve bütün özel armağanlarınız kâhinlerin olacak. Evinize bereket yağsın diye tahılınızın ilkini onlara vereceksiniz.</verse>
				<verse number="31">Kâhinler ölü bulunmuş ya da yabanıl hayvan tarafından parçalanmış hiçbir kuş ya da hayvan yemeyecek.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="45">
				<verse number="1">“ ‘Ülkeyi mülk olarak paylaştırdığınız zaman, RAB’be ülkeden pay olarak 25 000 arşın uzunlukta, 20 000 arşın genişlikte kutsal bir bölge ayıracaksınız. Bütün bu bölge kutsal olacak.</verse>
				<verse number="2">Uzunluğu ve genişliği 500 arşınlık bir bölüm kutsal yer için, 50 arşınlık bir yer de çevresindeki alan için ayrılacak.</verse>
				<verse number="3">Bu bölgeden uzunluğu 25 000 arşınlık, genişliği 10 000 arşınlık bir bölüm ölçeceksiniz. Tapınak, En Kutsal Yer orada olacak.</verse>
				<verse number="4">Burası tapınakta hizmet etmek üzere RAB’be yaklaşan kâhinlere ayrılacak ve ülkenin kutsal payı olacak. Kâhinlerin evleri de tapınak da o kutsal bölgede olacak.</verse>
				<verse number="5">Tapınakta hizmet eden Levililer’e miras olarak 25 000 arşın uzunlukta, 10 000 arşın genişlikte bir bölge verilecek. Orada, yaşamaları için kendilerine ait kentler olacak.</verse>
				<verse number="6">“ ‘Kutsal bölgeye düşen payla birlikte kent için uzunluğu 25 000, genişliği 5 000 arşınlık bir pay ayıracaksınız; bu bütün İsrail halkı için olacak.</verse>
				<verse number="7">“ ‘Kutsal bölgeye düşen pay ile kente düşen payın iki yanındaki topraklar öndere verilecek. Batıdan batıya, doğudan doğuya doğru uzanacak. Batı sınırından doğu sınırına dek uzunluğu bir İsrail oymağına düşen pay kadardır.</verse>
				<verse number="8">Bu toprak İsrail’de önderin payı olacak. Bundan böyle önderlerim halkıma bir daha baskı yapmayacak, ama oymaklarına göre İsrail halkına ülkeyi miras olarak verecekler.</verse>
				<verse number="9">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Yeter artık, ey İsrail önderleri! Zorbalığı, baskıyı bırakın. Adil ve doğru olanı yapın. Halkımı kendi topraklarından kovmayın. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="10">Doğru ölçüler kullanın, kullandığınız efa ve bat doğru olsun.</verse>
				<verse number="11">Efa ile bat aynı ölçüde olsun. Bat homerin onda birine, efa da homerin onda birine eşit olmalı. İkisinin de ölçüsü homere göre olacak.</verse>
				<verse number="12">Bir şekel yirmi geraya eşit olmalı. Altmış şekel de bir minaya eşit olmalı.’ ”</verse>
				<verse number="13">“ ‘Sunacağınız sunular şunlardır: Her homer buğdaydan efanın altıda biri, her homer arpadan efanın altıda biri kadarını vereceksiniz.</verse>
				<verse number="14">Bat ölçüsüne göre istenen zeytinyağı miktarı, her kordan batın onda biri kadardır. Bir kor on bat ya da bir homere eşittir.</verse>
				<verse number="15">İsrail’in sulak otlaklarındaki sürüden iki yüz koyundan bir koyun alınacak. Halkın günahlarını bağışlatmak için bu koyunlar yakmalık sunular, tahıl ve esenlik sunuları için kullanılacak. Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="16">Ülke halkı bu armağanları İsrail’deki öndere verecek.</verse>
				<verse number="17">İsrail’de kutlanan bütün bayramlarda –şenliklerde, Yeni Ay törenlerinde, Şabat günlerinde– tahıl sunularını, yakmalık ve dökmelik sunuları önder sağlayacak. İsrail halkının günahlarını bağışlatmak için yakmalık sunuları, günah, tahıl, esenlik sunularını sağlayacak.</verse>
				<verse number="18">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Birinci ayın birinci günü kusursuz bir boğa alacak, tapınağı arındıracaksın.</verse>
				<verse number="19">Kâhin günah sunusunun kanından alıp tapınağın kapı sövelerine, sunağın üst çıkıntısının dört köşesine, iç avlunun kapı sövelerine sürecek.</verse>
				<verse number="20">Yanlışlıkla ya da bilgisizlikten günah işleyen biri için ayın yedinci günü aynısını yapacaksın. Böylece tapınağı arındıracaksın.</verse>
				<verse number="21">“ ‘Birinci ayın on dördüncü günü Fısıh Bayramı’nı yedi gün kutlayacak, mayasız ekmek yiyeceksiniz.</verse>
				<verse number="22">O gün önder kendisi ve ülke halkı için günah sunusu olarak bir boğa sağlayacak.</verse>
				<verse number="23">Yedi gün bayram boyunca her gün RAB’be yakmalık sunu olarak kusursuz yedi boğayla yedi koç, günah sunusu olarak da bir teke sağlayacak.</verse>
				<verse number="24">Tahıl sunusu olarak her boğa ve koç için birer efa tahıl, her efa için bir hin zeytinyağı sağlayacak.</verse>
				<verse number="25">“ ‘Yedinci ayın on beşinci günü başlayan ve yedi gün süren bayramda önder yakmalık sunuları, günah ve tahıl sunularını, zeytinyağını her gün aynı miktarda sağlayacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="46">
				<verse number="1">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: İç avlunun doğuya bakan kapısı altı çalışma günü kapalı, Şabat Günü ve Yeni Ay Günü ise açık kalacak.</verse>
				<verse number="2">Önder dışarıdan eyvana girip kapı sövesinin yanında duracak. Kâhinler onun yakmalık ve esenlik sunularını sunacaklar. Önder kapı eşiğinde tapındıktan sonra çıkıp gidecek. Kapı akşama dek açık kalacak.</verse>
				<verse number="3">Şabat günleri ve Yeni Ay törenlerinde ülke halkı bu kapının girişinde RAB’bin önünde tapınacak.</verse>
				<verse number="4">Önder Şabat Günü RAB’be sunacağı yakmalık sunu olarak kusursuz altı kuzu, bir koç sunacak.</verse>
				<verse number="5">Koç için verilecek tahıl sunusu bir efa tahıl olacak, kuzular için verebileceği kadar tahıl sunusu sunabilir. Her efa tahıl için bir hin zeytinyağı verilecek.</verse>
				<verse number="6">Yeni Ay Günü kusursuz bir boğa, altı kuzu ve bir koç sunacak.</verse>
				<verse number="7">Boğa ve koç için tahıl sunusu olarak birer efa tahıl sağlayacak; kuzular için istediği kadar tahıl sağlayabilir. Her efa tahıl için bir hin zeytinyağı sağlayacak.</verse>
				<verse number="8">Önder içeri gireceği zaman eyvandan girecek ve aynı yoldan dışarı çıkacak.</verse>
				<verse number="9">“ ‘Ülke halkı bayramlarda RAB’bin önüne geldiğinde, tapınmak için Kuzey Kapısı’ndan giren Güney Kapısı’ndan çıkacak, Güney Kapısı’ndan giren Kuzey Kapısı’ndan çıkacak. Hiç kimse girdiği kapıdan çıkmayacak. Herkes girdiği kapının karşısındaki kapıdan çıkacak.</verse>
				<verse number="10">Önder halkın arasında olacak. Halkla birlikte girecek, halkla birlikte çıkacak.</verse>
				<verse number="11">“ ‘Bayramlarda ve kutsal günlerde boğa ve koç için tahıl sunusu olarak birer efa tahıl verecek; kuzular için verebileceği kadar tahıl sağlayabilir. Her efa tahıl için bir hin zeytinyağı verecek.</verse>
				<verse number="12">Önder RAB’be gönülden verilen yakmalık sunular ya da esenlik sunuları sunacağı zaman doğuya bakan kapı kendisine açılacak. Yakmalık sunuları ya da esenlik sunularını Şabat Günü sunduğu gibi sunacak. Sonra dışarı çıkacak; o çıktıktan sonra kapı kapanacak.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Her gün, her sabah yakmalık sunu olarak RAB’be bir yaşında kusursuz bir kuzu sağlayacaksın.</verse>
				<verse number="14">Bununla birlikte her sabah tahıl sunusu olarak efanın altıda biri tahıl ve ince unu ıslatmak için bir hinin üçte biri kadar zeytinyağı sağlayacaksın. Bu tahıl sunusunun RAB’be sunulması sürekli bir kural olacak.</verse>
				<verse number="15">Böylece günlük yakmalık sunu olarak her sabah kuzu, tahıl sunusu ve zeytinyağı sunulacak.’ ”</verse>
				<verse number="16">“ ‘Egemen RAB şöyle diyor: Eğer önder oğullarından birine kendi mülkünden armağan ederse, bu mülk torunlarına da geçecek. Miras yoluyla bu onların mülkü olacak.</verse>
				<verse number="17">Önder görevlilerinden birine kendi mülkünden armağan ederse, görevli toprak parçasını özgürlük yılına dek elinde tutacak. Sonra öndere geri verecek. Önderin mirası ancak oğullarına geçebilir, onların olacak.</verse>
				<verse number="18">Önder halkı mülkünden kovarak miraslarından etmemeli. Oğullarına ancak kendi mülkünden miras verebilir. Öyle ki, halkımdan hiç kimse mülkünden ayrılıp dağılmasın.’ ”</verse>
				<verse number="19">Bundan sonra adam beni kapı yanındaki girişten kuzeye bakan, kâhinlere ait kutsal odalara getirdi. Bana batıda bir yer gösterdi.</verse>
				<verse number="20">“Kâhinlerin suç sunusuyla günah sunusunun etini haşlayacakları, tahıl sunusunu pişirecekleri yer burası” dedi, “Öyle ki, bunları dış avluya çıkarıp kutsallıklarını halka geçirmesinler.”</verse>
				<verse number="21">Daha sonra adam beni dış avluya çıkarıp sırayla avlunun dört köşesine götürdü. Avlunun her köşesinde küçük birer avlu olduğunu gördüm.</verse>
				<verse number="22">Dış avlunun dört köşesinde kırk arşın uzunluğunda, otuz arşın genişliğinde birer kapalı avlu vardı. Köşelerdeki avluların ölçüsü aynıydı.</verse>
				<verse number="23">Dört avlunun çevresinde de taş duvar vardı; duvarın dibinde yemek pişirmek için yerler yapılmıştı.</verse>
				<verse number="24">Bana, “Bunlar tapınakta hizmet edenlerin halkın sunduğu kurban etini pişirecekleri mutfaklar” dedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="47">
				<verse number="1">Adam beni tapınağın girişine geri getirdi. Doğuya doğru tapınağın kapı eşiğinin altından sular aktığını gördüm. Tapınak doğuya bakıyordu. Sular tapınağın güney yanının altından, sunağın güneyinden aşağıya akıyordu.</verse>
				<verse number="2">Beni oradan, Kuzey Kapısı’ndan çıkarıp dış yoldan doğuya bakan dış kapıya götürdü. Sular güney yönünden akıyordu.</verse>
				<verse number="3">Adam elinde bir ölçü ipiyle doğuya doğru gitti. Bin arşın ölçtükten sonra beni ayak bileğine dek çıkan sulara getirdi.</verse>
				<verse number="4">Bin arşın daha ölçtü ve beni dize kadar çıkan sulara getirdi. Bin arşın daha ölçtü, beni bele kadar çıkan sulara getirdi.</verse>
				<verse number="5">Bin arşın daha ölçtü, içinden geçemediğim bir ırmak oluştu. Sular yükselmişti, içinden yürüyerek karşıya geçilemezdi, yüzülecek kadar derin bir ırmak oluşmuştu.</verse>
				<verse number="6">Bana, “İnsanoğlu, bunu gördün mü?” diye sordu. Daha sonra beni ırmağın kıyısına geri getirdi.</verse>
				<verse number="7">Oraya varınca, ırmağın her iki kıyısında birçok ağaç gördüm.</verse>
				<verse number="8">Bana şöyle dedi: “Bu sular doğu bölgesine doğru akıyor, oradan Arava Vadisi’ne, sonra Lut Gölü’ne dökülüyor. Göle dökülünce oradaki sular tatlı suya dönüşecek.</verse>
				<verse number="9">Irmağın aktığı yerlerde her çeşit canlı yaratık kaynaşacak. Çok sayıda balık olacak. Çünkü bu sular oraya akıyor, oradaki tuzlu suyu tatlı suya dönüştürüyor. Irmak aktığı her yere yaşam getirecek.</verse>
				<verse number="10">Irmak kıyısı boyunca balıkçılar duracak; Eyn-Gedi’den Eyn– Eglayim’e dek ağ gerecek yerler olacak. Akdeniz’deki gibi çok sayıda balık çeşidi olacak.</verse>
				<verse number="11">Ama Lut Gölü’nün çamurlu, bataklık kesimi tatlı suya dönüşmeyecek, tuzla olarak kalacak.</verse>
				<verse number="12">Irmağın her iki yanında her çeşit meyve ağacı yetişecek. Yaprakları solmayacak, meyveleri tükenmeyecek. Her ay meyve verecekler, çünkü tapınaktan çıkan sular oraya akıyor. Meyveleri yiyecek olarak, yaprakları şifa için kullanılacak.”</verse>
				<verse number="13">Egemen RAB şöyle diyor: “Ülkeyi mülk olarak İsrail’in on iki oymağına böleceğiniz sınırlar şöyle olacak: Yusuf’a iki pay düşecek.</verse>
				<verse number="14">Ülkeyi on iki oymak arasında eşit olarak paylaşacaksınız. Ülkeyi atalarınıza vereceğime ant içtim. Bu ülke size mülk olarak verilecek.</verse>
				<verse number="15">“Ülkenin sınırı şöyle olacak: Kuzeyde Akdeniz’den, Hetlon yoluyla Levo-Hamat’a, Sedat’a,</verse>
				<verse number="16">Berota’ya ve Şam’la Hama’nın toprakları arasında bulunan Sivrayim’e, Havran sınırında Haser-Hattikon’a kadar uzanacak.</verse>
				<verse number="17">Sınır denizden Hasar-Enan’a, Şam’ın kuzey sınırı boyunca uzanacak, Hama sınırı kuzeyde olacak. Kuzey sınırı bu olacak.</verse>
				<verse number="18">“Doğuda sınır Havran’la Şam arasında Gilat’ı İsrail’den ayıran Şeria Irmağı boyunca Lut Gölü’ne ve Tamar’a dek uzanacak. Doğu sınırı bu olacak.</verse>
				<verse number="19">“Güneyde sınır Tamar’dan Meriva-Kadeş sularına, Mısır Vadisi boyunca Akdeniz’e dek uzanacak. Güney sınırı bu olacak.</verse>
				<verse number="20">“Batıda Levo-Hamat’ın karşısındaki noktaya dek Akdeniz sınır oluşturacak. Batı sınırı bu olacak.</verse>
				<verse number="21">“Bu ülkeyi İsrail oymaklarına göre aranızda paylaşacaksınız.</verse>
				<verse number="22">Ülkeyi içinizde yaşayan ve içinizdeyken çocukları olan yabancılarla kendiniz arasında mülk olarak bölüşeceksiniz. Onları İsrail’de doğan yerliler sayacaksınız. Onların da İsrail oymakları arasında sizin gibi mülkleri olacak.</verse>
				<verse number="23">Yabancı hangi oymağa yerleşmişse, orada ona düşen payı mülk olarak vereceksiniz.” Egemen RAB böyle diyor.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="48">
				<verse number="1">“Oymakların adları şunlardır: Kuzey sınırında Dan’a bir pay verilecek. Dan sınırı Hetlon yolundan Levo-Hamat’a uzanacak; Hasar-Enan ve Hama’ya yakın Şam’ın kuzey sınırı doğudan batıya uzanan sınırın bir bölümünü oluşturacak.</verse>
				<verse number="2">“Aşer’e bir pay verilecek; sınırı Dan’ın doğudan batıya uzanan sınırına bitişik olacak.</verse>
				<verse number="3">“Naftali’ye bir pay verilecek; sınırı Aşer’in doğudan batıya uzanan sınırına bitişik olacak.</verse>
				<verse number="4">“Manaşşe’ye bir pay verilecek; sınırı Naftali’nin doğudan batıya uzanan sınırına bitişik olacak.</verse>
				<verse number="5">“Efrayim’e bir pay verilecek; sınırı Manaşşe’nin doğudan batıya uzanan sınırına bitişik olacak.</verse>
				<verse number="6">“Ruben’e bir pay verilecek; sınırı Efrayim’in doğudan batıya uzanan sınırına bitişik olacak.</verse>
				<verse number="7">“Yahuda’ya bir pay verilecek; sınırı Ruben’in doğudan batıya uzanan sınırına bitişik olacak.</verse>
				<verse number="8">“Yahuda’nın doğudan batıya uzanan sınırına bitişik topraklar, RAB’be ayıracağınız özel armağan olacak. Genişliği 25 000 arşın, doğudan batıya uzunluğu bir oymağa düşen pay kadar olacak. Tapınak bunun ortasında olacak.</verse>
				<verse number="9">“RAB’be özel olarak sunacağınız payın uzunluğu 25 000 arşın, genişliği 10 000 arşın olacak.</verse>
				<verse number="10">Bu kâhinler için kutsal pay olacak. Kuzeyde uzunluğu 25 000 arşın, batıda genişliği 10 000 arşın, doğuda genişliği 10 000 arşın, güneyde uzunluğu 25 000 arşın olacak. RAB’bin Tapınağı bunun ortasında olacak.</verse>
				<verse number="11">Bu bölge Sadok soyundan gelen kutsanmış kâhinler için olacak. Onlar bana bağlılıkla hizmet ettiler, İsrail halkı yoldan saptığında Levililer de yoldan saptı, ama onlar sapmadı.</verse>
				<verse number="12">Orası ülkenin kutsal payından özel bir armağan olarak onlara verilecek. Levililer’in topraklarına bitişik çok kutsal bir bölge olacak.</verse>
				<verse number="13">“Levililer’in kâhinlerin sınırı yakınında 25 000 arşın uzunlukta, 10 000 arşın genişlikte bir payları olacak. Bu bölgenin uzunluğu 25 000 arşın, genişliği 10 000 arşın olacak.</verse>
				<verse number="14">Levililer orayı satmayacak, değiş tokuş etmeyecekler. Bu, ülkenin en iyi bölümüdür, başkasının eline geçmemeli. Çünkü orası RAB’be adanmıştır.</verse>
				<verse number="15">“Bölgenin geri kalan 25 000 arşın uzunlukta, 5 000 arşın genişlikteki bölümü halkın yerleşmesi içindir. Orası evlere, otlaklara ayrılacak. Kent bunun ortasında kurulacak.</verse>
				<verse number="16">Ölçüleri şöyle olacak: Kuzeyde, güneyde, doğuda, batıda 4 500’er arşın.</verse>
				<verse number="17">Kent için ayrılan otlak da kuzeyde, güneyde, doğuda, batıda 250’şer arşın olacak.</verse>
				<verse number="18">Kutsal bölgenin sınırında kalan yerin doğusu 10 000 arşın, batısı 10 000 arşın olacak. Kutsal bölgeye bitişik topraklarda yetişen ürün kentte çalışanların olacak.</verse>
				<verse number="19">İsrail’in her oymağından kentte çalışanlar toprağı işleyecekler.</verse>
				<verse number="20">Bu bölgenin tamamı kare şeklindedir. Her yanı 25 000 arşındır. Özel bir armağan olarak kentin mülküyle birlikte kutsal bölgeye düşen payı ayıracaksınız.</verse>
				<verse number="21">“Kutsal bölgeye düşen pay ile kente düşen payın iki yanındaki topraklar öndere verilecek. Bu topraklar kutsal bölgeye düşen 25 000 arşınlık payın doğusundan ve batısından ülkenin doğu ve batı sınırlarına uzanacak. Oymaklara düşen paylar boyunca uzanan bu iki bölge önderin olacak. Kutsal bölgeye düşen pay ile tapınak bunun ortasında olacak.</verse>
				<verse number="22">Böylece Levililer’e düşen pay ile kente düşen pay öndere verilen toprakların ortasında kalacak. Öndere verilecek topraklar Yahuda’yla Benyamin sınırı arasında kalacak.</verse>
				<verse number="23">“Geri kalan oymaklara düşen pay şöyle: Benyamin’e bir pay verilecek; sınırı doğudan batıya uzanacak.</verse>
				<verse number="24">“Şimon’a bir pay verilecek; sınırı Benyamin’in doğudan batıya uzanan sınırına bitişik olacak.</verse>
				<verse number="25">“İssakar’a bir pay verilecek; sınırı Şimon’un doğudan batıya uzanan sınırına bitişik olacak.</verse>
				<verse number="26">“Zevulun’a bir pay verilecek; sınırı İssakar’ın doğudan batıya uzanan sınırına bitişik olacak.</verse>
				<verse number="27">“Gad’a bir pay verilecek; sınırı Zevulun’un doğudan batıya uzanan sınırına bitişik olacak.</verse>
				<verse number="28">“Gad’ın güney sınırı Tamar’dan güneye, oradan Meriva-Kadeş sularına, oradan da Mısır Vadisi boyunca Akdeniz’e dek uzanacak.</verse>
				<verse number="29">“Mülk olarak İsrail oymaklarına bölüştüreceğiniz ülke budur. Onlara düşecek paylar bunlardır.” Böyle diyor Egemen RAB.</verse>
				<verse number="30">“Kentin çıkış kapıları şunlar olacak: 4 500 arşın uzunluktaki kuzey yanında üç kapı olacak. Kentin kapılarına İsrail oymaklarının adları verilecek. Kuzeyde Ruben Kapısı, Yahuda Kapısı, Levi Kapısı olacak.</verse>
				<verse number="31">“Kentin çıkış kapıları şunlar olacak: 4 500 arşın uzunluktaki kuzey yanında üç kapı olacak. Kentin kapılarına İsrail oymaklarının adları verilecek. Kuzeyde Ruben Kapısı, Yahuda Kapısı, Levi Kapısı olacak.</verse>
				<verse number="32">4 500 arşın uzunluktaki doğu yanında üç kapı olacak: Yusuf Kapısı, Benyamin Kapısı, Dan Kapısı.</verse>
				<verse number="33">4 500 arşın uzunluktaki güney yanında üç kapı olacak: Şimon Kapısı, İssakar Kapısı, Zevulun Kapısı.</verse>
				<verse number="34">4 500 arşın uzunluktaki batı yanında üç kapı olacak: Gad Kapısı, Aşer Kapısı, Naftali Kapısı.</verse>
				<verse number="35">“Kentin çevresi 18 000 arşın olacak ve o günden başlayarak kentin adı ‘Yahve şamma ’ olacak.”</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="27">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Yahuda Kralı Yehoyakim’in krallığının üçüncü yılında Babil Kralı Nebukadnessar Yeruşalim’in üzerine yürüyüp kenti kuşattı.</verse>
				<verse number="2">Rab, Yahuda Kralı Yehoyakim’i ve Tanrı’nın Tapınağı’ndaki bazı eşyaları Nebukadnessar’ın eline teslim etti. Nebukadnessar bunları Şinar ülkesine götürüp kendi ilahının tapınağının hazinesine yerleştirdi.</verse>
				<verse number="3">Kral İsrailliler arasından kral soyundan gelme ya da soylu bazı gençlerin seçilip saraya getirilmesi için saray görevlilerinin yöneticisi Aşpenaz’a buyruk verdi. Bu gençler kusursuz, yakışıklı, her konuda bilge, bilgili, öğrenmeye yetenekli, sarayda görev almaya uygun nitelikte kişiler olmalıydı. Aşpenaz onlara Kildaniler’in dilini ve yazısını öğretecekti.</verse>
				<verse number="4">Kral İsrailliler arasından kral soyundan gelme ya da soylu bazı gençlerin seçilip saraya getirilmesi için saray görevlilerinin yöneticisi Aşpenaz’a buyruk verdi. Bu gençler kusursuz, yakışıklı, her konuda bilge, bilgili, öğrenmeye yetenekli, sarayda görev almaya uygun nitelikte kişiler olmalıydı. Aşpenaz onlara Kildaniler’in dilini ve yazısını öğretecekti.</verse>
				<verse number="5">Kral bu gençler için kendi sofrasından gündelik yiyecek ve şarap ayırdı. Üç yıl eğitildikten sonra gençler kralın önüne çıkarılacaklardı.</verse>
				<verse number="6">Seçilen gençler arasında Yahudalılar’dan Daniel, Hananya, Mişael ve Azarya da vardı.</verse>
				<verse number="7">Saray görevlilerinin yöneticisi onlara yeni adlar koydu. Daniel’e Belteşassar, Hananya’ya Şadrak, Mişael’e Meşak, Azarya’ya Abed-Nego adını verdi.</verse>
				<verse number="8">Daniel dinsel açıdan kendini kirletmemek için kralın onlara ayırdığı yemeklerden yemeyi de şaraptan içmeyi de istemedi. Bu yoldan kendini kirletmemek için saray görevlilerinin yöneticisine ricada bulundu.</verse>
				<verse number="9">Tanrı saray görevlileri yöneticisinin Daniel’e sevgiyle, sevecenlikle davranmasını sağladı.</verse>
				<verse number="10">Adam Daniel’e, “Yiyecek içecek payınızı ayıran efendimiz kraldan korkarım” dedi, “Eğer yüzünüzü yaşıtınız olan öbür gençlerin yüzünden daha solgun görürse, başımı tehlikeye sokmuş olursunuz.”</verse>
				<verse number="11">Daniel, saray görevlileri yöneticisinin Hananya, Mişael, Azarya ve kendisinin başına koyduğu gözeticiye gidip, “Lütfen kullarınıza on gün olanak tanıyın” dedi, “Bu on gün içinde bize yemek için sebze, içmek için de su verilsin.</verse>
				<verse number="12">Daniel, saray görevlileri yöneticisinin Hananya, Mişael, Azarya ve kendisinin başına koyduğu gözeticiye gidip, “Lütfen kullarınıza on gün olanak tanıyın” dedi, “Bu on gün içinde bize yemek için sebze, içmek için de su verilsin.</verse>
				<verse number="13">Sonra yüzlerimizi kralın yemeklerini yiyen öbür gençlerin yüzleriyle kıyaslayın ve kullarınıza gördüğünüze göre davranın.”</verse>
				<verse number="14">Gözetici bu isteği kabul etti ve onlara on gün deneme fırsatı verdi.</verse>
				<verse number="15">On gün sonra dört genç kralın yemeklerini yiyen öbür gençlerin hepsinden daha sağlıklı, daha iyi beslenmiş görünüyordu.</verse>
				<verse number="16">Böylece gözetici o günden sonra kralın gençler için ayırdığı yemekle şarabı kaldırdı ve onlara sebze vermeyi sürdürdü.</verse>
				<verse number="17">Tanrı bu dört gence her konuda bilgi, beceri, bilgelik verdi. Daniel her çeşit görümü ve düşü yorumlayabiliyordu.</verse>
				<verse number="18">Kralın belirlediği süre tamamlanınca, saray görevlileri yöneticisi gençleri Nebukadnessar’a götürdü.</verse>
				<verse number="19">Kral onlarla görüştü; içlerinde Daniel, Hananya, Mişael, Azarya gibisi yoktu. Bu yüzden kralın hizmetine onlar atandı.</verse>
				<verse number="20">Kral bilgelik ve anlayışla ilgili konularda onları sınadı ve dört genci ülkesindeki bütün sihirbazlardan, falcılardan on kat üstün buldu.</verse>
				<verse number="21">Kral Koreş’in krallığının birinci yılına dek Daniel sarayda kaldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Krallığının ikinci yılında Nebukadnessar bir düş gördü. Ruhu üzüntüyle sarsıldı, uykusu kaçtı.</verse>
				<verse number="2">Düşünün ne olduğunu söylesinler diye sihirbazları, falcıları, büyücüleri, yıldızbilimcileri çağırttı. Hepsi gelip kralın önünde durdular.</verse>
				<verse number="3">Kral, “Beni üzüntüyle sarsan bir düş gördüm. Ne anlama geldiğini öğrenmek istiyorum” dedi.</verse>
				<verse number="4">Yıldızbilimciler Aramice, “Ey kral, sen çok yaşa!” dediler, “Düşünü bu kullarına anlat ki, ne anlama geldiğini söyleyelim.”</verse>
				<verse number="5">Kral, “Gördüğüm düşü ve ne anlama geldiğini bana açıklamazsanız, kararım kesin, paramparça edileceksiniz” diye karşılık verdi, “Evleriniz de çöplüğe çevrilecek.</verse>
				<verse number="6">Ama düşü ve ne anlama geldiğini açıklayabilirseniz, sizi büyük armağanlarla ödüllendirip onurlandıracağım. Onun için bana düşü ve ne anlama geldiğini açıklayın.”</verse>
				<verse number="7">Onlar yine, “Ey kral, düşü bu kullarına anlat ki, ne anlama geldiğini söyleyelim” dediler.</verse>
				<verse number="8">Bunun üzerine kral, “Kararımın kesin olduğunu bildiğiniz için zaman kazanmak istediğinizi anlıyorum” dedi,</verse>
				<verse number="9">“Ama düşün ne olduğunu bana açıklamazsanız, sizin için tek ceza vardır. Durumun değişeceğini umarak bana yalan yanlış şeyler söylemek için aranızda anlaşmışsınız. Şimdi bana düşün ne olduğunu söyleyin ki, ne anlama geldiğini açıklayabileceğinizi anlayayım.”</verse>
				<verse number="10">Yıldızbilimciler, “Yeryüzünde senin bu isteğini yerine getirecek tek kişi yoktur” diye yanıtladılar, “Kaldı ki, büyük, güçlü hiçbir kral bir sihirbazdan, falcıdan ya da yıldızbilimciden böyle bir şey istememiştir.</verse>
				<verse number="11">Kralın isteğini yerine getirmek güçtür. İnsanlar arasında yaşamayan ilahlardan başka krala bunu açıklayabilecek kimse yoktur.”</verse>
				<verse number="12">Buna çok öfkelenen kral, Babil’deki bütün bilgelerin öldürülmesini buyurdu.</verse>
				<verse number="13">Böylece hepsinin öldürülmesi için buyruk çıktı. Daniel’le arkadaşlarının öldürülmesi için de adamlar gönderildi.</verse>
				<verse number="14">Daniel Babil’in bilgelerini öldürmeye giden kralın muhafız birliği komutanı Aryok’la bilgece, akıllıca konuştu.</verse>
				<verse number="15">Aryok’a, “Kralın buyruğu neden bu denli sert?” diye sordu. Aryok durumu Daniel’e anlattı.</verse>
				<verse number="16">Bunun üzerine Daniel krala gidip düşünün ne anlama geldiğini söyleyebilmesi için zaman istedi.</verse>
				<verse number="17">Sonra evine dönüp olup bitenleri arkadaşları Hananya’ya, Mişael’e, Azarya’ya anlattı.</verse>
				<verse number="18">Göklerin Tanrısı’na yakarmalarını istedi; öyle ki, Tanrı onlara lütfedip bu gizi açıklasın ve kendisiyle arkadaşları Babil’in öbür bilgeleriyle birlikte öldürülmesinler.</verse>
				<verse number="19">Gece giz bir görümde Daniel’e açıklandı. Bunun üzerine Daniel Göklerin Tanrısı’nı övdü.</verse>
				<verse number="20">Şöyle dedi: “Tanrı’nın adına öncesizlikten sonsuzluğa dek övgüler olsun! Bilgelik ve güç O’na özgüdür.</verse>
				<verse number="21">O’dur zamanları ve mevsimleri değiştiren. Kralları tahttan indirir, tahta çıkarır. Bilgelere bilgelik, Anlayışlılara bilgi verir.</verse>
				<verse number="22">Derin ve gizli şeyleri ortaya çıkarır, Karanlıkta neler olduğunu bilir, Çevresi ışıkla kuşatılmıştır.</verse>
				<verse number="23">Ey atalarımın Tanrısı, Sana şükreder, seni överim. Sen ki, bana bilgelik ve güç verdin, Senden istediklerimizi bana bildirdin Ve kralın düşünü bize açıkladın.”</verse>
				<verse number="24">Daniel, kralın Babil’in bilgelerini öldürmeye atadığı Aryok’a giderek, “Babil’in bilgelerini yok etme” dedi, “Beni krala götür, düşünün ne anlama geldiğini açıklayacağım.”</verse>
				<verse number="25">Aryok onu hemen krala götürdü ve, “Sürgündeki Yahudalılar arasında kralın düşünü yorumlayabilecek birini buldum” dedi.</verse>
				<verse number="26">Kral, öbür adı Belteşassar olan Daniel’e, “Gördüğüm düşü ve ne anlama geldiğini bana söyleyebilir misin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="27">Daniel şöyle yanıtladı: “Kralın açıklanmasını istediği gizi ne bir bilge, ne falcı, ne de sihirbaz açıklayabilir.</verse>
				<verse number="28">Ama gökte gizleri açıklayan bir Tanrı var. Gelecekte neler olacağını Kral Nebukadnessar’a O bildirmiştir. Yatağında yatarken gördüğün düş ve görümler şunlardır:</verse>
				<verse number="29">“Sen, ey kral, yatarken gelecekle ilgili düşüncelere daldın, gizleri açan da neler olacağını sana bildirdi.</verse>
				<verse number="30">Bana gelince, ey kral, öbür insanlardan daha bilge olduğum için değil, düşünün ne anlama geldiğini bilesin, aklından geçenleri anlayasın diye bu giz bana açıklandı.</verse>
				<verse number="31">“Ey kral, düşünde önünde duran büyük bir heykel gördün. Çok büyük ve olağanüstü parlaktı, görünüşü ürkütücüydü.</verse>
				<verse number="32">Başı saf altından, göğsüyle kolları gümüşten, karnıyla kalçaları tunçtan,</verse>
				<verse number="33">bacakları demirden, ayaklarının bir kesimi demirden, bir kesimi kildendi.</verse>
				<verse number="34">Sen bakıyordun ki, bir taş insan eli değmeden kesilip heykelin demirden, kilden ayaklarına çarparak onları paramparça etti.</verse>
				<verse number="35">Demir, kil, tunç, gümüş, altın aynı anda parçalandı; yazın harman yerindeki saman çöpleri gibi oldular. Derken bir rüzgar çıktı, hiç iz bırakmadan hepsini alıp götürdü. Heykele çarpan taşsa büyük bir dağ oldu, bütün dünyayı doldurdu.</verse>
				<verse number="36">“Gördüğün düş buydu. Şimdi de ne anlama geldiğini sana açıklayalım.</verse>
				<verse number="37">Sen, ey kral, kralların kralısın. Göklerin Tanrısı sana egemenlik, güç, kudret, yücelik verdi.</verse>
				<verse number="38">İnsanoğullarını, yabanıl hayvanları, gökte uçan kuşları senin eline teslim etti. Seni hepsine egemen kıldı. Altından baş sensin.</verse>
				<verse number="39">Senden sonra senden daha aşağı durumda başka bir krallık çıkacak. Sonra bütün dünyada egemenlik sürecek tunçtan üçüncü bir krallık çıkacak.</verse>
				<verse number="40">Dördüncü krallık demir gibi güçlü olacak. Çünkü demir her şeyi kırıp ezer. Demir gibi tümünü kırıp parçalayacak.</verse>
				<verse number="41">Ayaklarla parmakların bir kesiminin çömlekçi kilinden, bir kesiminin demirden olduğunu gördün; yani bölünmüş bir krallık olacak bu. Öyleyken onda demirin gücü de bulunacak, çünkü demiri kille karışık gördün.</verse>
				<verse number="42">Ayak parmaklarının bir kesimi demirden, bir kesimi kilden olduğu gibi, krallığın da bir bölümü güçlü, bir bölümü zayıf olacak.</verse>
				<verse number="43">Demirin kille karışık olduğunu gördüğüne göre halklar evlilik bağıyla birbirleriyle karışacaklar, ama demirin kille karışmadığı gibi onlar da birbirine bağlı kalmayacaklar.</verse>
				<verse number="44">“Bu krallar döneminde Göklerin Tanrısı hiç yıkılmayacak, başka halkın eline geçmeyecek bir krallık kuracak. Bu krallık önceki krallıkları ezip yok edecek, kendisiyse sonsuza dek sürecek.</verse>
				<verse number="45">İnsan eli değmeden dağdan kesilip gelen taşın demiri, tuncu, kili, gümüşü, altını parçaladığını gördün. Ulu Tanrı bundan sonra neler olacağını krala açıklamıştır. Düş gerçek, yorumu da güvenilirdir.”</verse>
				<verse number="46">Bunun üzerine Kral Nebukadnessar Daniel’in önünde yüzüstü yere kapandı. Ona bir sunu ve buhur sunulmasını buyurdu.</verse>
				<verse number="47">Daniel’e, “Madem bu gizi açıklayabildin, Tanrın gerçekten tanrıların Tanrısı, kralların Efendisi” dedi, “Gizleri açan O’dur.”</verse>
				<verse number="48">Sonra Daniel’i yüksek bir göreve getirdi; ona birçok değerli armağan verdi. Onu Babil İli’ne vali atadı, Babil’in bütün bilgelerinin başkanı yaptı.</verse>
				<verse number="49">Daniel’in isteği üzerine Şadrak’ı, Meşak’ı, Abed-Nego’yu da Babil İli’nde yüksek görevlere atadı. Daniel ise sarayda kaldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Kral Nebukadnessar altın bir heykel yaptı; boyu altmış, eni altı arşındı. Onu Babil İli’nde, Dura Ovası’na dikti.</verse>
				<verse number="2">Satrapları, kaymakamları, valileri, danışmanları, haznedarları, yargıçları, güvenlik görevlilerini ve illerin bütün öbür yüksek memurlarını diktiği heykeli adama törenine çağırttı.</verse>
				<verse number="3">Böylece satraplar, kaymakamlar, valiler, danışmanlar, haznedarlar, yargıçlar, güvenlik görevlileri ve illerin bütün öbür yüksek memurları Kral Nebukadnessar’ın diktiği heykeli adama töreni için toplanarak heykelin önünde durdular.</verse>
				<verse number="4">Sonra haberci yüksek sesle bağırdı: “Ey halklar, uluslar, her dilden insanlar, size şöyle yapmanız buyruluyor:</verse>
				<verse number="5">Boru, ney, lir, kanun, arp, davul ve her çeşit çalgı sesini duyar duymaz yere kapanıp Kral Nebukadnessar’ın dikmiş olduğu altın heykele tapınacaksınız.</verse>
				<verse number="6">Her kim yere kapanıp tapınmazsa hemen kızgın fırına atılacaktır.”</verse>
				<verse number="7">Bu yüzden ne zaman boru, ney, lir, kanun, arp ve her çeşit çalgı sesi duyulsa, bütün halklar, uluslar, her dilden insanlar yere kapanıp Kral Nebukadnessar’ın diktiği altın heykele tapındılar.</verse>
				<verse number="8">Bunun üzerine bazı Kildaniler yaklaşıp Yahudiler’i suçladılar.</verse>
				<verse number="9">Kral Nebukadnessar’a, “Ey kral, sen çok yaşa!” dediler,</verse>
				<verse number="10">“Boru, ney, lir, kanun, arp, davul ve her çeşit çalgı sesini duyan herkes yere kapanıp altın heykele tapınacak; kim yere kapanıp tapınmazsa kızgın fırına atılacak diye bir buyruk çıkardın, ey kral.</verse>
				<verse number="11">“Boru, ney, lir, kanun, arp, davul ve her çeşit çalgı sesini duyan herkes yere kapanıp altın heykele tapınacak; kim yere kapanıp tapınmazsa kızgın fırına atılacak diye bir buyruk çıkardın, ey kral.</verse>
				<verse number="12">Oysa Babil İli’nde yüksek görevlere atadığın Şadrak, Meşak, Abed-Nego adında bazı Yahudiler var. Bu adamlar seni saymadılar, ey kral. Senin ilahlarına kulluk etmiyor, diktiğin altın heykele tapınmıyorlar.”</verse>
				<verse number="13">Büyük öfkeye kapılan Nebukadnessar, Şadrak’ı, Meşak’ı, Abed-Nego’yu çağırttı. Bu kişiler kralın yanına getirildiler.</verse>
				<verse number="14">Nebukadnessar, “Ey Şadrak, Meşak, Abed-Nego, ilahlarıma kulluk etmediğiniz, diktiğim altın heykele tapınmadığınız doğru mu?” diye sordu,</verse>
				<verse number="15">“Şimdi boru, ney, lir, kanun, arp, davul ve her çeşit çalgı sesini duyar duymaz yere kapanıp yaptığım heykele tapınmaya hazırsanız ne iyi! Ama ona tapınmazsanız, hemen kızgın fırına atılacaksınız. O zaman bakalım hangi ilah sizi elimden kurtaracak?”</verse>
				<verse number="16">Şadrak, Meşak, Abed-Nego, “Bu konuda kendimizi savunma gereğini duymuyoruz” diye karşılık verdiler,</verse>
				<verse number="17">“Kızgın fırına atılsak bile, ey kral, kendisine kulluk ettiğimiz Tanrı bizi kızgın fırından kurtarabilir; senin elinden de bizi kurtaracaktır.</verse>
				<verse number="18">Ama bizi kurtarmasa bile bil ki, ey kral, ilahlarına kulluk etmeyiz, diktiğin altın heykele tapınmayız.”</verse>
				<verse number="19">Nebukadnessar Şadrak, Meşak, Abed-Nego’ya çok öfkelendi; onlara karşı tutumu değişti. Fırının her zamankinden yedi kat daha çok ısıtılmasını buyurdu.</verse>
				<verse number="20">Sonra ordusundaki bazı güçlü askerlere Şadrak’ı, Meşak’ı, Abed-Nego’yu bağlayıp kızgın fırına atmalarını buyurdu.</verse>
				<verse number="21">Böylece bu kişiler, şalvarları, kaftanları, sarıkları ve öbür giysileriyle birlikte bağlanıp kızgın fırına atıldılar.</verse>
				<verse number="22">Kralın buyruğu çok sıkı, fırın da çok ısıtılmış olduğundan, Şadrak’ı, Meşak’ı, Abed-Nego’yu götüren adamları ateşin alevleri yakıp öldürdü.</verse>
				<verse number="23">Üç adamsa –Şadrak, Meşak, Abed-Nego– bağlı olarak kızgın fırına düştüler.</verse>
				<verse number="24">O zaman Kral Nebukadnessar şaşkınlık içinde birden ayağa kalktı. Danışmanlarına, “Biz ateşin içine bağlı üç kişi atmadık mı?” diye sordu. Danışmanlar, “Kuşkusuz, ey kral” diye karşılık verdiler.</verse>
				<verse number="25">Kral, “Ben dört kişi görüyorum” dedi, “Ateşin içinde yürüyorlar, bağlarından çözülmüş, hiçbir zarara uğramamışlar. Dördüncünün görünümü de bir ilahi varlığa benziyor.”</verse>
				<verse number="26">Sonra kızgın fırının kapısına yaklaşarak, “Ey Yüce Tanrı’nın kulları Şadrak, Meşak, Abed-Nego, dışarı çıkıp buraya gelin!” diye seslendi. Bunun üzerine Şadrak, Meşak, Abed-Nego ateşin içinden çıktılar.</verse>
				<verse number="27">Satraplar, kaymakamlar, valiler, kralın danışmanları onların çevresinde toplandılar. Adamların bedenlerinde ateşin hiçbir etkisi olmadığını gördüler. Başlarındaki tek saç yanmamış, giysileri değişmemiş, ateşin kokusu üzerlerine sinmemişti.</verse>
				<verse number="28">Bunun üzerine Nebukadnessar, “Şadrak, Meşak ve Abed-Nego’nun Tanrısı’na övgüler olsun!” dedi, “Meleğini gönderip kendisine güvenen kullarını kurtardı. Onlar buyruğuma karşı geldiler, kendi Tanrıları’ndan başka bir ilaha kulluk edip tapınmamak için canlarını tehlikeye attılar.</verse>
				<verse number="29">İşte buyuruyorum: Hangi halktan, ulustan ya da dilden olursa olsun, Şadrak, Meşak ve Abed-Nego’nun Tanrısı’ndan saygısızca söz eden herkes paramparça edilecek, evleri çöplüğe çevrilecek. Çünkü böyle kurtarabilen başka bir tanrı yoktur.”</verse>
				<verse number="30">Sonra Şadrak’ı, Meşak’ı, Abed-Nego’yu Babil İli’nde daha yüksek görevlere atadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Kral Nebukadnessar dünyadaki bütün halklara, uluslara ve her dilden insanlara şu bildiriyi gönderdi: “Esenliğiniz bol olsun!</verse>
				<verse number="2">Yüce Tanrı’nın benim için gerçekleştirdiği belirtileri ve şaşılası işleri size bildirmeyi uygun gördüm.</verse>
				<verse number="3">“Belirtileri ne büyük! Şaşılası işleri ne yüce! Krallığı ebedi krallıktır, Egemenliği kuşaklar boyu sürecek.</verse>
				<verse number="4">“Ben, Nebukadnessar, evimde huzur, sarayımda gönenç içindeydim.</verse>
				<verse number="5">Beni korkutan bir düş gördüm. Yatağımda yatarken düşüncelerimle görümlerim beni ürküttü.</verse>
				<verse number="6">Düşün ne anlama geldiğini açıklamaları için Babil’in bütün bilgelerinin yanıma getirilmesini buyurdum.</verse>
				<verse number="7">Sihirbazlar, yıldızbilimciler, falcılar yanıma gelince, gördüğüm düşü onlara anlattımsa da ne anlama geldiğini açıklayamadılar.</verse>
				<verse number="8">Sonunda ilahımın adından gelen Belteşassar adıyla çağrılan ve kendisinde kutsal ilahların ruhu bulunan Daniel yanıma geldi. Gördüğüm düşü ona anlattım.</verse>
				<verse number="9">“Ona şöyle dedim: Ey sihirbazların başkanı Belteşassar, sende kutsal ilahların ruhu olduğunu, her gizi açıklayabileceğini biliyorum. İşte gördüğüm düş: Ne anlama geldiğini bana açıkla.</verse>
				<verse number="10">Yatarken gördüğüm görümler şunlar: Dünyanın ortasında çok yüksek bir ağaç gördüm.</verse>
				<verse number="11">Ağaç büyüdü, güçlendi, boyu göklere erişti. Dünyanın dört bucağından görülüyordu.</verse>
				<verse number="12">Yaprakları güzeldi, herkese yetecek kadar bol meyvesi vardı. Yabanıl hayvanlar gölgesinde barınıyor, gökte uçan kuşlar dallarına tünüyordu. Her canlı ondan besleniyordu.</verse>
				<verse number="13">“Yatağımda yatarken gördüğüm görümlerde gökten inen bir gözcü, kutsal bir varlık gördüm.</verse>
				<verse number="14">Yüksek sesle, ‘Ağacı ve dallarını kesin, yapraklarını yolun, meyvesini atın’ diye bağırdı, ‘Altında barınan hayvanlarla dallarına tüneyen kuşlar kaçsın.</verse>
				<verse number="15">Ama köklerin bulunduğu kütüğü demirle, tunçla çevreleyip yerde, otların içinde bırakın. “ ‘Göğün çiyiyle ıslansın, hayvanlarla birlikte yerdeki otlardan pay alsın.</verse>
				<verse number="16">Ondaki insan yüreği değiştirilsin, yerine hayvan yüreği verilsin. Üzerinden yedi vakit geçsin.</verse>
				<verse number="17">Bu yargıyı gözcüler, kararı kutsallar verdi. Öyle ki, her canlı Yüce Olan’ın insan krallıkları üzerinde egemenlik sürdüğünü ve onları dilediği kişiye, en hor görülen birine bile verebileceğini bilsin.’</verse>
				<verse number="18">“İşte ben Kral Nebukadnessar’ın gördüğü düş! Şimdi, ey Belteşassar, bunun ne anlama geldiğini söyle. Çünkü krallığımdaki bilgelerin hiçbiri bu düşün ne anlama geldiğini bana açıklayamadı. Ama sen açıklayabilirsin, çünkü kutsal ilahların ruhu var sende.”</verse>
				<verse number="19">O zaman öbür adı Belteşassar olan Daniel bir süre şaşkın şaşkın durdu, düşünceleri onu ürküttü. Bunun üzerine kral, “Ey Belteşassar, bu düş de yorumu da seni ürkütmesin” dedi. Belteşassar, “Ey efendim, keşke bu düş senden nefret edenlerin, yorumu da düşmanlarının başına gelseydi!” diye karşılık verdi,</verse>
				<verse number="20">“Büyüyen, güçlenen, boyu göklere erişen, dünyadaki herkesçe görülebilen bir ağaç gördün.</verse>
				<verse number="21">Yaprakları güzeldi, meyvesi herkese yetecek kadar boldu. Yabanıl hayvanlar altında barınır, gökte uçan kuşlar dallarına tünerdi.</verse>
				<verse number="22">Ey kral, o ağaç sensin! Sen büyüdün, güçlendin. Büyüklüğün giderek göklere erişti, egemenliğin dünyanın dört bucağına yayıldı.</verse>
				<verse number="23">“Sen, ey kral, bir gözcünün, kutsal bir varlığın gökten indiğini gördün. ‘Ağacı kesip yok edin, ama köklerin bulunduğu kütüğü demirle, tunçla çevreleyip yerde, otların içinde bırakın. Göğün çiyiyle ıslansın; üzerinden yedi vakit geçinceye dek yabanıl hayvanlarla birlikte pay alsın’ diyordu.</verse>
				<verse number="24">“Ey efendim kral, düşün anlamı ve Yüce Olan’ın senin başına getireceği yargı şudur:</verse>
				<verse number="25">İnsanlar arasından kovulacak, yabanıl hayvanlarla yaşayacaksın; öküz gibi otla beslenecek, göğün çiyiyle ıslanacaksın. Yüce Olan’ın insan krallıkları üzerinde egemenlik sürdüğünü ve krallığı dilediği kişiye verdiğini anlayıncaya dek yedi vakit geçecek.</verse>
				<verse number="26">Köklerin bulunduğu kütüğün bırakılması için buyruk verildi. Bunun anlamı şu: Sen göklerin egemenlik sürdüğünü anlayınca krallığın sana geri verilecek.</verse>
				<verse number="27">Bu yüzden, ey kral, öğüdümü benimse: Doğru olanı yaparak günahından, düşkünlere iyilik ederek suçlarından vazgeç. Olur ya, gönencin uzun sürer.”</verse>
				<verse number="28">Bunların hepsi Kral Nebukadnessar’ın başına geldi.</verse>
				<verse number="29">On iki ay sonra kral Babil Sarayı’nın damında geziniyordu.</verse>
				<verse number="30">Kral, “İşte onurum ve yüceliğim için üstün gücümle krallığımın başkenti olarak kurduğum büyük Babil!” dedi.</verse>
				<verse number="31">Daha sözünü bitirmeden gökten bir ses duyuldu: “Ey Kral Nebukadnessar, krallık senden alındı.</verse>
				<verse number="32">İnsanlar arasından kovulacak, yabanıl hayvanlarla yaşayacaksın. Öküz gibi otla besleneceksin. Yüce Olan’ın insan krallıkları üzerinde egemenlik sürdüğünü ve krallığı dilediği kişiye verdiğini anlayıncaya dek yedi vakit geçecek.”</verse>
				<verse number="33">Nebukadnessar’a ilişkin bu söz hemen yerine geldi. İnsanlar arasından kovuldu. Öküz gibi otla beslendi. Bedeni göğün çiyiyle ıslandı. Saçı kartal tüyü, tırnakları kuş pençesi gibi uzadı.</verse>
				<verse number="34">Belirlenen sürenin sonunda ben Nebukadnessar gözlerimi göğe kaldırdım ve kendime geldim. Yüce Olan’ı övdüm. Sonsuza dek Diri Olan’ı onurlandırıp yücelttim. O’nun egemenliği ebedi egemenliktir, Krallığı kuşaklar boyu sürecek.</verse>
				<verse number="35">Dünyada yaşayanlar bir hiç sayılır. O gökteki güçlere de dünyada yaşayanlara da Dilediğini yapar. O’nun elini durduracak, O’na, “Ne yapıyorsun?” diyecek kimse yoktur.</verse>
				<verse number="36">O anda aklım başıma geldi. Krallığımın yüceliği için onurum ve görkemim bana geri verildi. Danışmanlarımla soylu adamlarım beni aradılar. Krallığıma kavuştum, bana daha büyük yücelik verildi.</verse>
				<verse number="37">Ben Nebukadnessar Göklerin Kralı’na şükrederim. O’nu över, yüceltirim. Çünkü bütün yaptıkları gerçek, yolları doğrudur; kendini beğenmişleri alçaltmaya gücü yeter.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Kral Belşassar soylu adamlarından bin kişiye büyük bir şölen verdi, onlarla şarap içti.</verse>
				<verse number="2">Şarabını keyifle içerken, atası Nebukadnessar’ın Yeruşalim’deki tapınaktan çıkarıp getirdiği altın ve gümüş kapların getirilmesini buyurdu. Öyle ki, kendisi, karıları, cariyeleri, soylu adamları onlarla içsinler.</verse>
				<verse number="3">Böylece Tanrı’nın Yeruşalim’deki tapınağından alınan altın kaplar getirildi; kral, karıları, cariyeleri, soylu adamları onlarla içtiler.</verse>
				<verse number="4">Şaraplarını içerken altından, gümüşten, tunçtan, demirden, ağaçtan, taştan ilahları övdüler.</verse>
				<verse number="5">Ansızın bir insan elinin parmakları belirdi, kandilliğin yanındaki saray duvarının sıvası üzerine yazmaya başladı. Kral yazan eli gördü,</verse>
				<verse number="6">aklından geçenler onu ürküttü, benzi soldu; eli ayağı tutmaz oldu, dizlerinin bağı çözüldü.</verse>
				<verse number="7">Yüksek sesle Babil’in bilgelerini –falcılarla yıldızbilimcileri– çağırttı. Onlara, “Bu yazıyı kim okuyup ne anlama geldiğini bana açıklarsa, kendisine mor giysi giydirilip boynuna altın zincir takılacak ve ülkede üçüncü önder olacak” dedi.</verse>
				<verse number="8">Kralın bütün bilgeleri geldiyse de yazıyı kimse okuyamadı, ne anlama geldiğini de açıklayamadı.</verse>
				<verse number="9">Bu yüzden Kral Belşassar daha da korktu, benzi büsbütün soldu. Soylu adamlarıysa şaşkındı.</verse>
				<verse number="10">Kralla soyluların seslerini duyan kraliçe şölen salonuna geldi. “Çok yaşa, ey kral!” dedi, “Aklından geçenler seni ürkütmesin, benzin solmasın!</verse>
				<verse number="11">Ülkende kendisinde kutsal ilahların ruhu bulunan biri var. Atan Kral Nebukadnessar’ın döneminde kavrayışa, sağduyuya, ilahlara özgü bilgeliğe sahip olmakla tanınırdı. Atan Kral Nebukadnessar onu sihirbazların, yıldızbilimcilerin, falcıların başkanlığına atadı.</verse>
				<verse number="12">Kralın Belteşassar diye çağırdığı Daniel olağanüstü bir ruha, bilgiye, sağduyuya sahiptir. Üstelik düşleri yorumlama, bilmeceleri çözme, gizemleri açıklama yeteneği de vardır. Daniel’i çağırt, yazının ne anlama geldiğini o sana söyleyecektir.”</verse>
				<verse number="13">Böylece Daniel’i kralın önüne getirdiler. Kral, “Kral atamın Yahuda’dan getirdiği, Yahuda sürgünlerinden Daniel sen misin?” diye sordu,</verse>
				<verse number="14">“Sende ilahların ruhu bulunduğunu, kavrayış, sağduyu ve olağanüstü bilgelikle donanmış olduğunu duydum.</verse>
				<verse number="15">Bu yazıyı okuyup ne anlama geldiğini söylemeleri için bilgelerle falcıları çağırttım. Ama ne anlama geldiğini açıklayamadılar.</verse>
				<verse number="16">Senin yorum yapabildiğini, gizemleri açıklayabildiğini duydum. Bu yazıyı okur, ne anlama geldiğini açıklayabilirsen, sana mor giysi giydirilip boynuna altın zincir takılacak; ülkede üçüncü önder olacaksın.”</verse>
				<verse number="17">Daniel, “Armağanların senin olsun, ödüllerini de bir başkasına ver” diye karşılık verdi, “Ama ben yine de yazıyı okuyup ne anlama geldiğini sana açıklayacağım.</verse>
				<verse number="18">“Ey kral, Yüce Tanrı atan Nebukadnessar’a krallığı, büyüklüğü, yüceliği, görkemi verdi.</verse>
				<verse number="19">Tanrı’nın sağladığı büyüklük yüzünden bütün halklar, uluslar, her dilden insan ondan korkup titredi. Dilediğini öldürür, dilediğini yaşatırdı; dilediğini yüceltir, dilediğini alçaltırdı.</verse>
				<verse number="20">Ne var ki, gurura kapılıp saygısızlıkta direnince krallık tahtından indirildi, yüceliği kendisinden alındı.</verse>
				<verse number="21">İnsanlar arasından kovuldu ve ona hayvan yüreği verildi. Yüce Tanrı’nın insanların krallığı üzerinde egemenlik sürdüğünü, onu dilediği kişiye verdiğini anlayıncaya dek yaban eşekleri arasında yaşadı, öküz gibi otla beslendi, bedeni göğün çiyiyle ıslandı.</verse>
				<verse number="22">“Ama ey sen, onun torunu Belşassar, bunların hepsini bildiğin halde alçakgönüllülüğü benimsemedin.</verse>
				<verse number="23">Bunun yerine göğün Rabbi’ne karşı kendini yükselttin. O’nun tapınağından aldıkları kapları sana getirdiler. Sen, karıların, cariyelerin, soylu adamların onlarla şarap içtiniz. Görmeyen, duymayan, anlamayan altından, gümüşten, tunçtan, demirden, ağaçtan, taştan ilahları övdün. Soluğunu elinde tutan, bütün yollarını gözeten Tanrı’yı ise yüceltmedin.</verse>
				<verse number="24">Bu yüzden Tanrı o yazıyı yazan eli gönderdi.</verse>
				<verse number="25">“Yazılan yazı şudur: MENE, MENE, TEKEL ve PARSİN.</verse>
				<verse number="26">“Bu sözcüklerin anlamı şudur: MENE: Tanrı senin krallığının günlerini saydı ve ona son verdi.</verse>
				<verse number="27">TEKEL: Terazide tartıldın ve eksik bulundun.</verse>
				<verse number="28">PERES: Krallığın ikiye bölünerek Medler’le Persler’e verildi.”</verse>
				<verse number="29">Belşassar’ın buyruğu üzerine Daniel’e mor giysi giydirilip boynuna altın zincir takıldı ve ülkede üçüncü önder ilan edildi.</verse>
				<verse number="30">Kildan Kralı Belşassar o gece öldürüldü.</verse>
				<verse number="31">Altmış iki yaşında olan Medli Darius krallığı eline geçirdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Darius bütün ülkeyi yönetecek yüz yirmi satrap atamayı uygun gördü.</verse>
				<verse number="2">Bunların başına da biri Daniel olmak üzere üç bakan atadı. Krala zarar gelmemesi için bakanlar satraplardan hesap soracaklardı.</verse>
				<verse number="3">Kendisinde bulunan olağanüstü ruh sayesinde Daniel öbür bakanlarla satraplardan üstün olduğundan, kral onu bütün ülkenin başına atamayı tasarlıyordu.</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine öbür bakanlarla satraplar Daniel’i ülke yönetimi konusunda suçlamak için fırsat kollamaya başladılar. Ancak ne suçlanacak bir yanını, ne de bir yanlışını buldular. Çünkü Daniel güvenilir biriydi. Kendisinde hiçbir eksiklik ya da yanlışlık bulamadılar.</verse>
				<verse number="5">Sonunda, “Daniel’i Tanrısı’nın Yasası’yla ilgili bir konuda suçlayamazsak, bir suçlama nedeni bulamayacağız” dediler.</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine bakanlarla satraplar hep birlikte krala gidip, “Ey Kral Darius, çok yaşa!” dediler,</verse>
				<verse number="7">“Ülkenin bütün bakanları, kaymakamları, satrapları, danışmanları, valileri olarak kralın zorlu bir yasa çıkarması üzerinde anlaştık. Ey kral, kim otuz gün içinde senden başka bir insana ya da ilaha dua ederse, aslan çukuruna atılsın.</verse>
				<verse number="8">Şimdi, ey kral, yasağı koy; Medler’le Persler’in değişmez yasası uyarınca yazıyı imzala ki değiştirilemesin.”</verse>
				<verse number="9">Böylece Kral Darius yasağı içeren yasayı imzaladı.</verse>
				<verse number="10">Daniel yasanın imzalandığını öğrenince evine gitti. Yukarı odasının Yeruşalim yönüne bakan pencereleri açıktı. Daha önce yaptığı gibi her gün üç kez diz çöküp dua etti, Tanrısı’na övgüler sundu.</verse>
				<verse number="11">Ona tuzak kuran adamlar hep birlikte oraya gittiklerinde, onu Tanrısı’na dua edip yalvarırken gördüler.</verse>
				<verse number="12">Bunun üzerine krala gidip çıkardığı yasayla ilgili şunları söylediler: “Ey kral, kim otuz gün içinde senden başka bir insana ya da ilaha dua ederse, aslan çukuruna atılsın diye yasa imzalamadın mı?” Kral, “Medler’le Persler’in değişmez yasası uyarınca çıkardığım yasa geçerlidir” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="13">Bunun üzerine, “Ey kral, Yahuda sürgünlerinden olan Daniel seni de imzaladığın yasayı da saymıyor; günde üç kez dua ediyor” dediler.</verse>
				<verse number="14">Bunu duyan kral çok üzüldü, Daniel’i kurtarmayı kafasına koydu. Onu kurtarmak için güneş batıncaya dek uğraştı.</verse>
				<verse number="15">O zaman adamlar toplu halde krala gidip, “Ey kral, Medler’le Persler’in yasası uyarınca, kralın koyduğu yasanın ya da yasağın değiştirilemeyeceğini bilmelisin” dediler.</verse>
				<verse number="16">Bunun üzerine kral Daniel’i getirip aslan çukuruna atmalarını buyurdu. Daniel’e de, “Kendisine sürekli kulluk ettiğin Tanrın seni kurtarsın!” dedi.</verse>
				<verse number="17">Bir taş getirip çukurun ağzına koydular. Daniel’le ilgili hiçbir şey değiştirilmesin diye kral hem kendi mühür yüzüğüyle, hem soyluların mühür yüzükleriyle taşı mühürledi.</verse>
				<verse number="18">Sonra sarayına döndü; geceyi yemek yemeden, eğlenmeden geçirdi; uykusu kaçtı.</verse>
				<verse number="19">Şafak sökerken kalkıp acele aslan çukuruna gitti.</verse>
				<verse number="20">Çukura yaklaşınca üzgün bir sesle, “Ey yaşayan Tanrı’nın kulu Daniel, kendisine sürekli kulluk ettiğin Tanrın seni aslanlardan kurtarabildi mi?” diye haykırdı.</verse>
				<verse number="21">Daniel, “Ey kral, sen çok yaşa!” diye yanıtladı,</verse>
				<verse number="22">“Tanrım meleğini gönderip aslanların ağzını kapadı. Beni incitmediler. Çünkü Tanrı’nın önünde suçsuz bulundum. Sana karşı da, ey kral, hiçbir yanlışlık yapmadım.”</verse>
				<verse number="23">Kral buna çok sevindi, Daniel’i çukurdan çıkarmalarını buyurdu. Daniel çukurdan çıkarıldı. Bedeninde hiçbir yara izi bulunmadı. Çünkü Tanrısı’na güvenmişti.</verse>
				<verse number="24">Kralın buyruğu uyarınca, Daniel’i haksız yere suçlayan adamları, karılarıyla, çocuklarıyla birlikte getirip aslan çukuruna attılar. Daha çukurun dibine varmadan aslanlar onları kapıp kemiklerini kırdılar.</verse>
				<verse number="25">Kral Darius dünyada yaşayan bütün halklara, uluslara ve her dilden insanlara şöyle yazdı: “Esenliğiniz bol olsun!</verse>
				<verse number="26">Krallığımda yaşayan herkesin Daniel’in Tanrısı’ndan korkup titremesini buyuruyorum. O yaşayan Tanrı’dır, Sonsuza dek var olacak. Krallığı yıkılmayacak, Egemenliği son bulmayacak.</verse>
				<verse number="27">O kurtarır, O yaşatır, Gökte de yerde de Belirtiler, şaşılası işler yapar. Daniel’i aslanların pençesinden kurtaran O’dur.”</verse>
				<verse number="28">Böylece Darius’un ve Persli Koreş’in krallığı döneminde Daniel’in işleri iyi gitti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Babil Kralı Belşassar’ın krallığının birinci yılında, Daniel yatağında yatarken bir düş ve görümler gördü. Sonra düşünün özetini yazdı;</verse>
				<verse number="2">şöyle dedi: “Gece bir görümde göğün dört rüzgarının büyük denize saldırdığını gördüm.</verse>
				<verse number="3">Denizden birbirinden farklı dört büyük yaratık çıktı.</verse>
				<verse number="4">“Birinci yaratık aslana benziyordu, kartal kanatları vardı. Ben bakarken kanatları koparıldı, yaratık yerden kaldırıldı, insan gibi ayakları üzerine durduruldu. Ona bir insan yüreği verildi.</verse>
				<verse number="5">“İkinci yaratık ayıya benziyordu. Bir yanı üzerinde doğrulmuştu. Ağzında, dişleri arasında üç kaburga kemiği vardı. Ona, ‘Haydi kalk, yiyebildiğin kadar et ye!’ dediler.</verse>
				<verse number="6">“Sonra baktım, parsa benzer bir başka yaratık gördüm. Sırtında dört kuş kanadı vardı. Bu yaratığın dört başı vardı ve ona egemenlik verilmişti.</verse>
				<verse number="7">“Bundan sonraki gece görümlerimde korkunç, ürkütücü, çok güçlü dördüncü bir yaratık gördüm. Büyük demir dişleri vardı; yiyip parçalıyor, artakalanı ayakları altında çiğniyordu. Kendisinden önceki yaratıklara benzemiyordu. On boynuzu vardı.</verse>
				<verse number="8">“Ben gözümü dikmiş boynuzlara bakarken, onların arasından daha küçük başka bir boynuz çıktı. İlk boynuzlardan üçü onun önünde söküldü. Bu boynuzun insan gözü gibi gözleri, böbürlenen bir ağzı vardı.</verse>
				<verse number="9">“Ben bakarken Tahtlar kuruldu, Eskiden beri var Olan yerine oturdu. Giysileri kar gibi beyaz, Başındaki saçlar yün gibi apaktı. Tahtı alev alev, Tekerlekleri kızgın ateş gibiydi.</verse>
				<verse number="10">Önünden ateşten bir ırmak çıkıp akıyordu. Binlerce binler O’na hizmet ediyordu; On binlerce on binler Önünde duruyordu. Mahkeme kuruldu, Kitaplar açıldı.</verse>
				<verse number="11">“Boynuzun söylediği övüngen sözleri duyunca baktım, yaratık gözümün önünde öldürüldü, bedeni kızgın ateşe atıldı, yok oldu.</verse>
				<verse number="12">Öbür yaratıklara gelince, egemenlik onlardan alınmış, ancak belirli bir süre için yaşamalarına izin verilmişti.</verse>
				<verse number="13">“Gece görümlerimde insanoğluna benzer birinin göğün bulutlarıyla geldiğini gördüm. Eskiden beri var Olan’ın yanına doğru ilerledi, O’nun önüne getirildi.</verse>
				<verse number="14">Ona egemenlik, yücelik ve krallık verildi. Bütün halklar, uluslar ve her dilden insan ona tapındı. Egemenliği hiç bitmeyecek sonsuz bir egemenlik, krallığı hiç yıkılmayacak bir krallıktır.”</verse>
				<verse number="15">“Ben Daniel’e gelince, ruhum üzüntüyle sarsıldı, gördüğüm görümler beni ürküttü.</verse>
				<verse number="16">Orada duranlardan birine yaklaştım, bütün bunların gerçek anlamını açıklamasını istedim. “O da bana bunların ne anlama geldiğini açıkladı:</verse>
				<verse number="17">‘Bu dört büyük yaratık yeryüzünde ortaya çıkacak dört kraldır.</verse>
				<verse number="18">Ama Yüceler Yücesi’nin kutsalları krallığı alacak, sonsuza dek ellerinde tutacaklar. Evet, sonsuzlara dek.’</verse>
				<verse number="19">“Bundan sonra öbürlerinden farklı, çok korkunç, demirden dişleri, tunçtan tırnakları olan, yiyip parçalayan, artakalanı ayakları altında çiğneyen dördüncü yaratığın ne anlama geldiğini öğrenmek istedim.</verse>
				<verse number="20">Bunun yanısıra başındaki on boynuzdan sonra çıkan öbür boynuzun ne olduğunu da öğrenmek istedim. Bu boynuzun önünden üç boynuz düşmüştü, sanki ötekilerden daha iriceydi. Gözleri ve böbürlenen bir ağzı vardı.</verse>
				<verse number="21">Ben baktığım sırada bu boynuz kutsallarla savaşıyor ve onları yeniyordu.</verse>
				<verse number="22">Eskiden beri var Olan –Yüceler Yücesi– gelip kutsallarının lehine yargı verene dek bu böyle sürdü. Kutsalların krallığı alma zamanı gelmişti.</verse>
				<verse number="23">“Bana şu açıklamayı yaptı: ‘Dördüncü yaratık yeryüzünde ortaya çıkacak dördüncü krallıktır. Bütün öbür krallıklardan farklı olacak, bütün dünyayı yiyip bitirecek, çiğneyip parçalayacak.</verse>
				<verse number="24">On boynuz bu krallıktan çıkacak on kraldır. Bunlardan sonra öncekilerden farklı bir başka kral ortaya çıkıp üç kralı tahtlarından indirecek.</verse>
				<verse number="25">Yüceler Yücesi’ni kötüleyen sözler söyleyecek, O’nun kutsallarına baskı yapacak. Belirlenen zamanları, yasaları değiştirmeyi amaçlayacak. Kutsallar üç buçuk yıl için eline teslim edilecekler.</verse>
				<verse number="26">“ ‘Ama mahkeme kurulacak, onun egemenliğine son verilecek, büsbütün yok edilecek.</verse>
				<verse number="27">Göklerin altındaki krallıklara özgü krallık, egemenlik ve büyüklük kutsallara, Yüceler Yücesi’nin halkına verilecek. Bu halkın krallığı sonsuza dek sürecek, bütün uluslar ona kulluk edip sözünü dinleyecek.’</verse>
				<verse number="28">“İşte olayın gelişimi burada bitiyor. Ben Daniel’e gelince, düşüncelerim beni çok ürküttü, benzim soldu. Ama bu olayı içimde sakladım.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Kral Belşassar’ın krallığının üçüncü yılında, ben Daniel daha önce gördüğüm görümden başka bir görüm gördüm.</verse>
				<verse number="2">Görümde kendimi Elam İli’ndeki Sus Kalesi’nde, Ulay Kanalı’nın yanında gördüm.</verse>
				<verse number="3">Gözlerimi kaldırıp bakınca kanal kıyısında duran bir koç gördüm; iki uzun boynuzu vardı. Boynuzlardan daha geç çıkanı öbüründen daha uzundu.</verse>
				<verse number="4">Koçun batıya, kuzeye, güneye doğru boynuz attığını gördüm. Hiçbir hayvan ona karşı koyamıyor, kimse onun elinden kurtaramıyordu. Koç dilediği gibi davrandı ve gitgide güçlendi.</verse>
				<verse number="5">Ben bu olayı düşünürken, batıdan ansızın gözleri arasında çarpıcı bir boynuzu olan bir teke geldi. Yere basmadan bütün dünyayı aştı.</verse>
				<verse number="6">Güç ve öfkeyle, kanalın yanında durduğunu gördüğüm iki boynuzlu koça doğru koştu.</verse>
				<verse number="7">Öfkeyle saldırdığını, koça vurup boynuzlarını kırdığını gördüm. Koçun tekeye karşı duracak gücü yoktu; teke koçu yere vurup çiğnedi. Koçu onun elinden kurtaracak kimse yoktu.</verse>
				<verse number="8">Teke çok güçlendi, ama en güçlü olduğu sırada büyük boynuzu kırıldı. Kırılan boynuzun yerine, göğün dört rüzgarına doğru çarpıcı dört boynuz çıktı.</verse>
				<verse number="9">Bu boynuzların birinden başka bir küçük boynuz çıktı; güneye, doğuya ve Güzel Ülke’ye doğru yayılarak çok güçlendi.</verse>
				<verse number="10">Göklerin ordusuna erişinceye dek büyüdü. Gökteki ordudan ve yıldızlardan bazılarını yeryüzüne düşürdü, ayakları altına alıp çiğnedi.</verse>
				<verse number="11">Kendisini Gök Ordusu’nun Önderi kadar yükseltti. Tanrı’ya sunulan günlük sunu kaldırıldı, O’nun tapınağı yıkıldı.</verse>
				<verse number="12">Başkaldırı yüzünden günlük sunuya karşı çıkıldı. Gerçek ayak altında çiğnendi. Küçük boynuz yaptığı her şeyde başarılı oldu.</verse>
				<verse number="13">Sonra kutsal bir varlığın konuştuğunu duydum. Başka kutsal bir varlık ona, “Bu görümde –günlük sunuyla, yıkım getiren başkaldırıyla, kutsal yerin ve ordunun ayak altında çiğnenmesiyle ilgili görümde– olanlar ne zamana dek sürecek?” diye sordu.</verse>
				<verse number="14">Kutsal varlık bana, “2 300 akşam, sabah olacak, sonra kutsal yer yeniden düzene konulacak” dedi.</verse>
				<verse number="15">Ben Daniel, gördüğüm görümün ne anlama geldiğini çözmeye çalışırken, insana benzer biri karşımda durdu.</verse>
				<verse number="16">Bir insan sesinin Ulay Kanalı’ndan, “Ey Cebrail, görümün ne anlama geldiğini şuna açıkla” diye seslendiğini duydum.</verse>
				<verse number="17">Cebrail durduğum yere yaklaşınca korkudan yere yığıldım. Bana, “Ey insanoğlu!” dedi, “Bu görümün sonla ilgili olduğunu anla.”</verse>
				<verse number="18">O benimle konuşurken, yüzükoyun yere uzanmış, derin bir uykuya dalmışım. Dokunup beni ayağa kaldırdı.</verse>
				<verse number="19">Bana, “Daha sonra Tanrı’nın öfkesi sona erdiğinde neler olacağını sana söyleyeceğim” dedi, “Çünkü görüm sonun belirlenen zamanıyla ilgilidir.</verse>
				<verse number="20">Gördüğün iki boynuzlu koç Med ve Pers krallarını simgeler.</verse>
				<verse number="21">Teke Grek Kralı’dır; gözleri arasındaki büyük boynuz birinci kraldır.</verse>
				<verse number="22">Kırılan boynuzun yerine çıkan dört boynuz, ulusundan çıkacak dört krallığı simgeliyor. Ama ilk kral kadar güçlü olmayacaklar.</verse>
				<verse number="23">“Bu dört krallığın sonu yaklaşıp yapılan kötülükler doruğa varınca, sert yüzlü ve aldatmada usta bir kral ortaya çıkacak.</verse>
				<verse number="24">Kendisinden gelmeyen büyük bir güce kavuşacak. Şaşırtıcı yıkımlar yapacak, el attığı her işte başarılı olacak. Güçlüleri ve kutsal halkı yok edecek.</verse>
				<verse number="25">Yapacağı işleri aldatarak başaracak, kendisini yükseltecek. Güvenlikte olan birçoklarını yok edecek, Önderler Önderi’ne karşı duracak. Ama kendisi insan eli değmeden yok edilecek.</verse>
				<verse number="26">“Akşam ve sabahla ilgili sana bildirilen görüm gerçektir. Ama sen görümü gizli tut. Çünkü uzak bir gelecekle ilgilidir.”</verse>
				<verse number="27">Ben Daniel günlerce bitkin ve hasta kaldım. Sonra kalkıp kralın işlerini yapmayı sürdürdüm. Bu anlaşılması güç görümden ötürü şaşkındım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Medli Ahaşveroş oğlu Darius Kildan Kralı oldu. Krallığının birinci yılında ben Daniel, RAB’bin Peygamber Yeremya’ya bildirdiği sayının –Yeruşalim’in ıssız kalacağı yılların sayısının– yetmiş olduğunu Kutsal Yazılar’dan anladım.</verse>
				<verse number="2">Medli Ahaşveroş oğlu Darius Kildan Kralı oldu. Krallığının birinci yılında ben Daniel, RAB’bin Peygamber Yeremya’ya bildirdiği sayının –Yeruşalim’in ıssız kalacağı yılların sayısının– yetmiş olduğunu Kutsal Yazılar’dan anladım.</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine yüzümü Rab Tanrı’ya çevirdim. Duayla, yakarışla, oruçla O’na yalvardım; çul kuşanıp külde oturdum.</verse>
				<verse number="4">RAB Tanrım’a dua edip günahlarımızı itiraf ettim. Şöyle dedim: “Ya Rab, kendisini sevenlerle, buyruklarına uyanlarla yaptığı antlaşmaya bağlı kalan yüce ve görkemli Tanrı!</verse>
				<verse number="5">Buyruklarından, ilkelerinden ayrılıp günah, suç işledik, kötülük yaptık, başkaldırdık.</verse>
				<verse number="6">Senin adına krallarımıza, önderlerimize, atalarımıza, ülkedeki bütün halka seslenen kulların peygamberleri dinlemedik.</verse>
				<verse number="7">“Sen adaletlisin, ya Rab! Sadakatsizliğimiz yüzünden bizi uzak yakın ülkelere sürdün. Oralarda yaşayan biz Yahudiler, Yeruşalim halkı, İsrailliler bugün utanç içindeyiz.</verse>
				<verse number="8">Evet, ya RAB, bizler, krallarımız, önderlerimiz, atalarımız sana karşı işlediğimiz günah yüzünden utanç içindeyiz.</verse>
				<verse number="9">Sana karşı geldiğimiz halde, sen acıyan, bağışlayan Tanrımız Rab’sin.</verse>
				<verse number="10">Tanrımız RAB’bin sözüne kulak vermedik, kulları peygamberler aracılığıyla bize verdiği yasalara uymadık.</verse>
				<verse number="11">Bütün İsrail halkı yasanı çiğnedi, sırtını sana dönüp seni dinlemek istemedi. “Bu yüzden Tanrı kulu Musa’nın Yasası’nda yazılan lanet başımıza yağdı, içilen ant yerine geldi. Çünkü sana karşı günah işledik.</verse>
				<verse number="12">Üzerimize büyük yıkım getirerek bizim ve bizi yöneten önderlerimiz için söylediğin sözleri yerine getirdin. Yeruşalim’in başına gelen, göğün altındaki başka hiçbir kentin başına gelmemiştir.</verse>
				<verse number="13">Musa’nın Yasası’nda yazıldığı gibi, bütün bu yıkımlar başımıza geldi. Buna karşın, ey Tanrımız RAB, suçumuzdan dönüp senin gerçeklerine yönelerek lütfunu dilemedik.</verse>
				<verse number="14">RAB üzerimize yıkım göndermekten caymadı. Çünkü Tanrımız RAB yaptığı her şeyde adildir. Bizse O’nun sözüne kulak vermedik.</verse>
				<verse number="15">“Ey Tanrımız Rab, sen halkını Mısır’dan güçlü elinle çıkardın ve bugün olduğu gibi ün kazandın. Bizse günah işledik, kötülük yaptık.</verse>
				<verse number="16">Ya Rab, doğru işlerin uyarınca kentin Yeruşalim’den, kutsal dağından öfkeni, kızgınlığını kaldırmanı dilerim. Günahlarımız ve atalarımızın suçları yüzünden Yeruşalim de halkın da çevremizdekilerin tümüne alay konusu oldu.</verse>
				<verse number="17">“Şimdi, ey Tanrımız, kulunun duasını, yakarışını işit. Adın uğruna, ya Rab, yüzünü viran tapınağına çevir.</verse>
				<verse number="18">Ey Tanrım, kulak ver ve işit! Gözlerini aç, senin olan viran kenti gör. Doğruluğumuzdan değil, senin büyük merhametinden ötürü dilekte bulunuyoruz.</verse>
				<verse number="19">Ya Rab, dinle! Ya Rab, bağışla! İşit ve davran, ya Rab! Ey Tanrım, adının hatırı için gecikme! Çünkü kent ve halk senindir.”</verse>
				<verse number="20">Ben daha konuşup dua ederken, günahımı ve halkım İsrail’in günahını açıkça kabul edip Tanrım’ın kutsal dağı için Tanrım RAB’be dilekte bulunurken,</verse>
				<verse number="21">daha dua ediyorken, önceden görümde gördüğüm adam –Cebrail– akşam sunusu saatinde hızla uçarak yanıma geldi.</verse>
				<verse number="22">“Daniel, sana anlayış vermek için geldim” diye açıkladı,</verse>
				<verse number="23">“Sen Tanrı’ya yalvarmaya başlar başlamaz, duan yanıtlandı; bunu bildirmeye geldim. Çünkü sen çok sevilen birisin. Bu nedenle sözün anlamını kavra ve görümü anla:</verse>
				<verse number="24">“Başkaldırıyı ortadan kaldırmak, günaha son vermek, suçu bağışlatmak, sonsuza dek kalıcı doğruluğu sağlamak, görüm ve peygamberliği mühürlemek, En Kutsal’ı meshetmek için senin halkına ve kutsal kentine yetmiş hafta kadar zaman saptanmıştır.</verse>
				<verse number="25">“Şunu bil ve anla: Yeruşalim’i yeniden kurmak için buyruğun verilmesinden, meshedilmiş olan önderin gelişine dek yedi hafta geçecek. Altmış iki hafta içinde Yeruşalim yeniden sokaklarla, hendeklerle kurulacak. Ancak bu sıkıntılı zamanlarda olacak.</verse>
				<verse number="26">Bu altmış iki hafta sonunda meshedilmiş olan öldürülecek ve onu destekleyen olmayacak. Gelecek önderin halkı, kenti ve kutsal yeri yerle bir edecek. Sonu tufanla olacak: Savaş sona dek sürecek. Yıkımların da olacağı kararlaştırıldı.</verse>
				<verse number="27">Gelecek önder birçoklarıyla bir haftalık sağlam bir antlaşma yapacak. Haftanın yarısı geçince, kurbanı da sunuyu da kaldıracak. Kararlaştırılan yıkım başına gelinceye dek yok edici önder tapınağın üst bölümüne yıkıcı iğrenç şeyler yerleştirecek.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Pers Kralı Koreş’in krallığının üçüncü yılında Belteşassar diye çağrılan Daniel’e bir giz açıklandı. Büyük bir savaşla ilgili olan bu giz gerçekti. Daniel görümde kendisine açıklanan gizi anladı.</verse>
				<verse number="2">O sırada ben Daniel üç haftadır yas tutuyordum.</verse>
				<verse number="3">Üç hafta dolana dek ağzıma ne güzel bir yiyecek ya da et koydum, ne şarap içtim, ne de yağ süründüm.</verse>
				<verse number="4">Birinci ayın yirmi dördüncü günü, Büyük Irmak’ın, yani Dicle’nin kıyısındayken,</verse>
				<verse number="5">gözlerimi kaldırıp bakınca keten giysi giyinmiş, beline Ufaz altınından kemer kuşanmış bir adam gördüm.</verse>
				<verse number="6">Bedeni sarı yakut gibiydi. Yüzü şimşek gibi parlıyordu. Gözleri alevli meşalelere benziyordu. Kollarıyla bacakları cilalı tunç gibi parlıyor, sesi büyük bir kalabalığın çıkardığı gürültüyü andırıyordu.</verse>
				<verse number="7">Görümü yalnız ben Daniel gördüm. Yanımdakiler görmediler, ama dehşete düşerek gizlenmek için kaçtılar.</verse>
				<verse number="8">Böylece ben yalnız kaldım. Bu büyük görümü seyrederken gücüm tükendi, benzim büsbütün soldu, kendimi toparlayamadım.</verse>
				<verse number="9">Sonra adamın sesini duyunca yüzüstü yere düşüp derin bir uykuya daldım.</verse>
				<verse number="10">Derken bir el dokundu, titredim; beni dizlerimle ellerimin üzerine kaldırdı.</verse>
				<verse number="11">Bana, “Ey Daniel, sen ki çok sevilen birisin!” dedi, “Ayağa kalk ve söyleyeceklerime iyi kulak ver. Çünkü sana gönderildim.” O bunları söyler söylemez titreyerek ayağa kalktım.</verse>
				<verse number="12">“Korkma, ey Daniel!” diye devam etti, “Anlayışa erişmeye ve kendini Tanrın’ın önünde alçaltmaya karar verdiğin gün duan işitildi. İşte bu yüzden geldim.</verse>
				<verse number="13">Pers krallığının önderi yirmi bir gün bana karşı durdu. Sonra baş önderlerden Mikail bana yardıma geldi, çünkü orada, Pers krallarının yanında alıkonulmuştum.</verse>
				<verse number="14">Son günlerde halkının başına neler geleceğini sana açıklamak için geldim şimdi, çünkü bu görüm gelecekle ilgilidir.”</verse>
				<verse number="15">O bunları söyleyince, suskun suskun yere baktım.</verse>
				<verse number="16">Derken insanoğluna benzeyen biri dudaklarıma dokundu. Ben de ağzımı açıp konuşmaya başladım. Karşımda durana, “Ey efendim, bu görüm yüzünden acı çekiyorum, kendimi toparlayamıyorum” dedim,</verse>
				<verse number="17">“Ben kulun nasıl seninle konuşayım? Gücüm tükendi, soluğum kesildi.”</verse>
				<verse number="18">İnsana benzeyen varlık yine dokunup beni güçlendirdi.</verse>
				<verse number="19">“Ey çok sevilen adam, korkma!” dedi, “Esenlik olsun sana! Güçlü ol! Evet, güçlü ol!” O benimle konuşunca güçlendim. “Konuşmanı sürdür, efendim, çünkü bana güç verdin” dedim.</verse>
				<verse number="20">Bunun üzerine, “Sana neden geldiğimi biliyor musun?” dedi, “Çok yakında dönüp Pers önderiyle savaşacağım. Ben gidince Grek önderi gelecek.</verse>
				<verse number="21">Ama önce Gerçek Kitap’ta neler yazıldığını sana bildireceğim. Onlara karşı önderiniz Mikail dışında bana yardım eden kimse yok.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">“Medli Darius’un krallığının birinci yılında Mikail’i destekleyip korumak için onun yanında durdum.”</verse>
				<verse number="2">“Şimdi sana gerçeği bildireceğim: Pers krallığında üç kral daha ortaya çıkacak. Ama dördüncü kral öbür üçünden daha zengin olacak. Zenginliği sayesinde elde edeceği güçle herkesi Grek ülkesine karşı kışkırtacak.</verse>
				<verse number="3">Sonra güçlü bir kral çıkacak. Büyük yetkiyle krallık edecek ve dilediği gibi davranacak.</verse>
				<verse number="4">Ne var ki, o gücünün doruğundayken, krallığı darmadağın edilecek, göğün dört rüzgarı gibi dört parçaya bölünecek. Krallık onun soyundan gelenlere geçmeyecek, yerine geçenlerin hiçbiri onun gibi egemenlik sürmeyecek. Krallığı yıkılıp başkalarına verilecek.</verse>
				<verse number="5">“Güney Kralı güçlenecek. Ancak komutanlarından biri ondan daha çok güçlenecek ve krallığı büyük olacak.</verse>
				<verse number="6">Birkaç yıl sonra bu ikisi uzlaşacak. Güney Kralı yapılan uzlaşmayı onaylamak için kızını Kuzey Kralı’na eş olarak verecek. Ama kız gücünü koruyamayacak. Kralın ömrü de gücü de uzun sürmeyecek. Bu arada kızla babası da, ona eşlik edenlerle onu destekleyen de ele verilecek.</verse>
				<verse number="7">“Babasının yerine kızın ailesinden biri ortaya çıkacak. Kuzey Kralı’nın ordusuna saldırıp kalesini alacak. Onlarla savaşıp yenecek.</verse>
				<verse number="8">Onların ilahlarını, dökme putlarını, değerli altın ve gümüş kaplarını alıp Mısır’a götürecek. Kuzey Kralı’nı birkaç yıl rahat bırakacak.</verse>
				<verse number="9">Sonra Kuzey Kralı gidip Güney Kralı’nın ülkesine saldıracak, ardından kendi ülkesine dönecek.</verse>
				<verse number="10">Kuzey Kralı’nın oğulları savaşa hazırlanarak çok büyük bir ordu toplayacaklar. Ordu sel gibi taşacak, önüne geleni alıp götürecek, gelip Güney Kralı’nın kalesine dayanacak.</verse>
				<verse number="11">“Güney Kralı öfkeyle çıkıp Kuzey Kralı’na karşı savaşacak. Kuzey Kralı büyük bir ordu topladığı halde, bu ordu Güney Kralı’nın eline teslim edilecek.</verse>
				<verse number="12">Bu büyük ordu yenilgiye uğrayınca Güney Kralı gurura kapılacak. On binlerce insanı öldürecek, ama zaferi uzun sürmeyecek.</verse>
				<verse number="13">Çünkü Kuzey Kralı öncekinden daha büyük bir ordu toplayacak ve birkaç yıl sonra büyük, iyi donatılmış bir orduyla ülkeye doğru ilerleyecek.</verse>
				<verse number="14">“Bu sırada birçokları Güney Kralı’na karşı çıkacak. Senin halkından bazı zorbalar da, görüm yerine gelsin diye ayaklanacak, ama yenilgiye uğrayacaklar.</verse>
				<verse number="15">Sonra Kuzey Kralı gelip toprak yığarak tepecikler yapacak ve surlu kenti ele geçirecek. Güney Kralı’nın güçleri buna karşı duramayacak. En seçme askerlerinin bile karşı durmaya güçleri yetmeyecek.</verse>
				<verse number="16">Kente saldıran Kuzey Kralı dilediği gibi davranacak, kimse ona karşı duramayacak. Güzel Ülke’yi yönetecek, yıkıp yok etme yetkisi onun elinde olacak.</verse>
				<verse number="17">Krallığının bütün gücünü toplayıp Güney Kralı’nın üzerine yürümeyi amaçlayacak ve Güney Kralı’yla bir antlaşma yapacak. Ülkesini yerle bir etmek için kızını eş olarak ona verecek. Ama tasarısı başarılı olmayacak, ona yarar sağlamayacak.</verse>
				<verse number="18">Bundan sonra deniz kıyısındaki bölgelere yönelecek, birçoklarını ele geçirecek. Ne var ki, bir komutan onun saygısızlıklarını sona erdirecek, saygısızlığının karşılığını verecek.</verse>
				<verse number="19">Bunun üzerine Kuzey Kralı kendi ülkesinin kalelerine yönelecek, ama tökezleyip düşecek. Bir daha da ortaya çıkmayacak.</verse>
				<verse number="20">“Yerine geçen kral, krallığının yüceliği için zorla vergi toplayacak birini gönderecek. Ama birkaç gün içinde öfkesiz ve savaşsız yok edilecek.</verse>
				<verse number="21">“Yerine krallıkla onurlandırılmamış değersiz biri geçecek. Halk güvenlik içindeyken, kurduğu düzenler sayesinde gelip krallığı ele geçirecek.</verse>
				<verse number="22">Çok güçlü orduları süpürüp yok edecek; antlaşma önderi de yok edilecek.</verse>
				<verse number="23">Onunla antlaşma yaptıktan sonra hileye başvuracak. Az sayıda insanla gittikçe güçlenecek.</verse>
				<verse number="24">Beklenmedik bir anda ilin zengin bölgelerine saldırıp babalarının, atalarının yapmadığı şeyleri yapacak. Adamlarına yağma ve çapul malı, servetler dağıtacak. Kalelere saldırmak için düzenler kuracak, ama bu uzun sürmeyecek.</verse>
				<verse number="25">“Gücünü ve cesaretini toplayarak büyük bir orduyla Güney Kralı’na karşı çıkacak. Güney Kralı da büyük ve çok güçlü bir orduyla savaşacak. Ne var ki, kurulan düzenler yüzünden ona karşı duramayacak.</verse>
				<verse number="26">Sofrasından yiyenler Güney Kralı’nı yıkmaya çalışacaklar; ordusu dağılacak, birçokları vurulup öldürülecek.</verse>
				<verse number="27">Her iki kral da kötülük tasarlayacak. Aynı masada oturup birbirlerine yalan söyleyecekler. Ancak bu bir yarar sağlamayacak. Çünkü son yine de belirlenen zamanda gelecek.</verse>
				<verse number="28">Kuzey Kralı büyük bir servetle ülkesine dönecek, ama amacı kutsal antlaşmaya karşı gelmek olacak. Dilediğini yaptıktan sonra ülkesine dönecek.</verse>
				<verse number="29">“Belirlenen zamanda dönüp yine Güney’e saldıracak. Ancak bu kez sonuç öncekinden farklı olacak.</verse>
				<verse number="30">Ona karşı koymak için Kittim’den gelen gemiler cesaretini kıracak. Geri dönecek ve öfkeyle kutsal antlaşmaya karşı çıkacak, kutsal antlaşmayı bırakanları yine kayıracak.</verse>
				<verse number="31">“Askerleri gidip tapınakla kaleyi kirletecek, günlük sunuları kaldırıp yıkıcı iğrenç şeyi koyacaklar.</verse>
				<verse number="32">Kuzey Kralı antlaşmayı bozanları yaltaklanarak ayartacak, ama Tanrısı’nı tanıyan halk var gücüyle ona karşı duracak.</verse>
				<verse number="33">“Halkın arasındaki bilge kişiler birçoklarını eğitecekler. Ama bir süre bu kişiler ya kılıçla öldürülecek, yakılacak, tutsak edilecek ya da mallarından edilecekler.</verse>
				<verse number="34">Yenilgiye uğrayınca biraz yardım görecekler. İçtenlikten uzak birçok kişi onlardan yana geçecek.</verse>
				<verse number="35">Bilgelerden kimisi tökezleyecek; öyle ki, son gelinceye dek arınıp temizlenebilsin, lekesiz duruma gelebilsinler. Çünkü son yine de belirlenen zamanda gelecek.</verse>
				<verse number="36">“Kral dilediği gibi davranacak. Kendini bütün tanrılardan daha büyük, daha yüce gösterecek, tanrıların Tanrısı’na karşı duyulmamış sözler söyleyecek. Tanrı’nın öfkesi tamamlanıncaya dek başarılı olacak. Çünkü tasarlanan, yerine gelecektir.</verse>
				<verse number="37">Kral hiçbir tanrıya, atalarının ilahlarına da kadınların bağlandığına da ilgi göstermeyecek. Kendisini hepsinden üstün görecek.</verse>
				<verse number="38">Bu ilahların yerine, kaleler ilahını yüceltecek. Atalarının tanımadığı bu ilaha altın, gümüş, değerli taşlar, pahalı armağanlar sunup onu onurlandıracak.</verse>
				<verse number="39">Bu yabancı ilahın yardımıyla en güçlü kalelere saldıracak; onu kabul edenleri alabildiğine onurlandıracak, onları birçoklarının başına önder atayacak, ülkeyi ödül olarak onlar arasında bölüştürecek.</verse>
				<verse number="40">“Son gelince, Güney Kralı Kuzey Kralı’yla savaşa tutuşacak. Kuzey Kralı savaş arabalarıyla, atlılarla, birçok gemilerle saldıracak. Her şeyi süpürüp götüren sel gibi taşarak birçok ülkeden geçecek.</verse>
				<verse number="41">Güzel Ülke’ye de girecek, birçok ülke yenilgiye uğrayacak. Ancak Edom, Moav ve Ammon önderleri onun elinden kurtulacak.</verse>
				<verse number="42">Öbür ülkelere de saldıracak. Mısır bile elinden kurtulmayacak.</verse>
				<verse number="43">Altın ve gümüş hazinelerine, Mısır’ın bütün değerli eşyalarına el koyacak. Luvlular’la Kûşlular onun ardınca yürüyecekler.</verse>
				<verse number="44">Ne var ki, doğudan ve kuzeyden gelen haberler onu ürkütecek. Birçoklarını yıkıp yok etmek için büyük öfkeyle yola çıkacak.</verse>
				<verse number="45">Denizle güzel kutsal dağ arasında saray çadırlarını kuracak. Yine de yaşamı son bulacak ve ona yardım eden olmayacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">“O zaman senin halkını koruyan büyük önder Mikail görünecek. Ulusun oluşumundan beri hiç görülmemiş bir sıkıntı dönemi olacak. Bu dönemde halkın –adı kitapta yazılı olanlar– kurtulacak.</verse>
				<verse number="2">Yeryüzü toprağında uyuyanların birçoğu uyanacak: Kimisi sonsuz yaşama, kimisi utanca ve sonsuz iğrençliğe gönderilecek.</verse>
				<verse number="3">Bilgeler gökkubbe gibi, birçoklarını doğruluğa döndürenler yıldızlar gibi sonsuza dek parlayacaklar.</verse>
				<verse number="4">Ama sen, ey Daniel, son gelinceye dek bu sözleri sakla, kitabı mühürle. Bilgileri artsın diye birçokları oraya buraya gidecek.”</verse>
				<verse number="5">Ben Daniel baktım, biri ırmağın bu kıyısında, öbürü öbür kıyısında duran başka iki varlık gördüm.</verse>
				<verse number="6">İçlerinden biri, ırmağın suları üzerinde duran keten giysili adama, “Bu şaşırtıcı olayların son bulması ne kadar zaman alacak?” diye sordu.</verse>
				<verse number="7">Irmağın suları üzerinde duran keten giysili adamın sağ ve sol elini göğe kaldırarak sonsuza dek Diri Olan’ın adıyla ant içip, “Üç buçuk yıl alacak” dediğini duydum, “Kutsal halkın gücü tümüyle kırılınca, bütün bu olaylar son bulacak.”</verse>
				<verse number="8">Adamın söylediklerini duydumsa da anlamadım. Bunun için, “Ey efendim, bunların sonu ne olacak?” diye sordum.</verse>
				<verse number="9">Şöyle yanıtladı: “Sen git, Daniel. Bu sözler son gelinceye dek saklanıp mühürlenecek.</verse>
				<verse number="10">Birçokları kendilerini arıtıp temizlenecek, lekesiz duruma gelecek, ama kötüler kötülük etmeyi sürdürecek. Kötülerin hiçbiri anlamayacak, bilgeler anlayacak.</verse>
				<verse number="11">“Günlük sununun kaldırılıp yıkıcı iğrenç şeyin konduğu zamandan başlayarak 1 290 gün geçecek.</verse>
				<verse number="12">Bekleyip 1 335 güne ulaşana ne mutlu!</verse>
				<verse number="13">“Sana gelince, ey Daniel, son gelinceye dek yoluna devam et. Rahatına kavuşacak ve günlerin sonunda ödülünü almak için uyanacaksın.”</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="28">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Uzziya, Yotam, Ahaz ve Hizkiya’nın Yahuda’da ve Yehoaş oğlu Yarovam’ın İsrail’de krallık ettiği dönemde RAB’bin Beeri oğlu Hoşea’ya bildirdiği sözler.</verse>
				<verse number="2">RAB Hoşea aracılığıyla konuşmaya başladığında ona şöyle dedi: “Git, kötü bir kadınla evlen, ondan zina çocukların olsun. Çünkü ülke halkı benden ayrılarak adice zina ediyor.”</verse>
				<verse number="3">Böylece Hoşea gidip Divlayim’in kızı Gomer’le evlendi. Kadın hamile kalıp kendisine bir oğul doğurdu.</verse>
				<verse number="4">RAB Hoşea’ya, “Çocuğun adını Yizreel koy” dedi, “Çünkü çok geçmeden Yizreel’de dökülen kanın öcünü Yehu soyundan alacağım. İsrail krallığının sonunu getireceğim.</verse>
				<verse number="5">Ve o gün Yizreel Vadisi’nde İsrail’in yayını kıracağım.”</verse>
				<verse number="6">Gomer yine hamile kaldı ve bir kız doğurdu. RAB Hoşea’ya, “Adını Lo-Ruhama koy” dedi, “Çünkü artık İsrail soyuna acımayacağım, onları bağışlamayacağım.</verse>
				<verse number="7">Ancak Yahuda soyuna merhamet edeceğim. Ben kurtaracağım onları, ama yay, kılıç, savaş, at ve atlılar aracılığıyla değil, kendi aracılığımla.”</verse>
				<verse number="8">Gomer Lo-Ruhama’yı sütten kesince yine hamile kaldı ve bir oğul doğurdu.</verse>
				<verse number="9">RAB Hoşea’ya, “Adını Lo-Ammi koy” dedi, “Çünkü siz benim halkım değilsiniz, ben de sizin Tanrınız değilim.</verse>
				<verse number="10">“Yine de İsrailliler’in sayısı denizin kumu gibi sayılamaz, ölçülemez olacak. Kendilerine, ‘Siz halkım değilsiniz’ denilen yerde, ‘Yaşayan Tanrı’nın çocuklarısınız’ denecek.</verse>
				<verse number="11">Yahuda ve İsrail halkları yeniden birleşecek. Başlarına tek önder atayacaklar. Ülkeden çıkacaklar. Çünkü Yizreel günü büyük bir gün olacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">“Kardeşlerinizi ‘Halkım’, kızkardeşlerinizi ‘Merhamete ermişler’ diye çağırın.”</verse>
				<verse number="2">“Azarlayın annenizi, azarlayın, Çünkü o benim karım değil artık, Ben de onun kocası değilim. Yüzünden akan fahişeliği, Koynundan zinaları atsın.</verse>
				<verse number="3">Yoksa onu çırılçıplak soyacak, Anneden doğma edeceğim, Çöle, çorak toprağa çevirecek, Susuzluktan öldüreceğim.</verse>
				<verse number="4">Acımayacağım çocuklarına, Çünkü onlar zina çocuklarıdır.</verse>
				<verse number="5">Anneleri zina etti, Onlara gebe kaldı, rezillik etti. ‘Oynaşlarımın ardından gideceğim’ dedi, ‘Ekmeğimi, suyumu, yapağımı, ketenimi, zeytinyağımı, içkimi onlar veriyor.’</verse>
				<verse number="6">İşte bu yüzden onun yoluna dikenli çit çekeceğim, Yolunu bulamasın diye Önüne duvar öreceğim.</verse>
				<verse number="7">Oynaşlarının ardına düşecek, Ama onlara erişemeyecek, Onları arayacak, Ama bulamayacak. O zaman, ‘İlk kocama döneyim’ diyecek, ‘Çünkü o zamanki halim şimdikinden iyiydi!’</verse>
				<verse number="8">Ama kendisine tahıl, yeni şarap, zeytinyağı verenin, Baal için harcadığı altınla gümüşü bol bol sağlayanın Ben olduğumu bilmedi.</verse>
				<verse number="9">Bu yüzden zamanında tahılımı, Mevsiminde yeni şarabımı geri alacağım; Çıplak bedenini örten yapağımı, ketenimi çekip alacağım.</verse>
				<verse number="10">Evet, oynaşlarının önünde ayıbını ortaya çıkaracağım, Kimse elimden kurtaramayacak onu.</verse>
				<verse number="11">Bütün sevincine, bayramlarına, Yeni Ay törenlerine, Şabat günlerine, Dinsel bayramlarının tümüne son vereceğim.</verse>
				<verse number="12">Viran edeceğim asmalarını, incir ağaçlarını, Hani, ‘Bunlar oynaşlarımın bana verdiği ücrettir’ dediği; Çalılığa çevireceğim onları, Yem olacaklar yabanıl hayvanlara.</verse>
				<verse number="13">Cezalandıracağım onu, Baallar’a buhur yaktığı günler için; Halkalarla, takılarla süslenmiş, Oynaşlarının ardınca gitmiş, Beni unutmuştu” Diyor RAB.</verse>
				<verse number="14">“İşte bu yüzden onu ikna edip çöle götürecek, Onunla dostça konuşacağım.</verse>
				<verse number="15">Kendisine orada bağlar vereceğim, Akor Vadisi’ni ona umut kapısı yapacağım. Gençlik günlerinde olduğu gibi, Mısır’dan çıktığı günlerde olduğu gibi, Ezgiler söyleyecek.</verse>
				<verse number="16">Ve o gün gelecek” diyor RAB, “Bana, ‘Kocam’ diyeceksin; Artık, ‘Efendim ’ demeyeceksin.</verse>
				<verse number="17">Ağzından Baallar’ın adını sileceğim, Adları bir daha anılmayacak.</verse>
				<verse number="18">Kırdaki hayvanlarla, gökteki kuşlarla, Toprakta yaşayan canlılarla, Halkım için o gün antlaşma yapacağım; Ülkeden yayı, kılıcı, savaşı kaldıracağım, Güvenlik içinde yatıracağım onları.</verse>
				<verse number="19">Seni sonsuza dek kendime eş alacağım, Doğruluk, adalet, sevgi, merhamet temelinde Seninle evleneceğim.</verse>
				<verse number="20">Sadakatle seninle evleneceğim, RAB’bi tanıyacaksın.</verse>
				<verse number="21">“Ve o gün yanıt vereceğim” diyor RAB, “Göklere yanıt vereceğim; Onlar da yere yanıt verecek;</verse>
				<verse number="22">Yerse, tahıla, yeni şaraba, Zeytinyağına yanıt verecek, Onlar da Yizreel’e yanıt verecekler.</verse>
				<verse number="23">Onu ülkede kendim için ekeceğim, Merhamete ermemiş olana acıyacağım, Halkım olmayana, ‘Halkımsın’ diyeceğim; Onlar da bana, ‘Tanrım’ diyecekler.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">RAB bana şöyle dedi: “İsrailliler’in başka ilahlara yönelmelerine, üzüm pestillerine gönül vermelerine karşın, RAB onları nasıl seviyorsa, sen de git, o kadını sev, başkasınca sevilmiş, zina etmiş olsa bile.”</verse>
				<verse number="2">Böylece onu on beş şekel gümüş, bir homer bir letek arpa karşılığında satın aldım kendime.</verse>
				<verse number="3">Ona, “Uzun süre benimle yaşayacaksın” dedim, “Zina etmeyecek, başka bir erkekle dostluk kurmayacaksın. Ben de sana öyle davranacağım.”</verse>
				<verse number="4">Çünkü İsrailliler uzun süre kral, önder, kurban, dikili taş, efod, aile putu olmadan yaşayacak.</verse>
				<verse number="5">Sonra dönüp Tanrıları RAB’bi, kralları Davut’u arayacaklar. Son günlerde korkarak RAB’be ve O’nun iyiliğine yönelecekler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Ey İsrailliler, dinleyin RAB’bin sözünü, Çünkü RAB’bin davası var bu ülkede yaşayanlarla; “Yok olmuş sevgi, sadakat, Tanrı bilgisi.</verse>
				<verse number="2">Lanet, yalan, adam öldürme, hırsızlık, Zina almış her şeyin yerini. Zorbalık ediyorlar, Kan üstüne kan döküyorlar.</verse>
				<verse number="3">Bu yüzden ülke yas tutuyor, Tükeniyor orada yaşayan herkes, Kırdaki hayvanlar, gökteki kuşlar Denizdeki balıklar...</verse>
				<verse number="4">“Ancak kimse kimseyle çekişmesin, Kimse kimseyi suçlamasın, Çünkü halkın kâhinle çekişenlere benziyor.</verse>
				<verse number="5">Sen gündüz tökezleyeceksin, Peygamber de gece seninle birlikte, Yok edeceğim anneni.</verse>
				<verse number="6">“Yok oldu halkım bilgisizlikten, Sen bilgiyi reddettiğin için, Ben de seni reddedeceğim, Bana kâhinlik etmeyesin diye. Sen Tanrın’ın yasasını unuttuğun için, Ben de senin çocuklarını unutacağım.</verse>
				<verse number="7">Kâhinler çoğaldıkça Daha çok günah işlediler bana karşı, Onların onurunu utanca çevireceğim.</verse>
				<verse number="8">Halkımın günahlarıyla besleniyorlar, Onların suç işlemesini istiyorlar.</verse>
				<verse number="9">Halkın başına gelenler kâhinlerin başına da gelecek, Tuttukları yol yüzünden cezalandıracağım onları, Yaptıklarının karşılığını vereceğim.</verse>
				<verse number="10">Yiyecekler, ama doymayacaklar, Zina edecekler, ama çoğalmayacaklar. Çünkü RAB’bi dinlemekten vazgeçtiler.</verse>
				<verse number="11">“Zina, yeni ve eski şarap insanın aklını başından alır.</verse>
				<verse number="12">Halkım tahta puta danışıyor, Değneğinden yanıt alıyor. Çünkü zina ruhu onları saptırdı, Kendi Tanrıları’ndan ayrılarak zina ettiler.</verse>
				<verse number="13">Dağ başlarında kurban kesiyor, Tepelerde meşe, aselbent, yabanıl fıstık ağaçları altında buhur yakıyorlar, Gölgeleri güzel olduğu için. Bu yüzden kızlarınız fahişelik ediyor, Gelinleriniz zina.</verse>
				<verse number="14">Fahişelik ettiklerinde kızlarınızı, Zina ettiklerinde gelinlerinizi cezalandırmayacağım. Çünkü erkekleriniz fahişelerle oynaşıyor, Putların tapınağında fuhuş yapanlarla kurban kesiyorlar. Anlayışsız halk mahvolacak.</verse>
				<verse number="15">“Ey İsrail, sen zina etsen de, Yahuda suç işlemese bari. “Gilgal’a gitmeyin, Beytaven’e çıkmayın. ‘Yaşayan RAB’bin hakkı için’ diye ant içmeyin.</verse>
				<verse number="16">Çünkü İsrail inatçı bir inek gibi inat etti, Şimdi RAB nasıl güder onları otlakta kuzu gibi?</verse>
				<verse number="17">Efrayim putlarına sarıldı, Bırak onu!</verse>
				<verse number="18">İçkileri tükendi, Hâlâ zina ediyorlar; Önderleri rezilliğe gönül verdi.</verse>
				<verse number="19">Rüzgar onları kanatlarına sardı, Kurbanları yüzünden utanacaklar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">“Ey kâhinler, işitin bunu! Ey İsrailliler, dikkatle dinleyin! Kulak verin, ey saraydakiler! Bu yargı size uygulanacak. Çünkü siz Mispa’da bir tuzak, Tavor Dağı’na serilmiş bir ağ oldunuz.</verse>
				<verse number="2">Başkaldıranlar azıttıkça azıttı, Ama ben hepsini yola getireceğim.</verse>
				<verse number="3">Efrayim’i tanırım, İsrail’de de benim için gizli bir şey yok. Çünkü daha yeni zina ettin, ey Efrayim, Kirlenmiş İsrail.</verse>
				<verse number="4">Yaptıkları işler Tanrıları’na dönmeye izin vermiyor, Çünkü zina ruhu var içlerinde, RAB’bi tanımıyorlar.</verse>
				<verse number="5">İsrail’in gururu kendine karşı tanıklık ediyor; Suç içinde tökezliyor İsrail’le Efrayim, Yahuda da birlikte.</verse>
				<verse number="6">Davarlarıyla, sığırlarıyla RAB’bi aramaya gidecekler, Ama bulamayacaklar. Çünkü RAB onlardan uzaklaştı.</verse>
				<verse number="7">RAB’be ihanet ettiler, Evlilik dışı çocuk yaptılar; Şimdi yiyip bitirecek Yeni Ay törenleri, Hem onları hem de tarlalarını.</verse>
				<verse number="8">“Giva’da boru, Rama’da borazan çalın, Beytaven’de savaş çağrısı yapın; Düşman peşinizde, ey Benyaminliler!</verse>
				<verse number="9">Azar günü Efrayim yıkıma uğrayacak, Kararımı bildiriyorum İsrail oymaklarına.</verse>
				<verse number="10">Yahuda önderleri sınır taşlarının yerini değiştirenlere benziyor, Gazabımı su gibi dökeceğim üzerlerine.</verse>
				<verse number="11">Baskı gördü Efrayim, Ezildi yargı önünde, Çünkü bile bile boş şeylerin ardına düştü.</verse>
				<verse number="12">Ben Efrayimliler’e karşı güve, Yahuda halkına karşı küf gibi olacağım.</verse>
				<verse number="13">“Efrayim hastalığını, Yahuda yarasını görünce, Efrayim Asur’a gitti, Büyük kraldan yardım istedi. Ama o size şifa veremez, Yaranızı iyileştiremez.</verse>
				<verse number="14">Çünkü ben Efrayim’e bir aslan, Yahuda halkına genç bir aslan gibi saldıracağım. Ben parçalayacağım onları, Alıp götüreceğim, kurtaran çıkmayacak.</verse>
				<verse number="15">Sonra gidip yerime döneceğim, Onlar suçlarını kabul edinceye, Yüzümü arayıncaya dek orada kalacağım. Sıkıntıya düşünce gayretle beni arayacaklar.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">“Gelin, RAB’be dönelim. Bizi O parçaladı, O iyileştirecek. Bizi O yaraladı, Yaramızı O saracak.</verse>
				<verse number="2">İki gün sonra bizi diriltecek, Üçüncü gün ayağa kaldıracak, Huzurunda yaşayalım diye.</verse>
				<verse number="3">RAB’bi tanıyalım, RAB’bi tanımaya gayret edelim. O tan gibi şaşmadan doğacak, Yağmur gibi, toprağı sulayan Son yağmur gibi bize gelecektir.”</verse>
				<verse number="4">Tanrı şöyle diyor: “Ey Efrayim, ne yapayım sana? Ey Yahuda, sana ne yapayım? Sevginiz sabah sisine benziyor, Erkenden uçup giden çiy gibi.</verse>
				<verse number="5">Bu yüzden sizi peygamberler aracılığıyla lime lime doğradım, Ağzımdan çıkan sözlerle öldürdüm; Yargılarım şimşek gibi ışıldıyor.</verse>
				<verse number="6">Çünkü ben kurbandan değil, bağlılıktan hoşlanırım, Yakmalık sunulardan çok beni tanımanızı isterim.</verse>
				<verse number="7">Oysa onlar Adam Kenti’nde Antlaşmaya uymadılar, Orada bana ihanet ettiler.</verse>
				<verse number="8">Gilat kötülük yapanların kentidir, Kan izleriyle doludur.</verse>
				<verse number="9">Haydut çeteleri nasıl pusuya yatarsa, Kâhinler takımı da öyle; Şekem yolunda adam öldürüyor, Rezillik yapıyorlar.</verse>
				<verse number="10">İsrail halkında korkunç bir şey gördüm. Efrayim zinaya kapılmış, Kirlenmiş İsrail.</verse>
				<verse number="11">“Ey Yahuda, senin için de bir hasat günü saptandı. “Ne zaman halkımın durumunu düzeltmek,</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">“İsrail’e şifa vermek istesem, Efrayim’in suçları, Samiriye’nin kötülükleri ortaya çıkıyor. Çünkü hile yapıyorlar, Evlere hırsız giriyor, Dışarda haydut çeteleri soygun yapıyor.</verse>
				<verse number="2">Ne var ki, düşünmüyorlar, Kötülüklerini unutmadığımı. Günahları kuşatıyor onları, Gözümün önündeler.</verse>
				<verse number="3">“Kralı kötülükleriyle, Önderleri yalanlarıyla sevindiriyorlar.</verse>
				<verse number="4">Hepsi zinaya düşkün, Yoğrulan hamur ekşiyinceye dek Fırıncının ateşini karıştırmaya gerek duymadığı fırın gibi kızgınlar.</verse>
				<verse number="5">Kralımızın şenlik gününde, Önderler şarabın ateşinden hastalandılar, Kral da alaycılarla elele verdi.</verse>
				<verse number="6">Fırın gibidir yürekleri, Dolap çevirerek ona yaklaşırlar. İçin için yanar öfkeleri Gece boyunca. Alevli ateş gibi parlar Sabah olunca.</verse>
				<verse number="7">Hepsi fırın gibi kızgındır, Yutar yöneticilerini. Bütün kralları düştü, Kimse yardıma çağırmıyor beni.</verse>
				<verse number="8">“Efrayim öteki halklarla karışıyor, Çevrilmemiş pideye döndü.</verse>
				<verse number="9">Gücünü yabancılar yedi, Farkında değil; Saçlarına ak düştü, Farkında değil.</verse>
				<verse number="10">İsrail’in gururu kendine karşı tanıklık ediyor; Bütün bunlara karşın Yine de dönmüyorlar bana, Tanrıları RAB’be, Aramıyorlar beni.</verse>
				<verse number="11">“Efrayim bön, akılsız bir güvercin gibi, Ya Mısır’ı yardıma çağırıyor, Ya Asur’a gidiyor.</verse>
				<verse number="12">Gittiklerinde ağımı üzerlerine atacak, Gökte uçan kuşlar gibi onları yere indireceğim. Topluluklarına bildirildiği gibi, Onları yola getireceğim.</verse>
				<verse number="13">Vay onların haline, Çünkü benden uzaklaştılar! Felaket gelecek başlarına, Çünkü başkaldırdılar bana! Ben onları kurtarmak istiyorum, Onlarsa iftira ediyor bana.</verse>
				<verse number="14">Yürekten yakarmıyorlar, Uluyorlar yataklarının üzerinde. Tahıl ve yeni şarap için kendilerini yaralıyor, Bana sırt çeviriyorlar.</verse>
				<verse number="15">Ben onları eğittim, bileklerine güç verdim, Onlarsa bana düzen kuruyor.</verse>
				<verse number="16">Dönüyorlar, Ama Yüce Olan’a değil; Kusurlu yay gibiler. Arsız dilleri yüzünden Önderleri kılıçtan geçirilecek. Mısır’da gülünç duruma düşecekler bu yüzden.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">“Boru çalmaya hazırlan! Düşman kartal gibi dolaşıyor evimin üzerinde; Çünkü İsrail antlaşmaya uymadı, Yasama karşı çıktılar.</verse>
				<verse number="2">‘Ey Tanrımız, Biz İsrailliler seni tanıyoruz!’ Diye bana yakarıyorlar.</verse>
				<verse number="3">İyi olanı reddettiler, Düşman kovalayacak onları.</verse>
				<verse number="4">Krallar atadılar bana sormadan, Önderler seçtiler benden habersiz. Altın ve gümüşleriyle yıkımlarına yol açan putlar yaptılar.</verse>
				<verse number="5">Ey Samiriye, atın buzağı putunuzu, Öfkem alevleniyor size karşı! Hiç mi temiz olamayacaksınız?</verse>
				<verse number="6">Çünkü bu İsrail’in işidir. O buzağıyı bir usta yaptı, Tanrı değildir o. Samiriye’nin buzağı putu parçalanacak.</verse>
				<verse number="7">Çünkü rüzgar eken kasırga biçer. Baş vermeyen buğday un vermez. Verse bile yabancılar yutacak onu.</verse>
				<verse number="8">“Yutuldu İsrail, Şimdi uluslar arasında kimsenin beğenmediği bir kap gibi.</verse>
				<verse number="9">Tek başına dolaşan yaban eşeği gibi Asur’a gittiler, Efrayim ücretli oynaşlar tuttu.</verse>
				<verse number="10">Uluslar arasında oynaşlar tutsalar da, Şimdi onları bir araya toplayacağım. Çünkü azalmaya başladılar güçlü kralın baskısı altında.</verse>
				<verse number="11">“Efrayim günah sunusu sunmak için çok sunak yaptı, Bunlar günah işlemelerine neden oldu.</verse>
				<verse number="12">Yasamdaki pek çok şeyi onlar için yazdım, Ne var ki garipsediler bunları.</verse>
				<verse number="13">Bana sundukları kurbanlara gelince, Kurban kesiyor, eti kendileri yiyorlar; Oysa RAB bunu yapanlardan hoşlanmaz. Şimdi anımsayacak suçlarını, Günahları için onları cezalandıracak; Geri dönecekler Mısır’a.</verse>
				<verse number="14">Çünkü İsrail Yaratıcısı’nı unuttu, Saraylar yaptı; Yahuda’ysa birçok kenti surlarla çevirdi, Ama ateş göndereceğim kentlerinin üstüne, Yiyip bitirsin kalelerini.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Ey İsrail, öteki halklar gibi sevinme, coşma! Çünkü kendi Tanrın’a vefasızlık ederek zina ettin, Harman yerlerinin tümünde zina kazancına gönül verdin.</verse>
				<verse number="2">Ama harman yeri, şarap teknesi halkı doyurmayacak, Yeni şarap umutları boşa çıkacak.</verse>
				<verse number="3">RAB’bin diyarında kalmayacaklar, Mısır’a dönecek Efrayim, Asur’da kirli sayılan şeyleri yiyecekler.</verse>
				<verse number="4">RAB’be şarap sunuları dökmeyecekler, O’nu hoşnut etmeyecek kurbanları. Kurbanları yas yemeğine dönecek, Kirli sayılacak onları yiyenlerin hepsi. Yalnız kendi karınlarını doyuracak yiyecekleri, RAB’bin Tapınağı’na girmeyecek.</verse>
				<verse number="5">Ne yapacaksınız dinsel bayramlarda, RAB’bin bayram gününde?</verse>
				<verse number="6">Yıkımdan kaçsalar bile, Mısır bir araya toplayacak onları, Mof gömecek. Değerli gümüş eşyalarını yabanıl otlar saracak, Diken bitecek çadırlarında.</verse>
				<verse number="7">Onların ceza günleri geldi, Hesap günleri çattı. Bunu bilsin İsrail! Suçunuzun çokluğundan, Düşmanlığınızın büyüklüğü yüzünden, Peygamber aptal, ruhsal insan deli sayıldı.</verse>
				<verse number="8">Peygamber Tanrım’ın yanısıra Efrayim’e gözcülük eder, Ama tuzak kurulmuş bütün yollarına, Düşmanlık var Tanrı’nın Tapınağı’nda.</verse>
				<verse number="9">Alabildiğine yozlaştılar, Giva’da olduğu gibi. Tanrı suçlarını anımsayacak, Günahlarının cezasını verecek.</verse>
				<verse number="10">“İsrail çölde Bir salkım üzüm gibi geldi bana, Atalarıysa incir ağacının ilk ürünü gibi. Ama Baal-Peor’a geldiklerinde Utanç dolu puta adadılar kendilerini, Sevdikleri şey kadar iğrenç oldular.</verse>
				<verse number="11">Efrayim’in görkemi bir kuş gibi uçup gidecek, Ne doğum ne gebelik olacak, kimse gebe kalmayacak.</verse>
				<verse number="12">Çocuklarını büyütseler bile, Çocuklarından edeceğim onları, Kimse kalmayıncaya dek; Evet, vay başlarına, Onları terk ettiğimde!</verse>
				<verse number="13">Efrayim’i, Sur Kenti gibi, Güzel bir yere kurulmuş gördüm. Ama Efrayim çocuklarını celladın önüne götürecek.”</verse>
				<verse number="14">Ya RAB, ver onlara ne vereceksen! Düşük yapan rahimler, sütsüz memeler ver.</verse>
				<verse number="15">“Gilgal’daki kötülükleri yüzünden, Nefret ettim orada onlardan. İşledikleri günahlardan ötürü, Onları evimden kovacağım. Artık sevmeyeceğim onları, Bütün önderleri asidir.</verse>
				<verse number="16">Vuruldu Efrayim, Kökleri kurudu, Meyve vermeyecekler artık. Çocuk doğursalar bile, Rahimlerinin değerli meyvelerini öldüreceğim.”</verse>
				<verse number="17">Reddedecek Tanrım onları, Çünkü O’nu dinlemediler, Uluslar arasında dolaşıp duracaklar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">İsrail serpilen bir asmaya benzer, Meyvesini veriyor. Meyvesi arttıkça, Sunakları da arttı. Ülkesi zenginleştikçe, Onu güzel dikili taşlarla donattı.</verse>
				<verse number="2">İçleri yalan doldu, Şimdi suçlarının cezasını taşımalılar. RAB sunaklarını yıkacak, Dikili taşlarını yok edecek.</verse>
				<verse number="3">O zaman, “Kralsız kaldık” diyecekler, “Çünkü RAB’den korkmadık. Kralımız olsa bile, Ne yapabilirdi bize?”</verse>
				<verse number="4">Antlaşma yaparken, Boş sözler veriyor, yalan yere ant içiyorlar, Bu yüzden davalar, sürülmüş tarladaki zehirli ot gibi boy veriyor.</verse>
				<verse number="5">Samiriye’de yaşayanlar Beytaven’deki inek putu yüzünden korkuya kapılacak. Halkı onun ardından yas tutacak, Onun görkemiyle coşan putperest kâhinler Oradan sürgün edildiği için dövünecek.</verse>
				<verse number="6">Put armağan olarak büyük krala, Asur’a götürülecek. Efrayim rezil olacak, İsrail aldığı öğütten utanacak.</verse>
				<verse number="7">Samiriye, Kralı’yla birlikte Su üstündeki çubuk gibi akıp gidecek.</verse>
				<verse number="8">İsrail’in günahı olan Aven’deki puta tapılan yerler yok olacak, Sunaklarını dikenler, devedikenleri saracak. O zaman dağlara, “Bizi örtün!”, Tepelere, “Üzerimize düşün!” diyecekler.</verse>
				<verse number="9">“Ey İsrail, Giva’da geçirdiğin günlerden beri Günah işledin. Orada direndiniz bana. Kötülere karşı açılan savaş Giva’da size erişemez mi?</verse>
				<verse number="10">İstediğim zaman onları cezalandıracağım, Çifte günahlarına bağlandıkları zaman, Uluslar toplanacak onlara karşı.</verse>
				<verse number="11">Efrayim eğitilmiş ineğe benzer, Buğday dövmeyi sever. Ama ben boyunduruk takacağım onun güzel boynuna. Koşum vuracağım Efrayim’in sırtına, Yahuda çift sürecek, Yakup tırmık çekecek.</verse>
				<verse number="12">Doğruluk ekin kendiniz için, Sevgi meyveleri biçin. Nadasa bıraktığınız toprağı işleyin; Çünkü RAB’be yönelme zamanıdır, Gelip üzerinize doğruluk yağdırıncaya dek.</verse>
				<verse number="13">Ama siz kötülük ektiniz, Fesat biçtiniz, Yalanın meyvesini yediniz. Çünkü kendi yolunuza, Yiğitlerinizin çokluğuna güvendiniz.</verse>
				<verse number="14">Bu yüzden halkınızın arasında savaş uğultusu çıkacak, Yıkılacak bütün surlarınız, Şalman’ın savaşta Beytarvel’i yıktığı gibi. Anneler çocuklarıyla birlikte yere çalınıp parçalandı.</verse>
				<verse number="15">Ey Beytel, sana da aynısı yapılacak, Kötülüğünün büyüklüğü yüzünden. Tan ağarırken İsrail Kralı büsbütün yok olacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">“Çocukluğunda sevdim İsrail’i, Oğlumu Mısır’dan çağırdım.</verse>
				<verse number="2">Peygamberler İsrail’i çağırdıkça, İsrail uzaklaştı onlardan. Kurban kestiler Baallar’a, Buhur yaktılar putlara.</verse>
				<verse number="3">Efrayim’e yürümeyi ben öğrettim, Kollarıma aldım onları. Ama kendilerine şifa verenin ben olduğumu anlamadılar.</verse>
				<verse number="4">Onları insancıl iplerle, Sevgi bağlarıyla kendime çektim; Boyunduruklarını kaldıran biri gibi oldum, Eğilip yiyeceklerini verdim.</verse>
				<verse number="5">“Mısır’a dönmeyecekler, Asur kral olacak başlarına, Çünkü bana dönmek istemediler.</verse>
				<verse number="6">Fırıl fırıl kılıç dönecek kentlerinde, Kapı sürgülerini yok edecek, Tüketecek onları düzenleri yüzünden.</verse>
				<verse number="7">Halkım benden uzaklaşmaya kararlı. Beni, Yüce Olan’ı çağırsalar bile, Asla yüceltmeyeceğim onları.</verse>
				<verse number="8">“Nasıl vazgeçerim senden, ey Efrayim? Nasıl teslim ederim seni, ey İsrail? Adma’ya yaptığımı nasıl sana yaparım? Seni nasıl Sevoyim’e çeviririm? Yüreğim değişti içimde, Alevlendi acıma duygularım.</verse>
				<verse number="9">Kızgın öfkemi başınıza yağdırmayacağım, Efrayim’i yeniden yok etmeyeceğim. Çünkü ben insan değil, Tanrı’yım, Kutsal Olan’ım aranızda, Artık öfkeyle üzerinize varmayacağım.</verse>
				<verse number="10">Aslan gibi kükreyen RAB’bin ardınca yürüyecekler; O kükreyince titreyerek gelecek çocukları batıdan.</verse>
				<verse number="11">Mısır’dan kuşlar gibi, Asur’dan güvercinler gibi Titreyerek gelecekler. Evlerine oturtacağım onları” Diyor RAB.</verse>
				<verse number="12">Efrayim yalanla, İsrail halkı hileyle çevremi sardı. Yahuda’ysa hâlâ dizginsiz, Tanrı’ya, Kutsal ve Sadık Olan’a karşı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Efrayim rüzgarı güdüyor, Doğu rüzgarının ardına düşüyor bütün gün; Yalanı, zorbalığı artıyor. Asur’la antlaşma yapıyor, Mısır’a zeytinyağı gönderiyor.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin davası var Yahuda’yla, Yakup soyunu izlediği yola göre cezalandıracak, Yaptıklarının karşılığını verecek.</verse>
				<verse number="3">Yakup ana rahminde kardeşinin topuğunu tuttu, Büyüyünce Tanrı’yla güreşti.</verse>
				<verse number="4">Melekle güreşip yendi, Ağladı, kutsanmak istedi. Tanrı’yı Beytel’de buldu, RAB, Her Şeye Egemen Tanrı bizimle orada konuştu, O RAB diye anılır.</verse>
				<verse number="5">Melekle güreşip yendi, Ağladı, kutsanmak istedi. Tanrı’yı Beytel’de buldu, RAB, Her Şeye Egemen Tanrı bizimle orada konuştu, O RAB diye anılır.</verse>
				<verse number="6">Bu yüzden Tanrın’a dön sen, Sevgiye, adalete sarıl, Sürekli Tanrın’ı bekle.</verse>
				<verse number="7">Efrayim tüccardır, Hileli terazi kullanır, Aldatmayı sever.</verse>
				<verse number="8">“Çok zengin oldum” diye böbürlenir, “Varlığa kavuştum, Çok emek çektim, Günah denecek bir suç bulamayacaklar bende.”</verse>
				<verse number="9">“Ama seni Mısır’dan çıkaran Tanrın RAB benim. Bayram günlerindeki gibi, Seni yine çadırlarda oturtacağım.</verse>
				<verse number="10">Peygamberlere de söyledim, Çok görümler sağladım, Onlar aracılığıyla örnekler verdim.”</verse>
				<verse number="11">Kötülük mü var Gilat’ta? Gerçekten değersiz bir halk! Gilgal’da sığır üstüne sığır kurban ediyorlar, Sunakları sürülmüş tarladaki taş yığınlarını andırıyor.</verse>
				<verse number="12">Yakup Aram’a kaçtı, İsrail bir karı için kul oldu, Koyun güttü.</verse>
				<verse number="13">RAB İsrail’i bir peygamber aracılığıyla Mısır’dan çıkardı, Yine bir peygamber korudu onları.</verse>
				<verse number="14">Ama Efrayim Tanrı’yı aşırı öfkelendirdi. Rab döktükleri kanın hesabını soracak, Aşağılamalarının karşılığını verecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Efrayim konuştuğunda herkes titrerdi, Yücelmişti İsrail’de. Ama Baal’a taparak suç işleyince öldü.</verse>
				<verse number="2">Şimdi günah üstüne günah işliyorlar, Gümüşlerinden dökme putlar, Akıllıca tasarlanmış putlar yapıyorlar, Hepsi de usta işi. Bu insanlar hakkında, “İnsan kurban edenler Buzağıları öpüyor!” diye konuşuluyor.</verse>
				<verse number="3">Bu yüzden sabah sisine, Erken uçup giden çiye, Harman yerinden savrulan saman çöpüne, Bacadan tüten dumana dönecekler.</verse>
				<verse number="4">“Ama seni Mısır’dan çıkaran Tanrın RAB benim, Benden başka tanrı tanımayacaksın, Çünkü başka kurtarıcı yoktur.</verse>
				<verse number="5">Ben sana çölde, Kurak topraklarda göz kulak oldum.</verse>
				<verse number="6">Otlaklara sahip olunca doydular, Doyunca gurura kapıldılar; Bu yüzden unuttular beni.</verse>
				<verse number="7">Ben de onlara karşı bir aslan gibi olacağım, Bir pars gibi yol kenarında pusuya yatacağım.</verse>
				<verse number="8">Yavrularından edilmiş dişi ayı gibi Karşılarına çıkacak, Yüreklerinin zarını yırtacağım, Dişi aslan gibi onları oracıkta yiyip bitireceğim, Yabanıl bir hayvan parçalayacak onları.</verse>
				<verse number="9">“Ey İsrail, bana, yardımcına karşı çıkman Yıkıma uğratıyor seni.</verse>
				<verse number="10">Nerede seni bütün kentlerinde Kurtaracak kralın? Yöneticilerin nerede? Hani, onlar için: ‘Bana bir kral ve önderler ver!’ demiştin.</verse>
				<verse number="11">Öfkelendiğimde bir kral verdim sana, Gazaba gelince alıp götürdüm onu.</verse>
				<verse number="12">Efrayim’in suçu birikmiş, Günahı kayda geçmiş.</verse>
				<verse number="13">Doğum sancıları çeken kadının akılsız oğludur o, Çünkü zamanı geldiğinde, Açık rahimden çıkmıyor.</verse>
				<verse number="14">“Onları fidyeyle kurtaracağım Ölüler diyarının elinden, Ölümden fidyeyle kurtaracağım. Felaketin nerede, ey ölüm? Yıkıcılığın nerede, ey ölüler diyarı? Hiç pişmanlık duymayacağım.</verse>
				<verse number="15">“Kardeşleri arasında serpilip gelişse de, Doğu rüzgarı, çölden esen RAB’bin soluğu üzerine gelecek, Onun kaynağı kuruyacak, Pınarı kesilecek, Değerli eşyalarının hazinesi yağmalanacak.</verse>
				<verse number="16">Samiriye halkı suçunun cezasını çekecek, Çünkü Tanrısı’na başkaldırdı. Kılıçla yıkılacaklar, Yere çalınıp parçalanacak yavruları, Gebe kadınlarının karnı yarılacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Tanrın RAB’be dön, ey İsrail, Çünkü suçlarından ötürü tökezledin.</verse>
				<verse number="2">Dualarla gidin, RAB’be dönün, O’na, “Bağışla bütün suçlarımızı” deyin, “Lütfet, kabul et bizi, Öyle ki, dudaklarımızın kurbanını sunalım.</verse>
				<verse number="3">Asur kurtaramaz bizi, Savaş atlarına binmeyeceğiz. Artık ellerimizle yaptığımıza ‘Tanrımız’ demeyeceğiz, Çünkü öksüz sende merhamet bulur.”</verse>
				<verse number="4">“Onların dönekliğini düzelteceğim, Gönülden seveceğim onları, Çünkü onlara karşı öfkem dindi.</verse>
				<verse number="5">Çiy gibi olacağım İsrail’e; Zambak gibi çiçek açacak, Lübnan sediri gibi kök salacaklar.</verse>
				<verse number="6">Dallanıp budaklanacaklar, Görkemleri zeytin ağacını, Kokuları Lübnan sedirini andıracak.</verse>
				<verse number="7">Yine insanlar oturacak gölgesinde; Buğday gibi gelişecek, Asma gibi serpilecekler; Lübnan şarabı kadar ün kazanacaklar.</verse>
				<verse number="8">Ey Efrayim, artık ne işim var putlarla? Yanıtlayacak, seninle ilgileneceğim. Yeşil çam gibiyim ben, Senin verimliliğin benden kaynaklanıyor.”</verse>
				<verse number="9">Bilge kişi kavrasın bunları, Anlayan anlasın. Çünkü RAB’bin yolları adildir; Bu yollarda yürür doğrular, Ama başkaldıranlar bu yollarda sendeler.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="29">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">RAB’bin Petuel oğlu Yoel’e bildirdikleri.</verse>
				<verse number="2">Ey yaşlılar, dinleyin, Ülkede yaşayan herkes, kulak verin: Sizin zamanınızda ya da atalarınızın zamanında Hiç böyle bir şey oldu mu?</verse>
				<verse number="3">Bunu çocuklarınıza anlatın; Çocuklarınız kendi çocuklarına, Onların çocukları da bir sonraki kuşağa anlatsınlar.</verse>
				<verse number="4">Genç çekirgeden artakalan ürünü olgunlaşmış çekirge yedi, Ondan artakalanı yumurtadan yeni çıkan çekirge yedi; Ondan artakalanı da yavru çekirgeler yedi.</verse>
				<verse number="5">Ey sarhoşlar, ayılın ve ağlayın. Ey şarap düşkünleri, tatlı şarap için ağıt yakın. Çünkü şarabınızı ağzınızdan kaptılar.</verse>
				<verse number="6">Güçlü ve sayılamayacak kadar büyük bir çekirge ordusu saldırdı ülkeme. Aslan dişine benzer, Dişi aslanın kesici dişlerine benzer dişleri var.</verse>
				<verse number="7">Asmalarımı harap ettiler, İncir ağaçlarımı mahvettiler, Kabuklarını soyup yere attılar. Soyulan dallar bembeyaz.</verse>
				<verse number="8">Sözlüsünü yitirip çul kuşanan bir genç kız gibi yas tutun.</verse>
				<verse number="9">RAB’bin Tapınağı’na götürülecek Tahıl ve şarap sunusu yok artık. RAB’be hizmet eden kâhinler yas tutuyorlar.</verse>
				<verse number="10">Tarlalar harap oldu, toprak acılı. Çünkü tahıl mahvoldu, Yeni şarap tükendi, zeytinyağı kesildi.</verse>
				<verse number="11">Arpa, buğday için dövünün, ey ırgatlar, Ağıt yakın, ey bağcılar, Çünkü tarlaların ürünü yok oldu.</verse>
				<verse number="12">Asmalar kurudu, incir ağaçları soldu; Nar, hurma, elma, bütün meyve ağaçları kurudu. İnsanoğlunun sevinci yok oldu.</verse>
				<verse number="13">Ey kâhinler, çul kuşanıp yas tutun. Ey sunakta hizmet edenler, ağıt yakın, Ey Tanrım’ın hizmetkârları, tapınağa gelin, Çul içinde geceleyin. Çünkü Tanrınız’ın Tapınağı için Tahıl ve şarap sunusu kalmadı.</verse>
				<verse number="14">Oruç için gün belirleyin, özel bir toplantı yapın; Yaşlıları ve ülkede yaşayanların tümünü Tanrınız RAB’bin Tapınağı’na toplayıp RAB’be yakarın.</verse>
				<verse number="15">Eyvahlar olsun! Çünkü RAB’bin günü yakındır. Her Şeye Gücü Yeten’in göndereceği yıkım gibi geliyor o gün.</verse>
				<verse number="16">Yiyeceğimiz gözümüzün önünde yok edildi. Tanrımız’ın Tapınağı’nda sevinç ve coşku sona erdi.</verse>
				<verse number="17">Tohumlar keseklerin altında çürüdü, Tahıl yok oldu, Ambarlar boş kaldı, depolar yıkıldı.</verse>
				<verse number="18">Hayvanlar nasıl da inliyor! Sığır sürüleri çaresiz. Çünkü otlaklar kurudu. Koyun sürüleri perişan oldu.</verse>
				<verse number="19">Ya RAB, sana yakarıyorum. Çünkü ateş otlakları yok etti, Bütün ağaçları kavurdu.</verse>
				<verse number="20">Yabanıl hayvanlar bile sana sesleniyor. Çünkü akarsular kurudu, Ateş otlakları yok etti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Siyon’da boru çalın, Kutsal dağımda boru sesiyle halkı uyarın. Ülkede yaşayan herkes korkudan titresin. Çünkü RAB’bin günü çok yaklaştı, geliyor.</verse>
				<verse number="2">Zifiri karanlık bir gün olacak, Bulutlu, koyu karanlık bir gün. Dağların üzerine çöken karanlık gibi Kalabalık ve güçlü bir çekirge ordusu geliyor. Böylesi hiçbir zaman görülmedi, Kuşaklar boyu da görülmeyecek.</verse>
				<verse number="3">Önlerini ateş kavuruyor, Artları alev alev. Önlerinde Aden bahçesi gibi uzanan topraklar Artlarında ıssız çöllere dönüyor. Hiçbir şey onlardan kurtulamıyor.</verse>
				<verse number="4">Atlara benziyorlar, Savaş atları gibi koşuyorlar.</verse>
				<verse number="5">Savaş arabalarının, anızı yiyip bitiren alevlerin Çıkardığı gürültüye benzer bir sesle, Savaşa hazırlanmış güçlü bir ordu gibi Sıçraya sıçraya dağları aşıyorlar.</verse>
				<verse number="6">Uluslar onların karşısında dehşete düşüyor; Herkesin beti benzi soluyor.</verse>
				<verse number="7">Yiğitler gibi saldırıyorlar, Askerler gibi surları aşıyorlar. Dosdoğru ilerliyorlar, Yollarından sapmadan.</verse>
				<verse number="8">İtişip kakışmadan, Her biri kendi yolundan yürüyor. Savunma hatlarını yarıp geçiyorlar, Sırayı bozmadan.</verse>
				<verse number="9">Kente doğru koşuşuyor, Surların üzerinden aşıyorlar. Evlere tırmanıyor ve hırsız gibi Pencerelerden içeri süzülüyorlar.</verse>
				<verse number="10">Yeryüzü önlerinde sarsılıyor, Gökyüzü titriyor; Güneş ve ay kararıyor, Yıldızların parıltısı görünmez oluyor.</verse>
				<verse number="11">RAB ordusunun başında gürlüyor. Sayısızdır O’nun orduları Ve buyruğuna uyan güçlüdür. RAB’bin o büyük günü ne korkunçtur! O güne kim dayanabilir?</verse>
				<verse number="12">RAB diyor ki, “Şimdi oruç tutarak, ağlayıp yas tutarak Bütün yüreğinizle bana dönün.</verse>
				<verse number="13">Giysilerinizi değil, Yüreklerinizi paralayın Ve Tanrınız RAB’be dönün. Çünkü RAB lütfeder, acır, Tez öfkelenmez, sevgisi engindir, Cezalandırmaktan vazgeçer.</verse>
				<verse number="14">Kim bilir, belki size acır da kararından döner. Ardında bereket bırakır. O zaman O’na tahıl ve şarap sunuları sunarsınız.</verse>
				<verse number="15">“Siyon’da boru çalın, Oruç için gün belirleyin, özel bir toplantı yapın.</verse>
				<verse number="16">Halkı toplayın, topluluğu kutsal kılın, Yaşlıları bir araya getirin. Çocukları, hatta emzikte olanları toplayın. Güvey odasından, gelin gerdeğinden çıkıp gelsin.</verse>
				<verse number="17">Kâhinler, RAB’bin hizmetkârları, Tapınağın girişiyle sunak arasında ağlaşıp, ‘Ya RAB, halkını esirge’ diye yalvarsınlar. ‘Mirasın olan halkının aşağılanmasına izin verme, Uluslar onunla alay etmesin. Halklar arasında neden, Onların Tanrısı nerede? densin?’ ”</verse>
				<verse number="18">O zaman RAB halkına acıyıp ülkesini esirgeyecek.</verse>
				<verse number="19">Halkına şöyle yanıt verecek: “Bakın, size tahıl, yeni şarap Ve zeytinyağı vereceğim, Bunlara doyacaksınız. Artık ulusların sizi aşağılamasına izin vermeyeceğim.</verse>
				<verse number="20">Kuzeyden gelen çekirge ordusunu sizden uzaklaştıracağım, Kurak ve ıssız bir ülkeye süreceğim. Önden gidenleri Lut Gölü’ne, Arkadan gelenleri Akdeniz’e süreceğim. Leşleri kokacak, Kokuları göklere yükselecek. Çünkü korkunç şeyler yaptılar.</verse>
				<verse number="21">“Ey toprak, korkma, sevinçle coş! Çünkü RAB büyük işler yaptı.</verse>
				<verse number="22">Ey kır hayvanları, korkmayın! Çünkü otlaklar yeşeriyor. Ağaçlar meyvelerini yükleniyor, İncir ağaçları, asmalar ürünlerini veriyor.</verse>
				<verse number="23">Ey Siyon halkı, Tanrınız RAB’de sevinç bulun, coşun. İlk yağmuru size tam ölçüsüyle veriyor; Daha önce olduğu gibi, İlk ve son yağmurları yağdırıyor.</verse>
				<verse number="24">Harman yeri tahılla dolacak. Şarap ve zeytinyağı tekneleri taşacak.</verse>
				<verse number="25">Üzerinize gönderdiğim büyük çekirge ordusunun, Olgunlaşmış ve yumurtadan yeni çıkmış çekirgenin, Yavrunun ve genç çekirgenin Size kaybettirdiği yılları geri vereceğim.</verse>
				<verse number="26">Bol bol yiyip doyacak Ve sizin için harikalar yaratan Tanrınız RAB’bin adını öveceksiniz. Halkım bir daha utandırılmayacak.</verse>
				<verse number="27">Bileceksiniz ki, İsrail halkının arasındayım, Tanrınız RAB benim, başka biri yok. Halkım bir daha utandırılmayacak.”</verse>
				<verse number="28">“Ondan sonra bütün insanların üzerine Ruhum’u dökeceğim. Oğullarınız, kızlarınız peygamberlikte bulunacaklar. Yaşlılarınız düşler, Gençleriniz görümler görecek.</verse>
				<verse number="29">O günler kadın, erkek kullarınızın üzerine de Ruhum’u dökeceğim.</verse>
				<verse number="30">Göklerde ve yeryüzünde, Kan, ateş ve duman sütunlarından belirtiler göstereceğim.</verse>
				<verse number="31">RAB’bin büyük ve korkunç günü gelmeden önce Güneş kararacak, ay kan rengine dönecek.</verse>
				<verse number="32">O zaman RAB’bi adıyla çağıran herkes kurtulacak. RAB’bin dediği gibi, Siyon Dağı’nda ve Yeruşalim’de kurtulup Sağ kalanlar arasında RAB’bin çağıracağı kimseler olacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">“O günler Yahuda ve Yeruşalim halkını Sürgünden geri getirdiğimde,</verse>
				<verse number="2">Bütün ulusları toplayıp Yehoşafat Vadisi’ne indireceğim. Mirasım olan İsrail halkını Uluslar arasına dağıttıkları ve ülkemi bölüştükleri için Onları orada yargılayacağım.</verse>
				<verse number="3">Çünkü halkım için kura çektiler, Erkek çocukları fahişelere ücret olarak verdiler. İçtikleri şaraba karşılık kızları sattılar.</verse>
				<verse number="4">Ey Sur, Sayda ve bütün Filist halkı, Bana yapmak istediğiniz nedir? Neye karşılık vermeye çalışıyorsunuz? Eğer karşılık verirseniz, Karşılığını çarçabuk ödetirim size.</verse>
				<verse number="5">Altınımı, gümüşümü alıp Değerli eşyalarımı tapınaklarınıza götürdünüz.</verse>
				<verse number="6">Yahuda ve Yeruşalim halkını Topraklarından uzaklaştırmak için Grekler’e sattınız.</verse>
				<verse number="7">Göreceksiniz, onları, sattığınız yerde Harekete geçireceğim. Onlara yaptığınızı kendi başınıza getireceğim.</verse>
				<verse number="8">Oğullarınızı, kızlarınızı Yahuda halkına sattıracağım. Onları uzak bir ulusa, Sabalılar’a satacaklar.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="9">“Uluslar arasında şunu duyurun: Savaşa hazırlanın, yiğitlerinizi harekete geçirin. Bütün savaşçılarınız toplanıp saldırıya geçsin.</verse>
				<verse number="10">Saban demirlerinizi Çekiçle dövüp kılıç yapın, Bağcı bıçaklarınızı mızrak yapın. Güçsüz olan ‘Güçlüyüm’ desin.</verse>
				<verse number="11">Ey çevredeki uluslar, Tez gelin, bir araya toplanın. Ya RAB, yiğitlerini oraya indir.</verse>
				<verse number="12">Uluslar harekete geçip Yehoşafat Vadisi’nde toplansınlar. Çünkü çevredeki bütün ulusları Yargılamak için orada olacağım.</verse>
				<verse number="13">Salın orakları, ekinler olgunlaştı. Gelin, üzümleri çiğneyin, Sıkma çukuru üzümle dolu, şarap tekneleri taşıyor. Ulusların kötülükleri bu denli çoktur.”</verse>
				<verse number="14">Kalabalıklar, Yargı vadisini dolduran nice kalabalıklar... Yargı vadisinde RAB’bin günü yaklaştı.</verse>
				<verse number="15">Güneş ve ay kararıyor, Yıldızların parıltısı görünmez oluyor.</verse>
				<verse number="16">RAB Siyon’dan kükreyecek, Yeruşalim’den gürleyecek. Gök ve yer sarsılacak. Ama RAB kendi halkı için sığınak, İsrailliler için kale olacak.</verse>
				<verse number="17">“O zaman bileceksiniz ki, Siyon’da, kutsal dağımda oturan Tanrınız RAB benim. Yeruşalim kutsal olacak; Yabancılar bir daha orayı ele geçiremeyecek.</verse>
				<verse number="18">“O gün dağlardan Tatlı şarap damlayacak; Tepelerde süt, Yahuda derelerinde su akacak. RAB’bin Tapınağı’ndan çıkan bir pınar Şittim Vadisi’ni sulayacak.</verse>
				<verse number="19">“Ama Mısır viraneye, Edom ıssız çöle dönecek. Çünkü Yahudalılar’ın ülkesine saldırıp Suçsuz insanların kanını döktüler.</verse>
				<verse number="20">Oysa Yahuda sonsuza dek yaşayacak. Yeruşalim kuşaktan kuşağa sürecek.</verse>
				<verse number="21">Akan kanların öcünü alacağım, Suçluyu cezasız bırakmayacağım.” RAB Siyon’da oturur.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="30">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Tekoalı koyun yetiştiricilerinden Amos’un sözleri. Uzziya’nın Yahuda, Yehoaş oğlu Yarovam’ın İsrail Kralı olduğu günlerde, depremden iki yıl önce Amos İsrail’le ilgili görümler gördü.</verse>
				<verse number="2">Şöyle dedi: “RAB Siyon’dan kükrüyor, Yeruşalim’den gürlüyor. Yas tutuyor çobanların otlakları, Karmel Dağı’nın dorukları kuruyor.”</verse>
				<verse number="3">RAB şöyle diyor: “Şamlılar’ın cezasını kaldırmayacağım. Çünkü günah üstüne günah işlediler, Demir düvenlerle Gilat halkını dövdüler.</verse>
				<verse number="4">Bu yüzden Hazael’in evine ateş yağdıracağım, Yakıp yok edecek Ben-Hadat’ın saraylarını.</verse>
				<verse number="5">Şam’ın kapı sürgüsünü kıracağım, Söküp atacağım Aven Vadisi’nde oturanı, Beyteden’de elinde asayla dolaşanı; Kîr’e sürgün edilecek Aram halkı.” RAB diyor.</verse>
				<verse number="6">RAB şöyle diyor: “Gazzeliler’in cezasını kaldırmayacağım. Çünkü günah üstüne günah işlediler, Edomlular’a teslim etmek için Bütün halkı sürgün ettiler.</verse>
				<verse number="7">Bu yüzden Gazze surlarına ateş yağdıracağım, Yakıp yok edecek saraylarını.</verse>
				<verse number="8">Söküp atacağım Aşdot’ta oturanı, Aşkelon’da elinde asayla dolaşanı, Elimin tersini göstereceğim Ekron’a, Yok olacak Filistliler’in sağ kalanları!” Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="9">RAB şöyle diyor: “Surlular’ın cezasını kaldırmayacağım. Çünkü günah üstüne günah işlediler, Bütün halkı Edomlular’a teslim edip sürdüler, Dostluk antlaşmasını anımsamadılar.</verse>
				<verse number="10">Bu yüzden Sur Kenti’nin surlarına ateş yağdıracağım, Yakıp yok edecek saraylarını.”</verse>
				<verse number="11">RAB şöyle diyor: “Edomlular’ın cezasını kaldırmayacağım. Çünkü günah üstüne günah işlediler, Kılıçla kovaladılar kardeşlerini, Acıma nedir bilmediler; Hep yırtıcıydı öfkeleri, Sonsuza dek sürdü gazapları.</verse>
				<verse number="12">Bu yüzden Teman’a ateş yağdıracağım, Yakıp yok edecek Bosra saraylarını.”</verse>
				<verse number="13">RAB şöyle diyor: “Ammonlular’ın cezasını kaldırmayacağım. Çünkü günah üstüne günah işlediler, Sınırlarını genişletmek için Gilatlı gebe kadınların karınlarını yardılar.</verse>
				<verse number="14">Bu yüzden Rabba surlarını tutuşturacağım, Savaş günü çığlıklarla, Kasırga günü fırtınayla Ateş yakıp yok edecek saraylarını.</verse>
				<verse number="15">Krallarıyla görevlileri, Hepsi sürgüne gidecek.” RAB böyle diyor.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">RAB şöyle diyor: “Moavlılar’ın cezasını kaldırmayacağım. Çünkü günah üstüne günah işlediler, Edom Kralı’nın kemiklerini Kireçleşinceye dek yaktılar.</verse>
				<verse number="2">Bu yüzden Moav’a ateş yağdıracağım, Yakıp yok edecek Keriyot saraylarını. Kargaşa, savaş naraları, Boru sesleri arasında ölecek Moav halkı.</verse>
				<verse number="3">Söküp atacağım içinden yöneticisini, Öldüreceğim onunla bütün görevlilerini.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="4">RAB şöyle diyor: “Yahudalılar’ın cezasını kaldırmayacağım. Çünkü günah üstüne günah işlediler, Reddettiler yasamı, Kurallarıma uymadılar; Yalancı putlar saptırdı onları, Atalarının da izlediği putlar.</verse>
				<verse number="5">Bu yüzden Yahuda’ya ateş yağdıracağım, Yakıp yok edecek Yeruşalim saraylarını.”</verse>
				<verse number="6">RAB şöyle diyor: “İsrailliler’in cezasını kaldırmayacağım, Çünkü günah üstüne günah işlediler, Doğruyu para için, Yoksulu bir çift çarık için sattılar.</verse>
				<verse number="7">Onlar ki, Yoksulun başını toz toprak içinde çiğner Ve mazlumun hakkını bir yana iterler. Baba oğul aynı kızla yatarak Kutsal adımı kirletirler.</verse>
				<verse number="8">Her sunağın yanına, Rehin alınan giysilerin üzerine uzanır, Tanrıları’nın Tapınağı’nda Ceza karşılığı alınan şarabı içerler.</verse>
				<verse number="9">Ama ben onların önünde Amorlular’ı yok ettim; Sedir ağaçları kadar boylu, Meşe kadar güçlü olsa da, Yukarıdan meyvesini, Aşağıdan kökünü kuruttum.</verse>
				<verse number="10">Sizi Mısır’dan ben çıkardım, Amor topraklarını sahiplenesiniz diye Çölde kırk yıl size yol gösterdim.</verse>
				<verse number="11">Oğullarınızdan peygamberler, Gençlerinizden bana adanmış kişiler atadım. Doğru değil mi, ey İsrailliler?” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="12">“Sizse bana adanmış kişilere şarap içirdiniz Ve peygamberlere, ‘Peygamberlik etmeyin!’ Diye buyruk verdiniz.</verse>
				<verse number="13">“Tahıl yüklü araba toprağı nasıl ezerse, İşte ben de sizi öyle ezeceğim.</verse>
				<verse number="14">Hızlı koşan kaçamayacak, Güçlü gücünü gösteremeyecek, Yiğit canını kurtaramayacak,</verse>
				<verse number="15">Okçu yerini koruyamayacak, Ayağı tez olan uzaklaşamayacak, Atlı canını kurtaramayacak,</verse>
				<verse number="16">En yürekli yiğitler bile O gün silahlarını bırakıp kaçacak.” RAB böyle diyor.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Ey İsrailliler, kulak verin RAB’bin size, Mısır’dan çıkardığı halka söylediği şu sözlere:</verse>
				<verse number="2">“Yeryüzündeki bütün halklar arasından yalnız sizi tanıdım, Bu yüzden suçlarınızı karşılıksız bırakmayacağım.”</verse>
				<verse number="3">İki kişi anlaşmadan birlikte yürür mü?</verse>
				<verse number="4">Avı olmayan aslan ormanda kükrer mi? Bir şey yakalamadıkça genç aslan ininde homurdanır mı?</verse>
				<verse number="5">Tuzak kurulmamışsa, Yerdeki kapana kuş düşer mi? İçine bir şey düşmedikçe Kapan yerden fırlar mı?</verse>
				<verse number="6">Kentte boru çalınır da halk korkmaz mı? RAB’bin onayı olmadan bir kentin başına felaket gelir mi?</verse>
				<verse number="7">Gerçek şu ki, Egemen RAB kulu peygamberlere Sırrını açmadıkça bir şey yapmaz.</verse>
				<verse number="8">Aslan kükrer de kim korkmaz? Egemen RAB söyler de kim peygamberlik etmez?</verse>
				<verse number="9">Aşdot ve Mısır saraylarına duyurun: “Samiriye dağlarında toplanın” deyin, “Kentin ortasındaki büyük kargaşayı, İçindeki baskıyı görün.”</verse>
				<verse number="10">RAB, “Onlar doğruluk nedir bilmiyorlar” diyor, “Saraylarına zorbalık ve çapul yığmışlar.”</verse>
				<verse number="11">Bu yüzden Egemen RAB diyor ki, “Düşman kuşatmakta ülkenizi, Saraylarınızı yağmalayacak, güçsüz kılacak sizi.”</verse>
				<verse number="12">RAB şöyle diyor: “Bir çoban aslanın ağzındaki hayvanın iki bacağını Ya da kulağının parçasını nasıl kaparsa, Samiriye’de sedir köşelerine, Divan yastıklarına Kurulan İsrailliler de öyle kurtarılacak.</verse>
				<verse number="13">Dinleyin ve Yakup soyunu uyarın.” Egemen RAB, Her Şeye Egemen Tanrı konuşuyor:</verse>
				<verse number="14">“İsyanlarından ötürü İsrail’i cezalandırdığım gün, Beytel’in sunaklarını da yok edeceğim. Kesilip yere düşecek sunağın boynuzları.</verse>
				<verse number="15">Hem kışlık hem yazlık evi vuracağım, Yok olacak fildişi evler, Sonu gelecek büyük evlerin.” RAB böyle diyor.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Ey sizler, Samiriye Dağı’ndaki Başan inekleri, Yoksula baskı yapan, Mazlumu ezen, Beylerine, “Getir de içelim!” diyen hanımlar! Kulak verin şu sözlere:</verse>
				<verse number="2">Egemen RAB kutsallığı üstüne ant içerek şöyle dedi: “İşte geliyor o günler; Sizi et kancalarıyla, En son kalanlarınızı balık çengelleriyle götürecekleri günler.</verse>
				<verse number="3">Her biriniz karşınızdaki gedikten çıkacak, Harmon’a atılacaksınız.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="4">“Beytel’e gelip günah işleyin, Gilgal’a gelip daha da günah işleyin! Her sabah kurbanlarınızı, Üç günde bir de ondalıklarınızı getirin.</verse>
				<verse number="5">Şükran sunusu olarak mayalı ekmek yakın, Gönülden verdiğiniz sunuları açıklayıp duyurun! Çünkü bundan hoşlanıyorsunuz, ey İsrailliler.” Egemen RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="6">“Bütün kentlerinizde açlıktan nefesiniz koktu, Bulunduğunuz her yerde size kıtlık verdim, Yine de bana dönmediniz.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="7">“Hasat mevsimine daha üç ay varken, Sizden yağmuru da esirgedim. Bir kente yağmur yağdırdım, Öbürüne yağdırmadım. Bir tarla yağmur aldı, Öteki almayıp kurudu.</verse>
				<verse number="8">Su bulmak için Kent kent sersemce dolaştınız; Suya doyamadınız, Yine de bana dönmediniz.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="9">“Samyeli ve küfle sizi cezalandırdım, Mahvettim bağlarınızı, bahçelerinizi, İncir ve zeytin ağaçlarınızı çekirge yedi, Yine de bana dönmediniz.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="10">“Mısır’da olduğu gibi Aranıza salgın hastalık gönderdim, Kılıçtan geçirdim yiğitlerinizi, Atlarınızı düşmanlarınıza verdim, Ordugahınızın pis kokusunu burunlarınıza doldurdum; Yine de bana dönmediniz.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="11">“Sodom ve Gomora’yı altüst ettiğim gibi, Altüst ettim içinizden bazılarını. Ateşten kurtarılan yanık odun parçasına döndünüz, Yine de yönelmediniz bana.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="12">“Bu yüzden sana şunu yapacağım, ey İsrail. Yapacaklarım için Tanrın’ı karşılamaya hazırlan, ey İsrail!”</verse>
				<verse number="13">Çünkü dağlara biçim veren, Rüzgarı yaratan, düşüncelerini insana bildiren, Şafağı karanlığa çeviren, Dünyanın yüksek yerlerine ayak basan işte O’dur, O’nun adı RAB, Her Şeye Egemen Tanrı’dır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Ey İsrail halkı, kulak ver, Üzerine yakacağım ağıtın sözlerine:</verse>
				<verse number="2">“Düştü erden kız İsrail, Bir daha kalkamaz, Serilmiş kendi toprağına, Kaldıran yok.”</verse>
				<verse number="3">Bu yüzden Egemen RAB şöyle diyor: “Bin kişiyle savaşa çıkan kentin Yüz adamı sağ kalacak, Yüz kişiyle çıkanın On adamı kalacak İsrail halkına.”</verse>
				<verse number="4">Bu yüzden RAB İsrail halkına şöyle diyor: “Bana yönelin, yaşarsınız;</verse>
				<verse number="5">Beytel’e gitmeyin, Gilgal’a girmeyin, Beer-Şeva’ya geçmeyin, Çünkü Gilgal halkı kesinlikle sürgün edilecek, Beytel bir hiç olacak.”</verse>
				<verse number="6">RAB’be yönelin, yaşarsınız, Yoksa Yusuf soyunda bir ateş gibi parlar, Beytel’i yakıp yok eder. Yangını söndürecek kimse çıkmaz.</verse>
				<verse number="7">Ey adaleti acı pelinotuna çevirenler, Doğruluğu yere çalanlar!</verse>
				<verse number="8">Ülker ve Oryon takımyıldızlarını yaratan, Zifiri karanlığı sabaha çeviren, Gündüzü geceyle karartan, Deniz sularını çağırıp Yeryüzüne dökenin adı RAB’dir.</verse>
				<verse number="9">Kaleyi ansızın yıkar, Surlu kenti yerle bir eder.</verse>
				<verse number="10">Mahkemede kendilerini azarlayandan nefret ediyor, Doğru konuşandan iğreniyorlar.</verse>
				<verse number="11">Yoksulu ezdiğiniz, Ondan zorla buğday kopardığınız için Yaptığınız yontma taş evlerde oturmayacak, Diktiğiniz güzel bağların şarabını içmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="12">Çünkü isyanlarınızın çok, Günahlarınızın sayısız olduğunu biliyorum, Ey doğru kişiye baskı yapan, Rüşvet alan, Mahkemede mazlumun hakkını yiyenler!</verse>
				<verse number="13">Bu yüzden susmak düşer akıllı insana Böyle bir zamanda, Çünkü zaman kötüdür.</verse>
				<verse number="14">Kötülüğe değil, İyiliğe yönelin ki yaşayasınız; Böylece dediğiniz gibi, RAB, Her Şeye Egemen Tanrı sizinle olur.</verse>
				<verse number="15">Kötülükten nefret edin, İyiliği sevin, Mahkemede adaleti koruyun. Belki RAB, Her Şeye Egemen Tanrı, Yusuf’un soyundan sağ kalanlara lütfeder.</verse>
				<verse number="16">Bu yüzden RAB, Her Şeye Egemen Tanrı Rab şöyle diyor: “Bütün meydanlarda çığlık kopacak, Sokaklarda inim inim inleyecekler; Irgatları yas tutmaya, Ağıtçıları feryat etmeye çağıracaklar.</verse>
				<verse number="17">Bütün bağlarda çığlık kopacak, Çünkü ben aranızdan geçeceğim.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="18">Vay başına, RAB’bin gününü özlemle bekleyenlerin! Niçin özlüyorsunuz RAB’bin gününü? O gün aydınlık değil, karanlık olacak.</verse>
				<verse number="19">Nasıl ki, biri aslanın önünden kaçar da karşısına ayı çıkar, Evine döner, elini duvara dayar da elini yılan sokar.</verse>
				<verse number="20">RAB’bin günü aydınlık değil, karanlık olmayacak mı? Hem de zifiri karanlık, Bir parıltı bile yok.</verse>
				<verse number="21">RAB şöyle diyor: “İğreniyor, tiksiniyorum bayramlarınızdan, Hoşlanmıyorum dinsel toplantılarınızdan,</verse>
				<verse number="22">Yakmalık ve tahıl sunularınızı Bana sunsanız bile kabul etmeyeceğim, Besili hayvanlarınızdan sunacağınız Esenlik sunularına dönüp bakmayacağım.</verse>
				<verse number="23">Uzak tutun benden ezgilerinizin gürültüsünü, Çenklerinizin sesini dinlemeyeceğim.</verse>
				<verse number="24">Bunun yerine adalet su gibi, Doğruluk ırmak gibi sürekli aksın.</verse>
				<verse number="25">“Ey İsrail halkı, çölde kırk yıl boyunca Bana mı kurbanlar, sunular sundunuz?</verse>
				<verse number="26">Gerçekte kralınız Sakkut’u, putunuz Kayvan’ı, Kendiniz için yaptığınız ilahın yıldızını taşıdınız.</verse>
				<verse number="27">Bu yüzden sizi Şam’ın ötesine süreceğim.” RAB böyle diyor, O’nun adı Her Şeye Egemen Tanrı’dır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Vay başına Siyon’daki kaygısızların, Samiriye Dağı’nda kendilerini güvende sananların, İsrail halkının başvurduğu Önder ulusun tanınmış insanlarının!</verse>
				<verse number="2">Kalne Kenti’ne gidin de görün, Oradan büyük Hama’ya geçin, Filistliler’in Gat Kenti’ne inin, Sizin bu krallıklarınızdan daha mı iyiler? Toprakları sizinkinden daha mı geniş?</verse>
				<verse number="3">Ey sizler, kötü günü uzak sanan, Zorbalık tahtını yaklaştıranlar.</verse>
				<verse number="4">Ey sizler, fildişi süslü yataklara uzananlar, Sedirlere serilenler, Seçme kuzular, besili buzağılar yiyenler,</verse>
				<verse number="5">Çenk eşliğinde türkü söyleyenler, Davut gibi beste yapanlar,</verse>
				<verse number="6">Tas tas şarap içenler, Yağların en güzelini sürünenler, Yusuf’un yıkımına kederlenmeyenler!</verse>
				<verse number="7">Bu yüzden şimdi bunlar Sürgüne gideceklerin başını çekecekler; Sona erecek sedire serilenlerin cümbüşü.</verse>
				<verse number="8">Egemen RAB başı üzerine ant içti, Her Şeye Egemen Tanrı RAB şöyle diyor: “Yakup’un gururundan iğreniyor, Saraylarından tiksiniyorum. Bu yüzden içindeki her şeyle kenti Düşmana teslim edeceğim.”</verse>
				<verse number="9">Eğer bir evden on kişi kalmışsa, Onlar da ölecek.</verse>
				<verse number="10">Ölünün akrabası yakmak için cesedi evden almaya gelince, Evdekine, “Yanında kimse var mı?” diye soracak, O da, “Hayır!” yanıtını alınca, “Sus!” diyecek, “RAB’bin adı anılmamalı.”</verse>
				<verse number="11">Çünkü RAB buyuruyor, Büyük ev toza, Küçük ev küle dönecek.</verse>
				<verse number="12">Atlar kaya üzerinde koşar mı? Kimse denizde öküzle çift sürer mi? Ama siz adaleti zehire, Doğruluk meyvesini pelinotuna çevirdiniz.</verse>
				<verse number="13">Sizler, Lo-Devar Kenti’ni aldık diye sevinenler, “Karnayim’i kendi bileğimizle ele geçirmedik mi?” diyenlersiniz.</verse>
				<verse number="14">“İşte bu yüzden, ey İsrail halkı, Üzerinize bir ulus göndereceğim” Diyor Her Şeye Egemen Tanrı RAB, “Levo-Hamat’tan Arava Vadisi’ne kadar ezecekler sizi.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Egemen RAB bana şunu gösterdi: Kralın payına düşen otlar biçilmişti. Otlar yeniden yeşermeye başlarken RAB sürüyle çekirge yaratıyordu.</verse>
				<verse number="2">Çekirgeler ülkedeki yeşil bitkileri yiyip bitirince: “Ey Egemen RAB, lütfen halkını bağışla!” dedim, “Yakup soyu buna nasıl dayanır? Zaten küçük bir halk!”</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine RAB düşüncesini değiştirdi. “Gerçekleşmeyecek bu” dedi.</verse>
				<verse number="4">Egemen RAB bana şunu gösterdi: Baktım, Egemen RAB halkını cezalandırmak için ateşi çağırdı. Ateş enginleri yakıp tüketti, karayı yakıp tüketmeye başladı.</verse>
				<verse number="5">O zaman, “Ey Egemen RAB, lütfen dur!” dedim, “Yakup soyu buna nasıl dayanır? Zaten küçük bir halk!”</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine RAB düşüncesini değiştirdi. Egemen RAB, “Bu da gerçekleşmeyecek” dedi.</verse>
				<verse number="7">Başka bir görümde şunu gösterdi bana: Baktım, Rab çekül kullanılarak örülmüş dümdüz bir duvarın yanında duruyor; elinde bir çekül var.</verse>
				<verse number="8">RAB, “Ne görüyorsun, Amos?” diye sordu. Ben de, “Bir çekül” dedim. Bunun üzerine Rab, “İşte, halkım İsrail’in ortasına da bir çekül koyacağım” dedi, “Bir daha onları esirgemeyeceğim.</verse>
				<verse number="9">“Yok olacak İshak soyunun tapınma yerleri, Yıkılacak İsrail’in kutsal yerleri, Kılıçla yürüyeceğim Yarovam soyunun üstüne.”</verse>
				<verse number="10">Beytel’deki Kâhin Amatsya, İsrail Kralı Yarovam’a haber gönderip şöyle dedi: “Amos İsrail’in göbeğinde sana düzen kurdu. Ülke onun bunca sözünü kaldıramaz.</verse>
				<verse number="11">Çünkü Amos diyor ki, “ ‘Yarovam kılıçla öldürülecek, İsrail halkı kesinlikle ülkesinin dışına, Sürgüne gönderilecek.’ ”</verse>
				<verse number="12">Bunun üzerine Amatsya Amos’a, “Çek git, ey bilici!” dedi, “Yahuda’ya kaç. Ekmeğini orada kazan. Orada peygamberlik et.</verse>
				<verse number="13">Bir daha Beytel’de peygamberlik etme. Çünkü burası kralın kutsal yeri, krallık tapınağıdır.”</verse>
				<verse number="14">Amos, “Ben ne peygamberdim ne de peygamber oğluydum” diye karşılık verdi, “Yalnızca sığır yetiştirirdim. Yabanıl incir ağaçlarına bakardım.</verse>
				<verse number="15">RAB beni sürünün ardından aldı, ‘Git, halkım İsrail’e peygamberlik et’ dedi.</verse>
				<verse number="16">Şimdi kulak ver RAB’bin sözlerine: “ ‘İsrail’e karşı peygamberlik etme, İshak soyuna karşı konuşma!’ diyorsun.</verse>
				<verse number="17">Bu yüzden RAB şöyle diyor: ‘Karın kentte fahişe olacak, Oğulların, kızların kılıçtan geçirilecek. Ölçü ipiyle paylaşılacak toprağın, Sen ise kirli sayılan toprakta can vereceksin. İsrail halkı kesinlikle ülke dışına, Sürgüne gönderilecek.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Egemen RAB bana şunu gösterdi: Baktım bir sepet olgun meyve.</verse>
				<verse number="2">Bana, “Ne görüyorsun, Amos?” diye sordu. “Bir sepet olgun meyve” diye yanıtladım. Bunun üzerine RAB, “Halkım İsrail’in sonu geldi” dedi, “Bir daha onları esirgemeyeceğim.</verse>
				<verse number="3">O gün saraydaki türküler yas çığlıklarına dönecek.” Egemen RAB, “Her yer atılmış cesetlerle dolacak, sessizlik hüküm sürecek” diyor.</verse>
				<verse number="4">Dinleyin bunu, ey yoksulu çiğneyenler, Ülkedeki mazlumları yok edenler!</verse>
				<verse number="5">Diyorsunuz ki, “Yeni Ay Töreni geçse de tahılımızı satsak, Şabat Günü geçse de buğdayımızı satışa çıkarsak. Ölçeği küçültüp fiyatı yükseltsek, Hileli tartı kullanıp</verse>
				<verse number="6">Yoksulları gümüş, Mazlumları bir çift çarık karşılığında satın alsak. Buğday yerine süprüntüsünü satsak.”</verse>
				<verse number="7">Yakup soyunun gurur duyduğu RAB kendi başı üstüne ant içti: “Onların yaptıklarının hiçbirini asla unutmayacağım.</verse>
				<verse number="8">Bu yüzden yer sarsılmayacak mı, Üzerinde yaşayan herkes yas tutmayacak mı? Bütün yer Nil gibi yükselecek, Kabarıp yine inecek Mısır’ın ırmağı gibi.”</verse>
				<verse number="9">“O gün” diyor Egemen RAB, “Öğleyin güneşi batıracağım, Güpegündüz yeryüzünü karartacağım.</verse>
				<verse number="10">Bayramlarınızı yasa, Bütün ezgilerinizi ağıta döndüreceğim. Her bele çul kuşattıracağım, Her başın saçını yoldurtacağım. O günü biricik oğulun ardından tutulan yasa çevirecek, Sonunu acı getireceğim.</verse>
				<verse number="11">“İşte günler geliyor, Ülkeye kıtlık göndereceğim” Diyor Egemen RAB, “Ekmek ya da su kıtlığı değil, RAB’bin sözlerine susamışlık göndereceğim.</verse>
				<verse number="12">RAB’bin sözünü bulmak için İnsanlar denizden denize, Kuzeyden doğuya dek dolaşacak, Oraya buraya koşacak, ama bulamayacaklar.</verse>
				<verse number="13">O gün güzel kızlar, Yiğitler susuzluktan bayılacak.</verse>
				<verse number="14">Samiriye tanrıçası Aşima üzerine ant içenler, ‘Ey Dan, senin ilahının başı üzerine’ Ve, ‘Beer-Şeva ilahının başı üzerine’ diyenler Düşecek ve bir daha kalkmayacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Rab’bi gördüm, Sunağın yanında duruyordu. “Sütun başlıklarına vur, Eşikler sarsılsın” dedi, “Başlıkları insanların başında parala. Sağ kalanları kılıçtan geçireceğim. Kaçan, kurtulan olmayacak,</verse>
				<verse number="2">Ölüler diyarını delip girseler, Elimi uzatıp onları çıkaracağım. Göklere çıksalar, Onları oradan indireceğim.</verse>
				<verse number="3">Karmel Dağı’nın doruklarına gizlenseler, Artlarına düşüp onları yakalayacağım. Gözümün önünden uzağa, denizin dibine girseler, Orada yılana buyruk vereceğim, Onları sokacak.</verse>
				<verse number="4">Düşmanlarınca sürgün edilseler, Orada kılıca buyruk vereceğim, Onları biçecek. Gözümü üzerlerinden ayırmayacağım, Ama iyilik için değil, kötülük için.”</verse>
				<verse number="5">Rab, Her Şeye Egemen RAB Yere dokununca yer erir, Üzerinde yaşayan herkes yasa bürünür, Bütün yeryüzü Nil gibi kabarır, Mısır’ın ırmağı gibi yine alçalır.</verse>
				<verse number="6">Yukarı odalarını gökyüzünde yapan, Kubbesini yeryüzünde kuran, Denizin sularını çağırıp yeryüzüne döken O’dur; O’nun adı RAB’dir.</verse>
				<verse number="7">“Ey İsrailliler, Benim için Kûşlular’dan ne farkınız var?” Diyor RAB. “İsrailliler’i Mısır’dan, Filistliler’i Kaftor’dan, Aramlılar’ı Kîr’den çıkaran ben değil miyim?</verse>
				<verse number="8">“İşte, Egemen RAB’bin gözleri Bu günahlı krallığın üzerindedir. Onu yeryüzünden söküp atacağım, Ancak Yakup soyunu büsbütün yok etmeyeceğim” Diyor RAB.</verse>
				<verse number="9">“İşte buyruk vereceğim, Bütün uluslar arasından İsrail’i kalburla eler gibi eleyeceğim, Bir çakıl bile yere düşmeyecek.</verse>
				<verse number="10">Halkımın arasındaki bütün günahlılar, ‘Kötülük bizi bulmaz, bize erişmez’ diyenler Kılıçtan geçirilecek.”</verse>
				<verse number="11">“O gün Davut’un yıkık çardağını yeniden kuracağım, Gediklerini kapayacak, Yıkık yerlerini onaracağım, Onu eskisi gibi yapacağım,</verse>
				<verse number="12">Öyle ki, Edomlular’ın sağ kalanlarını, Bana ait olan bütün ulusları sahiplensinler.” Bunu yapacak olan RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="13">“İşte, günler geliyor” diyor RAB, “Çift süren orakçıya, Üzüm basan ekin ekene erişecek, Dağlardan tatlı şarap damlayacak, Bütün tepelerden akacak.</verse>
				<verse number="14">Sürgün halkım İsrail’i geri getireceğim, Yıkık kentleri onarıp orada yaşayacaklar, Bağlar dikip şarabını içecekler, Bahçeler yapıp meyvesini yiyecekler.</verse>
				<verse number="15">Onları topraklarına dikeceğim, Bir daha sökülmeyecekler Kendilerine verdiğim topraktan.” Tanrınız RAB böyle diyor.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="31">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ovadya’nın görümü. Egemen RAB’bin Edom için söyledikleri: RAB’den bir haber aldık: Uluslara gönderdiği haberci, “Gelin, Edom’la savaşalım!” diyor.</verse>
				<verse number="2">Edom’a, “Bak, seni uluslar arasında küçük düşüreceğim, Herkes seni hor görecek” diyor.</verse>
				<verse number="3">“Kaya kovuklarında yaşayan, Evini yükseklerde kuran sen! Yüreğindeki gurur seni aldattı. İçinden, ‘Beni kim yere indirebilir?’ diyorsun.</verse>
				<verse number="4">Kartal gibi yükselsen de, Yuvanı yıldızlar arasında kursan da, Oradan indireceğim seni” diyor RAB.</verse>
				<verse number="5">“Hırsızlar ya da haydutlar gece sana gelselerdi, Yalnızca gereksindiklerini çalmazlar mıydı? Üzüm toplayanlar bağına girseydi, Birkaç salkım bırakmazlar mıydı? Ama seni ne felaketler bekliyor;</verse>
				<verse number="6">Esav’ın her şeyi yağmalanacak, Gizli hazineleri ortaya çıkarılacak.</verse>
				<verse number="7">Seninle antlaşma yapanların hepsi Seni toprağından sürecek. Güvendiğin insanlar Seni aldatıp yenilgiye uğratacak, Ekmeğini yiyenler sana tuzak kuracak Ve sen farkına varmayacaksın bile.”</verse>
				<verse number="8">RAB diyor ki, “O gün Edom’un bilge adamlarını, Esav’ın dağlarındaki bilgiçleri yok edeceğim.</verse>
				<verse number="9">Ey Teman, yiğitlerin öyle bir korkuya kapılacak ki, Esav’ın dağlarında bulunanların hepsi Kıyıma uğrayıp yok olacak.</verse>
				<verse number="10">“Yakup soyundan gelen kardeşlerine Yaptığın zorbalıktan ötürü utanca boğulacak Ve sonsuza dek yok olacaksın.</verse>
				<verse number="11">Çünkü yabancılar onların malını mülkünü yağmaladıkları gün Uzakta durup seyrettin. Öteki uluslar kapılarından içeri girip Yeruşalim için kura çektiklerinde Sen de onlardan biri gibi davrandın.</verse>
				<verse number="12">Yahudalı kardeşlerinin o kötü gününden Zevk almamalıydın. Başlarına gelen yıkıma sevinmemeli, Sıkıntılı günlerinde onlarla alay etmemeliydin.</verse>
				<verse number="13">Halkım felakete uğradığı gün Kente girmemeliydin, O gün halkımın uğradığı kötülükten zevk almamalı, Malını mülkünü ele geçirmeye kalkmamalıydın.</verse>
				<verse number="14">Kaçmaya çalışanları öldürmek için Yol ağzında durmamalı, O sıkıntılı günde kurtulanları Düşmana teslim etmemeliydin.”</verse>
				<verse number="15">“RAB’bin bütün ulusları yargılayacağı gün yaklaştı. Ey Edom, ne yaptıysan sana da aynısı yapılacak. Yaptıkların kendi başına gelecek.</verse>
				<verse number="16">Ey Yahudalılar, kutsal dağımda nasıl içtiyseniz, Bütün uluslar da öyle içecekler. İçip içip yok olacaklar, Hiç var olmamış gibi.”</verse>
				<verse number="17">“Ama kurtulanlar Siyon Dağı’nda toplanacak Ve orası kutsal olacak. Yakup soyu da mirasına kavuşacak.</verse>
				<verse number="18">Yakup soyu ateş, Yusuf soyu alev, Esav soyu anız olacak. Onları yakıp yok edecekler. Esav soyundan kurtulan olmayacak.” RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="19">Yahudalılar’dan Negev halkı Esav’ın dağlarını; Şefela halkı Filist bölgesini; Yahudalılar’ın tümü Efrayim ve Samiriye topraklarını; Benyaminliler Gilat’ı mülk edinecekler.</verse>
				<verse number="20">Kenan’dan sürülmüş olan İsrailli savaşçılar Sarefat’a kadar uzanan toprakları, Sefarat’taki Yeruşalimli sürgünler de Negev’deki kentleri mülk edinecekler.</verse>
				<verse number="21">Halkı kurtaranlar Esav’ın dağlarını yönetimleri altına almak için Siyon Dağı’na çıkacaklar ve egemenlik RAB’bin olacak.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="32">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">RAB bir gün Amittay oğlu Yunus’a, “Kalk, Ninova’ya, o büyük kente git ve halkı uyar” diye seslendi, “Çünkü kötülükleri önüme kadar yükseldi.”</verse>
				<verse number="2">RAB bir gün Amittay oğlu Yunus’a, “Kalk, Ninova’ya, o büyük kente git ve halkı uyar” diye seslendi, “Çünkü kötülükleri önüme kadar yükseldi.”</verse>
				<verse number="3">Ne var ki, Yunus RAB’bin huzurundan Tarşiş’e kaçmaya kalkıştı. Yafa’ya inip Tarşiş’e giden bir gemi buldu. Ücretini ödeyip gemiye bindi, RAB’den uzaklaşmak için Tarşiş’e doğru yola çıktı.</verse>
				<verse number="4">Yolda RAB şiddetli bir rüzgar gönderdi denize. Öyle bir fırtına koptu ki, gemi neredeyse parçalanacaktı.</verse>
				<verse number="5">Gemiciler korkuya kapıldı, her biri kendi ilahına yalvarmaya başladı. Gemiyi hafifletmek için yükleri denize attılar. Yunus ise teknenin ambarına inmiş, yatıp derin bir uykuya dalmıştı.</verse>
				<verse number="6">Gemi kaptanı Yunus’un yanına gidip, “Hey! Nasıl uyursun sen?” dedi, “Kalk, tanrına yalvar, belki halimizi görür de yok olmayız.”</verse>
				<verse number="7">Sonra denizciler birbirlerine, “Gelin, kura çekelim” dediler, “Bakalım, bu bela kimin yüzünden başımıza geldi.” Kura çektiler, kura Yunus’a düştü.</verse>
				<verse number="8">Bunun üzerine Yunus’a, “Söyle bize!” dediler, “Bu bela kimin yüzünden başımıza geldi? Ne iş yapıyorsun sen, nereden geliyorsun, nerelisin, hangi halka mensupsun?”</verse>
				<verse number="9">Yunus, “İbrani’yim” diye karşılık verdi, “Denizi ve karayı yaratan Göklerin Tanrısı RAB’be taparım.”</verse>
				<verse number="10">Denizciler bu yanıt karşısında dehşete düştüler. “Neden yaptın bunu?” diye sordular. Yunus’un RAB’den uzaklaşmak için kaçtığını biliyorlardı. Daha önce onlara anlatmıştı.</verse>
				<verse number="11">Deniz gittikçe kuduruyordu. Yunus’a, “Denizin dinmesi için sana ne yapalım?” diye sordular.</verse>
				<verse number="12">Yunus, “Beni kaldırıp denize atın” diye yanıtladı, “O zaman sular durulur. Çünkü biliyorum, bu şiddetli fırtınaya benim yüzümden yakalandınız.”</verse>
				<verse number="13">Denizciler karaya dönmek için küreklere asıldılar, ama başaramadılar. Çünkü deniz gittikçe kuduruyordu.</verse>
				<verse number="14">RAB’be seslenerek, “Ya RAB, yalvarıyoruz” dediler, “Bu adamın canı yüzünden yok olmayalım. Suçsuz bir adamın ölümünden bizi sorumlu tutma. Çünkü sen kendi istediğini yaptın, ya RAB.”</verse>
				<verse number="15">Sonra Yunus’u kaldırıp denize attılar, kuduran deniz sakinleşti.</verse>
				<verse number="16">Bu olaydan ötürü denizciler RAB’den öyle korktular ki, O’na kurbanlar sundular, adaklar adadılar.</verse>
				<verse number="17">Bu arada RAB Yunus’u yutacak büyük bir balık sağladı. Yunus üç gün üç gece bu balığın karnında kaldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Yunus balığın karnından Tanrısı RAB’be şöyle dua etti:</verse>
				<verse number="2">“Ya RAB, sıkıntı içinde sana yakardım, Yanıtladın beni. Yardım istedim ölüler diyarının bağrından, Kulak verdin sesime.</verse>
				<verse number="3">Beni engine, denizin ta dibine fırlattın. Sular sardı çevremi. Azgın dalgalar geçti üzerimden.</verse>
				<verse number="4">‘Huzurundan kovuldum’ dedim, ‘Yine de göreceğim kutsal tapınağını.’</verse>
				<verse number="5">Sular boğacak kadar kuşattı beni, Çevremi enginler sardı, Yosunlar dolaştı başıma.</verse>
				<verse number="6">Dağların köklerine kadar battım, Dünya sonsuza dek sürgülendi arkamdan; Ama, ya RAB, Tanrım, Canımı sen kurtardın çukurdan.</verse>
				<verse number="7">Soluğum tükenince seni andım, ya RAB, Duam sana, kutsal tapınağına erişti.</verse>
				<verse number="8">Değersiz putlara tapanlar, Vefasızlık etmiş olurlar.</verse>
				<verse number="9">Ama şükranla kurban sunacağım sana, Adağımı yerine getireceğim. Kurtuluş senden gelir, ya RAB!”</verse>
				<verse number="10">RAB balığa buyruk verdi ve balık Yunus’u karaya kustu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">RAB Yunus’a ikinci kez şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Kalk, Ninova’ya, o büyük kente git ve sana söyleyeceklerimi halka bildir.”</verse>
				<verse number="3">Yunus RAB’bin sözü uyarınca kalkıp Ninova’ya gitti. Ninova öyle büyük bir kentti ki, ancak üç günde dolaşılabilirdi.</verse>
				<verse number="4">Yunus kente girip dolaşmaya başladı. Bir gün geçince, “Kırk gün sonra Ninova yıkılacak!” diye ilan etti.</verse>
				<verse number="5">Ninova halkı Tanrı’ya inandı. Oruç ilan ederek büyüğünden küçüğüne hepsi çula sarındı.</verse>
				<verse number="6">Ninova Kralı olanları duyunca, tahtından kalkıp kaftanını çıkardı; çula sarınarak küle oturdu.</verse>
				<verse number="7">Ardından Ninova’da şu buyruğu yayımladı: “Kral ve soyluların buyruğudur: Hiçbir insan ya da hayvan –ister sığır, ister davar olsun– ağzına bir şey koymayacak, otlamayacak, içmeyecek.</verse>
				<verse number="8">Bütün insanlar ve hayvanlar çula sarınsın. Herkes var gücüyle Tanrı’ya yakararak kötü yoldan, zorbalıktan vazgeçsin.</verse>
				<verse number="9">Belki o zaman Tanrı fikrini değiştirip bize acır, kızgın öfkesinden döner de yok olmayız.”</verse>
				<verse number="10">Tanrı Ninovalılar’ın yaptıklarını, kötü yoldan döndüklerini görünce, onlara acıdı, yapacağını söylediği kötülükten vazgeçti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Yunus buna çok gücenip öfkelendi.</verse>
				<verse number="2">RAB’be şöyle dua etti: “Ah, ya RAB, ben daha ülkemdeyken böyle olacağını söylemedim mi? Bu yüzden Tarşiş’e kaçmaya kalkıştım. Biliyordum, sen lütfeden, acıyan, tez öfkelenmeyen, sevgisi engin, cezalandırmaktan vazgeçen bir Tanrı’sın.</verse>
				<verse number="3">Ya RAB, lütfen şimdi canımı al. Çünkü benim için ölmek yaşamaktan iyidir.”</verse>
				<verse number="4">RAB, “Ne hakla öfkeleniyorsun?” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="5">Yunus kentten çıktı, kentin doğusundaki bir yerde durdu. Kendisine bir çardak yaptı, gölgesinde oturup kentin başına neler geleceğini görmek için beklemeye başladı.</verse>
				<verse number="6">RAB Tanrı Yunus’un üzerine gölge salacak, sıkıntısını giderecek bir keneotu sağladı. Yunus buna çok sevindi.</verse>
				<verse number="7">Ama ertesi gün şafak sökerken, Tanrı’nın sağladığı bir bitki kurdu keneotunu kemirip kuruttu.</verse>
				<verse number="8">Güneş doğunca Tanrı yakıcı bir doğu rüzgarı estirdi. Yunus başına vuran güneşten bayılmak üzereydi. Ölümü dileyerek, “Benim için ölmek yaşamaktan iyidir” dedi.</verse>
				<verse number="9">Ama Tanrı, “Keneotu yüzünden öfkelenmeye hakkın var mı?” dedi. Yunus, “Elbette hakkım var, ölesiye öfkeliyim” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="10">RAB, “Keneotu bir gecede çıktı ve bir gecede yok oldu” dedi, “Sen emek vermediğin, büyütmediğin bir keneotuna acıyorsun da,</verse>
				<verse number="11">ben Ninova’ya, o koca kente acımayayım mı? O kentte sağını solundan ayırt edemeyen yüz yirmi bini aşkın insan, çok sayıda hayvan var.”</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="33">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Yahuda kralları Yotam, Ahaz ve Hizkiya zamanında RAB Moreşetli Mika’ya, Samiriye ve Yeruşalim’le ilgili olarak bir görümde şunu bildirdi:</verse>
				<verse number="2">Ey halklar, hepiniz duyun; Ey dünya ve bütün içindekiler, dinleyin. Egemen RAB kendi kutsal tapınağından size karşı tanıklık edecek.</verse>
				<verse number="3">İşte, RAB yerinden çıkıp gelecek, Yeryüzüne inip dağ doruklarında yürüyecek.</verse>
				<verse number="4">Dağlar O’nun önünde ateş karşısında eriyen balmumu gibi eriyecek, Vadiler, bayır aşağı akan sular gibi yarılacak.</verse>
				<verse number="5">Bütün bunlar Yakupoğulları’nın isyanı Ve İsrail halkının günahları yüzünden olacak. Yakupoğulları’nın isyanından kim sorumlu? Samiriye değil mi? Yahuda’daki putperestlikten kim sorumlu? Yeruşalim değil mi?</verse>
				<verse number="6">Bu yüzden RAB, “Samiriye’yi kırdaki taş yığınına, Bağ dikilecek yere çevireceğim” diyor, “Taşlarını vadiye döküp temellerini açacağım.</verse>
				<verse number="7">Bütün putları paramparça edilecek, Tapınaklarındaki fahişelere verilen armağanlar yakılacak. Samiriye’nin bütün putlarını yok edeceğim. Fahişelerin ücretiyle topladığı armağanlar Yine fahişelere ücret olacak.”</verse>
				<verse number="8">Ben Mika, bundan ötürü ağlayıp ağıt yakacağım, Çırçıplak, yalınayak dolaşacağım. Çakal gibi uluyup baykuş gibi öteceğim.</verse>
				<verse number="9">Çünkü Samiriye’nin yaraları onmaz. Yahuda da aynı sona uğramak üzere. Halkımın yaşadığı Yeruşalim’in kapılarına dayandı yıkım.</verse>
				<verse number="10">Bunu Gat’a duyurmayın, Ağlamayın sakın! Beytofra’da toz toprak içinde yuvarlanın.</verse>
				<verse number="11">Ey Şafir halkı, Çıplak ve utanç içinde geçip git. Saanan’da yaşayanlar kentlerinden çıkamayacaklar, Beytesel halkı yas tutacak. Kesecek sizden yardımını.</verse>
				<verse number="12">Marot’ta yaşayanlar kurtulmayı sabırsızlıkla bekliyor. Çünkü RAB’bin gönderdiği felaket Yeruşalim’in kapılarına dayandı.</verse>
				<verse number="13">Ey Lakiş’te oturanlar, atları koşun arabalara. Siyon Kenti’ni günaha ilk düşüren siz oldunuz. Çünkü İsrail’in isyanını örnek aldınız.</verse>
				<verse number="14">Bundan ötürü Moreşet-Gat’a veda armağanları vereceksiniz. İsrail kralları Akziv Kenti’nden boşuna yardım bekleyecek.</verse>
				<verse number="15">Ey Mareşa’da yaşayanlar, RAB kentinizi ele geçirecek olanı üzerinize gönderecek. İsrail’in yüce önderleri Adullam’daki mağaraya sığınacak.</verse>
				<verse number="16">Sevgili çocuklarınız için saçlarınızı yolup kazıyın. Akbabalar gibi kafalarınızın keli görünsün. Çünkü çocuklarınız sizden alınıp sürgüne götürülecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Yatarken fesat ve kötülük tasarlayanların vay haline! Ortalık ağarınca tasarladıklarını yaparlar. Çünkü güçleri buna yeter.</verse>
				<verse number="2">Göz diktikleri tarlaları zorla alır, evlere el koyarlar. Birini evinden, bir başkasını mirasından ederler.</verse>
				<verse number="3">Bu nedenle RAB bu halka şöyle diyor: “Bakın, size öyle bir bela hazırlıyorum ki, Bundan yakanızı kurtaramayacaksınız. Öyle amansız bir zaman gelecek ki, Başınız dik yürüyemeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="4">O gün sizinle alay edecekler. Sizin için şu acıklı ezgiyi söyleyecekler: ‘Büsbütün mahvolduk! RAB halkımızın varını yoğunu başkalarına bölüştürüyor, Topraklarımızı hainlere dağıtıyor.’ ”</verse>
				<verse number="5">Bu nedenle, ülkeyi kurayla bölüştürme zamanı gelince RAB’bin topluluğunda sizden kimse bulunmayacak.</verse>
				<verse number="6">İnsanlar, “Peygamberlik etmeyin” diyorlar, “Bu konularda peygamberlik etmemeli. Utandırılmayacağız.”</verse>
				<verse number="7">Ey Yakupoğulları, böyle konuşulur mu? “RAB’bin sabrı mı tükendi acaba? O böyle şeyler yapar mı? Benim sözlerim doğru yolda yürüyenin yararına değil mi?” diyor RAB,</verse>
				<verse number="8">“Daha dün halkım düşman gibi ayaklandı. Savaştan dönenlerin, kaygısızca önünüzden geçenlerin sırtından Güzel giysilerini sıyırıp alırsınız.</verse>
				<verse number="9">Halkımın kadınlarını rahat evlerinden kovar, Çocuklarını yüce huzurumdan yoksun bırakırsınız.</verse>
				<verse number="10">Kalkıp gidin, dinlenme yeriniz değil burası! Murdarlığınız yüzünden bu yer korkunç biçimde yıkılacak.</verse>
				<verse number="11">Yalancı, aldatıcı biri gelip, ‘Size şarap ve içkiden söz edeyim’ dese, Bu halk onu peygamber kabul edecek.”</verse>
				<verse number="12">“Ey Yakupoğulları, Elbette hepinizi bir araya getireceğim. İsrail’in geride kalanlarını elbette toplayacağım. Ağıldaki davar gibi, Otlaktaki sürü gibi bir araya getireceğim sizleri. Topraklarınız insanlarla dolacak.”</verse>
				<verse number="13">Tanrı yolu açıp halkın önünden gidecek. Kent kapılarını kırıp dışarı çıkacaklar. Kralları olan RAB önlerinden gidecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Dedim ki, “Ey Yakupoğulları’nın önderleri, İsrail halkının yöneticileri, Dinleyin! Adil olmanız gerekmez mi?</verse>
				<verse number="2">Siz ki iyiden nefret eder, kötüyü seversiniz. Halkımın derisini yüzer, etini kemiğinden sıyırırsınız.</verse>
				<verse number="3">Halkımın derisini yüzer, etini yersiniz. Kemiklerini kırar, Tencerede, kazanda haşlanacak et gibi doğrarsınız.”</verse>
				<verse number="4">Gün gelecek RAB’be yakaracaklar. Ama O yanıtlamayacak, Yüzünü onlardan gizleyecek. Çünkü kötülük yaptılar.</verse>
				<verse number="5">RAB diyor ki, “Ey halkımı saptıran peygamberler, Sizi doyuranlara esenlik diler, Doyurmayanlara savaş açarsınız.</verse>
				<verse number="6">Bu nedenle üzerinize görümsüz geceler çökecek. Karanlıktan fal bakamayacaksınız. Ey peygamberler, güneşiniz batacak, gününüz kararacak.</verse>
				<verse number="7">Biliciler utandırılacak. Rezil olacak falcılar. Utançtan yüzlerini örtecekler. Çünkü Tanrı’dan yanıt gelmeyecek.”</verse>
				<verse number="8">Ama Yakupoğulları’na isyanlarını, İsrail halkına günahlarını bildirmek için Ben RAB’bin Ruhu’yla, güçle, Adalet ve cesaretle donatıldım.</verse>
				<verse number="9">Adaletten nefret eden, Doğruları çarpıtan ey Yakupoğulları’nın önderleri Ve İsrail halkının yöneticileri, iyi dinleyin:</verse>
				<verse number="10">Siyon’u kan dökerek, Yeruşalim’i zorbalıkla bina ediyorsunuz.</verse>
				<verse number="11">Önderleri rüşvetle yönetir, Kâhinleri ücretle öğretir, Peygamberleri para için falcılık eder. Sonra da, “RAB bizimle birlikte değil mi? Başımıza bir şey gelmez” diyerek RAB’be dayanmaya kalkışırlar.</verse>
				<verse number="12">Siyon tarla gibi sürülecek sizin yüzünüzden. Taş yığınına dönecek Yeruşalim. Tapınağın kurulduğu dağ Çalılarla kaplanacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">RAB’bin Tapınağı’nın kurulduğu dağ, Son günlerde dağların en yücesi, Tepelerin en yükseği olacak. Oraya akın edecek halklar.</verse>
				<verse number="2">Birçok ulus gelecek, “Haydi, RAB’bin Dağı’na, Yakup’un Tanrısı’nın Tapınağı’na çıkalım” diyecekler, “O bize kendi yolunu öğretsin, Biz de O’nun yolundan gidelim. Çünkü yasa Siyon’dan, RAB’bin sözü Yeruşalim’den çıkacak.”</verse>
				<verse number="3">RAB halklar arasında yargıçlık edecek, Uzaklardaki güçlü ulusların anlaşmazlıklarını çözecek. İnsanlar kılıçlarını çekiçle dövüp saban demiri, Mızraklarını bağcı bıçağı yapacaklar. Ulus ulusa kılıç kaldırmayacak, Savaş eğitimi yapmayacaklar artık.</verse>
				<verse number="4">Herkes kendi asmasının, incir ağacının altında oturacak. Kimse kimseyi korkutmayacak. Bunu söyleyen, Her Şeye Egemen RAB’dir.</verse>
				<verse number="5">Bütün halklar ilahlarının izinden gitse bile, Biz sonsuza dek Tanrımız RAB’bin izinden gideceğiz.</verse>
				<verse number="6">“Gün gelecek, düşkünü, sürgüne gönderip ezdiğim halkı Bir araya getireceğim” diyor RAB,</verse>
				<verse number="7">“Düşkünü yaşatacak, Uzaklara sürülenleri güçlü bir ulus yapacağım. Onları Siyon Dağı’nda bugünden sonsuza dek ben yöneteceğim.”</verse>
				<verse number="8">Ve sen, sürünün gözcü kulesi olan ey Siyon Kenti’nin doruğu, Eski egemenliğine kavuşacaksın. Ey Yeruşalim, krallığını yeniden elde edeceksin.</verse>
				<verse number="9">Neden öyle hıçkıra hıçkıra ağlıyorsun şimdi? Doğuran kadın gibi neden acı çekiyorsun? Kralın olmadığı için mi, Öğütçün öldüğü için mi?</verse>
				<verse number="10">Doğuran kadın gibi ağrı çek, acıyla kıvran, ey Siyon halkı. Şimdi kentten çıkıp kırlarda konaklayacaksın. Babil’e gidecek, Orada özgürlüğe kavuşacaksın. RAB seni orada kurtaracak düşmanlarının elinden.</verse>
				<verse number="11">Ama şimdi birçok ulus sana karşı birleşti. “Siyon murdar olsun, Başına gelenleri gözlerimizle görelim” diyorlar.</verse>
				<verse number="12">Ne var ki, RAB’bin ne düşündüğünü bilmiyorlar, O’nun tasarılarını anlamıyorlar. RAB onları harman yerinde dövülen buğday demetleri gibi Cezalandırmak için topladı.</verse>
				<verse number="13">RAB şöyle diyor: “Ey Siyon halkı, kalk ve harmanı döv. Çünkü seni demir boynuzlu, Tunç tırnaklı boğalar kadar güçlü kılacağım. Birçok halkı ezip geçecek, Zorbalıkla elde ettikleri serveti, zenginlikleri bana, Yeryüzünün sahibi olan Rab’be adayacaksın.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Ey ordular kenti, şimdi ordularını topla. Çevremizi sardılar, İsrail’i yönetenin yanağına değnekle vuracaklar.</verse>
				<verse number="2">Ama sen, ey Beytlehem Efrata, Yahuda boyları arasında önemsiz olduğun halde, İsrail’i benim adıma yönetecek olan senden çıkacak. Onun kökeni öncesizliğe, zamanın başlangıcına dayanır.</verse>
				<verse number="3">Bu yüzden onu doğuracak olan kadın doğurana dek RAB İsrailliler’i düşmanlarına teslim edecek. Sonra öbür soydaşları İsrailliler’e katılacak.</verse>
				<verse number="4">O gelince, halkını RAB’den aldığı güçle Tanrısı RAB’bin görkemli adına yönetecek. Halk güvenlik içinde yaşayacak. Çünkü bütün dünya onun büyüklüğünü kabul edecek.</verse>
				<verse number="5">Halkına esenlik getirecek. Asurlular ülkemize saldırıp Kalelerimizi ele geçirince, Onlara karşı çok sayıda önder çıkaracağız.</verse>
				<verse number="6">Asur topraklarını kılıçla, Nemrut’un topraklarını yalın kılıçla yönetecekler. Ülkemize saldırıp sınırlarımızdan içeri girecek olan Asurlular’dan Bizi bu önderler kurtaracak.</verse>
				<verse number="7">Yakup’un soyundan geride kalanlar, Birçok halkın arasında RAB’bin gönderdiği çiy gibi, Kimseye dayanmadan, kimsenin onayını beklemeden Otları sulayan sağanak yağmurları gibi olacaklar.</verse>
				<verse number="8">Orman hayvanları arasında aslan ne ise, Davar sürülerini paralayıp dağıtan, kurtulma fırsatı vermeyen genç aslan ne ise, Yakup’un soyundan geride kalanlar da uluslar arasında, Halkların ortasında öyle olacaklar.</verse>
				<verse number="9">Ey İsrailliler, düşmanlarınızı yeneceksiniz. Karşıtlarınızın hepsi ortadan kalkacak.</verse>
				<verse number="10">RAB diyor ki, “O gün atlarınızı elinizden alacak, Savaş arabalarınızı yok edeceğim.</verse>
				<verse number="11">Ülkenizdeki kentleri yıkacak, Bütün kalelerinizi yerle bir edeceğim.</verse>
				<verse number="12">Büyü yapma gücünüzü kıracağım, Aranızda falcı kalmayacak.</verse>
				<verse number="13">Putlarınızı, dikili taşlarınızı kaldırıp atacağım. Ellerinizle yaptığınız putlara artık tapmayacaksınız.</verse>
				<verse number="14">Aşera putlarınızı söküp atacağım, Yerle bir edeceğim kentlerinizi.</verse>
				<verse number="15">Söz dinlemeyen ulusları öfke ve gazapla cezalandıracağım.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">RAB’bin söylediğine kulak verin: Kalkın, davanızı dağların önünde dile getirin. Tepeler duysun sesinizi.</verse>
				<verse number="2">Ey dağlar ve yeryüzünün sarsılmaz temelleri, RAB’bin suçlamasını dinleyin. Çünkü RAB halkından davacı, İsrail’den şikâyetçi.</verse>
				<verse number="3">“Ey halkım, sana ne yaptım?” diyor RAB, “Sana nasıl yük oldum, yanıtla.</verse>
				<verse number="4">Seni Mısır’dan ben çıkardım, Ben kurtardım seni kölelik diyarından. Sana öncülük etsinler diye Musa’yı, Harun’u, Miryam’ı ben gönderdim.</verse>
				<verse number="5">Ey halkım, Moav Kralı Balak’ın neler öğütlediğini, Beor oğlu Balam’ın onu nasıl yanıtladığını anımsa. Şittim’den Gilgal’a dek olup biteni an. Sizleri nasıl kurtardığımı o zaman anlayacaksın.”</verse>
				<verse number="6">RAB’bin önüne ne ile çıkayım, Yüce Tanrı’ya nasıl tapınayım? O’nun önüne yakmalık sunuyla mı, Bir yaşında danayla mı çıkayım?</verse>
				<verse number="7">Binlerce koç sunsam, Zeytinyağından on binlerce dere akıtsam, RAB hoşnut kalır mı? Suçuma karşılık ilk oğlumu, İşlediğim günah için bedenimin ürününü versem olur mu?</verse>
				<verse number="8">Ey insanlar, RAB iyi olanı size bildirdi; Adil davranmanızdan, sadakati sevmenizden Ve alçakgönüllülükle yolunda yürümenizden başka Tanrınız RAB sizden ne istedi?</verse>
				<verse number="9">Dinleyin! RAB kente sesleniyor. O’nun adından korkmak bilgeliktir. Diyor ki, “Ey halk ve kent meclisi, dinleyin.</verse>
				<verse number="10">Kötü adamların evleri Haksızca kazanılmış servetlerle dolu, Bilmiyor muyum sanıyorsunuz? Eksik ölçek lanetlidir.</verse>
				<verse number="11">Hileli terazi kullanan, Torbasında eksik ağırlıklar olan adamı nasıl aklayayım?</verse>
				<verse number="12">Kentin zenginleri zorba, Halkı da yalancıdır. Dillerinden aldatıcı sözler dökülür.</verse>
				<verse number="13">Günahlarınızdan ötürü yıkımınızı, Mahvınızı hazırladım bile.</verse>
				<verse number="14">Yiyecek, ama doymayacaksınız. Aç kalacak karnınız, Biriktireceksiniz, ama saklayamayacaksınız. Koruyabildiğinizi kılıçla yok edeceğim.</verse>
				<verse number="15">Ekecek, ama biçemeyeceksiniz. Zeytin ezecek, ama yağını sürünemeyeceksiniz. Üzümü sıkacak, ama şarabını içemeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="16">Kral Omri’nin buyruklarına, Ahav soyunun kötü adetlerine uyduğunuz, Onların törelerini izlediğiniz için sizi utanca boğacağım, yıkıma uğratacağım. Halkım olarak aşağılanmaya dayanmak zorunda kalacaksınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Vay halime benim! Yazın meyve toplandıktan Ve bağbozumundan artakalan üzümler alındıktan sonra Tek bir salkım bulamayan adam gibiyim. Canım turfanda inciri nasıl da çekiyor!</verse>
				<verse number="2">Ülkede Tanrı’ya sadık kul kalmadı. İnsanlar arasında dürüst kimse yok. Herkes kan dökmek için pusuda. Kardeş kardeşe tuzak kuruyor.</verse>
				<verse number="3">Kötülük yapmakta elleri ne becerikli! Önderler armağan istiyor, yargıçlar rüşvet alıyor. Güçlüler her istediklerini zorla yaptırıyor, Düzen üstüne düzen kuruyorlar.</verse>
				<verse number="4">En iyileri çalı çırpıdan değersiz, En dürüstleri dikenli çitten beterdir. Ama peygamberlerinin uyardığı gibi, Cezalandırılacakları gün geldi çattı. Şaşkınlık içindeler şimdi.</verse>
				<verse number="5">İnanmayın komşunuza, Dostunuza güvenmeyin. Koynunuzda yatan karınızın yanında bile Sıkı tutun ağzınızı.</verse>
				<verse number="6">Çünkü oğul babasına saygısızlık ediyor, Kız annesine, gelin kaynanasına karşı geliyor. İnsanın düşmanı kendi ev halkıdır.</verse>
				<verse number="7">Ama ben umutla RAB’be bakıyor, Kurtarıcım olan Tanrı’yı bekliyorum. Duyacak beni Tanrım.</verse>
				<verse number="8">Halime sevinme, ey düşmanım! Düşsem de kalkarım. Karanlıkta kalsam bile RAB bana ışık olur.</verse>
				<verse number="9">RAB’be karşı günah işlediğim için, O’nun öfkesine dayanmalıyım. Sonunda davamı savunup hakkımı alacak, Beni ışığa çıkaracak, adaletini göreceğim.</verse>
				<verse number="10">Düşmanım da görecek ve utanç içinde kalacak. O düşman ki, “Hani Tanrın RAB nerede?” diye soruyordu bana. Onun düşüşünü gözlerimle göreceğim. Sokaktaki çamur gibi ayak altında çiğnenecek.</verse>
				<verse number="11">Ey Yeruşalim, Surlarının onarılacağı, Sınırlarının genişletileceği gün gelecek.</verse>
				<verse number="12">Halkımızdan olanlar o gün Asur’dan Mısır’a, Mısır’dan Fırat’a kadar uzanan topraklardan, Denizler arasında, dağlar arasında kalan topraklardan sana gelecekler.</verse>
				<verse number="13">Ama ülke, içinde yaşayanların yaptığı kötülükler yüzünden viraneye dönecek.</verse>
				<verse number="14">Ya RAB, mirasın olan Ve Karmel’in ortasındaki ormanda ayrı yaşayan sürünü, halkını Değneğinle güt. Geçmişte olduğu gibi, Başan’da ve Gilat’ta beslensinler.</verse>
				<verse number="15">Bizi Mısır’dan çıkardığın günlerdeki gibi, Harikalar yarat halkın için.</verse>
				<verse number="16">Uluslar bunu görünce Yaptıkları bunca zorbalıktan utanacaklar. Elleriyle ağızlarını kapayacak, kulaklarını tıkayacaklar.</verse>
				<verse number="17">Yılanlar gibi, sürüngenler gibi toprak yalayacak, Titreyerek sığınaklarından çıkacaklar. Ey Tanrımız RAB, dehşet içinde sana dönecek Ve senden korkacaklar.</verse>
				<verse number="18">Senin gibi suçları silen, Kendi halkından geride kalanların isyanlarını bağışlayan başka tanrı var mı? Sonsuza dek öfkeli kalmazsın, Çünkü merhametten hoşlanırsın.</verse>
				<verse number="19">Bize yine acıyacaksın, Çiğneyeceksin suçlarımızı ayak altında. Bütün günahlarımızı denizin dibine atacaksın.</verse>
				<verse number="20">Geçmişte atalarımıza ant içtiğin gibi, Yakup’un ve İbrahim’in torunları olan bizlere de Verdiğin sözü tutacak ve sadık kalacaksın.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="34">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ninova ile ilgili bildiri, Elkoşlu Nahum’un görümünü anlatan kitaptır.</verse>
				<verse number="2">RAB kıskanç, öç alıcı bir Tanrı’dır. Öç alır ve gazapla doludur. Hasımlarından öç alır, Düşmanlarına karşı öfkesi süreklidir.</verse>
				<verse number="3">RAB tez öfkelenmez ve çok güçlüdür. Suçlunun suçunu asla yanına koymaz. Geçtiği yerde kasırgalar, fırtınalar kopar. O’nun ayaklarının tozudur bulutlar.</verse>
				<verse number="4">Bir buyrukla kurutur denizi, Kurutur bütün ırmakları. Solar Başan’ın, Karmel Dağı’nın yeşillikleri Ve Lübnan’ın çiçekleri.</verse>
				<verse number="5">Dağlar RAB’bin önünde titrer, Erir tepeler. Yer sarsılır önünde. Dünya ve üzerinde yaşayanların tümü titrer.</verse>
				<verse number="6">O’nun gazabına kim karşı durabilir, Kim dayanabilir kızgın öfkesine? Ateş gibi dökülür öfkesi, Kayaları paramparça eder.</verse>
				<verse number="7">RAB iyidir, Sığınaktır sıkıntı anında. Korur kendisine sığınanları.</verse>
				<verse number="8">Ama Ninova’yı azgın sellerle yok edecek, Düşmanlarını karanlığa sürecek.</verse>
				<verse number="9">RAB’be karşı neler tasarlarsanız, Hepsini yok edecek. İkinci kez kimse karşı koyamayacak.</verse>
				<verse number="10">Birbirine dolaşmış dikenler gibi, Kuru anız gibi, Yanıp biteceksiniz, ey ayyaşlar.</verse>
				<verse number="11">Ey Ninova, RAB’be karşı kötülük tasarlayan, Şer öğütleyen kişi senden çıktı.</verse>
				<verse number="12">RAB diyor ki, “Asurlular güçlü ve çok olsalar bile, yok olup gidecekler. Ey halkım, seni sıkıntıya soktuysam da, bir daha sokmayacağım.</verse>
				<verse number="13">Şimdi boyunduruğunu parçalayıp üzerindeki bağları koparacağım.”</verse>
				<verse number="14">RAB, “Artık soyunu sürdürecek torunların olmasın” Diye buyurdu, ey Ninova. “Tanrılarının tapınağındaki oyma ve dökme putları yok edeceğim” diyor. “Mezarını hazırlayacağım. Çünkü sen aşağılıksın.”</verse>
				<verse number="15">İşte, müjde getirenin ayakları dağları aşıp geliyor, Size esenlik haberini getiriyor. Ey Yahudalılar, bayramlarınızı kutlayın, Adak sözünüzü yerine getirin. O kötü ulusun istilasına uğramayacaksınız bir daha. Çünkü o büsbütün yok edildi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Saldırı altındasın, ey Ninova, surlarını koru, Yolu gözle, belini doğrult, topla bütün gücünü.</verse>
				<verse number="2">Çünkü RAB Yakup’un soyunu İsrail’in eski görkemine kavuşturacak; Düşmanları onları perişan edip asmalarını harap etmiş olsa bile.</verse>
				<verse number="3">Askerlerinin kalkanları kıpkızıl, Yiğitler allar kuşanmış. Savaş arabalarının demirleri hazırlık günü nasıl da parıldıyor! Çam mızraklar sallanıyor havada.</verse>
				<verse number="4">Sokaklardan fırtına gibi geçiyor savaş arabaları, Meydanlardan koşuşuyorlar her yöne, Şimşek gibi seğirtiyorlar. Görünüşleri meşalelerden farksız.</verse>
				<verse number="5">Ninova Kralı topluyor seçkin askerlerini, Ama sendeliyorlar yolda. Saldıranlar kent surlarına doğru seğirtiyor, Siperler kuruluyor.</verse>
				<verse number="6">Irmakların kapıları açıldı Ve yerle bir oldu saray.</verse>
				<verse number="7">Tanrı’nın dediği oldu, soyup götürdüler kenti. Güvercinler gibi inliyor kadın köleler, Göğüslerini döverek.</verse>
				<verse number="8">Kaçıp gidiyor Ninova halkı, Boşalan bir havuzun suyu gibi, “Durun, durun!” diye bağırıyorlar, Ama geri dönüp bakan yok.</verse>
				<verse number="9">Yağmalayın altınını, gümüşünü, Yok servetinin sonu. Her tür değerli eşyayla dolup taşıyor.</verse>
				<verse number="10">Yıkıldı, yerle bir oldu, viraneye döndü Ninova. Eriyor yürekler, Bükülüyor dizler, titriyor bedenler, Herkesin beti benzi soluyor.</verse>
				<verse number="11">Aslanların inine, Yavru aslanların beslendiği yere ne oldu? Aslanla dişisinin ve yavrularının korkusuzca gezindiği yere ne oldu?</verse>
				<verse number="12">Aslan, yavrularına yetecek kadarını avladı, Dişileri için avını boğazladı. Mağarasını avladıklarıyla, İnini kurbanlarıyla doldurdu.</verse>
				<verse number="13">Her Şeye Egemen RAB, “Sana karşıyım” diyor, “Yakacağım savaş arabalarını, Dumanları tütecek. Genç aslanlarını kılıç yiyip tüketecek. Yeryüzünde av bırakmayacağım sana Ulaklarının sesi işitilmeyecek artık.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Elleri kanlı kentin vay haline! Yalanla, talanla dolu. Yağmalamaktan geri kalmıyor.</verse>
				<verse number="2">Kamçı şaklamaları, tekerlek gürültüleri, Koşan atlar, sarsılan savaş arabaları,</verse>
				<verse number="3">Saldıran atlılar, çakan kılıçlar, Parıldayan mızraklar, yığın yığın ölüler... Sayısız ceset. Yürürken ayaklar takılıyor ölülere.</verse>
				<verse number="4">Her şey o alımlı, büyücü fahişenin sınırsız ahlaksızlığından oldu. Fahişeliğiyle ulusları, büyüleriyle halkları kendine tutsak etti.</verse>
				<verse number="5">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Sana karşıyım, ey Ninova! Savuracağım eteklerini yüzüne. Uluslara çıplaklığını, Halklara ayıp yerlerini göstereceğim.</verse>
				<verse number="6">Seni pislikle sıvayıp rezil edeceğim. Dehşetle seyredecek herkes seni.</verse>
				<verse number="7">Seni kim görse kaçacak. ‘Harabeye döndü Ninova’ diyecekler, ‘Kim dövünecek onun için? Nereden bulalım onu avutacak birilerini?’ ”</verse>
				<verse number="8">Sen No-Amon’dan daha mı üstünsün? O kent ki, kanallar arasındaydı, Suyla çevrelenmişti, Kalesi Nil Irmağı, surlarıysa sulardı.</verse>
				<verse number="9">Kûş ve Mısır onun sınırsız gücünün kaynağıydı. Pût ve Luv da yandaşlarıydı.</verse>
				<verse number="10">Öyleyken tutsak düştü, halkı sürüldü. Yavruları köşe başlarında paramparça edildi. Soyluları için kura çekildi, Zincire vuruldu ileri gelenleri.</verse>
				<verse number="11">Acıyla kendinden geçeceksin, ey Ninova, Düşmanlarından korunacak yer arayacaksın.</verse>
				<verse number="12">Senin kalelerin incir ağacının ilk olgunlaşan meyvesi gibidir. Bir silkeleyişte yiyenin ağzına düşecekler.</verse>
				<verse number="13">Askerlerine bak! Kadın gibi hepsi. Kapıların ardına kadar düşmana açık. Ateş yiyip bitirmiş kapı sürgülerini.</verse>
				<verse number="14">Kuşatma vakti için su biriktir kendine, Savunmanı güçlendir. Tuğla yapmak için kili çiğne, Kalıpları hazırla.</verse>
				<verse number="15">Orada ateş seni yiyip bitirecek, Kılıç seni kesip biçecek. Genç çekirgelerin yiyip bitirdiği ekin gibi yok olacaksın. Çekirgeler gibi, genç çekirgeler gibi çoğalmalısın.</verse>
				<verse number="16">Tüccarlarının sayısı gökteki yıldızlardan çok. Ama düşmanların genç çekirgeler gibi ülkeyi talan edip gidecekler.</verse>
				<verse number="17">Koruyucularınla görevlilerin serin günlerde duvarlara konan çekirgeler gibidir, Güneş doğunca uçup kayıplara karışan çekirge sürüsü gibi.</verse>
				<verse number="18">Ey Asur Kralı, yöneticilerin öldü, Uyudu sonsuza dek soyluların. Halkın dağlara dağıldı. Onları toplayacak kimse yok.</verse>
				<verse number="19">Uğradığın felaketten kurtuluş yok, yaraların ölümcül. Başına gelenleri duyanlar sevinçle el ovuşturuyorlar. Çünkü dinmeyen vahşetinden kim kaçabildi ki?</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="35">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Peygamber Habakkuk’a bir görümde verilen bildiridir.</verse>
				<verse number="2">Ya RAB, ne zamana dek seni yardıma çağıracağım, Beni duymuyor musun? “Zorbalık var” diye haykırıyorum sana, Ama kurtarmıyorsun!</verse>
				<verse number="3">Bunca kötülüğü bana neden gösteriyorsun, Nasıl hoş görürsün bunca haksızlığı? Nereye baksam şiddet ve zorbalık var. Kavgaların, çekişmelerin sonu gelmiyor.</verse>
				<verse number="4">Bu yüzden yasa işlemez oldu, Bir türlü yerini bulmuyor hak. Kötüler doğruları kıskaca almış Ve böylece adalet saptırılıyor.</verse>
				<verse number="5">“Bakın öbür uluslara, Gördüklerinize büsbütün şaşacaksınız. Sizin gününüzde öyle işler yapacağım ki, Anlatsalar inanmayacaksınız.</verse>
				<verse number="6">Başkalarına ait toprakları ele geçirmek için Dünyanın dört yanına yürüyen o acımasız ve saldırgan ulusu, Kildaniler’i güçlendireceğim.</verse>
				<verse number="7">Dehşetli ve korkunçturlar, Gururlu ve başlarına buyrukturlar.</verse>
				<verse number="8">Parstan çeviktir atları, Aç kurttan daha azgın. Atlıları yeri deşerek geliyor uzaklardan, Avına saldıran kartal gibi uçuyorlar,</verse>
				<verse number="9">Yağmalamak için geliyor hepsi. Orduları çöl rüzgarı gibi ilerliyor Ve kum gibi tutsak topluyorlar.</verse>
				<verse number="10">Küçümsüyorlar kralları, Yöneticilerle alay ediyorlar. Dudak büküyorlar bütün surlu kentlere, Önlerine toprak yığıp onları ele geçiriyorlar.</verse>
				<verse number="11">Rüzgar gibi geçip gidiyorlar. Bu suçlu adamların ilahları kendi güçleridir.”</verse>
				<verse number="12">Ya RAB, kutsal Tanrım, Öncesizlikten beri var olan sen değil misin? Sen ölmeyeceksin. Ya RAB, bizi yargılamak için Kildaniler’i mi seçtin? Ey sığınağımız, onlara mı verdin cezalandırma yetkisini?</verse>
				<verse number="13">Kötüye bakamayacak kadar saftır gözlerin. Haksızlığı hoş göremezsin. Öyleyse nasıl hoş görürsün Bu hain adamları? Doğrular kötülere yem olurken Neden susuyorsun?</verse>
				<verse number="14">İnsanları denizdeki balıklara, Yöneticiden yoksun sürüngenlere çevirdin.</verse>
				<verse number="15">Kildaniler onları oltayla, ağla, Serpme ağla tutar gibi tutuyor Ve sevinç çığlıkları atıyorlar.</verse>
				<verse number="16">Kurban kesiyorlar ağlarına bu yüzden. Kendilerine lezzetli ve bol yiyecek sağlayan ağları için buhur yakıyorlar.</verse>
				<verse number="17">Ağlarını durmadan boşaltmaya, Ulusları acımasızca öldürmeye devam edecekler mi?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Nöbet yerinde, gözcü kulesinde durayım, Bakayım RAB bana ne diyecek, Yakınmalarıma ne yanıt verecek göreyim.</verse>
				<verse number="2">Şöyle yanıtladı RAB: “Göreceklerini taş levhalara oyarak yaz. Öyle ki, herkes bir çırpıda okusun.</verse>
				<verse number="3">Bu olayların zamanı gelmedi henüz. Sonun belirtileridir bunlar ve yalan değildir. Gecikiyormuş gibi görünse de bekle olacakları, Kesinlikle olacak, gecikmeyecek.</verse>
				<verse number="4">Bakın şu övüngen kişiye, niyeti iyi değildir. Ama doğru kişi sadakatiyle yaşayacaktır.</verse>
				<verse number="5">Servet aldatıcıdır. Küstahlar kalıcı değildir; Açgözlüdürler ölüler diyarı gibi Ve ölüm gibi hiç doymazlar. Ülkeleri ele geçirip halkları tutsak alırlar.</verse>
				<verse number="6">Tutsak alınanlar onları küçümseyip alay etmeyecekler mi? ‘Kendisine ait olmayanı ele geçirenin, Haraç alarak zenginleşenin vay haline! Daha ne kadar sürecek bu?’ demeyecekler mi?</verse>
				<verse number="7">Haraca kestikleriniz ansızın ayaklanmayacak mı? Uyanıp yakanıza yapışmayacaklar mı? İşte o zaman onlar için çapul malı gibi olacaksınız.</verse>
				<verse number="8">Birçok ulusu soyduğunuz, Kan döktüğünüz, Ülkelere, kentlere ve oralarda yaşayan herkese zorbalık ettiğiniz için, Halklardan sağ kalanlar da sizi soyacaklar.</verse>
				<verse number="9">Evini haksız kazançla dolduranın, Felaketten kaçmak için yuvasını yüksek yere kuranın vay haline!</verse>
				<verse number="10">Birçok halkı kıyıma uğratmakla Kendi soyunuzu utanca boğdunuz, Kendi yıkımınızı hazırladınız.</verse>
				<verse number="11">Duvar taşları bile haykıracak bunu Ve yankılanacak ahşap kirişler.</verse>
				<verse number="12">Kan dökerek kentler kuranın, Zorbalıkla beldeler yapanın vay haline!</verse>
				<verse number="13">Halkların bütün emeklerinin yanması, Ulusların bütün çabalarının boşa gitmesi Her Şeye Egemen RAB’bin işi değil mi?</verse>
				<verse number="14">Çünkü sular denizi nasıl dolduruyorsa, Dünya da RAB’bin yüceliğinin bilgisiyle dolacak.</verse>
				<verse number="15">Çıplak bedenlerini seyretmek için Komşularına içki içirip sarhoş eden, İçkiye zehir bile katan sizlerin vay haline!</verse>
				<verse number="16">Onur yerine utanca boğulacaksınız. Şimdi sıra sizde, için de çıplaklığınız görünsün. RAB size sağ elindeki ceza dolu kâseden içirecek. Onurunuz kırılacak, rezil olacaksınız.</verse>
				<verse number="17">Lübnan’a ettiğiniz zorbalık kendi başınıza gelecek. Telef ettiğiniz hayvanlar sizi dehşete düşürecek. Çünkü insan kanı döktünüz, Ülkelere, kentlere ve oralarda yaşayan herkese zorbalık ettiniz.</verse>
				<verse number="18">İnsanın biçim verdiği oyma ya da dökme putun ne yararı var ki aldatmaktan başka? Putu yapan, yaptığına güvenir, Ama yaptığı ne ki, dilsiz puttan başka.</verse>
				<verse number="19">Tahta puta, ‘Canlan!’ diyenin, Dilsiz taşa, ‘Uyan’ diyenin Vay haline! Put yol gösterebilir mi? Altınla, gümüşle kaplanmış, Ama içinde yaşam soluğu yok.</verse>
				<verse number="20">Oysa RAB kutsal tapınağındadır. Sussun bütün dünya O’nun önünde.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Peygamber Habakkuk’un Duası - Şigyonot Makamında</verse>
				<verse number="2">Ya RAB, ününü duydum ve yaptıklarının karşısında ürperdim. Günümüzde de aynı şeyleri yap, ya RAB, Şimdi herkes bilsin neler yapabildiğini. Öfkeliyken merhametini anımsa!</verse>
				<verse number="3">Tanrı Teman’dan, Kutsal Tanrı Paran Dağı’ndan geldi. Sela Görkemi kapladı gökleri, O’na sunulan övgüler dünyayı doldurdu.</verse>
				<verse number="4">Güneş gibi parıldıyor, Elleri ışık saçıyor. Gücünün gizi ellerinde.</verse>
				<verse number="5">Yayılıyor salgın hastalıklar önüsıra, Ardısıra da ölümcül hastalıklar.</verse>
				<verse number="6">Duruşuyla dünyayı sarstı, Titretti ulusları bakışıyla, Yaşlı dağlar darmadağın oldu, Dünya kurulalı beri var olan tepeler O’na baş eğdi. Tanrı’nın yolları değişmezdir.</verse>
				<verse number="7">Kuşan çadırlarını çaresizlik içinde gördüm, Midyan konutları korkudan titriyordu.</verse>
				<verse number="8">Ya RAB, nehirlere mi öfkelendin? Gazabın ırmaklara mı? Yoksa denize mi kızdın da, Atlarına, yenilmez savaş arabalarına bindin?</verse>
				<verse number="9">Gerdin yayını, Okların içtiğin antlardır. Sela Yeryüzünü akarsularla yardın.</verse>
				<verse number="10">Sarsıldı dağlar seni görünce, Seller her yanı süpürüp geçti. Engin denizler gürledi, dalgalar yükseldi.</verse>
				<verse number="11">Uçuşan oklarının pırıltısından, Parlayan mızrağının ışıltısından, Yerlerinde durakaldı güneş ve ay.</verse>
				<verse number="12">Gazap içinde ilerledin yeryüzünde, Ulusları öfkeyle çiğneyip ezdin.</verse>
				<verse number="13">Kendi halkını, seçtiğin ulusu kurtarmaya geldin. Kötü soyun başını ezdin, Soydun onu tepeden tırnağa. Sela</verse>
				<verse number="14">Başını kendi mızrağıyla deldin. Askerleri fırtına gibi gelmişti bizi dağıtmaya, Saklanan düşkünleri yok etmiş gibi seviniyorlardı.</verse>
				<verse number="15">Sense atlarınla çiğneyip geçtin büyük denizleri, Sularını köpürterek...</verse>
				<verse number="16">Sesini duyunca yüreğim hopladı, Seğirdi dudaklarım, Kemiklerim eridi sanki, Çözüldü dizlerimin bağı. Ama bize saldıran halkın felakete uğrayacağı günü Sabırla bekleyeceğim.</verse>
				<verse number="17">Tomurcuklanmasa incir ağaçları, Asmalar üzüm vermese, Boşa gitse de zeytine verilen emek, Tarlalar ürün vermese de, Boşalsa da davar ağılları, Sığır kalmasa da ahırlarda,</verse>
				<verse number="18">Ben yine RAB sayesinde sevineceğim, Kurtuluşumun Tanrısı sayesinde sevinçten coşacağım.</verse>
				<verse number="19">Egemen RAB gücümdür benim. Ayaklarıma geyik ayağının çevikliğini verir. Aşırtır beni yükseklerden. Müzik şefi için: Telli sazlar eşliğinde söylenecek.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="36">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">RAB, Yahuda Kralı Amon oğlu Yoşiya zamanında Hizkiya oğlu Amarya oğlu Gedalya oğlu Kuşi oğlu Sefanya’ya şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Yeryüzünden her şeyi silip süpüreceğim.</verse>
				<verse number="3">İnsanları, hayvanları, Gökteki kuşları, Denizdeki balıkları, Kötüleri ve onların günah tuzaklarını silip süpüreceğim. Yok edeceğim insanı yeryüzünden.” İşte böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="4">“Elimi Yahuda ve Yeruşalim’de yaşayanlara karşı uzatacağım. Baal’dan kalan izleri, Putperest din adamlarıyla kâhinlerin adını, Damlardan gök cisimlerine tapınanları, Hem benim adıma, hem de Molek putu adına ant içip tapınanları, Yolumdan dönenleri, Bana yönelmeyenleri, Kılavuzluğumu istemeyenleri buradan yok edeceğim.”</verse>
				<verse number="5">“Elimi Yahuda ve Yeruşalim’de yaşayanlara karşı uzatacağım. Baal’dan kalan izleri, Putperest din adamlarıyla kâhinlerin adını, Damlardan gök cisimlerine tapınanları, Hem benim adıma, hem de Molek putu adına ant içip tapınanları, Yolumdan dönenleri, Bana yönelmeyenleri, Kılavuzluğumu istemeyenleri buradan yok edeceğim.”</verse>
				<verse number="6">“Elimi Yahuda ve Yeruşalim’de yaşayanlara karşı uzatacağım. Baal’dan kalan izleri, Putperest din adamlarıyla kâhinlerin adını, Damlardan gök cisimlerine tapınanları, Hem benim adıma, hem de Molek putu adına ant içip tapınanları, Yolumdan dönenleri, Bana yönelmeyenleri, Kılavuzluğumu istemeyenleri buradan yok edeceğim.”</verse>
				<verse number="7">Susun Egemen RAB’bin önünde, Çünkü O’nun günü yaklaştı. RAB bir kurban hazırladı, Konuklarını çağırdı.</verse>
				<verse number="8">“O kurban günü” diyor RAB, “Önderleri, kral oğullarını, Yabancıların geleneklerine uyanları Cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="9">İlahların tapınaklarını zorbalık ve hileyle dolduran putperestleri O gün cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="10">Diyorum ki, o gün kentin Balık Kapısı’ndan çığlıklar, İkinci Mahalle’den feryatlar Ve tepelerden büyük çatırtılar yükselecek.” İşte böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="11">“Kentin aşağı mahallesinde oturanlar, feryat edin. Bütün tüccarlarınız yok olacak, Gümüş ticareti yapanların hepsi mahvolacak.</verse>
				<verse number="12">O gün kandille arayacağım Yeruşalim’in her yanını, İçlerinden, ‘RAB bir şey yapmaz, Ne iyilik eder ne kötülük’ Diyen o rahatına düşkün aymazları cezalandıracağım.</verse>
				<verse number="13">Servetleri yağmalanacak. Viraneye dönecek evleri. Yaptıkları evlerde oturamayacak, Diktikleri bağların şarabını içemeyecekler.”</verse>
				<verse number="14">RAB’bin büyük günü yaklaştı, Yaklaştı ve çabucak geliyor. Dinleyin, RAB’bin gününde En yiğit asker bile acı acı feryat edecek.</verse>
				<verse number="15">Öfke günü o gün! Acı ve sıkıntı, Yıkım ve felaket, Zifiri karanlık bir gün olacak, Bulutlu, koyu karanlık bir gün.</verse>
				<verse number="16">Surlu kentlere, köşelerdeki yüksek kulelere karşı Savaş borularının çalındığı, Savaş naralarının atıldığı gündür.</verse>
				<verse number="17">RAB diyor ki, “İnsanları öyle bir felakete uğratacağım ki, Körler gibi, nereye gittiklerini göremeyecekler. Çünkü bana karşı günah işlediler. Su gibi akacak kanları, Bedenleri yerde çürüyecek.”</verse>
				<verse number="18">RAB’bin öfke gününde, Altınları da gümüşleri de Onları kurtaramayacak. RAB’bin kıskançlık ateşi bütün ülkeyi yakıp yok edecek. RAB ülkede yaşayanların hepsini korkunç bir sona uğratacak.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Ey utanmaz ulus, toparlan! Hakkında ferman çıkmadan, Gün saman ufağı gibi geçip gitmeden, RAB’bin kızgın öfkesi üzerine dökülmeden, RAB’bin öfke günü gelmeden toparlan.</verse>
				<verse number="2">Ey utanmaz ulus, toparlan! Hakkında ferman çıkmadan, Gün saman ufağı gibi geçip gitmeden, RAB’bin kızgın öfkesi üzerine dökülmeden, RAB’bin öfke günü gelmeden toparlan.</verse>
				<verse number="3">Ey RAB’bin ilkelerini yerine getirenler, Ülkedeki bütün alçakgönüllüler, RAB’be yönelin. Doğruluğu ve alçakgönüllülüğü amaç edinin. Belki RAB’bin öfke gününde kurtulabilirsiniz.</verse>
				<verse number="4">Gazze bomboş kalacak, Viraneye dönecek Aşkelon, Boşaltılacak Aşdot öğle vakti, Ekron temelden yıkılacak.</verse>
				<verse number="5">Deniz kıyısında yaşayan Keret ulusunun vay haline! Ey Filist ülkesi Kenan, RAB’bin yargısı sana karşıdır. Hepinizi yok edecek RAB, Ülkede yaşayan kimse kalmayacak.</verse>
				<verse number="6">Deniz kıyısındaki ülkeniz, Çoban barınaklarıyla sürü ağıllarının bulunduğu otlaklara dönecek;</verse>
				<verse number="7">Yahuda oymağından sağ kalanların eline geçecek. Orada otlatacaklar sürülerini, Aşkelon’un evlerinde geceleyecekler. Çünkü Tanrıları RAB onları kayıracak. Eski gönençlerine kavuşturacak onları.</verse>
				<verse number="8">İsrail’in Tanrısı Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: “Moavlılar’ın halkımı nasıl aşağıladığını, Ammon halkının onlara nasıl hakaret ettiğini, Onları nasıl alaya aldığını, Topraklarını nasıl tehdit ettiğini duydum. Varlığım hakkı için, Moav kesinlikle Sodom gibi, Ammon da Gomora gibi olacak. Otlarla, tuz çukurlarıyla dolacak, Sonsuza dek virane kalacak. Mallarını halkımdan geride kalanlar yağmalayacak. Topraklarını ulusumdan sağ kalanlar miras alacak.”</verse>
				<verse number="9">İsrail’in Tanrısı Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: “Moavlılar’ın halkımı nasıl aşağıladığını, Ammon halkının onlara nasıl hakaret ettiğini, Onları nasıl alaya aldığını, Topraklarını nasıl tehdit ettiğini duydum. Varlığım hakkı için, Moav kesinlikle Sodom gibi, Ammon da Gomora gibi olacak. Otlarla, tuz çukurlarıyla dolacak, Sonsuza dek virane kalacak. Mallarını halkımdan geride kalanlar yağmalayacak. Topraklarını ulusumdan sağ kalanlar miras alacak.”</verse>
				<verse number="10">Gururlanmalarının, Her Şeye Egemen RAB’bin halkını aşağılayıp Alay etmelerinin karşılığı bu olacak.</verse>
				<verse number="11">Dehşete düşürecek RAB onları, Yeryüzünün bütün ilahlarını yok edecek. Kıyılardaki bütün uluslar, Bulundukları yerde O’na tapınacaklar.</verse>
				<verse number="12">“Ey Kûşlular, Siz de benim kılıcımla öleceksiniz” diyor RAB.</verse>
				<verse number="13">RAB elini kuzeye doğru uzatıp Asur’u yok edecek. Ninova’yı viraneye, Çöl gibi kurak bir alana çevirecek.</verse>
				<verse number="14">Orası sürülerin, her türlü hayvanın yattığı yer olacak. Sütun başlıklarında ishakkuşları, kır baykuşları barınacak. Sesleri pencerelerde yankılanacak, Yıkıntılar dolduracak eşiklerin önünü, Sedir kirişler ortaya çıkacak.</verse>
				<verse number="15">İşte budur güvenlikte olduğunu sanan, “Bir ben varım, benden başkası yok” diyen eğlence düşkünü kent. Nasıl da viraneye döndü, Yabanıl hayvanlara barınak oldu! Yanından her geçen gördüğü dehşetten irkiliyor.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Başkaldıran, yozlaşan, acımasız kentin vay haline!</verse>
				<verse number="2">Söz dinlemedi, ders almadı, RAB’be güvenmedi, Tanrısı’na sığınmadı.</verse>
				<verse number="3">Yöneticileri kükreyen aslanlar, Önderleri akşam gezen aç kurtlar gibi, Sabaha bir şey bırakmazlar.</verse>
				<verse number="4">Peygamberleri sorumsuz ve güvenilmezdir. Kâhinleri kutsal olanı kirletip, Yasayı çarpıtırlar.</verse>
				<verse number="5">Ama adil RAB hâlâ o kentte; O haksızlık etmez, Aksatmadan dağıtır adaletini her yeni günün sabahında. Ne var ki, bu yetmiyor haksızları utandırmaya.</verse>
				<verse number="6">RAB diyor ki, “Ulusları yok ettim, Kalelerini yıktım, sokaklarını harap ettim. O sokaklardan geçen kimse yok artık. Kentleri viraneye döndü, Eser kalmadı insandan.</verse>
				<verse number="7">Halkım benden korkar, Ders alır bundan dedim. O zaman konutlarına dokunmaz, Onları tasarladığım cezaya çarptırmazdım. Ama her türlü kötülüğü yapmaya istekli görünüyorlar.”</verse>
				<verse number="8">Bu yüzden, “Bekleyin de görün” diyor RAB, “Ulusları yargılayacağım günü bekleyin. Ulusları toplamaya, Krallıkları bir araya getirmeye, Gazabımı, kızgın öfkemi Üzerlerine dökmeye karar verdim. Çünkü kıskançlığımın ateşi bütün dünyayı yiyip bitirecek.</verse>
				<verse number="9">O zaman, hep birlikte beni adımla çağırmaları, Omuz omuza bana hizmet etmeleri için, Halkların dudaklarını pak kılacağım.</verse>
				<verse number="10">Dağılmış olan, bana tapan halkım, Kûş ırmaklarının ötesinden Bana sunular getirecek.</verse>
				<verse number="11">Halkım bana yaptığı bunca kötülük yüzünden utandırılmayacak o gün. Çünkü gururlu, küstah olanları uzaklaştıracağım aralarından. Kutsal dağımda bir daha böbürlenmeyecekler.</verse>
				<verse number="12">Orada sadece benim adıma sığınan uysal ve alçakgönüllüleri bırakacağım.</verse>
				<verse number="13">İsrailliler’den geride kalanlar haksızlık etmeyecek, Yalan söylemeyecek, Kimseyi aldatmayacak, Tok karna yatacaklar ve onları korkutan olmayacak.”</verse>
				<verse number="14">Ey Siyon kızı, ezgiler söyle! Ey İsrail, haykır! Yürekten sevin, sevinçle coş, Ey Yeruşalim kızı!</verse>
				<verse number="15">RAB senin cezanı kaldırdı, Kovdu düşmanlarını. İsrail’in Kralı RAB seninle. Korkma artık kötülükten.</verse>
				<verse number="16">O gün Yeruşalim’e denecek ki, “Korkma, ey Siyon, gevşemesin ellerin.</verse>
				<verse number="17">Tanrın RAB, o güçlü Kurtarıcı seninle. Alabildiğine sevinecek senin için, Sevgisiyle seni yenileyecek, ezgilerle coşacak.”</verse>
				<verse number="18">RAB, “Bayramlar için çektiğiniz özlemleri sona erdireceğim” diyor, “Bunlar sizin için ağırlık ve utançtır. Sizi ezenlerin tümünü cezalandıracağım o gün. Düşkünleri kurtaracak, sürgünleri toplayacağım. Utanç içinde kaldıkları bütün ülkelerde Onları yüceltip onurlandıracağım. O zaman sizi toplayıp yurdunuza geri getireceğim. Göreceksiniz, sizi yeniden bayındır kılacak, Dünyanın bütün halkları arasında yüceltip onurlandıracağım.”</verse>
				<verse number="19">RAB, “Bayramlar için çektiğiniz özlemleri sona erdireceğim” diyor, “Bunlar sizin için ağırlık ve utançtır. Sizi ezenlerin tümünü cezalandıracağım o gün. Düşkünleri kurtaracak, sürgünleri toplayacağım. Utanç içinde kaldıkları bütün ülkelerde Onları yüceltip onurlandıracağım. O zaman sizi toplayıp yurdunuza geri getireceğim. Göreceksiniz, sizi yeniden bayındır kılacak, Dünyanın bütün halkları arasında yüceltip onurlandıracağım.”</verse>
				<verse number="20">RAB, “Bayramlar için çektiğiniz özlemleri sona erdireceğim” diyor, “Bunlar sizin için ağırlık ve utançtır. Sizi ezenlerin tümünü cezalandıracağım o gün. Düşkünleri kurtaracak, sürgünleri toplayacağım. Utanç içinde kaldıkları bütün ülkelerde Onları yüceltip onurlandıracağım. O zaman sizi toplayıp yurdunuza geri getireceğim. Göreceksiniz, sizi yeniden bayındır kılacak, Dünyanın bütün halkları arasında yüceltip onurlandıracağım.”</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="37">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Kral Darius’un krallığının ikinci yılında, altıncı ayın birinci günü RAB Peygamber Hagay aracılığıyla Şealtiel’in torunu Yahuda Valisi Zerubbabil ve Yehosadak oğlu Başkâhin Yeşu’ya seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Bu halk, RAB’bin Tapınağı’nı yeniden kurmak için vakit daha gelmedi diyor.’ ”</verse>
				<verse number="3">Sonra RAB, Peygamber Hagay aracılığıyla şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="4">“Bu tapınak yıkık durumdayken, sizin ağaç kaplamalı evlerinizde oturmanızın sırası mı?”</verse>
				<verse number="5">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Şimdi tuttuğunuz yolları iyi düşünün!</verse>
				<verse number="6">Çok ektiniz ama az biçtiniz; yiyorsunuz ama doyamıyorsunuz, içiyorsunuz ama neşelenemiyorsunuz; giyiniyorsunuz ama ısınamıyorsunuz; ücretinizi alıyorsunuz ama paranızı sanki delik keseye koyuyorsunuz.”</verse>
				<verse number="7">Her Şeye Egemen RAB, “Tuttuğunuz yolları iyi düşünün!” diyor, “Dağlara çıkıp kütük getirin, tapınağı yeniden kurun. Öyle ki, ondan hoşnut olayım, yüceltileyim.</verse>
				<verse number="8">Her Şeye Egemen RAB, “Tuttuğunuz yolları iyi düşünün!” diyor, “Dağlara çıkıp kütük getirin, tapınağı yeniden kurun. Öyle ki, ondan hoşnut olayım, yüceltileyim.</verse>
				<verse number="9">Bol ürün umdunuz ama az topladınız. Eve ne getirdiyseniz üfleyip dağıttım. Acaba neden?” Böyle soruyor Her Şeye Egemen RAB. “Yıkık duran tapınağımdan ötürü! Oysa hepiniz kendi evinizle uğraşıyorsunuz.</verse>
				<verse number="10">İşte bunun içindir ki, gök çiyini, toprak ürününü sizden esirgiyor.</verse>
				<verse number="11">Ülkeyi –dağlarını, tahılını, yeni şarabını, zeytinyağını, toprağın verdiği ürünleri, insanlarını, hayvanlarını, ellerinizin bütün emeğini– kuraklıkla cezalandırdım.”</verse>
				<verse number="12">Şealtiel’in torunu Zerubbabil, Yehosadak oğlu Başkâhin Yeşu ve sürgünden dönen halkın tümü Tanrıları RAB’bin sözüne, O’nun tarafından gönderilen Peygamber Hagay’ın sözlerine kulak verdiler. Halk RAB’den korktu.</verse>
				<verse number="13">Sonra RAB’bin ulağı Hagay, RAB’bin şu sözlerini halka bildirdi: “RAB, ‘Ben sizinle birlikteyim’ diyor.”</verse>
				<verse number="14">Böylece RAB Şealtiel’in torunu Yahuda Valisi Zerubbabil’i, Yehosadak oğlu Başkâhin Yeşu’yu ve sürgünden dönen halkın tümünü bu konuda harekete geçirdi. Darius’un krallığının ikinci yılında, altıncı ayın yirmi dördüncü günü gelip Tanrıları Her Şeye Egemen RAB’bin Tapınağı’nda işe başladılar.</verse>
				<verse number="15">Böylece RAB Şealtiel’in torunu Yahuda Valisi Zerubbabil’i, Yehosadak oğlu Başkâhin Yeşu’yu ve sürgünden dönen halkın tümünü bu konuda harekete geçirdi. Darius’un krallığının ikinci yılında, altıncı ayın yirmi dördüncü günü gelip Tanrıları Her Şeye Egemen RAB’bin Tapınağı’nda işe başladılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Yedinci ayın yirmi birinci günü RAB Peygamber Hagay aracılığıyla şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“Şealtiel’in torunu Yahuda Valisi Zerubbabil’e, Yehosadak oğlu Başkâhin Yeşu’ya ve sürgünden dönen halka de ki,</verse>
				<verse number="3">‘Aranızda bu tapınağı önceki görkemiyle gören kaldı mı? Şimdi size nasıl görünüyor? Bir hiç olarak görünmüyor mu?</verse>
				<verse number="4">Şimdi sen, ey Zerubbabil, yüreklen!’ RAB böyle diyor. ‘Ey Yehosadak oğlu Başkâhin Yeşu, yüreklen! Ey ülke halkı, yüreklen!’ RAB böyle diyor. ‘İşi sürdürün. Çünkü ben sizinle birlikteyim.’ Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="5">‘Mısır’dan çıktığınızda, size bu konuda söz verdim. Ruhum aranızdadır. Korkmayın!’</verse>
				<verse number="6">“Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Kısa zamanda bir kez daha yeri, göğü, denizi, karayı sarsacağım.</verse>
				<verse number="7">Bütün ulusları sarsacağım, değerli eşyalarını buraya getirecekler. Ben de bu tapınağı görkemle dolduracağım.’ Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="8">‘Gümüş de, altın da benim’ diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="9">‘Yeni tapınağın görkemi, öncekinden daha büyük olacak. Buraya esenlik vereceğim.’ Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.”</verse>
				<verse number="10">Darius’un krallığının ikinci yılında, dokuzuncu ayın yirmi dördüncü günü RAB, Peygamber Hagay’a seslendi:</verse>
				<verse number="11">“Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Kâhinlere yasayla ilgili şu soruyu sor:</verse>
				<verse number="12">Eğer biri giysisinin kıvrımları arasında kutsanmış et taşır ve o kıvrım ekmeğe, yemeğe, şaraba, zeytinyağına ya da başka bir yiyeceğe değerse, o yiyecek kutsal olur mu?’ ” Kâhinler, “Hayır” diye yanıtladılar.</verse>
				<verse number="13">Hagay konuşmasını şöyle sürdürdü: “Ölüye dokunduğu için kirli sayılan biri, bu yiyeceklerden birine dokunursa, o yiyecek kirlenmiş olur mu?” Kâhinler, “Evet, kirlenmiş olur” diye karşılık verdiler.</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine Hagay şöyle dedi: “RAB, ‘Bu halk, bu ulus gözümde böyledir’ diyor, ‘Her yaptıkları, sunakta her sundukları da kirlidir.’ ”</verse>
				<verse number="15">“ ‘Bugüne dek olanları iyi düşünün; RAB’bin Tapınağı’nda taş üstüne taş konulmadan önce, yirmi ölçeklik bir tahıl yığınına gelen biri, yalnızca on ölçek bulurdu; şarap teknesinden elli ölçek çıkarmaya varan biri, yalnızca yirmi ölçek bulurdu.</verse>
				<verse number="16">“ ‘Bugüne dek olanları iyi düşünün; RAB’bin Tapınağı’nda taş üstüne taş konulmadan önce, yirmi ölçeklik bir tahıl yığınına gelen biri, yalnızca on ölçek bulurdu; şarap teknesinden elli ölçek çıkarmaya varan biri, yalnızca yirmi ölçek bulurdu.</verse>
				<verse number="17">Ellerinizin bütün emeğini samyeliyle, küfle, doluyla cezalandırdım. Yine de bana dönmediniz.’ RAB böyle diyor.</verse>
				<verse number="18">‘Bugünden, dokuzuncu ayın yirmi dördüncü gününden, RAB’bin Tapınağı’nın temelinin atıldığı günden başlayarak olacakları iyi düşünün.</verse>
				<verse number="19">Ambarda hiç tohum kaldı mı? Asma, incir, nar, zeytin ağaçları bugüne dek ürün verdi mi? “ ‘Bugünden başlayarak üzerinize bereket yağdıracağım.’ ”</verse>
				<verse number="20">Ayın yirmi dördüncü günü RAB Hagay’a ikinci kez seslendi:</verse>
				<verse number="21">“Yahuda Valisi Zerubbabil’e de ki, ben yeri, göğü sarsmak üzereyim.</verse>
				<verse number="22">Kralların tahtlarını devireceğim, yabancı ulusların gücünü yok edeceğim. Savaş arabalarıyla sürücülerini de devireceğim; atlarla binicileri düşecek, hepsi kardeşinin kılıcıyla öldürülecek.</verse>
				<verse number="23">“Her Şeye Egemen RAB ‘O gün seni alacağım, ey Şealtiel’in torunu kulum Zerubbabil’ diyor, ‘Ve seni mühür yüzüğü gibi yapacağım. Çünkü ben seni seçtim.’ Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.”</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="38">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Darius’un krallığının ikinci yılının sekizinci ayında RAB İddo oğlu Berekya oğlu Peygamber Zekeriya aracılığıyla şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="2">“RAB atalarınıza çok öfkelendi.</verse>
				<verse number="3">Bu nedenle halka de ki, Her Şeye Egemen RAB böyle diyor: ‘Her Şeye Egemen RAB, bana dönün’ diyor; ‘Ben de size dönerim diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="4">Atalarınız gibi davranmayın! Önceki peygamberler, Her Şeye Egemen RAB kötü yollarınızdan ve kötü uygulamalarınızdan dönün diyor, diyerek onları uyardılar. Ne var ki, onlar dinlemediler, bana aldırış etmediler. Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="5">Hani atalarınız nerede? Peygamberler de sonsuza kadar mı yaşar?</verse>
				<verse number="6">Peygamber kullarıma buyurduğum sözler ve kurallar atalarınıza ulaşmadı mı?’ “Onlar da dönüp, ‘Her Şeye Egemen RAB yollarımıza ve uygulamalarımıza bakarak bizim için ne düşündüyse aynen yaptı’ dediler.”</verse>
				<verse number="7">Darius’un krallığının ikinci yılında, on birinci ay olan Şevat ayının yirmi dördüncü günü RAB İddo oğlu Berekya oğlu Peygamber Zekeriya’ya görümlerle seslendi.</verse>
				<verse number="8">Gece vadideki mersin ağaçlarının arasında kızıl ata binmiş bir adam gördüm. Arkasında kızıl, kula ve beyaz atlar vardı.</verse>
				<verse number="9">“Efendim, bunlar ne?” diye sordum. Benimle konuşan melek, “Bunların ne olduğunu sana göstereceğim” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="10">Mersin ağaçları arasında duran adam da, “Bunlar dünyayı dolaşmak için RAB’bin gönderdikleridir” diye açıkladı.</verse>
				<verse number="11">Mersin ağaçları arasında duran RAB’bin meleğine, “Dünyayı dolaştık” dediler, “İşte bütün dünya esenlik ve güvenlik içinde!”</verse>
				<verse number="12">Bunun üzerine RAB’bin meleği, “Ey Her Şeye Egemen RAB, yetmiş yıldır öfkelendiğin Yeruşalim’den ve Yahuda kentlerinden sevecenliğini ne zamana dek esirgeyeceksin?” dedi.</verse>
				<verse number="13">RAB benimle konuşan meleği tatlı, avutucu sözlerle yanıtladı.</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine benimle konuşan melek, “Şunu duyur!” dedi, “Her Şeye Egemen RAB, ‘Yeruşalim ve Siyon için büyük kıskançlık duyuyorum’ diyor,</verse>
				<verse number="15">‘Tasasız uluslara ise çok öfkeliyim; çünkü ben biraz öfkelenmiştim, onlarsa kötülüğe kötülük kattılar.’</verse>
				<verse number="16">“Onun için RAB, ‘Yeruşalim’e sevecenlikle döneceğim’ diyor, ‘Tapınağım orada yeniden kurulacak ve Yeruşalim üzerine ölçü ipi çekilecek!’ Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="17">“Şunu da duyur: Her Şeye Egemen RAB, ‘Kentlerim yine bollukla dolup taşacak’ diyor, ‘Ben RAB, Siyon’u yine avutacağım, Yeruşalim’i yine seçeceğim.’ ”</verse>
				<verse number="18">Sonra gözlerimi kaldırıp baktım, dört boynuz vardı.</verse>
				<verse number="19">Benimle konuşan meleğe, “Bunlar ne?” diye sordum. Melek, “Bunlar Yahuda, İsrail ve Yeruşalim halkını dağıtmış olan boynuzlardır” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="20">Sonra RAB bana dört usta gösterdi.</verse>
				<verse number="21">“Bunlar ne yapmaya geliyor?” diye sordum. Melek, “Şu boynuzlar Yahuda halkını öyle dağıttı ki, kimse başını kaldıramadı” dedi, “Bu ustalar da Yahuda halkını dağıtmak için boynuz kaldıran ulusları yıldırıp boynuzlarını yere çalmaya geldiler.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Sonra gözlerimi kaldırıp baktım, elinde ölçü ipi tutan bir adam vardı.</verse>
				<verse number="2">“Nereye gidiyorsun?” diye sordum. Adam, “Yeruşalim’i ölçmeye, genişliğinin, uzunluğunun ne kadar olduğunu öğrenmeye gidiyorum” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="3">Benimle konuşan melek yanımdan ayrılınca başka bir melek onu karşılamaya çıktı.</verse>
				<verse number="4">Önceki meleğe şöyle dedi: “Koş, o gence de ki, içinde barınacak sayısız insan ve hayvandan ötürü Yeruşalim sursuz bir kent olacak.</verse>
				<verse number="5">RAB, ‘Ben kendim onun çevresinde ateşten sur ve içindeki görkem olacağım’ diyor.”</verse>
				<verse number="6">RAB, “Haydi! Haydi! Kuzey ülkesinden kaçın!” diyor, “Çünkü sizi göğün dört bucağına dağıttım.” Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="7">“Babil’de oturan Siyon halkı, haydi kaçıp kurtul!”</verse>
				<verse number="8">Çünkü Her Şeye Egemen RAB beni onurlandırdı ve sizi yağmalamış uluslara şu haberle gönderdi: “Size dokunan gözbebeğime dokunmuş olur” diyor,</verse>
				<verse number="9">“Elimi onlara karşı kaldıracağım, köleleri onları yağmalayacak.” O zaman siz de beni Her Şeye Egemen RAB’bin gönderdiğini anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="10">RAB, “Ey Siyon kızı, sevinçle bağır! Çünkü aranızda yaşamaya geliyorum” diyor.</verse>
				<verse number="11">O gün birçok ulus RAB’be bağlanacak, O’nun halkı olacak. O zaman RAB aranızda yaşayacak, siz de beni Her Şeye Egemen RAB’bin gönderdiğini anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="12">RAB kutsal topraklarda Yahuda’yı kendi payı olarak miras edinecek ve Yeruşalim’i yine seçecek.</verse>
				<verse number="13">Ey insanlar, RAB’bin önünde sessiz durun! RAB kutsal konutundan kalkmış geliyor!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">RAB, meleğinin önünde duran Başkâhin Yeşu’yu ve onu suçlamak için sağında duran Şeytan’ı bana gösterdi.</verse>
				<verse number="2">RAB’bin meleği Şeytan’a, “RAB seni azarlasın, ey Şeytan!” dedi, “Yeruşalim’i seçen RAB seni azarlasın! Bu adam ateşten çıkarılan yarı yanmış odun parçası değil mi?”</verse>
				<verse number="3">Yeşu meleğin önünde çok kirli giysiler içinde duruyordu.</verse>
				<verse number="4">Melek önündeki meleklere, “Üzerinden kirli giysileri çıkarın” dedi. Sonra Yeşu’ya, “Bak, suçunu kaldırdım. Sana bayramlık giysiler giydireceğim” dedi.</verse>
				<verse number="5">Ben de Yeşu’nun başına temiz bir sarık sarmalarını söyledim. Başına temiz bir sarık sarıp onu giydirdiler. RAB’bin meleği de onun yanında duruyordu.</verse>
				<verse number="6">Sonra RAB’bin meleği Yeşu’yu uyardı:</verse>
				<verse number="7">“Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Eğer yollarımda yürür, verdiğim görevleri yerine getirirsen, tapınağımı sen yönetecek, avlularımı sen koruyacaksın. Sana burada duranların arasına katılıp huzuruma çıkma ayrıcalığını vereceğim.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Ey Başkâhin Yeşu, sen ve önünde oturan kâhin arkadaşların, dinleyin! Çünkü onlar gelecek olayların önbelirtisidir. Dal adındaki kulumu ortaya çıkarıyorum.</verse>
				<verse number="9">Yeşu’nun önüne koyduğum taşa bakın! O tek taşın yedi gözü var; onun üzerine bir yazıt oyacağım’ diyor Her Şeye Egemen RAB, ‘Bir günde bu ülkenin günahını kaldıracağım.</verse>
				<verse number="10">O gün her biriniz komşusunu asmasının, incir ağacının altında oturmaya çağıracak.’ Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Benimle konuşan melek yine geldi ve uykudan uyandırır gibi beni uyandırdı.</verse>
				<verse number="2">“Ne görüyorsun?” diye sordu. “Som altın bir kandillik görüyorum” diye yanıtladım, “Tepesinde zeytinyağı için bir tas, üzerinde yedi kandil, kandillerde yedişer oluk var.</verse>
				<verse number="3">Ayrıca kandilliğin yanında, biri zeytinyağı tasının sağında, öbürü solunda iki zeytin ağacı da var.”</verse>
				<verse number="4">Benimle konuşan meleğe, “Bunların anlamı nedir, efendim?” diye sordum.</verse>
				<verse number="5">Melek, “Bunların anlamını bilmiyor musun?” diye karşılık verdi. “Hayır, efendim” dedim.</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine şöyle dedi: “RAB Zerubbabil’e, ‘Güçle kuvvetle değil, ancak benim Ruhum’la başaracaksın’ diyor. Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="7">Sen kim oluyorsun, ey ulu dağ? Zerubbabil’in önünde bir düzlük olacaksın! O tapınağın son taşını çıkarırken, halk da, ‘Ne güzel, ne güzel!’ diye bağıracak.”</verse>
				<verse number="8">RAB bana yine seslendi:</verse>
				<verse number="9">“Bu tapınağın temelini Zerubbabil’in elleri attı, tapınağı tamamlayacak olan da onun elleridir. O zaman beni size Her Şeye Egemen RAB’bin gönderdiğini anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="10">“Küçük işleri yapma gününü kim küçümsüyor? İnsanlar Zerubbabil’in elinde çekülü görünce sevinecekler. –“Bu yedi kandil RAB’bin bütün yeryüzünde dolaşan gözleridir.”–</verse>
				<verse number="11">Meleğe, “Kandilliğin sağındaki ve solundaki bu iki zeytin ağacı nedir?” diye sordum,</verse>
				<verse number="12">“Altın gibi yağ akıtan iki altın oluğun yanındaki bu iki zeytin dalı nedir?”</verse>
				<verse number="13">“Bunların anlamını bilmiyor musun?” diye karşılık verdi. “Hayır, efendim” dedim.</verse>
				<verse number="14">Melek, “Bunlar bütün dünyanın Rabbi’ne hizmet eden, zeytinyağıyla kutsanmış iki kişidir” diye açıkladı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Gözlerimi yine kaldırıp bakınca, uçan bir tomar gördüm.</verse>
				<verse number="2">Melek, “Ne görüyorsun?” diye sordu. “Uçan bir tomar görüyorum. Uzunluğu yirmi, genişliği on arşın ” diye yanıtladım.</verse>
				<verse number="3">Melek, “Bütün ülkeye yağacak lanettir bu” dedi, “Tomarın bir yanına yazılanlar uyarınca, hırsızlık eden herkes sökülüp atılacak; öbür yanına yazılanlar uyarınca da yalan yere ant içenler kovulacak.</verse>
				<verse number="4">Her Şeye Egemen RAB, ‘Lanet yağdıracağım’ diyor, ‘Hırsızın ve benim adımla yalan yere ant içenin evi üzerine lanet yağacak. Ve lanet o evin üzerinde kalacak; kerestesiyle, taşlarıyla birlikte evin tümünü yok edecek.’ ”</verse>
				<verse number="5">Sonra benimle konuşan melek yaklaşıp, “Gözlerini kaldır” dedi, “Ortaya çıkan şu nesnenin ne olduğuna bak.”</verse>
				<verse number="6">“Nedir?” diye sordum. “Bir ölçü kabı ” dedi, sonra ekledi: “Bu, bütün ülke halkının suçudur.”</verse>
				<verse number="7">Derken kurşun kapak kaldırıldı. Kabın içinde bir kadın oturuyordu.</verse>
				<verse number="8">Melek, “İşte bu kötülüktür!” diyerek kadını gerisingeri ölçü kabına itip kurşun kapağı yerine koydu.</verse>
				<verse number="9">Gözlerimi kaldırıp bakınca, rüzgarda uçarak yaklaşan iki kadın gördüm. Leylek kanatlarına benzeyen kanatları vardı. Kabı yerle gök arasına kaldırdılar.</verse>
				<verse number="10">Benimle konuşan meleğe, “Kabı nereye götürüyorlar?” diye sordum.</verse>
				<verse number="11">“Kadın için bir ev yapmak üzere Şinar topraklarına” diye yanıtladı, “Ev hazır olunca kap oraya, yerine konulacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Yine gözlerimi kaldırıp baktım, iki tunç dağın arasından çıkıp gelen dört savaş arabası gördüm.</verse>
				<verse number="2">Birinci savaş arabasının kızıl, ikincisinin siyah,</verse>
				<verse number="3">üçüncüsünün beyaz, dördüncüsünün benekli atları vardı. Atların hepsi güçlüydü.</verse>
				<verse number="4">Benimle konuşan meleğe, “Bunlar ne, efendim?” diye sordum.</verse>
				<verse number="5">Melek şöyle karşılık verdi: “Bunlar bütün dünyanın Rabbi’ne hizmet ettikleri yerden çıkan göğün dört ruhudur.</verse>
				<verse number="6">Siyah atların çektiği savaş arabası bölgenin kuzeyine, beyaz atlarınki batıya, benekli atlarınki de güneye doğru gidiyor.”</verse>
				<verse number="7">Yola çıktıklarında güçlü atlar yeryüzünü dolaşmak üzere gitmek istiyorlardı. Melek, “Gidin, yeryüzünü dolaşın!” deyince, gidip yeryüzünü dolaştılar.</verse>
				<verse number="8">Sonra melek bana seslendi: “Bak, bölgenin kuzeyine gidenler, orada öfkemi yatıştırdılar.”</verse>
				<verse number="9">RAB bana şöyle seslendi:</verse>
				<verse number="10">“Armağanları sürgünden dönenlerden –Babil’den gelen Helday, Toviya ve Yedaya’dan– al ve aynı gün Sefanya oğlu Yoşiya’nın evine git.</verse>
				<verse number="11">Aldığın altınla gümüşten bir taç yaparak Yehosadak oğlu Başkâhin Yeşu’nun başına tak.</verse>
				<verse number="12">Ona Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor de: ‘İşte Dal adındaki adam! Bulunduğu yerde filizlenecek ve RAB’bin Tapınağı’nı kuracak.</verse>
				<verse number="13">Evet, RAB’bin Tapınağı’nı kuracak olan odur. Görkemle kuşanacak, tahtında oturup egemenlik sürecek. Tahtında oturan kâhin olacak. İkisi arasında tam bir uyum olacak.’</verse>
				<verse number="14">Helday’ın, Toviya’nın, Yedaya’nın, Sefanya oğlu Yoşiya’nın anısına taç RAB’bin Tapınağı’na konulacak.</verse>
				<verse number="15">Uzaktakiler de gelip RAB’bin Tapınağı’nın yapımında çalışacak. Böylece beni size Her Şeye Egemen RAB’bin gönderdiğini anlayacaksınız. Tanrınız RAB’bin sözüne özenle uyarsanız bütün bunlar gerçekleşecektir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Kral Darius’un krallığının dördüncü yılının dokuzuncu ayı olan Kislev ayının dördüncü günü RAB Zekeriya’ya seslendi.</verse>
				<verse number="2">Beytel halkı, Her Şeye Egemen RAB’bin Tapınağı’ndaki kâhinlerle peygamberlere, “Yıllardır yaptığımız gibi beşinci ay oruç tutup ağlayalım mı?” diye sormuş ve RAB’be yalvarmaları için Sareser’i, Regem-Melek’i ve adamlarını göndermişti.</verse>
				<verse number="3">Beytel halkı, Her Şeye Egemen RAB’bin Tapınağı’ndaki kâhinlerle peygamberlere, “Yıllardır yaptığımız gibi beşinci ay oruç tutup ağlayalım mı?” diye sormuş ve RAB’be yalvarmaları için Sareser’i, Regem-Melek’i ve adamlarını göndermişti.</verse>
				<verse number="4">Her Şeye Egemen RAB bana dedi ki,</verse>
				<verse number="5">“Bütün ülke halkına ve kâhinlere sor: ‘Yetmiş yıldır beşinci ve yedinci aylarda oruç tutup dövündüğünüzde gerçekten benim için mi oruç tuttunuz?</verse>
				<verse number="6">Yiyip içerken kendiniz için yiyip içmiyor muydunuz?</verse>
				<verse number="7">Yeruşalim’le çevresindeki kentler gönenç içinde yaşarken, Negev ve Şefela insanlarla doluyken, RAB’bin önceki peygamberler aracılığıyla açıkladığı sözler bunlar değil mi?’ ”</verse>
				<verse number="8">RAB Zekeriya’ya yine seslendi:</verse>
				<verse number="9">“Her Şeye Egemen RAB diyor ki, ‘Gerçek adaletle yargılayın; birbirinize sevgi ve sevecenlik gösterin.</verse>
				<verse number="10">Dul kadına, öksüze, yabancıya, yoksula baskı yapmayın. Yüreğinizde birbirinize karşı kötülük tasarlamayın.’</verse>
				<verse number="11">“Ama atalarımız dinlemek istemediler; inatla sırtlarını çevirdiler, duymamak için kulaklarını tıkadılar.</verse>
				<verse number="12">Kutsal Yasa’yı ve Her Şeye Egemen RAB’bin kendi Ruhu’yla gönderdiği, önceki peygamberler aracılığıyla ilettiği sözleri dinlememek için yüreklerini taş gibi sertleştirdiler. Bu yüzden Her Şeye Egemen RAB onlara çok öfkelendi.</verse>
				<verse number="13">“ ‘Madem ben çağırınca dinlemediler’ diyor Her Şeye Egemen RAB, ‘Onlar çağırınca, ben de onları dinlemeyeceğim.</verse>
				<verse number="14">Onları tanımadıkları ulusların arasına fırtına gibi dağıttım. Geride bıraktıkları ülke öyle ıssız kaldı ki, oraya kimse gidip gelemez oldu. Güzelim ülkeyi viraneye çevirdiler.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Her Şeye Egemen RAB bana yine seslendi:</verse>
				<verse number="2">Her Şeye Egemen RAB, “Siyon için büyük kıskançlık duyuyorum” diyor, “Evet, onu şiddetle kıskanıyorum.</verse>
				<verse number="3">Siyon’a dönecek ve Yeruşalim’de oturacağım. Yeruşalim’e Sadık Kent, Her Şeye Egemen RAB’bin dağına Kutsal Dağ denecek.</verse>
				<verse number="4">“İlerlemiş yaşlarından ötürü ellerinde bastonlarıyla yaşlı erkeklerle kadınlar yine Yeruşalim meydanlarında oturacaklar. Kentin meydanları orada oynayan erkek ve kız çocuklarla dolacak.” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="5">“İlerlemiş yaşlarından ötürü ellerinde bastonlarıyla yaşlı erkeklerle kadınlar yine Yeruşalim meydanlarında oturacaklar. Kentin meydanları orada oynayan erkek ve kız çocuklarla dolacak.” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="6">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “O günlerde sürgünden dönen halkın gözünde bu olanaksız olsa da, benim gözümde de böyle mi olmalı?” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="7">“Halkımı doğudaki, batıdaki ülkelerden kurtarıp geri getireceğim. Yeruşalim’de yaşayacak, halkım olacaklar; ben de onların sadık ve adil Tanrısı olacağım.” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="8">“Halkımı doğudaki, batıdaki ülkelerden kurtarıp geri getireceğim. Yeruşalim’de yaşayacak, halkım olacaklar; ben de onların sadık ve adil Tanrısı olacağım.” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="9">“Her Şeye Egemen RAB’bin Tapınağı’nın kurulması için temel atıldığında orada bulunan peygamberlerin bu günlerde söylediği sözleri duyan sizler yüreklenin!” diyor Her Şeye Egemen RAB,</verse>
				<verse number="10">“O günlerden önce insan ya da hayvan için ücret yoktu. Düşman yüzünden hiç kimse güvenlik içinde gidip gelemiyordu. Çünkü herkesi birbirine düşürmüştüm.</verse>
				<verse number="11">Ama şimdi sürgünden dönen bu halka geçmiş günlerde davrandığım gibi davranmayacağım.” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB,</verse>
				<verse number="12">“Ekilen tohum verimli olacak; asma üzüm, toprak ürün, gökler çiy verecek. Bunların tümünü sürgünden dönen bu halka mülk olarak vereceğim.</verse>
				<verse number="13">Sizi kurtaracağım, ey Yahuda ve İsrail halkı. Siz uluslar arasında nasıl lanet konusu olduysanız, şimdi de bereket kaynağı olacaksınız. Korkmayın, yürekli olun!”</verse>
				<verse number="14">Her Şeye Egemen RAB şöyle diyor: “Atalarınız beni öfkelendirdiğinde başınıza felaket getirmeyi tasarladım ve vazgeçmedim” diyor Her Şeye Egemen RAB,</verse>
				<verse number="15">“Şimdi de Yeruşalim ve Yahuda halkına yine iyilik yapmayı tasarladım. Korkmayın!</verse>
				<verse number="16">Yapmanız gerekenler şunlardır: Birbirinize gerçeği söyleyin, kent kapılarınızda esenliği sağlayan gerçek adaletle yargılayın,</verse>
				<verse number="17">yüreğinizde birbirinize karşı kötülük tasarlamayın, yalan yere ant içmekten tiksinin. Çünkü ben bütün bunlardan nefret ederim.” Böyle diyor RAB.</verse>
				<verse number="18">Her Şeye Egemen RAB bana yine seslendi:</verse>
				<verse number="19">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Dördüncü, beşinci, yedinci ve onuncu ayların oruçları Yahuda halkı için sevinç, coşku dolu mutlu bayramlar olacak. Bu nedenle gerçeği ve esenliği sevin.”</verse>
				<verse number="20">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “Daha birçok halk, birçok kentte yaşayanlar gelecek.</verse>
				<verse number="21">Bir kentte yaşayanlar başka kente gidip, ‘RAB’be yalvarmak, Her Şeye Egemen RAB’be yönelmek için hemen yola çıkalım. Ben de gideceğim’ diyecekler.</verse>
				<verse number="22">Her Şeye Egemen RAB’be yönelmek, O’na yalvarmak için çok sayıda halkla birçok ulus Yeruşalim’e gelecek.”</verse>
				<verse number="23">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “O günlerde her dil ve ulustan on kişi bir Yahudi’nin eteğinden tutup, ‘İzin verin, sizinle gidelim. Çünkü Tanrı’nın sizinle olduğunu duyduk’ diyecekler.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Bildiri: RAB’bin sözü Hadrak ülkesine ve Şam Kenti’ne yöneliktir. Çünkü insanların, özellikle bütün İsrail oymaklarının gözü RAB’be çevrilidir.</verse>
				<verse number="2">Bu söz Hadrak sınırındaki Hama’ya, Çok becerikli olmasına karşın Sur ve Sayda kentlerine de yöneliktir.</verse>
				<verse number="3">Sur kendine bir kale yaptı; Toprak kadar gümüş Ve sokaktaki çamur kadar altın biriktirdi.</verse>
				<verse number="4">Ama Rab onun mal varlığını alıp götürecek; Denizdeki gücünü yok edecek Ve ateş kenti yiyip bitirecek.</verse>
				<verse number="5">Aşkelon bunu görünce korkacak; Gazze acıdan kıvranacak, Ekron da öyle, çünkü umudu sönecek. Gazze kralını yitirecek, Aşkelon ıssız kalacak.</verse>
				<verse number="6">Aşdot’ta melez bir halk oturacak, Filistliler’in gururunu kıracağım.</verse>
				<verse number="7">Ağızlarından kanı alınmamış eti, Dişlerinin arasından yasak yiyecekleri alacağım. Sağ kalanlar Tanrımız’a bağlanacak Ve Yahuda oymağında bir boy sayılacak. Ekron Yevuslular gibi olacak.</verse>
				<verse number="8">Akın eden ordulara karşı Evimin çevresinde ordugah kuracağım. Hiçbir kıyıcı Bir daha halkımın üzerinden geçmeyecek, Çünkü artık halkımı ben gözetiyorum.</verse>
				<verse number="9">Ey Siyon kızı, sevinçle coş! Sevinç çığlıkları at, ey Yeruşalim kızı! İşte kralın! O adil kurtarıcı ve alçakgönüllüdür. Eşeğe, evet, sıpaya, Eşek yavrusuna binmiş sana geliyor!</verse>
				<verse number="10">Savaş arabalarını Efrayim’den, Atları Yeruşalim’den uzaklaştıracağım. Savaş yayları kırılacak. Kralınız uluslara barışı duyuracak, Onun egemenliği bir denizden bir denize, Fırat’tan yeryüzünün uçlarına dek uzanacak.</verse>
				<verse number="11">Size gelince, Sizinle yaptığım kurban kanıyla yürürlüğe girmiş antlaşma uyarınca, Sürgündeki halkınızı Susuz çukurdan çıkarıp özgür kılacağım.</verse>
				<verse number="12">Kalenize dönün, Ey siz, umut sürgünleri! Bugün bildiriyorum ki, Size yitirdiğinizin iki katını vereceğim.</verse>
				<verse number="13">Yahuda’yı yayımı gerer gibi gereceğim Ve Efrayim’i ok gibi ona dolduracağım. Oğullarını Grekler’e karşı uyandıracağım, ey Siyon Ve seni bir savaşçının kılıcı gibi yapacağım.</verse>
				<verse number="14">O zaman RAB halkının üzerinde görünecek, Oku şimşek gibi çakacak. Egemen RAB boru çalacak Ve güney fırtınalarıyla ilerleyecek.</verse>
				<verse number="15">Onları Her Şeye Egemen RAB koruyacak. Düşmanlarını yok edecek Ve sapan taşlarıyla yenecekler. Şarap içmiş gibi içip gürleyecek Ve kurban kanı serpmekte kullanılan çanaklar gibi sunağın köşelerine dolacaklar.</verse>
				<verse number="16">O gün Tanrıları RAB Sürüsü olan halkını kurtaracak. O’nun ülkesinde taç mücevherleri gibi parlayacaklar.</verse>
				<verse number="17">Ne yakışıklı ve güzel olacaklar! Delikanlılar tahılla, Genç kızlar yeni şarapla güçlenecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">İlkbaharda RAB’den yağmur dileyin. O’dur yağmur bulutlarını oluşturan. İnsanlara yağmur sağanakları Ve herkese tarlada ot verir.</verse>
				<verse number="2">Oysa aile putlarından alınan yanıtlar boştur, Falcılar yalan görümler görür Ve gerçek yanı olmayan düşler anlatarak Boşuna avuturlar. Bu yüzden halk sürü gibi dağınık, Sıkıntı çekiyor, çünkü çoban yok.</verse>
				<verse number="3">RAB şöyle diyor: “Öfkem çobanlara karşı alevlendi, Önderleri cezalandıracağım. Her Şeye Egemen RAB kendi sürüsünü, Yahuda halkını kayıracak. Görkemli savaş atı gibi yapacak onları.</verse>
				<verse number="4">Köşe taşı, Çadır kazığı, Savaş yayı Ve bütün önderler Yahuda’dan çıkacak.</verse>
				<verse number="5">Savaşta düşmanlarını sokaklardaki çamurda çiğneyen yiğitler gibi olacaklar. RAB onlarla olduğu için Savaşacak ve atlıları utandıracaklar.</verse>
				<verse number="6">“Yahuda halkını güçlendireceğim, Yusuf soyunu kurtarıp Sürgünden geri getireceğim. Çünkü onlara acıyorum. Sanki onları reddetmemişim gibi olacaklar. Çünkü ben onların Tanrısı RAB’bim ve onları yanıtlayacağım.</verse>
				<verse number="7">Efrayimliler yiğitler gibi olacaklar, Şarap içmiş gibi yürekleri coşacak. Çocukları bunu görüp neşelenecek, Yürekleri RAB’de sevinç bulacak.</verse>
				<verse number="8">“Islık çalıp onları toplayacağım, Onları kesinlikle kurtaracağım. Eskiden olduğu gibi Yine çoğalacaklar.</verse>
				<verse number="9">Onları halklar arasına dağıttımsa da, Uzak ülkelerde beni anımsayacaklar; Çocuklarıyla birlikte sağ kalacak ve geri dönecekler.</verse>
				<verse number="10">Onları Mısır’dan geri getirecek, Asur’dan toplayacağım; Gilat’a, Lübnan’a getireceğim. Onlara yeterince yer bulunmayacak.</verse>
				<verse number="11">Sıkıntı denizinden geçecekler, Denizin dalgaları yatışacak, Nil’in bütün derinlikleri kuruyacak. Asur’un gururu alaşağı edilecek, Mısır’ın krallık asası elinden alınacak.</verse>
				<verse number="12">Halkımı kendi gücümle güçlendireceğim, Adıma layık bir yaşam sürdürecekler.” Böyle diyor RAB.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Ey Lübnan, kapılarını aç ki, Ateş sedir ağaçlarını yakıp yok etsin!</verse>
				<verse number="2">Ey çam ağacı, haykır! Sedir ağacı yıkıldı, Ulu ağaçlar yok oldu! Haykırın, ey Başan meşeleri, Gür ormanın ağaçları devrildi!</verse>
				<verse number="3">Çobanların haykırışını duy, Çünkü güzelim otlakları yok oldu! Genç aslanların kükremesini dinle, Çünkü Şeria Irmağı’nın kıyısındaki ağaçlık yok oldu!</verse>
				<verse number="4">Tanrım RAB, “Kesime ayrılmış sürüyü sen güt” diyor,</verse>
				<verse number="5">“Sürüyü satın alanlar koyunları kesiyor ama cezalarını çekmiyorlar. Koyunları satanlar da, ‘Tanrı’ya övgüler olsun, zengin oldum!’ diyorlar. Çobanlar kendi sürülerine acımıyor.</verse>
				<verse number="6">Çünkü ülkede yaşayan halka artık acımayacağım” diyor RAB, “Herkesi kendi komşusunun ve kralının eline teslim edeceğim. Ülkeyi ezecekler, ben de halkı ellerinden kurtarmayacağım.”</verse>
				<verse number="7">Bunun üzerine kesime ayrılmış sürünün özellikle ezilenlerini güttüm. Elime iki değnek aldım; birine “Lütuf”, ötekine “Birlik” adını koydum. Böylece sürüyü gütmeye başladım.</verse>
				<verse number="8">Bir ayda üç çobanı başımdan savdım. Çünkü ben sürüden bıkmıştım, sürü de benden tiksinmişti.</verse>
				<verse number="9">Sürüye, “Artık sizi gütmeyeceğim. Ölen ölsün, kesilen kesilsin, geri kalanlar da birbirinin etini yesin” dedim.</verse>
				<verse number="10">Sonra “Lütuf” adındaki değneğimi aldım ve bütün uluslarla yapmış olduğum antlaşmayı bozmak için kırdım.</verse>
				<verse number="11">Böylece antlaşma o gün bozuldu. Beni gözleyen sürünün ezilenleri RAB’bin sözünün yerine geldiğini anladılar.</verse>
				<verse number="12">Onlara, “Uygun görürseniz ücretimi ödeyin, yoksa boş verin” dedim. Onlar da ücret olarak bana otuz gümüş verdiler.</verse>
				<verse number="13">RAB bana, “Çömlekçiye at” dedi. Böylece bana biçtikleri yüksek değerin karşılığı olan otuz gümüşü alıp RAB’bin Tapınağı’ndaki çömlekçiye attım.</verse>
				<verse number="14">Sonra Yahuda ile İsrail arasındaki kardeşliği bozmak için “Birlik” adındaki öteki değneğimi kırdım.</verse>
				<verse number="15">RAB bana, “Sen yine akılsız bir çoban gibi donat kendini” dedi,</verse>
				<verse number="16">“Ülkeye öyle bir çoban atayacağım ki, yitiklere bakmayacak, dağılmışları aramayacak, yaralıları iyileştirmeyecek, sağlamları beslemeyecek. Ancak semiz koyunların etini yiyecek, tırnaklarını koparacak.</verse>
				<verse number="17">“Sürüyü terk eden değersiz çobanın vay haline! Kılıç kolunu ve sağ gözünü vursun! Kolu tamamen kurusun, Sağ gözü kör olsun!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Bildiri: İşte RAB’bin İsrail’e ilişkin sözleri. Gökleri geren, yeryüzünün temelini atan, insanın içindeki ruha biçim veren RAB şöyle diyor:</verse>
				<verse number="2">“Yeruşalim’i çevredeki bütün halkları sersemleten bir kâse yapacağım. Yeruşalim gibi Yahuda da kuşatma altına alınacak.</verse>
				<verse number="3">O gün Yeruşalim’i bütün halklar için ağır bir taş yapacağım. Onu kaldırmaya yeltenen herkes ağır yaralanacak. Yeryüzünün bütün ulusları Yeruşalim’e karşı birleşecek.</verse>
				<verse number="4">O gün her atı dehşete düşürecek, her atlıyı çılgına döndüreceğim. Yahuda halkını gözeteceğim, ama öbür halkların bütün atlarını kör edeceğim.</verse>
				<verse number="5">O zaman Yahuda önderleri, ‘Her Şeye Egemen Tanrısı RAB’be güvenen Yeruşalim halkı güç kaynağımızdır’ diye düşünecekler.</verse>
				<verse number="6">“O gün Yahuda önderlerini odunların ortasında yanan bir mangal gibi, ekin demetleri arasında alev alev yanan bir meşale gibi yapacağım. Sağda solda, çevredeki bütün halkları yakıp yok edecekler. Yeruşalim ise sapasağlam yerinde duracak.</verse>
				<verse number="7">“Ben RAB önce çadırlarda oturan Yahuda halkını kurtaracağım. Öyle ki, Davut soyuyla Yeruşalim’de oturanlar Yahuda’dan daha çok onura kavuşmasın.</verse>
				<verse number="8">Ben RAB o gün Yeruşalim’de oturanları koruyacağım. Böylece aralarındaki en güçsüz kişi Davut gibi, Davut soyu da Tanrı gibi, kendilerine öncülük eden RAB’bin meleği gibi olacak.</verse>
				<verse number="9">O gün Yeruşalim’e saldıran bütün ulusları yok etmeye başlayacağım.</verse>
				<verse number="10">“Davut soyuyla Yeruşalim’de oturanların üzerine lütuf ve yakarış ruhunu dökeceğim. Bana, yani deştiklerine bakacaklar; biricik oğlu için yas tutan biri gibi yas tutacak, ilk oğlu için acı çeken biri gibi acı çekecekler.</verse>
				<verse number="11">O gün Yeruşalim’de tutulan yas, Megiddo Ovası’nda, Hadat-Rimmon’da tutulan yas gibi büyük olacak.</verse>
				<verse number="12">Ülkede her boy kendi içinde yas tutacak: Davut, Natan, Levi, Şimi boyundan ve geri kalan boylardan aileler. Her boyun erkekleri ayrı, kadınları ayrı yas tutacak.”</verse>
				<verse number="13">Ülkede her boy kendi içinde yas tutacak: Davut, Natan, Levi, Şimi boyundan ve geri kalan boylardan aileler. Her boyun erkekleri ayrı, kadınları ayrı yas tutacak.”</verse>
				<verse number="14">Ülkede her boy kendi içinde yas tutacak: Davut, Natan, Levi, Şimi boyundan ve geri kalan boylardan aileler. Her boyun erkekleri ayrı, kadınları ayrı yas tutacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">“O gün Davut soyunu ve Yeruşalim’de yaşayanları günahtan ve ruhsal kirlilikten arındırmak için bir pınar açılacak.</verse>
				<verse number="2">O gün ülkeden putların adlarını kaldıracağım, bir daha anılmayacaklar” diyor Her Şeye Egemen RAB, “Sahte peygamberleri de, kirli ruhu da ülkeden uzaklaştıracağım.</verse>
				<verse number="3">Biri yine peygamberlik edecek olursa, öz annesiyle babası, ‘Öleceksin, çünkü RAB’bin adıyla yalan söylüyorsun’ diyecekler. Peygamberlik ettiğinde de öz annesi babası onun bedenini deşecekler.</verse>
				<verse number="4">“O gün her peygamber peygamberlik ederken gördüğü görümden utanacak; insanları aldatmak için çuldan giysi giymeyecek.</verse>
				<verse number="5">‘Ben peygamber değilim, çiftçiyim. Gençliğimden beri hep tarlada çalıştım ’ diyecek.</verse>
				<verse number="6">Biri, ‘Bağrındaki bu yaralar ne?’ diye sorduğunda da, ‘Bunlar dostlarımın evinde aldığım yaralar’ diye yanıtlayacak.”</verse>
				<verse number="7">“Uyan, ey kılıç! Çobanıma, yakınıma karşı harekete geç” Diyor Her Şeye Egemen RAB. “Çobanı vur da Koyunlar darmadağın olsun. Ben de elimi küçüklere karşı kaldıracağım.</verse>
				<verse number="8">Bütün ülkede” diyor RAB, “Halkın üçte ikisi vurulup ölecek, Üçte biri sağ kalacak.</verse>
				<verse number="9">Kalan üçte birini ateşten geçireceğim, Onları gümüş gibi arıtacağım, Altın gibi sınayacağım. Beni adımla çağıracaklar, Ben de onlara karşılık vereceğim, ‘Bunlar benim halkım’ diyeceğim. Onlar da, ‘Tanrımız RAB’dir’ diyecekler.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">İşte RAB’bin günü geliyor! Ey Yeruşalim halkı, senden yağmalanan mal gözlerinin önünde paylaşılacak.</verse>
				<verse number="2">Yeruşalim’e karşı savaşmaları için bütün ulusları bir araya getireceğim. Kent ele geçirilecek, evler yağmalanacak, kadınların ırzına geçilecek. Kentte yaşayanların yarısı sürgüne gönderilecek, geri kalanlar kentte kalacak.</verse>
				<verse number="3">Sonra RAB, savaş zamanlarında yaptığı gibi, gidip bu uluslara karşı savaşacak.</verse>
				<verse number="4">O gün O’nun ayakları Yeruşalim’in doğusundaki Zeytin Dağı’nın üzerinde duracak. Zeytin Dağı doğuya ve batıya doğru ortadan yarılıp çok büyük bir vadi oluşturacak. Dağın yarısı kuzeye, öbür yarısı güneye çekilecek.</verse>
				<verse number="5">Yarılan dağımın oluşturduğu vadiden kaçacaksınız, çünkü vadi Asal’a dek uzanacak. Yahuda Kralı Uzziya döneminde depremden nasıl kaçtıysanız, öyle kaçacaksınız. O zaman Tanrım RAB bütün kutsallarla birlikte gelecek!</verse>
				<verse number="6">O gün ışık olmayacak, ışık veren cisimler kararacak.</verse>
				<verse number="7">Özel bir gün, yalnız RAB’bin bildiği bir gün olacak. Gece de gündüz de olmayacak. Gece aydınlık olacak.</verse>
				<verse number="8">O gün Yeruşalim’in içinden diri sular akacak. Yaz kış suların yarısı Lut Gölü’ne, öbür yarısı Akdeniz’e akacak.</verse>
				<verse number="9">RAB bütün dünyanın kralı olacak. O gün yalnız RAB, yalnız O’nun adı kalacak.</verse>
				<verse number="10">Bütün ülke Geva’dan Yeruşalim’in güneyindeki Rimmon’a dek Arava Ovası gibi olacak. Ama Yeruşalim yükseltilecek ve Benyamin Kapısı’ndan ilk kapıya, Köşe Kapısı’na, Hananel Kulesi’nden kralın üzüm sıkma çukurlarına dek yerli yerinde duracak.</verse>
				<verse number="11">İnsanlar oraya yerleşip güvenlik içinde yaşayacak. Yeruşalim bir daha yıkıma uğramayacak.</verse>
				<verse number="12">Yeruşalim’e karşı savaşan bütün halkları RAB şu belayla cezalandıracak: Daha sağken bedenleri, gözleri, dilleri çürüyecek.</verse>
				<verse number="13">O gün RAB insanları büyük dehşete düşürecek. Herkes yanındakinin elini yakalayacak, birbirlerine saldıracaklar.</verse>
				<verse number="14">Yahudalılar da Yeruşalim’de savaşacak. Çevredeki bütün ulusların serveti, çok miktarda altın, gümüş, giysi toplanacak.</verse>
				<verse number="15">Düşman ordugahlarındaki bütün hayvanlar da –at, katır, deve, eşek– benzer bir belaya çarptırılacak.</verse>
				<verse number="16">Yeruşalim’e saldıran uluslardan sağ kalanların hepsi Her Şeye Egemen RAB olan Kral’a tapınmak ve Çardak Bayramı’nı kutlamak için yıldan yıla Yeruşalim’e gidecekler.</verse>
				<verse number="17">Yeryüzü halklarından hangisi Her Şeye Egemen RAB olan Kral’a tapınmak için Yeruşalim’e gitmezse, ülkesine yağmur yağmayacak.</verse>
				<verse number="18">Mısırlılar bunlara katılıp Yeruşalim’e gitmezlerse, RAB onları da Çardak Bayramı’nı kutlamak için Yeruşalim’e gitmeyen bütün ulusların başına getirdiği aynı belayla cezalandıracak.</verse>
				<verse number="19">Mısırlılar’a ve Çardak Bayramı’nı kutlamak için Yeruşalim’e gitmeyen bütün uluslara verilecek ceza budur.</verse>
				<verse number="20">O gün atların çıngırakları üzerine, “RAB’be adanmıştır” diye yazılacak. RAB’bin Tapınağı’ndaki kazanlar da sunağın önündeki çanaklar gibi olacak.</verse>
				<verse number="21">Yeruşalim ve Yahuda’da her kazan Her Şeye Egemen RAB’be adanacak. Kurban kesmeye gelenler bu kazanları kurban etini pişirmek için kullanacaklar. O gün Her Şeye Egemen RAB’bin Tapınağı’nda artık tüccar bulunmayacak.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="39">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">RAB’bin Malaki aracılığıyla İsrail halkına bildirisi.</verse>
				<verse number="2">RAB, “Sizi sevdim” diyor. “Oysa siz, ‘Bizi nasıl sevdin?’ diye soruyorsunuz.” RAB, “Esav Yakup’un ağabeyi değil mi?” diye karşılık veriyor, “Ben Yakup’u sevdim,</verse>
				<verse number="3">Esav’dan ise nefret ettim. Dağlarını viraneye çevirdim, yurdunu kırın çakallarına verdim.”</verse>
				<verse number="4">Edomlular, “Biz ezildik, ama yıkıntıları yeniden kuracağız” deseler de, Her Şeye Egemen RAB şu karşılığı verecek: “Onlar kurabilirler, ama ben yıkacağım. Ülkeleri kötülük ülkesi, kendileri de RAB’bin her zaman lanetlediği halk olarak tanınacak.</verse>
				<verse number="5">Bunu gözlerinizle görünce, ‘RAB İsrail sınırının ötesinde de büyüktür!’ diyeceksiniz.”</verse>
				<verse number="6">Her Şeye Egemen RAB, adını küçümseyen siz kâhinlere, “Oğul babasına, kul efendisine saygı gösterir” diyor, “Eğer ben babaysam, hani bana saygınız? Eğer efendiysem, hani benden korkunuz? “Oysa siz, ‘Adını nasıl küçümsedik?’ diye soruyorsunuz.</verse>
				<verse number="7">“Hem sunağıma murdar yiyecek getiriyor, hem de, ‘Yiyeceği nasıl murdar ettik?’ diye soruyorsunuz. “ ‘RAB’bin sofrası küçümsenir’ demenizle.</verse>
				<verse number="8">Kör hayvan kurban etmek kötü değil mi? Topal ya da hasta hayvan kurban etmek kötü değil mi? Böyle bir hayvanı kendi valine sun bakalım! Senden hoşnut kalır mı, ya da seni kabul eder mi?” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="9">“Şimdi bize lütfetmesi için Tanrı’ya yalvarın. Siz böyle sunular sunarken hiç sizi kabul eder mi?” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="10">“Ne olurdu, sunağımda boşuna ateş yakmayasınız diye aranızda tapınağın kapılarını kapatan biri olsaydı! Ben sizden hoşnut değilim” diyor Her Şeye Egemen RAB, “Getireceğiniz sunuları da kabul etmeyeceğim.</verse>
				<verse number="11">Doğudan batıya kadar uluslar arasında adım büyük olacak! Her yerde adıma buhur yakılacak, temiz sunular sunulacak. Çünkü uluslar arasında adım büyük olacak!” diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="12">“ ‘Rab’bin sofrası murdardır, yemeği de küçümsenir’ diyerek adımı bayağılaştırıyorsunuz.</verse>
				<verse number="13">Üstelik, ‘Ne yorucu!’ diyerek bana burun kıvırıyorsunuz.” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB. “Kurban olarak çalıntıyı, topalı, hastayı getirdiğinizde, elinizden kabul mu edeyim?” diye soruyor RAB.</verse>
				<verse number="14">“Sürüsünden adadığı erkek hayvan yerine Rab’be kusurlu hayvan kurban eden aldatıcıya lanet olsun! Çünkü ben büyük bir kralım” diyor Her Şeye Egemen RAB, “Ve uluslar adımdan korku duyacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">“Şimdi, ey kâhinler, bu buyruk sizin içindir.</verse>
				<verse number="2">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, söz dinlemez, adımı onurlandırmaya istekli olmazsanız, üzerinize lanet yağdırıp hayırdualarınızı lanete çevireceğim. Lanetledim bile. Çünkü beni onurlandırmaya istekli değilsiniz.</verse>
				<verse number="3">“Soyunuzu paylayacağım. Bayramlarınızda kurban ettiğiniz hayvanların gübresini yüzünüze saçacağım. Sizi önümden atacağım.</verse>
				<verse number="4">Levi’yle yaptığım antlaşmanın sürmesi için size bu buyruğu gönderdiğimi bilesiniz.” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="5">“Onunla yaşam ve esenlik verecek bir antlaşma yaptım ve bana saygı göstersin diye kendisine bunları verdim. Benden korkup adıma saygı gösterdi.</verse>
				<verse number="6">Doğru öğüt ağzındaydı. Dudaklarında hile yoktu. Benimle esenlik ve doğruluk içinde yürüdü. Birçoklarını da suç yolundan döndürdü.</verse>
				<verse number="7">“Kâhinin dudakları bilgiyi korumalı ve insanlar onun ağzından öğüt aramalı. Çünkü o Her Şeye Egemen RAB’bin ulağıdır.</verse>
				<verse number="8">Ne var ki, siz yoldan saptınız ve öğrettiklerinizle birçoklarını suça sürüklediniz; Levi’yle yaptığım antlaşmayı bozdunuz.” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="9">“Benim yollarımı izlemediniz, Kutsal Yasa’yla ilgili konularda adam kayırdınız. Bu yüzden ben de bütün halkın önünde sizi aşağılayıp gülünç duruma düşürdüm.”</verse>
				<verse number="10">Hepimizin babası bir değil mi? Bizi yaratan aynı Tanrı değil mi? Öyleyse neden atalarımızın yaptığı antlaşmayı bozarak herkes kardeşine ihanet ediyor?</verse>
				<verse number="11">Yahuda halkı haince davrandı. İsrail’de ve Yeruşalim’de iğrenç şeyler yapıldı: Yahuda yabancı ilaha tapınan kızla evlenerek RAB’bin sevdiği kutsal yeri kirletti.</verse>
				<verse number="12">Bunu yapan kişi, kim olursa olsun, Her Şeye Egemen RAB’be sunular getirse bile RAB onu Yakup’un topluluğundan atsın!</verse>
				<verse number="13">Yaptığınız başka bir şey var: RAB’bin sunağını gözyaşı seline boğuyorsunuz. Ağlayıp sızlanıyorsunuz. Çünkü RAB artık getirdiğiniz sunulara ilgi göstermiyor, onları elinizden beğeniyle kabul etmiyor.</verse>
				<verse number="14">“Neden?” diye soruyorsunuz. Çünkü RAB seninle gençken evlendiğin karın arasında tanıktır. O yoldaşın ve evlilik antlaşmasıyla karın olduğu halde ona ihanet ettin.</verse>
				<verse number="15">Tanrı sizi tek beden ve ruh yapmadı mı? Neden tek? Çünkü O kendisine özgü bir soy arıyordu. Onun için kendinize dikkat edin, hiçbiriniz gençken evlendiği karısına ihanet etmesin.</verse>
				<verse number="16">İsrail’in Tanrısı RAB, “Ben boşanmadan nefret ederim” diyor, “Giysisinin üstüne bir de zorbalığı kuşanan kişiden de nefret ederim.” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB. Bunun için kendinize dikkat edin ve ihanet etmeyin.</verse>
				<verse number="17">Sözlerinizle RAB’bi usandırdınız. “O’nu neyle usandırdık?” diye soruyorsunuz. “Kötülük yapan herkes RAB’bin gözünde iyidir, O onlardan hoşnuttur” ya da “Hani, adalet sağlayan Tanrı nerede?” diyerek usandırdınız.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">“İşte habercimi gönderiyorum. Önümde yolu hazırlayacak. Aradığınız Rab ansızın tapınağına gelecek; görmeyi özlediğiniz antlaşma habercisi gelecek” diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="2">Ama onun geleceği güne kim dayanabilir? O belirince kim durabilir? Çünkü o maden arıtıcının ateşi, çamaşırcının kül suyu gibi olacak;</verse>
				<verse number="3">gümüş eritip arıtan gibi davranacak: Levililer’i arındırıp altın, gümüş temizler gibi temizleyecek. Böylece RAB’be doğrulukla sunular sunacaklar.</verse>
				<verse number="4">Geçmiş günlerde, geçmiş yıllarda olduğu gibi, RAB Yahuda ve Yeruşalim’in sunacağı sunulardan hoşnut kalacak.</verse>
				<verse number="5">Her Şeye Egemen RAB, “Yargılamak için size yaklaşacağım” diyor, “Büyücülere, zina edenlere, yalan yere ant içenlere, işçinin, dulun, öksüzün, yabancının hakkını çiğneyenlere –benden korkmayanlara– karşı hemen tanık olacağım.”</verse>
				<verse number="6">“Ben RAB’bim, değişmem. Siz bunun için yok olmadınız, ey Yakup soyu!</verse>
				<verse number="7">Atalarınızın günlerinden bu yana kurallarımı çiğnediniz, onlara uymadınız. Bana dönün, ben de size dönerim” diyor Her Şeye Egemen RAB. “Oysa siz, ‘Nasıl döneriz?’ diye soruyorsunuz.</verse>
				<verse number="8">“İnsan Tanrı’dan çalar mı? Oysa siz benden çalıyorsunuz. “ ‘Senden nasıl çalıyoruz?’ diye soruyorsunuz. “Ondalıkları, sunuları çalıyorsunuz.</verse>
				<verse number="9">Siz lanete uğradınız. Çünkü bütün ulus benden çalıyorsunuz.</verse>
				<verse number="10">Tapınağımda yiyecek bulunması için bütün ondalıklarınızı ambara getirin. Beni bununla sınayın” diyor Her Şeye Egemen RAB. “Göreceksiniz ki, göklerin kapaklarını size açacağım, üzerinize dolup taşan bereket yağdıracağım.</verse>
				<verse number="11">Çekirgelerin ekinlerinizi yemesini engelleyeceğim. Tarlada asmanız ürünsüz kalmayacak” diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="12">“Bütün uluslar ne mutlu size diyecekler. Çünkü ülkeniz özlenen bir yer olacak.” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="13">“Bana karşı sert sözler söylediniz” diyor RAB. “Oysa siz, ‘Sana karşı ne söyledik?’ diye soruyorsunuz.</verse>
				<verse number="14">“Şunu dediniz: ‘Tanrı’ya kulluk etmek yararsızdır. Her Şeye Egemen RAB’bin isteklerini yerine getirmek, O’nun önünde yas tutar gibi davranmak bize ne kazanç sağlıyor?</verse>
				<verse number="15">Şimdi kendini beğenmişlere mutlu diyoruz. Kötülük edenler başarılı oluyor, Tanrı’yı deneyenler cezadan kurtuluyor.’ ”</verse>
				<verse number="16">Bunun üzerine RAB’den korkanlar birbirleriyle konuştular. RAB dediklerine kulak verip duydu. RAB’den korkup adını sayanlar için O’nun önünde bir anma kitabı yazıldı.</verse>
				<verse number="17">Her Şeye Egemen RAB, “Öz halkımı ortaya çıkardığım gün, benim olacaklar” diyor, “Bir baba kendisine hizmet eden oğlunu nasıl esirgerse ben de onları öyle esirgeyeceğim.</verse>
				<verse number="18">O zaman siz doğru kişiyle kötü kişi, Tanrı’ya kulluk edenle etmeyen arasındaki ayrımı yine göreceksiniz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Her Şeye Egemen RAB diyor ki, “İşte o gün geliyor, fırın gibi yanıyor. Kendini beğenmişlerle kötülük yapanlar samandan farksız olacak; o gün hepsini yakacak. Onlarda ne kök, ne dal bırakılacak.</verse>
				<verse number="2">Ama siz, adıma saygı gösterenler için ışınlarıyla şifa getiren doğruluk güneşi doğacak. Ve çıkıp ahırdan salınmış buzağılar gibi sıçrayacaksınız.</verse>
				<verse number="3">Kötüleri ezeceksiniz. Çünkü bunları yaptığım gün, ayağınızın altında kül olacaklar.” Böyle diyor Her Şeye Egemen RAB.</verse>
				<verse number="4">“Kulum Musa’nın yasasını, bütün İsrail’e iletmesi için Horev Dağı’nda ona verdiğim kuralları, ilkeleri anımsayın.</verse>
				<verse number="5">“RAB’bin büyük ve korkunç günü gelmeden önce size Peygamber İlyas’ı göndereceğim.</verse>
				<verse number="6">O babaların yüreklerini çocuklarına, çocukların yüreklerini babalarına döndürecek. Öyle ki, gelip ülkeyi lanetleyerek yok etmeyeyim.”</verse>
			</chapter>
		</book>
	</testament>
	<testament name="New">
		<book number="40">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">İbrahim oğlu, Davut oğlu İsa Mesih’in soy kaydı şöyledir: İbrahim İshak’ın babasıydı, İshak Yakup’un babasıydı, Yakup Yahuda ve kardeşlerinin babasıydı,</verse>
				<verse number="2">İbrahim oğlu, Davut oğlu İsa Mesih’in soy kaydı şöyledir: İbrahim İshak’ın babasıydı, İshak Yakup’un babasıydı, Yakup Yahuda ve kardeşlerinin babasıydı,</verse>
				<verse number="3">Yahuda, Tamar’dan doğan Peres’le Zerah’ın babasıydı, Peres Hesron’un babasıydı, Hesron Ram’ın babasıydı,</verse>
				<verse number="4">Ram Amminadav’ın babasıydı, Amminadav Nahşon’un babasıydı, Nahşon Salmon’un babasıydı,</verse>
				<verse number="5">Salmon, Rahav’dan doğan Boaz’ın babasıydı, Boaz, Rut’tan doğan Ovet’in babasıydı, Ovet İşay’ın babasıydı,</verse>
				<verse number="6">İşay Kral Davut’un babasıydı, Davut, Uriya’nın karısından doğan Süleyman’ın babasıydı,</verse>
				<verse number="7">Süleyman Rehavam’ın babasıydı, Rehavam Aviya’nın babasıydı, Aviya Asa’nın babasıydı,</verse>
				<verse number="8">Asa Yehoşafat’ın babasıydı, Yehoşafat Yehoram’ın babasıydı, Yehoram Uzziya’nın babasıydı,</verse>
				<verse number="9">Uzziya Yotam’ın babasıydı, Yotam Ahaz’ın babasıydı, Ahaz Hizkiya’nın babasıydı,</verse>
				<verse number="10">Hizkiya Manaşşe’nin babasıydı, Manaşşe Amon’un babasıydı, Amon Yoşiya’nın babasıydı,</verse>
				<verse number="11">Yoşiya, Babil sürgünü sırasında doğan Yehoyakin’le kardeşlerinin babasıydı,</verse>
				<verse number="12">Yehoyakin, Babil sürgününden sonra doğan Şealtiel’in babasıydı, Şealtiel Zerubbabil’in babasıydı,</verse>
				<verse number="13">Zerubbabil Avihut’un babasıydı, Avihut Elyakim’in babasıydı, Elyakim Azor’un babasıydı,</verse>
				<verse number="14">Azor Sadok’un babasıydı, Sadok Ahim’in babasıydı, Ahim Elihut’un babasıydı,</verse>
				<verse number="15">Elihut Elazar’ın babasıydı, Elazar Mattan’ın babasıydı, Mattan Yakup’un babasıydı,</verse>
				<verse number="16">Yakup Meryem’in kocası Yusuf’un babasıydı. Meryem’den Mesih diye tanınan İsa doğdu.</verse>
				<verse number="17">Buna göre, İbrahim’den Davut’a kadar toplam on dört kuşak, Davut’tan Babil sürgününe kadar on dört kuşak, Babil sürgününden Mesih’e kadar on dört kuşak vardır.</verse>
				<verse number="18">İsa Mesih’in doğumu şöyle oldu: Annesi Meryem, Yusuf’la nişanlıydı. Ama birlikte olmalarından önce Meryem’in Kutsal Ruh’tan gebe olduğu anlaşıldı.</verse>
				<verse number="19">Nişanlısı Yusuf, doğru bir adam olduğu ve onu herkesin önünde utandırmak istemediği için ondan sessizce ayrılmak niyetindeydi.</verse>
				<verse number="20">Ama böyle düşünmesi üzerine Rab’bin bir meleği rüyada ona görünerek şöyle dedi: “Davut oğlu Yusuf, Meryem’i kendine eş olarak almaktan korkma. Çünkü onun rahminde oluşan, Kutsal Ruh’tandır.</verse>
				<verse number="21">Meryem bir oğul doğuracak. Adını İsa koyacaksın. Çünkü halkını günahlarından O kurtaracak.”</verse>
				<verse number="22">Bütün bunlar, Rab’bin peygamber aracılığıyla bildirdiği şu söz yerine gelsin diye oldu:</verse>
				<verse number="23">“İşte, kız gebe kalıp bir oğul doğuracak; adını İmmanuel koyacaklar.” İmmanuel, Tanrı bizimle demektir.</verse>
				<verse number="24">Yusuf uyanınca Rab’bin meleğinin buyruğuna uydu ve Meryem’i eş olarak yanına aldı.</verse>
				<verse number="25">Ama oğlunu doğuruncaya dek Yusuf ona dokunmadı. Doğan çocuğun adını İsa koydu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">İsa’nın Kral Hirodes devrinde Yahudiye’nin Beytlehem Kenti’nde doğmasından sonra bazı yıldızbilimciler doğudan Yeruşalim’e gelip şöyle dediler: “Yahudiler’in Kralı olarak doğan çocuk nerede? Doğuda O’nun yıldızını gördük ve O’na tapınmaya geldik.”</verse>
				<verse number="2">İsa’nın Kral Hirodes devrinde Yahudiye’nin Beytlehem Kenti’nde doğmasından sonra bazı yıldızbilimciler doğudan Yeruşalim’e gelip şöyle dediler: “Yahudiler’in Kralı olarak doğan çocuk nerede? Doğuda O’nun yıldızını gördük ve O’na tapınmaya geldik.”</verse>
				<verse number="3">Kral Hirodes bunu duyunca kendisi de bütün Yeruşalim halkı da tedirgin oldu.</verse>
				<verse number="4">Bütün başkâhinleri ve halkın din bilginlerini toplayarak onlara Mesih’in nerede doğacağını sordu.</verse>
				<verse number="5">“Yahudiye’nin Beytlehem Kenti’nde” dediler. “Çünkü peygamber aracılığıyla şöyle yazılmıştır:</verse>
				<verse number="6">‘Ey sen, Yahuda’daki Beytlehem, Yahuda önderleri arasında hiç de en önemsizi değilsin! Çünkü halkım İsrail’i güdecek önder Senden çıkacak.’ ”</verse>
				<verse number="7">Bunun üzerine Hirodes yıldızbilimcileri gizlice çağırıp onlardan yıldızın göründüğü anı tam olarak öğrendi.</verse>
				<verse number="8">“Gidin, çocuğu dikkatle arayın, bulunca bana haber verin, ben de gelip O’na tapınayım” diyerek onları Beytlehem’e gönderdi.</verse>
				<verse number="9">Yıldızbilimciler, kralı dinledikten sonra yola çıktılar. Doğuda görmüş oldukları yıldız onlara yol gösteriyordu, çocuğun bulunduğu yerin üzerine varınca durdu.</verse>
				<verse number="10">Yıldızı gördüklerinde olağanüstü bir sevinç duydular.</verse>
				<verse number="11">Eve girip çocuğu annesi Meryem’le birlikte görünce yere kapanarak O’na tapındılar. Hazinelerini açıp O’na armağan olarak altın, günnük ve mür sundular.</verse>
				<verse number="12">Sonra gördükleri bir düşte Hirodes’in yanına dönmemeleri için uyarılınca ülkelerine başka yoldan döndüler.</verse>
				<verse number="13">Yıldızbilimciler gittikten sonra Rab’bin bir meleği Yusuf’a rüyada görünerek, “Kalk!” dedi, “Çocukla annesini al, Mısır’a kaç. Ben sana haber verinceye dek orada kal. Çünkü Hirodes öldürmek için çocuğu aratacak.”</verse>
				<verse number="14">Böylece Yusuf kalktı, aynı gece çocukla annesini alıp Mısır’a doğru yola çıktı.</verse>
				<verse number="15">Hirodes’in ölümüne dek orada kaldı. Bu, Rab’bin peygamber aracılığıyla bildirdiği şu söz yerine gelsin diye oldu: “Oğlumu Mısır’dan çağırdım.”</verse>
				<verse number="16">Hirodes, yıldızbilimciler tarafından aldatıldığını anlayınca çok öfkelendi. Onlardan öğrendiği vakti göz önüne alarak Beytlehem ve bütün yöresinde bulunan iki ve iki yaşından küçük erkek çocukların hepsini öldürttü.</verse>
				<verse number="17">Böylelikle Peygamber Yeremya aracılığıyla bildirilen şu söz yerine gelmiş oldu:</verse>
				<verse number="18">“Rama’da bir ses duyuldu, Ağlayış ve acı feryat sesleri! Çocukları için ağlayan Rahel Avutulmak istemiyor. Çünkü onlar yok artık!”</verse>
				<verse number="19">Hirodes öldükten sonra, Rab’bin bir meleği Mısır’da Yusuf’a rüyada görünerek, “Kalk!” dedi, “Çocukla annesini al, İsrail’e dön. Çünkü çocuğun canına kıymak isteyenler öldü.”</verse>
				<verse number="20">Hirodes öldükten sonra, Rab’bin bir meleği Mısır’da Yusuf’a rüyada görünerek, “Kalk!” dedi, “Çocukla annesini al, İsrail’e dön. Çünkü çocuğun canına kıymak isteyenler öldü.”</verse>
				<verse number="21">Bunun üzerine Yusuf kalktı, çocukla annesini alıp İsrail’e döndü.</verse>
				<verse number="22">Ama Yahudiye’de Hirodes’in yerine oğlu Arhelas’ın kral olduğunu duyunca oraya gitmekten korktu. Rüyada uyarılınca Celile bölgesine gitti.</verse>
				<verse number="23">Oraya varınca Nasıra denen kente yerleşti. Bu, peygamberler aracılığıyla bildirilen, “O’na Nasıralı denecektir” sözü yerine gelsin diye oldu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">O günlerde Vaftizci Yahya Yahudiye Çölü’nde ortaya çıktı. Şu çağrıyı yapıyordu: “Tövbe edin! Göklerin Egemenliği yaklaşmıştır.”</verse>
				<verse number="2">O günlerde Vaftizci Yahya Yahudiye Çölü’nde ortaya çıktı. Şu çağrıyı yapıyordu: “Tövbe edin! Göklerin Egemenliği yaklaşmıştır.”</verse>
				<verse number="3">Nitekim Peygamber Yeşaya aracılığıyla sözü edilen kişi Yahya’dır. Yeşaya şöyle demişti: “Çölde haykıran, ‘Rab’bin yolunu hazırlayın, Geçeceği patikaları düzleyin’ diye sesleniyor.”</verse>
				<verse number="4">Yahya’nın deve tüyünden giysisi, belinde deri kuşağı vardı. Yediği, çekirge ve yaban balıydı.</verse>
				<verse number="5">Yeruşalim, bütün Yahudiye ve Şeria yöresinin halkı ona geliyor, günahlarını itiraf ediyor, onun tarafından Şeria Irmağı’nda vaftiz ediliyordu.</verse>
				<verse number="6">Yeruşalim, bütün Yahudiye ve Şeria yöresinin halkı ona geliyor, günahlarını itiraf ediyor, onun tarafından Şeria Irmağı’nda vaftiz ediliyordu.</verse>
				<verse number="7">Ne var ki, birçok Ferisi’yle Saduki’nin vaftiz olmak için kendisine geldiğini gören Yahya onlara şöyle seslendi: “Ey engerekler soyu! Gelecek gazaptan kaçmak için sizi kim uyardı?</verse>
				<verse number="8">Bundan böyle tövbeye yaraşır meyveler verin.</verse>
				<verse number="9">Kendi kendinize, ‘Biz İbrahim’in soyundanız’ diye düşünmeyin. Ben size şunu söyleyeyim: Tanrı, İbrahim’e şu taşlardan da çocuk yaratabilir.</verse>
				<verse number="10">Balta ağaçların köküne dayanmış bile. İyi meyve vermeyen her ağaç kesilip ateşe atılır.</verse>
				<verse number="11">Gerçi ben sizi tövbe için suyla vaftiz ediyorum, ama benden sonra gelen benden daha güçlüdür. Ben O’nun çarıklarını çıkarmaya bile layık değilim. O sizi Kutsal Ruh’la ve ateşle vaftiz edecek.</verse>
				<verse number="12">Yabası elindedir. Harman yerini temizleyecek, buğdayını toplayıp ambara yığacak, samanı ise sönmeyen ateşte yakacak.”</verse>
				<verse number="13">Bu sırada İsa, Yahya tarafından vaftiz edilmek üzere Celile’den Şeria Irmağı’na, Yahya’nın yanına geldi.</verse>
				<verse number="14">Ne var ki Yahya, “Benim senin tarafından vaftiz edilmem gerekirken sen mi bana geliyorsun?” diyerek O’na engel olmak istedi.</verse>
				<verse number="15">İsa ona şu karşılığı verdi: “Şimdilik buna razı ol! Çünkü doğru olan her şeyi bu şekilde yerine getirmemiz gerekir.” O zaman Yahya O’nun dediğine razı oldu.</verse>
				<verse number="16">İsa vaftiz olur olmaz sudan çıktı. O anda gökler açıldı ve İsa, Tanrı’nın Ruhu’nun güvercin gibi inip üzerine konduğunu gördü.</verse>
				<verse number="17">Göklerden gelen bir ses, “Sevgili Oğlum budur, O’ndan hoşnudum” dedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Bundan sonra İsa, İblis tarafından denenmek üzere Ruh aracılığıyla çöle götürüldü.</verse>
				<verse number="2">İsa kırk gün kırk gece oruç tuttuktan sonra acıktı.</verse>
				<verse number="3">O zaman Ayartıcı yaklaşıp, “Tanrı’nın Oğlu’ysan, söyle şu taşlar ekmek olsun” dedi.</verse>
				<verse number="4">İsa ona şu karşılığı verdi: “ ‘İnsan yalnız ekmekle yaşamaz, Tanrı’nın ağzından çıkan her sözle yaşar’ diye yazılmıştır.”</verse>
				<verse number="5">Sonra İblis O’nu kutsal kente götürdü. Tapınağın tepesine çıkarıp, “Tanrı’nın Oğlu’ysan, kendini aşağı at” dedi, “Çünkü şöyle yazılmıştır: ‘Tanrı, senin için meleklerine buyruk verecek.’ ‘Ayağın bir taşa çarpmasın diye Seni elleri üzerinde taşıyacaklar.’ ”</verse>
				<verse number="6">Sonra İblis O’nu kutsal kente götürdü. Tapınağın tepesine çıkarıp, “Tanrı’nın Oğlu’ysan, kendini aşağı at” dedi, “Çünkü şöyle yazılmıştır: ‘Tanrı, senin için meleklerine buyruk verecek.’ ‘Ayağın bir taşa çarpmasın diye Seni elleri üzerinde taşıyacaklar.’ ”</verse>
				<verse number="7">İsa İblis’e şu karşılığı verdi: “ ‘Tanrın Rab’bi denemeyeceksin’ diye de yazılmıştır.”</verse>
				<verse number="8">İblis bu kez İsa’yı çok yüksek bir dağa çıkardı. O’na bütün görkemiyle dünya ülkelerini göstererek,</verse>
				<verse number="9">“Yere kapanıp bana taparsan, bütün bunları sana vereceğim” dedi.</verse>
				<verse number="10">İsa ona şöyle karşılık verdi: “Çekil git, Şeytan! ‘Tanrın Rab’be tapacak, yalnız O’na kulluk edeceksin’ diye yazılmıştır.”</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine İblis İsa’yı bırakıp gitti. Melekler gelip İsa’ya hizmet ettiler.</verse>
				<verse number="12">İsa, Yahya’nın tutuklandığını duyunca Celile’ye döndü.</verse>
				<verse number="13">Nasıra’dan ayrılarak Zevulun ve Naftali yöresinde, Celile Gölü kıyısında bulunan Kefarnahum’a yerleşti.</verse>
				<verse number="14">Bu, Peygamber Yeşaya aracılığıyla bildirilen şu söz yerine gelsin diye oldu: “Zevulun ve Naftali bölgeleri, Şeria Irmağı’nın ötesinde, Deniz Yolu’nda, Ulusların yaşadığı Celile!</verse>
				<verse number="15">Bu, Peygamber Yeşaya aracılığıyla bildirilen şu söz yerine gelsin diye oldu: “Zevulun ve Naftali bölgeleri, Şeria Irmağı’nın ötesinde, Deniz Yolu’nda, Ulusların yaşadığı Celile!</verse>
				<verse number="16">Karanlıkta yaşayan halk, Büyük bir ışık gördü. Ölümün gölgelediği diyarda Yaşayanlara ışık doğdu.”</verse>
				<verse number="17">O günden sonra İsa şu çağrıda bulunmaya başladı: “Tövbe edin! Çünkü Göklerin Egemenliği yaklaştı.”</verse>
				<verse number="18">İsa, Celile Gölü’nün kıyısında yürürken Petrus diye de anılan Simun’la kardeşi Andreas’ı gördü. Balıkçı olan bu iki kardeş göle ağ atıyorlardı.</verse>
				<verse number="19">Onlara, “Ardımdan gelin” dedi, “Sizleri insan tutan balıkçılar yapacağım.”</verse>
				<verse number="20">Onlar da hemen ağlarını bırakıp O’nun ardından gittiler.</verse>
				<verse number="21">İsa daha ileri gidince başka iki kardeşi, Zebedi’nin oğulları Yakup’la Yuhanna’yı gördü. Babaları Zebedi’yle birlikte teknede ağlarını onarıyorlardı. Onları da çağırdı.</verse>
				<verse number="22">Hemen tekneyi ve babalarını bırakıp İsa’nın ardından gittiler.</verse>
				<verse number="23">İsa, Celile bölgesinin her tarafını dolaştı. Buralardaki havralarda öğretiyor, göksel egemenliğin Müjdesi’ni duyuruyor, halk arasında rastlanan her hastalığı, her illeti iyileştiriyordu.</verse>
				<verse number="24">Ünü bütün Suriye’ye yayılmıştı. Türlü hastalıklara yakalanmış bütün hastaları, acı çekenleri, cinlileri, saralıları, felçlileri O’na getirdiler; hepsini iyileştirdi.</verse>
				<verse number="25">Celile, Dekapolis, Yeruşalim, Yahudiye ve Şeria Irmağı’nın karşı yakasından gelen büyük kalabalıklar O’nun ardından gidiyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">İsa kalabalıkları görünce dağa çıktı. Oturunca öğrencileri yanına geldi.</verse>
				<verse number="2">İsa konuşmaya başlayıp onlara şunları öğretti:</verse>
				<verse number="3">“Ne mutlu ruhta yoksul olanlara! Çünkü Göklerin Egemenliği onlarındır.</verse>
				<verse number="4">Ne mutlu yaslı olanlara! Çünkü onlar teselli edilecekler.</verse>
				<verse number="5">Ne mutlu yumuşak huylu olanlara! Çünkü onlar yeryüzünü miras alacaklar.</verse>
				<verse number="6">Ne mutlu doğruluğa acıkıp susayanlara! Çünkü onlar doyurulacaklar.</verse>
				<verse number="7">Ne mutlu merhametli olanlara! Çünkü onlar merhamet bulacaklar.</verse>
				<verse number="8">Ne mutlu yüreği temiz olanlara! Çünkü onlar Tanrı’yı görecekler.</verse>
				<verse number="9">Ne mutlu barışı sağlayanlara! Çünkü onlara Tanrı oğulları denecek.</verse>
				<verse number="10">Ne mutlu doğruluk uğruna zulüm görenlere! Çünkü Göklerin Egemenliği onlarındır.</verse>
				<verse number="11">“Benim yüzümden insanlar size sövüp zulmettikleri, yalan yere size karşı her türlü kötü sözü söyledikleri zaman ne mutlu size!</verse>
				<verse number="12">Sevinin, sevinçle coşun! Çünkü göklerdeki ödülünüz büyüktür. Sizden önce yaşayan peygamberlere de böyle zulmettiler.”</verse>
				<verse number="13">“Yeryüzünün tuzu sizsiniz. Ama tuz tadını yitirirse, bir daha ona nasıl tuz tadı verilebilir? Artık dışarı atılıp ayak altında çiğnenmekten başka işe yaramaz.</verse>
				<verse number="14">“Dünyanın ışığı sizsiniz. Tepeye kurulan kent gizlenemez.</verse>
				<verse number="15">Kimse kandil yakıp tahıl ölçeğinin altına koymaz. Tersine, kandilliğe koyar; evdekilerin hepsine ışık sağlar.</verse>
				<verse number="16">Sizin ışığınız insanların önünde öyle parlasın ki, iyi işlerinizi görerek göklerdeki Babanız’ı yüceltsinler!”</verse>
				<verse number="17">“Kutsal Yasa’yı ya da peygamberlerin sözlerini geçersiz kılmak için geldiğimi sanmayın. Ben geçersiz kılmaya değil, tamamlamaya geldim.</verse>
				<verse number="18">Size doğrusunu söyleyeyim, yer ve gök ortadan kalkmadan, her şey gerçekleşmeden, Kutsal Yasa’dan ufacık bir harf ya da bir nokta bile yok olmayacak.</verse>
				<verse number="19">Bu nedenle, bu buyrukların en küçüğünden birini kim çiğner ve başkalarına öyle öğretirse, Göklerin Egemenliği’nde en küçük sayılacak. Ama bu buyrukları kim yerine getirir ve başkalarına öğretirse, Göklerin Egemenliği’nde büyük sayılacak.</verse>
				<verse number="20">Size şunu söyleyeyim: Doğruluğunuz din bilginleriyle Ferisiler’inkini aşmadıkça, Göklerin Egemenliği’ne asla giremezsiniz!”</verse>
				<verse number="21">“Atalarımıza, ‘Adam öldürmeyeceksin. Öldüren yargılanacak’ dendiğini duydunuz.</verse>
				<verse number="22">Ama ben size diyorum ki, kardeşine öfkelenen herkes yargılanacaktır. Kim kardeşine aşağılayıcı bir söz söylerse, Yüksek Kurul’da yargılanacaktır. Kim kardeşine ahmak derse, cehennem ateşini hak edecektir.</verse>
				<verse number="23">Bu yüzden, sunakta adak sunarken kardeşinin sana karşı bir şikâyeti olduğunu anımsarsan, adağını orada, sunağın önünde bırak, git önce kardeşinle barış; sonra gelip adağını sun.</verse>
				<verse number="24">Bu yüzden, sunakta adak sunarken kardeşinin sana karşı bir şikâyeti olduğunu anımsarsan, adağını orada, sunağın önünde bırak, git önce kardeşinle barış; sonra gelip adağını sun.</verse>
				<verse number="25">Senden davacı olanla daha yoldayken çabucak anlaş. Yoksa o seni yargıca, yargıç da gardiyana teslim edebilir; sonunda da hapse atılabilirsin.</verse>
				<verse number="26">Sana doğrusunu söyleyeyim, borcunun son kuruşunu ödemeden oradan asla çıkamazsın.”</verse>
				<verse number="27">“ ‘Zina etmeyeceksin’ dendiğini duydunuz.</verse>
				<verse number="28">Ama ben size diyorum ki, bir kadına şehvetle bakan her adam, yüreğinde o kadınla zina etmiş olur.</verse>
				<verse number="29">Eğer sağ gözün günah işlemene neden olursa, onu çıkar at. Çünkü vücudunun bir üyesinin yok olması, bütün vücudunun cehenneme atılmasından iyidir.</verse>
				<verse number="30">Eğer sağ elin günah işlemene neden olursa, onu kes at. Çünkü vücudunun bir üyesinin yok olması, bütün vücudunun cehenneme gitmesinden iyidir.</verse>
				<verse number="31">“ ‘Kim karısını boşarsa ona boşanma belgesi versin’ denmiştir.</verse>
				<verse number="32">Ama ben size diyorum ki, karısını fuhuş dışında bir nedenle boşayan onu zinaya itmiş olur. Boşanmış bir kadınla evlenen de zina etmiş olur.”</verse>
				<verse number="33">“Yine atalarımıza, ‘Yalan yere ant içmeyeceksin, ama Rab’bin önünde içtiğin antları yerine getireceksin’ dendiğini duydunuz.</verse>
				<verse number="34">Oysa ben size diyorum ki, hiç ant içmeyin: Ne gök üzerine, çünkü orası Tanrı’nın tahtıdır; ne yer üzerine, çünkü orası O’nun ayak taburesidir; ne de Yeruşalim üzerine, çünkü orası Büyük Kral’ın kentidir.</verse>
				<verse number="35">Oysa ben size diyorum ki, hiç ant içmeyin: Ne gök üzerine, çünkü orası Tanrı’nın tahtıdır; ne yer üzerine, çünkü orası O’nun ayak taburesidir; ne de Yeruşalim üzerine, çünkü orası Büyük Kral’ın kentidir.</verse>
				<verse number="36">Başınızın üzerine de ant içmeyin. Çünkü saçınızın tek telini ak ya da kara edemezsiniz.</verse>
				<verse number="37">‘Evet’ iniz evet, ‘hayır’ ınız hayır olsun. Bundan fazlası Şeytan’dandır.”</verse>
				<verse number="38">“ ‘Göze göz, dişe diş’ dendiğini duydunuz.</verse>
				<verse number="39">Ama ben size diyorum ki, kötüye karşı direnmeyin. Sağ yanağınıza bir tokat atana öbür yanağınızı da çevirin.</verse>
				<verse number="40">Size karşı davacı olup mintanınızı almak isteyene abanızı da verin.</verse>
				<verse number="41">Sizi bin adım yol yürümeye zorlayanla iki bin adım yürüyün.</verse>
				<verse number="42">Sizden bir şey dileyene verin, sizden ödünç isteyeni geri çevirmeyin.”</verse>
				<verse number="43">“ ‘Komşunu seveceksin, düşmanından nefret edeceksin’ dendiğini duydunuz.</verse>
				<verse number="44">Ama ben size diyorum ki, düşmanlarınızı sevin, size zulmedenler için dua edin.</verse>
				<verse number="45">Öyle ki, göklerdeki Babanız’ın oğulları olasınız. Çünkü O, güneşini hem kötülerin hem iyilerin üzerine doğdurur; yağmurunu hem doğruların hem eğrilerin üzerine yağdırır.</verse>
				<verse number="46">Eğer yalnız sizi sevenleri severseniz, ne ödülünüz olur? Vergi görevlileri de öyle yapmıyor mu?</verse>
				<verse number="47">Yalnız kardeşlerinize selam verirseniz, fazladan ne yapmış olursunuz? Putperestler de öyle yapmıyor mu?</verse>
				<verse number="48">Bu nedenle, göksel Babanız yetkin olduğu gibi, siz de yetkin olun.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">“Doğruluğunuzu insanların gözü önünde gösteriş amacıyla sergilemekten kaçının. Yoksa göklerdeki Babanız’dan ödül alamazsınız.</verse>
				<verse number="2">“Bu nedenle, birisine sadaka verirken bunu borazan çaldırarak ilan etmeyin. İkiyüzlüler, insanların övgüsünü kazanmak için havralarda ve sokaklarda böyle yaparlar. Size doğrusunu söyleyeyim, onlar ödüllerini almışlardır.</verse>
				<verse number="3">Siz sadaka verirken, sol eliniz sağ elinizin ne yaptığını bilmesin.</verse>
				<verse number="4">Öyle ki, verdiğiniz sadaka gizli kalsın. Gizlice yapılanı gören Babanız sizi ödüllendirecektir.”</verse>
				<verse number="5">“Dua ettiğiniz zaman ikiyüzlüler gibi olmayın. Onlar, herkes kendilerini görsün diye havralarda ve caddelerin köşe başlarında dikilip dua etmekten zevk alırlar. Size doğrusunu söyleyeyim, onlar ödüllerini almışlardır.</verse>
				<verse number="6">Ama siz dua edeceğiniz zaman iç odanıza çekilip kapıyı örtün ve gizlide olan Babanız’a dua edin. Gizlilik içinde yapılanı gören Babanız sizi ödüllendirecektir.</verse>
				<verse number="7">Dua ettiğinizde, putperestler gibi boş sözler tekrarlayıp durmayın. Onlar söz kalabalığıyla seslerini duyurabileceklerini sanırlar.</verse>
				<verse number="8">Siz onlara benzemeyin! Çünkü Babanız nelere gereksinmeniz olduğunu siz daha O’ndan dilemeden önce bilir.</verse>
				<verse number="9">“Bunun için siz şöyle dua edin: ‘Göklerdeki Babamız, Adın kutsal kılınsın.</verse>
				<verse number="10">Egemenliğin gelsin. Gökte olduğu gibi, yeryüzünde de Senin istediğin olsun.</verse>
				<verse number="11">Bugün bize gündelik ekmeğimizi ver.</verse>
				<verse number="12">Bize karşı suç işleyenleri bağışladığımız gibi, Sen de bizim suçlarımızı bağışla.</verse>
				<verse number="13">Ayartılmamıza izin verme. Bizi kötü olandan kurtar. Çünkü egemenlik, güç ve yücelik Sonsuzlara dek senindir! Amin ’.</verse>
				<verse number="14">“Başkalarının suçlarını bağışlarsanız, göksel Babanız da sizin suçlarınızı bağışlar.</verse>
				<verse number="15">Ama siz başkalarının suçlarını bağışlamazsanız, Babanız da sizin suçlarınızı bağışlamaz.”</verse>
				<verse number="16">“Oruç tuttuğunuz zaman, ikiyüzlüler gibi surat asmayın. Onlar oruç tuttuklarını insanlara belli etmek için kendilerine perişan bir görünüm verirler. Size doğrusunu söyleyeyim, onlar ödüllerini almışlardır.</verse>
				<verse number="17">Siz oruç tuttuğunuz zaman, başınıza yağ sürüp yüzünüzü yıkayın.</verse>
				<verse number="18">Öyle ki, insanlara değil, gizlide olan Babanız’a oruçlu görünesiniz. Gizlilik içinde yapılanı gören Babanız sizi ödüllendirecektir.”</verse>
				<verse number="19">“Yeryüzünde kendinize hazineler biriktirmeyin. Burada güve ve pas onları yiyip bitirir, hırsızlar da girip çalarlar.</verse>
				<verse number="20">Bunun yerine kendinize gökte hazineler biriktirin. Orada ne güve ne pas onları yiyip bitirir, ne de hırsızlar girip çalar.</verse>
				<verse number="21">Hazineniz neredeyse, yüreğiniz de orada olacaktır.</verse>
				<verse number="22">“Bedenin ışığı gözdür. Gözünüz sağlamsa, bütün bedeniniz aydınlık olur.</verse>
				<verse number="23">Gözünüz bozuksa, bütün bedeniniz karanlık olur. Buna göre, içinizdeki ‘ışık’ karanlıksa, ne korkunçtur o karanlık!</verse>
				<verse number="24">“Hiç kimse iki efendiye kulluk edemez. Ya birinden nefret edip öbürünü sever, ya da birine bağlanıp öbürünü hor görür. Siz hem Tanrı’ya, hem de paraya kulluk edemezsiniz.”</verse>
				<verse number="25">“Bu nedenle size şunu söylüyorum: ‘Ne yiyip ne içeceğiz?’ diye canınız için, ‘Ne giyeceğiz?’ diye bedeniniz için kaygılanmayın. Can yiyecekten, beden de giyecekten daha önemli değil mi?</verse>
				<verse number="26">Gökte uçan kuşlara bakın! Ne eker, ne biçer, ne de ambarlarda yiyecek biriktirirler. Göksel Babanız yine de onları doyurur. Siz onlardan çok daha değerli değil misiniz?</verse>
				<verse number="27">Hangi biriniz kaygılanmakla ömrünü bir anlık uzatabilir?</verse>
				<verse number="28">Giyecek konusunda neden kaygılanıyorsunuz? Kır zambaklarının nasıl büyüdüğüne bakın! Ne çalışırlar, ne de iplik eğirirler.</verse>
				<verse number="29">Ama size şunu söyleyeyim, bütün görkemine karşın Süleyman bile bunlardan biri gibi giyinmiş değildi.</verse>
				<verse number="30">Bugün var olup yarın ocağa atılacak olan kır otunu böyle giydiren Tanrı’nın sizi de giydireceği çok daha kesin değil mi, ey kıt imanlılar?</verse>
				<verse number="31">“Öyleyse, ‘Ne yiyeceğiz?’ ‘Ne içeceğiz?’ ya da ‘Ne giyeceğiz?’ diyerek kaygılanmayın.</verse>
				<verse number="32">Uluslar hep bu şeylerin peşinden giderler. Oysa göksel Babanız bütün bunlara gereksinmeniz olduğunu bilir.</verse>
				<verse number="33">Siz öncelikle O’nun egemenliğinin ve doğruluğunun ardından gidin, o zaman size bütün bunlar da verilecektir.</verse>
				<verse number="34">O halde yarın için kaygılanmayın. Yarının kaygısı yarının olsun. Her günün derdi kendine yeter.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">“Başkasını yargılamayın ki, siz de yargılanmayasınız.</verse>
				<verse number="2">Çünkü nasıl yargılarsanız öyle yargılanacaksınız. Hangi ölçekle verirseniz, aynı ölçekle alacaksınız.</verse>
				<verse number="3">Sen neden kardeşinin gözündeki çöpü görürsün de kendi gözündeki merteği farketmezsin?</verse>
				<verse number="4">Kendi gözünde mertek varken kardeşine nasıl, ‘İzin ver, gözündeki çöpü çıkarayım’ dersin?</verse>
				<verse number="5">Seni ikiyüzlü! Önce kendi gözündeki merteği çıkar, o zaman kardeşinin gözündeki çöpü çıkarmak için daha iyi görürsün.</verse>
				<verse number="6">“Kutsal olanı köpeklere vermeyin. İncilerinizi domuzların önüne atmayın. Yoksa bunları ayaklarıyla çiğnedikten sonra dönüp sizi parçalayabilirler.”</verse>
				<verse number="7">“Dileyin, size verilecek; arayın, bulacaksınız; kapıyı çalın, size açılacaktır.</verse>
				<verse number="8">Çünkü her dileyen alır, arayan bulur, kapı çalana açılır.</verse>
				<verse number="9">Hanginiz kendisinden ekmek isteyen oğluna taş verir?</verse>
				<verse number="10">Ya da balık isterse yılan verir?</verse>
				<verse number="11">Sizler kötü yürekli olduğunuz halde çocuklarınıza güzel armağanlar vermeyi biliyorsanız, göklerdeki Babanız’ın, kendisinden dileyenlere güzel armağanlar vereceği çok daha kesin değil mi?</verse>
				<verse number="12">“İnsanların size nasıl davranmasını istiyorsanız, siz de onlara öyle davranın. Çünkü Kutsal Yasa’nın ve peygamberlerin söylediği budur.”</verse>
				<verse number="13">“Dar kapıdan girin. Çünkü yıkıma götüren kapı geniş ve yol enlidir. Bu kapıdan girenler çoktur.</verse>
				<verse number="14">Oysa yaşama götüren kapı dar, yol da çetindir. Bu yolu bulanlar azdır.”</verse>
				<verse number="15">“Sahte peygamberlerden sakının! Onlar size kuzu postuna bürünerek yaklaşırlar, ama özde yırtıcı kurtlardır.</verse>
				<verse number="16">Onları meyvelerinden tanıyacaksınız. Dikenli bitkilerden üzüm, devedikenlerinden incir toplanabilir mi?</verse>
				<verse number="17">Bunun gibi, her iyi ağaç iyi meyve verir, kötü ağaç ise kötü meyve verir.</verse>
				<verse number="18">İyi ağaç kötü meyve, kötü ağaç da iyi meyve veremez.</verse>
				<verse number="19">İyi meyve vermeyen her ağaç kesilip ateşe atılır.</verse>
				<verse number="20">Böylece sahte peygamberleri meyvelerinden tanıyacaksınız.</verse>
				<verse number="21">“Bana, ‘Ya Rab, ya Rab!’ diye seslenen herkes Göklerin Egemenliği’ne girmeyecek. Ancak göklerdeki Babam’ın isteğini yerine getiren girecektir.</verse>
				<verse number="22">O gün birçokları bana diyecek ki, ‘Ya Rab, ya Rab! Biz senin adınla peygamberlik etmedik mi? Senin adınla cinler kovmadık mı? Senin adınla birçok mucize yapmadık mı?’</verse>
				<verse number="23">O zaman ben de onlara açıkça, ‘Sizi hiç tanımadım, uzak durun benden, ey kötülük yapanlar!’ diyeceğim.”</verse>
				<verse number="24">“İşte bu sözlerimi duyup uygulayan herkes, evini kaya üzerine kuran akıllı adama benzer.</verse>
				<verse number="25">Yağmur yağar, seller basar, yeller eser, eve saldırır; ama ev yıkılmaz. Çünkü kaya üzerine kurulmuştur.</verse>
				<verse number="26">Bu sözlerimi duyup da uygulamayan herkes, evini kum üzerine kuran budala adama benzer.</verse>
				<verse number="27">Yağmur yağar, seller basar, yeller eser, evi sarsar. Ev yıkılır; yıkılışı da korkunç olur.”</verse>
				<verse number="28">İsa konuşmasını bitirince, halk O’nun öğretişine şaşıp kaldı.</verse>
				<verse number="29">Çünkü onlara kendi din bilginleri gibi değil, yetkili biri gibi öğretiyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">İsa dağdan inince büyük bir kalabalık O’nun ardından gitti.</verse>
				<verse number="2">Bu sırada cüzamlı bir adam yaklaşıp, “Ya Rab, istersen beni temiz kılabilirsin” diyerek O’nun ayaklarına kapandı.</verse>
				<verse number="3">İsa elini uzatıp adama dokundu, “İsterim, temiz ol!” dedi. Adam anında cüzamdan temizlendi.</verse>
				<verse number="4">Sonra İsa adama, “Sakın kimseye bir şey söyleme!” dedi. “Git, kâhine görün ve cüzamdan temizlendiğini herkese kanıtlamak için Musa’nın buyurduğu sunuyu sun.”</verse>
				<verse number="5">İsa Kefarnahum’a varınca bir yüzbaşı O’na gelip, “Ya Rab” diye yalvardı, “Uşağım felç oldu, evde yatıyor; korkunç acı çekiyor.”</verse>
				<verse number="6">İsa Kefarnahum’a varınca bir yüzbaşı O’na gelip, “Ya Rab” diye yalvardı, “Uşağım felç oldu, evde yatıyor; korkunç acı çekiyor.”</verse>
				<verse number="7">İsa, “Gelip onu iyileştireceğim” dedi.</verse>
				<verse number="8">Ama yüzbaşı, “Ya Rab, evime girmene layık değilim” dedi, “Yeter ki bir söz söyle, uşağım iyileşir.</verse>
				<verse number="9">Ben de buyruk altında bir adamım, benim de buyruğumda askerlerim var. Birine, ‘Git’ derim, gider; ötekine, ‘Gel’ derim, gelir; köleme, ‘Şunu yap’ derim, yapar.”</verse>
				<verse number="10">İsa, duyduğu bu sözlere hayran kaldı. Ardından gelenlere, “Size doğrusunu söyleyeyim” dedi, “Ben İsrail’de böyle imanı olan birini görmedim.</verse>
				<verse number="11">Size şunu söyleyeyim, doğudan ve batıdan birçok insan gelecek, Göklerin Egemenliği’nde İbrahim’le, İshak’la ve Yakup’la birlikte sofraya oturacaklar.</verse>
				<verse number="12">Ama bu egemenliğin asıl mirasçıları dışarıdaki karanlığa atılacak. Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacak.”</verse>
				<verse number="13">Sonra İsa yüzbaşıya, “Git, inandığın gibi olsun” dedi. Ve uşak o anda iyileşti.</verse>
				<verse number="14">İsa Petrus’un evine geldiğinde onun kaynanasının ateşler içinde yattığını gördü.</verse>
				<verse number="15">Eline dokununca kadının ateşi düştü. Kadın kalkıp İsa’ya hizmet etmeye başladı.</verse>
				<verse number="16">Akşam olunca birçok cinliyi kendisine getirdiler. İsa onlardaki kötü ruhları tek sözle kovdu, hastaların hepsini iyileştirdi.</verse>
				<verse number="17">Bu, Peygamber Yeşaya aracılığıyla bildirilen şu söz yerine gelsin diye oldu: “Zayıflıklarımızı O kaldırdı, Hastalıklarımızı O üstlendi.”</verse>
				<verse number="18">İsa, çevresindeki kalabalığı görünce gölün karşı yakasına geçilmesini buyurdu.</verse>
				<verse number="19">O sırada din bilginlerinden biri O’na yaklaşıp, “Öğretmenim” dedi, “Nereye gidersen, senin ardından geleceğim.”</verse>
				<verse number="20">İsa ona, “Tilkilerin ini, kuşların yuvası var, ama İnsanoğlu’nun başını yaslayacak bir yeri yok” dedi.</verse>
				<verse number="21">Başka bir öğrencisi İsa’ya, “Ya Rab, izin ver, önce gidip babamı gömeyim” dedi.</verse>
				<verse number="22">İsa ona, “Ardımdan gel” dedi. “Bırak ölüleri, kendi ölülerini kendileri gömsün.”</verse>
				<verse number="23">İsa tekneye binince, ardından öğrencileri de bindi.</verse>
				<verse number="24">Gölde ansızın büyük bir fırtına koptu. Öyle ki, dalgalar teknenin üzerinden aşıyordu. İsa bu arada uyuyordu.</verse>
				<verse number="25">Öğrenciler gidip O’nu uyandırarak, “Ya Rab, kurtar bizi, yoksa öleceğiz!” dediler.</verse>
				<verse number="26">İsa, “Neden korkuyorsunuz, ey kıt imanlılar?” dedi. Sonra kalkıp rüzgarı ve gölü azarladı. Ortalık sütliman oldu.</verse>
				<verse number="27">Hepsi hayret içinde kaldı. “Bu nasıl bir adam ki, rüzgar da göl de O’nun sözünü dinliyor?” dediler.</verse>
				<verse number="28">İsa gölün karşı yakasında Gadaralılar’ın memleketine vardı. Orada O’nu mezarlık mağaralardan çıkan iki cinli karşıladı. Bunlar öyle tehlikeliydi ki, kimse o yoldan geçemiyordu.</verse>
				<verse number="29">İsa’ya, “Ey Tanrı’nın Oğlu, bizden ne istiyorsun?” diye bağırdılar. “Buraya, vaktinden önce bize işkence etmek için mi geldin?”</verse>
				<verse number="30">Onlardan uzakta otlayan büyük bir domuz sürüsü vardı.</verse>
				<verse number="31">Cinler İsa’ya, “Bizi kovacaksan, şu domuz sürüsüne gönder” diye yalvardılar.</verse>
				<verse number="32">İsa onlara, “Gidin!” dedi. Cinler de adamlardan çıkıp domuzların içine girdiler. O anda bütün sürü dik yamaçtan aşağı koşuşarak göle atlayıp boğuldu.</verse>
				<verse number="33">Domuzları güdenler kaçıp kente gittiler. Cinli adamlarla ilgili haberler dahil, olup bitenlerin hepsini anlattılar.</verse>
				<verse number="34">Bunun üzerine bütün kent halkı İsa’yı karşılamaya çıktı. O’nu görünce bölgelerinden ayrılması için yalvardılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">İsa tekneye binip karşı kıyıya geçti ve kendi kentine gitti.</verse>
				<verse number="2">Kendisine, yatak üzerinde felçli bir adam getirdiler. İsa onların imanını görünce felçliye, “Cesur ol, oğlum, günahların bağışlandı” dedi.</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine bazı din bilginleri içlerinden, “Bu adam Tanrı’ya küfrediyor!” dediler.</verse>
				<verse number="4">Onların ne düşündüklerini bilen İsa dedi ki, “Yüreğinizde neden kötü düşüncelere yer veriyorsunuz?</verse>
				<verse number="5">Hangisi daha kolay? ‘Günahların bağışlandı’ demek mi, yoksa ‘Kalk, yürü’ demek mi?</verse>
				<verse number="6">Ne var ki, İnsanoğlu’nun yeryüzünde günahları bağışlama yetkisine sahip olduğunu bilesiniz diye...” Sonra felçliye, “Kalk, yatağını topla, evine git!” dedi.</verse>
				<verse number="7">Adam da kalkıp evine gitti.</verse>
				<verse number="8">Halk bunu görünce korkuya kapıldı. İnsana böyle bir yetki veren Tanrı’yı yücelttiler.</verse>
				<verse number="9">İsa oradan geçerken, vergi toplama yerinde oturan birini gördü. Matta adındaki bu adama, “Ardımdan gel” dedi. Adam da kalkıp İsa’nın ardından gitti.</verse>
				<verse number="10">Sonra İsa, Matta’nın evinde sofrada otururken, birçok vergi görevlisiyle günahkâr gelip O’nunla ve öğrencileriyle birlikte sofraya oturdu.</verse>
				<verse number="11">Bunu gören Ferisiler, İsa’nın öğrencilerine, “Sizin öğretmeniniz neden vergi görevlileri ve günahkârlarla birlikte yemek yiyor?” diye sordular.</verse>
				<verse number="12">İsa bunu duyunca şöyle dedi: “Sağlamların değil, hastaların hekime ihtiyacı var.</verse>
				<verse number="13">Gidin de, ‘Ben kurban değil, merhamet isterim’ sözünün anlamını öğrenin. Çünkü ben doğru kişileri değil, günahkârları çağırmaya geldim.”</verse>
				<verse number="14">Bu arada Yahya’nın öğrencileri gelip İsa’ya, “Neden biz ve Ferisiler oruç tutuyoruz da senin öğrencilerin tutmuyor?” diye sordular.</verse>
				<verse number="15">İsa şöyle karşılık verdi: “Güvey aralarındayken, davetliler yas tutar mı? Ama güveyin aralarından alınacağı günler gelecek, o zaman oruç tutacaklar.</verse>
				<verse number="16">Hiç kimse eski giysiyi yeni kumaş parçasıyla yamamaz. Çünkü yeni kumaş çeker, giysiden kopar, yırtık daha beter olur.</verse>
				<verse number="17">Hiç kimse yeni şarabı eski tulumlara doldurmaz. Yoksa tulumlar patlar; hem şarap dökülür, hem de tulumlar mahvolur. Yeni şarap yeni tulumlara konur, böylece her ikisi de korunmuş olur.”</verse>
				<verse number="18">İsa onlara bu sözleri söylerken bir havra yöneticisi gelip O’nun önünde yere kapanarak, “Kızım az önce öldü. Ama sen gelip elini onun üzerine koyarsan, dirilecek” dedi.</verse>
				<verse number="19">İsa kalkıp öğrencileriyle birlikte adamın ardından gitti.</verse>
				<verse number="20">Tam o sırada, on iki yıldır kanaması olan bir kadın İsa’nın arkasından yetişip giysisinin eteğine dokundu.</verse>
				<verse number="21">İçinden, “Giysisine bir dokunsam kurtulurum” diyordu.</verse>
				<verse number="22">İsa arkasına dönüp onu görünce, “Cesur ol, kızım! İmanın seni kurtardı” dedi. Ve kadın o anda iyileşti.</verse>
				<verse number="23">İsa, yöneticinin evine varıp kaval çalanlarla gürültülü kalabalığı görünce, “Çekilin!” dedi. “Kız ölmedi, uyuyor.” Onlar ise kendisiyle alay ettiler.</verse>
				<verse number="24">İsa, yöneticinin evine varıp kaval çalanlarla gürültülü kalabalığı görünce, “Çekilin!” dedi. “Kız ölmedi, uyuyor.” Onlar ise kendisiyle alay ettiler.</verse>
				<verse number="25">Kalabalık dışarı çıkarılınca İsa içeri girip kızın elini tuttu, kız ayağa kalktı.</verse>
				<verse number="26">Bu haber bütün bölgeye yayıldı.</verse>
				<verse number="27">İsa oradan ayrılırken iki kör, “Ey Davut Oğlu, halimize acı!” diye feryat ederek O’nun ardından gittiler.</verse>
				<verse number="28">İsa eve girince körler yanına geldi. Onlara, “İstediğinizi yapabileceğime inanıyor musunuz?” diye sordu. Körler, “İnanıyoruz, ya Rab!” dediler.</verse>
				<verse number="29">Bunun üzerine İsa körlerin gözlerine dokunarak, “İmanınıza göre olsun” dedi.</verse>
				<verse number="30">Ve adamların gözleri açıldı. İsa, “Sakın kimse bunu bilmesin” diyerek onları sıkı sıkı uyardı.</verse>
				<verse number="31">Onlar ise çıkıp İsa’yla ilgili haberi bütün bölgeye yaydılar.</verse>
				<verse number="32">Adamlar çıkarken İsa’ya dilsiz bir cinli getirdiler.</verse>
				<verse number="33">Cin kovulunca adamın dili çözüldü. Halk hayret içinde, “İsrail’de böylesi hiç görülmemiştir” diyordu.</verse>
				<verse number="34">Ferisiler ise, “Cinleri, cinlerin önderinin gücüyle kovuyor” diyorlardı.</verse>
				<verse number="35">İsa bütün kent ve köyleri dolaşarak havralarda öğretiyor, göksel egemenliğin Müjdesi’ni duyuruyor, her hastalığı, her illeti iyileştiriyordu.</verse>
				<verse number="36">Kalabalıkları görünce onlara acıdı. Çünkü çobansız koyunlar gibi şaşkın ve perişandılar.</verse>
				<verse number="37">O zaman İsa öğrencilerine, “Ürün bol, ama işçi az” dedi,</verse>
				<verse number="38">“Bu nedenle ürünün sahibi Rab’be yalvarın, ürününü kaldıracak işçiler göndersin.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">İsa on iki öğrencisini yanına çağırıp onlara kötü ruhlar üzerinde yetki verdi. Böylece kötü ruhları kovacak, her hastalığı, her illeti iyileştireceklerdi.</verse>
				<verse number="2">Bu on iki elçinin adları şöyle: Birincisi Petrus adıyla bilinen Simun, onun kardeşi Andreas, Zebedi’nin oğulları Yakup ve Yuhanna, Filipus ve Bartalmay, Tomas ve vergi görevlisi Matta, Alfay oğlu Yakup ve Taday, Yurtsever Simun ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="3">Bu on iki elçinin adları şöyle: Birincisi Petrus adıyla bilinen Simun, onun kardeşi Andreas, Zebedi’nin oğulları Yakup ve Yuhanna, Filipus ve Bartalmay, Tomas ve vergi görevlisi Matta, Alfay oğlu Yakup ve Taday, Yurtsever Simun ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="4">Bu on iki elçinin adları şöyle: Birincisi Petrus adıyla bilinen Simun, onun kardeşi Andreas, Zebedi’nin oğulları Yakup ve Yuhanna, Filipus ve Bartalmay, Tomas ve vergi görevlisi Matta, Alfay oğlu Yakup ve Taday, Yurtsever Simun ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="5">İsa Onikiler’i şu buyrukla halkın arasına gönderdi: “Öteki ulusların arasına girmeyin. Samiriyeliler’in kentlerine de uğramayın.</verse>
				<verse number="6">Bunun yerine, İsrail halkının yitik koyunlarına gidin.</verse>
				<verse number="7">Gittiğiniz her yerde Göklerin Egemenliği’nin yaklaştığını duyurun.</verse>
				<verse number="8">Hastaları iyileştirin, ölüleri diriltin, cüzamlıları temiz kılın, cinleri kovun. Karşılıksız aldınız, karşılıksız verin.</verse>
				<verse number="9">Kuşağınıza altın, gümüş, ya da bakır para koymayın.</verse>
				<verse number="10">Yolculuk için ne torba, ne yedek mintan, ne çarık, ne de değnek alın. Çünkü işçi yiyeceğini hak eder.</verse>
				<verse number="11">Hangi kent ya da köye girerseniz, orada saygıdeğer birini arayın ve ayrılıncaya dek onunla kalın.</verse>
				<verse number="12">Onun evine girerken, evdekilere esenlik dileyin.</verse>
				<verse number="13">Eğer evdekiler buna layıksa, dilediğiniz esenlik üzerlerinde kalsın; layık değillerse, size geri dönsün.</verse>
				<verse number="14">Sizi kabul etmez, sözlerinizi dinlemezlerse o evden ya da kentten ayrılırken, ayaklarınızın tozunu silkin.</verse>
				<verse number="15">Size doğrusunu söyleyeyim, yargı günü o kentin hali Sodom’la Gomora bölgesinin halinden beter olacaktır.”</verse>
				<verse number="16">“İşte, sizi koyunlar gibi kurtların arasına gönderiyorum. Yılan gibi zeki, güvercin gibi saf olun.</verse>
				<verse number="17">İnsanlardan sakının. Çünkü sizi mahkemelere verecek, havralarında kamçılayacaklar.</verse>
				<verse number="18">Benden ötürü valilerin, kralların önüne çıkarılacak, böylece onlara ve uluslara tanıklık edeceksiniz.</verse>
				<verse number="19">Sizleri mahkemeye verdiklerinde, neyi nasıl söyleyeceğinizi düşünerek kaygılanmayın. Ne söyleyeceğiniz o anda size bildirilecek.</verse>
				<verse number="20">Çünkü konuşan siz değil, aracılığınızla konuşan Babanız’ın Ruhu olacak.</verse>
				<verse number="21">“Kardeş kardeşi, baba çocuğunu ölüme teslim edecek. Çocuklar anne babaya başkaldırıp onları öldürtecek.</verse>
				<verse number="22">Benim adımdan ötürü herkes sizden nefret edecek. Ama sonuna kadar dayanan kurtulacaktır.</verse>
				<verse number="23">Bir kentte size zulmettikleri zaman ötekine kaçın. Size doğrusunu söyleyeyim, İnsanoğlu gelinceye dek İsrail’in bütün kentlerini dolaşmış olmayacaksınız.</verse>
				<verse number="24">“Öğrenci öğretmeninden, köle efendisinden üstün değildir.</verse>
				<verse number="25">Öğrencinin öğretmeni gibi, kölenin de efendisi gibi olması yeterlidir. İnsanlar evin efendisine Baalzevul derlerse, ev halkına neler demezler!”</verse>
				<verse number="26">“Bu yüzden onlardan korkmayın. Çünkü örtülü olup da açığa çıkarılmayacak, gizli olup da bilinmeyecek hiçbir şey yoktur.</verse>
				<verse number="27">Size karanlıkta söylediklerimi, siz gün ışığında söyleyin. Kulağınıza fısıldananı, damlardan duyurun.</verse>
				<verse number="28">Bedeni öldüren, ama canı öldüremeyenlerden korkmayın. Canı da bedeni de cehennemde mahvedebilen Tanrı’dan korkun.</verse>
				<verse number="29">İki serçe bir meteliğe satılmıyor mu? Ama Babanız’ın izni olmadan bunlardan bir teki bile yere düşmez.</verse>
				<verse number="30">Size gelince, başınızdaki bütün saçlar bile sayılıdır.</verse>
				<verse number="31">Onun için korkmayın, siz birçok serçeden daha değerlisiniz.</verse>
				<verse number="32">“İnsanların önünde beni açıkça kabul eden herkesi, ben de göklerdeki Babam’ın önünde açıkça kabul edeceğim.</verse>
				<verse number="33">İnsanların önünde beni inkâr edeni, ben de göklerdeki Babam’ın önünde inkâr edeceğim.”</verse>
				<verse number="34">“Yeryüzüne barış getirmeye geldiğimi sanmayın! Barış değil, kılıç getirmeye geldim.</verse>
				<verse number="35">Çünkü ben babayla oğulun, anneyle kızın, gelinle kaynananın arasına ayrılık sokmaya geldim.</verse>
				<verse number="36">‘İnsanın düşmanı kendi ev halkı olacak.’</verse>
				<verse number="37">Annesini ya da babasını beni sevdiğinden çok seven bana layık değildir. Oğlunu ya da kızını beni sevdiğinden çok seven bana layık değildir.</verse>
				<verse number="38">Çarmıhını yüklenip ardımdan gelmeyen bana layık değildir.</verse>
				<verse number="39">Canını kurtaran onu yitirecek. Canını benim uğruma yitiren ise onu kurtaracaktır.</verse>
				<verse number="40">“Sizi kabul eden beni kabul etmiş olur. Beni kabul eden de beni göndereni kabul etmiş olur.</verse>
				<verse number="41">Bir peygamberi peygamber olduğu için kabul eden, peygambere yaraşan bir ödül alacaktır. Doğru birini doğru olduğu için kabul eden, doğru kişiye yaraşan bir ödül alacaktır.</verse>
				<verse number="42">Bu sıradan kişilerden birine, öğrencim olduğu için bir bardak soğuk su bile veren, size doğrusunu söyleyeyim, ödülsüz kalmayacaktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">İsa, on iki öğrencisine bu buyrukları verdikten sonra onların kentlerinde öğretmek ve Tanrı sözünü duyurmak üzere oradan ayrıldı.</verse>
				<verse number="2">Tutukevinde bulunan Yahya, Mesih’in yaptığı işleri duyunca, O’na gönderdiği öğrencileri aracılığıyla şunu sordu: “Gelecek Olan sen misin, yoksa başkasını mı bekleyelim?”</verse>
				<verse number="3">Tutukevinde bulunan Yahya, Mesih’in yaptığı işleri duyunca, O’na gönderdiği öğrencileri aracılığıyla şunu sordu: “Gelecek Olan sen misin, yoksa başkasını mı bekleyelim?”</verse>
				<verse number="4">İsa onlara şöyle karşılık verdi: “Gidin, işitip gördüklerinizi Yahya’ya bildirin.</verse>
				<verse number="5">Körlerin gözleri açılıyor, kötürümler yürüyor, cüzamlılar temiz kılınıyor, sağırlar işitiyor, ölüler diriliyor ve Müjde yoksullara duyuruluyor.</verse>
				<verse number="6">Benden ötürü sendeleyip düşmeyene ne mutlu!”</verse>
				<verse number="7">Yahya’nın öğrencileri ayrılırken İsa halka Yahya’dan söz etmeye başladı. “Çöle ne görmeye gittiniz?” dedi. “Rüzgarda sallanan bir kamış mı?</verse>
				<verse number="8">Söyleyin, ne görmeye gittiniz? Pahalı giysiler giymiş bir adam mı? Oysa pahalı giysi giyenler, kral saraylarında bulunur.</verse>
				<verse number="9">Öyleyse ne görmeye gittiniz? Bir peygamber mi? Evet! Size şunu söyleyeyim, gördüğünüz kişi peygamberden de üstündür.</verse>
				<verse number="10">‘İşte, habercimi senin önünden gönderiyorum; O önden gidip senin yolunu hazırlayacak’ diye yazılmış olan sözler onunla ilgilidir.</verse>
				<verse number="11">Size doğrusunu söyleyeyim, kadından doğanlar arasında Vaftizci Yahya’dan daha üstün biri çıkmamıştır. Bununla birlikte, Göklerin Egemenliği’nde en küçük olan ondan üstündür.</verse>
				<verse number="12">Vaftizci Yahya’nın ortaya çıktığı günden bu yana Göklerin Egemenliği zorlanıyor, zorlu kişiler onu ele geçirmeye çalışıyor.</verse>
				<verse number="13">Yahya’ya dek bütün peygamberlerle Kutsal Yasa, olacakları önceden bildirdiler.</verse>
				<verse number="14">Eğer bunu kabul etmek isterseniz, gelecek olan İlyas odur.</verse>
				<verse number="15">Kulağı olan, işitsin!</verse>
				<verse number="16">“Bu kuşağın insanlarını neye benzeteyim? Çarşı meydanlarında oturup arkadaşlarına, ‘Size kaval çaldık, oynamadınız; Ağıt yaktık, dövünmediniz’ diye seslenen çocuklara benziyorlar.</verse>
				<verse number="17">“Bu kuşağın insanlarını neye benzeteyim? Çarşı meydanlarında oturup arkadaşlarına, ‘Size kaval çaldık, oynamadınız; Ağıt yaktık, dövünmediniz’ diye seslenen çocuklara benziyorlar.</verse>
				<verse number="18">Yahya geldiği zaman oruç tutup içkiden kaçındı, ona ‘cinli’ diyorlar.</verse>
				<verse number="19">İnsanoğlu geldiği zaman yiyip içti. Bu kez de diyorlar ki, ‘Şu obur ve ayyaş adama bakın! Vergi görevlileri ve günahkârlarla dost oldu!’ Ne var ki bilgelik, ortaya koyduğu işlerle doğrulanır.”</verse>
				<verse number="20">Sonra İsa, mucizelerinin çoğunu yapmış olduğu kentleri, tövbe etmedikleri için şöyle azarlamaya başladı: “Vay haline, ey Horazin! Vay haline, ey Beytsayda! Sizlerde yapılan mucizeler Sur ve Sayda’da yapılmış olsaydı, çoktan çul kuşanıp kül içinde oturarak tövbe etmiş olurlardı.</verse>
				<verse number="21">Sonra İsa, mucizelerinin çoğunu yapmış olduğu kentleri, tövbe etmedikleri için şöyle azarlamaya başladı: “Vay haline, ey Horazin! Vay haline, ey Beytsayda! Sizlerde yapılan mucizeler Sur ve Sayda’da yapılmış olsaydı, çoktan çul kuşanıp kül içinde oturarak tövbe etmiş olurlardı.</verse>
				<verse number="22">Size şunu söyleyeyim, yargı günü sizin haliniz Sur ve Sayda’nın halinden beter olacaktır!</verse>
				<verse number="23">Ya sen, ey Kefarnahum, göğe mi çıkarılacaksın? Hayır, ölüler diyarına indirileceksin! Çünkü sende yapılan mucizeler Sodom’da yapılmış olsaydı, bugüne dek ayakta kalırdı.</verse>
				<verse number="24">Sana şunu söyleyeyim, yargı günü senin halin Sodom bölgesinin halinden beter olacaktır!”</verse>
				<verse number="25">İsa bundan sonra şöyle dedi: “Baba, yerin ve göğün Rabbi! Bu gerçekleri bilge ve akıllı kişilerden gizleyip küçük çocuklara açtığın için sana şükrederim.</verse>
				<verse number="26">Evet Baba, senin isteğin buydu.</verse>
				<verse number="27">“Babam her şeyi bana teslim etti. Oğul’u, Baba’dan başka kimse tanımaz. Baba’yı da Oğul’dan ve Oğul’un O’nu tanıtmak istediği kişilerden başkası tanımaz.</verse>
				<verse number="28">“Ey bütün yorgunlar ve yükü ağır olanlar! Bana gelin, ben size rahat veririm.</verse>
				<verse number="29">Boyunduruğumu yüklenin, benden öğrenin. Çünkü ben yumuşak huylu, alçakgönüllüyüm. Böylece canlarınız rahata kavuşur.</verse>
				<verse number="30">Boyunduruğumu taşımak kolay, yüküm hafiftir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">O sıralarda, bir Şabat Günü İsa ekinler arasından geçiyordu. Öğrencileri acıkınca başakları koparıp yemeye başladılar.</verse>
				<verse number="2">Bunu gören Ferisiler İsa’ya, “Bak, öğrencilerin Şabat Günü yasak olanı yapıyor” dediler.</verse>
				<verse number="3">İsa onlara, “Davut’la yanındakiler acıkınca Davut’un ne yaptığını okumadınız mı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="4">“Tanrı’nın evine girdi, kendisinin ve yanındakilerin yemesi yasak olan, ancak kâhinlerin yiyebileceği adak ekmeklerini yedi.</verse>
				<verse number="5">Ayrıca kâhinlerin her hafta tapınakta Şabat Günü’yle ilgili buyruğu çiğnedikleri halde suçlu sayılmadıklarını Kutsal Yasa’da okumadınız mı?</verse>
				<verse number="6">Size şunu söyleyeyim, burada tapınaktan daha üstün bir şey var.</verse>
				<verse number="7">Eğer siz, ‘Ben kurban değil, merhamet isterim’ sözünün anlamını bilseydiniz, suçsuzları yargılamazdınız.</verse>
				<verse number="8">Çünkü İnsanoğlu Şabat Günü’nün de Rabbi’dir.”</verse>
				<verse number="9">İsa oradan ayrılıp onların havrasına gitti.</verse>
				<verse number="10">Orada eli sakat bir adam vardı. İsa’yı suçlamak amacıyla kendisine, “Şabat Günü bir hastayı iyileştirmek Kutsal Yasa’ya uygun mudur?” diye sordular.</verse>
				<verse number="11">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Hanginizin bir koyunu olur da Şabat Günü çukura düşerse onu tutup çıkarmaz?</verse>
				<verse number="12">İnsan koyundan çok daha değerlidir! Demek ki, Şabat Günü iyilik yapmak Yasa’ya uygundur.”</verse>
				<verse number="13">Sonra adama, “Elini uzat” dedi. Adam elini uzattı. Eli öteki gibi yine sapasağlam oluverdi.</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine Ferisiler dışarı çıktılar, İsa’yı yok etmek için anlaştılar.</verse>
				<verse number="15">İsa bunu bildiği için oradan ayrıldı. Birçok kişi ardından gitti. İsa hepsini iyileştirdi.</verse>
				<verse number="16">Kim olduğunu açıklamamaları için onları uyardı.</verse>
				<verse number="17">Bu, Peygamber Yeşaya aracılığıyla bildirilen şu söz yerine gelsin diye oldu: “İşte Kulum, O’nu ben seçtim. Gönlümün hoşnut olduğu sevgili Kulum O’dur. Ruhum’u O’nun üzerine koyacağım, O da adaleti uluslara bildirecek.</verse>
				<verse number="18">Bu, Peygamber Yeşaya aracılığıyla bildirilen şu söz yerine gelsin diye oldu: “İşte Kulum, O’nu ben seçtim. Gönlümün hoşnut olduğu sevgili Kulum O’dur. Ruhum’u O’nun üzerine koyacağım, O da adaleti uluslara bildirecek.</verse>
				<verse number="19">Çekişip bağırmayacak, Sokaklarda kimse O’nun sesini duymayacak.</verse>
				<verse number="20">Ezilmiş kamışı kırmayacak, Tüten fitili söndürmeyecek, Ve sonunda adaleti zafere ulaştıracak.</verse>
				<verse number="21">Uluslar da O’nun adına umut bağlayacak.”</verse>
				<verse number="22">Daha sonra İsa’ya kör ve dilsiz bir cinli getirdiler. İsa adamı iyileştirdi. Adam konuşmaya, görmeye başladı.</verse>
				<verse number="23">Bütün kalabalık şaşırıp kaldı. “Bu, Davut’un Oğlu olabilir mi?” diye soruyorlardı.</verse>
				<verse number="24">Ferisiler bunu duyunca, “Bu adam cinleri, ancak cinlerin önderi Baalzevul’un gücüyle kovuyor” dediler.</verse>
				<verse number="25">Onların ne düşündüğünü bilen İsa şöyle dedi: “Kendi içinde bölünen ülke yıkılır. Kendi içinde bölünen kent ya da ev ayakta kalamaz.</verse>
				<verse number="26">Eğer Şeytan Şeytan’ı kovarsa, kendi içinde bölünmüş demektir. Bu durumda onun egemenliği nasıl ayakta kalabilir?</verse>
				<verse number="27">Eğer ben cinleri Baalzevul’un gücüyle kovuyorsam, sizin adamlarınız kimin gücüyle kovuyor? Bu durumda sizi kendi adamlarınız yargılayacak.</verse>
				<verse number="28">Ama ben cinleri Tanrı’nın Ruhu’yla kovuyorsam, Tanrı’nın Egemenliği üzerinize gelmiş demektir.</verse>
				<verse number="29">“Bir kimse güçlü adamın evine girip malını nasıl çalabilir? Ancak onu bağladıktan sonra evini soyabilir.</verse>
				<verse number="30">“Benden yana olmayan bana karşıdır. Benimle birlikte toplamayan dağıtıyor demektir.</verse>
				<verse number="31">Bunun için size diyorum ki, insanların işlediği her günah, ettiği her küfür bağışlanacak; ama Ruh’a edilen küfür bağışlanmayacaktır.</verse>
				<verse number="32">İnsanoğlu’na karşı bir söz söyleyen, bağışlanacak; ama Kutsal Ruh’a karşı bir söz söyleyen, ne bu çağda, ne de gelecek çağda bağışlanacaktır.</verse>
				<verse number="33">“Ya ağacı iyi, meyvesini de iyi sayın; ya da ağacı kötü, meyvesini de kötü sayın. Çünkü her ağaç meyvesinden tanınır.</verse>
				<verse number="34">Sizi engerekler soyu! Kötü olan sizler nasıl iyi sözler söyleyebilirsiniz? Çünkü ağız yürekten taşanı söyler.</verse>
				<verse number="35">İyi insan içindeki iyilik hazinesinden iyilik, kötü insan içindeki kötülük hazinesinden kötülük çıkarır.</verse>
				<verse number="36">Size şunu söyleyeyim, insanlar söyledikleri her boş söz için yargı günü hesap verecekler.</verse>
				<verse number="37">Kendi sözlerinizle aklanacak, yine kendi sözlerinizle suçlu çıkarılacaksınız.”</verse>
				<verse number="38">Bunun üzerine bazı din bilginleri ve Ferisiler, “Öğretmenimiz, senden doğaüstü bir belirti görmek istiyoruz” dediler.</verse>
				<verse number="39">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Kötü ve vefasız kuşak bir belirti istiyor! Ama ona Peygamber Yunus’un belirtisinden başka bir belirti gösterilmeyecektir.</verse>
				<verse number="40">Yunus, nasıl üç gün üç gece o koca balığın karnında kaldıysa, İnsanoğlu da üç gün üç gece yerin bağrında kalacaktır.</verse>
				<verse number="41">Ninova halkı, yargı günü bu kuşakla birlikte kalkıp bu kuşağı yargılayacak. Çünkü Ninovalılar, Yunus’un çağrısı üzerine tövbe ettiler. Bakın, Yunus’tan daha üstün olan buradadır.</verse>
				<verse number="42">Güney Kraliçesi, yargı günü bu kuşakla birlikte kalkıp bu kuşağı yargılayacak. Çünkü kraliçe, Süleyman’ın bilgece sözlerini dinlemek için dünyanın ta öbür ucundan gelmişti. Bakın, Süleyman’dan daha üstün olan buradadır.</verse>
				<verse number="43">“Kötü ruh insandan çıkınca kurak yerlerde dolanıp huzur arar, ama bulamaz.</verse>
				<verse number="44">O zaman, ‘Çıktığım eve, kendi evime döneyim’ der. Eve gelince orayı bomboş, süpürülmüş, düzeltilmiş bulur.</verse>
				<verse number="45">Bunun üzerine gider, yanına kendisinden kötü yedi ruh daha alır ve eve girip yerleşirler. Böylece o kişinin son durumu ilkinden beter olur. Bu kötü kuşağın başına gelecek olan da budur.”</verse>
				<verse number="46">İsa daha halka konuşurken, annesiyle kardeşleri geldi. Dışarıda durmuş, O’nunla konuşmak istiyorlardı.</verse>
				<verse number="47">Birisi İsa’ya, “Bak, annenle kardeşlerin dışarıda duruyor, seninle görüşmek istiyorlar” dedi.</verse>
				<verse number="48">İsa, kendisiyle konuşana, “Kimdir annem, kimdir kardeşlerim?” karşılığını verdi.</verse>
				<verse number="49">Eliyle öğrencilerini göstererek, “İşte annem, işte kardeşlerim!” dedi.</verse>
				<verse number="50">“Göklerdeki Babam’ın isteğini kim yerine getirirse, kardeşim, kızkardeşim ve annem odur.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Aynı gün İsa evden çıktı, gidip göl kıyısında oturdu.</verse>
				<verse number="2">Çevresinde büyük bir kalabalık toplandı. Bu yüzden İsa tekneye binip oturdu. Bütün kalabalık kıyıda duruyordu.</verse>
				<verse number="3">İsa onlara benzetmelerle birçok şey anlattı. “Bakın” dedi, “Ekincinin biri tohum ekmeye çıktı.</verse>
				<verse number="4">Ektiği tohumlardan kimi yol kenarına düştü. Kuşlar gelip bunları yedi.</verse>
				<verse number="5">Kimi, toprağı az, kayalık yerlere düştü; toprak derin olmadığından hemen filizlendi.</verse>
				<verse number="6">Ne var ki, güneş doğunca kavruldular, kök salamadıkları için kuruyup gittiler.</verse>
				<verse number="7">Kimi, dikenler arasına düştü. Dikenler büyüdü, filizleri boğdu.</verse>
				<verse number="8">Kimi ise iyi toprağa düştü. Bazısı yüz, bazısı altmış, bazısı da otuz kat ürün verdi.</verse>
				<verse number="9">Kulağı olan işitsin!”</verse>
				<verse number="10">Öğrencileri gelip İsa’ya, “Halka neden benzetmelerle konuşuyorsun?” diye sordular.</verse>
				<verse number="11">İsa şöyle yanıtladı: “Göklerin Egemenliği’nin sırlarını bilme ayrıcalığı size verildi, ama onlara verilmedi.</verse>
				<verse number="12">Çünkü kimde varsa, ona daha çok verilecek, bolluğa kavuşturulacak. Ama kimde yoksa, elindeki de alınacak.</verse>
				<verse number="13">Onlara benzetmelerle konuşmamın nedeni budur. Çünkü, ‘Gördükleri halde görmezler, Duydukları halde duymaz ve anlamazlar.’</verse>
				<verse number="14">“Böylece Yeşaya’nın peygamberlik sözü onlar için gerçekleşmiş oldu: ‘Duyacak duyacak, ama hiç anlamayacaksınız, Bakacak bakacak, ama hiç görmeyeceksiniz!</verse>
				<verse number="15">Çünkü bu halkın yüreği duygusuzlaştı, Kulakları ağırlaştı. Gözlerini kapadılar. Öyle ki, gözleri görmesin, Kulakları duymasın, yürekleri anlamasın Ve bana dönmesinler. Dönselerdi, onları iyileştirirdim.’</verse>
				<verse number="16">“Ama ne mutlu size ki, gözleriniz görüyor, kulaklarınız işitiyor!</verse>
				<verse number="17">Size doğrusunu söyleyeyim, nice peygamberler, nice doğru kişiler sizin gördüklerinizi görmek istediler, ama göremediler. Sizin işittiklerinizi işitmek istediler, ama işitemediler.</verse>
				<verse number="18">“Şimdi ekinciyle ilgili benzetmeyi siz dinleyin.</verse>
				<verse number="19">Kim göksel egemenlikle ilgili sözü işitir de anlamazsa, kötü olan gelir, onun yüreğine ekileni söker götürür. Yol kenarına ekilen tohum işte budur.</verse>
				<verse number="20">Kayalık yerlere ekilen ise işittiği sözü hemen sevinçle kabul eden, ama kök salamadığı için ancak bir süre dayanan kişidir. Böyle biri Tanrı sözünden ötürü sıkıntı ya da zulme uğrayınca hemen sendeleyip düşer.</verse>
				<verse number="21">Kayalık yerlere ekilen ise işittiği sözü hemen sevinçle kabul eden, ama kök salamadığı için ancak bir süre dayanan kişidir. Böyle biri Tanrı sözünden ötürü sıkıntı ya da zulme uğrayınca hemen sendeleyip düşer.</verse>
				<verse number="22">Dikenler arasında ekilen de şudur: Sözü işitir, ama dünyasal kaygılar ve zenginliğin aldatıcılığı sözü boğar ve ürün vermesini engeller.</verse>
				<verse number="23">İyi toprağa ekilen tohum ise, sözü işitip anlayan birine benzer. Böylesi elbette ürün verir, kimi yüz, kimi altmış, kimi de otuz kat.”</verse>
				<verse number="24">İsa onlara başka bir benzetme anlattı: “Göklerin Egemenliği, tarlasına iyi tohum eken adama benzer” dedi.</verse>
				<verse number="25">“Herkes uyurken, adamın düşmanı geldi, buğdayın arasına delice ekip gitti.</verse>
				<verse number="26">Ekin gelişip başak salınca, deliceler de göründü.</verse>
				<verse number="27">“Mal sahibinin köleleri gelip ona şöyle dediler: ‘Efendimiz, sen tarlana iyi tohum ekmedin mi? Bu deliceler nereden çıktı?’</verse>
				<verse number="28">“Mal sahibi, ‘Bunu bir düşman yapmıştır’ dedi. “ ‘Gidip deliceleri toplamamızı ister misin?’ diye sordu köleler.</verse>
				<verse number="29">“ ‘Hayır’ dedi adam. ‘Deliceleri toplarken belki buğdayı da sökersiniz.</verse>
				<verse number="30">Bırakın biçim vaktine dek birlikte büyüsünler. Biçim vakti orakçılara, önce deliceleri toplayın diyeceğim, yakmak için demet yapın. Buğdayı ise toplayıp ambarıma koyun.’ ”</verse>
				<verse number="31">İsa onlara bir benzetme daha anlattı: “Göklerin Egemenliği, bir adamın tarlasına ektiği hardal tanesine benzer” dedi.</verse>
				<verse number="32">“Hardal tohumların en küçüğü olduğu halde, gelişince bahçe bitkilerinin boyunu aşar, ağaç olur. Böylece kuşlar gelip dallarında barınır.”</verse>
				<verse number="33">İsa onlara başka bir benzetme anlattı: “Göklerin Egemenliği, bir kadının üç ölçek una karıştırdığı mayaya benzer. Sonunda bütün hamur kabarır.”</verse>
				<verse number="34">İsa bütün bunları halka benzetmelerle anlattı. Benzetme kullanmadan onlara hiçbir şey anlatmazdı.</verse>
				<verse number="35">Bu, peygamber aracılığıyla bildirilen şu söz yerine gelsin diye oldu: “Ağzımı benzetmeler anlatarak açacağım, Dünyanın kuruluşundan beri Gizli kalmış sırları dile getireceğim.”</verse>
				<verse number="36">Bundan sonra İsa halktan ayrılıp eve gitti. Öğrencileri yanına gelip, “Tarladaki delicelerle ilgili benzetmeyi bize açıkla” dediler.</verse>
				<verse number="37">İsa, “İyi tohumu eken, İnsanoğlu’dur” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="38">“Tarla ise dünyadır. İyi tohum, göksel egemenliğin oğulları, deliceler de kötü olanın oğullarıdır.</verse>
				<verse number="39">Deliceleri eken düşman, İblis’tir. Biçim vakti, çağın sonu; orakçılar ise meleklerdir.</verse>
				<verse number="40">“Deliceler nasıl toplanıp yakılırsa, çağın sonunda da böyle olacaktır.</verse>
				<verse number="41">İnsanoğlu meleklerini gönderecek, onlar da insanları günaha düşüren her şeyi, kötülük yapan herkesi O’nun egemenliğinden toplayıp kızgın fırına atacaklar. Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.</verse>
				<verse number="42">İnsanoğlu meleklerini gönderecek, onlar da insanları günaha düşüren her şeyi, kötülük yapan herkesi O’nun egemenliğinden toplayıp kızgın fırına atacaklar. Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.</verse>
				<verse number="43">Doğru kişiler o zaman Babaları’nın egemenliğinde güneş gibi parlayacaklar. Kulağı olan işitsin!”</verse>
				<verse number="44">“Göklerin Egemenliği, tarlada saklı bir defineye benzer. Onu bulan yeniden sakladı, sevinçle koşup gitti, varını yoğunu satıp tarlayı satın aldı.</verse>
				<verse number="45">“Yine Göklerin Egemenliği, güzel inciler arayan bir tüccara benzer.</verse>
				<verse number="46">Tüccar, çok değerli bir inci bulunca gitti, varını yoğunu satıp o inciyi satın aldı.”</verse>
				<verse number="47">“Yine Göklerin Egemenliği, denize atılan ve her çeşit balığı toplayan ağa benzer.</verse>
				<verse number="48">Ağ dolunca onu kıyıya çekerler. Oturup işe yarayan balıkları kaplara koyar, yaramayanları atarlar.</verse>
				<verse number="49">Çağın sonunda da böyle olacak. Melekler gelecek, kötü kişileri doğruların arasından ayırıp kızgın fırına atacaklar. Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.”</verse>
				<verse number="50">Çağın sonunda da böyle olacak. Melekler gelecek, kötü kişileri doğruların arasından ayırıp kızgın fırına atacaklar. Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.”</verse>
				<verse number="51">İsa, “Bütün bunları anladınız mı?” diye sordu. “Evet” karşılığını verdiler.</verse>
				<verse number="52">O da onlara, “İşte böylece Göklerin Egemenliği için eğitilmiş her din bilgini, hazinesinden hem yeni hem eski değerler çıkaran bir mal sahibine benzer” dedi.</verse>
				<verse number="53">İsa bütün bu benzetmeleri anlattıktan sonra oradan ayrıldı.</verse>
				<verse number="54">Kendi memleketine gitti ve oradaki havrada halka öğretmeye başladı. Halk şaşıp kalmıştı. “Adamın bu bilgeliği ve mucizeler yaratan gücü nereden geliyor?” diyorlardı.</verse>
				<verse number="55">“Marangozun oğlu değil mi bu? Annesinin adı Meryem değil mi? Yakup, Yusuf, Simun ve Yahuda O’nun kardeşleri değil mi?</verse>
				<verse number="56">Kızkardeşlerinin hepsi aramızda yaşamıyor mu? O halde O’nun bütün bu yaptıkları nereden geliyor?”</verse>
				<verse number="57">Ve gücenip O’nu reddettiler. Ama İsa onlara şöyle dedi: “Bir peygamber, kendi memleketinden ve evinden başka yerde hor görülmez.”</verse>
				<verse number="58">İmansızlıkları yüzünden İsa orada pek fazla mucize yapmadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">O günlerde İsa’yla ilgili haberleri duyan bölge kralı Hirodes, adamlarına, “Bu, Vaftizci Yahya’dır” dedi. “Ölümden dirildi. Olağanüstü güçlerin onda etkin olmasının nedeni budur.”</verse>
				<verse number="2">O günlerde İsa’yla ilgili haberleri duyan bölge kralı Hirodes, adamlarına, “Bu, Vaftizci Yahya’dır” dedi. “Ölümden dirildi. Olağanüstü güçlerin onda etkin olmasının nedeni budur.”</verse>
				<verse number="3">Hirodes, kardeşi Filipus’un karısı Hirodiya yüzünden Yahya’yı tutuklatmış, bağlatıp zindana attırmıştı.</verse>
				<verse number="4">Çünkü Yahya Hirodes’e, “O kadınla evlenmen Kutsal Yasa’ya aykırıdır” demişti.</verse>
				<verse number="5">Hirodes Yahya’yı öldürtmek istemiş, ama halktan korkmuştu. Çünkü halk Yahya’yı peygamber sayıyordu.</verse>
				<verse number="6">Hirodes’in doğum günü şenliği sırasında Hirodiya’nın kızı ortaya çıkıp dans etti. Bu, Hirodes’in öyle hoşuna gitti ki, ant içerek kıza ne dilerse vereceğini söyledi.</verse>
				<verse number="7">Hirodes’in doğum günü şenliği sırasında Hirodiya’nın kızı ortaya çıkıp dans etti. Bu, Hirodes’in öyle hoşuna gitti ki, ant içerek kıza ne dilerse vereceğini söyledi.</verse>
				<verse number="8">Kız, annesinin kışkırtmasıyla, “Bana şimdi, bir tepsi üzerinde Vaftizci Yahya’nın başını ver” dedi.</verse>
				<verse number="9">Kral buna çok üzüldüyse de, konuklarının önünde içtiği anttan ötürü bu dileğin yerine getirilmesini buyurdu.</verse>
				<verse number="10">Adam gönderip zindanda Yahya’nın başını kestirdi.</verse>
				<verse number="11">Kesik baş tepsiyle getirilip kıza verildi, kız da bunu annesine götürdü.</verse>
				<verse number="12">Yahya’nın öğrencileri gelip cesedi aldılar ve gömdüler. Sonra gidip İsa’ya haber verdiler.</verse>
				<verse number="13">İsa bunu duyunca, tek başına tenha bir yere çekilmek üzere bir tekneyle oradan ayrıldı. Bunu öğrenen halk, kentlerden çıkıp O’nu yaya olarak izledi.</verse>
				<verse number="14">İsa tekneden inince büyük bir kalabalıkla karşılaştı. Onlara acıdı ve hasta olanlarını iyileştirdi.</verse>
				<verse number="15">Akşama doğru öğrencileri yanına gelip, “Burası ıssız bir yer” dediler, “Vakit de geç oldu. Halkı salıver de köylere gidip kendilerine yiyecek alsınlar.”</verse>
				<verse number="16">İsa, “Gitmelerine gerek yok, onlara siz yiyecek verin” dedi.</verse>
				<verse number="17">Öğrenciler, “Burada beş ekmekle iki balıktan başka bir şeyimiz yok ki” dediler.</verse>
				<verse number="18">İsa, “Onları buraya, bana getirin” dedi.</verse>
				<verse number="19">Halka çayıra oturmalarını buyurduktan sonra, beş ekmekle iki balığı aldı, gözlerini göğe kaldırarak şükretti; sonra ekmekleri bölüp öğrencilerine verdi, onlar da halka dağıttılar.</verse>
				<verse number="20">Herkes yiyip doydu. Artakalan parçalardan on iki sepet dolusu topladılar.</verse>
				<verse number="21">Yemek yiyenlerin sayısı, kadın ve çocuklar hariç, yaklaşık beş bin erkekti.</verse>
				<verse number="22">Bundan hemen sonra İsa öğrencilerine, tekneye binip kendisinden önce karşı yakaya geçmelerini buyurdu. Bu arada halkı evlerine gönderecekti.</verse>
				<verse number="23">Halkı gönderdikten sonra dua etmek için tek başına dağa çıktı. Akşam olurken orada yalnızdı.</verse>
				<verse number="24">O sırada tekne kıyıdan bir hayli uzakta dalgalarla boğuşuyordu. Çünkü rüzgar karşı yönden esiyordu.</verse>
				<verse number="25">Sabaha karşı İsa, gölün üstünde yürüyerek onlara yaklaştı.</verse>
				<verse number="26">Öğrenciler, O’nun gölün üstünde yürüdüğünü görünce dehşete kapıldılar. “Bu bir hayalet!” diyerek korkuyla bağrıştılar.</verse>
				<verse number="27">Ama İsa hemen onlara seslenerek, “Cesur olun, benim, korkmayın!” dedi.</verse>
				<verse number="28">Petrus buna karşılık, “Ya Rab” dedi, “Eğer sen isen, buyruk ver suyun üstünden yürüyerek sana geleyim.”</verse>
				<verse number="29">İsa, “Gel!” dedi. Petrus da tekneden indi, suyun üstünden yürüyerek İsa’ya yaklaştı.</verse>
				<verse number="30">Ama rüzgarın ne kadar güçlü estiğini görünce korktu, batmaya başladı. “Ya Rab, beni kurtar!” diye bağırdı.</verse>
				<verse number="31">İsa hemen elini uzatıp onu tuttu. Ona, “Ey kıt imanlı, neden kuşku duydun?” dedi.</verse>
				<verse number="32">Onlar tekneye bindikten sonra rüzgar dindi.</verse>
				<verse number="33">Teknedekiler, “Sen gerçekten Tanrı’nın Oğlu’sun” diyerek O’na tapındılar.</verse>
				<verse number="34">Gölü aşıp Ginnesar’da karaya çıktılar.</verse>
				<verse number="35">Yöre halkı İsa’yı tanıyınca çevreye haber saldı. Bütün hastaları O’na getirdiler.</verse>
				<verse number="36">Giysisinin eteğine bir dokunsak diye yalvarıyorlardı. Dokunanların hepsi iyileşti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Bu sırada Yeruşalim’den bazı Ferisiler ve din bilginleri İsa’ya gelip, “Öğrencilerin neden atalarımızın töresini çiğniyor?” diye sordular, “Yemekten önce ellerini yıkamıyorlar.”</verse>
				<verse number="2">Bu sırada Yeruşalim’den bazı Ferisiler ve din bilginleri İsa’ya gelip, “Öğrencilerin neden atalarımızın töresini çiğniyor?” diye sordular, “Yemekten önce ellerini yıkamıyorlar.”</verse>
				<verse number="3">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Ya siz, neden töreniz uğruna Tanrı buyruğunu çiğniyorsunuz?</verse>
				<verse number="4">Çünkü Tanrı şöyle buyurdu: ‘Annene babana saygı göstereceksin’; ‘Annesine ya da babasına söven kesinlikle öldürülecektir.’</verse>
				<verse number="5">Ama siz, ‘Her kim anne ya da babasına, benden alacağın bütün yardım Tanrı’ya adanmıştır derse, artık babasına saygı göstermek zorunda değildir’ diyorsunuz. Böylelikle, töreniz uğruna Tanrı’nın sözünü geçersiz kılmış oluyorsunuz.</verse>
				<verse number="6">Ama siz, ‘Her kim anne ya da babasına, benden alacağın bütün yardım Tanrı’ya adanmıştır derse, artık babasına saygı göstermek zorunda değildir’ diyorsunuz. Böylelikle, töreniz uğruna Tanrı’nın sözünü geçersiz kılmış oluyorsunuz.</verse>
				<verse number="7">Ey ikiyüzlüler! Yeşaya’nın sizinle ilgili şu peygamberlik sözü ne kadar yerindedir: ‘Bu halk dudaklarıyla beni sayar, Ama yürekleri benden uzak.</verse>
				<verse number="8">Ey ikiyüzlüler! Yeşaya’nın sizinle ilgili şu peygamberlik sözü ne kadar yerindedir: ‘Bu halk dudaklarıyla beni sayar, Ama yürekleri benden uzak.</verse>
				<verse number="9">Bana boşuna taparlar. Çünkü öğrettikleri, sadece insan buyruklarıdır.’ ”</verse>
				<verse number="10">İsa, halkı yanına çağırıp onlara, “Dinleyin ve şunu belleyin” dedi.</verse>
				<verse number="11">“Ağızdan giren şey insanı kirletmez. İnsanı kirleten ağızdan çıkandır.”</verse>
				<verse number="12">Bu sırada öğrencileri O’na gelip, “Biliyor musun?” dediler, “Ferisiler bu sözü duyunca gücendiler.”</verse>
				<verse number="13">İsa şu karşılığı verdi: “Göksel Babam’ın dikmediği her fidan kökünden sökülecektir.</verse>
				<verse number="14">Bırakın onları; onlar körlerin kör kılavuzlarıdır. Eğer kör köre kılavuzluk ederse, ikisi de çukura düşer.”</verse>
				<verse number="15">Petrus, “Bu benzetmeyi bize açıkla” dedi.</verse>
				<verse number="16">“Siz de mi hâlâ anlamıyorsunuz?” diye sordu İsa.</verse>
				<verse number="17">“Ağza giren her şeyin mideye indiğini, oradan da helaya atıldığını bilmiyor musunuz?</verse>
				<verse number="18">Ne var ki ağızdan çıkan, yürekten kaynaklanır. İnsanı kirleten de budur.</verse>
				<verse number="19">Çünkü kötü düşünceler, cinayet, zina, fuhuş, hırsızlık, yalan yere tanıklık ve iftira hep yürekten kaynaklanır.</verse>
				<verse number="20">İnsanı kirleten bunlardır. Yıkanmamış ellerle yemek yemek insanı kirletmez.”</verse>
				<verse number="21">İsa oradan ayrılıp Sur ve Sayda bölgesine geçti.</verse>
				<verse number="22">O yöreden Kenanlı bir kadın İsa’ya gelip, “Ya Rab, ey Davut Oğlu, halime acı! Kızım cine tutuldu, çok kötü durumda” diye feryat etti.</verse>
				<verse number="23">İsa kadına hiçbir karşılık vermedi. Öğrencileri yaklaşıp, “Sal şunu, gitsin!” diye rica ettiler. “Arkamızdan bağırıp duruyor.”</verse>
				<verse number="24">İsa, “Ben yalnız İsrail halkının kaybolmuş koyunlarına gönderildim” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="25">Kadın ise yaklaşıp, “Ya Rab, bana yardım et!” diyerek O’nun önünde yere kapandı.</verse>
				<verse number="26">İsa ona, “Çocukların ekmeğini alıp köpeklere atmak doğru değildir” dedi.</verse>
				<verse number="27">Kadın, “Haklısın, ya Rab” dedi. “Ama köpekler de efendilerinin sofrasından düşen kırıntıları yer.”</verse>
				<verse number="28">O zaman İsa ona şu karşılığı verdi: “Ey kadın, imanın büyük! Dilediğin gibi olsun.” Ve kadının kızı o saatte iyileşti.</verse>
				<verse number="29">İsa oradan ayrıldı, Celile Gölü’nün kıyısından geçerek dağa çıkıp oturdu.</verse>
				<verse number="30">Yanına büyük bir kalabalık geldi. Beraberlerinde kötürüm, kör, çolak, dilsiz ve daha birçok hasta getirdiler. Hastaları O’nun ayaklarının dibine bıraktılar. O da onları iyileştirdi.</verse>
				<verse number="31">Halk, dilsizlerin konuştuğunu, çolakların iyileştiğini, körlerin gördüğünü, kötürümlerin yürüdüğünü görünce şaştı ve İsrail’in Tanrısı’nı yüceltti.</verse>
				<verse number="32">İsa öğrencilerini yanına çağırıp, “Halka acıyorum” dedi. “Üç gündür yanımdalar, yiyecek hiçbir şeyleri yok. Onları aç aç evlerine göndermek istemiyorum, yolda bayılabilirler.”</verse>
				<verse number="33">Öğrenciler kendisine, “Böyle ıssız bir yerde bu kadar kalabalığı doyuracak ekmeği nereden bulalım?” dediler.</verse>
				<verse number="34">İsa, “Kaç ekmeğiniz var?” diye sordu. “Yedi ekmekle birkaç küçük balığımız var” dediler.</verse>
				<verse number="35">Bunun üzerine İsa, halka yere oturmalarını buyurdu.</verse>
				<verse number="36">Yedi ekmekle balıkları aldı, şükredip bunları böldü, öğrencilerine verdi. Onlar da halka dağıttılar.</verse>
				<verse number="37">Herkes yiyip doydu. Artakalan parçalardan yedi küfe dolusu topladılar.</verse>
				<verse number="38">Yemek yiyenlerin sayısı, kadın ve çocuklar hariç, dört bin erkekti.</verse>
				<verse number="39">İsa, halkı evlerine gönderdikten sonra tekneye binip Magadan bölgesine geçti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Ferisiler’le Sadukiler İsa’nın yanına geldiler. O’nu denemek amacıyla kendilerine gökten bir belirti göstermesini istediler.</verse>
				<verse number="2">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Akşam, ‘Gökyüzü kızıl olduğuna göre hava iyi olacak’ dersiniz.</verse>
				<verse number="3">Sabah, ‘Bugün gök kızıl ve bulutlu, hava bozacak’ dersiniz. Gökyüzünün görünümünü yorumlayabiliyorsunuz da, zamanın belirtilerini yorumlayamıyor musunuz?</verse>
				<verse number="4">Kötü ve vefasız kuşak bir belirti istiyor! Ama ona Yunus’un belirtisinden başka bir belirti gösterilmeyecek.” Sonra İsa onları bırakıp gitti.</verse>
				<verse number="5">Öğrenciler gölün karşı yakasına geçerken ekmek almayı unutmuşlardı.</verse>
				<verse number="6">İsa onlara, “Dikkatli olun, Ferisiler’in ve Sadukiler’in mayasından kaçının!” dedi.</verse>
				<verse number="7">Onlar ise kendi aralarında tartışarak, “Ekmek almadığımız için böyle diyor” dediler.</verse>
				<verse number="8">Bunun farkında olan İsa şöyle dedi: “Ey kıt imanlılar! Ekmeğiniz yok diye niçin tartışıyorsunuz?</verse>
				<verse number="9">Hâlâ anlamıyor musunuz? Beş ekmekle beş bin kişinin doyduğunu, kaç sepet dolusu yemek fazlası topladığınızı hatırlamıyor musunuz? Yedi ekmekle dört bin kişinin doyduğunu, kaç küfe dolusu yemek fazlası topladığınızı hatırlamıyor musunuz?</verse>
				<verse number="10">Hâlâ anlamıyor musunuz? Beş ekmekle beş bin kişinin doyduğunu, kaç sepet dolusu yemek fazlası topladığınızı hatırlamıyor musunuz? Yedi ekmekle dört bin kişinin doyduğunu, kaç küfe dolusu yemek fazlası topladığınızı hatırlamıyor musunuz?</verse>
				<verse number="11">Ben size, ‘Ferisiler’in ve Sadukiler’in mayasından kaçının’ derken, ekmekten söz etmediğimi nasıl olur da anlamazsınız?”</verse>
				<verse number="12">Ekmek mayasından değil de, Ferisiler’le Sadukiler’in öğretisinden kaçının dediğini o zaman anladılar.</verse>
				<verse number="13">İsa, Filipus Sezariyesi bölgesine geldiğinde öğrencilerine şunu sordu: “Halk, İnsanoğlu’nun kim olduğunu söylüyor?”</verse>
				<verse number="14">Öğrencileri şu karşılığı verdiler: “Kimi Vaftizci Yahya, kimi İlyas, kimi de Yeremya ya da peygamberlerden biridir diyor.”</verse>
				<verse number="15">İsa onlara, “Siz ne dersiniz” dedi, “Sizce ben kimim?”</verse>
				<verse number="16">Simun Petrus, “Sen, yaşayan Tanrı’nın Oğlu Mesih’sin” yanıtını verdi.</verse>
				<verse number="17">İsa ona, “Ne mutlu sana, Yunus oğlu Simun!” dedi. “Bu sırrı sana açan insan değil, göklerdeki Babam’dır.</verse>
				<verse number="18">Ben de sana şunu söyleyeyim, sen Petrus’sun ve ben kilisemi bu kayanın üzerine kuracağım. Ölüler diyarının kapıları ona karşı direnemeyecek.</verse>
				<verse number="19">Göklerin Egemenliği’nin anahtarlarını sana vereceğim. Yeryüzünde bağlayacağın her şey göklerde de bağlanmış olacak; yeryüzünde çözeceğin her şey göklerde de çözülmüş olacak.”</verse>
				<verse number="20">Bu sözlerden sonra İsa, kendisinin Mesih olduğunu kimseye söylememeleri için öğrencilerini uyardı.</verse>
				<verse number="21">Bundan sonra İsa, kendisinin Yeruşalim’e gitmesi, ileri gelenler, başkâhinler ve din bilginlerinin elinden çok acı çekmesi, öldürülmesi ve üçüncü gün dirilmesi gerektiğini öğrencilerine anlatmaya başladı.</verse>
				<verse number="22">Bunun üzerine Petrus O’nu bir kenara çekip azarlamaya başladı. “Tanrı korusun, ya Rab! Senin başına asla böyle bir şey gelmeyecek!” dedi.</verse>
				<verse number="23">Ama İsa Petrus’a dönüp, “Çekil önümden, Şeytan!” dedi, “Bana engel oluyorsun. Düşüncelerin Tanrı’ya değil, insana özgüdür.”</verse>
				<verse number="24">Sonra İsa, öğrencilerine şunları söyledi: “Ardımdan gelmek isteyen kendini inkâr etsin, çarmıhını yüklenip beni izlesin.</verse>
				<verse number="25">Canını kurtarmak isteyen onu yitirecek, canını benim uğruma yitiren ise onu kurtaracaktır.</verse>
				<verse number="26">İnsan bütün dünyayı kazanıp da canından olursa, bunun kendisine ne yararı olur? İnsan kendi canına karşılık ne verebilir?</verse>
				<verse number="27">İnsanoğlu, Babası’nın görkemi içinde melekleriyle gelecek ve herkese, yaptığının karşılığını verecektir.</verse>
				<verse number="28">Size doğrusunu söyleyeyim, burada bulunanlar arasında, İnsanoğlu’nun kendi egemenliği içinde gelişini görmeden ölümü tatmayacak olanlar var.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Altı gün sonra İsa, yanına yalnız Petrus, Yakup ve Yakup’un kardeşi Yuhanna’yı alarak yüksek bir dağa çıktı.</verse>
				<verse number="2">Onların gözü önünde İsa’nın görünümü değişti. Yüzü güneş gibi parladı, giysileri ışık gibi bembeyaz oldu.</verse>
				<verse number="3">O anda Musa’yla İlyas öğrencilere göründü. İsa’yla konuşuyorlardı.</verse>
				<verse number="4">Petrus İsa’ya, “Ya Rab” dedi, “Burada bulunmamız ne iyi oldu! İstersen burada üç çardak kurayım: Biri sana, biri Musa’ya, biri de İlyas’a.”</verse>
				<verse number="5">Petrus daha konuşurken parlak bir bulut onlara gölge saldı. Buluttan gelen bir ses, “Sevgili Oğlum budur, O’ndan hoşnudum. O’nu dinleyin!” dedi.</verse>
				<verse number="6">Öğrenciler bunu işitince, dehşet içinde yüzüstü yere kapandılar.</verse>
				<verse number="7">İsa gelip onlara dokundu, “Kalkın, korkmayın!” dedi.</verse>
				<verse number="8">Başlarını kaldırınca İsa’dan başka kimseyi göremediler.</verse>
				<verse number="9">Dağdan inerlerken İsa onlara, “İnsanoğlu ölümden dirilmeden, gördüklerinizi kimseye söylemeyin” diye buyurdu.</verse>
				<verse number="10">Öğrencileri O’na şunu sordular: “Peki, din bilginleri neden önce İlyas’ın gelmesi gerektiğini söylüyorlar?”</verse>
				<verse number="11">İsa, “İlyas gerçekten gelecek ve her şeyi yeniden düzene koyacak” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="12">“Size şunu söyleyeyim, İlyas zaten geldi, ama onu tanımadılar, ona yapmadıklarını bırakmadılar. Aynı şekilde İnsanoğlu da onların elinden acı çekecektir.”</verse>
				<verse number="13">O zaman öğrenciler İsa’nın kendilerine Vaftizci Yahya’dan söz ettiğini anladılar.</verse>
				<verse number="14">Kalabalığın yanına vardıklarında bir adam İsa’ya yaklaşıp önünde diz çöktü.</verse>
				<verse number="15">“Ya Rab” dedi, “Oğlumun haline acı! Sarası var, çok acı çekiyor. Sık sık ateşe, suya düşüyor.</verse>
				<verse number="16">Onu senin öğrencilerine getirdim, ama iyileştiremediler.”</verse>
				<verse number="17">İsa, “Ey imansız ve sapmış kuşak!” dedi. “Sizinle daha ne kadar kalacağım? Size daha ne kadar katlanacağım? Çocuğu buraya, bana getirin.”</verse>
				<verse number="18">İsa cini azarlayınca, cin çocuktan çıktı, çocuk o anda iyileşti.</verse>
				<verse number="19">Sonra öğrenciler tek başlarına İsa’ya gelip, “Biz cini neden kovamadık?” diye sordular.</verse>
				<verse number="20">İsa, “İmanınız kıt olduğu için” karşılığını verdi. “Size doğrusunu söyleyeyim, bir hardal tanesi kadar imanınız olsa şu dağa, ‘Buradan şuraya göç’ derseniz, göçer; sizin için imkânsız bir şey olmayacaktır.”</verse>
				<verse number="21">İsa, “İmanınız kıt olduğu için” karşılığını verdi. “Size doğrusunu söyleyeyim, bir hardal tanesi kadar imanınız olsa şu dağa, ‘Buradan şuraya göç’ derseniz, göçer; sizin için imkânsız bir şey olmayacaktır.”</verse>
				<verse number="22">Celile’de bir araya geldiklerinde İsa onlara, “İnsanoğlu, insanların eline teslim edilecek ve öldürülecek, ama üçüncü gün dirilecek” dedi. Öğrenciler buna çok kederlendiler.</verse>
				<verse number="23">Celile’de bir araya geldiklerinde İsa onlara, “İnsanoğlu, insanların eline teslim edilecek ve öldürülecek, ama üçüncü gün dirilecek” dedi. Öğrenciler buna çok kederlendiler.</verse>
				<verse number="24">Kefarnahum’a geldiklerinde, iki dirhemlik tapınak vergisini toplayanlar Petrus’a gelip, “Öğretmeniniz tapınak vergisini ödüyor, değil mi?” diye sordular.</verse>
				<verse number="25">Petrus, “Ödüyor” dedi. Petrus eve gelince, daha kendisi bir şey söylemeden İsa ona, “Simun, ne dersin?” dedi. “Dünya kralları gümrük ya da vergiyi kimlerden alır? Kendi oğullarından mı, yabancılardan mı?”</verse>
				<verse number="26">Petrus’un, “Yabancılardan” demesi üzerine İsa, “O halde oğullar muaftır” dedi.</verse>
				<verse number="27">“Ama vergi toplayanları gücendirmeyelim. Göle gidip oltanı at. Tuttuğun ilk balığı çıkar, onun ağzını aç, dört dirhemlik bir akçe bulacaksın. Parayı al, ikimizin vergisi olarak onlara ver.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Bu sırada öğrencileri İsa’ya yaklaşıp, “Göklerin Egemenliği’nde en büyük kimdir?” diye sordular.</verse>
				<verse number="2">İsa, yanına küçük bir çocuk çağırdı, onu orta yere dikip şöyle dedi: “Size doğrusunu söyleyeyim, yolunuzdan dönüp küçük çocuklar gibi olmazsanız, Göklerin Egemenliği’ne asla giremezsiniz.</verse>
				<verse number="3">İsa, yanına küçük bir çocuk çağırdı, onu orta yere dikip şöyle dedi: “Size doğrusunu söyleyeyim, yolunuzdan dönüp küçük çocuklar gibi olmazsanız, Göklerin Egemenliği’ne asla giremezsiniz.</verse>
				<verse number="4">Kim bu çocuk gibi alçakgönüllü olursa, Göklerin Egemenliği’nde en büyük odur.</verse>
				<verse number="5">Böyle bir çocuğu benim adım uğruna kabul eden, beni kabul etmiş olur.</verse>
				<verse number="6">“Ama kim bana iman eden bu küçüklerden birini günaha düşürürse, boynuna kocaman bir değirmen taşı asılıp denizin dibine atılması kendisi için daha iyi olur.</verse>
				<verse number="7">İnsanı günaha düşüren tuzaklardan ötürü vay dünyanın haline! Böyle tuzakların olması kaçınılmazdır. Ama bu tuzaklara aracılık eden kişinin vay haline!</verse>
				<verse number="8">“Eğer elin ya da ayağın günah işlemene neden olursa, onu kesip at. Tek el, tek ayakla yaşama kavuşman, iki elle, iki ayakla sönmez ateşe atılmandan iyidir.</verse>
				<verse number="9">Eğer gözün günah işlemene neden olursa, onu çıkar at. Tek gözle yaşama kavuşman, iki gözle cehennem ateşine atılmandan iyidir.</verse>
				<verse number="10">“Bu küçüklerden birini bile hor görmekten sakının! Size şunu söyleyeyim, onların göklerdeki melekleri, göklerdeki Babam’ın yüzünü her zaman görürler.”</verse>
				<verse number="11">“Bu küçüklerden birini bile hor görmekten sakının! Size şunu söyleyeyim, onların göklerdeki melekleri, göklerdeki Babam’ın yüzünü her zaman görürler.”</verse>
				<verse number="12">“Siz ne dersiniz? Bir adamın yüz koyunu olsa ve bunlardan biri yolunu şaşırsa, doksan dokuzunu dağlarda bırakıp yolunu şaşıranı aramaya gitmez mi?</verse>
				<verse number="13">Size doğrusunu söyleyeyim, eğer onu bulursa, yolunu şaşırmamış doksan dokuz koyun için sevindiğinden daha çok onun için sevinir.</verse>
				<verse number="14">Bunun gibi, göklerdeki Babanız da bu küçüklerden hiçbirinin kaybolmasını istemez.”</verse>
				<verse number="15">“Eğer kardeşin sana karşı günah işlerse, ona git, suçunu kendisine göster. Her şey yalnız ikinizin arasında kalsın. Kardeşin seni dinlerse, onu kazanmış olursun.</verse>
				<verse number="16">Ama dinlemezse, yanına bir ya da iki kişi daha al ki, söylenen her şey iki ya da üç tanığın sözüyle doğrulansın.</verse>
				<verse number="17">Onları da dinlemezse, durumu inanlılar topluluğuna bildir. Topluluğu da dinlemezse, onu putperest ya da vergi görevlisi say.</verse>
				<verse number="18">“Size doğrusunu söyleyeyim, yeryüzünde bağlayacağınız her şey gökte de bağlanmış olacak. Yeryüzünde çözeceğiniz her şey gökte de çözülmüş olacak.</verse>
				<verse number="19">Yine size şunu söyleyeyim, yeryüzünde aranızdan iki kişi, dileyecekleri herhangi bir şey için anlaşırlarsa, göklerdeki Babam dileklerini yerine getirir.</verse>
				<verse number="20">Nerede iki ya da üç kişi benim adımla toplanırsa, ben de orada, aralarındayım.”</verse>
				<verse number="21">Bunun üzerine Petrus İsa’ya gelip, “Ya Rab” dedi, “Kardeşim bana karşı kaç kez günah işlerse onu bağışlamalıyım? Yedi kez mi?”</verse>
				<verse number="22">İsa, “Yedi kez değil” dedi. “Yetmiş kere yedi kez derim sana.</verse>
				<verse number="23">Şöyle ki, Göklerin Egemenliği, köleleriyle hesaplaşmak isteyen bir krala benzer.</verse>
				<verse number="24">Kral hesap görmeye başladığında kendisine, borcu on bin talantı bulan bir köle getirildi.</verse>
				<verse number="25">Kölenin ödeme gücü olmadığından efendisi onun, karısının, çocuklarının ve bütün malının satılıp borcun ödenmesini buyurdu.</verse>
				<verse number="26">Köle yere kapanıp efendisine, ‘Ne olur, sabret! Bütün borcumu ödeyeceğim’ dedi.</verse>
				<verse number="27">Efendisi köleye acıdı, borcunu bağışlayıp onu salıverdi.</verse>
				<verse number="28">“Ama köle çıkıp gitti, kendisine yüz dinar borcu olan başka bir köleye rastladı. Onu yakalayıp, ‘Borcunu öde’ diyerek boğazına sarıldı.</verse>
				<verse number="29">Bu köle yüzüstü yere kapandı, ‘Ne olur, sabret! Borcumu ödeyeceğim’ diye yalvardı.</verse>
				<verse number="30">Ama ilk köle bunu reddetti. Gitti, borcunu ödeyinceye dek adamı zindana kapattı.</verse>
				<verse number="31">Öteki köleler, olanları görünce çok üzüldüler. Efendilerine gidip bütün olup bitenleri anlattılar.</verse>
				<verse number="32">“Bunun üzerine efendisi köleyi yanına çağırdı. ‘Ey kötü köle!’ dedi. ‘Bana yalvardığın için bütün borcunu bağışladım.</verse>
				<verse number="33">Benim sana acıdığım gibi, senin de köle arkadaşına acıman gerekmez miydi?’</verse>
				<verse number="34">Bu öfkeyle efendisi, bütün borcunu ödeyinceye dek onu işkencecilere teslim etti.</verse>
				<verse number="35">“Eğer her biriniz kardeşini gönülden bağışlamazsa, göksel Babam da size öyle davranacaktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">İsa konuşmasını bitirdikten sonra Celile’den ayrılıp Yahudiye’nin Şeria Irmağı’nın karşı yakasındaki topraklarına geçti.</verse>
				<verse number="2">Büyük halk toplulukları da O’nun ardından gitti. Hasta olanları orada iyileştirdi.</verse>
				<verse number="3">İsa’nın yanına gelen bazı Ferisiler, O’nu denemek amacıyla şunu sordular: “Bir adamın, herhangi bir nedenle karısını boşaması Kutsal Yasa’ya uygun mudur?”</verse>
				<verse number="4">İsa şu karşılığı verdi: “Kutsal Yazılar’ı okumadınız mı? Yaradan başlangıçtan ‘İnsanları erkek ve dişi olarak yarattı’ ve şöyle dedi: ‘Bu nedenle adam annesini babasını bırakıp karısına bağlanacak, ikisi tek beden olacak.’</verse>
				<verse number="5">İsa şu karşılığı verdi: “Kutsal Yazılar’ı okumadınız mı? Yaradan başlangıçtan ‘İnsanları erkek ve dişi olarak yarattı’ ve şöyle dedi: ‘Bu nedenle adam annesini babasını bırakıp karısına bağlanacak, ikisi tek beden olacak.’</verse>
				<verse number="6">Şöyle ki, onlar artık iki değil, tek bedendir. O halde Tanrı’nın birleştirdiğini, insan ayırmasın.”</verse>
				<verse number="7">Ferisiler İsa’ya, “Öyleyse” dediler, “Musa neden erkeğin boşanma belgesi verip karısını boşayabileceğini söyledi?”</verse>
				<verse number="8">İsa onlara, “İnatçı olduğunuz için Musa karılarınızı boşamanıza izin verdi” dedi. “Başlangıçta bu böyle değildi.</verse>
				<verse number="9">Ben size şunu söyleyeyim, karısını fuhuştan başka bir nedenle boşayıp başkasıyla evlenen, zina etmiş olur. Boşanan kadınla evlenen de zina etmiş olur.”</verse>
				<verse number="10">Öğrenciler İsa’ya, “Eğer erkekle karısı arasındaki ilişki buysa, hiç evlenmemek daha iyi!” dediler.</verse>
				<verse number="11">İsa onlara, “Herkes bu sözü kabul edemez, ancak Tanrı’nın güç verdiği kişiler kabul edebilir” dedi.</verse>
				<verse number="12">“Çünkü kimisi doğuştan hadımdır, kimisi insanlar tarafından hadım edilir, kimisi de Göklerin Egemenliği uğruna kendini hadım sayar. Bunu kabul edebilen etsin!”</verse>
				<verse number="13">O sırada bazıları küçük çocukları İsa’nın yanına getirdiler; ellerini onların üzerine koyup dua etmesini istediler. Öğrenciler onları azarlayınca İsa, “Bırakın çocukları” dedi. “Bana gelmelerine engel olmayın! Çünkü Göklerin Egemenliği böylelerinindir.”</verse>
				<verse number="14">O sırada bazıları küçük çocukları İsa’nın yanına getirdiler; ellerini onların üzerine koyup dua etmesini istediler. Öğrenciler onları azarlayınca İsa, “Bırakın çocukları” dedi. “Bana gelmelerine engel olmayın! Çünkü Göklerin Egemenliği böylelerinindir.”</verse>
				<verse number="15">Ellerini onların üzerine koyduktan sonra oradan ayrıldı.</verse>
				<verse number="16">Adamın biri İsa’ya gelip, “Öğretmenim, sonsuz yaşama kavuşmak için nasıl bir iyilik yapmalıyım?” diye sordu.</verse>
				<verse number="17">İsa, “Bana neden iyilik hakkında soru soruyorsun?” dedi. “İyi olan yalnız biri var. Yaşama kavuşmak istiyorsan, O’nun buyruklarını yerine getir.”</verse>
				<verse number="18">“Hangi buyrukları?” diye sordu adam. İsa şu karşılığı verdi: “ ‘Adam öldürmeyeceksin, zina etmeyeceksin, çalmayacaksın, yalan yere tanıklık etmeyeceksin, annene babana saygı göstereceksin’ ve ‘Komşunu kendin gibi seveceksin.’ ”</verse>
				<verse number="19">“Hangi buyrukları?” diye sordu adam. İsa şu karşılığı verdi: “ ‘Adam öldürmeyeceksin, zina etmeyeceksin, çalmayacaksın, yalan yere tanıklık etmeyeceksin, annene babana saygı göstereceksin’ ve ‘Komşunu kendin gibi seveceksin.’ ”</verse>
				<verse number="20">Genç adam, “Bunların hepsini yerine getirdim” dedi, “Daha ne eksiğim var?”</verse>
				<verse number="21">İsa ona, “Eğer eksiksiz olmak istiyorsan, git, varını yoğunu sat, parasını yoksullara ver; böylece göklerde hazinen olur. Sonra gel, beni izle” dedi.</verse>
				<verse number="22">Genç adam bu sözleri işitince üzüntü içinde oradan uzaklaştı. Çünkü çok malı vardı.</verse>
				<verse number="23">İsa öğrencilerine, “Size doğrusunu söyleyeyim” dedi, “Zengin kişi Göklerin Egemenliği’ne zor girecek.</verse>
				<verse number="24">Yine şunu söyleyeyim ki, devenin iğne deliğinden geçmesi, zenginin Tanrı Egemenliği’ne girmesinden daha kolaydır.”</verse>
				<verse number="25">Bunu işiten öğrenciler büsbütün şaşırdılar, “Öyleyse kim kurtulabilir?” diye sordular.</verse>
				<verse number="26">İsa onlara bakarak, “İnsanlar için bu imkânsız, ama Tanrı için her şey mümkündür” dedi.</verse>
				<verse number="27">Bunun üzerine Petrus O’na, “Bak” dedi, “Biz her şeyi bırakıp senin ardından geldik, kazancımız ne olacak?”</verse>
				<verse number="28">İsa onlara, “Size doğrusunu söyleyeyim” dedi, “Her şey yenilendiğinde, İnsanoğlu görkemli tahtına oturduğunda, siz, evet ardımdan gelen sizler, on iki tahta oturup İsrail’in on iki oymağını yargılayacaksınız.</verse>
				<verse number="29">Benim adım uğruna evlerini, kardeşlerini, anne ya da babasını, çocuklarını ya da topraklarını bırakan herkes, bunların yüz katını elde edecek ve sonsuz yaşamı miras alacak.</verse>
				<verse number="30">Ne var ki, birincilerin birçoğu sonuncu, sonuncuların birçoğu da birinci olacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">“Göklerin Egemenliği, sabah erkenden bağında çalışacak işçi aramaya çıkan toprak sahibine benzer.</verse>
				<verse number="2">Adam, işçilerle günlüğü bir dinara anlaşıp onları bağına gönderdi.</verse>
				<verse number="3">“Saat dokuza doğru tekrar dışarı çıktı, çarşı meydanında boş duran başka adamlar gördü.</verse>
				<verse number="4">Onlara, ‘Siz de bağa gidip çalışın. Hakkınız neyse, veririm’ dedi, onlar da bağa gittiler. “Öğleyin ve saat üçe doğru yine çıkıp aynı şeyi yaptı.</verse>
				<verse number="5">Onlara, ‘Siz de bağa gidip çalışın. Hakkınız neyse, veririm’ dedi, onlar da bağa gittiler. “Öğleyin ve saat üçe doğru yine çıkıp aynı şeyi yaptı.</verse>
				<verse number="6">Saat beşe doğru çıkınca, orada duran başka işçiler gördü. Onlara, ‘Neden bütün gün burada boş duruyorsunuz?’ diye sordu.</verse>
				<verse number="7">“ ‘Kimse bize iş vermedi ki’ dediler. “Onlara, ‘Siz de bağa gidin, çalışın’ dedi.</verse>
				<verse number="8">“Akşam olunca, bağın sahibi kâhyasına, ‘İşçileri çağır’ dedi. ‘Sonuncudan başlayarak ilkine kadar, hepsine ücretlerini ver.’</verse>
				<verse number="9">“Saat beşe doğru işe başlayanlar gelip kâhyadan birer dinar aldılar.</verse>
				<verse number="10">İlk başlayanlar gelince daha çok alacaklarını sandılar, ama onlara da birer dinar verildi.</verse>
				<verse number="11">Paralarını alınca bağ sahibine söylenmeye başladılar:</verse>
				<verse number="12">‘En son çalışanlar yalnız bir saat çalıştı’ dediler. ‘Ama onları günün yükünü ve sıcağını çeken bizlerle bir tuttun!’</verse>
				<verse number="13">“Bağ sahibi onlardan birine şöyle karşılık verdi: ‘Arkadaş, sana haksızlık etmiyorum ki! Seninle bir dinara anlaşmadık mı?</verse>
				<verse number="14">Hakkını al, git! Sana verdiğimi sonuncuya da vermek istiyorum.</verse>
				<verse number="15">Kendi paramla istediğimi yapmaya hakkım yok mu? Yoksa cömertliğimi kıskanıyor musun?’</verse>
				<verse number="16">“İşte böylece sonuncular birinci, birinciler de sonuncu olacak.”</verse>
				<verse number="17">İsa Yeruşalim’e giderken, yolda on iki öğrencisini bir yana çekip onlara özel olarak şunu söyledi: “Şimdi Yeruşalim’e gidiyoruz. İnsanoğlu, başkâhinlerin ve din bilginlerinin eline teslim edilecek, onlar da O’nu ölüm cezasına çarptıracaklar.</verse>
				<verse number="18">İsa Yeruşalim’e giderken, yolda on iki öğrencisini bir yana çekip onlara özel olarak şunu söyledi: “Şimdi Yeruşalim’e gidiyoruz. İnsanoğlu, başkâhinlerin ve din bilginlerinin eline teslim edilecek, onlar da O’nu ölüm cezasına çarptıracaklar.</verse>
				<verse number="19">O’nunla alay etmeleri, kamçılayıp çarmıha germeleri için O’nu öteki uluslara teslim edecekler. Ne var ki O, üçüncü gün dirilecek.”</verse>
				<verse number="20">O sırada Zebedi oğullarının annesi oğullarıyla birlikte İsa’ya yaklaştı. Önünde yere kapanarak kendisinden bir dileği olduğunu söyledi.</verse>
				<verse number="21">İsa kadına, “Ne istiyorsun?” diye sordu. Kadın, “Buyruk ver, senin egemenliğinde bu iki oğlumdan biri sağında, biri solunda otursun” dedi.</verse>
				<verse number="22">“Siz ne dilediğinizi bilmiyorsunuz” diye karşılık verdi İsa. “Benim içeceğim kâseden siz içebilir misiniz?” “Evet, içebiliriz” dediler.</verse>
				<verse number="23">İsa onlara, “Elbette benim kâsemden içeceksiniz” dedi, “Ama sağımda ya da solumda oturmanıza izin vermek benim elimde değil. Babam bu yerleri belirli kişiler için hazırlamıştır.”</verse>
				<verse number="24">Bunu işiten on öğrenci iki kardeşe kızdılar.</verse>
				<verse number="25">Ama İsa onları yanına çağırıp şöyle dedi: “Bilirsiniz ki, ulusların önderleri onlara egemen kesilir, ileri gelenleri de ağırlıklarını hissettirirler.</verse>
				<verse number="26">Sizin aranızda böyle olmayacak. Aranızda büyük olmak isteyen, ötekilerin hizmetkârı olsun.</verse>
				<verse number="27">Aranızda birinci olmak isteyen, ötekilerin kulu olsun.</verse>
				<verse number="28">Nitekim İnsanoğlu, hizmet edilmeye değil, hizmet etmeye ve canını birçokları için fidye olarak vermeye geldi.”</verse>
				<verse number="29">Eriha’dan ayrılırlarken büyük bir kalabalık İsa’nın ardından gitti.</verse>
				<verse number="30">Yol kenarında oturan iki kör, İsa’nın oradan geçmekte olduğunu duyunca, “Ya Rab, ey Davut Oğlu, halimize acı!” diye bağırdılar.</verse>
				<verse number="31">Kalabalık onları azarlayarak susturmak istediyse de onlar, “Ya Rab, ey Davut Oğlu, halimize acı!” diyerek daha çok bağırdılar.</verse>
				<verse number="32">İsa durup onları çağırdı. “Sizin için ne yapmamı istiyorsunuz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="33">Onlar da, “Ya Rab, gözlerimiz açılsın” dediler.</verse>
				<verse number="34">İsa onlara acıdı, gözlerine dokundu. O anda yeniden görmeye başladılar ve O’nun ardından gittiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Yeruşalim’e yaklaşıp Zeytin Dağı’nın yamacındaki Beytfaci Köyü’ne geldiklerinde İsa, iki öğrencisini önden gönderdi. Onlara, “Karşınızdaki köye gidin” dedi, “Hemen orada bağlı bir dişi eşek ve yanında bir sıpa bulacaksınız. Onları çözüp bana getirin.</verse>
				<verse number="2">Yeruşalim’e yaklaşıp Zeytin Dağı’nın yamacındaki Beytfaci Köyü’ne geldiklerinde İsa, iki öğrencisini önden gönderdi. Onlara, “Karşınızdaki köye gidin” dedi, “Hemen orada bağlı bir dişi eşek ve yanında bir sıpa bulacaksınız. Onları çözüp bana getirin.</verse>
				<verse number="3">Size bir şey diyen olursa, ‘Rab’bin bunlara ihtiyacı var, hemen geri gönderecek’ dersiniz.”</verse>
				<verse number="4">Bu olay, peygamber aracılığıyla bildirilen şu söz yerine gelsin diye oldu:</verse>
				<verse number="5">“Siyon kızına deyin ki, ‘İşte, alçakgönüllü Kralın, Eşeğe, evet sıpaya, Eşek yavrusuna binmiş Sana geliyor.’ ”</verse>
				<verse number="6">Öğrenciler gidip İsa’nın kendilerine buyurduğu gibi yaptılar.</verse>
				<verse number="7">Eşekle sıpayı getirip üzerlerine giysilerini yaydılar, İsa sıpaya bindi.</verse>
				<verse number="8">Halkın büyük bir bölümü giysilerini yolun üzerine serdi. Bazıları da ağaçlardan dal kesip yola seriyordu.</verse>
				<verse number="9">Önden giden ve arkadan gelen kalabalıklar şöyle bağırıyorlardı: “Davut Oğlu’na hozana! Rab’bin adıyla gelene övgüler olsun, En yücelerde hozana!”</verse>
				<verse number="10">İsa Yeruşalim’e girdiği zaman bütün kent, “Bu kimdir?” diyerek çalkandı.</verse>
				<verse number="11">Kalabalıklar, “Bu, Celile’nin Nasıra Kenti’nden Peygamber İsa’dır” diyordu.</verse>
				<verse number="12">İsa, tapınağın avlusuna girerek oradaki bütün alıcı ve satıcıları dışarı kovdu. Para bozanların masalarını, güvercin satanların sehpalarını devirdi.</verse>
				<verse number="13">Onlara şöyle dedi: “ ‘Evime dua evi denecek’ diye yazılmıştır. Ama siz onu haydut inine çevirdiniz!”</verse>
				<verse number="14">İsa tapınaktayken kendisine gelen kör ve kötürümleri iyileştirdi.</verse>
				<verse number="15">Ne var ki, başkâhinlerle din bilginleri, O’nun yarattığı harikaları ve tapınakta, “Davut Oğlu’na hozana!” diye bağıran çocukları görünce öfkelendiler.</verse>
				<verse number="16">İsa’ya, “Bunların ne söylediğini duyuyor musun?” diye sordular. “Duyuyorum” dedi İsa. “Siz şu sözü hiç okumadınız mı? ‘Küçük çocukların ve emziktekilerin dudaklarından kendine övgüler döktürdün.’ ”</verse>
				<verse number="17">İsa onları bırakıp kentten çıktı. Beytanya’ya dönüp geceyi orada geçirdi.</verse>
				<verse number="18">İsa sabah erkenden kente dönerken acıkmıştı.</verse>
				<verse number="19">Yol kenarında gördüğü bir incir ağacına yaklaştı. Ağaçta yapraktan başka bir şey bulamayınca ağaca, “Artık sonsuza dek sende meyve yetişmesin!” dedi. İncir ağacı o anda kurudu.</verse>
				<verse number="20">Öğrenciler bunu görünce şaşkına döndüler. “İncir ağacı birdenbire nasıl kurudu?” diye sordular.</verse>
				<verse number="21">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Size doğrusunu söyleyeyim, eğer imanınız olur da kuşku duymazsanız, yalnız incir ağacına olanı yapmakla kalmazsınız; şu dağa, ‘Kalk, denize atıl’ derseniz, dediğiniz olacaktır.</verse>
				<verse number="22">İmanla dua ederseniz, dilediğiniz her şeyi alırsınız.”</verse>
				<verse number="23">İsa tapınağa girmiş öğretiyordu. Bu sırada başkâhinler ve halkın ileri gelenleri O’nun yanına gelerek, “Bunları hangi yetkiyle yapıyorsun, bu yetkiyi sana kim verdi?” diye sordular.</verse>
				<verse number="24">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Ben de size bir soru soracağım. Bana yanıt verirseniz, ben de size bunları hangi yetkiyle yaptığımı söylerim.</verse>
				<verse number="25">Yahya’nın vaftiz etme yetkisi nereden geldi, Tanrı’dan mı, insanlardan mı?” Bunu aralarında şöyle tartışmaya başladılar: “ ‘Tanrı’dan’ dersek, bize, ‘Öyleyse ona niçin inanmadınız?’ diyecek.</verse>
				<verse number="26">Yok eğer ‘İnsanlardan’ dersek... Halkın tepkisinden korkuyoruz. Çünkü herkes Yahya’yı peygamber sayıyor.”</verse>
				<verse number="27">İsa’ya, “Bilmiyoruz” diye yanıt verdiler. İsa, “Ben de size bunları hangi yetkiyle yaptığımı söylemeyeceğim” dedi.</verse>
				<verse number="28">“Ama şuna ne dersiniz? Bir adamın iki oğlu vardı. Adam birincisine gidip, ‘Oğlum, git bugün bağda çalış’ dedi.</verse>
				<verse number="29">“Oğlu, ‘Gitmem!’ dedi. Ama sonra pişman olup gitti.</verse>
				<verse number="30">“Adam ikinci oğluna gidip aynı şeyi söyledi. O, ‘Olur, efendim’ dedi, ama gitmedi.</verse>
				<verse number="31">“İkisinden hangisi babasının isteğini yerine getirmiş oldu?” “Birincisi” diye karşılık verdiler. İsa da onlara, “Size doğrusunu söyleyeyim, vergi görevlileriyle fahişeler, Tanrı’nın Egemenliği’ne sizden önce giriyorlar” dedi.</verse>
				<verse number="32">“Yahya size doğruluk yolunu göstermeye geldi, ona inanmadınız. Oysa vergi görevlileriyle fahişeler ona inandılar. Siz bunu gördükten sonra bile pişman olup ona inanmadınız.”</verse>
				<verse number="33">“Bir benzetme daha dinleyin: Toprak sahibi bir adam, bağ dikti, çevresini çitle çevirdi, üzüm sıkma çukuru kazdı, bir de bekçi kulesi yaptı. Sonra bağı bağcılara kiralayıp yolculuğa çıktı.</verse>
				<verse number="34">Bağbozumu yaklaşınca, üründen kendisine düşeni almaları için kölelerini bağcılara yolladı.</verse>
				<verse number="35">Bağcılar adamın kölelerini yakaladı, birini dövdü, birini öldürdü, ötekini de taşladı.</verse>
				<verse number="36">Bağ sahibi bu kez ilkinden daha çok sayıda köle yolladı. Bağcılar bunlara da aynı şeyi yaptılar.</verse>
				<verse number="37">Sonunda bağ sahibi, ‘Oğlumu sayarlar’ diyerek bağcılara onu yolladı.</verse>
				<verse number="38">“Ama bağcılar adamın oğlunu görünce birbirlerine, ‘Mirasçı bu; gelin, onu öldürüp mirasına konalım’ dediler.</verse>
				<verse number="39">Böylece onu yakaladılar, bağdan atıp öldürdüler.</verse>
				<verse number="40">Bu durumda bağın sahibi geldiği zaman bağcılara ne yapacak?”</verse>
				<verse number="41">İsa’ya şu karşılığı verdiler: “Bu korkunç adamları korkunç bir şekilde yok edecek; bağı da, ürününü kendisine zamanında verecek olan başka bağcılara kiralayacak.”</verse>
				<verse number="42">İsa onlara şunu sordu: “Kutsal Yazılar’da şu sözleri hiç okumadınız mı? ‘Yapıcıların reddettiği taş, İşte köşenin baş taşı oldu. Rab’bin işidir bu, Gözümüzde harika bir iş!’</verse>
				<verse number="43">“Bu nedenle size şunu söyleyeyim, Tanrı’nın Egemenliği sizden alınacak ve bunun ürünlerini yetiştiren bir ulusa verilecek.</verse>
				<verse number="44">“Bu taşın üzerine düşen, paramparça olacak; taş da kimin üzerine düşerse, onu ezip toz edecek.”</verse>
				<verse number="45">Başkâhinler ve Ferisiler, İsa’nın anlattığı benzetmeleri duyunca bunları kendileri için söylediğini anladılar.</verse>
				<verse number="46">O’nu tutuklamak istedilerse de, halkın tepkisinden korktular. Çünkü halk, O’nu peygamber sayıyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">İsa söz alıp onlara yine benzetmelerle şöyle seslendi: “Göklerin Egemenliği, oğlu için düğün şöleni hazırlayan bir krala benzer.</verse>
				<verse number="2">İsa söz alıp onlara yine benzetmelerle şöyle seslendi: “Göklerin Egemenliği, oğlu için düğün şöleni hazırlayan bir krala benzer.</verse>
				<verse number="3">Kral şölene davet ettiklerini çağırmak üzere kölelerini gönderdi, ama davetliler gelmek istemedi.</verse>
				<verse number="4">“Kral yine başka kölelerini gönderirken onlara dedi ki, ‘Davetlilere şunu söyleyin: Bakın, ben ziyafetimi hazırladım. Sığırlarım, besili hayvanlarım kesildi. Her şey hazır, buyrun şölene!’</verse>
				<verse number="5">“Ama davetliler aldırmadılar. Biri tarlasına, biri ticaretine gitti.</verse>
				<verse number="6">Öbürleri de kralın kölelerini yakalayıp hırpaladılar ve öldürdüler.</verse>
				<verse number="7">Kral öfkelendi. Ordularını gönderip o katilleri yok etti, kentlerini ateşe verdi.</verse>
				<verse number="8">“Sonra kölelerine şöyle dedi: ‘Düğün şöleni hazır, ama çağırdıklarım buna layık değilmiş.</verse>
				<verse number="9">Gidin yol kavşaklarına, kimi bulursanız düğüne çağırın.’</verse>
				<verse number="10">Böylece köleler yollara döküldü, iyi kötü kimi buldularsa, hepsini topladılar. Düğün yeri konuklarla doldu.</verse>
				<verse number="11">“Kral konukları görmeye geldiğinde, orada düğün giysisi giymemiş bir adam gördü.</verse>
				<verse number="12">Ona, ‘Arkadaş, düğün giysisi giymeden buraya nasıl girdin?’ diye sorunca, adamın dili tutuldu.</verse>
				<verse number="13">“O zaman kral, uşaklarına, ‘Şunun ellerini ayaklarını bağlayın, dışarıya, karanlığa atın!’ dedi. ‘Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.’</verse>
				<verse number="14">“Çünkü çağrılanlar çok, ama seçilenler azdır.”</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine Ferisiler çıkıp gittiler. İsa’yı, kendi söyleyeceği sözlerle tuzağa düşürmek amacıyla düzen kurdular.</verse>
				<verse number="16">Hirodes yanlılarıyla birlikte gönderdikleri kendi öğrencileri İsa’ya gelip, “Öğretmenimiz” dediler, “Senin dürüst biri olduğunu, Tanrı yolunu dürüstçe öğrettiğini, kimseyi kayırmadığını biliyoruz. Çünkü insanlar arasında ayrım yapmazsın.</verse>
				<verse number="17">Peki, söyle bize, sence Sezar’a vergi vermek Kutsal Yasa’ya uygun mu, değil mi?”</verse>
				<verse number="18">İsa onların kötü niyetlerini bildiğinden, “Ey ikiyüzlüler!” dedi. “Beni neden deniyorsunuz?</verse>
				<verse number="19">Vergi öderken kullandığınız parayı gösterin bana!” O’na bir dinar getirdiler.</verse>
				<verse number="20">İsa, “Bu resim, bu yazı kimin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="21">“Sezar’ın” dediler. O zaman İsa, “Öyleyse Sezar’ın hakkını Sezar’a, Tanrı’nın hakkını Tanrı’ya verin” dedi.</verse>
				<verse number="22">Bu sözleri duyunca şaştılar, İsa’yı bırakıp gittiler.</verse>
				<verse number="23">Ölümden sonra diriliş olmadığını söyleyen Sadukiler, aynı gün İsa’ya gelip şunu sordular: “Öğretmenimiz, Musa şöyle buyurmuştur: ‘Eğer bir adam çocuk sahibi olmadan ölürse, kardeşi onun karısını alsın, soyunu sürdürsün.’</verse>
				<verse number="24">Ölümden sonra diriliş olmadığını söyleyen Sadukiler, aynı gün İsa’ya gelip şunu sordular: “Öğretmenimiz, Musa şöyle buyurmuştur: ‘Eğer bir adam çocuk sahibi olmadan ölürse, kardeşi onun karısını alsın, soyunu sürdürsün.’</verse>
				<verse number="25">Aramızda yedi kardeş vardı. İlki evlendi ve öldü. Çocuğu olmadığından karısını kardeşine bıraktı.</verse>
				<verse number="26">İkincisi, üçüncüsü, yedincisine kadar hepsine aynı şey oldu.</verse>
				<verse number="27">Hepsinden sonra kadın da öldü.</verse>
				<verse number="28">Buna göre diriliş günü kadın bu yedi kardeşten hangisinin karısı olacak? Çünkü hepsi de onunla evlendi.”</verse>
				<verse number="29">İsa onlara, “Siz Kutsal Yazılar’ı ve Tanrı’nın gücünü bilmediğiniz için yanılıyorsunuz” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="30">“Dirilişten sonra insanlar ne evlenir, ne de evlendirilir, gökteki melekler gibidirler.</verse>
				<verse number="31">Ölülerin dirilmesi konusuna gelince, Tanrı’nın size bildirdiği şu sözü okumadınız mı?</verse>
				<verse number="32">‘Ben İbrahim’in Tanrısı, İshak’ın Tanrısı ve Yakup’un Tanrısı’yım’ diyor. Tanrı ölülerin değil, dirilerin Tanrısı’dır.”</verse>
				<verse number="33">Bunları işiten halk, O’nun öğretişine şaşıp kaldı.</verse>
				<verse number="34">Ferisiler, İsa’nın Sadukiler’i susturduğunu duyunca bir araya toplandılar.</verse>
				<verse number="35">Onlardan biri, bir Kutsal Yasa uzmanı, İsa’yı denemek amacıyla O’na şunu sordu: “Öğretmenim, Kutsal Yasa’da en önemli buyruk hangisidir?”</verse>
				<verse number="36">Onlardan biri, bir Kutsal Yasa uzmanı, İsa’yı denemek amacıyla O’na şunu sordu: “Öğretmenim, Kutsal Yasa’da en önemli buyruk hangisidir?”</verse>
				<verse number="37">İsa ona şu karşılığı verdi: “ ‘Tanrın Rab’bi bütün yüreğinle, bütün canınla ve bütün aklınla seveceksin.’</verse>
				<verse number="38">İşte ilk ve en önemli buyruk budur.</verse>
				<verse number="39">İlkine benzeyen ikinci buyruk da şudur: ‘Komşunu kendin gibi seveceksin.’</verse>
				<verse number="40">Kutsal Yasa’nın tümü ve peygamberlerin sözleri bu iki buyruğa dayanır.”</verse>
				<verse number="41">Ferisiler toplu haldeyken İsa onlara şunu sordu: “Mesih’le ilgili olarak ne düşünüyorsunuz? O kimin oğludur?” Onlar da, “Davut’un Oğlu” dediler.</verse>
				<verse number="42">Ferisiler toplu haldeyken İsa onlara şunu sordu: “Mesih’le ilgili olarak ne düşünüyorsunuz? O kimin oğludur?” Onlar da, “Davut’un Oğlu” dediler.</verse>
				<verse number="43">İsa şöyle dedi: “O halde nasıl oluyor da Davut, Ruh’tan esinlenerek O’ndan ‘Rab’ diye söz ediyor? Şöyle diyor Davut:</verse>
				<verse number="44">‘Rab Rabbim’e dedi ki, Ben düşmanlarını Ayaklarının altına serinceye dek Sağımda otur.’</verse>
				<verse number="45">Davut O’ndan Rab diye söz ettiğine göre, O nasıl Davut’un Oğlu olur?”</verse>
				<verse number="46">İsa’ya hiç kimse karşılık veremedi. O günden sonra artık kimse de O’na bir şey sormaya cesaret edemedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Bundan sonra İsa halka ve öğrencilerine şöyle seslendi: “Din bilginleri ve Ferisiler Musa’nın kürsüsünde otururlar.</verse>
				<verse number="2">Bundan sonra İsa halka ve öğrencilerine şöyle seslendi: “Din bilginleri ve Ferisiler Musa’nın kürsüsünde otururlar.</verse>
				<verse number="3">Bu nedenle size söylediklerinin tümünü yapın ve yerine getirin, ama onların yaptıklarını yapmayın. Çünkü söyledikleri şeyleri kendileri yapmazlar.</verse>
				<verse number="4">Ağır ve taşınması güç yükleri bağlayıp başkalarının sırtına yüklerler, kendileriyse bu yükleri taşımak için parmaklarını bile oynatmak istemezler.</verse>
				<verse number="5">“Yaptıklarının tümünü gösteriş için yaparlar. Örneğin, hamaillerini büyük, giysilerinin püsküllerini uzun yaparlar.</verse>
				<verse number="6">Şölenlerde başköşeye, havralarda en seçkin yerlere kurulmaya bayılırlar.</verse>
				<verse number="7">Meydanlarda selamlanmaktan ve insanların kendilerini ‘Rabbî’ diye çağırmalarından zevk duyarlar.</verse>
				<verse number="8">“Kimse sizi ‘Rabbî’ diye çağırmasın. Çünkü sizin tek öğretmeniniz var ve hepiniz kardeşsiniz.</verse>
				<verse number="9">Yeryüzünde kimseye ‘Baba’ demeyin. Çünkü tek Babanız var, O da göksel Baba’dır.</verse>
				<verse number="10">Kimse sizi ‘Önder’ diye çağırmasın. Çünkü tek önderiniz var, O da Mesih’tir.</verse>
				<verse number="11">Aranızda en üstün olan, ötekilerin hizmetkârı olsun.</verse>
				<verse number="12">Kendini yücelten alçaltılacak, kendini alçaltan yüceltilecektir.</verse>
				<verse number="13">“Vay halinize ey din bilginleri ve Ferisiler, ikiyüzlüler! Göklerin Egemenliği’nin kapısını insanların yüzüne kapıyorsunuz; ne kendiniz içeri giriyor, ne de girmek isteyenleri bırakıyorsunuz!</verse>
				<verse number="14">“Vay halinize ey din bilginleri ve Ferisiler, ikiyüzlüler! Göklerin Egemenliği’nin kapısını insanların yüzüne kapıyorsunuz; ne kendiniz içeri giriyor, ne de girmek isteyenleri bırakıyorsunuz!</verse>
				<verse number="15">“Vay halinize ey din bilginleri ve Ferisiler, ikiyüzlüler! Tek bir kişiyi dininize döndürmek için denizleri, kıtaları dolaşırsınız. Dininize döneni de kendinizden iki kat cehennemlik yaparsınız.</verse>
				<verse number="16">“Vay halinize kör kılavuzlar! Diyorsunuz ki, ‘Tapınak üzerine ant içenin andı sayılmaz, ama tapınaktaki altın üzerine ant içen, andını yerine getirmek zorundadır.’</verse>
				<verse number="17">Budalalar, körler! Hangisi daha önemli, altın mı, altını kutsal kılan tapınak mı?</verse>
				<verse number="18">Yine diyorsunuz ki, ‘Sunak üzerine ant içenin andı sayılmaz, ama sunaktaki adağın üzerine ant içen, andını yerine getirmek zorundadır.’</verse>
				<verse number="19">Ey körler! Hangisi daha önemli, adak mı, adağı kutsal kılan sunak mı?</verse>
				<verse number="20">Öyleyse sunak üzerine ant içen, hem sunağın hem de sunaktaki her şeyin üzerine ant içmiş olur.</verse>
				<verse number="21">Tapınak üzerine ant içen de hem tapınak, hem de tapınakta yaşayan Tanrı üzerine ant içmiş olur.</verse>
				<verse number="22">Gök üzerine ant içen, Tanrı’nın tahtı ve tahtta oturanın üzerine ant içmiş olur.</verse>
				<verse number="23">“Vay halinize ey din bilginleri ve Ferisiler, ikiyüzlüler! Siz nanenin, dereotunun ve kimyonun ondalığını verirsiniz de, Kutsal Yasa’nın daha önemli konularını –adaleti, merhameti, sadakati– ihmal edersiniz. Ondalık vermeyi ihmal etmeden asıl bunları yerine getirmeniz gerekirdi.</verse>
				<verse number="24">Ey kör kılavuzlar! Küçük sineği süzer ayırır, ama deveyi yutarsınız!</verse>
				<verse number="25">“Vay halinize ey din bilginleri ve Ferisiler, ikiyüzlüler! Bardağın ve çanağın dışını temizlersiniz, oysa bunların içi açgözlülük ve taşkınlıkla doludur.</verse>
				<verse number="26">Ey kör Ferisi! Sen önce bardağın ve çanağın içini temizle ki, dıştan da temiz olsunlar.</verse>
				<verse number="27">“Vay halinize ey din bilginleri ve Ferisiler, ikiyüzlüler! Siz dıştan güzel görünen, ama içi ölü kemikleri ve her türlü pislikle dolu badanalı mezarlara benzersiniz.</verse>
				<verse number="28">Dıştan insanlara doğru görünürsünüz, ama içte ikiyüzlülük ve kötülükle dolusunuz.</verse>
				<verse number="29">“Vay halinize ey din bilginleri ve Ferisiler, ikiyüzlüler! Peygamberlerin mezarlarını yapar, doğru kişilerin anıtlarını donatırsınız.</verse>
				<verse number="30">‘Atalarımızın yaşadığı günlerde yaşasaydık, onlarla birlikte peygamberlerin kanına girmezdik’ diyorsunuz.</verse>
				<verse number="31">Böylece, peygamberleri öldürenlerin torunları olduğunuza kendiniz tanıklık ediyorsunuz.</verse>
				<verse number="32">Haydi, atalarınızın başlattığı işi bitirin!</verse>
				<verse number="33">“Sizi yılanlar, engerekler soyu! Cehennem cezasından nasıl kaçacaksınız?</verse>
				<verse number="34">İşte bunun için size peygamberler, bilge kişiler ve din bilginleri gönderiyorum. Bunlardan kimini öldürecek, çarmıha gereceksiniz. Kimini havralarınızda kamçılayacak, kentten kente kovalayacaksınız.</verse>
				<verse number="35">Böylelikle, doğru kişi olan Habil’in kanından, tapınakla sunak arasında öldürdüğünüz Berekya oğlu Zekeriya’nın kanına kadar, yeryüzünde akıtılan her doğru kişinin kanından sorumlu tutulacaksınız.</verse>
				<verse number="36">Size doğrusunu söyleyeyim, bunların hepsinden bu kuşak sorumlu tutulacaktır.</verse>
				<verse number="37">“Ey Yeruşalim! Peygamberleri öldüren, kendisine gönderilenleri taşlayan Yeruşalim! Tavuğun civcivlerini kanatları altına topladığı gibi ben de kaç kez senin çocuklarını toplamak istedim, ama siz istemediniz.</verse>
				<verse number="38">Bakın, eviniz ıssız bırakılacak!</verse>
				<verse number="39">Size şunu söyleyeyim: ‘Rab’bin adıyla gelene övgüler olsun!’ diyeceğiniz zamana dek beni bir daha görmeyeceksiniz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">İsa tapınaktan çıkıp giderken, öğrencileri, tapınağın binalarını O’na göstermek için yanına geldiler.</verse>
				<verse number="2">İsa onlara, “Bütün bunları görüyor musunuz?” dedi. “Size doğrusunu söyleyeyim, burada taş üstünde taş kalmayacak, hepsi yıkılacak!”</verse>
				<verse number="3">İsa, Zeytin Dağı’nda otururken öğrencileri yalnız olarak yanına geldiler. “Söyle bize” dediler, “Bu dediklerin ne zaman olacak, senin gelişini ve çağın bitimini gösteren belirti ne olacak?”</verse>
				<verse number="4">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Sakın kimse sizi saptırmasın!</verse>
				<verse number="5">Birçokları, ‘Mesih benim’ diyerek benim adımla gelip birçok kişiyi aldatacaklar.</verse>
				<verse number="6">Savaş gürültüleri, savaş haberleri duyacaksınız. Sakın korkmayın! Bunların olması gerek, ama bu daha son demek değildir.</verse>
				<verse number="7">Ulus ulusa, devlet devlete savaş açacak; yer yer kıtlıklar, depremler olacak.</verse>
				<verse number="8">Bütün bunlar, doğum sancılarının başlangıcıdır.</verse>
				<verse number="9">“O zaman sizi sıkıntıya sokacak, öldürecekler. Benim adımdan ötürü bütün uluslar sizden nefret edecek.</verse>
				<verse number="10">O zaman birçok kişi imandan sapacak, birbirlerini ele verecek ve birbirlerinden nefret edecekler.</verse>
				<verse number="11">Birçok sahte peygamber türeyecek ve bunlar birçok kişiyi saptıracak.</verse>
				<verse number="12">Kötülüklerin çoğalmasından ötürü birçoklarının sevgisi soğuyacak.</verse>
				<verse number="13">Ama sonuna kadar dayanan kurtulacaktır.</verse>
				<verse number="14">Göksel egemenliğin bu Müjdesi bütün uluslara tanıklık olmak üzere dünyanın her yerinde duyurulacak. İşte o zaman son gelecektir.</verse>
				<verse number="15">“Peygamber Daniel’in sözünü ettiği yıkıcı iğrenç şeyin kutsal yerde dikildiğini gördüğünüz zaman –okuyan anlasın– Yahudiye’de bulunanlar dağlara kaçsın.</verse>
				<verse number="16">“Peygamber Daniel’in sözünü ettiği yıkıcı iğrenç şeyin kutsal yerde dikildiğini gördüğünüz zaman –okuyan anlasın– Yahudiye’de bulunanlar dağlara kaçsın.</verse>
				<verse number="17">Damda olan, evindeki eşyalarını almak için aşağı inmesin.</verse>
				<verse number="18">Tarlada olan, abasını almak için geri dönmesin.</verse>
				<verse number="19">O günlerde gebe olan, çocuk emziren kadınların vay haline!</verse>
				<verse number="20">Dua edin ki, kaçışınız kışa ya da Şabat Günü’ne rastlamasın.</verse>
				<verse number="21">Çünkü o günlerde öyle korkunç bir sıkıntı olacak ki, dünyanın başlangıcından bu yana böylesi olmamış, bundan sonra da olmayacaktır.</verse>
				<verse number="22">O günler kısaltılmamış olsaydı, hiç kimse kurtulamazdı. Ama seçilmiş olanlar uğruna o günler kısaltılacak.</verse>
				<verse number="23">Eğer o zaman biri size, ‘İşte Mesih burada’, ya da ‘İşte şurada’ derse, inanmayın.</verse>
				<verse number="24">Çünkü sahte mesihler, sahte peygamberler türeyecek; bunlar büyük belirtiler ve harikalar yapacaklar. Öyle ki, ellerinden gelse, seçilmiş olanları bile saptıracaklar.</verse>
				<verse number="25">İşte size önceden söylüyorum.</verse>
				<verse number="26">“Bunun için size, ‘İşte Mesih çölde’ derlerse gitmeyin. ‘Bakın, iç odalarda’ derlerse inanmayın.</verse>
				<verse number="27">Çünkü İnsanoğlu’nun gelişi, doğuda çakıp batıya kadar her taraftan görülen şimşek gibi olacaktır.</verse>
				<verse number="28">“Leş neredeyse, akbabalar oraya üşüşecek.</verse>
				<verse number="29">“O günlerin sıkıntısından hemen sonra, ‘Güneş kararacak, Ay ışık vermez olacak, Yıldızlar gökten düşecek, Göksel güçler sarsılacak.’</verse>
				<verse number="30">“O zaman İnsanoğlu’nun belirtisi gökte görünecek. Yeryüzündeki bütün halklar ağlayıp dövünecek, İnsanoğlu’nun gökteki bulutlar üzerinde büyük güç ve görkemle geldiğini görecekler.</verse>
				<verse number="31">Kendisi güçlü bir borazan sesiyle meleklerini gönderecek. Melekler O’nun seçtiklerini göğün bir ucundan öbür ucuna dek, dünyanın dört bucağından toplayacaklar.</verse>
				<verse number="32">“İncir ağacından ders alın! Dalları filizlenip yaprakları sürünce, yaz mevsiminin yakın olduğunu anlarsınız.</verse>
				<verse number="33">Aynı şekilde, bütün bunların gerçekleştiğini gördüğünüzde bilin ki, İnsanoğlu yakındır, kapıdadır.</verse>
				<verse number="34">Size doğrusunu söyleyeyim, bütün bunlar olmadan bu kuşak ortadan kalkmayacak.</verse>
				<verse number="35">Yer ve gök ortadan kalkacak, ama benim sözlerim asla ortadan kalkmayacaktır.”</verse>
				<verse number="36">“O günü ve saati, ne gökteki melekler, ne de Oğul bilir; Baba’dan başka kimse bilmez.</verse>
				<verse number="37">Nuh’un günlerinde nasıl olduysa, İnsanoğlu’nun gelişinde de öyle olacak.</verse>
				<verse number="38">Nuh’un gemiye bindiği güne dek, tufandan önceki günlerde insanlar yiyip içiyor, evlenip evlendiriliyorlardı.</verse>
				<verse number="39">Tufan gelinceye, hepsini süpürüp götürünceye dek başlarına geleceklerden habersizdiler. İnsanoğlu’nun gelişi de öyle olacak.</verse>
				<verse number="40">O gün tarlada bulunan iki kişiden biri alınacak, biri bırakılacak.</verse>
				<verse number="41">Değirmende buğday öğüten iki kadından biri alınacak, biri bırakılacak.</verse>
				<verse number="42">“Bunun için uyanık kalın. Çünkü Rabbiniz’in geleceği günü bilemezsiniz.</verse>
				<verse number="43">Ama şunu bilin ki, ev sahibi, hırsızın gece hangi saatte geleceğini bilse, uyanık kalır, evinin soyulmasına fırsat vermez.</verse>
				<verse number="44">Bunun için siz de hazır olun! Çünkü İnsanoğlu beklemediğiniz saatte gelecektir.</verse>
				<verse number="45">“Efendinin, hizmetkârlarına vaktinde yiyecek vermek için başlarına atadığı güvenilir ve akıllı köle kimdir?</verse>
				<verse number="46">Efendisi eve döndüğünde işinin başında bulacağı o köleye ne mutlu!</verse>
				<verse number="47">Size doğrusunu söyleyeyim, efendisi onu bütün malının üzerinde yetkili kılacak.</verse>
				<verse number="48">Ama o köle kötü olur da içinden, ‘Efendim gecikiyor’ der ve öteki köleleri dövmeye başlarsa, sarhoşlarla birlikte yiyip içerse, efendisi, onun beklemediği günde, ummadığı saatte gelecek, onu şiddetle cezalandırıp ikiyüzlülerle bir tutacak. Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.”</verse>
				<verse number="49">Ama o köle kötü olur da içinden, ‘Efendim gecikiyor’ der ve öteki köleleri dövmeye başlarsa, sarhoşlarla birlikte yiyip içerse, efendisi, onun beklemediği günde, ummadığı saatte gelecek, onu şiddetle cezalandırıp ikiyüzlülerle bir tutacak. Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.”</verse>
				<verse number="50">Ama o köle kötü olur da içinden, ‘Efendim gecikiyor’ der ve öteki köleleri dövmeye başlarsa, sarhoşlarla birlikte yiyip içerse, efendisi, onun beklemediği günde, ummadığı saatte gelecek, onu şiddetle cezalandırıp ikiyüzlülerle bir tutacak. Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.”</verse>
				<verse number="51">Ama o köle kötü olur da içinden, ‘Efendim gecikiyor’ der ve öteki köleleri dövmeye başlarsa, sarhoşlarla birlikte yiyip içerse, efendisi, onun beklemediği günde, ummadığı saatte gelecek, onu şiddetle cezalandırıp ikiyüzlülerle bir tutacak. Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">“O zaman Göklerin Egemenliği, kandillerini alıp güveyi karşılamaya çıkan on kıza benzeyecek.</verse>
				<verse number="2">Bunların beşi akıllı, beşi akılsızdı.</verse>
				<verse number="3">Akılsızlar yanlarına kandillerini aldılar, ama yağ almadılar.</verse>
				<verse number="4">Akıllılar ise, kandilleriyle birlikte kaplar içinde yağ da aldılar.</verse>
				<verse number="5">Güvey gecikince hepsini uyku bastı, dalıp uyudular.</verse>
				<verse number="6">“Gece yarısı bir ses yankılandı: ‘İşte güvey geliyor, onu karşılamaya çıkın!’</verse>
				<verse number="7">Bunun üzerine kızların hepsi kalkıp kandillerini tazelediler.</verse>
				<verse number="8">“Akılsızlar akıllılara, ‘Kandillerimiz sönüyor, bize yağ verin!’ dediler.</verse>
				<verse number="9">“Akıllılar, ‘Olmaz! Hem bize hem size yetmeyebilir. En iyisi satıcılara gidin, kendinize yağ alın’ dediler.</verse>
				<verse number="10">“Ne var ki, onlar yağ satın almaya giderlerken güvey geldi. Hazırlıklı olan kızlar, onunla birlikte düğün şölenine girdiler ve kapı kapandı.</verse>
				<verse number="11">“Daha sonra gelen öbür kızlar, ‘Efendimiz, efendimiz, aç kapıyı bize!’ dediler.</verse>
				<verse number="12">“Güvey ise, ‘Size doğrusunu söyleyeyim, sizi tanımıyorum’ dedi.</verse>
				<verse number="13">“Bu nedenle uyanık kalın. Çünkü o günü ve o saati bilemezsiniz.”</verse>
				<verse number="14">“Göksel egemenlik, yolculuğa çıkan bir adamın kölelerini çağırıp malını onlara emanet etmesine benzer.</verse>
				<verse number="15">“Adam, her birinin yeteneğine göre, birine beş, birine iki, birine de bir talant vererek yola çıktı.</verse>
				<verse number="16">Beş talant alan, hemen gidip bu parayı işletti ve beş talant daha kazandı.</verse>
				<verse number="17">İki talant alan da iki talant daha kazandı.</verse>
				<verse number="18">Bir talant alan ise gidip toprağı kazdı ve efendisinin parasını sakladı.</verse>
				<verse number="19">“Uzun zaman sonra bu kölelerin efendisi döndü, onlarla hesaplaşmaya oturdu.</verse>
				<verse number="20">Beş talant alan gelip beş talant daha getirdi, ‘Efendimiz’ dedi, ‘Bana beş talant emanet etmiştin; bak, beş talant daha kazandım.’</verse>
				<verse number="21">“Efendisi ona, ‘Aferin, iyi ve güvenilir köle!’ dedi. ‘Sen küçük işlerde güvenilir olduğunu gösterdin, ben de seni büyük işlerin başına geçireceğim. Gel, efendinin şenliğine katıl!’</verse>
				<verse number="22">“İki talant alan da geldi, ‘Efendimiz’ dedi, ‘Bana iki talant emanet etmiştin; bak, iki talant daha kazandım.’</verse>
				<verse number="23">“Efendisi ona, ‘Aferin, iyi ve güvenilir köle!’ dedi. ‘Sen küçük işlerde güvenilir olduğunu gösterdin, ben de seni büyük işlerin başına geçireceğim. Gel, efendinin şenliğine katıl!’</verse>
				<verse number="24">“Sonra bir talant alan geldi, ‘Efendimiz’ dedi, ‘Senin sert bir adam olduğunu biliyordum. Ekmediğin yerden biçer, harman savurmadığın yerden devşirirsin.</verse>
				<verse number="25">Bu nedenle korktum, gidip senin verdiğin talantı toprağa gömdüm. İşte, al paranı!’</verse>
				<verse number="26">“Efendisi ona şu karşılığı verdi: ‘Kötü ve tembel köle! Ekmediğim yerden biçtiğimi, harman savurmadığım yerden devşirdiğimi bildiğine göre paramı faize vermeliydin. Ben de geldiğimde onu faiziyle geri alırdım...</verse>
				<verse number="27">“Efendisi ona şu karşılığı verdi: ‘Kötü ve tembel köle! Ekmediğim yerden biçtiğimi, harman savurmadığım yerden devşirdiğimi bildiğine göre paramı faize vermeliydin. Ben de geldiğimde onu faiziyle geri alırdım...</verse>
				<verse number="28">Haydi, elindeki talantı alın, on talantı olana verin!</verse>
				<verse number="29">Çünkü kimde varsa, ona daha çok verilecek ve o bolluk içinde olacak. Ama kimde yoksa, kendisinde olan da elinden alınacak.</verse>
				<verse number="30">Şu yararsız köleyi dışarıya, karanlığa atın. Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.’ ”</verse>
				<verse number="31">“İnsanoğlu kendi görkemi içinde bütün melekleriyle birlikte gelince, görkemli tahtına oturacak.</verse>
				<verse number="32">Ulusların hepsi O’nun önünde toplanacak, O da koyunları keçilerden ayıran bir çoban gibi, insanları birbirinden ayıracak.</verse>
				<verse number="33">Koyunları sağına, keçileri soluna alacak.</verse>
				<verse number="34">“O zaman Kral, sağındaki kişilere, ‘Sizler, Babam’ın kutsadıkları, gelin!’ diyecek. ‘Dünya kurulduğundan beri sizin için hazırlanmış olan egemenliği miras alın!</verse>
				<verse number="35">Çünkü acıkmıştım, bana yiyecek verdiniz; susamıştım, bana içecek verdiniz; yabancıydım, beni içeri aldınız.</verse>
				<verse number="36">Çıplaktım, beni giydirdiniz; hastaydım, benimle ilgilendiniz; zindandaydım, yanıma geldiniz.’</verse>
				<verse number="37">“O vakit doğru kişiler O’na şu karşılığı verecek: ‘Ya Rab, seni ne zaman aç görüp doyurduk, susuz görüp su verdik?</verse>
				<verse number="38">Ne zaman seni yabancı görüp içeri aldık, ya da çıplak görüp giydirdik?</verse>
				<verse number="39">Seni ne zaman hasta ya da zindanda görüp yanına geldik?’</verse>
				<verse number="40">“Kral da onları şöyle yanıtlayacak: ‘Size doğrusunu söyleyeyim, bu en basit kardeşlerimden biri için yaptığınızı, benim için yapmış oldunuz.’</verse>
				<verse number="41">“Sonra solundakilere şöyle diyecek: ‘Ey lanetliler, çekilin önümden! İblis’le melekleri için hazırlanmış sönmez ateşe gidin!</verse>
				<verse number="42">Çünkü acıkmıştım, bana yiyecek vermediniz; susamıştım, bana içecek vermediniz; yabancıydım, beni içeri almadınız; çıplaktım, beni giydirmediniz; hastaydım, zindandaydım, benimle ilgilenmediniz.’</verse>
				<verse number="43">Çünkü acıkmıştım, bana yiyecek vermediniz; susamıştım, bana içecek vermediniz; yabancıydım, beni içeri almadınız; çıplaktım, beni giydirmediniz; hastaydım, zindandaydım, benimle ilgilenmediniz.’</verse>
				<verse number="44">“O vakit onlar da şöyle karşılık verecekler: ‘Ya Rab, seni ne zaman aç, susuz, yabancı, çıplak, hasta ya da zindanda gördük de yardım etmedik?’</verse>
				<verse number="45">“Kral da onlara şu yanıtı verecek: ‘Size doğrusunu söyleyeyim, mademki bu en basit kardeşlerimden biri için bunu yapmadınız, benim için de yapmamış oldunuz.’</verse>
				<verse number="46">“Bunlar sonsuz azaba, doğrular ise sonsuz yaşama gidecekler.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">İsa bütün bunları anlattıktan sonra öğrencilerine, “İki gün sonra Fısıh Bayramı olduğunu biliyorsunuz” dedi, “İnsanoğlu çarmıha gerilmek üzere ele verilecek.”</verse>
				<verse number="2">İsa bütün bunları anlattıktan sonra öğrencilerine, “İki gün sonra Fısıh Bayramı olduğunu biliyorsunuz” dedi, “İnsanoğlu çarmıha gerilmek üzere ele verilecek.”</verse>
				<verse number="3">Bu sırada başkâhinlerle halkın ileri gelenleri, Kayafa adındaki başkâhinin sarayında toplandılar.</verse>
				<verse number="4">İsa’yı hileyle tutuklayıp öldürmek için düzen kurdular.</verse>
				<verse number="5">Ama, “Bayramda olmasın ki, halk arasında kargaşalık çıkmasın” diyorlardı.</verse>
				<verse number="6">İsa Beytanya’da cüzamlı Simun’un evindeyken, yanına bir kadın geldi. Kadın kaymaktaşından bir kap içinde çok değerli, güzel kokulu yağ getirmişti. İsa sofrada otururken, kadın yağı O’nun başına döktü.</verse>
				<verse number="7">İsa Beytanya’da cüzamlı Simun’un evindeyken, yanına bir kadın geldi. Kadın kaymaktaşından bir kap içinde çok değerli, güzel kokulu yağ getirmişti. İsa sofrada otururken, kadın yağı O’nun başına döktü.</verse>
				<verse number="8">Öğrenciler bunu görünce kızdılar. “Nedir bu savurganlık?” dediler.</verse>
				<verse number="9">“Bu yağ pahalıya satılabilir, parası yoksullara verilebilirdi.”</verse>
				<verse number="10">Söylenenleri farkeden İsa, öğrencilerine, “Kadını neden üzüyorsunuz?” dedi. “Benim için güzel bir şey yaptı.</verse>
				<verse number="11">Yoksullar her zaman aranızdadır, ama ben her zaman aranızda olmayacağım.</verse>
				<verse number="12">Kadın bu güzel kokulu yağı, beni gömülmeye hazırlamak için bedenimin üzerine boşalttı.</verse>
				<verse number="13">Size doğrusunu söyleyeyim, bu Müjde dünyanın neresinde duyurulursa, bu kadının yaptığı da onun anılması için anlatılacak.”</verse>
				<verse number="14">O sırada Onikiler’den biri –adı Yahuda İskariot olanı– başkâhinlere giderek, “O’nu ele verirsem bana ne verirsiniz?” dedi. Otuz gümüş tartıp ona verdiler.</verse>
				<verse number="15">O sırada Onikiler’den biri –adı Yahuda İskariot olanı– başkâhinlere giderek, “O’nu ele verirsem bana ne verirsiniz?” dedi. Otuz gümüş tartıp ona verdiler.</verse>
				<verse number="16">Yahuda o andan itibaren İsa’yı ele vermek için fırsat kollamaya başladı.</verse>
				<verse number="17">Mayasız Ekmek Bayramı’nın ilk günü öğrenciler İsa’nın yanına gelerek, “Fısıh yemeğini yemen için nerede hazırlık yapmamızı istersin?” diye sordular.</verse>
				<verse number="18">İsa onlara, “Kente varıp o adamın evine gidin” dedi. “Ona şöyle deyin: ‘Öğretmen diyor ki, zamanım yaklaştı. Fısıh Bayramı’nı, öğrencilerimle birlikte senin evinde kutlayacağım.’ ”</verse>
				<verse number="19">Öğrenciler, İsa’nın buyruğunu yerine getirerek Fısıh yemeği için hazırlık yaptılar.</verse>
				<verse number="20">Akşam olunca İsa on iki öğrencisiyle yemeğe oturdu.</verse>
				<verse number="21">Yemek yerlerken, “Size doğrusunu söyleyeyim, sizden biri bana ihanet edecek” dedi.</verse>
				<verse number="22">Bu söz onları kedere boğdu. Teker teker, “Ya Rab, beni demek istemedin ya?” diye sormaya başladılar.</verse>
				<verse number="23">O da, “Bana ihanet edecek olan” dedi, “Elindeki ekmeği benimle birlikte sahana batırandır.</verse>
				<verse number="24">İnsanoğlu, kendisi için yazılmış olduğu gibi gidiyor, ama İnsanoğlu’na ihanet edenin vay haline! O adam hiç doğmamış olsaydı, kendisi için daha iyi olurdu.”</verse>
				<verse number="25">O’na ihanet edecek olan Yahuda, “Rabbî, yoksa beni mi demek istedin?” diye sordu. İsa ona, “Söylediğin gibidir” karşılığını verdi.</verse>
				<verse number="26">Yemek sırasında İsa eline ekmek aldı, şükredip ekmeği böldü ve öğrencilerine verdi. “Alın, yiyin” dedi, “Bu benim bedenimdir.”</verse>
				<verse number="27">Sonra bir kâse alıp şükretti ve bunu öğrencilerine vererek, “Hepiniz bundan için” dedi.</verse>
				<verse number="28">“Çünkü bu benim kanımdır, günahların bağışlanması için birçokları uğruna akıtılan antlaşma kanıdır.</verse>
				<verse number="29">Size şunu söyleyeyim, Babam’ın egemenliğinde sizinle birlikte yenisini içeceğim o güne dek, asmanın bu ürününden bir daha içmeyeceğim.”</verse>
				<verse number="30">İlahi söyledikten sonra dışarı çıkıp Zeytin Dağı’na doğru gittiler.</verse>
				<verse number="31">Bu arada İsa öğrencilerine, “Bu gece hepiniz benden ötürü sendeleyip düşeceksiniz” dedi. “Çünkü şöyle yazılmıştır: ‘Çobanı vuracağım, Sürüdeki koyunlar darmadağın olacak.’</verse>
				<verse number="32">Ama ben dirildikten sonra sizden önce Celile’ye gideceğim.”</verse>
				<verse number="33">Petrus O’na, “Herkes senden ötürü sendeleyip düşse de ben asla düşmem” dedi.</verse>
				<verse number="34">“Sana doğrusunu söyleyeyim” dedi İsa, “Bu gece horoz ötmeden beni üç kez inkâr edeceksin.”</verse>
				<verse number="35">Petrus, “Seninle birlikte ölmem gerekse bile seni asla inkâr etmem” dedi. Öğrencilerin hepsi de aynı şeyi söyledi.</verse>
				<verse number="36">Sonra İsa öğrencileriyle birlikte Getsemani denen yere geldi. Öğrencilerine, “Ben şuraya gidip dua edeceğim, siz burada oturun” dedi.</verse>
				<verse number="37">Petrus ile Zebedi’nin iki oğlunu yanına aldı. Kederlenmeye, ağır bir sıkıntı duymaya başlamıştı.</verse>
				<verse number="38">Onlara, “Ölesiye kederliyim” dedi. “Burada kalın, benimle birlikte uyanık durun.”</verse>
				<verse number="39">Biraz ilerledi, yüzüstü yere kapanıp dua etmeye başladı. “Baba” dedi, “Mümkünse bu kâse benden uzaklaştırılsın. Yine de benim değil, senin istediğin olsun.”</verse>
				<verse number="40">Öğrencilerin yanına döndüğünde onları uyumuş buldu. Petrus’a, “Demek ki benimle birlikte bir saat uyanık kalamadınız!” dedi.</verse>
				<verse number="41">“Uyanık durup dua edin ki, ayartılmayasınız. Ruh isteklidir, ama beden güçsüzdür.”</verse>
				<verse number="42">İsa ikinci kez uzaklaşıp dua etti. “Baba” dedi, “Eğer ben içmeden bu kâsenin uzaklaştırılması mümkün değilse, senin istediğin olsun.”</verse>
				<verse number="43">Geri geldiğinde öğrencilerini yine uyumuş buldu. Onların göz kapaklarına ağırlık çökmüştü.</verse>
				<verse number="44">Onları bırakıp tekrar uzaklaştı, yine aynı sözlerle üçüncü kez dua etti.</verse>
				<verse number="45">Sonra öğrencilerin yanına dönerek, “Hâlâ uyuyor, dinleniyor musunuz?” dedi. “İşte saat yaklaştı, İnsanoğlu günahkârların eline veriliyor.</verse>
				<verse number="46">Kalkın, gidelim. İşte bana ihanet eden geldi!”</verse>
				<verse number="47">İsa daha konuşurken, Onikiler’den biri olan Yahuda geldi. Yanında, başkâhinlerle halkın ileri gelenleri tarafından gönderilmiş kılıçlı sopalı büyük bir kalabalık vardı.</verse>
				<verse number="48">İsa’ya ihanet eden Yahuda, “Kimi öpersem, İsa O’dur, O’nu tutuklayın” diye onlarla sözleşmişti.</verse>
				<verse number="49">Dosdoğru İsa’ya gidip, “Selam, Rabbî!” diyerek O’nu öptü.</verse>
				<verse number="50">İsa, “Arkadaş, ne yapacaksan yap!” dedi. Bunun üzerine adamlar yaklaştı, İsa’yı yakalayıp tutukladılar.</verse>
				<verse number="51">İsa’yla birlikte olanlardan biri, ani bir hareketle kılıcını çekti, başkâhinin kölesine vurup kulağını uçurdu.</verse>
				<verse number="52">O zaman İsa ona, “Kılıcını yerine koy!” dedi. “Kılıç çekenlerin hepsi kılıçla ölecek.</verse>
				<verse number="53">Yoksa Babam’dan yardım isteyemez miyim sanıyorsun? İstesem, hemen şu an bana on iki tümenden fazla melek gönderir.</verse>
				<verse number="54">Ama böyle olması gerektiğini bildiren Kutsal Yazılar o zaman nasıl yerine gelir?”</verse>
				<verse number="55">Bundan sonra İsa kalabalığa dönüp şöyle seslendi: “Niçin bir haydutmuşum gibi beni kılıç ve sopalarla yakalamaya geldiniz? Her gün tapınakta oturup öğretiyordum, beni tutuklamadınız.</verse>
				<verse number="56">Ama bütün bunlar, peygamberlerin yazdıkları yerine gelsin diye oldu.” O zaman öğrencilerin hepsi O’nu bırakıp kaçtı.</verse>
				<verse number="57">İsa’yı tutuklayanlar, O’nu Başkâhin Kayafa’ya götürdüler. Din bilginleriyle ileri gelenler de orada toplanmışlardı.</verse>
				<verse number="58">Petrus, İsa’yı uzaktan, ta başkâhinin avlusuna kadar izledi. Sonucu görmek için içeri girip nöbetçilerin yanına oturdu.</verse>
				<verse number="59">Başkâhinlerle Yüksek Kurul’un öteki üyeleri, İsa’yı ölüm cezasına çarptırmak için kendisine karşı yalancı tanıklar arıyorlardı.</verse>
				<verse number="60">Ortaya birçok yalancı tanık çıktığı halde, aradıklarını bulamadılar. Sonunda ortaya çıkan iki kişi şöyle dedi: “Bu adam, ‘Ben Tanrı’nın Tapınağı’nı yıkıp üç günde yeniden kurabilirim’ dedi.”</verse>
				<verse number="61">Ortaya birçok yalancı tanık çıktığı halde, aradıklarını bulamadılar. Sonunda ortaya çıkan iki kişi şöyle dedi: “Bu adam, ‘Ben Tanrı’nın Tapınağı’nı yıkıp üç günde yeniden kurabilirim’ dedi.”</verse>
				<verse number="62">Başkâhin ayağa kalkıp İsa’ya, “Hiç yanıt vermeyecek misin?” dedi. “Nedir bunların sana karşı ettiği bu tanıklıklar?”</verse>
				<verse number="63">İsa susmaya devam etti. Başkâhin ise O’na, “Yaşayan Tanrı adına ant içmeni buyuruyorum, söyle bize, Tanrı’nın Oğlu Mesih sen misin?” dedi.</verse>
				<verse number="64">İsa, “Söylediğin gibidir” karşılığını verdi. “Üstelik size şunu söyleyeyim, bundan sonra İnsanoğlu’nun, Kudretli Olan’ın sağında oturduğunu ve göğün bulutları üzerinde geldiğini göreceksiniz.”</verse>
				<verse number="65">Bunun üzerine başkâhin giysilerini yırtarak, “Tanrı’ya küfretti!” dedi. “Artık tanıklara ne ihtiyacımız var? İşte küfürü işittiniz.</verse>
				<verse number="66">Buna ne diyorsunuz?” “Ölümü hak etti!” diye karşılık verdiler.</verse>
				<verse number="67">Bunun üzerine İsa’nın yüzüne tükürüp O’nu yumrukladılar. Bazıları da O’nu tokatlayıp, “Ey Mesih, peygamberliğini göster bakalım, sana vuran kim?” dediler.</verse>
				<verse number="68">Bunun üzerine İsa’nın yüzüne tükürüp O’nu yumrukladılar. Bazıları da O’nu tokatlayıp, “Ey Mesih, peygamberliğini göster bakalım, sana vuran kim?” dediler.</verse>
				<verse number="69">Petrus ise dışarıda, avluda oturuyordu. Bir hizmetçi kız yanına gelip, “Sen de Celileli İsa’yla birlikteydin” dedi.</verse>
				<verse number="70">Ama Petrus bunu herkesin önünde inkâr ederek, “Neden söz ettiğini anlamıyorum” dedi.</verse>
				<verse number="71">Sonra avlu kapısının önüne çıktı. Onu gören başka bir hizmetçi kız orada bulunanlara, “Bu adam Nasıralı İsa’yla birlikteydi” dedi.</verse>
				<verse number="72">Petrus ant içerek, “Ben o adamı tanımıyorum” diye yine inkâr etti.</verse>
				<verse number="73">Orada duranlar az sonra Petrus’a yaklaşıp, “Gerçekten sen de onlardansın. Konuşman seni ele veriyor” dediler.</verse>
				<verse number="74">Petrus kendine lanet okuyup ant içerek, “O adamı tanımıyorum!” dedi. Tam o anda horoz öttü.</verse>
				<verse number="75">Petrus, İsa’nın, “Horoz ötmeden beni üç kez inkâr edeceksin” dediğini hatırladı ve dışarı çıkıp acı acı ağladı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Sabah olunca bütün başkâhinlerle halkın ileri gelenleri, İsa’yı ölüm cezasına çarptırmak konusunda anlaştılar.</verse>
				<verse number="2">O’nu bağladılar ve götürüp Vali Pilatus’a teslim ettiler.</verse>
				<verse number="3">İsa’ya ihanet eden Yahuda, O’nun mahkûm edildiğini görünce yaptığına pişman oldu. Otuz gümüşü başkâhinlere ve ileri gelenlere geri götürdü.</verse>
				<verse number="4">“Ben suçsuz birini ele vermekle günah işledim” dedi. Onlar ise, “Bundan bize ne? Onu sen düşün” dediler.</verse>
				<verse number="5">Yahuda paraları tapınağın içine fırlatarak oradan ayrıldı, gidip kendini astı.</verse>
				<verse number="6">Paraları toplayan başkâhinler, “Kan bedeli olan bu paraları tapınağın hazinesine koymak doğru olmaz” dediler.</verse>
				<verse number="7">Kendi aralarında anlaşarak bu parayla yabancılar için mezarlık yapmak üzere Çömlekçi Tarlası’nı satın aldılar.</verse>
				<verse number="8">Bunun için bu tarlaya bugüne dek “Kan Tarlası” denilmiştir.</verse>
				<verse number="9">Böylece Peygamber Yeremya aracılığıyla bildirilen şu söz yerine gelmiş oldu: “İsrailoğulları’ndan kimilerinin O’na biçtikleri değerin karşılığı olan Otuz gümüşü aldılar; Rab’bin bana buyurduğu gibi, Çömlekçi Tarlası’nı satın almak için harcadılar.”</verse>
				<verse number="10">Böylece Peygamber Yeremya aracılığıyla bildirilen şu söz yerine gelmiş oldu: “İsrailoğulları’ndan kimilerinin O’na biçtikleri değerin karşılığı olan Otuz gümüşü aldılar; Rab’bin bana buyurduğu gibi, Çömlekçi Tarlası’nı satın almak için harcadılar.”</verse>
				<verse number="11">İsa valinin önüne çıkarıldı. Vali O’na, “Sen Yahudiler’in Kralı mısın?” diye sordu. İsa, “Söylediğin gibidir” dedi.</verse>
				<verse number="12">Başkâhinlerle ileri gelenler O’nu suçlayınca hiç karşılık vermedi.</verse>
				<verse number="13">Pilatus O’na, “Senin aleyhinde yaptıkları bunca tanıklığı duymuyor musun?” dedi.</verse>
				<verse number="14">İsa tek konuda bile ona yanıt vermedi. Vali buna çok şaştı.</verse>
				<verse number="15">Her Fısıh Bayramı’nda vali, halkın istediği bir tutukluyu salıvermeyi adet edinmişti.</verse>
				<verse number="16">O günlerde Barabba adında ünlü bir tutuklu vardı.</verse>
				<verse number="17">Halk bir araya toplandığında, Pilatus onlara, “Sizin için kimi salıvermemi istersiniz, Barabba’yı mı, Mesih denen İsa’yı mı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="18">İsa’yı kıskançlıktan ötürü kendisine teslim ettiklerini biliyordu.</verse>
				<verse number="19">Pilatus yargı kürsüsünde otururken karısı ona, “O doğru adama dokunma. Dün gece rüyamda O’nun yüzünden çok sıkıntı çektim” diye haber gönderdi.</verse>
				<verse number="20">Başkâhinler ve ileri gelenler ise, Barabba’nın salıverilmesini ve İsa’nın öldürülmesini istesinler diye halkı kışkırttılar.</verse>
				<verse number="21">Vali onlara şunu sordu: “Sizin için hangisini salıvermemi istersiniz?” “Barabba’yı” dediler.</verse>
				<verse number="22">Pilatus, “Öyleyse Mesih denen İsa’yı ne yapayım?” diye sordu. Hep bir ağızdan, “Çarmıha gerilsin!” dediler.</verse>
				<verse number="23">Pilatus, “O ne kötülük yaptı ki?” diye sordu. Onlar ise daha yüksek sesle, “Çarmıha gerilsin!” diye bağrışıp durdular.</verse>
				<verse number="24">Pilatus, elinden bir şey gelmediğini, tersine, bir kargaşalığın başladığını görünce su aldı, kalabalığın önünde ellerini yıkayıp şöyle dedi: “Bu adamın kanından ben sorumlu değilim. Bu işe siz bakın!”</verse>
				<verse number="25">Bütün halk şu karşılığı verdi: “O’nun kanının sorumluluğu bizim ve çocuklarımızın üzerinde olsun!”</verse>
				<verse number="26">Bunun üzerine Pilatus onlar için Barabba’yı salıverdi. İsa’yı ise kamçılattıktan sonra çarmıha gerilmek üzere askerlere teslim etti.</verse>
				<verse number="27">Sonra valinin askerleri İsa’yı vali konağına götürüp bütün taburu başına topladılar.</verse>
				<verse number="28">O’nu soyup üzerine kırmızı bir kaftan geçirdiler.</verse>
				<verse number="29">Dikenlerden bir taç örüp başına koydular, sağ eline de bir kamış tutturdular. Önünde diz çöküp, “Selam, ey Yahudiler’in Kralı!” diyerek O’nunla alay ettiler.</verse>
				<verse number="30">Üzerine tükürdüler, kamışı alıp başına vurdular.</verse>
				<verse number="31">O’nunla böyle alay ettikten sonra kaftanı üzerinden çıkarıp kendi giysilerini giydirdiler ve çarmıha germeye götürdüler.</verse>
				<verse number="32">Dışarı çıktıklarında Simun adında Kireneli bir adama rastladılar. İsa’nın çarmıhını ona zorla taşıttılar.</verse>
				<verse number="33">Golgota, yani Kafatası denilen yere vardıklarında içmesi için İsa’ya ödle karışık şarap verdiler. İsa bunu tadınca içmek istemedi.</verse>
				<verse number="34">Golgota, yani Kafatası denilen yere vardıklarında içmesi için İsa’ya ödle karışık şarap verdiler. İsa bunu tadınca içmek istemedi.</verse>
				<verse number="35">Askerler O’nu çarmıha gerdikten sonra kura çekerek giysilerini aralarında paylaştılar.</verse>
				<verse number="36">Sonra oturup yanında nöbet tuttular.</verse>
				<verse number="37">Başının üzerine, BU, YAHUDİLER’İN KRALI İSA’DIR diye yazan bir suç yaftası astılar.</verse>
				<verse number="38">İsa’yla birlikte, biri sağında öbürü solunda olmak üzere iki haydut da çarmıha gerildi.</verse>
				<verse number="39">Oradan geçenler başlarını sallayıp İsa’ya sövüyor, “Hani sen tapınağı yıkıp üç günde yeniden kuracaktın? Haydi, kurtar kendini! Tanrı’nın Oğlu’ysan çarmıhtan in!” diyorlardı.</verse>
				<verse number="40">Oradan geçenler başlarını sallayıp İsa’ya sövüyor, “Hani sen tapınağı yıkıp üç günde yeniden kuracaktın? Haydi, kurtar kendini! Tanrı’nın Oğlu’ysan çarmıhtan in!” diyorlardı.</verse>
				<verse number="41">Başkâhinler, din bilginleri ve ileri gelenler de aynı şekilde O’nunla alay ederek, “Başkalarını kurtardı, kendini kurtaramıyor” diyorlardı. “İsrail’in Kralı imiş! Şimdi çarmıhtan aşağı insin de O’na iman edelim.</verse>
				<verse number="42">Başkâhinler, din bilginleri ve ileri gelenler de aynı şekilde O’nunla alay ederek, “Başkalarını kurtardı, kendini kurtaramıyor” diyorlardı. “İsrail’in Kralı imiş! Şimdi çarmıhtan aşağı insin de O’na iman edelim.</verse>
				<verse number="43">Tanrı’ya güveniyordu; Tanrı O’nu seviyorsa, kurtarsın bakalım! Çünkü, ‘Ben Tanrı’nın Oğlu’yum’ demişti.”</verse>
				<verse number="44">İsa’yla birlikte çarmıha gerilen haydutlar da O’na aynı şekilde hakaret ettiler.</verse>
				<verse number="45">Öğleyin on ikiden üçe kadar bütün ülkenin üzerine karanlık çöktü.</verse>
				<verse number="46">Saat üçe doğru İsa yüksek sesle, “Eli, Eli, lema şevaktani?” yani, “Tanrım, Tanrım, beni neden terk ettin?” diye bağırdı.</verse>
				<verse number="47">Orada duranlardan bazıları bunu işitince, “Bu adam İlyas’ı çağırıyor” dediler.</verse>
				<verse number="48">İçlerinden biri hemen koşup bir sünger getirdi, ekşi şaraba batırıp bir kamışın ucuna takarak İsa’ya içirdi.</verse>
				<verse number="49">Öbürleri ise, “Dur bakalım, İlyas gelip O’nu kurtaracak mı?” dediler.</verse>
				<verse number="50">İsa, yüksek sesle bir kez daha bağırdı ve ruhunu teslim etti.</verse>
				<verse number="51">O anda tapınaktaki perde yukarıdan aşağıya yırtılarak ikiye bölündü. Yer sarsıldı, kayalar yarıldı.</verse>
				<verse number="52">Mezarlar açıldı, ölmüş olan birçok kutsal kişinin cesetleri dirildi.</verse>
				<verse number="53">Bunlar mezarlarından çıkıp İsa’nın dirilişinden sonra kutsal kente girdiler ve birçok kimseye göründüler.</verse>
				<verse number="54">İsa’yı bekleyen yüzbaşı ve beraberindeki askerler, depremi ve öbür olayları görünce dehşete kapıldılar, “Bu gerçekten Tanrı’nın Oğlu’ydu!” dediler.</verse>
				<verse number="55">Orada, olup bitenleri uzaktan izleyen birçok kadın vardı. Bunlar, Celile’den İsa’nın ardından gelip O’na hizmet etmişlerdi.</verse>
				<verse number="56">Aralarında Mecdelli Meryem, Yakup ile Yusuf’un annesi Meryem ve Zebedi oğullarının annesi de vardı.</verse>
				<verse number="57">Akşama doğru Yusuf adında zengin bir Aramatyalı geldi. O da İsa’nın bir öğrencisiydi.</verse>
				<verse number="58">Pilatus’a gidip İsa’nın cesedini istedi. Pilatus da cesedin ona verilmesini buyurdu.</verse>
				<verse number="59">Yusuf cesedi aldı, temiz keten beze sardı, kayaya oydurduğu kendi yeni mezarına yatırdı. Mezarın girişine büyük bir taş yuvarlayıp oradan ayrıldı.</verse>
				<verse number="60">Yusuf cesedi aldı, temiz keten beze sardı, kayaya oydurduğu kendi yeni mezarına yatırdı. Mezarın girişine büyük bir taş yuvarlayıp oradan ayrıldı.</verse>
				<verse number="61">Mecdelli Meryem ile öteki Meryem ise orada, mezarın karşısında oturuyorlardı.</verse>
				<verse number="62">Ertesi gün, yani Hazırlık Günü’nden sonraki gün, başkâhinlerle Ferisiler Pilatus’un önünde toplanarak, “Efendimiz” dediler, “O aldatıcının, daha yaşarken, ‘Ben öldükten üç gün sonra dirileceğim’ dediğini hatırlıyoruz.</verse>
				<verse number="63">Ertesi gün, yani Hazırlık Günü’nden sonraki gün, başkâhinlerle Ferisiler Pilatus’un önünde toplanarak, “Efendimiz” dediler, “O aldatıcının, daha yaşarken, ‘Ben öldükten üç gün sonra dirileceğim’ dediğini hatırlıyoruz.</verse>
				<verse number="64">Onun için buyruk ver de üçüncü güne dek mezarı güvenlik altına alsınlar. Yoksa öğrencileri gelir, cesedini çalar ve halka, ‘Ölümden dirildi’ derler. Son aldatmaca ilkinden beter olur.”</verse>
				<verse number="65">Pilatus onlara, “Yanınıza asker alın, gidip mezarı dilediğiniz gibi güvenlik altına alın” dedi.</verse>
				<verse number="66">Onlar da askerlerle birlikte gittiler, taşı mühürleyip mezarı güvenlik altına aldılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Şabat Günü’nü izleyen haftanın ilk günü, tan yeri ağarırken, Mecdelli Meryem ile öbür Meryem mezarı görmeye gittiler.</verse>
				<verse number="2">Ansızın büyük bir deprem oldu. Rab’bin bir meleği gökten indi ve mezara gidip taşı bir yana yuvarlayarak üzerine oturdu.</verse>
				<verse number="3">Görünüşü şimşek gibi, giysileri ise kar gibi bembeyazdı.</verse>
				<verse number="4">Nöbetçiler korkudan titremeye başladılar, sonra ölü gibi yere yıkıldılar.</verse>
				<verse number="5">Melek kadınlara şöyle seslendi: “Korkmayın! Çarmıha gerilen İsa’yı aradığınızı biliyorum.</verse>
				<verse number="6">O burada yok; söylemiş olduğu gibi dirildi. Gelin, O’nun yattığı yeri görün.</verse>
				<verse number="7">Çabuk gidin, öğrencilerine şöyle deyin: ‘İsa ölümden dirildi. Sizden önce Celile’ye gidiyor, kendisini orada göreceksiniz.’ İşte ben size söylemiş bulunuyorum.”</verse>
				<verse number="8">Kadınlar korku ve büyük sevinç içinde hemen mezardan uzaklaştılar; koşarak İsa’nın öğrencilerine haber vermeye gittiler.</verse>
				<verse number="9">İsa ansızın karşılarına çıktı, “Selam!” dedi. Yaklaşıp İsa’nın ayaklarına sarılarak O’na tapındılar.</verse>
				<verse number="10">O zaman İsa, “Korkmayın!” dedi. “Gidip kardeşlerime haber verin, Celile’ye gitsinler, beni orada görecekler.”</verse>
				<verse number="11">Kadınlar daha yoldayken nöbetçi askerlerden bazıları kente giderek olup bitenleri başkâhinlere bildirdiler.</verse>
				<verse number="12">Başkâhinler ileri gelenlerle birlikte toplanıp birbirlerine danıştıktan sonra askerlere yüklü para vererek dediler ki, “Siz şöyle diyeceksiniz: ‘Öğrencileri geceleyin geldi, biz uyurken O’nun cesedini çalıp götürdüler.’</verse>
				<verse number="13">Başkâhinler ileri gelenlerle birlikte toplanıp birbirlerine danıştıktan sonra askerlere yüklü para vererek dediler ki, “Siz şöyle diyeceksiniz: ‘Öğrencileri geceleyin geldi, biz uyurken O’nun cesedini çalıp götürdüler.’</verse>
				<verse number="14">Eğer bu haber valinin kulağına gidecek olursa biz onu yatıştırır, size bir zarar gelmesini önleriz.”</verse>
				<verse number="15">Böylece askerler parayı aldılar ve kendilerine söylendiği gibi yaptılar. Bu söylenti Yahudiler arasında bugün de yaygındır.</verse>
				<verse number="16">On bir öğrenci Celile’ye, İsa’nın kendilerine bildirdiği dağa gittiler.</verse>
				<verse number="17">İsa’yı gördükleri zaman O’na tapındılar. Ama bazıları kuşku içindeydi.</verse>
				<verse number="18">İsa yanlarına gelip kendilerine şunları söyledi: “Gökte ve yeryüzünde bütün yetki bana verildi.</verse>
				<verse number="19">Bu nedenle gidin, bütün ulusları öğrencilerim olarak yetiştirin; onları Baba, Oğul ve Kutsal Ruh’un adıyla vaftiz edin;</verse>
				<verse number="20">size buyurduğum her şeye uymayı onlara öğretin. İşte ben, dünyanın sonuna dek her an sizinle birlikteyim.”</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="41">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Tanrı’nın Oğlu İsa Mesih’le ilgili Müjde’nin başlangıcı.</verse>
				<verse number="2">Peygamber Yeşaya’nın Kitabı’nda şöyle yazılmıştır: “İşte, habercimi senin önünden gönderiyorum; O senin yolunu hazırlayacak.”</verse>
				<verse number="3">“Çölde haykıran, ‘Rab’bin yolunu hazırlayın, Geçeceği patikaları düzleyin’ diye sesleniyor.”</verse>
				<verse number="4">Böylece Vaftizci Yahya çölde ortaya çıktı. İnsanları, günahlarının bağışlanması için tövbe edip vaftiz olmaya çağırıyordu.</verse>
				<verse number="5">Bütün Yahudiye halkı ve Yeruşalimliler’in hepsi ona geliyor, günahlarını itiraf ediyor, onun tarafından Şeria Irmağı’nda vaftiz ediliyordu.</verse>
				<verse number="6">Yahya’nın deve tüyünden giysisi, belinde deri kuşağı vardı. Çekirge ve yaban balı yerdi.</verse>
				<verse number="7">Şu haberi yayıyordu: “Benden sonra benden daha güçlü olan geliyor. Eğilip O’nun çarıklarının bağını çözmeye bile layık değilim.</verse>
				<verse number="8">Ben sizi suyla vaftiz ettim, ama O sizi Kutsal Ruh’la vaftiz edecektir.”</verse>
				<verse number="9">O günlerde Celile’nin Nasıra Kenti’nden çıkıp gelen İsa, Yahya tarafından Şeria Irmağı’nda vaftiz edildi.</verse>
				<verse number="10">Tam sudan çıkarken, göklerin yarıldığını ve Ruh’un güvercin gibi üzerine indiğini gördü.</verse>
				<verse number="11">Göklerden, “Sen benim sevgili Oğlum’sun, senden hoşnudum” diyen bir ses duyuldu.</verse>
				<verse number="12">O an Ruh, İsa’yı çöle gönderdi.</verse>
				<verse number="13">İsa çölde kaldığı kırk gün boyunca Şeytan tarafından denendi. Yabanıl hayvanlar arasındaydı, melekler O’na hizmet ediyordu.</verse>
				<verse number="14">Yahya’nın tutuklanmasından sonra İsa, Tanrı’nın Müjdesi’ni duyura duyura Celile’ye gitti.</verse>
				<verse number="15">“Zaman doldu” diyordu, “Tanrı’nın Egemenliği yaklaştı. Tövbe edin, Müjde’ye inanın!”</verse>
				<verse number="16">İsa, Celile Gölü’nün kıyısından geçerken, göle ağ atmakta olan Simun ile kardeşi Andreas’ı gördü. Bu adamlar balıkçıydı.</verse>
				<verse number="17">İsa onlara, “Ardımdan gelin” dedi, “Sizleri insan tutan balıkçılar yapacağım.”</verse>
				<verse number="18">Onlar da hemen ağlarını bırakıp O’nun ardından gittiler.</verse>
				<verse number="19">İsa biraz ileri gidince Zebedi’nin oğulları Yakup’la Yuhanna’yı gördü. Teknede ağlarını onarıyorlardı.</verse>
				<verse number="20">Hemen onları çağırdı. Onlar da babaları Zebedi’yi işçilerle birlikte teknede bırakıp İsa’nın ardından gittiler.</verse>
				<verse number="21">Kefarnahum’a girdiler. Şabat Günü İsa havraya gidip öğretmeye başladı.</verse>
				<verse number="22">Halk O’nun öğretişine şaşıp kaldı. Çünkü onlara din bilginleri gibi değil, yetkili biri gibi öğretiyordu.</verse>
				<verse number="23">Tam o sırada havrada bulunan ve kötü ruha tutulmuş bir adam, “Ey Nasıralı İsa, bizden ne istiyorsun?” diye bağırdı. “Bizi mahvetmeye mi geldin? Senin kim olduğunu biliyorum, Tanrı’nın Kutsalı’sın sen!”</verse>
				<verse number="24">Tam o sırada havrada bulunan ve kötü ruha tutulmuş bir adam, “Ey Nasıralı İsa, bizden ne istiyorsun?” diye bağırdı. “Bizi mahvetmeye mi geldin? Senin kim olduğunu biliyorum, Tanrı’nın Kutsalı’sın sen!”</verse>
				<verse number="25">İsa, “Sus, çık adamdan!” diyerek kötü ruhu azarladı.</verse>
				<verse number="26">Kötü ruh adamı sarstı ve büyük bir çığlık atarak içinden çıktı.</verse>
				<verse number="27">Herkes şaşıp kaldı. Birbirlerine, “Bu nasıl şey?” diye sormaya başladılar. “Yepyeni bir öğreti! Kötü ruhlara bile yetkiyle buyruk veriyor, onlar da sözünü dinliyor.”</verse>
				<verse number="28">Böylece İsa’yla ilgili haber, Celile bölgesinin her yerine hızla yayıldı.</verse>
				<verse number="29">İsa havradan çıkar çıkmaz, Yakup ve Yuhanna ile birlikte Simun ve Andreas’ın evine gitti.</verse>
				<verse number="30">Simun’un kaynanası ateşler içinde yatıyordu. Durumu hemen İsa’ya bildirdiler.</verse>
				<verse number="31">O da hastaya yaklaştı, elinden tutup kaldırdı. Kadının ateşi düştü, onlara hizmet etmeye başladı.</verse>
				<verse number="32">Akşam olup güneş batınca, bütün hastaları ve cinlileri İsa’ya getirdiler.</verse>
				<verse number="33">Bütün kent halkı kapıya toplanmıştı.</verse>
				<verse number="34">İsa, çeşitli hastalıklara yakalanmış birçok kişiyi iyileştirdi, birçok cini kovdu. Cinlerin konuşmasına izin vermiyordu. Çünkü onlar kendisinin kim olduğunu biliyorlardı.</verse>
				<verse number="35">Sabah çok erkenden, ortalık henüz ağarmadan İsa kalktı, evden çıkıp ıssız bir yere gitti, orada dua etmeye başladı.</verse>
				<verse number="36">Simun ile yanındakiler İsa’yı aramaya çıktılar.</verse>
				<verse number="37">O’nu bulunca, “Herkes seni arıyor!” dediler.</verse>
				<verse number="38">İsa onlara, “Başka yerlere, yakın kasabalara gidelim” dedi. “Oralarda da Tanrı sözünü duyurayım. Bunun için çıkıp geldim.”</verse>
				<verse number="39">Böylece havralarında Tanrı sözünü duyurarak ve cinleri kovarak bütün Celile bölgesini dolaştı.</verse>
				<verse number="40">İsa’ya cüzamlı biri geldi, diz çökerek, “İstersen beni temiz kılabilirsin” diye yalvardı.</verse>
				<verse number="41">İsa’nın yüreği sızladı, elini uzatıp adama dokundu, “İsterim, temiz ol!” dedi.</verse>
				<verse number="42">Adam anında cüzamdan kurtulup tertemiz oldu.</verse>
				<verse number="43">İsa onu sıkıca uyararak hemen yanından uzaklaştırdı.</verse>
				<verse number="44">“Sakın kimseye bir şey söyleme!” dedi. “Git, kâhine görün ve cüzamdan temizlendiğini herkese kanıtlamak için Musa’nın buyurduğu sunuları sun.”</verse>
				<verse number="45">Ne var ki, adam çıkıp gitti, olayla ilgili haberi her tarafa yayıp duyurmaya başladı. Öyle ki, İsa artık hiçbir kente açıkça giremez oldu. Ancak dışarıda, ıssız yerlerde kalıyordu. Ve halk her yerden O’na akın ediyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Birkaç gün sonra İsa tekrar Kefarnahum’a geldiğinde, evde olduğu duyuldu.</verse>
				<verse number="2">O kadar çok insan toplandı ki, artık kapının önünde bile duracak yer kalmamıştı. İsa onlara Tanrı sözünü anlatıyordu.</verse>
				<verse number="3">Bu arada O’na dört kişinin taşıdığı felçli bir adamı getirdiler.</verse>
				<verse number="4">Kalabalıktan O’na yaklaşamadıkları için, bulunduğu yerin üzerindeki damı delip açarak felçliyi üstünde yattığı şilteyle birlikte aşağı indirdiler.</verse>
				<verse number="5">İsa onların imanını görünce felçliye, “Oğlum, günahların bağışlandı” dedi.</verse>
				<verse number="6">Orada oturan bazı din bilginleri ise içlerinden şöyle düşündüler: “Bu adam neden böyle konuşuyor? Tanrı’ya küfrediyor! Tanrı’dan başka kim günahları bağışlayabilir?”</verse>
				<verse number="7">Orada oturan bazı din bilginleri ise içlerinden şöyle düşündüler: “Bu adam neden böyle konuşuyor? Tanrı’ya küfrediyor! Tanrı’dan başka kim günahları bağışlayabilir?”</verse>
				<verse number="8">Akıllarından geçeni hemen ruhunda sezen İsa onlara, “Aklınızdan neden böyle şeyler geçiriyorsunuz?” dedi.</verse>
				<verse number="9">“Hangisi daha kolay, felçliye, ‘Günahların bağışlandı’ demek mi, yoksa, ‘Kalk, şilteni topla, yürü’ demek mi?</verse>
				<verse number="10">Ne var ki, İnsanoğlu’nun yeryüzünde günahları bağışlama yetkisine sahip olduğunu bilesiniz diye...” Sonra felçliye, “Sana söylüyorum, kalk, şilteni topla, evine git!” dedi.</verse>
				<verse number="11">Ne var ki, İnsanoğlu’nun yeryüzünde günahları bağışlama yetkisine sahip olduğunu bilesiniz diye...” Sonra felçliye, “Sana söylüyorum, kalk, şilteni topla, evine git!” dedi.</verse>
				<verse number="12">Adam kalktı, hemen şiltesini topladı, hepsinin gözü önünde çıkıp gitti. Herkes şaşakalmıştı. Tanrı’yı övüyorlar, “Böylesini hiç görmemiştik” diyorlardı.</verse>
				<verse number="13">İsa yine çıkıp göl kıyısına gitti. Bütün halk yanına geldi, O da onlara öğretmeye başladı.</verse>
				<verse number="14">Yoldan geçerken, vergi toplama yerinde oturan Alfay oğlu Levi’yi gördü. Ona, “Ardımdan gel” dedi. Levi de kalkıp İsa’nın ardından gitti.</verse>
				<verse number="15">Sonra İsa, Levi’nin evinde yemek yerken, birçok vergi görevlisiyle günahkâr O’nunla ve öğrencileriyle birlikte sofraya oturmuştu. O’nu izleyen böyle birçok kişi vardı.</verse>
				<verse number="16">Ferisiler’den bazı din bilginleri, O’nu günahkârlar ve vergi görevlileriyle birlikte yemekte görünce öğrencilerine, “Niçin vergi görevlileri ve günahkârlarla birlikte yemek yiyor?” diye sordular.</verse>
				<verse number="17">Bunu duyan İsa onlara, “Sağlamların değil, hastaların hekime ihtiyacı var” dedi. “Ben doğru kişileri değil, günahkârları çağırmaya geldim.”</verse>
				<verse number="18">Yahya’nın öğrencileriyle Ferisiler oruç tutarken, bazı kişiler İsa’ya gelip, “Yahya’nın ve Ferisiler’in öğrencileri oruç tutuyor da senin öğrencilerin neden tutmuyor?” diye sordular.</verse>
				<verse number="19">İsa şöyle karşılık verdi: “Güvey aralarında olduğu sürece davetliler oruç tutar mı? Güvey aralarında oldukça oruç tutmazlar!</verse>
				<verse number="20">Ama güveyin aralarından alınacağı günler gelecek, onlar işte o zaman, o gün oruç tutacaklar.</verse>
				<verse number="21">Hiç kimse eski giysiyi yeni kumaş parçasıyla yamamaz. Yoksa yeni yama çeker, eski giysiden kopar, yırtık daha beter olur.</verse>
				<verse number="22">Hiç kimse yeni şarabı eski tulumlara doldurmaz. Yoksa şarap tulumları patlatır, şarap da tulumlar da mahvolur. Yeni şarap yeni tulumlara doldurulur.”</verse>
				<verse number="23">Bir Şabat Günü İsa ekinler arasından geçiyordu. Öğrencileri yolda giderken başakları koparmaya başladılar.</verse>
				<verse number="24">Ferisiler İsa’ya, “Bak, Şabat Günü yasak olanı neden yapıyorlar?” dediler.</verse>
				<verse number="25">İsa onlara, “Davut’la yanındakiler aç ve muhtaç kalınca Davut’un ne yaptığını hiç okumadınız mı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="26">“Başkâhin Aviyatar’ın zamanında Davut, Tanrı’nın evine girdi, kâhinlerden başkasının yemesi yasak olan adak ekmeklerini yedi ve yanındakilere de verdi.”</verse>
				<verse number="27">Sonra onlara, “İnsan Şabat Günü için değil, Şabat Günü insan için yaratıldı” dedi.</verse>
				<verse number="28">“Bu nedenle İnsanoğlu Şabat Günü’nün de Rabbi’dir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">İsa yine havraya girdi. Orada eli sakat bir adam vardı.</verse>
				<verse number="2">Bazıları İsa’yı suçlamak amacıyla, Şabat Günü hastayı iyileştirecek mi diye O’nu gözlüyorlardı.</verse>
				<verse number="3">İsa, eli sakat adama, “Kalk, öne çık!” dedi.</verse>
				<verse number="4">Sonra havradakilere, “Kutsal Yasa’ya göre Şabat Günü iyilik yapmak mı doğru, kötülük yapmak mı? Can kurtarmak mı doğru, can almak mı?” diye sordu. Onlardan ses çıkmadı.</verse>
				<verse number="5">İsa, çevresindekilere öfkeyle baktı. Yüreklerinin duygusuzluğu O’nu kederlendirmişti. Adama, “Elini uzat!” dedi. Adam elini uzattı, eli yine sapasağlam oluverdi.</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine Ferisiler dışarı çıktılar, İsa’yı yok etmek için Hirodes yanlılarıyla hemen görüşmeye başladılar.</verse>
				<verse number="7">İsa, öğrencileriyle birlikte göl kıyısına çekildi. Celile’den büyük bir kalabalık O’nun ardından geldi. Ayrıca, bütün yaptıklarını duyan büyük kalabalıklar Yahudiye’den, Yeruşalim’den, İdumeya’dan, Şeria Irmağı’nın karşı yakasından, Sur ve Sayda bölgelerinden kendisine akın etti.</verse>
				<verse number="8">İsa, öğrencileriyle birlikte göl kıyısına çekildi. Celile’den büyük bir kalabalık O’nun ardından geldi. Ayrıca, bütün yaptıklarını duyan büyük kalabalıklar Yahudiye’den, Yeruşalim’den, İdumeya’dan, Şeria Irmağı’nın karşı yakasından, Sur ve Sayda bölgelerinden kendisine akın etti.</verse>
				<verse number="9">İsa, kalabalığın arasında sıkışıp kalmamak için öğrencilerine bir kayık hazır bulundurmalarını söyledi.</verse>
				<verse number="10">Birçoklarını iyileştirmiş olduğundan, çeşitli hastalıklara yakalananlar O’na dokunmak için üzerine üşüşüyordu.</verse>
				<verse number="11">Kötü ruhlar O’nu görünce ayaklarına kapanıyor, “Sen Tanrı’nın Oğlu’sun!” diye bağırıyorlardı.</verse>
				<verse number="12">Ama İsa, kim olduğunu açıklamamaları için onları sıkı sıkıya uyardı.</verse>
				<verse number="13">İsa, dağa çıkarak istediği kişileri yanına çağırdı. Onlar da yanına gittiler.</verse>
				<verse number="14">İsa bunlardan on iki kişiyi yanında bulundurmak, Tanrı sözünü duyurmaya göndermek ve cinleri kovmaya yetkili kılmak üzere seçti. Seçtiği bu on iki kişi şunlardır: Petrus adını verdiği Simun, Beni-Regeş, yani Gökgürültüsü Oğulları adını verdiği Zebedi’nin oğulları Yakup ve Yuhanna, Andreas, Filipus, Bartalmay, Matta, Tomas, Alfay oğlu Yakup, Taday, Yurtsever Simun ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="15">İsa bunlardan on iki kişiyi yanında bulundurmak, Tanrı sözünü duyurmaya göndermek ve cinleri kovmaya yetkili kılmak üzere seçti. Seçtiği bu on iki kişi şunlardır: Petrus adını verdiği Simun, Beni-Regeş, yani Gökgürültüsü Oğulları adını verdiği Zebedi’nin oğulları Yakup ve Yuhanna, Andreas, Filipus, Bartalmay, Matta, Tomas, Alfay oğlu Yakup, Taday, Yurtsever Simun ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="16">İsa bunlardan on iki kişiyi yanında bulundurmak, Tanrı sözünü duyurmaya göndermek ve cinleri kovmaya yetkili kılmak üzere seçti. Seçtiği bu on iki kişi şunlardır: Petrus adını verdiği Simun, Beni-Regeş, yani Gökgürültüsü Oğulları adını verdiği Zebedi’nin oğulları Yakup ve Yuhanna, Andreas, Filipus, Bartalmay, Matta, Tomas, Alfay oğlu Yakup, Taday, Yurtsever Simun ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="17">İsa bunlardan on iki kişiyi yanında bulundurmak, Tanrı sözünü duyurmaya göndermek ve cinleri kovmaya yetkili kılmak üzere seçti. Seçtiği bu on iki kişi şunlardır: Petrus adını verdiği Simun, Beni-Regeş, yani Gökgürültüsü Oğulları adını verdiği Zebedi’nin oğulları Yakup ve Yuhanna, Andreas, Filipus, Bartalmay, Matta, Tomas, Alfay oğlu Yakup, Taday, Yurtsever Simun ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="18">İsa bunlardan on iki kişiyi yanında bulundurmak, Tanrı sözünü duyurmaya göndermek ve cinleri kovmaya yetkili kılmak üzere seçti. Seçtiği bu on iki kişi şunlardır: Petrus adını verdiği Simun, Beni-Regeş, yani Gökgürültüsü Oğulları adını verdiği Zebedi’nin oğulları Yakup ve Yuhanna, Andreas, Filipus, Bartalmay, Matta, Tomas, Alfay oğlu Yakup, Taday, Yurtsever Simun ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="19">İsa bunlardan on iki kişiyi yanında bulundurmak, Tanrı sözünü duyurmaya göndermek ve cinleri kovmaya yetkili kılmak üzere seçti. Seçtiği bu on iki kişi şunlardır: Petrus adını verdiği Simun, Beni-Regeş, yani Gökgürültüsü Oğulları adını verdiği Zebedi’nin oğulları Yakup ve Yuhanna, Andreas, Filipus, Bartalmay, Matta, Tomas, Alfay oğlu Yakup, Taday, Yurtsever Simun ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="20">İsa bundan sonra eve gitti. Yine öyle büyük bir kalabalık toplandı ki, İsa’yla öğrencileri yemek bile yiyemediler.</verse>
				<verse number="21">Yakınları bunu duyunca, “Aklını kaçırmış” diyerek O’nu almaya geldiler.</verse>
				<verse number="22">Yeruşalim’den gelen din bilginleri ise, “Baalzevul O’nun içine girmiş” ve “Cinleri, cinlerin önderinin gücüyle kovuyor” diyorlardı.</verse>
				<verse number="23">Bunun üzerine İsa din bilginlerini yanına çağırıp onlara benzetmelerle seslendi. “Şeytan, Şeytan’ı nasıl kovabilir?” dedi.</verse>
				<verse number="24">“Bir ülke kendi içinde bölünmüşse, ayakta kalamaz.</verse>
				<verse number="25">Bir ev kendi içinde bölünmüşse, ayakta kalamaz.</verse>
				<verse number="26">Şeytan da kendine karşı gelip kendi içinde bölünmüşse, artık ayakta kalamaz; sonu gelmiş demektir.</verse>
				<verse number="27">Hiç kimse güçlü adamın evine girip malını çalamaz. Ancak onu bağladıktan sonra evini soyabilir.</verse>
				<verse number="28">Size doğrusunu söyleyeyim, insanların işlediği her günah, ettiği her küfür bağışlanacak, ama Kutsal Ruh’a küfreden asla bağışlanmayacak. Bunu yapan, asla silinmeyecek bir günah işlemiş olur.”</verse>
				<verse number="29">Size doğrusunu söyleyeyim, insanların işlediği her günah, ettiği her küfür bağışlanacak, ama Kutsal Ruh’a küfreden asla bağışlanmayacak. Bunu yapan, asla silinmeyecek bir günah işlemiş olur.”</verse>
				<verse number="30">İsa bu sözleri, “O’nda kötü ruh var” dedikleri için söyledi.</verse>
				<verse number="31">Daha sonra İsa’nın annesiyle kardeşleri geldi. Dışarıda durdular, haber gönderip O’nu çağırdılar.</verse>
				<verse number="32">İsa’nın çevresinde oturan kalabalıktan bazıları, “Bak” dediler, “Annenle kardeşlerin dışarıda, seni istiyorlar.”</verse>
				<verse number="33">İsa buna karşılık onlara, “Kimdir annem ve kardeşlerim?” dedi.</verse>
				<verse number="34">Sonra çevresinde oturanlara bakıp şöyle dedi: “İşte annem, işte kardeşlerim!</verse>
				<verse number="35">Tanrı’nın isteğini kim yerine getirirse, kardeşim, kızkardeşim ve annem odur.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">İsa göl kıyısında halka yine öğretmeye başladı. Çevresinde çok büyük bir kalabalık toplandı. Bu yüzden İsa göldeki bir tekneye binip oturdu. Bütün kalabalık göl kıyısında duruyordu.</verse>
				<verse number="2">İsa onlara benzetmelerle birçok şey öğretiyordu. Öğretirken, “Şunu dinleyin” dedi. “Ekincinin biri tohum ekmeye çıktı.</verse>
				<verse number="3">İsa onlara benzetmelerle birçok şey öğretiyordu. Öğretirken, “Şunu dinleyin” dedi. “Ekincinin biri tohum ekmeye çıktı.</verse>
				<verse number="4">Ektiği tohumlardan kimi yol kenarına düştü. Kuşlar gelip bunları yedi.</verse>
				<verse number="5">Kimi, toprağı az kayalık yerlere düştü. Toprak derin olmadığından hemen filizlendi.</verse>
				<verse number="6">Ne var ki, güneş doğunca kavruldular, kök salamadıkları için kuruyup gittiler.</verse>
				<verse number="7">Kimi, dikenler arasına düştü. Dikenler büyüdü, filizleri boğdu ve filizler ürün vermedi.</verse>
				<verse number="8">Kimi ise iyi toprağa düştü, büyüyüp çoğaldı, ürün verdi. Bazısı otuz, bazısı altmış, bazısı da yüz kat ürün verdi.”</verse>
				<verse number="9">Sonra İsa şunu ekledi: “İşitecek kulağı olan işitsin!”</verse>
				<verse number="10">Onikiler’le öbür izleyicileri İsa’yla yalnız kalınca, kendisinden benzetmelerin anlamını sordular.</verse>
				<verse number="11">O da onlara şöyle dedi: “Tanrı’nın Egemenliği’nin sırrı sizlere açıklandı, ama dışarıda olanlara her şey benzetmelerle anlatılır.</verse>
				<verse number="12">Öyle ki, ‘Bakıp bakıp görmesinler, Duyup duyup anlamasınlar da, Dönüp bağışlanmasınlar.’ ”</verse>
				<verse number="13">İsa sonra onlara, “Siz bu benzetmeyi anlamıyor musunuz?” dedi. “Öyleyse bütün benzetmeleri nasıl anlayacaksınız?</verse>
				<verse number="14">Ekincinin ektiği, Tanrı sözüdür.</verse>
				<verse number="15">Bazı insanlar sözün ekildiği yerde yol kenarına düşen tohumlara benzer. Bunlar sözü işitir işitmez, Şeytan gelir, yüreklerine ekilen sözü alır götürür.</verse>
				<verse number="16">Kayalık yerlere ekilenler ise, işittikleri sözü hemen sevinçle kabul eden, ama kök salamadıkları için ancak bir süre dayanan kişilerdir. Böyleleri Tanrı sözünden ötürü sıkıntı ya da zulme uğrayınca hemen sendeleyip düşerler.</verse>
				<verse number="17">Kayalık yerlere ekilenler ise, işittikleri sözü hemen sevinçle kabul eden, ama kök salamadıkları için ancak bir süre dayanan kişilerdir. Böyleleri Tanrı sözünden ötürü sıkıntı ya da zulme uğrayınca hemen sendeleyip düşerler.</verse>
				<verse number="18">Yine bazıları dikenler arasında ekilen tohumlara benzerler. Bunlar sözü işitirler, ama dünyasal kaygılar, zenginliğin aldatıcılığı ve daha başka hevesler araya girip sözü boğar ve ürün vermesini engeller.</verse>
				<verse number="19">Yine bazıları dikenler arasında ekilen tohumlara benzerler. Bunlar sözü işitirler, ama dünyasal kaygılar, zenginliğin aldatıcılığı ve daha başka hevesler araya girip sözü boğar ve ürün vermesini engeller.</verse>
				<verse number="20">İyi toprağa ekilenler ise, sözü işiten, onu benimseyen, kimi otuz, kimi altmış, kimi de yüz kat ürün veren kişilerdir.”</verse>
				<verse number="21">Onlara, “Kandili, tahıl ölçeğinin ya da yatağın altına koymak için mi getirirler?” dedi. “Kandilliğe koymak için değil mi?</verse>
				<verse number="22">Gizli olan ne varsa, açığa çıkarılmak üzere gizlenmiştir; saklı olan ne varsa, aydınlığa çıkmak üzere saklanmıştır.</verse>
				<verse number="23">İşitecek kulağı olan işitsin!”</verse>
				<verse number="24">İsa şöyle devam etti: “İşittiklerinize dikkat edin! Hangi ölçekle verirseniz, aynı ölçekle alacaksınız. Hatta size daha fazlası verilecek.</verse>
				<verse number="25">Çünkü kimde varsa, ona daha çok verilecek. Ama kimde yoksa, elindeki de alınacak.”</verse>
				<verse number="26">Sonra İsa şöyle dedi: “Tanrı’nın Egemenliği, toprağa tohum saçan adama benzer.</verse>
				<verse number="27">Gece olur, uyur; gündüz olur, kalkar. Kendisi nasıl olduğunu bilmez ama, tohum filizlenir, gelişir.</verse>
				<verse number="28">Toprak kendiliğinden ürün verir. Önce filizi, sonra başağı, sonunda da başağı dolduran taneleri verir.</verse>
				<verse number="29">Ürün olgunlaşınca, adam hemen orağı vurur. Çünkü biçim vakti gelmiştir.”</verse>
				<verse number="30">İsa sonra şöyle dedi: “Tanrı’nın Egemenliği’ni neye benzetelim, nasıl bir benzetmeyle anlatalım?</verse>
				<verse number="31">Tanrı’nın Egemenliği, hardal tanesine benzer. Hardal, yeryüzünde toprağa ekilen tohumların en küçüğü olmakla birlikte, ekildikten sonra gelişir, bütün bahçe bitkilerinin boyunu aşar. Öylesine dal budak salar ki, kuşlar gölgesinde barınabilir.”</verse>
				<verse number="32">Tanrı’nın Egemenliği, hardal tanesine benzer. Hardal, yeryüzünde toprağa ekilen tohumların en küçüğü olmakla birlikte, ekildikten sonra gelişir, bütün bahçe bitkilerinin boyunu aşar. Öylesine dal budak salar ki, kuşlar gölgesinde barınabilir.”</verse>
				<verse number="33">İsa, Tanrı sözünü, buna benzer birçok benzetmeyle halkın anlayabildiği ölçüde anlatırdı.</verse>
				<verse number="34">Benzetme kullanmadan onlara hiçbir şey anlatmazdı. Ama kendi öğrencileriyle yalnız kaldığında, onlara her şeyi açıklardı.</verse>
				<verse number="35">O gün akşam olunca öğrencilerine, “Karşı yakaya geçelim” dedi.</verse>
				<verse number="36">Öğrenciler kalabalığı geride bırakarak İsa’yı, içinde bulunduğu tekneyle götürdüler. Yanında başka tekneler de vardı.</verse>
				<verse number="37">Bu sırada büyük bir fırtına koptu. Dalgalar tekneye öyle bindirdi ki, tekne neredeyse suyla dolmuştu.</verse>
				<verse number="38">İsa, teknenin kıç tarafında bir yastığa yaslanmış uyuyordu. Öğrenciler O’nu uyandırıp, “Öğretmenimiz, öleceğiz! Hiç aldırmıyor musun?” dediler.</verse>
				<verse number="39">İsa kalkıp rüzgarı azarladı, göle, “Sus, sakin ol!” dedi. Rüzgar dindi, ortalık sütliman oldu.</verse>
				<verse number="40">İsa öğrencilerine, “Neden korkuyorsunuz? Hâlâ imanınız yok mu?” dedi.</verse>
				<verse number="41">Onlar ise büyük korku içinde birbirlerine, “Bu adam kim ki, rüzgar da göl de O’nun sözünü dinliyor?” dediler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Gölün karşı yakasına, Gerasalılar’ın memleketine vardılar.</verse>
				<verse number="2">İsa tekneden iner inmez, kötü ruha tutulmuş bir adam mezarlık mağaralardan çıkıp O’nu karşıladı.</verse>
				<verse number="3">Mezarların içinde yaşayan bu adamı artık kimse zincirle bile bağlı tutamıyordu.</verse>
				<verse number="4">Birçok kez zincir ve kösteklerle bağlandığı halde, zincirleri koparmış, köstekleri parçalamıştı. Hiç kimse onunla başa çıkamıyordu.</verse>
				<verse number="5">Gece gündüz mezarlarda, dağlarda bağırıp duruyor, kendini taşlarla yaralıyordu.</verse>
				<verse number="6">Uzaktan İsa’yı görünce koşup geldi, O’nun önünde yere kapandı.</verse>
				<verse number="7">Yüksek sesle haykırarak, “Ey İsa, yüce Tanrı’nın Oğlu, benden ne istiyorsun? Tanrı hakkı için sana yalvarırım, bana işkence etme!” dedi.</verse>
				<verse number="8">Çünkü İsa, “Ey kötü ruh, adamın içinden çık!” demişti.</verse>
				<verse number="9">Sonra İsa adama, “Adın ne?” diye sordu. “Adım Tümen. Çünkü sayımız çok” dedi.</verse>
				<verse number="10">Ruhları o bölgeden çıkarmaması için İsa’ya yalvarıp yakardı.</verse>
				<verse number="11">Orada, dağın yamacında otlayan büyük bir domuz sürüsü vardı.</verse>
				<verse number="12">Kötü ruhlar İsa’ya, “Bizi şu domuzlara gönder, onlara girelim” diye yalvardılar.</verse>
				<verse number="13">İsa’nın izin vermesi üzerine kötü ruhlar adamdan çıkıp domuzların içine girdiler. Yaklaşık iki bin domuzdan oluşan sürü, dik yamaçtan aşağı koşuşarak göle atlayıp boğuldu.</verse>
				<verse number="14">Domuzları güdenler kaçıp kentte ve köylerde olayın haberini yaydılar. Halk olup biteni görmeye çıktı.</verse>
				<verse number="15">İsa’nın yanına geldiklerinde, önceleri bir tümen cine tutulan adamı giyinmiş, aklı başına gelmiş, oturmuş görünce korktular.</verse>
				<verse number="16">Olayı görenler, cinli adama olanları ve domuzların başına gelenleri halka anlattılar.</verse>
				<verse number="17">Bunun üzerine halk, bölgelerinden ayrılması için İsa’ya yalvarmaya başladı.</verse>
				<verse number="18">İsa tekneye binerken, önceleri cinli olan adam O’na, “Seninle geleyim” diye yalvardı.</verse>
				<verse number="19">Ama İsa adama izin vermedi. Ona, “Evine, yakınlarının yanına dön” dedi. “Rab’bin senin için neler yaptığını, sana nasıl merhamet ettiğini onlara anlat.”</verse>
				<verse number="20">Adam da gitti, İsa’nın kendisi için neler yaptığını Dekapolis’te duyurmaya başladı. Anlattıklarına herkes şaşıp kalıyordu.</verse>
				<verse number="21">İsa tekneyle karşı yakaya dönünce, çevresinde büyük bir kalabalık toplandı. Kendisi gölün kıyısında duruyordu.</verse>
				<verse number="22">Bu sırada havra yöneticilerinden Yair adında biri geldi. İsa’yı görünce ayaklarına kapandı, “Küçük kızım can çekişiyor. Gelip ellerini onun üzerine koy da kurtulsun, yaşasın!” diye yalvardı.</verse>
				<verse number="23">Bu sırada havra yöneticilerinden Yair adında biri geldi. İsa’yı görünce ayaklarına kapandı, “Küçük kızım can çekişiyor. Gelip ellerini onun üzerine koy da kurtulsun, yaşasın!” diye yalvardı.</verse>
				<verse number="24">İsa adamla birlikte gitti. Büyük bir kalabalık da ardından gidiyor, O’nu sıkıştırıyordu.</verse>
				<verse number="25">Orada, on iki yıldır kanaması olan bir kadın vardı.</verse>
				<verse number="26">Birçok hekimin elinden çok çekmiş, varını yoğunu harcamış, ama iyileşeceğine daha da kötüleşmişti.</verse>
				<verse number="27">Kadın, İsa hakkında anlatılanları duymuştu. Bu nedenle, kalabalıkta O’nun arkasından gelip giysisine dokundu.</verse>
				<verse number="28">İçinden, “Giysilerine bile dokunsam kurtulurum” diyordu.</verse>
				<verse number="29">O anda kanaması kesiliverdi. Kadın, bedeninin derinliğinde acıdan kurtulduğunu hissetti.</verse>
				<verse number="30">İsa ise, kendisinden bir gücün akıp gittiğini hemen anladı. Kalabalığın ortasında dönüp, “Giysilerime kim dokundu?” diye sordu.</verse>
				<verse number="31">Öğrencileri O’na, “Seni sıkıştıran kalabalığı görüyorsun! Nasıl oluyor da, ‘Bana kim dokundu’ diye soruyorsun?” dediler.</verse>
				<verse number="32">İsa kendisine dokunanı görmek için çevresine bakındı.</verse>
				<verse number="33">Kadın da kendisindeki değişikliği biliyordu. Korkuyla titreyerek geldi, İsa’nın ayaklarına kapandı ve O’na bütün gerçeği anlattı.</verse>
				<verse number="34">İsa ona, “Kızım” dedi, “İmanın seni kurtardı. Esenlikle git. Acıların son bulsun.”</verse>
				<verse number="35">İsa daha konuşurken, havra yöneticisinin evinden adamlar geldi. Yöneticiye, “Kızın öldü” dediler. “Öğretmeni neden hâlâ rahatsız ediyorsun?”</verse>
				<verse number="36">İsa bu sözlere aldırmadan havra yöneticisine, “Korkma, yalnız iman et!” dedi.</verse>
				<verse number="37">İsa, Petrus, Yakup ve Yakup’un kardeşi Yuhanna’dan başka hiç kimsenin kendisiyle birlikte gitmesine izin vermedi.</verse>
				<verse number="38">Havra yöneticisinin evine vardıklarında İsa, acı acı ağlayıp feryat eden gürültülü bir kalabalıkla karşılaştı.</verse>
				<verse number="39">İçeri girerek onlara, “Niye gürültü edip ağlıyorsunuz?” dedi. “Çocuk ölmedi, uyuyor.”</verse>
				<verse number="40">Onlar ise kendisiyle alay ettiler. Ama İsa hepsini dışarı çıkardıktan sonra çocuğun annesini babasını ve kendisiyle birlikte olanları alıp çocuğun bulunduğu odaya girdi.</verse>
				<verse number="41">Çocuğun elini tutarak ona, “Talita kumi!” dedi. Bu söz, “Kızım, sana söylüyorum, kalk” demektir.</verse>
				<verse number="42">On iki yaşında olan kız hemen ayağa kalktı, yürümeye başladı. Oradakileri derin bir şaşkınlık aldı.</verse>
				<verse number="43">İsa, “Bunu kimse bilmesin” diyerek onları sıkı sıkıya uyardı ve kıza yemek verilmesini buyurdu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">İsa oradan ayrılarak kendi memleketine gitti. Öğrencileri de ardından gittiler.</verse>
				<verse number="2">Şabat Günü olunca İsa havrada öğretmeye başladı. Söylediklerini işiten birçok kişi şaşıp kaldı. “Bu adam bunları nereden öğrendi?” diye soruyorlardı. “Kendisine verilen bu bilgelik nedir? Nasıl böyle mucizeler yapabiliyor?</verse>
				<verse number="3">Meryem’in oğlu, Yakup, Yose, Yahuda ve Simun’un kardeşi olan marangoz değil mi bu? Kızkardeşleri burada, aramızda yaşamıyor mu?” Ve gücenip O’nu reddettiler.</verse>
				<verse number="4">İsa da onlara, “Bir peygamber, kendi memleketinden, akraba çevresinden ve kendi evinden başka yerde hor görülmez” dedi.</verse>
				<verse number="5">Orada birkaç hastayı, üzerlerine ellerini koyarak iyileştirmekten başka hiçbir mucize yapamadı.</verse>
				<verse number="6">Halkın imansızlığına şaşıyordu. İsa çevredeki köyleri dolaşıp öğretiyordu.</verse>
				<verse number="7">On iki öğrencisini yanına çağırdı ve onları ikişer ikişer halk arasına göndermeye başladı. Onlara kötü ruhlar üzerinde yetki verdi.</verse>
				<verse number="8">Yolculuk için yanlarına değnekten başka bir şey almamalarını söyledi. Ne ekmek, ne torba, ne de kuşaklarında para götüreceklerdi.</verse>
				<verse number="9">Onlara çarık giymelerini söyledi. Ama, “İki mintan giymeyin” dedi.</verse>
				<verse number="10">“Bir yere gittiğiniz zaman, oradan ayrılıncaya dek hep aynı evde kalın” diye devam etti.</verse>
				<verse number="11">“İnsanların sizi kabul etmedikleri, sizi dinlemedikleri bir yerden ayrılırken, onlara uyarı olsun diye ayağınızın altındaki tozu silkin!”</verse>
				<verse number="12">Böylece öğrenciler yola çıkıp insanları tövbeye çağırmaya başladılar.</verse>
				<verse number="13">Birçok cin kovdular; birçok hastayı, üzerlerine yağ sürerek iyileştirdiler.</verse>
				<verse number="14">Kral Hirodes de olup bitenleri duydu. Çünkü İsa’nın ünü her tarafa yayılmıştı. Bazıları, “Bu adam, ölümden dirilen Vaftizci Yahya’dır. Olağanüstü güçlerin onda etkin olmasının nedeni budur” diyordu.</verse>
				<verse number="15">Başkaları, “O İlyas’tır” diyor, yine başkaları, “Eski peygamberlerden biri gibi bir peygamberdir” diyordu.</verse>
				<verse number="16">Hirodes bunları duyunca, “Başını kestirdiğim Yahya dirildi!” dedi.</verse>
				<verse number="17">Hirodes’in kendisi, kardeşi Filipus’un karısı Hirodiya’nın yüzünden adam gönderip Yahya’yı tutuklatmış, zindana attırıp zincire vurdurmuştu. Çünkü Hirodes bu kadınla evlenince Yahya ona, “Kardeşinin karısıyla evlenmen Kutsal Yasa’ya aykırıdır” demişti.</verse>
				<verse number="18">Hirodes’in kendisi, kardeşi Filipus’un karısı Hirodiya’nın yüzünden adam gönderip Yahya’yı tutuklatmış, zindana attırıp zincire vurdurmuştu. Çünkü Hirodes bu kadınla evlenince Yahya ona, “Kardeşinin karısıyla evlenmen Kutsal Yasa’ya aykırıdır” demişti.</verse>
				<verse number="19">Hirodiya bu yüzden Yahya’ya kin bağlamıştı; onu öldürtmek istiyor, ama başaramıyordu.</verse>
				<verse number="20">Çünkü Yahya’nın doğru ve kutsal bir adam olduğunu bilen Hirodes ondan korkuyor ve onu koruyordu. Yahya’yı dinlediği zaman büyük bir şaşkınlık içinde kalıyor, yine de onu dinlemekten zevk alıyordu.</verse>
				<verse number="21">Ne var ki, Hirodes’in kendi doğum gününde saray büyükleri, komutanlar ve Celile’nin ileri gelenleri için verdiği şölende beklenen fırsat doğdu.</verse>
				<verse number="22">Hirodiya’nın kızı içeri girip dans etti. Bu, Hirodes’le konuklarının hoşuna gitti. Kral genç kıza, “Dile benden, ne dilersen veririm” dedi.</verse>
				<verse number="23">Ant içerek, “Benden ne dilersen, krallığımın yarısı da olsa, veririm” dedi.</verse>
				<verse number="24">Kız dışarı çıkıp annesine, “Ne isteyeyim?” diye sordu. “Vaftizci Yahya’nın başını iste” dedi annesi.</verse>
				<verse number="25">Kız hemen koşup kralın yanına girdi, “Vaftizci Yahya’nın başını bir tepsi üzerinde hemen bana vermeni istiyorum” diyerek dileğini açıkladı.</verse>
				<verse number="26">Kral buna çok üzüldüyse de, konuklarının önünde içtiği anttan ötürü kızı reddetmek istemedi.</verse>
				<verse number="27">Hemen bir cellat gönderip Yahya’nın başını getirmesini buyurdu. Cellat zindana giderek Yahya’nın başını kesti.</verse>
				<verse number="28">Kesik başı bir tepsi üzerinde getirip genç kıza verdi, kız da annesine götürdü.</verse>
				<verse number="29">Yahya’nın öğrencileri bunu duyunca gelip cesedi aldılar ve mezara koydular.</verse>
				<verse number="30">Elçiler, İsa’nın yanına dönerek yaptıkları ve öğrettikleri her şeyi O’na anlattılar.</verse>
				<verse number="31">İsa onlara, “Gelin, tek başımıza tenha bir yere gidelim de biraz dinlenin” dedi. Gelen giden öyle çoktu ki, yemek yemeye bile vakit bulamıyorlardı.</verse>
				<verse number="32">Tekneye binip tek başlarına tenha bir yere doğru yol aldılar.</verse>
				<verse number="33">Gittiklerini gören birçok kişi onları tanıdı. Halk civardaki bütün kentlerden yaya olarak yola dökülüp onlardan önce oraya vardı.</verse>
				<verse number="34">İsa tekneden inince büyük bir kalabalıkla karşılaştı. Çobansız koyunlara benzeyen bu insanlara acıdı ve onlara birçok konuda öğretmeye başladı.</verse>
				<verse number="35">Vakit ilerlemişti. Öğrencileri İsa’ya gelip, “Burası ıssız bir yer” dediler, “Vakit de ilerledi. Halkı salıver de çevredeki çiftlik ve köylere gidip kendilerine yiyecek alsınlar.”</verse>
				<verse number="36">Vakit ilerlemişti. Öğrencileri İsa’ya gelip, “Burası ıssız bir yer” dediler, “Vakit de ilerledi. Halkı salıver de çevredeki çiftlik ve köylere gidip kendilerine yiyecek alsınlar.”</verse>
				<verse number="37">İsa ise, “Onlara siz yiyecek verin” diye karşılık verdi. Öğrenciler İsa’ya, “Gidip iki yüz dinarlık ekmek alıp onlara yedirelim mi yani?” diye sordular.</verse>
				<verse number="38">İsa onlara, “Kaç ekmeğiniz var, gidin bakın” dedi. Öğrenip geldiler, “Beş ekmekle iki balığımız var” dediler.</verse>
				<verse number="39">İsa herkesi küme küme yeşil çayıra oturtmalarını buyurdu.</verse>
				<verse number="40">Halk yüzer ellişer kişilik bölükler halinde oturdu.</verse>
				<verse number="41">İsa beş ekmekle iki balığı aldı, gözlerini göğe kaldırarak şükretti; sonra ekmekleri böldü ve halka dağıtmaları için öğrencilerine verdi. İki balığı da hepsinin arasında paylaştırdı.</verse>
				<verse number="42">Herkes yiyip doydu. Artakalan ekmek ve balıktan on iki sepet dolusu topladılar.</verse>
				<verse number="43">Herkes yiyip doydu. Artakalan ekmek ve balıktan on iki sepet dolusu topladılar.</verse>
				<verse number="44">Yemek yiyen erkeklerin sayısı beş bin kadardı.</verse>
				<verse number="45">Bundan hemen sonra İsa öğrencilerine, tekneye binip kendisinden önce karşı yakada bulunan Beytsayda’ya geçmelerini buyurdu. Bu arada kendisi halkı evlerine gönderecekti.</verse>
				<verse number="46">Onları uğurladıktan sonra, dua etmek için dağa çıktı.</verse>
				<verse number="47">Akşam olduğunda, tekne gölün ortasına varmıştı. Yalnız başına karada kalan İsa, öğrencilerinin kürek çekmekte çok zorlandıklarını gördü. Çünkü rüzgar onlara karşı esiyordu. Sabaha karşı İsa, gölün üstünde yürüyerek onlara yaklaştı. Yanlarından geçip gidecekti.</verse>
				<verse number="48">Akşam olduğunda, tekne gölün ortasına varmıştı. Yalnız başına karada kalan İsa, öğrencilerinin kürek çekmekte çok zorlandıklarını gördü. Çünkü rüzgar onlara karşı esiyordu. Sabaha karşı İsa, gölün üstünde yürüyerek onlara yaklaştı. Yanlarından geçip gidecekti.</verse>
				<verse number="49">Onlar ise, gölün üstünde yürüdüğünü görünce O’nu hayalet sanarak bağrıştılar.</verse>
				<verse number="50">Hepsi O’nu görmüş ve dehşete kapılmıştı. İsa hemen onlara seslenerek, “Cesur olun, benim, korkmayın!” dedi.</verse>
				<verse number="51">Tekneye binip onlara katılınca rüzgar dindi. Onlarsa büyük bir şaşkınlık içindeydi.</verse>
				<verse number="52">Ekmekle ilgili mucizeyi bile anlamamışlardı; zihinleri körelmişti.</verse>
				<verse number="53">İsa’yla öğrencileri gölü aştılar, Ginnesar’da karaya çıkıp tekneyi bağladılar.</verse>
				<verse number="54">Onlar tekneden inince, halk İsa’yı hemen tanıdı.</verse>
				<verse number="55">Bazıları koşarak bütün yöreyi dolaştı. İsa’nın bulunduğu yeri öğrenenler, hastaları şilteleriyle oraya götürmeye başladılar.</verse>
				<verse number="56">Köy olsun, kent ya da çiftlik olsun, İsa’nın gittiği her yerde, hastaları meydanlara yatırıyor, sadece giysisinin eteğine dokunmalarına izin vermesi için yalvarıyorlardı. Dokunanların hepsi de iyileşti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Yeruşalim’den gelen Ferisiler ve bazı din bilginleri, İsa’nın çevresinde toplandılar.</verse>
				<verse number="2">O’nun öğrencilerinden bazılarının murdar, yani yıkanmamış ellerle yemek yediklerini gördüler.</verse>
				<verse number="3">Ferisiler, hatta bütün Yahudiler, atalarının töresi uyarınca ellerini iyice yıkamadan yemek yemezler.</verse>
				<verse number="4">Çarşıdan dönünce de, yıkanmadan yemek yemezler. Ayrıca kâse, testi ve bakır kapların yıkanmasıyla ilgili başka birçok töreye de uyarlar.</verse>
				<verse number="5">Ferisiler ve din bilginleri İsa’ya, “Öğrencilerin neden atalarımızın töresine uymuyorlar, niçin murdar ellerle yemek yiyorlar?” diye sordular.</verse>
				<verse number="6">İsa onları şöyle yanıtladı: “Yeşaya’nın siz ikiyüzlülerle ilgili peygamberlik sözü ne kadar yerindedir! Yazmış olduğu gibi, ‘Bu halk, dudaklarıyla beni sayar, Ama yürekleri benden uzak.</verse>
				<verse number="7">Bana boşuna taparlar. Çünkü öğrettikleri, sadece insan buyruklarıdır.’</verse>
				<verse number="8">Siz Tanrı buyruğunu bir yana bırakmış, insan töresine uyuyorsunuz.”</verse>
				<verse number="9">İsa onlara ayrıca şunu söyledi: “Kendi törenizi sürdürmek için Tanrı buyruğunu bir kenara itmeyi ne de güzel beceriyorsunuz!</verse>
				<verse number="10">Musa, ‘Annene babana saygı göstereceksin’ ve, ‘Annesine ya da babasına söven kesinlikle öldürülecektir’ diye buyurmuştu.</verse>
				<verse number="11">Ama siz, ‘Eğer bir adam annesine ya da babasına, benden alacağın bütün yardım kurbandır, yani Tanrı’ya adanmıştır derse, artık annesi ya da babası için bir şey yapmasına izin yok’ diyorsunuz.</verse>
				<verse number="12">Ama siz, ‘Eğer bir adam annesine ya da babasına, benden alacağın bütün yardım kurbandır, yani Tanrı’ya adanmıştır derse, artık annesi ya da babası için bir şey yapmasına izin yok’ diyorsunuz.</verse>
				<verse number="13">Böylece kuşaktan kuşağa aktardığınız törelerle Tanrı’nın sözünü geçersiz kılıyorsunuz. Buna benzer daha birçok şey yapıyorsunuz.”</verse>
				<verse number="14">İsa, halkı yine yanına çağırıp onlara, “Hepiniz beni dinleyin ve şunu belleyin” dedi.</verse>
				<verse number="15">“İnsanın dışında olup içine giren hiçbir şey onu kirletemez. İnsanı kirleten, insanın içinden çıkandır.”</verse>
				<verse number="16">“İnsanın dışında olup içine giren hiçbir şey onu kirletemez. İnsanı kirleten, insanın içinden çıkandır.”</verse>
				<verse number="17">İsa kalabalığı bırakıp eve girince, öğrencileri O’na bu benzetmenin anlamını sordular.</verse>
				<verse number="18">O da onlara, “Demek siz de anlamıyorsunuz, öyle mi?” dedi. “Dışarıdan insanın içine giren hiçbir şeyin onu kirletemeyeceğini bilmiyor musunuz?</verse>
				<verse number="19">Dıştan giren, insanın yüreğine değil, midesine gider, oradan da helaya atılır.” İsa bu sözlerle, bütün yiyeceklerin temiz olduğunu bildirmiş oluyordu.</verse>
				<verse number="20">İsa şöyle devam etti: “İnsanı kirleten, insanın içinden çıkandır.</verse>
				<verse number="21">Çünkü kötü düşünceler, fuhuş, hırsızlık, cinayet, zina, açgözlülük, kötülük, hile, sefahat, kıskançlık, iftira, kibir ve akılsızlık içten, insanın yüreğinden kaynaklanır.</verse>
				<verse number="22">Çünkü kötü düşünceler, fuhuş, hırsızlık, cinayet, zina, açgözlülük, kötülük, hile, sefahat, kıskançlık, iftira, kibir ve akılsızlık içten, insanın yüreğinden kaynaklanır.</verse>
				<verse number="23">Bu kötülüklerin hepsi içten kaynaklanır ve insanı kirletir.”</verse>
				<verse number="24">İsa oradan ayrılarak Sur bölgesine gitti. Burada bir eve girdi. Kimsenin bunu bilmesini istemiyordu, ama gizlenemedi.</verse>
				<verse number="25">Küçük kızı kötü ruha tutulmuş bir kadın, İsa’yla ilgili haberi duyar duymaz geldi, ayaklarına kapandı.</verse>
				<verse number="26">Yahudi olmayan bu kadın Suriye-Fenike ırkındandı. Kızından cini kovması için İsa’ya rica etti.</verse>
				<verse number="27">İsa ona, “Bırak, önce çocuklar doysunlar” dedi. “Çocukların ekmeğini alıp köpeklere atmak doğru değildir.”</verse>
				<verse number="28">Kadın buna karşılık, “Haklısın, Rab” dedi. “Ama köpekler de sofranın altında çocukların ekmek kırıntılarını yer.”</verse>
				<verse number="29">İsa ona, “Bu sözden ötürü cin kızından çıktı, gidebilirsin” dedi.</verse>
				<verse number="30">Kadın evine gittiğinde çocuğunu cinden kurtulmuş, yatakta yatar buldu.</verse>
				<verse number="31">Sur bölgesinden ayrılan İsa, Sayda yoluyla Dekapolis bölgesinin ortasından geçerek tekrar Celile Gölü’ne geldi.</verse>
				<verse number="32">O’na sağır ve dili tutuk bir adam getirdiler, elini üzerine koyması için yalvardılar.</verse>
				<verse number="33">İsa adamı kalabalıktan ayırıp bir yana çekti. Parmaklarını adamın kulaklarına soktu, tükürüp onun diline dokundu.</verse>
				<verse number="34">Sonra göğe bakarak içini çekti ve adama, “Effata”, yani “Açıl!” dedi.</verse>
				<verse number="35">Adamın kulakları hemen açıldı, dili çözüldü ve düzgün bir şekilde konuşmaya başladı.</verse>
				<verse number="36">İsa orada bulunanları, bunu kimseye söylememeleri için uyardı. Ama onları ne kadar uyardıysa, onlar da haberi o kadar yaydılar.</verse>
				<verse number="37">Halk büyük bir hayret içinde kalmıştı. “Yaptığı her şey iyi. Sağırların kulaklarını açıyor, dilsizleri konuşturuyor!” diyorlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">O günlerde yine büyük bir kalabalık toplanmıştı. Yiyecek bir şeyleri olmadığı için İsa öğrencilerini yanına çağırıp, “Halka acıyorum” dedi. “Üç gündür yanımdalar, yiyecek hiçbir şeyleri yok.</verse>
				<verse number="2">O günlerde yine büyük bir kalabalık toplanmıştı. Yiyecek bir şeyleri olmadığı için İsa öğrencilerini yanına çağırıp, “Halka acıyorum” dedi. “Üç gündür yanımdalar, yiyecek hiçbir şeyleri yok.</verse>
				<verse number="3">Onları aç aç evlerine gönderirsem, yolda bayılırlar. Hem bazıları uzak yoldan geliyor.”</verse>
				<verse number="4">Öğrencileri buna karşılık, “Böyle ıssız bir yerde bu kadar kişiyi doyuracak ekmeği insan nereden bulabilir?” dediler.</verse>
				<verse number="5">İsa, “Kaç ekmeğiniz var?” diye sordu. “Yedi tane” dediler.</verse>
				<verse number="6">Bunun üzerine İsa, halka yere oturmalarını buyurdu. Sonra yedi ekmeği aldı, şükredip bunları böldü, dağıtmaları için öğrencilerine verdi. Onlar da halka dağıttılar.</verse>
				<verse number="7">Birkaç küçük balıkları da vardı. İsa şükredip bunları da dağıtmalarını söyledi.</verse>
				<verse number="8">Herkes yiyip doydu. Artakalan parçalardan yedi küfe dolusu topladılar.</verse>
				<verse number="9">Orada yaklaşık dört bin kişi vardı. İsa onları evlerine gönderdikten sonra öğrencileriyle birlikte hemen tekneye binip Dalmanuta bölgesine geçti.</verse>
				<verse number="10">Orada yaklaşık dört bin kişi vardı. İsa onları evlerine gönderdikten sonra öğrencileriyle birlikte hemen tekneye binip Dalmanuta bölgesine geçti.</verse>
				<verse number="11">Ferisiler gelip İsa’yla tartışmaya başladılar. O’nu denemek amacıyla gökten bir belirti göstermesini istediler.</verse>
				<verse number="12">İsa içten bir ah çekerek, “Bu kuşak neden bir belirti istiyor?” dedi. “Size doğrusunu söyleyeyim, bu kuşağa hiçbir belirti gösterilmeyecek.”</verse>
				<verse number="13">Sonra onları orada bırakıp yine tekneye bindi ve karşı yakaya yöneldi.</verse>
				<verse number="14">Öğrenciler ekmek almayı unutmuşlardı. Teknede, yanlarında yalnız bir ekmek vardı.</verse>
				<verse number="15">İsa onlara şu uyarıda bulundu: “Dikkatli olun, Ferisiler’in mayasından ve Hirodes’in mayasından sakının!”</verse>
				<verse number="16">Onlar ise kendi aralarında, “Ekmeğimiz olmadığı için böyle diyor” şeklinde tartıştılar.</verse>
				<verse number="17">Bunun farkında olan İsa, “Ekmeğiniz yok diye niçin tartışıyorsunuz?” dedi. “Hâlâ akıl erdiremiyor, anlamıyor musunuz? Zihniniz köreldi mi?</verse>
				<verse number="18">Gözleriniz olduğu halde görmüyor musunuz? Kulaklarınız olduğu halde işitmiyor musunuz? Hatırlamıyor musunuz, beş ekmeği beş bin kişiye bölüştürdüğümde kaç sepet dolusu yemek fazlası topladınız?” “On iki” dediler.</verse>
				<verse number="19">Gözleriniz olduğu halde görmüyor musunuz? Kulaklarınız olduğu halde işitmiyor musunuz? Hatırlamıyor musunuz, beş ekmeği beş bin kişiye bölüştürdüğümde kaç sepet dolusu yemek fazlası topladınız?” “On iki” dediler.</verse>
				<verse number="20">“Yedi ekmeği dört bin kişiye bölüştürdüğümde kaç küfe dolusu yemek fazlası topladınız?” “Yedi” dediler.</verse>
				<verse number="21">İsa onlara, “Hâlâ anlamıyor musunuz?” dedi.</verse>
				<verse number="22">İsa ile öğrencileri Beytsayda’ya geldiler. Orada bazı kişiler İsa’ya kör bir adam getirip ona dokunması için yalvardılar.</verse>
				<verse number="23">İsa körün elinden tutarak onu köyün dışına çıkardı. Gözlerine tükürüp ellerini üzerine koydu ve, “Bir şey görüyor musun?” diye sordu.</verse>
				<verse number="24">Adam başını kaldırıp, “İnsanlar görüyorum” dedi, “Ağaçlara benziyorlar, ama yürüyorlar.”</verse>
				<verse number="25">Sonra İsa ellerini yeniden adamın gözleri üzerine koydu. Adam gözlerini açtı, baktı; iyileşmiş ve her şeyi açık seçik görmeye başlamıştı.</verse>
				<verse number="26">İsa, “Köye bile girme!” diyerek onu evine gönderdi.</verse>
				<verse number="27">İsa, öğrencileriyle birlikte Filipus Sezariyesi’ne bağlı köylere gitti. Yolda öğrencilerine, “Halk benim kim olduğumu söylüyor?” diye sordu.</verse>
				<verse number="28">Öğrencileri O’na şu karşılığı verdiler: “Vaftizci Yahya diyorlar. Ama kimi İlyas, kimi de peygamberlerden biri olduğunu söylüyor.”</verse>
				<verse number="29">O da onlara, “Siz ne dersiniz, sizce ben kimim?” diye sordu. Petrus, “Sen Mesih’sin” yanıtını verdi.</verse>
				<verse number="30">Bunun üzerine İsa bu konuda kimseye bir şey söylememeleri için onları uyardı.</verse>
				<verse number="31">İsa, İnsanoğlu’nun çok acı çekmesi, ileri gelenler, başkâhinler ve din bilginlerince reddedilmesi, öldürülmesi ve üç gün sonra dirilmesi gerektiğini onlara anlatmaya başladı.</verse>
				<verse number="32">Bunları açıkça söylüyordu. Bunun üzerine Petrus O’nu bir kenara çekip azarlamaya başladı.</verse>
				<verse number="33">İsa dönüp öteki öğrencilerine baktı; Petrus’u azarlayarak, “Çekil önümden, Şeytan!” dedi. “Düşüncelerin Tanrı’ya değil, insana özgüdür.”</verse>
				<verse number="34">Öğrencileriyle birlikte halkı da yanına çağırıp şöyle konuştu: “Ardımdan gelmek isteyen kendini inkâr etsin, çarmıhını yüklenip beni izlesin.</verse>
				<verse number="35">Canını kurtarmak isteyen onu yitirecek, canını benim ve Müjde’nin uğruna yitiren ise onu kurtaracaktır.</verse>
				<verse number="36">İnsan bütün dünyayı kazanıp da canından olursa, bunun kendisine ne yararı olur?</verse>
				<verse number="37">İnsan kendi canına karşılık ne verebilir?</verse>
				<verse number="38">Bu vefasız ve günahkâr kuşağın ortasında, kim benden ve benim sözlerimden utanırsa, İnsanoğlu da, Babası’nın görkemi içinde kutsal meleklerle birlikte geldiğinde o kişiden utanacaktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">İsa, “Size doğrusunu söyleyeyim” diye devam etti, “Burada bulunanlar arasında, Tanrı Egemenliği’nin güçlü biçimde gerçekleştiğini görmeden ölümü tatmayacak olanlar var.”</verse>
				<verse number="2">Altı gün sonra İsa, yanına yalnız Petrus, Yakup ve Yuhanna’yı alarak yüksek bir dağa çıktı. Onların gözü önünde İsa’nın görünümü değişti.</verse>
				<verse number="3">Giysileri göz kamaştırıcı bir beyazlığa büründü; yeryüzünde hiçbir çamaşırcının erişemeyeceği bir beyazlıktı bu.</verse>
				<verse number="4">O anda Musa’yla İlyas öğrencilere göründü. İsa’yla konuşuyorlardı.</verse>
				<verse number="5">Petrus İsa’ya, “Rabbî, burada bulunmamız ne iyi oldu! Üç çardak kuralım: Biri sana, biri Musa’ya, biri de İlyas’a” dedi.</verse>
				<verse number="6">Ne söyleyeceğini bilmiyordu. Çünkü çok korkmuşlardı.</verse>
				<verse number="7">Bu sırada bir bulut gelip onlara gölge saldı. Buluttan gelen bir ses, “Sevgili Oğlum budur, O’nu dinleyin!” dedi.</verse>
				<verse number="8">Öğrenciler birden çevrelerine baktılar, ama bu kez yanlarında İsa’dan başka kimseyi göremediler.</verse>
				<verse number="9">Dağdan inerlerken İsa, İnsanoğlu ölümden dirilmeden orada gördüklerini hiç kimseye söylememeleri için onları uyardı.</verse>
				<verse number="10">Bu uyarıya uymakla birlikte kendi aralarında, “Ölümden dirilmek ne demek?” diye tartışıp durdular.</verse>
				<verse number="11">İsa’ya, “Din bilginleri neden önce İlyas’ın gelmesi gerektiğini söylüyorlar?” diye sordular.</verse>
				<verse number="12">O da onlara şöyle dedi: “Gerçekten de önce İlyas gelir ve her şeyi yeniden düzene koyar. Ama nasıl oluyor da İnsanoğlu’nun çok acı çekeceği ve hiçe sayılacağı yazılmıştır?</verse>
				<verse number="13">Size şunu söyleyeyim, İlyas geldi bile, onun hakkında yazılmış olduğu gibi, ona yapmadıklarını bırakmadılar.”</verse>
				<verse number="14">Öteki öğrencilerin yanına döndüklerinde, onların çevresinde büyük bir kalabalığın toplandığını, birtakım din bilginlerinin onlarla tartıştığını gördüler.</verse>
				<verse number="15">Kalabalık İsa’yı görünce büyük bir şaşkınlığa kapıldı ve koşup O’nu selamladı.</verse>
				<verse number="16">İsa öğrencilerine, “Onlarla ne tartışıyorsunuz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="17">Halktan biri O’na, “Öğretmenim” diye karşılık verdi, “Dilsiz bir ruha tutulan oğlumu sana getirdim.</verse>
				<verse number="18">Ruh onu nerede yakalarsa yere çarpıyor. Çocuk ağzından köpükler saçıyor, dişlerini gıcırdatıyor ve kaskatı kesiliyor. Ruhu kovmaları için öğrencilerine başvurdum, ama başaramadılar.”</verse>
				<verse number="19">İsa onlara, “Ey imansız kuşak!” dedi. “Sizinle daha ne kadar kalacağım? Size daha ne kadar katlanacağım? Çocuğu bana getirin!”</verse>
				<verse number="20">Çocuğu kendisine getirdiler. Ruh, İsa’yı görür görmez çocuğu şiddetle sarstı; çocuk yere düştü, ağzından köpükler saçarak yuvarlanmaya başladı.</verse>
				<verse number="21">İsa çocuğun babasına, “Bu hal çocuğun başına geleli ne kadar oldu?” diye sordu. “Küçüklüğünden beri böyle” dedi babası.</verse>
				<verse number="22">“Üstelik ruh onu öldürmek için sık sık ateşe, suya attı. Elinden bir şey gelirse, bize yardım et, halimize acı!”</verse>
				<verse number="23">İsa ona, “Elimden gelirse mi? İman eden biri için her şey mümkün!” dedi.</verse>
				<verse number="24">Çocuğun babası hemen, “İman ediyorum, imansızlığımı yenmeme yardım et!” diye feryat etti.</verse>
				<verse number="25">İsa, halkın koşuşup geldiğini görünce kötü ruhu azarlayarak, “Sana buyuruyorum, dilsiz ve sağır ruh, çocuğun içinden çık ve ona bir daha girme!” dedi.</verse>
				<verse number="26">Bunun üzerine ruh bir çığlık attı ve çocuğu şiddetle sarsarak çıktı. Çocuk ölü gibi hareketsiz kaldı, öyle ki oradakilerin birçoğu, “Öldü!” diyordu.</verse>
				<verse number="27">Ama İsa elinden tutup kaldırınca, çocuk ayağa kalktı.</verse>
				<verse number="28">İsa eve girdikten sonra öğrencileri özel olarak O’na, “Biz kötü ruhu neden kovamadık?” diye sordular.</verse>
				<verse number="29">İsa onlara, “Bu tür ruhlar ancak duayla kovulabilir” yanıtını verdi.</verse>
				<verse number="30">Oradan ayrılmış, Celile bölgesinden geçiyorlardı. İsa hiç kimsenin bunu bilmesini istemiyordu.</verse>
				<verse number="31">Öğrencilerine öğretirken şöyle diyordu: “İnsanoğlu, insanların eline teslim edilecek ve öldürülecek, ama öldürüldükten üç gün sonra dirilecek.”</verse>
				<verse number="32">Onlar bu sözleri anlamıyor, İsa’ya soru sormaktan da korkuyorlardı.</verse>
				<verse number="33">Kefarnahum’a vardılar. Eve girdikten sonra İsa onlara, “Yolda neyi tartışıyordunuz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="34">Hiç birinden ses çıkmadı. Çünkü yolda aralarında kimin en büyük olduğunu tartışmışlardı.</verse>
				<verse number="35">İsa oturup Onikiler’i yanına çağırdı. Onlara şöyle dedi: “Birinci olmak isteyen en sonuncu olsun, herkesin hizmetkârı olsun.”</verse>
				<verse number="36">Küçük bir çocuğu alıp orta yere dikti, sonra onu kucağına alarak onlara şöyle dedi: “Böyle bir çocuğu benim adım uğruna kabul eden, beni kabul etmiş olur. Beni kabul eden de beni değil, beni göndereni kabul etmiş olur.”</verse>
				<verse number="37">Küçük bir çocuğu alıp orta yere dikti, sonra onu kucağına alarak onlara şöyle dedi: “Böyle bir çocuğu benim adım uğruna kabul eden, beni kabul etmiş olur. Beni kabul eden de beni değil, beni göndereni kabul etmiş olur.”</verse>
				<verse number="38">Yuhanna O’na, “Öğretmenim” dedi, “Senin adınla cin kovan birini gördük, ama bizi izleyenlerden olmadığı için ona engel olmaya çalıştık.”</verse>
				<verse number="39">“Ona engel olmayın!” dedi İsa. “Çünkü benim adımla mucize yapıp da ardından beni kötüleyecek kimse yoktur.</verse>
				<verse number="40">Bize karşı olmayan, bizden yanadır.</verse>
				<verse number="41">Size doğrusunu söyleyeyim, Mesih’e ait olduğunuz için sizlere bir bardak su veren ödülsüz kalmayacaktır.”</verse>
				<verse number="42">“Kim bana iman eden bu küçüklerden birini günaha düşürürse, boynuna kocaman bir değirmen taşı geçirilip denize atılması kendisi için daha iyi olur.</verse>
				<verse number="43">Eğer elin günah işlemene neden olursa, onu kes. Tek elle yaşama kavuşman, iki elle sönmez ateşe, cehenneme gitmenden iyidir.</verse>
				<verse number="44">Eğer elin günah işlemene neden olursa, onu kes. Tek elle yaşama kavuşman, iki elle sönmez ateşe, cehenneme gitmenden iyidir.</verse>
				<verse number="45">Eğer ayağın günah işlemene neden olursa, onu kes. Tek ayakla yaşama kavuşman, iki ayakla cehenneme atılmandan iyidir.</verse>
				<verse number="46">Eğer ayağın günah işlemene neden olursa, onu kes. Tek ayakla yaşama kavuşman, iki ayakla cehenneme atılmandan iyidir.</verse>
				<verse number="47">Eğer gözün günah işlemene neden olursa, onu çıkar at. Tanrı’nın Egemenliği’ne tek gözle girmen, iki gözle cehenneme atılmandan iyidir.</verse>
				<verse number="48">‘Oradakileri kemiren kurt ölmez, Yakan ateş sönmez.’</verse>
				<verse number="49">Çünkü herkes ateşle tuzlanacaktır.</verse>
				<verse number="50">Tuz yararlıdır. Ama tuz tuzluluğunu yitirirse, bir daha ona nasıl tat verebilirsiniz? İçinizde tuz olsun ve birbirinizle barış içinde yaşayın!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">İsa oradan ayrılıp Yahudiye’nin Şeria Irmağı’nın karşı yakasındaki topraklarına geçti. Çevresinde yine kalabalıklar toplanmıştı; her zamanki gibi onlara öğretiyordu.</verse>
				<verse number="2">Yanına gelen bazı Ferisiler O’nu denemek amacıyla, “Bir erkeğin, karısını boşaması Kutsal Yasa’ya uygun mudur?” diye sordular.</verse>
				<verse number="3">İsa karşılık olarak, “Musa size ne buyurdu?” dedi.</verse>
				<verse number="4">Onlar, “Musa, erkeğin bir boşanma belgesi yazarak karısını boşamasına izin vermiştir” dediler.</verse>
				<verse number="5">İsa onlara, “İnatçı olduğunuz için Musa bu buyruğu yazdı” dedi.</verse>
				<verse number="6">“Tanrı, yaratılışın başlangıcından ‘İnsanları erkek ve dişi olarak yarattı.’</verse>
				<verse number="7">‘Bu nedenle adam annesini babasını bırakıp karısına bağlanacak, ikisi tek beden olacak.’ Şöyle ki, onlar artık iki değil, tek bedendir.</verse>
				<verse number="8">‘Bu nedenle adam annesini babasını bırakıp karısına bağlanacak, ikisi tek beden olacak.’ Şöyle ki, onlar artık iki değil, tek bedendir.</verse>
				<verse number="9">O halde Tanrı’nın birleştirdiğini insan ayırmasın.”</verse>
				<verse number="10">Öğrencileri evde O’na yine bu konuyla ilgili bazı sorular sordular.</verse>
				<verse number="11">İsa onlara, “Karısını boşayıp başkasıyla evlenen, karısına karşı zina etmiş olur” dedi.</verse>
				<verse number="12">“Kocasını boşayıp başkasıyla evlenen kadın da zina etmiş olur.”</verse>
				<verse number="13">Bu arada bazıları küçük çocukları İsa’nın yanına getiriyor, onlara dokunmasını istiyorlardı. Ne var ki, öğrenciler onları azarladılar.</verse>
				<verse number="14">İsa bunu görünce kızdı. Öğrencilerine, “Bırakın, çocuklar bana gelsin” dedi. “Onlara engel olmayın! Çünkü Tanrı’nın Egemenliği böylelerinindir.</verse>
				<verse number="15">Size doğrusunu söyleyeyim, Tanrı’nın Egemenliği’ni bir çocuk gibi kabul etmeyen, bu egemenliğe asla giremez.”</verse>
				<verse number="16">Çocukları kucağına aldı, ellerini üzerlerine koyup onları kutsadı.</verse>
				<verse number="17">İsa yola çıkarken, biri koşarak yanına geldi. Önünde diz çöküp O’na, “İyi öğretmenim, sonsuz yaşama kavuşmak için ne yapmalıyım?” diye sordu.</verse>
				<verse number="18">İsa, “Bana neden iyi diyorsun?” dedi. “İyi olan yalnız biri var, O da Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="19">O’nun buyruklarını biliyorsun: ‘Adam öldürmeyeceksin, zina etmeyeceksin, çalmayacaksın, yalan yere tanıklık etmeyeceksin, kimsenin hakkını yemeyeceksin, annene babana saygı göstereceksin.’ ”</verse>
				<verse number="20">Adam, “Öğretmenim, bunların hepsini gençliğimden beri yerine getiriyorum” dedi.</verse>
				<verse number="21">Ona sevgiyle bakan İsa, “Bir eksiğin var” dedi. “Git neyin varsa sat, parasını yoksullara ver; böylece gökte hazinen olur. Sonra gel, beni izle.”</verse>
				<verse number="22">Bu sözler üzerine adamın yüzü asıldı, üzüntü içinde oradan uzaklaştı. Çünkü çok malı vardı.</verse>
				<verse number="23">İsa çevresine göz gezdirdikten sonra öğrencilerine, “Varlıklı kişilerin Tanrı Egemenliği’ne girmesi ne güç olacak!” dedi.</verse>
				<verse number="24">Öğrenciler O’nun sözlerine şaştılar. Ama İsa onlara yine, “Çocuklar” dedi, “Tanrı’nın Egemenliği’ne girmek ne güçtür!</verse>
				<verse number="25">Devenin iğne deliğinden geçmesi, zenginin Tanrı Egemenliği’ne girmesinden daha kolaydır.”</verse>
				<verse number="26">Öğrenciler büsbütün şaşırmışlardı. Birbirlerine, “Öyleyse kim kurtulabilir?” diyorlardı.</verse>
				<verse number="27">İsa onlara bakarak, “İnsanlar için bu imkânsız, ama Tanrı için değil. Tanrı için her şey mümkündür” dedi.</verse>
				<verse number="28">Petrus O’na, “Bak, biz her şeyi bırakıp senin ardından geldik” demeye başladı.</verse>
				<verse number="29">“Size doğrusunu söyleyeyim” dedi İsa, “Benim ve Müjde’nin uğruna evini, kardeşlerini, anne ya da babasını, çocuklarını ya da topraklarını bırakıp da şimdi, bu çağda çekeceği zulümlerle birlikte yüz kat daha fazla eve, kardeşe, anneye, çocuğa, toprağa ve gelecek çağda sonsuz yaşama kavuşmayacak hiç kimse yoktur.</verse>
				<verse number="30">“Size doğrusunu söyleyeyim” dedi İsa, “Benim ve Müjde’nin uğruna evini, kardeşlerini, anne ya da babasını, çocuklarını ya da topraklarını bırakıp da şimdi, bu çağda çekeceği zulümlerle birlikte yüz kat daha fazla eve, kardeşe, anneye, çocuğa, toprağa ve gelecek çağda sonsuz yaşama kavuşmayacak hiç kimse yoktur.</verse>
				<verse number="31">Ne var ki, birincilerin birçoğu sonuncu, sonuncuların birçoğu da birinci olacak.”</verse>
				<verse number="32">Yola çıkmış Yeruşalim’e gidiyorlardı. İsa önlerinde yürüyordu. Öğrencileri şaşkınlık içindeydi, ardından gelenler ise korkuyorlardı. İsa Onikiler’i yine bir yana çekip kendi başına gelecekleri anlatmaya başladı: “Şimdi Yeruşalim’e gidiyoruz” dedi. “İnsanoğlu, başkâhinlerin ve din bilginlerinin eline teslim edilecek. Onlar da O’nu ölüm cezasına çarptıracak ve öteki uluslara teslim edecekler.</verse>
				<verse number="33">Yola çıkmış Yeruşalim’e gidiyorlardı. İsa önlerinde yürüyordu. Öğrencileri şaşkınlık içindeydi, ardından gelenler ise korkuyorlardı. İsa Onikiler’i yine bir yana çekip kendi başına gelecekleri anlatmaya başladı: “Şimdi Yeruşalim’e gidiyoruz” dedi. “İnsanoğlu, başkâhinlerin ve din bilginlerinin eline teslim edilecek. Onlar da O’nu ölüm cezasına çarptıracak ve öteki uluslara teslim edecekler.</verse>
				<verse number="34">O’nunla alay edecek, üzerine tükürecek ve O’nu kamçılayıp öldürecekler. Ne var ki O, üç gün sonra dirilecek.”</verse>
				<verse number="35">Zebedi’nin oğulları Yakup ile Yuhanna İsa’ya yaklaşıp, “Öğretmenimiz, bir dileğimiz var, bunu yapmanı istiyoruz” dediler.</verse>
				<verse number="36">İsa onlara, “Sizin için ne yapmamı istiyorsunuz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="37">“Sen yüceliğine kavuşunca birimize sağında, ötekimize de solunda oturma ayrıcalığını ver” dediler.</verse>
				<verse number="38">“Siz ne dilediğinizi bilmiyorsunuz” dedi İsa. “Benim içeceğim kâseden siz içebilir misiniz? Benim vaftiz olacağım gibi siz de vaftiz olabilir misiniz?”</verse>
				<verse number="39">“Evet, olabiliriz” dediler. İsa onlara, “Benim içeceğim kâseden siz de içeceksiniz, benim vaftiz olacağım gibi siz de vaftiz olacaksınız” dedi. “Ama sağımda ya da solumda oturmanıza izin vermek benim elimde değil. Bu yerler belirli kişiler için hazırlanmıştır.”</verse>
				<verse number="40">“Evet, olabiliriz” dediler. İsa onlara, “Benim içeceğim kâseden siz de içeceksiniz, benim vaftiz olacağım gibi siz de vaftiz olacaksınız” dedi. “Ama sağımda ya da solumda oturmanıza izin vermek benim elimde değil. Bu yerler belirli kişiler için hazırlanmıştır.”</verse>
				<verse number="41">Bunu işiten on öğrenci Yakup’la Yuhanna’ya kızmaya başladılar.</verse>
				<verse number="42">İsa onları yanına çağırıp şöyle dedi: “Bilirsiniz ki, ulusların önderleri sayılanlar, onlara egemen kesilir, ileri gelenleri de onlara ağırlıklarını hissettirirler.</verse>
				<verse number="43">Sizin aranızda böyle olmayacak. Aranızda büyük olmak isteyen, ötekilerin hizmetkârı olsun.</verse>
				<verse number="44">Aranızda birinci olmak isteyen, hepinizin kulu olsun.</verse>
				<verse number="45">Çünkü İnsanoğlu bile hizmet edilmeye değil, hizmet etmeye ve canını birçokları için fidye olarak vermeye geldi.”</verse>
				<verse number="46">Sonra Eriha’ya geldiler. İsa, öğrencileri ve büyük bir kalabalıkla birlikte Eriha’dan ayrılırken, Timay oğlu Bartimay adında kör bir dilenci yol kenarında oturuyordu.</verse>
				<verse number="47">Nasıralı İsa’nın orada olduğunu duyunca, “Ey Davut Oğlu İsa, halime acı!” diye bağırmaya başladı.</verse>
				<verse number="48">Birçok kimse onu azarlayarak susturmak istediyse de o, “Ey Davut Oğlu, halime acı!” diyerek daha çok bağırdı.</verse>
				<verse number="49">İsa durdu, “Çağırın onu” dedi. Kör adama seslenerek, “Ne mutlu sana! Kalk, seni çağırıyor!” dediler.</verse>
				<verse number="50">Adam abasını üstünden atarak ayağa fırladı ve İsa’nın yanına geldi.</verse>
				<verse number="51">İsa, “Senin için ne yapmamı istiyorsun?” diye sordu. Kör adam, “Rabbuni, gözlerim görsün” dedi.</verse>
				<verse number="52">İsa, “Gidebilirsin, imanın seni kurtardı” dedi. Adam o anda yeniden görmeye başladı ve yol boyunca İsa’nın ardından gitti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Yeruşalim’e yaklaşıp Zeytin Dağı’nın yamacındaki Beytfaci ile Beytanya’ya geldiklerinde İsa iki öğrencisini önden gönderdi. Onlara, “Karşınızdaki köye gidin” dedi, “Köye girer girmez, üzerine daha hiç kimsenin binmediği, bağlı duran bir sıpa bulacaksınız. Onu çözüp bana getirin.</verse>
				<verse number="2">Yeruşalim’e yaklaşıp Zeytin Dağı’nın yamacındaki Beytfaci ile Beytanya’ya geldiklerinde İsa iki öğrencisini önden gönderdi. Onlara, “Karşınızdaki köye gidin” dedi, “Köye girer girmez, üzerine daha hiç kimsenin binmediği, bağlı duran bir sıpa bulacaksınız. Onu çözüp bana getirin.</verse>
				<verse number="3">Biri size, ‘Bunu niye yapıyorsunuz?’ derse, ‘Rab’bin ona ihtiyacı var, hemen geri gönderecek’ dersiniz.”</verse>
				<verse number="4">Gittiler ve yol üzerinde, bir evin sokak kapısının yanında bağlı buldukları sıpayı çözdüler.</verse>
				<verse number="5">Orada duranlardan bazıları, “Sıpayı ne diye çözüyorsunuz?” dediler.</verse>
				<verse number="6">Öğrenciler İsa’nın kendilerine söylediklerini tekrarlayınca, adamlar onları rahat bıraktı.</verse>
				<verse number="7">Sıpayı İsa’ya getirip üzerine kendi giysilerini yaydılar. İsa sıpaya bindi.</verse>
				<verse number="8">Birçokları giysilerini, bazıları da çevredeki ağaçlardan kestikleri dalları yola serdiler.</verse>
				<verse number="9">Önden gidenler ve arkadan gelenler şöyle bağırıyorlardı: “Hozana! Rab’bin adıyla gelene övgüler olsun!</verse>
				<verse number="10">Atamız Davut’un yaklaşan egemenliği kutlu olsun! En yücelerde hozana!”</verse>
				<verse number="11">İsa Yeruşalim’e varınca tapınağa gitti, her tarafı gözden geçirdi. Sonra vakit ilerlemiş olduğundan Onikiler’le birlikte Beytanya’ya döndü.</verse>
				<verse number="12">Ertesi gün Beytanya’dan çıktıklarında İsa acıkmıştı.</verse>
				<verse number="13">Uzakta, yapraklanmış bir incir ağacı görünce belki incir bulurum diye yaklaştı. Ağacın yanına vardığında yapraktan başka bir şey bulamadı. Çünkü incir mevsimi değildi.</verse>
				<verse number="14">İsa ağaca, “Artık sonsuza dek senden kimse meyve yiyemesin!” dedi. Öğrencileri de bunu duydular.</verse>
				<verse number="15">Oradan Yeruşalim’e geldiler. İsa tapınağın avlusuna girerek oradaki alıcı ve satıcıları dışarı kovdu. Para bozanların masalarını, güvercin satanların sehpalarını devirdi.</verse>
				<verse number="16">Yük taşıyan hiç kimsenin tapınağın avlusundan geçmesine izin vermedi.</verse>
				<verse number="17">Halka öğretirken şunları söyledi: “ ‘Evime, bütün ulusların dua evi denecek’ diye yazılmamış mı? Ama siz onu haydut inine çevirdiniz.”</verse>
				<verse number="18">Başkâhinler ve din bilginleri bunu duyunca İsa’yı yok etmek için bir yol aramaya başladılar. O’ndan korkuyorlardı. Çünkü bütün halk O’nun öğretisine hayrandı.</verse>
				<verse number="19">Akşam olunca İsa’yla öğrencileri kentten ayrıldı.</verse>
				<verse number="20">Sabah erkenden incir ağacının yanından geçerlerken, ağacın kökten kurumuş olduğunu gördüler.</verse>
				<verse number="21">Olayı hatırlayan Petrus, “Rabbî, bak! Lanetlediğin incir ağacı kurumuş!” dedi.</verse>
				<verse number="22">İsa onlara şöyle karşılık verdi: “Tanrı’ya iman edin.</verse>
				<verse number="23">Size doğrusunu söyleyeyim, kim şu dağa, ‘Kalk, denize atıl!’ der ve yüreğinde kuşku duymadan dediğinin olacağına inanırsa, dileği yerine gelecektir.</verse>
				<verse number="24">Bunun için size diyorum ki, duayla dilediğiniz her şeyi daha şimdiden almış olduğunuza inanın, dileğiniz yerine gelecektir.</verse>
				<verse number="25">Kalkıp dua ettiğiniz zaman, birine karşı bir şikâyetiniz varsa onu bağışlayın ki, göklerdeki Babanız da sizin suçlarınızı bağışlasın.”</verse>
				<verse number="26">Kalkıp dua ettiğiniz zaman, birine karşı bir şikâyetiniz varsa onu bağışlayın ki, göklerdeki Babanız da sizin suçlarınızı bağışlasın.”</verse>
				<verse number="27">Yine Yeruşalim’e geldiler. İsa tapınakta gezinirken başkâhinler, din bilginleri ve ileri gelenler O’nun yanına gelip, “Bunları hangi yetkiyle yapıyorsun, bunları yapma yetkisini sana kim verdi?” diye sordular.</verse>
				<verse number="28">Yine Yeruşalim’e geldiler. İsa tapınakta gezinirken başkâhinler, din bilginleri ve ileri gelenler O’nun yanına gelip, “Bunları hangi yetkiyle yapıyorsun, bunları yapma yetkisini sana kim verdi?” diye sordular.</verse>
				<verse number="29">İsa da onlara, “Size bir soru soracağım” dedi. “Bana yanıt verin, ben de size bunları hangi yetkiyle yaptığımı söylerim.</verse>
				<verse number="30">Yahya’nın vaftiz etme yetkisi Tanrı’dan mıydı, insanlardan mı? Yanıt verin bana.”</verse>
				<verse number="31">Bunu aralarında şöyle tartışmaya başladılar: “ ‘Tanrı’dan’ dersek, ‘Öyleyse ona niçin inanmadınız?’ diyecek.</verse>
				<verse number="32">Yok eğer ‘İnsanlardan’ dersek...” Halkın tepkisinden korkuyorlardı. Çünkü herkes Yahya’yı gerçekten peygamber sayıyordu.</verse>
				<verse number="33">İsa’ya, “Bilmiyoruz” diye yanıt verdiler. İsa da onlara, “Ben de size bunları hangi yetkiyle yaptığımı söylemeyeceğim” dedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">İsa onlara benzetmelerle konuşmaya başladı. “Adamın biri bağ dikti, çevresini çitle çevirdi, üzüm sıkmak için bir çukur kazdı, bir de bekçi kulesi yaptı. Sonra bağı bağcılara kiralayıp yolculuğa çıktı.</verse>
				<verse number="2">Mevsimi gelince bağın ürününden payına düşeni almak üzere bağcılara bir köle yolladı.</verse>
				<verse number="3">Bağcılar köleyi yakalayıp dövdü ve eli boş gönderdi.</verse>
				<verse number="4">Bağ sahibi bu kez onlara başka bir köle yolladı. Onu da başından yaralayıp aşağıladılar.</verse>
				<verse number="5">Birini daha yolladı, onu öldürdüler. Daha birçok köle yolladı. Kimini dövüp kimini öldürdüler.</verse>
				<verse number="6">“Bağ sahibinin yanında tek kişi kaldı, o da sevgili oğluydu. ‘Oğlumu sayarlar’ diyerek bağcılara en son onu yolladı.</verse>
				<verse number="7">“Ama bağcılar birbirlerine, ‘Mirasçı budur, gelin onu öldürelim, miras bizim olur’ dediler.</verse>
				<verse number="8">Böylece onu yakaladılar, öldürüp bağdan dışarı attılar.</verse>
				<verse number="9">“Bu durumda bağın sahibi ne yapacak? Gelip bağcıları yok edecek, bağı da başkalarına verecek.</verse>
				<verse number="10">Şu Kutsal Yazı’yı okumadınız mı? ‘Yapıcıların reddettiği taş, İşte köşenin baş taşı oldu. Rab’bin işidir bu, Gözümüzde harika bir iş!’ ”</verse>
				<verse number="11">Şu Kutsal Yazı’yı okumadınız mı? ‘Yapıcıların reddettiği taş, İşte köşenin baş taşı oldu. Rab’bin işidir bu, Gözümüzde harika bir iş!’ ”</verse>
				<verse number="12">İsa’nın bu benzetmede kendilerinden söz ettiğini anlayan Yahudi önderler O’nu tutuklamak istediler; ama halkın tepkisinden korktukları için O’nu bırakıp gittiler.</verse>
				<verse number="13">Daha sonra İsa’yı söyleyeceği sözlerle tuzağa düşürmek amacıyla Ferisiler’den ve Hirodes yanlılarından bazılarını O’na gönderdiler.</verse>
				<verse number="14">Bunlar gelip İsa’ya, “Öğretmenimiz” dediler, “Senin dürüst biri olduğunu, kimseyi kayırmadan, insanlar arasında ayrım yapmadan Tanrı yolunu dürüstçe öğrettiğini biliyoruz. Sezar’a vergi vermek Kutsal Yasa’ya uygun mu, değil mi? Verelim mi, vermeyelim mi?”</verse>
				<verse number="15">Onların ikiyüzlülüğünü bilen İsa şöyle dedi: “Beni neden deniyorsunuz? Bana bir dinar getirin bakayım.”</verse>
				<verse number="16">Parayı getirdiler. İsa, “Bu resim, bu yazı kimin?” diye sordu. “Sezar’ın” dediler.</verse>
				<verse number="17">İsa da, “Sezar’ın hakkını Sezar’a, Tanrı’nın hakkını Tanrı’ya verin” dedi. İsa’nın sözlerine şaşakaldılar.</verse>
				<verse number="18">Ölümden sonra diriliş olmadığını söyleyen Sadukiler İsa’ya gelip şunu sordular: “Öğretmenimiz, Musa yazılarında bize şöyle buyurmuştur: ‘Eğer bir adam ölür, geride bir dul bırakır, ama çocuk bırakmazsa, kardeşi onun karısını alıp soyunu sürdürsün.’</verse>
				<verse number="19">Ölümden sonra diriliş olmadığını söyleyen Sadukiler İsa’ya gelip şunu sordular: “Öğretmenimiz, Musa yazılarında bize şöyle buyurmuştur: ‘Eğer bir adam ölür, geride bir dul bırakır, ama çocuk bırakmazsa, kardeşi onun karısını alıp soyunu sürdürsün.’</verse>
				<verse number="20">Yedi kardeş vardı. Birincisi evlendi ve çocuk bırakmadan öldü.</verse>
				<verse number="21">İkincisi aynı kadını aldı, o da çocuk sahibi olmadan öldü. Üçüncüsüne de öyle oldu.</verse>
				<verse number="22">Yedisi de çocuksuz öldü. Hepsinden sonra kadın da öldü.</verse>
				<verse number="23">Diriliş günü, ölümden dirildiklerinde kadın bunlardan hangisinin karısı olacak? Çünkü yedisi de onunla evlendi.”</verse>
				<verse number="24">İsa onlara şöyle karşılık verdi: “Ne Kutsal Yazılar’ı ne de Tanrı’nın gücünü biliyorsunuz. Yanılmanızın nedeni de bu değil mi?</verse>
				<verse number="25">İnsanlar ölümden dirilince ne evlenir ne evlendirilir, göklerdeki melekler gibidirler.</verse>
				<verse number="26">Ölülerin dirilmesi konusuna gelince, Musa’nın Kitabı’nda, alevlenen çalıyla ilgili bölümde Tanrı’nın Musa’ya söylediklerini okumadınız mı? ‘Ben İbrahim’in Tanrısı, İshak’ın Tanrısı ve Yakup’un Tanrısı’yım’ diyor.</verse>
				<verse number="27">Tanrı ölülerin değil, dirilerin Tanrısı’dır. Siz büyük bir yanılgı içindesiniz.”</verse>
				<verse number="28">Onların tartışmalarını dinleyen ve İsa’nın onlara güzel yanıt verdiğini gören bir din bilgini yaklaşıp O’na, “Buyrukların en önemlisi hangisidir?” diye sordu.</verse>
				<verse number="29">İsa şöyle karşılık verdi: “En önemlisi şudur: ‘Dinle, ey İsrail! Tanrımız Rab tek Rab’dir.</verse>
				<verse number="30">Tanrın Rab’bi bütün yüreğinle, bütün canınla, bütün aklınla ve bütün gücünle seveceksin.’</verse>
				<verse number="31">İkincisi de şudur: ‘Komşunu kendin gibi seveceksin.’ Bunlardan daha büyük buyruk yoktur.”</verse>
				<verse number="32">Din bilgini İsa’ya, “İyi söyledin, öğretmenim” dedi. “ ‘Tanrı tektir ve O’ndan başkası yoktur’ demekle doğruyu söyledin.</verse>
				<verse number="33">İnsanın Tanrı’yı bütün yüreğiyle, bütün anlayışıyla ve bütün gücüyle sevmesi, komşusunu da kendi gibi sevmesi, bütün yakmalık sunulardan ve kurbanlardan daha önemlidir.”</verse>
				<verse number="34">İsa onun akıllıca yanıt verdiğini görünce, “Sen Tanrı’nın Egemenliği’nden uzak değilsin” dedi. Bundan sonra kimse O’na soru sormaya cesaret edemedi.</verse>
				<verse number="35">İsa tapınakta öğretirken şunu sordu: “Nasıl oluyor da din bilginleri, ‘Mesih, Davut’un Oğlu’dur’ diyorlar?</verse>
				<verse number="36">Davut’un kendisi, Kutsal Ruh’tan esinlenerek şöyle demişti: ‘Rab Rabbim’e dedi ki, Ben düşmanlarını Ayaklarının altına serinceye dek Sağımda otur.’</verse>
				<verse number="37">Davut’un kendisi O’ndan Rab diye söz ettiğine göre, O nasıl Davut’un Oğlu olur?” Oradaki büyük kalabalık O’nu zevkle dinliyordu.</verse>
				<verse number="38">İsa öğretirken şöyle dedi: “Uzun kaftanlar içinde dolaşmaktan, meydanlarda selamlanmaktan, havralarda en seçkin yerlere ve şölenlerde başköşelere kurulmaktan hoşlanan din bilginlerinden sakının.</verse>
				<verse number="39">İsa öğretirken şöyle dedi: “Uzun kaftanlar içinde dolaşmaktan, meydanlarda selamlanmaktan, havralarda en seçkin yerlere ve şölenlerde başköşelere kurulmaktan hoşlanan din bilginlerinden sakının.</verse>
				<verse number="40">Dul kadınların malını mülkünü sömüren, gösteriş için uzun uzun dua eden bu kişilerin cezası daha ağır olacaktır.”</verse>
				<verse number="41">İsa tapınakta bağış toplanan yerin karşısında oturmuş, kutulara para atan halkı seyrediyordu. Birçok zengin kişi kutuya bol para attı.</verse>
				<verse number="42">Yoksul bir dul kadın da geldi, birkaç kuruş değerinde iki bakır para attı.</verse>
				<verse number="43">İsa öğrencilerini yanına çağırarak, “Size doğrusunu söyleyeyim” dedi, “Bu yoksul dul kadın kutuya herkesten daha çok para attı.</verse>
				<verse number="44">Çünkü ötekilerin hepsi, zenginliklerinden artanı attılar. Bu kadın ise yoksulluğuna karşın, varını yoğunu, geçinmek için elinde ne varsa, tümünü verdi.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">İsa tapınaktan çıkarken öğrencilerinden biri O’na, “Öğretmenim” dedi, “Şu güzel taşlara, şu görkemli yapılara bak!”</verse>
				<verse number="2">İsa ona, “Bu büyük yapıları görüyor musun? Burada taş üstünde taş kalmayacak, hepsi yıkılacak!” dedi.</verse>
				<verse number="3">İsa, Zeytin Dağı’nda, tapınağın karşısında otururken Petrus, Yakup, Yuhanna ve Andreas özel olarak kendisine şunu sordular: “Söyle bize, bu dediklerin ne zaman olacak, bütün bunların gerçekleşmek üzere olduğunu gösteren belirti ne olacak?”</verse>
				<verse number="4">İsa, Zeytin Dağı’nda, tapınağın karşısında otururken Petrus, Yakup, Yuhanna ve Andreas özel olarak kendisine şunu sordular: “Söyle bize, bu dediklerin ne zaman olacak, bütün bunların gerçekleşmek üzere olduğunu gösteren belirti ne olacak?”</verse>
				<verse number="5">İsa onlara anlatmaya başladı: “Sakın kimse sizi saptırmasın” dedi.</verse>
				<verse number="6">“Birçokları, ‘Ben O’yum’ diyerek benim adımla gelip birçok kişiyi saptıracaklar.</verse>
				<verse number="7">Savaş gürültüleri, savaş haberleri duyunca korkmayın. Bunların olması gerek, ama bu daha son demek değildir.</verse>
				<verse number="8">Ulus ulusa, devlet devlete savaş açacak; yer yer depremler, kıtlıklar olacak. Bunlar, doğum sancılarının başlangıcıdır.</verse>
				<verse number="9">“Ama siz kendinize dikkat edin! İnsanlar sizi mahkemelere verecek, havralarda dövecekler. Benden ötürü valilerin, kralların önüne çıkarılacak, böylece onlara tanıklık edeceksiniz.</verse>
				<verse number="10">Ne var ki, önce Müjde’nin bütün uluslara duyurulması gerekir.</verse>
				<verse number="11">Sizi tutuklayıp mahkemeye verdiklerinde, ‘Ne söyleyeceğiz?’ diye önceden kaygılanmayın. O anda size ne esinlenirse onu söyleyin. Çünkü konuşan siz değil, Kutsal Ruh olacak.</verse>
				<verse number="12">Kardeş kardeşi, baba çocuğunu ölüme teslim edecek. Çocuklar anne babalarına başkaldırıp onları öldürtecek.</verse>
				<verse number="13">Benim adımdan ötürü herkes sizden nefret edecek. Ama sonuna kadar dayanan kurtulacaktır.</verse>
				<verse number="14">“Yıkıcı iğrenç şeyin, bulunmaması gereken yerde dikildiğini gördüğünüz zaman –okuyan anlasın– Yahudiye’de bulunanlar dağlara kaçsın.</verse>
				<verse number="15">Damda olan, evinden bir şey almak için aşağı inmesin, içeri girmesin.</verse>
				<verse number="16">Tarlada olan, abasını almak için geri dönmesin.</verse>
				<verse number="17">O günlerde gebe olan, çocuk emziren kadınların vay haline!</verse>
				<verse number="18">Dua edin ki, kaçışınız kışa rastlamasın.</verse>
				<verse number="19">Çünkü o günlerde öyle bir sıkıntı olacak ki, Tanrı’nın var ettiği yaratılışın başlangıcından bu yana böylesi olmamış, bundan sonra da olmayacaktır.</verse>
				<verse number="20">Rab o günleri kısaltmamış olsaydı, hiç kimse kurtulamazdı. Ama Rab, seçilmiş olanlar, kendi seçtiği kişiler uğruna o günleri kısaltmıştır.</verse>
				<verse number="21">Eğer o zaman biri size, ‘İşte Mesih burada’, ya da, ‘İşte şurada’ derse, inanmayın.</verse>
				<verse number="22">Çünkü sahte mesihler, sahte peygamberler türeyecek; bunlar, belirtiler ve harikalar yapacaklar. Öyle ki, ellerinden gelse seçilmiş olanları saptıracaklar.</verse>
				<verse number="23">Ama siz dikkatli olun. İşte size her şeyi önceden söylüyorum.”</verse>
				<verse number="24">“Ama o günlerde, o sıkıntıdan sonra, ‘Güneş kararacak, Ay ışık vermez olacak, Yıldızlar gökten düşecek, Göksel güçler sarsılacak.’</verse>
				<verse number="25">“Ama o günlerde, o sıkıntıdan sonra, ‘Güneş kararacak, Ay ışık vermez olacak, Yıldızlar gökten düşecek, Göksel güçler sarsılacak.’</verse>
				<verse number="26">“O zaman İnsanoğlu’nun bulutlar içinde büyük güç ve görkemle geldiğini görecekler.</verse>
				<verse number="27">İnsanoğlu o zaman meleklerini gönderecek, seçtiklerini yeryüzünün bir ucundan göğün öbür ucuna dek, dünyanın dört bucağından toplayacak.</verse>
				<verse number="28">“İncir ağacından ders alın. Dalları filizlenip yaprakları sürünce, yaz mevsiminin yakın olduğunu anlarsınız.</verse>
				<verse number="29">Aynı şekilde, bu olayların gerçekleştiğini gördüğünüzde bilin ki Tanrı’nın Egemenliği yakındır, kapıdadır.</verse>
				<verse number="30">Size doğrusunu söyleyeyim, bütün bunlar olmadan bu kuşak ortadan kalkmayacak.</verse>
				<verse number="31">Yer ve gök ortadan kalkacak, ama benim sözlerim asla ortadan kalkmayacaktır.”</verse>
				<verse number="32">“O günü ve o saati, ne gökteki melekler, ne de Oğul bilir; Baba’dan başka kimse bilmez.</verse>
				<verse number="33">Dikkat edin, uyanık kalın, dua edin. Çünkü o anın ne zaman geleceğini bilemezsiniz.</verse>
				<verse number="34">Bu, yolculuğa çıkan bir adamın durumuna benzer. Evinden ayrılırken kölelerine yetki ve görev verir, kapıdaki nöbetçiye de uyanık kalmasını buyurur.</verse>
				<verse number="35">Siz de uyanık kalın. Çünkü ev sahibi ne zaman gelecek, akşam mı, gece yarısı mı, horoz öttüğünde mi, sabaha doğru mu, bilemezsiniz.</verse>
				<verse number="36">Ansızın gelip sizi uykuda bulmasın!</verse>
				<verse number="37">Size söylediklerimi herkese söylüyorum; uyanık kalın!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Fısıh ve Mayasız Ekmek Bayramı’na iki gün kalmıştı. Başkâhinlerle din bilginleri İsa’yı hileyle tutuklayıp öldürmenin bir yolunu arıyorlardı.</verse>
				<verse number="2">“Bayramda olmasın, yoksa halk arasında kargaşalık çıkar” diyorlardı.</verse>
				<verse number="3">İsa Beytanya’da cüzamlı Simun’un evinde sofrada otururken yanına bir kadın geldi. Kadın kaymaktaşından bir kap içinde çok değerli, saf hintsümbülü yağı getirmişti. Kabı kırarak yağı O’nun başına döktü.</verse>
				<verse number="4">Bazıları buna kızdılar; birbirlerine, “Bu yağ niçin böyle boş yere harcandı? Üç yüz dinardan fazlaya satılabilir, parası yoksullara verilebilirdi” diyerek kadını azarlamaya başladılar.</verse>
				<verse number="5">Bazıları buna kızdılar; birbirlerine, “Bu yağ niçin böyle boş yere harcandı? Üç yüz dinardan fazlaya satılabilir, parası yoksullara verilebilirdi” diyerek kadını azarlamaya başladılar.</verse>
				<verse number="6">“Kadını rahat bırakın” dedi İsa. “Neden üzüyorsunuz onu? Benim için güzel bir şey yaptı.</verse>
				<verse number="7">Yoksullar her zaman aranızdadır, dilediğiniz anda onlara yardım edebilirsiniz; ama ben her zaman aranızda olmayacağım.</verse>
				<verse number="8">Kadın elinden geleni yaptı, beni gömülmeye hazırlamak üzere daha şimdiden bedenimi yağladı.</verse>
				<verse number="9">Size doğrusunu söyleyeyim, Müjde dünyanın neresinde duyurulursa, bu kadının yaptığı da onun anılması için anlatılacak.”</verse>
				<verse number="10">Bu arada Onikiler’den biri olan Yahuda İskariot, İsa’yı ele vermek amacıyla başkâhinlerin yanına gitti.</verse>
				<verse number="11">Onlar bunu işitince sevindiler, Yahuda’ya para vermeyi vaat ettiler. O da İsa’yı ele vermek için fırsat kollamaya başladı.</verse>
				<verse number="12">Fısıh kurbanının kesildiği Mayasız Ekmek Bayramı’nın ilk günü öğrencileri İsa’ya, “Fısıh yemeğini yemen için nereye gidip hazırlık yapmamızı istersin?” diye sordular.</verse>
				<verse number="13">O da öğrencilerinden ikisini şu sözlerle önden gönderdi: “Kente gidin, orada su testisi taşıyan bir adam çıkacak karşınıza. Onu izleyin.</verse>
				<verse number="14">Adamın gideceği evin sahibine şöyle deyin: ‘Öğretmen, öğrencilerimle birlikte Fısıh yemeğini yiyeceğim konuk odası nerede? diye soruyor.’</verse>
				<verse number="15">Ev sahibi size üst katta döşenmiş, hazır büyük bir oda gösterecek. Orada bizim için hazırlık yapın.”</verse>
				<verse number="16">Öğrenciler yola çıkıp kente gittiler. Her şeyi, İsa’nın kendilerine söylediği gibi buldular ve Fısıh yemeği için hazırlık yaptılar.</verse>
				<verse number="17">Akşam olunca İsa Onikiler’le birlikte geldi.</verse>
				<verse number="18">Sofraya oturmuş yemek yerlerken İsa, “Size doğrusunu söyleyeyim” dedi, “Sizden biri, benimle yemek yiyen biri bana ihanet edecek.”</verse>
				<verse number="19">Onlar da kederlenerek birer birer kendisine, “Beni demek istemedin ya?” diye sormaya başladılar.</verse>
				<verse number="20">İsa onlara, “Onikiler’den biridir, ekmeğini benimle birlikte sahana batırandır” dedi.</verse>
				<verse number="21">“Evet, İnsanoğlu kendisi için yazılmış olduğu gibi gidiyor, ama İnsanoğlu’na ihanet edenin vay haline! O adam hiç doğmamış olsaydı, kendisi için daha iyi olurdu.”</verse>
				<verse number="22">İsa yemek sırasında eline ekmek aldı, şükredip ekmeği böldü ve, “Alın, bu benim bedenimdir” diyerek öğrencilerine verdi.</verse>
				<verse number="23">Sonra bir kâse alıp şükretti ve bunu öğrencilerine verdi. Hepsi bundan içti.</verse>
				<verse number="24">“Bu benim kanım” dedi İsa, “Birçokları uğruna akıtılan antlaşma kanıdır.</verse>
				<verse number="25">Size doğrusunu söyleyeyim, Tanrı’nın Egemenliği’nde yenisini içeceğim o güne dek, asmanın ürününden bir daha içmeyeceğim.”</verse>
				<verse number="26">İlahi söyledikten sonra dışarı çıkıp Zeytin Dağı’na doğru gittiler.</verse>
				<verse number="27">Bu arada İsa öğrencilerine, “Hepiniz sendeleyip düşeceksiniz” dedi. “Çünkü şöyle yazılmıştır: ‘Çobanı vuracağım, Koyunlar darmadağın olacak.’</verse>
				<verse number="28">Ama ben dirildikten sonra sizden önce Celile’ye gideceğim.”</verse>
				<verse number="29">Petrus O’na, “Herkes sendeleyip düşse bile ben düşmem” dedi.</verse>
				<verse number="30">“Sana doğrusunu söyleyeyim” dedi İsa, “Bugün, bu gece, horoz iki kez ötmeden sen beni üç kez inkâr edeceksin.”</verse>
				<verse number="31">Ama Petrus üsteleyerek, “Seninle birlikte ölmem gerekse bile seni asla inkâr etmem” dedi. Öğrencilerin hepsi de aynı şeyi söyledi.</verse>
				<verse number="32">Sonra Getsemani denilen yere geldiler. İsa öğrencilerine, “Ben dua ederken siz burada oturun” dedi.</verse>
				<verse number="33">Petrus’u, Yakup’u ve Yuhanna’yı yanına aldı. Hüzünlenmeye ve ağır bir sıkıntı duymaya başlamıştı.</verse>
				<verse number="34">Onlara, “Ölesiye kederliyim” dedi. “Burada kalın, uyanık durun.”</verse>
				<verse number="35">Biraz ilerledi, yüzüstü yere kapanıp dua etmeye başladı. “Mümkünse o saati yaşamayayım” dedi.</verse>
				<verse number="36">“Abba, Baba, senin için her şey mümkün, bu kâseyi benden uzaklaştır. Ama benim değil, senin istediğin olsun.”</verse>
				<verse number="37">Öğrencilerinin yanına döndüğünde onları uyumuş buldu. Petrus’a, “Simun” dedi, “Uyuyor musun? Bir saat uyanık kalamadın mı?</verse>
				<verse number="38">Uyanık durup dua edin ki, ayartılmayasınız. Ruh isteklidir, ama beden güçsüzdür.”</verse>
				<verse number="39">Yine uzaklaştı, aynı sözleri tekrarlayarak dua etti.</verse>
				<verse number="40">Geri geldiğinde öğrencilerini yine uyumuş buldu. Onların göz kapaklarına ağırlık çökmüştü. İsa’ya ne diyeceklerini bilemiyorlardı.</verse>
				<verse number="41">İsa üçüncü kez yanlarına döndü, “Hâlâ uyuyor, dinleniyor musunuz?” dedi. “Yeter! Saat geldi. İşte İnsanoğlu günahkârların eline veriliyor.</verse>
				<verse number="42">Kalkın, gidelim. İşte bana ihanet eden geldi!”</verse>
				<verse number="43">Tam o anda, İsa daha konuşurken, Onikiler’den biri olan Yahuda çıkageldi. Yanında başkâhinler, din bilginleri ve ileri gelenler tarafından gönderilmiş kılıçlı sopalı bir kalabalık vardı.</verse>
				<verse number="44">İsa’ya ihanet eden Yahuda, “Kimi öpersem, İsa O’dur. O’nu tutuklayın, güvenlik altına alıp götürün” diye onlarla sözleşmişti.</verse>
				<verse number="45">Gelir gelmez İsa’ya yaklaştı, “Rabbî” diyerek O’nu öptü.</verse>
				<verse number="46">Onlar da İsa’yı yakalayıp tutukladılar.</verse>
				<verse number="47">İsa’nın yanında bulunanlardan biri kılıcını çekti, başkâhinin kölesine vurup kulağını uçurdu.</verse>
				<verse number="48">İsa onlara, “Niçin bir haydutmuşum gibi beni kılıç ve sopalarla yakalamaya geldiniz?” dedi.</verse>
				<verse number="49">“Her gün tapınakta, yanıbaşınızda öğretiyordum, beni tutuklamadınız. Ama bu, Kutsal Yazılar yerine gelsin diye oldu.”</verse>
				<verse number="50">O zaman öğrencilerinin hepsi O’nu bırakıp kaçtı.</verse>
				<verse number="51">İsa’nın ardından sadece keten beze sarınmış bir genç gidiyordu. Bu genç de yakalandı.</verse>
				<verse number="52">Ama keten bezden sıyrılıp çıplak olarak kaçtı.</verse>
				<verse number="53">İsa’yı görevli başkâhine götürdüler. Bütün başkâhinler, ileri gelenler ve din bilginleri de orada toplandı.</verse>
				<verse number="54">Petrus, İsa’yı başkâhinin avlusuna kadar uzaktan izledi. Avluda nöbetçilerle birlikte ateşin başında oturup ısınmaya başladı.</verse>
				<verse number="55">Başkâhinler ve Yüksek Kurul’un öteki üyeleri, İsa’yı ölüm cezasına çarptırmak için kendisine karşı tanık arıyor, ama bulamıyorlardı.</verse>
				<verse number="56">Birçok kişi O’na karşı yalan yere tanıklık ettiyse de, tanıklıkları birbirini tutmadı.</verse>
				<verse number="57">Bazıları kalkıp O’na karşı yalan yere şöyle tanıklık ettiler: “Biz O’nun, ‘Elle yapılmış bu tapınağı yıkacağım ve üç günde, elle yapılmamış başka bir tapınak kuracağım’ dediğini işittik.”</verse>
				<verse number="58">Bazıları kalkıp O’na karşı yalan yere şöyle tanıklık ettiler: “Biz O’nun, ‘Elle yapılmış bu tapınağı yıkacağım ve üç günde, elle yapılmamış başka bir tapınak kuracağım’ dediğini işittik.”</verse>
				<verse number="59">Ama bu noktada bile tanıklıkları birbirini tutmadı.</verse>
				<verse number="60">Sonra başkâhin topluluğun ortasında ayağa kalkarak İsa’ya, “Hiç yanıt vermeyecek misin? Nedir bunların sana karşı ettiği bu tanıklıklar?” diye sordu.</verse>
				<verse number="61">Ne var ki, İsa susmaya devam etti, hiç yanıt vermedi. Başkâhin O’na yeniden, “Yüce Olan’ın Oğlu Mesih sen misin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="62">İsa, “Benim” dedi. “Ve sizler, İnsanoğlu’nun Kudretli Olan’ın sağında oturduğunu ve göğün bulutlarıyla geldiğini göreceksiniz.”</verse>
				<verse number="63">Başkâhin giysilerini yırtarak, “Artık tanıklara ne ihtiyacımız var?” dedi. “Küfürü işittiniz. Buna ne diyorsunuz?” Hepsi İsa’nın ölüm cezasını hak ettiğine karar verdiler.</verse>
				<verse number="64">Başkâhin giysilerini yırtarak, “Artık tanıklara ne ihtiyacımız var?” dedi. “Küfürü işittiniz. Buna ne diyorsunuz?” Hepsi İsa’nın ölüm cezasını hak ettiğine karar verdiler.</verse>
				<verse number="65">Bazıları O’nun üzerine tükürmeye, gözlerini bağlayarak O’nu yumruklamaya başladılar. “Haydi, peygamberliğini göster!” diyorlardı. Nöbetçiler de O’nu aralarına alıp tokatladılar.</verse>
				<verse number="66">Petrus aşağıda, avludayken, başkâhinin hizmetçi kızlarından biri geldi. Isınmakta olan Petrus’u görünce onu dikkatle süzüp, “Sen de Nasıralı İsa’yla birlikteydin” dedi.</verse>
				<verse number="67">Petrus aşağıda, avludayken, başkâhinin hizmetçi kızlarından biri geldi. Isınmakta olan Petrus’u görünce onu dikkatle süzüp, “Sen de Nasıralı İsa’yla birlikteydin” dedi.</verse>
				<verse number="68">Petrus ise bunu inkâr ederek, “Senin neden söz ettiğini bilmiyorum, anlamıyorum” dedi ve dışarıya, dış kapının önüne çıktı. Bu arada horoz öttü.</verse>
				<verse number="69">Hizmetçi kız Petrus’u görünce çevrede duranlara yine, “Bu adam onlardan biri” demeye başladı.</verse>
				<verse number="70">Petrus tekrar inkâr etti. Çevrede duranlar az sonra Petrus’a yine, “Gerçekten onlardansın; sen de Celileli’sin” dediler.</verse>
				<verse number="71">Petrus kendine lanet okuyup ant içerek, “Sözünü ettiğiniz o adamı tanımıyorum” dedi.</verse>
				<verse number="72">Tam o anda horoz ikinci kez öttü. Petrus, İsa’nın kendisine, “Horoz iki kez ötmeden beni üç kez inkâr edeceksin” dediğini hatırladı ve hüngür hüngür ağlamaya başladı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Sabah olunca başkâhinler, ileri gelenler, din bilginleri ve Yüksek Kurul’un öteki üyeleri bir danışma toplantısı yaptıktan sonra İsa’yı bağladılar, götürüp Pilatus’a teslim ettiler.</verse>
				<verse number="2">Pilatus O’na, “Sen Yahudiler’in Kralı mısın?” diye sordu. İsa, “Söylediğin gibidir” yanıtını verdi.</verse>
				<verse number="3">Başkâhinler O’na karşı birçok suçlamada bulundular.</verse>
				<verse number="4">Pilatus O’na yeniden, “Hiç yanıt vermeyecek misin?” diye sordu. “Bak, seni ne çok şeyle suçluyorlar!”</verse>
				<verse number="5">Ama İsa artık yanıt vermiyordu. Pilatus buna şaştı.</verse>
				<verse number="6">Pilatus, her Fısıh Bayramı’nda halkın istediği bir tutukluyu salıverirdi.</verse>
				<verse number="7">Ayaklanma sırasında adam öldüren isyancılarla birlikte Barabba adında bir tutuklu da vardı.</verse>
				<verse number="8">Halk, Pilatus’a gelip her zamanki gibi kendileri için birini salıvermesini istedi.</verse>
				<verse number="9">Pilatus onlara, “Sizin için Yahudiler’in Kralı’nı salıvermemi ister misiniz?” dedi.</verse>
				<verse number="10">Başkâhinlerin İsa’yı kıskançlıktan ötürü kendisine teslim ettiklerini biliyordu.</verse>
				<verse number="11">Ne var ki başkâhinler, İsa’nın değil, Barabba’nın salıverilmesini istemeleri için halkı kışkırttılar.</verse>
				<verse number="12">Pilatus onlara tekrar seslenerek, “Öyleyse Yahudiler’in Kralı dediğiniz adamı ne yapayım?” diye sordu.</verse>
				<verse number="13">“O’nu çarmıha ger!” diye bağırdılar yine.</verse>
				<verse number="14">Pilatus onlara, “O ne kötülük yaptı ki?” dedi. Onlar ise daha yüksek sesle, “O’nu çarmıha ger!” diye bağrıştılar.</verse>
				<verse number="15">Halkı memnun etmek isteyen Pilatus, onlar için Barabba’yı salıverdi. İsa’yı ise kamçılattıktan sonra çarmıha gerilmek üzere askerlere teslim etti.</verse>
				<verse number="16">Askerler İsa’yı, Pretorium denilen vali konağına götürüp bütün taburu topladılar.</verse>
				<verse number="17">O’na mor bir giysi giydirdiler, dikenlerden bir taç örüp başına geçirdiler.</verse>
				<verse number="18">“Selam, ey Yahudiler’in Kralı!” diyerek O’nu selamlamaya başladılar.</verse>
				<verse number="19">Başına bir kamışla vuruyor, üzerine tükürüyor, diz çöküp önünde yere kapanıyorlardı.</verse>
				<verse number="20">O’nunla böyle alay ettikten sonra mor giysiyi üzerinden çıkarıp kendi giysilerini giydirdiler ve çarmıha germek üzere O’nu dışarı götürdüler.</verse>
				<verse number="21">Kırdan gelmekte olan Simun adında Kireneli bir adam oradan geçiyordu. İskender ve Rufus’un babası olan bu adama İsa’nın çarmıhını zorla taşıttılar.</verse>
				<verse number="22">İsa’yı Golgota, yani Kafatası denilen yere götürdüler.</verse>
				<verse number="23">O’na mürle karışık şarap vermek istediler, ama içmedi.</verse>
				<verse number="24">Sonra O’nu çarmıha gerdiler. Kim ne alacak diye kura çekerek giysilerini aralarında paylaştılar.</verse>
				<verse number="25">İsa’yı çarmıha gerdiklerinde saat dokuzdu.</verse>
				<verse number="26">Üzerindeki suç yaftasında, YAHUDİLER’İN KRALI diye yazılıydı.</verse>
				<verse number="27">İsa’yla birlikte, biri sağında öbürü solunda olmak üzere iki haydudu da çarmıha gerdiler.</verse>
				<verse number="28">İsa’yla birlikte, biri sağında öbürü solunda olmak üzere iki haydudu da çarmıha gerdiler.</verse>
				<verse number="29">Oradan geçenler başlarını sallayıp İsa’ya sövüyor, “Hani sen tapınağı yıkıp üç günde yeniden kuracaktın? Çarmıhtan in de kurtar kendini!” diyorlardı.</verse>
				<verse number="30">Oradan geçenler başlarını sallayıp İsa’ya sövüyor, “Hani sen tapınağı yıkıp üç günde yeniden kuracaktın? Çarmıhtan in de kurtar kendini!” diyorlardı.</verse>
				<verse number="31">Aynı şekilde başkâhinler ve din bilginleri de O’nunla alay ederek aralarında, “Başkalarını kurtardı, kendini kurtaramıyor” diye konuşuyorlardı.</verse>
				<verse number="32">“İsrail’in Kralı Mesih şimdi çarmıhtan insin de görüp iman edelim.” İsa’yla birlikte çarmıha gerilenler de O’na hakaret ettiler.</verse>
				<verse number="33">Öğleyin on ikiden üçe kadar bütün ülkenin üzerine karanlık çöktü.</verse>
				<verse number="34">Saat üçte İsa yüksek sesle, “Elohi, Elohi, lema şevaktani” yani, “Tanrım, Tanrım, beni neden terk ettin?” diye bağırdı.</verse>
				<verse number="35">Orada duranlardan bazıları bunu işitince, “Bakın, İlyas’ı çağırıyor” dediler.</verse>
				<verse number="36">Aralarından biri koşup bir süngeri ekşi şaraba batırdı, bir kamışın ucuna takarak İsa’ya içirdi. “Dur bakalım, İlyas gelip O’nu indirecek mi?” dedi.</verse>
				<verse number="37">Ama İsa yüksek sesle bağırarak son nefesini verdi.</verse>
				<verse number="38">O anda tapınaktaki perde yukarıdan aşağıya yırtılarak ikiye bölündü.</verse>
				<verse number="39">İsa’nın karşısında duran yüzbaşı, O’nun bu şekilde son nefesini verdiğini görünce, “Bu adam gerçekten Tanrı’nın Oğlu’ydu” dedi.</verse>
				<verse number="40">Olup bitenleri uzaktan izleyen bazı kadınlar da vardı. Aralarında Mecdelli Meryem, küçük Yakup ile Yose’nin annesi Meryem ve Salome bulunuyordu.</verse>
				<verse number="41">İsa daha Celile’deyken bu kadınlar O’nun ardından gitmiş, O’na hizmet etmişlerdi. O’nunla birlikte Yeruşalim’e gelmiş olan daha birçok kadın da olup bitenleri izliyordu.</verse>
				<verse number="42">O gün Hazırlık Günü, yani Şabat Günü’nden önceki gündü. Artık akşam oluyordu. Bu nedenle, Yüksek Kurul’un saygın bir üyesi olup Tanrı’nın Egemenliği’ni umutla bekleyen Aramatyalı Yusuf geldi, cesaretini toplayarak Pilatus’un huzuruna çıktı, İsa’nın cesedini istedi.</verse>
				<verse number="43">O gün Hazırlık Günü, yani Şabat Günü’nden önceki gündü. Artık akşam oluyordu. Bu nedenle, Yüksek Kurul’un saygın bir üyesi olup Tanrı’nın Egemenliği’ni umutla bekleyen Aramatyalı Yusuf geldi, cesaretini toplayarak Pilatus’un huzuruna çıktı, İsa’nın cesedini istedi.</verse>
				<verse number="44">Pilatus, İsa’nın bu kadar çabuk ölmüş olmasına şaştı. Yüzbaşıyı çağırıp, “Öleli çok oldu mu?” diye sordu.</verse>
				<verse number="45">Yüzbaşıdan durumu öğrenince Yusuf’a, cesedi alması için izin verdi.</verse>
				<verse number="46">Yusuf keten bez satın aldı, cesedi çarmıhtan indirip beze sardı, kayaya oyulmuş bir mezara yatırarak mezarın girişine bir taş yuvarladı.</verse>
				<verse number="47">Mecdelli Meryem ile Yose’nin annesi Meryem, İsa’nın nereye konulduğunu gördüler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Şabat Günü geçince, Mecdelli Meryem, Yakup’un annesi Meryem ve Salome gidip İsa’nın cesedine sürmek üzere baharat satın aldılar.</verse>
				<verse number="2">Haftanın ilk günü sabah çok erkenden, güneşin doğuşuyla birlikte mezara gittiler.</verse>
				<verse number="3">Aralarında, “Mezarın girişindeki taşı bizim için kim yana yuvarlayacak?” diye konuşuyorlardı.</verse>
				<verse number="4">Başlarını kaldırıp bakınca, o kocaman taşın yana yuvarlanmış olduğunu gördüler.</verse>
				<verse number="5">Mezara girip sağ tarafta, beyaz kaftan giyinmiş genç bir adamın oturduğunu görünce çok şaşırdılar.</verse>
				<verse number="6">Adam onlara, “Şaşırmayın!” dedi. “Çarmıha gerilen Nasıralı İsa’yı arıyorsunuz. O dirildi, burada yok. İşte O’nu yatırdıkları yer.</verse>
				<verse number="7">Şimdi öğrencilerine ve Petrus’a gidip şöyle deyin: ‘İsa sizden önce Celile’ye gidiyor. Size bildirdiği gibi, kendisini orada göreceksiniz.’ ”</verse>
				<verse number="8">Kadınlar mezardan çıkıp kaçtılar. Onları bir titreme, bir şaşkınlık almıştı. Korkularından kimseye bir şey söylemediler.</verse>
				<verse number="9">İsa, haftanın ilk günü sabah erkenden dirildiği zaman önce Mecdelli Meryem’e göründü. Ondan yedi cin kovmuştu.</verse>
				<verse number="10">Meryem gitti, İsa’yla bulunmuş olan, şimdiyse yas tutup gözyaşı döken öğrencilerine haberi verdi.</verse>
				<verse number="11">Ne var ki onlar, İsa’nın yaşadığını, Meryem’e göründüğünü duyunca inanmadılar.</verse>
				<verse number="12">Bundan sonra İsa kırlara doğru yürümekte olan öğrencilerinden ikisine değişik bir biçimde göründü.</verse>
				<verse number="13">Bunlar geri dönüp öbürlerine haber verdiler, ama öbürleri bunlara da inanmadılar.</verse>
				<verse number="14">İsa daha sonra, sofrada otururlarken Onbirler’e göründü. Onları imansızlıklarından ve yüreklerinin duygusuzluğundan ötürü azarladı. Çünkü kendisini diri görenlere inanmamışlardı.</verse>
				<verse number="15">İsa onlara şöyle buyurdu: “Dünyanın her yanına gidin, Müjde’yi bütün yaratılışa duyurun.</verse>
				<verse number="16">İman edip vaftiz olan kurtulacak, iman etmeyen ise hüküm giyecek.</verse>
				<verse number="17">İman edenlerle birlikte görülecek belirtiler şunlardır: Benim adımla cinleri kovacaklar, yeni dillerle konuşacaklar, yılanları elleriyle tutacaklar. Öldürücü bir zehir içseler bile, zarar görmeyecekler. Ellerini hastaların üzerine koyacaklar ve hastalar iyileşecek.”</verse>
				<verse number="18">İman edenlerle birlikte görülecek belirtiler şunlardır: Benim adımla cinleri kovacaklar, yeni dillerle konuşacaklar, yılanları elleriyle tutacaklar. Öldürücü bir zehir içseler bile, zarar görmeyecekler. Ellerini hastaların üzerine koyacaklar ve hastalar iyileşecek.”</verse>
				<verse number="19">Rab İsa, onlara bu sözleri söyledikten sonra göğe alındı ve Tanrı’nın sağında oturdu.</verse>
				<verse number="20">Öğrencileri de gidip Tanrı sözünü her yere yaydılar. Rab onlarla birlikte çalışıyor, görülen belirtilerle sözünü doğruluyordu.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="42">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Sayın Teofilos, Birçok kişi aramızda olup bitenlerin tarihçesini yazmaya girişti. Nitekim başlangıçtan beri bu olayların görgü tanığı ve Tanrı sözünün hizmetkârı olanlar bunları bize ilettiler. Ben de bütün bu olayları ta başından özenle araştırmış biri olarak bunları sana sırasıyla yazmayı uygun gördüm.</verse>
				<verse number="2">Sayın Teofilos, Birçok kişi aramızda olup bitenlerin tarihçesini yazmaya girişti. Nitekim başlangıçtan beri bu olayların görgü tanığı ve Tanrı sözünün hizmetkârı olanlar bunları bize ilettiler. Ben de bütün bu olayları ta başından özenle araştırmış biri olarak bunları sana sırasıyla yazmayı uygun gördüm.</verse>
				<verse number="3">Sayın Teofilos, Birçok kişi aramızda olup bitenlerin tarihçesini yazmaya girişti. Nitekim başlangıçtan beri bu olayların görgü tanığı ve Tanrı sözünün hizmetkârı olanlar bunları bize ilettiler. Ben de bütün bu olayları ta başından özenle araştırmış biri olarak bunları sana sırasıyla yazmayı uygun gördüm.</verse>
				<verse number="4">Öyle ki, sana verilen bilgilerin doğruluğunu bilesin.</verse>
				<verse number="5">Yahudiye Kralı Hirodes zamanında, Aviya bölüğünden Zekeriya adında bir kâhin vardı. Harun soyundan gelen karısının adı ise Elizabet’ti.</verse>
				<verse number="6">Her ikisi de Tanrı’nın gözünde doğru kişilerdi, Rab’bin bütün buyruk ve kurallarına eksiksizce uyarlardı.</verse>
				<verse number="7">Elizabet kısır olduğu için çocukları olmuyordu. İkisinin de yaşı ilerlemişti.</verse>
				<verse number="8">Zekeriya, hizmet sırasının kendi bölüğünde olduğu bir gün, Tanrı’nın önünde kâhinlik görevini yerine getiriyordu.</verse>
				<verse number="9">Kâhinlik geleneği uyarınca Rab’bin Tapınağı’na girip buhur yakma görevi kurayla ona verilmişti.</verse>
				<verse number="10">Buhur yakma saatinde bütün halk topluluğu dışarıda dua ediyordu.</verse>
				<verse number="11">Bu sırada, Rab’bin bir meleği buhur sunağının sağında durup Zekeriya’ya göründü.</verse>
				<verse number="12">Zekeriya onu görünce şaşırdı, korkuya kapıldı.</verse>
				<verse number="13">Melek, “Korkma, Zekeriya” dedi, “Duan kabul edildi. Karın Elizabet sana bir oğul doğuracak, adını Yahya koyacaksın.</verse>
				<verse number="14">Sevinip coşacaksın. Birçokları da onun doğumuna sevinecek.</verse>
				<verse number="15">O, Rab’bin gözünde büyük olacak. Hiç şarap ve içki içmeyecek; daha annesinin rahmindeyken Kutsal Ruh’la dolacak.</verse>
				<verse number="16">İsrailoğulları’ndan birçoğunu, Tanrıları Rab’be döndürecek.</verse>
				<verse number="17">Babaların yüreklerini çocuklarına döndürmek, söz dinlemeyenleri doğru kişilerin anlayışına yöneltmek ve Rab için hazırlanmış bir halk yetiştirmek üzere, İlyas’ın ruhu ve gücüyle Rab’bin önünden gidecektir.”</verse>
				<verse number="18">Zekeriya meleğe, “Bundan nasıl emin olabilirim?” dedi. “Çünkü ben yaşlandım, karımın da yaşı ilerledi.”</verse>
				<verse number="19">Melek ona şöyle karşılık verdi: “Ben Tanrı’nın huzurunda duran Cebrail’im. Seninle konuşmak ve bu müjdeyi sana bildirmek için gönderildim.</verse>
				<verse number="20">İşte, belirlenen zamanda yerine gelecek olan sözlerime inanmadığın için dilin tutulacak, bunların gerçekleşeceği güne dek konuşamayacaksın.”</verse>
				<verse number="21">Zekeriya’yı bekleyen halk, onun tapınakta bu kadar uzun süre kalmasına şaştı.</verse>
				<verse number="22">Zekeriya ise dışarı çıktığında onlarla konuşamadı. O zaman tapınakta bir görüm gördüğünü anladılar. Kendisi onlara işaretler yapıyor, ama konuşamıyordu.</verse>
				<verse number="23">Görev süresi bitince Zekeriya evine döndü.</verse>
				<verse number="24">Bir süre sonra karısı Elizabet gebe kaldı ve beş ay evine kapandı.</verse>
				<verse number="25">“Bunu benim için yapan Rab’dir” dedi. “Bu günlerde benimle ilgilenerek insanlar arasında utancımı giderdi.”</verse>
				<verse number="26">Elizabet’in hamileliğinin altıncı ayında Tanrı, Melek Cebrail’i Celile’de bulunan Nasıra adlı kente, Davut’un soyundan Yusuf adındaki adamla nişanlı kıza gönderdi. Kızın adı Meryem’di.</verse>
				<verse number="27">Elizabet’in hamileliğinin altıncı ayında Tanrı, Melek Cebrail’i Celile’de bulunan Nasıra adlı kente, Davut’un soyundan Yusuf adındaki adamla nişanlı kıza gönderdi. Kızın adı Meryem’di.</verse>
				<verse number="28">Onun yanına giren melek, “Selam, ey Tanrı’nın lütfuna erişen kız! Rab seninledir” dedi.</verse>
				<verse number="29">Söylenenlere çok şaşıran Meryem, bu selamın ne anlama gelebileceğini düşünmeye başladı.</verse>
				<verse number="30">Ama melek ona, “Korkma Meryem” dedi, “Sen Tanrı’nın lütfuna eriştin.</verse>
				<verse number="31">Bak, gebe kalıp bir oğul doğuracak, adını İsa koyacaksın.</verse>
				<verse number="32">O büyük olacak, kendisine ‘Yüceler Yücesi’nin Oğlu’ denecek. Rab Tanrı O’na, atası Davut’un tahtını verecek.</verse>
				<verse number="33">O da sonsuza dek Yakup’un soyu üzerinde egemenlik sürecek, egemenliğinin sonu gelmeyecektir.”</verse>
				<verse number="34">Meryem meleğe, “Bu nasıl olur? Ben erkeğe varmadım ki” dedi.</verse>
				<verse number="35">Melek ona şöyle yanıt verdi: “Kutsal Ruh senin üzerine gelecek, Yüceler Yücesi’nin gücü sana gölge salacak. Bunun için doğacak olana kutsal, Tanrı Oğlu denecek.</verse>
				<verse number="36">Bak, senin akrabalarından Elizabet de yaşlılığında bir oğula gebe kaldı. Kısır bilinen bu kadın şimdi altıncı ayındadır.</verse>
				<verse number="37">Tanrı’nın yapamayacağı hiçbir şey yoktur.”</verse>
				<verse number="38">“Ben Rab’bin kuluyum” dedi Meryem, “Bana dediğin gibi olsun.” Bundan sonra melek onun yanından ayrıldı.</verse>
				<verse number="39">O günlerde Meryem kalkıp aceleyle Yahuda’nın dağlık bölgesindeki bir kente gitti.</verse>
				<verse number="40">Zekeriya’nın evine girip Elizabet’i selamladı.</verse>
				<verse number="41">Elizabet Meryem’in selamını duyunca rahmindeki çocuk hopladı. Kutsal Ruh’la dolan Elizabet yüksek sesle şöyle dedi: “Kadınlar arasında kutsanmış bulunuyorsun, rahminin ürünü de kutsanmıştır!</verse>
				<verse number="42">Elizabet Meryem’in selamını duyunca rahmindeki çocuk hopladı. Kutsal Ruh’la dolan Elizabet yüksek sesle şöyle dedi: “Kadınlar arasında kutsanmış bulunuyorsun, rahminin ürünü de kutsanmıştır!</verse>
				<verse number="43">Nasıl oldu da Rabbim’in annesi yanıma geldi?</verse>
				<verse number="44">Bak, selamın kulaklarıma eriştiği an, çocuk rahmimde sevinçle hopladı.</verse>
				<verse number="45">İman eden kadına ne mutlu! Çünkü Rab’bin ona söylediği sözler gerçekleşecektir.”</verse>
				<verse number="46">Meryem de şöyle dedi: “Canım Rab’bi yüceltir; Ruhum, Kurtarıcım Tanrı sayesinde sevinçle coşar.</verse>
				<verse number="47">Meryem de şöyle dedi: “Canım Rab’bi yüceltir; Ruhum, Kurtarıcım Tanrı sayesinde sevinçle coşar.</verse>
				<verse number="48">Çünkü O, sıradan biri olan kuluyla ilgilendi. İşte, bundan böyle bütün kuşaklar beni mutlu sayacak.</verse>
				<verse number="49">Çünkü Güçlü Olan, benim için büyük işler yaptı. O’nun adı kutsaldır.</verse>
				<verse number="50">Kuşaklar boyunca kendisinden korkanlara merhamet eder.</verse>
				<verse number="51">Bileğiyle büyük işler yaptı; Gururluları yüreklerindeki kuruntularla darmadağın etti.</verse>
				<verse number="52">Hükümdarları tahtlarından indirdi, Sıradan insanları yükseltti.</verse>
				<verse number="53">Aç olanları iyiliklerle doyurdu, Zenginleri ise elleri boş çevirdi.</verse>
				<verse number="54">Atalarımıza söz verdiği gibi, İbrahim’e ve onun soyuna sonsuza dek Merhamet etmeyi unutmayarak Kulu İsrail’in yardımına yetişti.”</verse>
				<verse number="55">Atalarımıza söz verdiği gibi, İbrahim’e ve onun soyuna sonsuza dek Merhamet etmeyi unutmayarak Kulu İsrail’in yardımına yetişti.”</verse>
				<verse number="56">Meryem, üç ay kadar Elizabet’in yanında kaldı, sonra kendi evine döndü.</verse>
				<verse number="57">Elizabet’in doğurma vakti geldi ve bir oğul doğurdu.</verse>
				<verse number="58">Komşularıyla akrabaları, Rab’bin ona ne büyük merhamet gösterdiğini duyunca, onun sevincine katıldılar.</verse>
				<verse number="59">Sekizinci gün çocuğun sünnetine geldiler. Ona babası Zekeriya’nın adını vereceklerdi.</verse>
				<verse number="60">Ama annesi, “Hayır, adı Yahya olacak” dedi.</verse>
				<verse number="61">Ona, “Akrabaların arasında bu adı taşıyan kimse yok ki” dediler.</verse>
				<verse number="62">Bunun üzerine babasına işaretle çocuğun adını ne koymak istediğini sordular.</verse>
				<verse number="63">Zekeriya bir yazı levhası istedi ve, “Adı Yahya’dır” diye yazdı. Herkes şaşakaldı.</verse>
				<verse number="64">O anda Zekeriya’nın ağzı açıldı, dili çözüldü. Tanrı’yı överek konuşmaya başladı.</verse>
				<verse number="65">Çevrede oturanların hepsi korkuya kapıldı. Bütün bu olaylar, Yahudiye’nin dağlık bölgesinin her yanında konuşulur oldu.</verse>
				<verse number="66">Duyan herkes derin derin düşünüyor, “Acaba bu çocuk ne olacak?” diyordu. Çünkü Rab onunla birlikteydi.</verse>
				<verse number="67">Çocuğun babası Zekeriya, Kutsal Ruh’la dolarak şu peygamberlikte bulundu:</verse>
				<verse number="68">“İsrail’in Tanrısı Rab’be övgüler olsun! Çünkü halkının yardımına gelip onları fidyeyle kurtardı.</verse>
				<verse number="69">Eski çağlardan beri Kutsal peygamberlerinin ağzından bildirdiği gibi, Kulu Davut’un soyundan Bizim için güçlü bir kurtarıcı çıkardı; Düşmanlarımızdan, Bizden nefret edenlerin hepsinin elinden Kurtuluşumuzu sağladı.</verse>
				<verse number="70">Eski çağlardan beri Kutsal peygamberlerinin ağzından bildirdiği gibi, Kulu Davut’un soyundan Bizim için güçlü bir kurtarıcı çıkardı; Düşmanlarımızdan, Bizden nefret edenlerin hepsinin elinden Kurtuluşumuzu sağladı.</verse>
				<verse number="71">Eski çağlardan beri Kutsal peygamberlerinin ağzından bildirdiği gibi, Kulu Davut’un soyundan Bizim için güçlü bir kurtarıcı çıkardı; Düşmanlarımızdan, Bizden nefret edenlerin hepsinin elinden Kurtuluşumuzu sağladı.</verse>
				<verse number="72">Böylece atalarımıza merhamet ederek Kutsal antlaşmasını anmış oldu.</verse>
				<verse number="73">Nitekim bizi düşmanlarımızın elinden kurtaracağına Ve ömrümüz boyunca Kendi önünde kutsallık ve doğruluk içinde, Korkusuzca kendisine tapınmamızı sağlayacağına dair Atamız İbrahim’e ant içerek söz vermişti.</verse>
				<verse number="74">Nitekim bizi düşmanlarımızın elinden kurtaracağına Ve ömrümüz boyunca Kendi önünde kutsallık ve doğruluk içinde, Korkusuzca kendisine tapınmamızı sağlayacağına dair Atamız İbrahim’e ant içerek söz vermişti.</verse>
				<verse number="75">Nitekim bizi düşmanlarımızın elinden kurtaracağına Ve ömrümüz boyunca Kendi önünde kutsallık ve doğruluk içinde, Korkusuzca kendisine tapınmamızı sağlayacağına dair Atamız İbrahim’e ant içerek söz vermişti.</verse>
				<verse number="76">Sen de, ey çocuk, Yüceler Yücesi’nin peygamberi diye anılacaksın. Rab’bin yollarını hazırlamak üzere önünden gidecek Ve O’nun halkına, Günahlarının bağışlanmasıyla kurtulacaklarını bildireceksin.</verse>
				<verse number="77">Sen de, ey çocuk, Yüceler Yücesi’nin peygamberi diye anılacaksın. Rab’bin yollarını hazırlamak üzere önünden gidecek Ve O’nun halkına, Günahlarının bağışlanmasıyla kurtulacaklarını bildireceksin.</verse>
				<verse number="78">Çünkü Tanrımız’ın yüreği merhamet doludur. O’nun merhameti sayesinde, Yücelerden doğan Güneş, Karanlıkta ve ölümün gölgesinde yaşayanlara ışık saçmak Ve ayaklarımızı esenlik yoluna yöneltmek üzere Yardımımıza gelecektir.”</verse>
				<verse number="79">Çünkü Tanrımız’ın yüreği merhamet doludur. O’nun merhameti sayesinde, Yücelerden doğan Güneş, Karanlıkta ve ölümün gölgesinde yaşayanlara ışık saçmak Ve ayaklarımızı esenlik yoluna yöneltmek üzere Yardımımıza gelecektir.”</verse>
				<verse number="80">Çocuk büyüyor, ruhsal yönden güçleniyordu. İsrail halkına görüneceği güne dek ıssız yerlerde yaşadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">O günlerde Sezar Avgustus bütün Roma dünyasında bir nüfus sayımının yapılması için buyruk çıkardı.</verse>
				<verse number="2">Bu ilk sayım, Kirinius’un Suriye valiliği zamanında yapıldı.</verse>
				<verse number="3">Herkes yazılmak için kendi kentine gitti.</verse>
				<verse number="4">Böylece Yusuf da, Davut’un soyundan ve torunlarından olduğu için Celile’nin Nasıra Kenti’nden Yahudiye bölgesine, Davut’un kenti Beytlehem’e gitti.</verse>
				<verse number="5">Orada, hamile olan nişanlısı Meryem’le birlikte yazılacaktı.</verse>
				<verse number="6">Onlar oradayken, Meryem’in doğurma vakti geldi ve ilk oğlunu doğurdu. Onu kundağa sarıp bir yemliğe yatırdı. Çünkü handa yer yoktu.</verse>
				<verse number="7">Onlar oradayken, Meryem’in doğurma vakti geldi ve ilk oğlunu doğurdu. Onu kundağa sarıp bir yemliğe yatırdı. Çünkü handa yer yoktu.</verse>
				<verse number="8">Aynı yörede, sürülerinin yanında nöbet tutarak geceyi kırlarda geçiren çobanlar vardı.</verse>
				<verse number="9">Rab’bin bir meleği onlara göründü ve Rab’bin görkemi çevrelerini aydınlattı. Büyük bir korkuya kapıldılar.</verse>
				<verse number="10">Melek onlara, “Korkmayın!” dedi. “Size, bütün halkı çok sevindirecek bir haber müjdeliyorum: Bugün size, Davut’un kentinde bir Kurtarıcı doğdu. Bu, Rab olan Mesih’tir.</verse>
				<verse number="11">Melek onlara, “Korkmayın!” dedi. “Size, bütün halkı çok sevindirecek bir haber müjdeliyorum: Bugün size, Davut’un kentinde bir Kurtarıcı doğdu. Bu, Rab olan Mesih’tir.</verse>
				<verse number="12">İşte size bir işaret: Kundağa sarılmış ve yemlikte yatan bir bebek bulacaksınız.”</verse>
				<verse number="13">Birdenbire meleğin yanında, göksel ordulardan oluşan büyük bir topluluk belirdi. Tanrı’yı överek, “En yücelerde Tanrı’ya yücelik olsun, Yeryüzünde O’nun hoşnut kaldığı insanlara Esenlik olsun!” dediler.</verse>
				<verse number="14">Birdenbire meleğin yanında, göksel ordulardan oluşan büyük bir topluluk belirdi. Tanrı’yı överek, “En yücelerde Tanrı’ya yücelik olsun, Yeryüzünde O’nun hoşnut kaldığı insanlara Esenlik olsun!” dediler.</verse>
				<verse number="15">Melekler yanlarından ayrılıp göğe çekildikten sonra çobanlar birbirlerine, “Haydi, Beytlehem’e gidelim, Rab’bin bize bildirdiği bu olayı görelim” dediler.</verse>
				<verse number="16">Aceleyle gidip Meryem’le Yusuf’u ve yemlikte yatan bebeği buldular.</verse>
				<verse number="17">Onları görünce, çocukla ilgili kendilerine anlatılanları bildirdiler.</verse>
				<verse number="18">Bunu duyanların hepsi, çobanların söylediklerine şaşıp kaldılar.</verse>
				<verse number="19">Meryem ise bütün bu sözleri derin derin düşünerek yüreğinde saklıyordu.</verse>
				<verse number="20">Çobanlar, işitip gördüklerinin tümü için Tanrı’yı yüceltip överek geri döndüler. Her şeyi, kendilerine anlatıldığı gibi bulmuşlardı.</verse>
				<verse number="21">Sekizinci gün, çocuğu sünnet etme zamanı gelince, O’na İsa adı verildi. Bu, O’nun anne rahmine düşmesinden önce meleğin kendisine verdiği isimdi.</verse>
				<verse number="22">Musa’nın Yasası’na göre arınma günlerinin bitiminde Yusuf’la Meryem çocuğu Rab’be adamak için Yeruşalim’e götürdüler.</verse>
				<verse number="23">Nitekim Rab’bin Yasası’nda, “İlk doğan her erkek çocuk Rab’be adanmış sayılacak” diye yazılmıştır.</verse>
				<verse number="24">Ayrıca Rab’bin Yasası’nda buyrulduğu gibi, kurban olarak “bir çift kumru ya da iki güvercin yavrusu” sunacaklardı.</verse>
				<verse number="25">O sırada Yeruşalim’de Şimon adında bir adam vardı. Doğru ve dindar biriydi. İsrail’in avutulmasını özlemle bekliyordu. Kutsal Ruh onun üzerindeydi.</verse>
				<verse number="26">Rab’bin Mesihi’ni görmeden ölmeyeceği Kutsal Ruh aracılığıyla kendisine bildirilmişti.</verse>
				<verse number="27">Böylece Şimon, Ruh’un yönlendirmesiyle tapınağa geldi. Küçük İsa’nın annesi babası, Kutsal Yasa’nın ilgili kuralını yerine getirmek üzere O’nu içeri getirdiklerinde, Şimon O’nu kucağına aldı, Tanrı’yı överek şöyle dedi:</verse>
				<verse number="28">Böylece Şimon, Ruh’un yönlendirmesiyle tapınağa geldi. Küçük İsa’nın annesi babası, Kutsal Yasa’nın ilgili kuralını yerine getirmek üzere O’nu içeri getirdiklerinde, Şimon O’nu kucağına aldı, Tanrı’yı överek şöyle dedi:</verse>
				<verse number="29">“Ey Rabbim, verdiğin sözü tuttun; Artık ben, kulun huzur içinde ölebilirim.</verse>
				<verse number="30">Çünkü senin sağladığın, Bütün halkların gözü önünde hazırladığın kurtuluşu, Ulusları aydınlatıp Halkın İsrail’e yücelik kazandıracak ışığı Gözlerimle gördüm.”</verse>
				<verse number="31">Çünkü senin sağladığın, Bütün halkların gözü önünde hazırladığın kurtuluşu, Ulusları aydınlatıp Halkın İsrail’e yücelik kazandıracak ışığı Gözlerimle gördüm.”</verse>
				<verse number="32">Çünkü senin sağladığın, Bütün halkların gözü önünde hazırladığın kurtuluşu, Ulusları aydınlatıp Halkın İsrail’e yücelik kazandıracak ışığı Gözlerimle gördüm.”</verse>
				<verse number="33">İsa’nın annesiyle babası, O’nun hakkında söylenenlere şaştılar.</verse>
				<verse number="34">Şimon onları kutsayıp çocuğun annesi Meryem’e şöyle dedi: “Bu çocuk, İsrail’de birçok kişinin düşmesine ya da yükselmesine yol açmak ve aleyhinde konuşulacak bir belirti olmak üzere belirlenmiştir.</verse>
				<verse number="35">Senin kalbine de adeta bir kılıç saplanacak. Bütün bunlar, birçoklarının yüreğindeki düşüncelerin açığa çıkması için olacak.”</verse>
				<verse number="36">Anna adında çok yaşlı bir kadın peygamber vardı. Aşer oymağından Fanuel’in kızıydı. Genç kız olarak evlenip kocasıyla yedi yıl yaşadıktan sonra dul kalmıştı. Şimdi seksen dört yaşındaydı. Tapınaktan ayrılmaz, oruç tutup dua ederek gece gündüz Tanrı’ya tapınırdı.</verse>
				<verse number="37">Anna adında çok yaşlı bir kadın peygamber vardı. Aşer oymağından Fanuel’in kızıydı. Genç kız olarak evlenip kocasıyla yedi yıl yaşadıktan sonra dul kalmıştı. Şimdi seksen dört yaşındaydı. Tapınaktan ayrılmaz, oruç tutup dua ederek gece gündüz Tanrı’ya tapınırdı.</verse>
				<verse number="38">Tam o sırada ortaya çıkan Anna, Tanrı’ya şükrederek Yeruşalim’in kurtuluşunu bekleyen herkese İsa’dan söz etmeye başladı.</verse>
				<verse number="39">Yusuf’la Meryem, Rab’bin Yasası’nda öngörülen her şeyi yerine getirdikten sonra Celile’ye, kendi kentleri Nasıra’ya döndüler.</verse>
				<verse number="40">Çocuk büyüyor, güçleniyor ve bilgelikte yetkinleşiyordu. Tanrı’nın lütfu O’nun üzerindeydi.</verse>
				<verse number="41">İsa’nın annesi babası her yıl Fısıh Bayramı’nda Yeruşalim’e giderlerdi.</verse>
				<verse number="42">İsa on iki yaşına gelince, bayram geleneğine uyarak yine gittiler.</verse>
				<verse number="43">Bayramdan sonra eve dönerlerken küçük İsa Yeruşalim’de kaldı. Bunu farketmeyen annesiyle babası, çocuğun yol arkadaşlarıyla birlikte olduğunu sanarak bir günlük yol gittiler. Sonra O’nu akrabalar ve dostlar arasında aramaya başladılar.</verse>
				<verse number="44">Bayramdan sonra eve dönerlerken küçük İsa Yeruşalim’de kaldı. Bunu farketmeyen annesiyle babası, çocuğun yol arkadaşlarıyla birlikte olduğunu sanarak bir günlük yol gittiler. Sonra O’nu akrabalar ve dostlar arasında aramaya başladılar.</verse>
				<verse number="45">Bulamayınca O’nu araya araya Yeruşalim’e döndüler.</verse>
				<verse number="46">Üç gün sonra O’nu tapınakta buldular. Din öğretmenleri arasında oturmuş, onları dinliyor, sorular soruyordu.</verse>
				<verse number="47">O’nu dinleyen herkes, zekâsına ve verdiği yanıtlara hayran kalıyordu.</verse>
				<verse number="48">Annesiyle babası O’nu görünce şaşırdılar. Annesi, “Çocuğum, bize bunu niçin yaptın? Bak, babanla ben büyük kaygı içinde seni arayıp durduk” dedi.</verse>
				<verse number="49">O da onlara, “Beni niçin arayıp durdunuz?” dedi. “Babam’ın evinde bulunmam gerektiğini bilmiyor muydunuz?”</verse>
				<verse number="50">Ne var ki onlar ne demek istediğini anlamadılar.</verse>
				<verse number="51">İsa onlarla birlikte yola çıkıp Nasıra’ya döndü. Onların sözünü dinlerdi. Annesi bütün bu olup bitenleri yüreğinde sakladı.</verse>
				<verse number="52">İsa bilgelikte ve boyda gelişiyor, Tanrı’nın ve insanların beğenisini kazanıyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Sezar Tiberius’un egemenliğinin on beşinci yılıydı. Yahudiye’de Pontius Pilatus valilik yapıyordu. Celile’yi Hirodes, İtureya ve Trahonitis bölgesini Hirodes’in kardeşi Filipus, Avilini’yi Lisanias yönetiyordu.</verse>
				<verse number="2">Hanan ile Kayafa başkâhinlik ediyorlardı. Bu sırada Tanrı çölde bulunan Zekeriya oğlu Yahya’ya seslendi.</verse>
				<verse number="3">O da Şeria Irmağı’nın çevresindeki bütün bölgeyi dolaşarak insanları, günahlarının bağışlanması için tövbe edip vaftiz olmaya çağırdı.</verse>
				<verse number="4">Nitekim Peygamber Yeşaya’nın sözlerini içeren kitapta şöyle yazılmıştır: “Çölde haykıran, ‘Rab’bin yolunu hazırlayın, Geçeceği patikaları düzleyin’ diye sesleniyor.</verse>
				<verse number="5">‘Her vadi doldurulacak, Her dağ ve her tepe alçaltılacak. Dolambaçlı yollar doğrultulacak, Engebeli yollar düzleştirilecek.</verse>
				<verse number="6">Ve bütün insanlar Tanrı’nın sağladığı kurtuluşu görecektir.’ ”</verse>
				<verse number="7">Yahya, vaftiz olmak için kendisine gelen kalabalıklara şöyle seslendi: “Ey engerekler soyu! Gelecek gazaptan kaçmak için sizi kim uyardı?</verse>
				<verse number="8">Bundan böyle tövbeye yaraşır meyveler verin! Kendi kendinize, ‘Biz İbrahim’in soyundanız’ demeye kalkmayın. Ben size şunu söyleyeyim: Tanrı, İbrahim’e şu taşlardan da çocuk yaratabilir.</verse>
				<verse number="9">Balta ağaçların köküne dayanmış bile. İyi meyve vermeyen her ağaç kesilip ateşe atılır.”</verse>
				<verse number="10">Halk ona, “Öyleyse biz ne yapalım?” diye sordu.</verse>
				<verse number="11">Yahya onlara, “İki mintanı olan birini mintanı olmayana versin; yiyeceği olan yiyeceği olmayanla paylaşsın” yanıtını verdi.</verse>
				<verse number="12">Bazı vergi görevlileri de vaftiz olmaya gelerek, “Öğretmenimiz, biz ne yapalım?” dediler.</verse>
				<verse number="13">Yahya, “Size buyrulandan çok vergi almayın” dedi.</verse>
				<verse number="14">Bazı askerler de, “Ya biz ne yapalım?” diye sordular. O da, “Kaba kuvvetle ya da yalan suçlamalarla kimseden para koparmayın” dedi, “Ücretinizle yetinin.”</verse>
				<verse number="15">Halk umut içinde bekliyordu. Yahya’yla ilgili olarak herkesin aklında, “Acaba Mesih bu mu?” sorusu vardı.</verse>
				<verse number="16">Yahya ise hepsine şöyle yanıt verdi: “Ben sizi suyla vaftiz ediyorum, ama benden daha güçlü Olan geliyor. Ben O’nun çarıklarının bağını çözmeye bile layık değilim. O sizi Kutsal Ruh’la ve ateşle vaftiz edecek.</verse>
				<verse number="17">Harman yerini temizlemek ve buğdayı toplayıp ambarına yığmak için yabası elinde hazır duruyor. Samanı ise sönmeyen ateşte yakacak.”</verse>
				<verse number="18">Yahya başka birçok konuda halka çağrıda bulunuyor, Müjde’yi duyuruyordu.</verse>
				<verse number="19">Ne var ki bölgenin kralı Hirodes, kardeşinin karısı Hirodiya’yla ilgili olayı ve kendi yapmış olduğu bütün kötülükleri yüzüne vuran Yahya’yı hapse attırarak kötülüklerine bir yenisini ekledi.</verse>
				<verse number="20">Ne var ki bölgenin kralı Hirodes, kardeşinin karısı Hirodiya’yla ilgili olayı ve kendi yapmış olduğu bütün kötülükleri yüzüne vuran Yahya’yı hapse attırarak kötülüklerine bir yenisini ekledi.</verse>
				<verse number="21">Bütün halk vaftiz olduktan sonra İsa da vaftiz oldu. Dua ederken gök açıldı ve Kutsal Ruh, bedensel görünümde, güvercin gibi O’nun üzerine indi. Gökten, “Sen benim sevgili Oğlum’sun, senden hoşnudum” diyen bir ses duyuldu.</verse>
				<verse number="22">Bütün halk vaftiz olduktan sonra İsa da vaftiz oldu. Dua ederken gök açıldı ve Kutsal Ruh, bedensel görünümde, güvercin gibi O’nun üzerine indi. Gökten, “Sen benim sevgili Oğlum’sun, senden hoşnudum” diyen bir ses duyuldu.</verse>
				<verse number="23">İsa görevine başladığı zaman otuz yaşlarındaydı. Yusuf’un oğlu olduğu sanılıyordu. Yusuf da Eli oğlu,</verse>
				<verse number="24">Mattat oğlu, Levi oğlu, Malki oğlu, Yannay oğlu, Yusuf oğlu,</verse>
				<verse number="25">Mattitya oğlu, Amos oğlu, Nahum oğlu, Hesli oğlu, Nagay oğlu,</verse>
				<verse number="26">Mahat oğlu, Mattitya oğlu, Şimi oğlu, Yosek oğlu, Yoda oğlu,</verse>
				<verse number="27">Yohanan oğlu, Reşa oğlu, Zerubbabil oğlu, Şealtiel oğlu, Neri oğlu,</verse>
				<verse number="28">Malki oğlu, Addi oğlu, Kosam oğlu, Elmadam oğlu, Er oğlu,</verse>
				<verse number="29">Yeşu oğlu, Eliezer oğlu, Yorim oğlu, Mattat oğlu, Levi oğlu,</verse>
				<verse number="30">Şimon oğlu, Yahuda oğlu, Yusuf oğlu, Yonam oğlu, Elyakim oğlu,</verse>
				<verse number="31">Mala oğlu, Menna oğlu, Mattata oğlu, Natan oğlu, Davut oğlu,</verse>
				<verse number="32">İşay oğlu, Ovet oğlu, Boaz oğlu, Salmon oğlu, Nahşon oğlu,</verse>
				<verse number="33">Amminadav oğlu, Ram oğlu, Hesron oğlu, Peres oğlu, Yahuda oğlu,</verse>
				<verse number="34">Yakup oğlu, İshak oğlu, İbrahim oğlu, Terah oğlu, Nahor oğlu,</verse>
				<verse number="35">Seruk oğlu, Reu oğlu, Pelek oğlu, Ever oğlu, Şelah oğlu,</verse>
				<verse number="36">Kenan oğlu, Arpakşat oğlu, Sam oğlu, Nuh oğlu, Lemek oğlu,</verse>
				<verse number="37">Metuşelah oğlu, Hanok oğlu, Yeret oğlu, Mahalalel oğlu, Kenan oğlu,</verse>
				<verse number="38">Enoş oğlu, Şit oğlu, Adem oğlu, Tanrı Oğlu’ydu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Kutsal Ruh’la dolu olarak Şeria Irmağı’ndan dönen İsa, Ruh’un yönlendirmesiyle çölde dolaştırılarak kırk gün İblis tarafından denendi. O günlerde hiçbir şey yemedi. Dolayısıyla bu süre sonunda acıktı.</verse>
				<verse number="2">Kutsal Ruh’la dolu olarak Şeria Irmağı’ndan dönen İsa, Ruh’un yönlendirmesiyle çölde dolaştırılarak kırk gün İblis tarafından denendi. O günlerde hiçbir şey yemedi. Dolayısıyla bu süre sonunda acıktı.</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine İblis O’na, “Tanrı’nın Oğlu’ysan, şu taşa söyle ekmek olsun” dedi.</verse>
				<verse number="4">İsa, “ ‘İnsan yalnız ekmekle yaşamaz’ diye yazılmıştır” karşılığını verdi.</verse>
				<verse number="5">Sonra İblis İsa’yı yükseklere çıkararak bir anda O’na dünyanın bütün ülkelerini gösterdi.</verse>
				<verse number="6">O’na, “Bütün bunların yönetimini ve zenginliğini sana vereceğim” dedi. “Bunlar bana teslim edildi, ben de dilediğim kişiye veririm.</verse>
				<verse number="7">Bana taparsan, hepsi senin olacak.”</verse>
				<verse number="8">İsa ona şu karşılığı verdi: “ ‘Tanrın Rab’be tapacak, yalnız O’na kulluk edeceksin’ diye yazılmıştır.”</verse>
				<verse number="9">İblis O’nu Yeruşalim’e götürüp tapınağın tepesine çıkardı. “Tanrı’nın Oğlu’ysan, kendini buradan aşağı at” dedi.</verse>
				<verse number="10">“Çünkü şöyle yazılmıştır: ‘Tanrı, seni korumaları için Meleklerine buyruk verecek.’</verse>
				<verse number="11">‘Ayağın bir taşa çarpmasın diye Seni elleri üzerinde taşıyacaklar.’ ”</verse>
				<verse number="12">İsa ona şöyle karşılık verdi: “ ‘Tanrın Rab’bi denemeyeceksin!’ diye buyrulmuştur.”</verse>
				<verse number="13">İblis, İsa’yı her bakımdan denedikten sonra bir süre için O’nun yanından ayrıldı.</verse>
				<verse number="14">İsa, Ruh’un gücüyle donanmış olarak Celile’ye döndü. Haber bütün bölgeye yayıldı.</verse>
				<verse number="15">Oranın havralarında öğretiyor, herkes tarafından övülüyordu.</verse>
				<verse number="16">İsa, büyüdüğü Nasıra Kenti’ne geldiğinde her zamanki gibi Şabat Günü havraya gitti. Kutsal Yazılar’ı okumak üzere ayağa kalkınca O’na Peygamber Yeşaya’nın Kitabı verildi. Kitabı açarak şu sözlerin yazılı olduğu yeri buldu:</verse>
				<verse number="17">İsa, büyüdüğü Nasıra Kenti’ne geldiğinde her zamanki gibi Şabat Günü havraya gitti. Kutsal Yazılar’ı okumak üzere ayağa kalkınca O’na Peygamber Yeşaya’nın Kitabı verildi. Kitabı açarak şu sözlerin yazılı olduğu yeri buldu:</verse>
				<verse number="18">“Rab’bin Ruhu üzerimdedir. Çünkü O beni yoksullara Müjde’yi iletmek için meshetti. Tutsaklara serbest bırakılacaklarını, Körlere gözlerinin açılacağını duyurmak için, Ezilenleri özgürlüğe kavuşturmak Ve Rab’bin lütuf yılını ilan etmek için Beni gönderdi.”</verse>
				<verse number="19">“Rab’bin Ruhu üzerimdedir. Çünkü O beni yoksullara Müjde’yi iletmek için meshetti. Tutsaklara serbest bırakılacaklarını, Körlere gözlerinin açılacağını duyurmak için, Ezilenleri özgürlüğe kavuşturmak Ve Rab’bin lütuf yılını ilan etmek için Beni gönderdi.”</verse>
				<verse number="20">Sonra kitabı kapattı, görevliye geri verip oturdu. Havradakilerin hepsi dikkatle O’na bakıyordu.</verse>
				<verse number="21">İsa, “Dinlediğiniz bu Yazı bugün yerine gelmiştir” diye konuşmaya başladı.</verse>
				<verse number="22">Herkes İsa’yı övüyor, ağzından çıkan lütufkâr sözlere hayran kalıyordu. “Yusuf’un oğlu değil mi bu?” diyorlardı.</verse>
				<verse number="23">İsa onlara şöyle dedi: “Kuşkusuz bana şu deyimi hatırlatacaksınız: ‘Ey hekim, önce kendini iyileştir! Kefarnahum’da yaptıklarını duyduk. Aynısını burada, kendi memleketinde de yap.’ ”</verse>
				<verse number="24">“Size doğrusunu söyleyeyim” diye devam etti İsa, “Hiçbir peygamber kendi memleketinde kabul görmez.</verse>
				<verse number="25">Yine size gerçeği söyleyeyim, gökyüzünün üç yıl altı ay kapalı kaldığı, bütün ülkede korkunç bir kıtlığın baş gösterdiği İlyas zamanında İsrail’de çok sayıda dul kadın vardı.</verse>
				<verse number="26">İlyas bunlardan hiçbirine gönderilmedi; yalnız Sayda bölgesinin Sarefat Kenti’nde bulunan dul bir kadına gönderildi.</verse>
				<verse number="27">Peygamber Elişa’nın zamanında İsrail’de çok sayıda cüzamlı vardı. Bunlardan hiçbiri iyileştirilmedi; yalnız Suriyeli Naaman iyileştirildi.”</verse>
				<verse number="28">Havradakiler bu sözleri duyunca öfkeden kudurdular.</verse>
				<verse number="29">Ayağa kalkıp İsa’yı kentin dışına kovdular. O’nu uçurumdan aşağı atmak için kentin kurulduğu tepenin yamacına götürdüler.</verse>
				<verse number="30">Ama İsa onların arasından geçerek oradan uzaklaştı.</verse>
				<verse number="31">Sonra İsa Celile’nin Kefarnahum Kenti’ne gitti. Şabat Günü halka öğretiyordu.</verse>
				<verse number="32">Yetkiyle konuştuğu için O’nun öğretişine şaşıp kaldılar.</verse>
				<verse number="33">Havrada cinli, içinde kötü ruh olan bir adam vardı. Adam yüksek sesle, “Ey Nasıralı İsa, bırak bizi! Bizden ne istiyorsun?” diye bağırdı. “Bizi mahvetmeye mi geldin? Senin kim olduğunu biliyorum, Tanrı’nın Kutsalı’sın sen!”</verse>
				<verse number="34">Havrada cinli, içinde kötü ruh olan bir adam vardı. Adam yüksek sesle, “Ey Nasıralı İsa, bırak bizi! Bizden ne istiyorsun?” diye bağırdı. “Bizi mahvetmeye mi geldin? Senin kim olduğunu biliyorum, Tanrı’nın Kutsalı’sın sen!”</verse>
				<verse number="35">İsa, “Sus, çık adamdan!” diyerek cini azarladı. Cin adamı herkesin önünde yere vurduktan sonra, ona hiç zarar vermeden içinden çıktı.</verse>
				<verse number="36">Herkes şaşkına dönmüştü. Birbirlerine, “Bu nasıl söz? Güç ve yetkiyle kötü ruhlara çıkmalarını buyuruyor, onlar da çıkıyor!” diyorlardı.</verse>
				<verse number="37">İsa’yla ilgili haber o bölgenin her yanında yankılandı.</verse>
				<verse number="38">İsa havradan ayrılarak Simun’un evine gitti. Simun’un kaynanası hastaydı, ateşler içindeydi. Onun için İsa’dan yardım istediler.</verse>
				<verse number="39">İsa kadının başucunda durup ateşi azarladı, kadının ateşi düştü. Kadın hemen ayağa kalkıp onlara hizmet etmeye başladı.</verse>
				<verse number="40">Güneş batarken herkes çeşitli hastalıklara yakalanmış akrabalarını İsa’ya getirdi. İsa her birinin üzerine ellerini koyarak onları iyileştirdi.</verse>
				<verse number="41">Birçoğunun içinden cinler de, “Sen Tanrı’nın Oğlu’sun!” diye bağırarak çıkıyordu. Ne var ki, İsa onları azarladı, konuşmalarına izin vermedi. Çünkü kendisinin Mesih olduğunu biliyorlardı.</verse>
				<verse number="42">Sabah olunca İsa dışarı çıkıp ıssız bir yere gitti. Halk ise O’nu arıyordu. Bulunduğu yere geldiklerinde O’nu yanlarında alıkoymaya çalıştılar.</verse>
				<verse number="43">Ama İsa, “Öbür kentlerde de Tanrı’nın Egemenliği’yle ilgili Müjde’yi yaymam gerek” dedi. “Çünkü bunun için gönderildim.”</verse>
				<verse number="44">Böylece Yahudiye’deki havralarda Tanrı sözünü duyurmaya devam etti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Halk, Ginnesar Gölü’nün kıyısında duran İsa’nın çevresini sarmış, Tanrı’nın sözünü dinliyordu.</verse>
				<verse number="2">İsa, gölün kıyısında iki tekne gördü. Balıkçılar teknelerinden inmiş ağlarını yıkıyorlardı.</verse>
				<verse number="3">İki tekneden Simun’a ait olanına binen İsa, ona kıyıdan biraz açılmasını rica etti. Sonra oturdu, teknenin içinden halka öğretmeye devam etti.</verse>
				<verse number="4">Konuşmasını bitirince Simun’a, “Derin sulara açılın, balık tutmak için ağlarınızı atın” dedi.</verse>
				<verse number="5">Simun şu karşılığı verdi: “Efendimiz, bütün gece çabaladık, hiçbir şey tutamadık. Yine de senin sözün üzerine ağları atacağım.”</verse>
				<verse number="6">Bunu yapınca öyle çok balık yakaladılar ki, ağları yırtılmaya başladı.</verse>
				<verse number="7">Öbür teknedeki ortaklarına işaret ederek gelip yardım etmelerini istediler. Onlar da geldiler ve her iki tekneyi balıkla doldurdular; tekneler neredeyse batıyordu.</verse>
				<verse number="8">Simun Petrus bunu görünce, “Ya Rab, benden uzak dur, ben günahlı bir adamım” diyerek İsa’nın dizlerine kapandı.</verse>
				<verse number="9">Kendisi ve yanındakiler, tutmuş oldukları balıkların çokluğuna şaşıp kalmışlardı.</verse>
				<verse number="10">Simun’un ortakları olan Zebedi oğulları Yakup’la Yuhanna’yı da aynı şaşkınlık almıştı. İsa Simun’a, “Korkma” dedi, “Bundan böyle balık yerine insan tutacaksın.”</verse>
				<verse number="11">Sonra onlar tekneleri karaya çektiler ve her şeyi bırakıp İsa’nın ardından gittiler.</verse>
				<verse number="12">İsa kentlerden birindeyken, her yanını cüzam kaplamış bir adamla karşılaştı. Adam İsa’yı görünce yüzüstü yere kapanıp yalvardı: “Ya Rab, istersen beni temiz kılabilirsin” dedi.</verse>
				<verse number="13">İsa elini uzatıp adama dokundu, “İsterim, temiz ol!” dedi. Adam anında cüzamdan kurtuldu.</verse>
				<verse number="14">İsa ona, bundan kimseye söz etmemesini buyurdu. “Git, kâhine görün ve cüzamdan temizlendiğini herkese kanıtlamak için Musa’nın buyurduğu sunuları sun” dedi.</verse>
				<verse number="15">Ne var ki, İsa’yla ilgili haber daha da çok yayıldı. Kalabalık halk toplulukları İsa’yı dinlemek ve hastalıklarından kurtulmak amacıyla akın akın geliyordu.</verse>
				<verse number="16">Kendisi ise ıssız yerlere çekilip dua ediyordu.</verse>
				<verse number="17">Bir gün İsa öğretiyordu. Celile’nin ve Yahudiye’nin bütün köylerinden ve Yeruşalim’den gelen Ferisiler’le Kutsal Yasa öğretmenleri O’nun çevresinde oturuyorlardı. İsa, Rab’bin gücü sayesinde hastaları iyileştiriyordu.</verse>
				<verse number="18">O sırada birkaç kişi, yatak üzerinde taşıdıkları felçli bir adamı evden içeri sokup İsa’nın önüne koymaya çalışıyordu.</verse>
				<verse number="19">Kalabalıktan ötürü onu içeri sokacak yol bulamayınca dama çıktılar, kiremitleri kaldırıp adamı yatakla birlikte orta yere, İsa’nın önüne indirdiler.</verse>
				<verse number="20">İsa onların imanını görünce, “Dostum, günahların bağışlandı” dedi.</verse>
				<verse number="21">Din bilginleriyle Ferisiler, “Tanrı’ya küfreden bu adam kim? Tanrı’dan başka kim günahları bağışlayabilir?” diye düşünmeye başladılar.</verse>
				<verse number="22">Akıllarından geçenleri bilen İsa onlara şöyle seslendi: “Aklınızdan neden böyle şeyler geçiriyorsunuz?</verse>
				<verse number="23">Hangisi daha kolay, ‘Günahların bağışlandı’ demek mi, yoksa ‘Kalk, yürü’ demek mi?</verse>
				<verse number="24">Ne var ki, İnsanoğlu’nun yeryüzünde günahları bağışlama yetkisine sahip olduğunu bilesiniz diye...” Sonra felçli adama, “Sana söylüyorum, kalk, yatağını toplayıp evine git!” dedi.</verse>
				<verse number="25">Adam onların gözü önünde hemen ayağa kalktı, üzerinde yattığı yatağı topladı ve Tanrı’yı yücelterek evine gitti.</verse>
				<verse number="26">Herkesi bir şaşkınlık almıştı. Tanrı’yı yüceltiyor, büyük korku içinde, “Bugün şaşılacak işler gördük!” diyorlardı.</verse>
				<verse number="27">Bu olaydan sonra İsa dışarı çıktı, vergi toplama yerinde oturan Levi adında bir vergi görevlisini gördü. Adama, “Ardımdan gel” dedi.</verse>
				<verse number="28">O da kalktı, her şeyi bırakıp İsa’nın ardından gitti.</verse>
				<verse number="29">Sonra Levi, evinde İsa’nın onuruna büyük bir şölen verdi. Vergi görevlileriyle başka kişilerden oluşan büyük bir kalabalık onlarla birlikte yemeğe oturmuştu.</verse>
				<verse number="30">Ferisiler’le onların din bilginleri söylenmeye başladılar. İsa’nın öğrencilerine, “Siz neden vergi görevlileri ve günahkârlarla birlikte yiyip içiyorsunuz?” dediler.</verse>
				<verse number="31">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Sağlıklı olanların değil, hastaların hekime ihtiyacı var.</verse>
				<verse number="32">Ben doğru kişileri değil, günahkârları tövbeye çağırmaya geldim.”</verse>
				<verse number="33">Onlar İsa’ya, “Yahya’nın öğrencileri sık sık oruç tutup dua ediyorlar, Ferisiler’in öğrencileri de öyle. Seninkiler ise yiyip içiyor” dediler.</verse>
				<verse number="34">İsa şöyle karşılık verdi: “Güvey aralarında olduğu sürece davetlilere oruç tutturabilir misiniz?</verse>
				<verse number="35">Ama güveyin aralarından alınacağı günler gelecek, onlar işte o zaman, o günler oruç tutacaklar.”</verse>
				<verse number="36">İsa onlara şu benzetmeyi de anlattı: “Hiç kimse yeni giysiden bir parça yırtıp eski giysiyi yamamaz. Yoksa hem yeni giysi yırtılır, hem de o giysiden koparılan yama eskisine uymaz.</verse>
				<verse number="37">Hiç kimse yeni şarabı eski tulumlara doldurmaz. Yoksa yeni şarap tulumları patlatır; hem şarap dökülür, hem de tulumlar mahvolur.</verse>
				<verse number="38">Yeni şarabı yeni tulumlara doldurmak gerek.</verse>
				<verse number="39">Üstelik hiç kimse eski şarabı içtikten sonra yenisini istemez. ‘Eskisi güzel’ der.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Bir Şabat Günü İsa ekinler arasından geçiyordu. Öğrencileri başakları koparıyor, avuçlarında ufalayıp yiyorlardı.</verse>
				<verse number="2">Ferisiler’den bazıları, “Şabat Günü yasak olanı neden yapıyorsunuz?” dediler.</verse>
				<verse number="3">İsa onlara şöyle karşılık verdi: “Davut’la yanındakiler acıkınca Davut’un ne yaptığını okumadınız mı?</verse>
				<verse number="4">Tanrı’nın evine girdi, kâhinlerden başkasının yemesi yasak olan adak ekmeklerini alıp yedi ve yanındakilere de verdi.”</verse>
				<verse number="5">Sonra İsa onlara, “İnsanoğlu Şabat Günü’nün de Rabbi’dir” dedi.</verse>
				<verse number="6">Bir başka Şabat Günü İsa havraya girmiş öğretiyordu. Orada sağ eli sakat bir adam vardı.</verse>
				<verse number="7">İsa’yı suçlamak için fırsat kollayan din bilginleriyle Ferisiler, Şabat Günü hastaları iyileştirecek mi diye O’nu gözlüyorlardı.</verse>
				<verse number="8">İsa, onların ne düşündüklerini biliyordu. Eli sakat olan adama, “Ayağa kalk, öne çık” dedi. O da kalktı, orta yerde durdu.</verse>
				<verse number="9">İsa onlara, “Size sorayım” dedi, “Kutsal Yasa’ya göre Şabat Günü iyilik yapmak mı doğru, kötülük yapmak mı? Can kurtarmak mı doğru, öldürmek mi?”</verse>
				<verse number="10">Gözlerini hepsinin üzerinde gezdirdikten sonra adama, “Elini uzat” dedi. Adam elini uzattı, eli yine sapasağlam oluverdi.</verse>
				<verse number="11">Onlar ise öfkeden deliye döndüler ve aralarında İsa’ya ne yapabileceklerini tartışmaya başladılar.</verse>
				<verse number="12">O günlerde İsa, dua etmek için dağa çıktı ve bütün geceyi Tanrı’ya dua ederek geçirdi.</verse>
				<verse number="13">Gün doğunca öğrencilerini yanına çağırdı ve onların arasından, elçi diye adlandırdığı şu on iki kişiyi seçti: Petrus adını verdiği Simun, onun kardeşi Andreas, Yakup, Yuhanna, Filipus, Bartalmay, Matta, Tomas, Alfay oğlu Yakup, Yurtsever diye tanınan Simun, Yakup oğlu Yahuda ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="14">Gün doğunca öğrencilerini yanına çağırdı ve onların arasından, elçi diye adlandırdığı şu on iki kişiyi seçti: Petrus adını verdiği Simun, onun kardeşi Andreas, Yakup, Yuhanna, Filipus, Bartalmay, Matta, Tomas, Alfay oğlu Yakup, Yurtsever diye tanınan Simun, Yakup oğlu Yahuda ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="15">Gün doğunca öğrencilerini yanına çağırdı ve onların arasından, elçi diye adlandırdığı şu on iki kişiyi seçti: Petrus adını verdiği Simun, onun kardeşi Andreas, Yakup, Yuhanna, Filipus, Bartalmay, Matta, Tomas, Alfay oğlu Yakup, Yurtsever diye tanınan Simun, Yakup oğlu Yahuda ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="16">Gün doğunca öğrencilerini yanına çağırdı ve onların arasından, elçi diye adlandırdığı şu on iki kişiyi seçti: Petrus adını verdiği Simun, onun kardeşi Andreas, Yakup, Yuhanna, Filipus, Bartalmay, Matta, Tomas, Alfay oğlu Yakup, Yurtsever diye tanınan Simun, Yakup oğlu Yahuda ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.</verse>
				<verse number="17">İsa bunlarla birlikte aşağı inip düzlük bir yerde durdu. Öğrencilerinden büyük bir kalabalık ve bütün Yahudiye’den, Yeruşalim’den, Sur’la Sayda yakınlarındaki kıyı bölgesinden gelen büyük bir halk topluluğu da oradaydı.</verse>
				<verse number="18">İsa’yı dinlemek ve hastalıklarına şifa bulmak için gelmişlerdi. Kötü ruhlar yüzünden sıkıntı çekenler de iyileştiriliyordu.</verse>
				<verse number="19">Kalabalıkta herkes İsa’ya dokunmak için çabalıyordu. Çünkü O’nun içinden akan bir güç herkese şifa veriyordu.</verse>
				<verse number="20">İsa, gözlerini öğrencilerine çevirerek şöyle dedi: “Ne mutlu size, ey yoksullar! Çünkü Tanrı’nın Egemenliği sizindir.</verse>
				<verse number="21">Ne mutlu size, şimdi açlık çekenler! Çünkü doyurulacaksınız. Ne mutlu size, şimdi ağlayanlar! Çünkü güleceksiniz.</verse>
				<verse number="22">İnsanoğlu’na bağlılığınız yüzünden İnsanlar sizden nefret ettikleri, Sizi toplum dışı edip aşağıladıkları Ve adınızı kötüleyip sizi reddettikleri zaman Ne mutlu size!</verse>
				<verse number="23">O gün sevinin, coşkuyla zıplayın! Çünkü gökteki ödülünüz büyüktür. Nitekim onların ataları da Peygamberlere böyle davrandılar.</verse>
				<verse number="24">Ama vay halinize, ey zenginler, Çünkü tesellinizi almış bulunuyorsunuz!</verse>
				<verse number="25">Vay halinize, şimdi karnı tok olan sizler, Çünkü açlık çekeceksiniz! Vay halinize, ey şimdi gülenler, Çünkü yas tutup ağlayacaksınız!</verse>
				<verse number="26">Bütün insanlar sizin için iyi sözler söyledikleri zaman, Vay halinize! Çünkü onların ataları da Sahte peygamberlere böyle davrandılar.”</verse>
				<verse number="27">“Ama beni dinleyen sizlere şunu söylüyorum: Düşmanlarınızı sevin, sizden nefret edenlere iyilik yapın, size lanet edenler için iyilik dileyin, size hakaret edenler için dua edin.</verse>
				<verse number="28">“Ama beni dinleyen sizlere şunu söylüyorum: Düşmanlarınızı sevin, sizden nefret edenlere iyilik yapın, size lanet edenler için iyilik dileyin, size hakaret edenler için dua edin.</verse>
				<verse number="29">Bir yanağınıza vurana öbür yanağınızı da çevirin. Abanızı alandan mintanınızı da esirgemeyin.</verse>
				<verse number="30">Sizden bir şey dileyen herkese verin, malınızı alandan onu geri istemeyin.</verse>
				<verse number="31">İnsanların size nasıl davranmasını istiyorsanız, siz de onlara öyle davranın.</verse>
				<verse number="32">“Eğer yalnız sizi sevenleri severseniz, bu size ne övgü kazandırır? Günahkârlar bile kendilerini sevenleri sever.</verse>
				<verse number="33">Size iyilik yapanlara iyilik yaparsanız, bu size ne övgü kazandırır? Günahkârlar bile böyle yapar.</verse>
				<verse number="34">Geri alacağınızı umduğunuz kişilere ödünç verirseniz, bu size ne övgü kazandırır? Günahkârlar bile verdiklerini geri almak koşuluyla günahkârlara ödünç verirler.</verse>
				<verse number="35">Ama siz düşmanlarınızı sevin, iyilik yapın, hiçbir karşılık beklemeden ödünç verin. Alacağınız ödül büyük olacak, Yüceler Yücesi’nin oğulları olacaksınız. Çünkü O, nankör ve kötü kişilere karşı iyi yüreklidir.</verse>
				<verse number="36">Babanız merhametli olduğu gibi, siz de merhametli olun.”</verse>
				<verse number="37">“Başkasını yargılamayın, siz de yargılanmazsınız. Suçlu çıkarmayın, siz de suçlu çıkarılmazsınız. Başkasını bağışlayın, siz de bağışlanırsınız.</verse>
				<verse number="38">Verin, size verilecektir. İyice bastırılmış, silkelenmiş ve taşmış, dolu bir ölçekle kucağınıza boşaltılacak. Hangi ölçekle verirseniz, aynı ölçekle alacaksınız.”</verse>
				<verse number="39">İsa onlara şu benzetmeyi de anlattı: “Kör köre kılavuzluk edebilir mi? İkisi de çukura düşmez mi?</verse>
				<verse number="40">Öğrenci öğretmeninden üstün değildir, ama eğitimini tamamlayan her öğrenci öğretmeni gibi olacaktır.</verse>
				<verse number="41">“Sen neden kardeşinin gözündeki çöpü görürsün de kendi gözündeki merteği farketmezsin?</verse>
				<verse number="42">Kendi gözündeki merteği görmezken, kardeşine nasıl, ‘Kardeş, izin ver, gözündeki çöpü çıkarayım’ dersin? Seni ikiyüzlü! Önce kendi gözündeki merteği çıkar, o zaman kardeşinin gözündeki çöpü çıkarmak için daha iyi görürsün.”</verse>
				<verse number="43">“İyi ağaç kötü meyve, kötü ağaç da iyi meyve vermez.</verse>
				<verse number="44">Her ağaç meyvesinden tanınır. Dikenli bitkilerden incir toplanmaz, çalılardan üzüm devşirilmez.</verse>
				<verse number="45">İyi insan yüreğindeki iyilik hazinesinden iyilik, kötü insan içindeki kötülük hazinesinden kötülük çıkarır. İnsanın ağzı, yüreğinden taşanı söyler.</verse>
				<verse number="46">“Niçin beni ‘Ya Rab, ya Rab’ diye çağırıyorsunuz da söylediklerimi yapmıyorsunuz?</verse>
				<verse number="47">Bana gelen ve sözlerimi duyup uygulayan kişinin kime benzediğini size anlatayım.</verse>
				<verse number="48">Böyle bir kişi, evini yaparken toprağı kazan, derinlere inip temeli kaya üzerine atan adama benzer. Sel sularıyla kabaran ırmak o eve saldırsa da, onu sarsamaz. Çünkü ev sağlam yapılmıştır.</verse>
				<verse number="49">Ama sözlerimi duyup da uygulamayan kişi, evini temel koymaksızın toprağın üzerine kuran adama benzer. Kabaran ırmak saldırınca ev hemen çöker. Evin yıkılışı da korkunç olur.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">İsa, kendisini dinleyen halka bütün bu sözleri söyledikten sonra Kefarnahum’a gitti.</verse>
				<verse number="2">Orada bir yüzbaşının çok değer verdiği kölesi ölüm döşeğinde hasta yatıyordu.</verse>
				<verse number="3">İsa’yla ilgili haberleri duyan yüzbaşı, gelip kölesini iyileştirmesini rica etmek üzere O’na Yahudiler’in bazı ileri gelenlerini gönderdi.</verse>
				<verse number="4">Bunlar İsa’nın yanına gelince içten bir yalvarışla O’na şöyle dediler: “Bu adam senin yardımına layıktır.</verse>
				<verse number="5">Çünkü ulusumuzu seviyor. Havramızı yaptıran da kendisidir.”</verse>
				<verse number="6">İsa onlarla birlikte yola çıktı. Eve yaklaştığı sırada, yüzbaşı bazı dostlarını yollayıp O’na şu haberi gönderdi: “Ya Rab, zahmet etme; evime girmene layık değilim.</verse>
				<verse number="7">Bu yüzden yanına gelmeye de kendimi layık görmedim. Sen yeter ki bir söz söyle, uşağım iyileşir.</verse>
				<verse number="8">Ben de buyruk altında bir görevliyim, benim de buyruğumda askerlerim var. Birine, ‘Git’ derim, gider; ötekine, ‘Gel’ derim, gelir; köleme, ‘Şunu yap’ derim, yapar.”</verse>
				<verse number="9">Bu sözleri duyan İsa yüzbaşıya hayran kaldı. Ardından gelen kalabalığa dönerek, “Size şunu söyleyeyim” dedi, “İsrail’de bile böyle iman görmedim.”</verse>
				<verse number="10">Gönderilenler eve döndüklerinde köleyi iyileşmiş buldular.</verse>
				<verse number="11">Bundan kısa bir süre sonra İsa, Nain denilen bir kente gitti. Öğrencileriyle büyük bir kalabalık O’na eşlik ediyordu.</verse>
				<verse number="12">İsa kentin kapısına tam yaklaştığı sırada, dul annesinin tek oğlu olan bir adamın cenazesi kaldırılıyordu. Kent halkından büyük bir kalabalık da kadınla birlikteydi.</verse>
				<verse number="13">Rab kadını görünce ona acıdı. Kadına, “Ağlama” dedi.</verse>
				<verse number="14">Yaklaşıp cenaze sedyesine dokununca sedyeyi taşıyanlar durdu. İsa, “Delikanlı” dedi, “Sana söylüyorum, kalk!”</verse>
				<verse number="15">Ölü doğrulup oturdu ve konuşmaya başladı. İsa onu annesine geri verdi.</verse>
				<verse number="16">Herkesi bir korku almıştı. “Aramızda büyük bir peygamber ortaya çıktı!” ve “Tanrı, halkının yardımına geldi!” diyerek Tanrı’yı yüceltmeye başladılar.</verse>
				<verse number="17">İsa’yla ilgili bu haber bütün Yahudiye’ye ve çevre bölgelere yayıldı.</verse>
				<verse number="18">Yahya’nın öğrencileri bütün bu olup bitenleri kendisine bildirdiler. Öğrencilerinden ikisini yanına çağıran Yahya, “Gelecek Olan sen misin, yoksa başkasını mı bekleyelim?” diye sormaları için onları Rab’be gönderdi.</verse>
				<verse number="19">Yahya’nın öğrencileri bütün bu olup bitenleri kendisine bildirdiler. Öğrencilerinden ikisini yanına çağıran Yahya, “Gelecek Olan sen misin, yoksa başkasını mı bekleyelim?” diye sormaları için onları Rab’be gönderdi.</verse>
				<verse number="20">Adamlar İsa’nın yanına gelince şöyle dediler: “Bizi sana Vaftizci Yahya gönderdi. ‘Gelecek Olan sen misin, yoksa başkasını mı bekleyelim?’ diye soruyor.”</verse>
				<verse number="21">Tam o sırada İsa, çeşitli hastalıklara, illetlere ve kötü ruhlara tutulmuş birçok kişiyi iyileştirdi, birçok körün gözünü açtı.</verse>
				<verse number="22">Sonra Yahya’nın öğrencilerine şöyle karşılık verdi: “Gidin, görüp işittiklerinizi Yahya’ya bildirin. Körlerin gözleri açılıyor, kötürümler yürüyor, cüzamlılar temiz kılınıyor, sağırlar işitiyor, ölüler diriliyor ve Müjde yoksullara duyuruluyor.</verse>
				<verse number="23">Benden ötürü sendeleyip düşmeyene ne mutlu!”</verse>
				<verse number="24">Yahya’nın gönderdiği haberciler gittikten sonra İsa, halka Yahya’dan söz etmeye başladı. “Çöle ne görmeye gittiniz?” dedi. “Rüzgarda sallanan bir kamış mı?</verse>
				<verse number="25">Söyleyin, ne görmeye gittiniz? Pahalı giysiler giymiş bir adam mı? Oysa şahane giysiler giyip bolluk içinde yaşayanlar kral saraylarında bulunur.</verse>
				<verse number="26">Öyleyse ne görmeye gittiniz? Bir peygamber mi? Evet! Size şunu söyleyeyim, gördüğünüz kişi peygamberden de üstündür.</verse>
				<verse number="27">‘İşte, habercimi senin önünden gönderiyorum; O önden gidip senin yolunu hazırlayacak’ diye yazılmış olan sözler onunla ilgilidir.</verse>
				<verse number="28">Size şunu söyleyeyim, kadından doğanlar arasında Yahya’dan daha üstün olanı yoktur. Bununla birlikte, Tanrı’nın Egemenliği’nde en küçük olan ondan üstündür.”</verse>
				<verse number="29">Yahya tarafından vaftiz edilen halk, hatta vergi görevlileri bile bunu duyunca Tanrı’nın adil olduğunu doğruladılar.</verse>
				<verse number="30">Oysa Yahya tarafından vaftiz edilmeye yanaşmayan Ferisiler’le Kutsal Yasa uzmanları, Tanrı’nın kendileriyle ilgili tasarısını reddettiler.</verse>
				<verse number="31">İsa, “Bu kuşağın insanlarını neye benzeteyim? Bunlar neye benziyorlar?” dedi.</verse>
				<verse number="32">“Çarşı meydanında oturup birbirlerine, ‘Size kaval çaldık, oynamadınız; Ağıt yaktık, ağlamadınız’ diye seslenen çocuklara benziyorlar.</verse>
				<verse number="33">Vaftizci Yahya geldiği zaman oruç tutup şaraptan kaçındı, ona ‘cinli’ diyorsunuz.</verse>
				<verse number="34">İnsanoğlu geldiği zaman yiyip içti. Bu kez de diyorsunuz ki, ‘Şu obur ve ayyaş adama bakın! Vergi görevlileri ve günahkârlarla dost oldu!’</verse>
				<verse number="35">Ne var ki bilgelik, onu benimseyen herkes tarafından doğrulanır.”</verse>
				<verse number="36">Ferisiler’den biri İsa’yı yemeğe çağırdı. O da Ferisi’nin evine gidip sofraya oturdu.</verse>
				<verse number="37">O sırada, kentte günahkâr olarak tanınan bir kadın, İsa’nın, Ferisi’nin evinde yemek yediğini öğrenince kaymaktaşından bir kap içinde güzel kokulu yağ getirdi. İsa’nın arkasında, ayaklarının dibinde durup ağlayarak, gözyaşlarıyla O’nun ayaklarını ıslatmaya başladı. Saçlarıyla ayaklarını sildi, öptü ve yağı üzerlerine sürdü.</verse>
				<verse number="38">O sırada, kentte günahkâr olarak tanınan bir kadın, İsa’nın, Ferisi’nin evinde yemek yediğini öğrenince kaymaktaşından bir kap içinde güzel kokulu yağ getirdi. İsa’nın arkasında, ayaklarının dibinde durup ağlayarak, gözyaşlarıyla O’nun ayaklarını ıslatmaya başladı. Saçlarıyla ayaklarını sildi, öptü ve yağı üzerlerine sürdü.</verse>
				<verse number="39">İsa’yı evine çağırmış olan Ferisi bunu görünce kendi kendine, “Bu adam peygamber olsaydı, kendisine dokunan bu kadının kim ve ne tür bir kadın olduğunu, günahkâr biri olduğunu anlardı” dedi.</verse>
				<verse number="40">Bunun üzerine İsa Ferisi’ye, “Simun” dedi, “Sana bir söyleyeceğim var.” O da, “Buyur, öğretmenim” dedi.</verse>
				<verse number="41">“Tefeciye borçlu iki kişi vardı. Biri beş yüz, öbürü de elli dinar borçluydu.</verse>
				<verse number="42">Borçlarını ödeyecek güçte olmadıklarından, tefeci her ikisinin de borcunu bağışladı. Buna göre, hangisi onu çok sever?”</verse>
				<verse number="43">Simun, “Sanırım, kendisine daha çok bağışlanan” diye yanıtladı. İsa ona, “Doğru söyledin” dedi.</verse>
				<verse number="44">Sonra kadına bakarak Simun’a şunları söyledi: “Bu kadını görüyor musun? Ben senin evine geldim, ayaklarım için bana su vermedin. Bu kadın ise ayaklarımı gözyaşlarıyla ıslatıp saçlarıyla sildi.</verse>
				<verse number="45">Sen beni öpmedin, ama bu kadın eve girdiğimden beri ayaklarımı öpüp duruyor.</verse>
				<verse number="46">Sen başıma zeytinyağı sürmedin, ama bu kadın ayaklarıma güzel kokulu yağ sürdü.</verse>
				<verse number="47">Bu nedenle sana şunu söyleyeyim, kendisinin çok olan günahları bağışlanmıştır. Çok sevgi göstermesinin nedeni budur. Oysa kendisine az bağışlanan, az sever.”</verse>
				<verse number="48">Sonra kadına, “Günahların bağışlandı” dedi.</verse>
				<verse number="49">İsa’yla birlikte sofrada oturanlar kendi aralarında, “Kim bu adam? Günahları bile bağışlıyor!” şeklinde konuşmaya başladılar.</verse>
				<verse number="50">İsa ise kadına, “İmanın seni kurtardı, esenlikle git” dedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Bundan kısa bir süre sonra İsa on iki öğrencisiyle birlikte köy kent dolaşmaya başladı. Tanrı’nın Egemenliği’ni duyurup müjdeliyordu.</verse>
				<verse number="2">Kötü ruhlardan ve hastalıklardan kurtulan bazı kadınlar, içinden yedi cin çıkmış olan Mecdelli denilen Meryem, Hirodes’in kâhyası Kuza’nın karısı Yohanna, Suzanna ve daha birçokları İsa’yla birlikte dolaşıyordu. Bunlar, kendi olanaklarıyla İsa’ya ve öğrencilerine yardım ediyorlardı.</verse>
				<verse number="3">Kötü ruhlardan ve hastalıklardan kurtulan bazı kadınlar, içinden yedi cin çıkmış olan Mecdelli denilen Meryem, Hirodes’in kâhyası Kuza’nın karısı Yohanna, Suzanna ve daha birçokları İsa’yla birlikte dolaşıyordu. Bunlar, kendi olanaklarıyla İsa’ya ve öğrencilerine yardım ediyorlardı.</verse>
				<verse number="4">Büyük bir kalabalığın toplandığı, insanların her kentten kendisine akın akın geldiği bir sırada İsa şu benzetmeyi anlattı: “Ekincinin biri tohum ekmeye çıktı. Ektiği tohumlardan kimi yol kenarına düştü, ayak altında çiğnenip gökteki kuşlara yem oldu.</verse>
				<verse number="5">Büyük bir kalabalığın toplandığı, insanların her kentten kendisine akın akın geldiği bir sırada İsa şu benzetmeyi anlattı: “Ekincinin biri tohum ekmeye çıktı. Ektiği tohumlardan kimi yol kenarına düştü, ayak altında çiğnenip gökteki kuşlara yem oldu.</verse>
				<verse number="6">Kimi kayalık yere düştü, filizlenince susuzluktan kuruyup gitti.</verse>
				<verse number="7">Kimi, dikenler arasına düştü. Filizlerle birlikte büyüyen dikenler filizleri boğdu.</verse>
				<verse number="8">Kimi ise iyi toprağa düştü, büyüyünce yüz kat ürün verdi.” Bunları söyledikten sonra, “İşitecek kulağı olan işitsin!” diye seslendi.</verse>
				<verse number="9">İsa, bu benzetmenin anlamını kendisinden soran öğrencilerine, “Tanrı Egemenliği’nin sırlarını bilme ayrıcalığı size verildi” dedi. “Ama başkalarına benzetmelerle sesleniyorum. Öyle ki, ‘Gördükleri halde görmesinler, Duydukları halde anlamasınlar.’</verse>
				<verse number="10">İsa, bu benzetmenin anlamını kendisinden soran öğrencilerine, “Tanrı Egemenliği’nin sırlarını bilme ayrıcalığı size verildi” dedi. “Ama başkalarına benzetmelerle sesleniyorum. Öyle ki, ‘Gördükleri halde görmesinler, Duydukları halde anlamasınlar.’</verse>
				<verse number="11">“Benzetmenin anlamı şudur: Tohum Tanrı’nın sözüdür.</verse>
				<verse number="12">Yol kenarındakiler sözü işiten kişilerdir. Ama sonra İblis gelir, inanıp kurtulmasınlar diye sözü yüreklerinden alır götürür.</verse>
				<verse number="13">Kayalık yere düşenler, işittikleri sözü sevinçle kabul eden, ama kök salamadıkları için ancak bir süre inanan kişilerdir. Böyleleri denendikleri zaman imandan dönerler.</verse>
				<verse number="14">Dikenler arasına düşenler, sözü işiten ama zamanla yaşamın kaygıları, zenginlikleri ve zevkleri içinde boğulan, dolayısıyla olgun ürün vermeyenlerdir.</verse>
				<verse number="15">İyi toprağa düşenler ise, sözü işitince onu iyi ve sağlam bir yürekte saklayanlardır. Bunlar sabırla dayanarak ürün verirler.”</verse>
				<verse number="16">“Hiç kimse kandil yakıp bunu bir kapla örtmez, ya da yatağın altına koymaz. Tersine, içeri girenler ışığı görsünler diye onu kandilliğe koyar.</verse>
				<verse number="17">Çünkü açığa çıkarılmayacak gizli hiçbir şey yok; bilinmeyecek, aydınlığa çıkmayacak saklı hiçbir şey yoktur.</verse>
				<verse number="18">Bunun için, nasıl dinlediğinize dikkat edin. Kimde varsa, ona daha çok verilecek. Ama kimde yoksa, kendisinde var sandığı bile elinden alınacak.”</verse>
				<verse number="19">İsa’nın annesiyle kardeşleri O’na geldiler, ama kalabalıktan ötürü kendisine yaklaşamadılar.</verse>
				<verse number="20">İsa’ya, “Annenle kardeşlerin dışarıda duruyor, seni görmek istiyorlar” diye haber verildi.</verse>
				<verse number="21">İsa haberi getirenlere şöyle karşılık verdi: “Annemle kardeşlerim, Tanrı’nın sözünü duyup yerine getirenlerdir.”</verse>
				<verse number="22">Bir gün İsa öğrencileriyle birlikte bir tekneye binerek onlara, “Gölün karşı yakasına geçelim” dedi. Böylece kıyıdan açıldılar.</verse>
				<verse number="23">Teknede giderlerken İsa uykuya daldı. O sırada gölde fırtına koptu. Tekne su almaya başlayınca tehlikeli bir duruma düştüler.</verse>
				<verse number="24">Gidip İsa’yı uyandırarak, “Efendimiz, Efendimiz, öleceğiz!” dediler. İsa kalkıp rüzgarı ve kabaran dalgaları azarladı. Fırtına dindi ve ortalık sütliman oldu.</verse>
				<verse number="25">İsa öğrencilerine, “Nerede imanınız?” dedi. Onlar korku ve şaşkınlık içindeydiler. Birbirlerine, “Bu adam kim ki, rüzgara, suya bile buyruk veriyor, onlar da sözünü dinliyor!” dediler.</verse>
				<verse number="26">Celile’nin karşısında bulunan Gerasalılar’ın memleketine vardılar.</verse>
				<verse number="27">İsa karaya çıkınca kentten bir adam O’nu karşıladı. Cinli ve uzun zamandan beri giysi giymeyen bu adam evde değil, mezarlık mağaralarda yaşıyordu.</verse>
				<verse number="28">Adam İsa’yı görünce çığlık atıp önünde yere kapandı. Yüksek sesle, “Ey İsa, yüce Tanrı’nın Oğlu, benden ne istiyorsun?” dedi. “Sana yalvarırım, bana işkence etme!”</verse>
				<verse number="29">Çünkü İsa, kötü ruha adamın içinden çıkmasını buyurmuştu. Kötü ruh adamı sık sık etkisi altına alıyordu. Adam zincir ve kösteklerle bağlanıp başına nöbetçi konulduğu halde bağlarını paralıyor ve cin tarafından ıssız yerlere sürülüyordu.</verse>
				<verse number="30">İsa ona, “Adın ne?” diye sordu. O da, “Tümen” diye yanıtladı. Çünkü onun içine bir sürü cin girmişti.</verse>
				<verse number="31">Cinler, dipsiz derinliklere gitmelerini buyurmasın diye İsa’ya yalvarıp durdular.</verse>
				<verse number="32">Orada, dağın yamacında otlayan büyük bir domuz sürüsü vardı. Cinler, domuzların içine girmelerine izin vermesi için İsa’ya yalvardılar. O da onlara izin verdi.</verse>
				<verse number="33">Adamdan çıkan cinler domuzların içine girdiler. Sürü dik yamaçtan aşağı koşuşarak göle atlayıp boğuldu.</verse>
				<verse number="34">Domuzları güdenler olup biteni görünce kaçtılar, kentte ve köylerde olayın haberini yaydılar.</verse>
				<verse number="35">Bunun üzerine halk olup biteni görmeye çıktı. İsa’nın yanına geldikleri zaman, cinlerden kurtulan adamı giyinmiş ve aklı başına gelmiş olarak İsa’nın ayakları dibinde oturmuş buldular ve korktular.</verse>
				<verse number="36">Olayı görenler, cinli adamın nasıl kurtulduğunu halka anlattılar.</verse>
				<verse number="37">O zaman Gerasa yöresinden gelen bütün kalabalık büyük bir korkuya kapılarak İsa’nın yanlarından ayrılmasını rica ettiler. O da geri dönmek üzere tekneye bindi.</verse>
				<verse number="38">Cinlerden kurtulan adam İsa’nın yanında kalmak için O’na yalvardı. Ama İsa, “Evine dön, Tanrı’nın senin için neler yaptığını anlat” diyerek onu salıverdi. Adam da gitti, İsa’nın kendisi için neler yaptığını bütün kentte duyurdu.</verse>
				<verse number="39">Cinlerden kurtulan adam İsa’nın yanında kalmak için O’na yalvardı. Ama İsa, “Evine dön, Tanrı’nın senin için neler yaptığını anlat” diyerek onu salıverdi. Adam da gitti, İsa’nın kendisi için neler yaptığını bütün kentte duyurdu.</verse>
				<verse number="40">Karşı yakaya dönen İsa’yı halk karşıladı. Çünkü herkes O’nu bekliyordu.</verse>
				<verse number="41">O sırada, havra yöneticisi olan Yair adında bir adam gelip İsa’nın ayaklarına kapandı, evine gelmesi için yalvardı.</verse>
				<verse number="42">Çünkü on iki yaşlarındaki biricik kızı ölmek üzereydi. İsa oraya giderken kalabalık O’nu her yandan sıkıştırıyordu.</verse>
				<verse number="43">On iki yıldır kanaması olan bir kadın da oradaydı. Varını yoğunu hekimlere harcamıştı; ama hiçbiri onu iyileştirememişti.</verse>
				<verse number="44">İsa’nın arkasından yetişip giysisinin eteğine dokundu ve o anda kanaması kesildi.</verse>
				<verse number="45">İsa, “Bana kim dokundu?” dedi. Herkes inkâr ederken Petrus, “Efendimiz, kalabalık seni çepeçevre sarmış sıkıştırıyor” dedi.</verse>
				<verse number="46">Ama İsa, “Birisi bana dokundu” dedi. “İçimden bir gücün akıp gittiğini hissettim.”</verse>
				<verse number="47">Yaptığını gizleyemeyeceğini anlayan kadın titreyerek geldi, İsa’nın ayaklarına kapandı. Bütün halkın önünde, O’na neden dokunduğunu ve o anda nasıl iyileştiğini anlattı.</verse>
				<verse number="48">İsa ona, “Kızım” dedi, “İmanın seni kurtardı. Esenlikle git.”</verse>
				<verse number="49">İsa daha konuşurken havra yöneticisinin evinden biri geldi. Yöneticiye, “Kızın öldü” dedi, “Artık öğretmeni rahatsız etme.”</verse>
				<verse number="50">İsa bunu duyunca havra yöneticisine şöyle dedi: “Korkma, yalnız iman et, kızın kurtulacak.”</verse>
				<verse number="51">İsa adamın evine gelince Petrus, Yuhanna, Yakup ve kızın annesi babası dışında hiç kimsenin kendisiyle birlikte içeri girmesine izin vermedi.</verse>
				<verse number="52">Herkes kız için ağlıyor, dövünüyordu. İsa, “Ağlamayın” dedi, “Kız ölmedi, uyuyor.”</verse>
				<verse number="53">Kızın öldüğünü bildikleri için İsa’yla alay ettiler.</verse>
				<verse number="54">O ise kızın elini tutarak, “Kızım, kalk!” diye seslendi.</verse>
				<verse number="55">Ruhu yeniden bedenine dönen kız hemen ayağa kalktı. İsa, kıza yemek verilmesini buyurdu.</verse>
				<verse number="56">Kızın annesiyle babası şaşkınlık içindeydi. İsa, olanları hiç kimseye anlatmamaları için onları uyardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">İsa, Onikiler’i yanına çağırıp onlara bütün cinler üzerinde ve hastalıkları iyileştirmek için güç ve yetki verdi.</verse>
				<verse number="2">Sonra onları Tanrı’nın Egemenliği’ni duyurmaya ve hastalara şifa vermeye gönderdi.</verse>
				<verse number="3">Onlara şöyle dedi: “Yolculuk için yanınıza hiçbir şey almayın: Ne değnek, ne torba, ne ekmek, ne para, ne de yedek mintan.</verse>
				<verse number="4">Hangi eve girerseniz, kentten ayrılıncaya dek orada kalın.</verse>
				<verse number="5">Sizi kabul etmeyenlere gelince, kentten ayrılırken onlara uyarı olsun diye ayaklarınızın tozunu silkin.”</verse>
				<verse number="6">Onlar da yola çıktılar, her yerde Müjde’yi yayarak ve hastaları iyileştirerek köy köy dolaştılar.</verse>
				<verse number="7">Bölgenin kralı Hirodes bütün bu olanları duyunca şaşkına döndü. Çünkü bazıları Yahya’nın ölümden dirildiğini, bazıları İlyas’ın göründüğünü, başkaları ise eski peygamberlerden birinin dirildiğini söylüyordu.</verse>
				<verse number="8">Bölgenin kralı Hirodes bütün bu olanları duyunca şaşkına döndü. Çünkü bazıları Yahya’nın ölümden dirildiğini, bazıları İlyas’ın göründüğünü, başkaları ise eski peygamberlerden birinin dirildiğini söylüyordu.</verse>
				<verse number="9">Hirodes, “Yahya’nın başını ben kestirdim. Şimdi hakkında böyle haberler duyduğum bu adam kim?” diyor ve İsa’yı görmenin bir yolunu arıyordu.</verse>
				<verse number="10">Elçiler geri dönünce, yaptıkları her şeyi İsa’ya anlattılar. Sonra İsa yalnızca onları yanına alıp Beytsayda denilen bir kente çekildi.</verse>
				<verse number="11">Bunu öğrenen halk O’nun ardından gitti. İsa onları ilgiyle karşıladı, kendilerine Tanrı’nın Egemenliği’nden söz etti ve şifaya ihtiyacı olanları iyileştirdi.</verse>
				<verse number="12">Günbatımına doğru Onikiler gelip O’na, “Halkı salıver de çevredeki köylere ve çiftliklere gidip kendilerine barınak ve yiyecek bulsunlar. Çünkü ıssız bir yerdeyiz” dediler.</verse>
				<verse number="13">İsa, “Onlara siz yiyecek verin” dedi. “Beş ekmekle iki balıktan başka bir şeyimiz yok” dediler. “Yoksa bunca halk için yiyecek almaya biz mi gidelim?”</verse>
				<verse number="14">Orada yaklaşık beş bin erkek vardı. İsa öğrencilerine, “Halkı yaklaşık ellişer kişilik kümeler halinde yere oturtun” dedi.</verse>
				<verse number="15">Öğrenciler öyle yapıp herkesi yere oturttular.</verse>
				<verse number="16">İsa, beş ekmekle iki balığı aldı, gözlerini göğe kaldırarak şükretti; sonra bunları böldü ve halka dağıtmaları için öğrencilerine verdi.</verse>
				<verse number="17">Herkes yiyip doydu. Artakalan parçalardan on iki sepet dolusu toplandı.</verse>
				<verse number="18">Bir gün İsa tek başına dua ediyordu, öğrencileri de yanındaydı. İsa onlara, “Halk benim kim olduğumu söylüyor?” diye sordu.</verse>
				<verse number="19">Şöyle yanıtladılar: “Vaftizci Yahya diyorlar. Ama kimi İlyas, kimi de eski peygamberlerden biri dirilmiş, diyor.”</verse>
				<verse number="20">İsa onlara, “Siz ne dersiniz” dedi, “Sizce ben kimim?” Petrus, “Sen Tanrı’nın Mesihi’sin” yanıtını verdi.</verse>
				<verse number="21">İsa, onları uyararak bunu hiç kimseye söylememelerini buyurdu.</verse>
				<verse number="22">İnsanoğlu’nun çok acı çekmesi, ileri gelenler, başkâhinler ve din bilginlerince reddedilmesi, öldürülmesi ve üçüncü gün dirilmesi gerektiğini söyledi.</verse>
				<verse number="23">Sonra hepsine, “Ardımdan gelmek isteyen kendini inkâr etsin, her gün çarmıhını yüklenip beni izlesin” dedi,</verse>
				<verse number="24">“Canını kurtarmak isteyen onu yitirecek, canını benim uğruma yitiren ise onu kurtaracaktır.</verse>
				<verse number="25">İnsan bütün dünyayı kazanıp da canını yitirirse, canından olursa, bunun kendisine ne yararı olur?</verse>
				<verse number="26">Kim benden ve benim sözlerimden utanırsa, İnsanoğlu da kendisinin, Babası’nın ve kutsal meleklerin görkemi içinde geldiğinde o kişiden utanacaktır.</verse>
				<verse number="27">Size gerçeği söyleyeyim, burada bulunanlar arasında, Tanrı’nın Egemenliği’ni görmeden ölümü tatmayacak olanlar var.”</verse>
				<verse number="28">Bu sözleri söyledikten yaklaşık sekiz gün sonra İsa, yanına Petrus, Yuhanna ve Yakup’u alarak dua etmek üzere dağa çıktı.</verse>
				<verse number="29">İsa dua ederken yüzünün görünümü değişti, giysileri şimşek gibi parıldayan bir beyazlığa büründü.</verse>
				<verse number="30">O anda görkem içinde beliren iki kişi İsa’yla konuşmaya başladılar. Bunlar Musa ile İlyas’tı. İsa’nın yakında Yeruşalim’de gerçekleşecek olan ayrılışını konuşuyorlardı.</verse>
				<verse number="31">O anda görkem içinde beliren iki kişi İsa’yla konuşmaya başladılar. Bunlar Musa ile İlyas’tı. İsa’nın yakında Yeruşalim’de gerçekleşecek olan ayrılışını konuşuyorlardı.</verse>
				<verse number="32">Petrus ile yanındakilerin üzerine uyku çökmüştü. Ama uykuları iyice dağılınca İsa’nın görkemini ve yanında duran iki kişiyi gördüler.</verse>
				<verse number="33">Bunlar İsa’nın yanından ayrılırken Petrus İsa’ya, “Efendimiz” dedi, “Burada bulunmamız ne iyi oldu! Üç çardak kuralım: Biri sana, biri Musa’ya, biri de İlyas’a.” Aslında ne söylediğinin farkında değildi.</verse>
				<verse number="34">Petrus daha bunları söylerken bir bulut gelip onlara gölge saldı. Bulut onları sarınca korktular.</verse>
				<verse number="35">Buluttan gelen bir ses, “Bu benim Oğlum’dur, seçilmiş Olan’dır. O’nu dinleyin!” dedi.</verse>
				<verse number="36">Ses kesilince İsa’nın tek başına olduğu görüldü. Öğrenciler bunu gizli tuttular ve o günlerde hiç kimseye gördüklerinden söz etmediler.</verse>
				<verse number="37">Ertesi gün dağdan indikleri zaman, İsa’yı büyük bir kalabalık karşıladı.</verse>
				<verse number="38">Kalabalığın içinden bir adam, “Öğretmenim” diye seslendi, “Yalvarırım, oğlumu bir gör, o tek çocuğumdur.</verse>
				<verse number="39">Bir ruh onu yakalıyor, o da birdenbire çığlık atıyor. Ruh onu, ağzından köpükler gelene dek şiddetle sarsıyor. Bedenini yara bere içinde bırakarak güçbela ayrılıyor.</verse>
				<verse number="40">Ruhu kovmaları için öğrencilerine yalvardım, ama başaramadılar.”</verse>
				<verse number="41">İsa şöyle karşılık verdi: “Ey imansız ve sapmış kuşak! Sizinle daha ne kadar kalıp size katlanacağım? Oğlunu buraya getir.”</verse>
				<verse number="42">Çocuk daha İsa’ya yaklaşırken cin onu yere vurup şiddetle sarstı. Ama İsa kötü ruhu azarladı, çocuğu iyileştirerek babasına geri verdi.</verse>
				<verse number="43">Herkes Tanrı’nın büyük gücüne şaşıp kaldı. Herkes İsa’nın bütün yaptıkları karşısında hayret içindeyken, İsa öğrencilerine, “Şu sözlerime iyice kulak verin” dedi. “İnsanoğlu, insanların eline teslim edilecek.”</verse>
				<verse number="44">Herkes Tanrı’nın büyük gücüne şaşıp kaldı. Herkes İsa’nın bütün yaptıkları karşısında hayret içindeyken, İsa öğrencilerine, “Şu sözlerime iyice kulak verin” dedi. “İnsanoğlu, insanların eline teslim edilecek.”</verse>
				<verse number="45">Onlar bu sözü anlamadılar. Sözü kavramasınlar diye anlamı kendilerinden gizlenmişti. Üstelik İsa’ya bu sözle ilgili soru sormaktan korkuyorlardı.</verse>
				<verse number="46">Öğrenciler, aralarında kimin en büyük olduğunu tartışmaya başladılar.</verse>
				<verse number="47">Akıllarından geçeni bilen İsa, küçük bir çocuğu tutup yanına çekti ve onlara şöyle dedi: “Bu çocuğu benim adım uğruna kabul eden, beni kabul etmiş olur. Beni kabul eden de beni göndereni kabul etmiş olur. Aranızda en küçük kim ise, işte en büyük odur.”</verse>
				<verse number="48">Akıllarından geçeni bilen İsa, küçük bir çocuğu tutup yanına çekti ve onlara şöyle dedi: “Bu çocuğu benim adım uğruna kabul eden, beni kabul etmiş olur. Beni kabul eden de beni göndereni kabul etmiş olur. Aranızda en küçük kim ise, işte en büyük odur.”</verse>
				<verse number="49">Yuhanna buna karşılık, “Efendimiz” dedi, “Senin adınla cin kovan birini gördük, ama bizimle birlikte seni izlemediği için ona engel olmaya çalıştık.”</verse>
				<verse number="50">İsa, “Ona engel olmayın!” dedi. “Size karşı olmayan, sizden yanadır.”</verse>
				<verse number="51">Göğe alınacağı gün yaklaşınca İsa, kararlı adımlarla Yeruşalim’e doğru yola çıktı.</verse>
				<verse number="52">Kendi önünden haberciler gönderdi. Bunlar, kendisi için hazırlık yapmak üzere gidip Samiriyeliler’e ait bir köye girdiler.</verse>
				<verse number="53">Ama Samiriyeliler İsa’yı kabul etmediler. Çünkü Yeruşalim’e doğru gidiyordu.</verse>
				<verse number="54">Öğrencilerden Yakup’la Yuhanna bunu görünce, “Rab, bunları yok etmek için bir buyrukla gökten ateş yağdırmamızı ister misin?” dediler.</verse>
				<verse number="55">Ama İsa dönüp onları azarladı.</verse>
				<verse number="56">Sonra başka bir köye gittiler.</verse>
				<verse number="57">Yolda giderlerken bir adam İsa’ya, “Nereye gidersen, senin ardından geleceğim” dedi.</verse>
				<verse number="58">İsa ona, “Tilkilerin ini, kuşların yuvası var, ama İnsanoğlu’nun başını yaslayacak bir yeri yok” dedi.</verse>
				<verse number="59">Bir başkasına, “Ardımdan gel” dedi. Adam ise, “İzin ver, önce gidip babamı gömeyim” dedi.</verse>
				<verse number="60">İsa ona şöyle dedi: “Bırak ölüleri, kendi ölülerini kendileri gömsün. Sen gidip Tanrı’nın Egemenliği’ni duyur.”</verse>
				<verse number="61">Bir başkası, “Ya Rab” dedi, “Senin ardından geleceğim ama, izin ver, önce evimdekilerle vedalaşayım.”</verse>
				<verse number="62">İsa ona, “Sabanı tutup da geriye bakan, Tanrı’nın Egemenliği’ne layık değildir” dedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Bu olaylardan sonra Rab yetmiş kişi daha görevlendirdi. Bunları ikişer ikişer, kendisinin gideceği her kente, her yere kendi önünden gönderdi.</verse>
				<verse number="2">Onlara, “Ürün bol, ama işçi az” dedi, “Bu nedenle ürünün sahibi Rab’be yalvarın, ürününü kaldıracak işçiler göndersin.</verse>
				<verse number="3">Haydi gidin! İşte, sizi kuzular gibi kurtların arasına gönderiyorum.</verse>
				<verse number="4">Yanınıza ne kese, ne torba, ne de çarık alın. Yolda hiç kimseyle selamlaşmayın.</verse>
				<verse number="5">Hangi eve girerseniz, önce, ‘Bu eve esenlik olsun!’ deyin.</verse>
				<verse number="6">Orada esenliksever biri varsa, dilediğiniz esenlik onun üzerinde kalacak; yoksa, size dönecektir.</verse>
				<verse number="7">Girdiğiniz evde kalın, size ne verirlerse onu yiyip için. Çünkü işçi ücretini hak eder. Evden eve taşınmayın.</verse>
				<verse number="8">“Bir kente girdiğinizde sizi kabul ederlerse, önünüze konulanı yiyin.</verse>
				<verse number="9">Orada bulunan hastaları iyileştirin ve kendilerine, ‘Tanrı’nın Egemenliği size yaklaştı’ deyin.</verse>
				<verse number="10">Ama bir kente girdiğinizde sizi kabul etmezlerse, o kentin caddelerine çıkıp şöyle deyin: ‘Kentinizden ayaklarımızda kalan tozu bile size karşı silkiyoruz. Yine de şunu bilin ki, Tanrı’nın Egemenliği yaklaştı.’</verse>
				<verse number="11">Ama bir kente girdiğinizde sizi kabul etmezlerse, o kentin caddelerine çıkıp şöyle deyin: ‘Kentinizden ayaklarımızda kalan tozu bile size karşı silkiyoruz. Yine de şunu bilin ki, Tanrı’nın Egemenliği yaklaştı.’</verse>
				<verse number="12">Size şunu söyleyeyim, yargı günü o kentin hali Sodom Kenti’nin halinden beter olacaktır.</verse>
				<verse number="13">“Vay haline, ey Horazin! Vay haline, ey Beytsayda! Sizlerde yapılan mucizeler Sur ve Sayda’da yapılmış olsaydı, çoktan çul kuşanıp kül içinde oturarak tövbe etmiş olurlardı.</verse>
				<verse number="14">Ama yargı günü sizin haliniz Sur ve Sayda’nın halinden beter olacaktır.</verse>
				<verse number="15">Ya sen, ey Kefarnahum, göğe mi çıkarılacaksın? Hayır, ölüler diyarına indirileceksin!</verse>
				<verse number="16">“Sizi dinleyen beni dinlemiş olur, sizi reddeden beni reddetmiş olur. Beni reddeden de beni göndereni reddetmiş olur.”</verse>
				<verse number="17">Yetmişler sevinç içinde döndüler. “Ya Rab” dediler, “Senin adını andığımızda cinler bile bize boyun eğiyor.”</verse>
				<verse number="18">İsa onlara şöyle dedi: “Şeytan’ın gökten yıldırım gibi düştüğünü gördüm.</verse>
				<verse number="19">Ben size, yılanları ve akrepleri ayak altında ezmek ve düşmanın bütün gücünü alt etmek için yetki verdim. Hiçbir şey size zarar vermeyecektir.</verse>
				<verse number="20">Bununla birlikte, ruhların size boyun eğmesine sevinmeyin, adlarınızın gökte yazılmış olmasına sevinin.”</verse>
				<verse number="21">O anda İsa Kutsal Ruh’un etkisiyle coşarak şöyle dedi: “Baba, yerin ve göğün Rabbi! Bu gerçekleri bilge ve akıllı kişilerden gizleyip küçük çocuklara açtığın için sana şükrederim. Evet Baba, senin isteğin buydu.</verse>
				<verse number="22">“Babam her şeyi bana teslim etti. Oğul’un kim olduğunu Baba’dan başka kimse bilmez. Baba’nın kim olduğunu da Oğul’dan ve Oğul’un O’nu tanıtmak istediği kişilerden başkası bilmez.”</verse>
				<verse number="23">Sonra öğrencilerine dönüp özel olarak şöyle dedi: “Sizin gördüklerinizi gören gözlere ne mutlu!</verse>
				<verse number="24">Size şunu söyleyeyim, nice peygamberler, nice krallar sizin gördüklerinizi görmek istediler, ama göremediler. Sizin işittiklerinizi işitmek istediler, ama işitemediler.”</verse>
				<verse number="25">Bir Kutsal Yasa uzmanı İsa’yı denemek amacıyla gelip şöyle dedi: “Öğretmenim, sonsuz yaşamı miras almak için ne yapmalıyım?”</verse>
				<verse number="26">İsa ona, “Kutsal Yasa’da ne yazılmıştır?” diye sordu. “Orada ne okuyorsun?”</verse>
				<verse number="27">Adam şöyle karşılık verdi: “Tanrın Rab’bi bütün yüreğinle, bütün canınla, bütün gücünle ve bütün aklınla seveceksin. Komşunu da kendin gibi seveceksin.”</verse>
				<verse number="28">İsa ona, “Doğru yanıt verdin” dedi. “Bunu yap ve yaşayacaksın.”</verse>
				<verse number="29">Oysa adam kendini haklı çıkarmak isteyerek İsa’ya, “Peki, komşum kim?” dedi.</verse>
				<verse number="30">İsa şöyle yanıt verdi: “Adamın biri Yeruşalim’den Eriha’ya inerken haydutların eline düştü. Onu soyup dövdüler, yarı ölü bırakıp gittiler.</verse>
				<verse number="31">Bir rastlantı olarak o yoldan bir kâhin geçiyordu. Adamı görünce yolun öbür yanından geçip gitti.</verse>
				<verse number="32">Bir Levili de oraya varıp adamı görünce aynı şekilde geçip gitti.</verse>
				<verse number="33">O yoldan geçen bir Samiriyeli ise adamın bulunduğu yere gelip onu görünce, yüreği sızladı.</verse>
				<verse number="34">Adamın yanına gitti, yaralarının üzerine yağla şarap dökerek sardı. Sonra adamı kendi hayvanına bindirip hana götürdü, onunla ilgilendi.</verse>
				<verse number="35">Ertesi gün iki dinar çıkararak hancıya verdi. ‘Ona iyi bak’ dedi, ‘Bundan fazla ne harcarsan, dönüşümde sana öderim.’</verse>
				<verse number="36">“Sence bu üç kişiden hangisi haydutlar arasına düşen adama komşu gibi davrandı?”</verse>
				<verse number="37">Yasa uzmanı, “Ona acıyıp yardım eden” dedi. İsa, “Git, sen de öyle yap” dedi.</verse>
				<verse number="38">İsa, öğrencileriyle birlikte yola devam edip bir köye girdi. Marta adında bir kadın İsa’yı evinde konuk etti.</verse>
				<verse number="39">Marta’nın Meryem adındaki kızkardeşi, Rab’bin ayakları dibine oturmuş O’nun konuşmasını dinliyordu.</verse>
				<verse number="40">Marta ise işlerinin çokluğundan ötürü telaş içindeydi. İsa’nın yanına gelerek, “Ya Rab” dedi, “Kardeşimin beni hizmet işlerinde yalnız bırakmasına aldırmıyor musun? Ona söyle de bana yardım etsin.”</verse>
				<verse number="41">Rab ona şu karşılığı verdi: “Marta, Marta, sen çok şey için kaygılanıp telaşlanıyorsun.</verse>
				<verse number="42">Oysa gerekli olan tek bir şey vardır. Meryem iyi olanı seçti ve bu kendisinden alınmayacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">İsa bir yerde dua ediyordu. Duasını bitirince öğrencilerinden biri, “Ya Rab” dedi, “Yahya’nın kendi öğrencilerine öğrettiği gibi sen de bize dua etmesini öğret.”</verse>
				<verse number="2">İsa onlara, “Dua ederken şöyle söyleyin” dedi: “Baba, adın kutsal kılınsın. Egemenliğin gelsin.</verse>
				<verse number="3">Her gün bize gündelik ekmeğimizi ver.</verse>
				<verse number="4">Günahlarımızı bağışla. Çünkü biz de bize karşı suç işleyen herkesi bağışlıyoruz. Ayartılmamıza izin verme.”</verse>
				<verse number="5">Sonra şöyle dedi: “Sizlerden birinin bir arkadaşı olur da gece yarısı ona gidip, ‘Arkadaş, bana üç ekmek ödünç ver. Bir arkadaşım yoldan geldi, önüne koyacak bir şeyim yok’ derse, öbürü içerden, ‘Beni rahatsız etme! Kapı kilitli, çocuklarım da yanımda yatıyor. Kalkıp sana bir şey veremem’ der mi hiç?</verse>
				<verse number="6">Sonra şöyle dedi: “Sizlerden birinin bir arkadaşı olur da gece yarısı ona gidip, ‘Arkadaş, bana üç ekmek ödünç ver. Bir arkadaşım yoldan geldi, önüne koyacak bir şeyim yok’ derse, öbürü içerden, ‘Beni rahatsız etme! Kapı kilitli, çocuklarım da yanımda yatıyor. Kalkıp sana bir şey veremem’ der mi hiç?</verse>
				<verse number="7">Sonra şöyle dedi: “Sizlerden birinin bir arkadaşı olur da gece yarısı ona gidip, ‘Arkadaş, bana üç ekmek ödünç ver. Bir arkadaşım yoldan geldi, önüne koyacak bir şeyim yok’ derse, öbürü içerden, ‘Beni rahatsız etme! Kapı kilitli, çocuklarım da yanımda yatıyor. Kalkıp sana bir şey veremem’ der mi hiç?</verse>
				<verse number="8">Size şunu söyleyeyim, arkadaşlık gereği kalkıp ona istediğini vermese bile, adamın yüzsüzlüğünden ötürü kalkar, ihtiyacı neyse ona verir.</verse>
				<verse number="9">“Ben size şunu söyleyeyim: Dileyin, size verilecek; arayın, bulacaksınız; kapıyı çalın, size açılacaktır.</verse>
				<verse number="10">Çünkü her dileyen alır, arayan bulur, kapı çalana açılır.</verse>
				<verse number="11">“Aranızda hangi baba, ekmek isteyen oğluna taş verir? Ya da balık isterse balık yerine yılan verir?</verse>
				<verse number="12">Ya da yumurta isterse ona akrep verir?</verse>
				<verse number="13">Sizler kötü yürekli olduğunuz halde çocuklarınıza güzel armağanlar vermeyi biliyorsanız, gökteki Baba’nın, kendisinden dileyenlere Kutsal Ruh’u vereceği çok daha kesin değil mi?”</verse>
				<verse number="14">İsa adamın birinden dilsiz bir cini kovuyordu. Cin çıkınca adamın dili çözüldü. Halk hayret içinde kaldı.</verse>
				<verse number="15">Ama içlerinden bazıları, “Cinleri, cinlerin önderi Baalzevul’un gücüyle kovuyor” dediler.</verse>
				<verse number="16">Bazıları ise O’nu denemek amacıyla gökten bir belirti göstermesini istediler.</verse>
				<verse number="17">Onların ne düşündüğünü bilen İsa şöyle dedi: “Kendi içinde bölünen ülke yıkılır, kendi içinde bölünen ev çöker.</verse>
				<verse number="18">Şeytan da kendi içinde bölünmüşse, onun egemenliği nasıl ayakta kalabilir? Siz, benim Baalzevul’un gücüyle cinleri kovduğumu söylüyorsunuz.</verse>
				<verse number="19">Eğer ben cinleri Baalzevul’un gücüyle kovuyorsam, sizin adamlarınız kimin gücüyle kovuyor? Sizi bu durumda kendi adamlarınız yargılayacak.</verse>
				<verse number="20">Ama ben cinleri Tanrı’nın eliyle kovuyorsam, Tanrı’nın Egemenliği üzerinize gelmiş demektir.</verse>
				<verse number="21">“Tepeden tırnağa silahlanmış güçlü bir adam kendi evini koruduğu sürece, malları güvenlik içinde olur.</verse>
				<verse number="22">Ne var ki, ondan daha güçlü biri saldırıp onu alt ettiğinde güvendiği bütün silahları elinden alır ve mallarını yağmalayarak bölüştürür.</verse>
				<verse number="23">Benden yana olmayan bana karşıdır, benimle birlikte toplamayan dağıtıyor demektir.</verse>
				<verse number="24">“Kötü ruh insandan çıkınca kurak yerlerde dolanıp huzur arar. Bulamayınca da, ‘Çıktığım eve, kendi evime döneyim’ der.</verse>
				<verse number="25">Eve gelince orayı süpürülmüş, düzeltilmiş bulur.</verse>
				<verse number="26">Bunun üzerine gider, kendisinden kötü yedi ruh daha alır ve eve girip yerleşirler. Böylece o kişinin son durumu ilkinden beter olur.”</verse>
				<verse number="27">İsa bu sözleri söylerken kalabalığın içinden bir kadın O’na, “Ne mutlu seni taşımış olan rahme, emzirmiş olan memelere!” diye seslendi.</verse>
				<verse number="28">İsa, “Daha doğrusu, ne mutlu Tanrı’nın sözünü dinleyip uygulayanlara!” dedi.</verse>
				<verse number="29">Çevredeki kalabalık büyürken İsa konuşmaya başladı. “Şimdiki kuşak kötü bir kuşaktır” dedi. “Doğaüstü bir belirti istiyor, ama ona Yunus’un belirtisinden başka bir belirti gösterilmeyecek.</verse>
				<verse number="30">Yunus nasıl Ninova halkına bir belirti olduysa, İnsanoğlu da bu kuşak için öyle olacaktır.</verse>
				<verse number="31">Güney Kraliçesi, yargı günü bu kuşağın adamlarıyla birlikte kalkıp onları yargılayacak. Çünkü kraliçe, Süleyman’ın bilgece sözlerini dinlemek için dünyanın ta öbür ucundan gelmişti. Bakın, Süleyman’dan daha üstün olan buradadır.</verse>
				<verse number="32">Ninova halkı, yargı günü bu kuşakla birlikte kalkıp bu kuşağı yargılayacak. Çünkü Ninovalılar, Yunus’un çağrısı üzerine tövbe ettiler. Bakın, Yunus’tan daha üstün olan buradadır.”</verse>
				<verse number="33">“Hiç kimse kandil yakıp onu gizli yere ya da tahıl ölçeğinin altına koymaz. Tersine, içeri girenler ışığı görsünler diye onu kandilliğe koyar.</verse>
				<verse number="34">Bedenin ışığı gözdür. Gözün sağlamsa, bütün bedenin de aydınlık olur. Gözün bozuksa, bedenin de karanlık olur.</verse>
				<verse number="35">Öyleyse dikkat et, sendeki ‘ışık’ karanlık olmasın.</verse>
				<verse number="36">Eğer bütün bedenin aydınlık olur ve hiçbir yanı karanlık kalmazsa, kandilin seni ışınlarıyla aydınlattığı zamanki gibi, bedenin tümden aydınlık olur.”</verse>
				<verse number="37">İsa konuşmasını bitirince bir Ferisi O’nu evine yemeğe çağırdı. O da içeri girerek sofraya oturdu.</verse>
				<verse number="38">İsa’nın yemekten önce yıkanmadığını gören Ferisi şaştı.</verse>
				<verse number="39">Rab ona şöyle dedi: “Siz Ferisiler, bardağın ve tabağın dışını temizlersiniz, ama içiniz açgözlülük ve kötülükle doludur.</verse>
				<verse number="40">Ey akılsızlar! Dışı yapanla içi yapan aynı değil mi?</verse>
				<verse number="41">Siz kaplarınızın içindekini sadaka olarak verin, o zaman sizin için her şey temiz olur.</verse>
				<verse number="42">“Ama vay halinize, ey Ferisiler! Siz nanenin, sedefotunun ve her tür sebzenin ondalığını verirsiniz de, adaleti ve Tanrı sevgisini ihmal edersiniz. Ondalık vermeyi ihmal etmeden esas bunları yerine getirmeniz gerekirdi.</verse>
				<verse number="43">Vay halinize, ey Ferisiler! Havralarda en seçkin yerlere kurulmaya, meydanlarda selamlanmaya bayılırsınız.</verse>
				<verse number="44">Vay halinize! İnsanların, farkında olmadan üzerlerinde gezindiği belirsiz mezarlara benziyorsunuz.”</verse>
				<verse number="45">Kutsal Yasa uzmanlarından biri söz alıp İsa’ya, “Öğretmenim, bunları söylemekle bize de hakaret etmiş oluyorsun” dedi.</verse>
				<verse number="46">İsa, “Sizin de vay halinize, ey Yasa uzmanları!” dedi. “İnsanlara taşınması güç yükler yüklersiniz, kendiniz ise bu yükleri kaldırmak için parmağınızı bile kıpırdatmazsınız.</verse>
				<verse number="47">Vay halinize! Peygamberlerin anıtlarını yaparsınız, oysa onları sizin atalarınız öldürmüştür.</verse>
				<verse number="48">Böylelikle atalarınızın yaptıklarına tanıklık ederek bunları onaylamış oluyorsunuz. Çünkü onlar peygamberleri öldürdüler, siz de anıtlarını yapıyorsunuz.</verse>
				<verse number="49">İşte bunun için Tanrı’nın Bilgeliği şöyle demiştir: ‘Ben onlara peygamberler ve elçiler göndereceğim, bunlardan kimini öldürecek, kimine zulmedecekler.’</verse>
				<verse number="50">Böylece bu kuşak, Habil’in kanından tutun da, sunakla tapınak arasında öldürülen Zekeriya’nın kanına değin, dünyanın kuruluşundan beri akıtılan bütün peygamberlerin kanından sorumlu tutulacaktır. Evet, size söylüyorum, bu kuşak sorumlu tutulacaktır.</verse>
				<verse number="51">Böylece bu kuşak, Habil’in kanından tutun da, sunakla tapınak arasında öldürülen Zekeriya’nın kanına değin, dünyanın kuruluşundan beri akıtılan bütün peygamberlerin kanından sorumlu tutulacaktır. Evet, size söylüyorum, bu kuşak sorumlu tutulacaktır.</verse>
				<verse number="52">Vay halinize, ey Yasa uzmanları! Bilgi kapısının anahtarını alıp götürdünüz. Kendiniz bu kapıdan girmediniz, girmek isteyenlere de engel oldunuz.”</verse>
				<verse number="53">İsa oradan ayrılınca, din bilginleriyle Ferisiler O’nu şiddetle sıkıştırarak birçok konuda ağzını aramaya başladılar.</verse>
				<verse number="54">Ağzından çıkacak bir sözle O’nu tuzağa düşürmek için fırsat kolluyorlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">O sırada halktan binlerce kişi birbirlerini ezercesine toplanmıştı. İsa önce kendi öğrencilerine şunları söylemeye başladı: “Ferisiler’in mayasından –yani, ikiyüzlülükten– kaçının.</verse>
				<verse number="2">Örtülü olup da açığa çıkarılmayacak, gizli olup da bilinmeyecek hiçbir şey yoktur.</verse>
				<verse number="3">Bunun için karanlıkta söylediğiniz her söz gün ışığında duyulacak, kapalı kapılar ardında kulağa fısıldadıklarınız damlardan duyurulacaktır.</verse>
				<verse number="4">“Siz dostlarıma söylüyorum, bedeni öldüren, ama ondan sonra başka bir şey yapamayanlardan korkmayın.</verse>
				<verse number="5">Kimden korkmanız gerektiğini size açıklayayım: Kişiyi öldürdükten sonra cehenneme atma yetkisine sahip olan Tanrı’dan korkun. Evet, size söylüyorum, O’ndan korkun.</verse>
				<verse number="6">Beş serçe iki meteliğe satılmıyor mu? Ama bunlardan bir teki bile Tanrı katında unutulmuş değildir.</verse>
				<verse number="7">Nitekim başınızdaki bütün saçlar bile sayılıdır. Korkmayın, siz birçok serçeden daha değerlisiniz.</verse>
				<verse number="8">“Size şunu söyleyeyim, insanların önünde beni açıkça kabul eden herkesi, İnsanoğlu da Tanrı’nın melekleri önünde açıkça kabul edecek.</verse>
				<verse number="9">Ama kim beni insanlar önünde inkâr ederse, kendisi de Tanrı’nın melekleri önünde inkâr edilecek.</verse>
				<verse number="10">İnsanoğlu’na karşı bir söz söyleyen herkes bağışlanacak. Oysa Kutsal Ruh’a küfreden bağışlanmayacaktır.</verse>
				<verse number="11">“Sizi havra topluluklarının, yöneticilerin ve yetkililerin önüne çıkardıklarında, ‘Kendimizi neyle, nasıl savunacağız?’ ya da, ‘Ne söyleyeceğiz?’ diye kaygılanmayın.</verse>
				<verse number="12">Kutsal Ruh o anda size ne söylemeniz gerektiğini öğretecektir.”</verse>
				<verse number="13">Kalabalığın içinden biri İsa’ya, “Öğretmenim, kardeşime söyle de mirası benimle paylaşsın” dedi.</verse>
				<verse number="14">İsa ona şöyle dedi: “Ey adam! Kim beni üzerinizde yargıç ya da hakem yaptı?”</verse>
				<verse number="15">Sonra onlara, “Dikkatli olun!” dedi. “Her türlü açgözlülükten sakının. Çünkü insanın yaşamı, malının çokluğuna bağlı değildir.”</verse>
				<verse number="16">İsa onlara şu benzetmeyi anlattı: “Zengin bir adamın toprakları bol ürün verdi.</verse>
				<verse number="17">Adam kendi kendine, ‘Ne yapacağım? Ürünlerimi koyacak yerim yok’ diye düşündü.</verse>
				<verse number="18">Sonra, ‘Şöyle yapacağım’ dedi. ‘Ambarlarımı yıkıp daha büyüklerini yapacağım, bütün tahıllarımı ve mallarımı oraya yığacağım.</verse>
				<verse number="19">Kendime, ey canım, yıllarca yetecek kadar bol malın var. Rahatına bak, ye, iç, yaşamın tadını çıkar diyeceğim.’</verse>
				<verse number="20">“Ama Tanrı ona, ‘Ey akılsız!’ dedi. ‘Bu gece canın senden istenecek. Biriktirdiğin bu şeyler kime kalacak?’</verse>
				<verse number="21">“Kendisi için servet biriktiren, ama Tanrı katında zengin olmayan kişinin sonu böyle olur.”</verse>
				<verse number="22">İsa öğrencilerine şöyle dedi: “Bu nedenle size şunu söylüyorum: ‘Ne yiyeceğiz?’ diye canınız için, ‘Ne giyeceğiz?’ diye bedeniniz için kaygılanmayın.</verse>
				<verse number="23">Can yiyecekten, beden de giyecekten daha önemlidir.</verse>
				<verse number="24">Kargalara bakın! Ne eker, ne biçerler; ne kilerleri, ne ambarları vardır. Tanrı yine de onları doyurur. Siz kuşlardan çok daha değerlisiniz!</verse>
				<verse number="25">Hangi biriniz kaygılanmakla ömrünü bir anlık uzatabilir?</verse>
				<verse number="26">Bu küçücük işe bile gücünüz yetmediğine göre, öbür konularda neden kaygılanıyorsunuz?</verse>
				<verse number="27">“Zambakların nasıl büyüdüğüne bakın! Ne çalışırlar, ne de iplik eğirirler. Ama size şunu söyleyeyim, bütün görkemine karşın Süleyman bile bunlardan biri gibi giyinmiş değildi.</verse>
				<verse number="28">Ey kıt imanlılar, bugün var olup yarın ocağa atılacak olan kır otunu böyle giydiren Tanrı’nın sizi de giydireceği çok daha kesindir.</verse>
				<verse number="29">‘Ne yiyeceğiz, ne içeceğiz?’ diye düşünüp tasalanmayın.</verse>
				<verse number="30">Dünya ulusları hep bu şeylerin peşinden giderler. Oysa Babanız, bunlara gereksinmeniz olduğunu bilir.</verse>
				<verse number="31">Siz O’nun egemenliğinin ardından gidin, o zaman size bunlar da verilecektir.</verse>
				<verse number="32">“Korkma, ey küçük sürü! Çünkü Babanız, egemenliği size vermeyi uygun gördü.</verse>
				<verse number="33">Mallarınızı satın, sadaka olarak verin. Kendinize eskimeyen keseler, göklerde tükenmeyen bir hazine edinin. Orada ne hırsız ona yaklaşır, ne de güve onu yer.</verse>
				<verse number="34">Hazineniz neredeyse, yüreğiniz de orada olacaktır.”</verse>
				<verse number="35">“Kuşaklarınız belinizde bağlı ve kandilleriniz yanar durumda hazır olun.</verse>
				<verse number="36">Düğün şenliğinden dönecek olan efendilerinin gelip kapıyı çaldığı an kapıyı açmak için hazır bekleyen köleler gibi olun.</verse>
				<verse number="37">Efendileri geldiğinde uyanık bulunan kölelere ne mutlu! Size doğrusunu söyleyeyim, efendileri beline kuşağını bağlayacak, kölelerini sofraya oturtacak ve gelip onlara hizmet edecek.</verse>
				<verse number="38">Efendi gecenin ister ikinci, ister üçüncü nöbetinde gelsin, uyanık bulacağı kölelere ne mutlu!</verse>
				<verse number="39">Ama şunu bilin ki, ev sahibi, hırsızın hangi saatte geleceğini bilse, evinin soyulmasına fırsat vermez.</verse>
				<verse number="40">Siz de hazır olun. Çünkü İnsanoğlu beklemediğiniz saatte gelecektir.”</verse>
				<verse number="41">Petrus, “Ya Rab” dedi, “Bu benzetmeyi bizim için mi anlatıyorsun, yoksa herkes için mi?”</verse>
				<verse number="42">Rab de şöyle dedi: “Efendinin, uşaklarına vaktinde azık vermek için başlarına atadığı güvenilir ve akıllı kâhya kimdir?</verse>
				<verse number="43">Efendisi eve döndüğünde işinin başında bulacağı o köleye ne mutlu!</verse>
				<verse number="44">Size gerçeği söyleyeyim, efendisi onu bütün malının üzerinde yetkili kılacak.</verse>
				<verse number="45">Ama o köle içinden, ‘Efendim gecikiyor’ der, kadın ve erkek hizmetkârları dövmeye, yiyip içip sarhoş olmaya başlarsa, efendisi, onun beklemediği günde, ummadığı saatte gelecek, onu şiddetle cezalandırıp imansızlarla bir tutacaktır.</verse>
				<verse number="46">Ama o köle içinden, ‘Efendim gecikiyor’ der, kadın ve erkek hizmetkârları dövmeye, yiyip içip sarhoş olmaya başlarsa, efendisi, onun beklemediği günde, ummadığı saatte gelecek, onu şiddetle cezalandırıp imansızlarla bir tutacaktır.</verse>
				<verse number="47">“Efendisinin isteğini bilip de hazırlık yapmayan, onun isteğini yerine getirmeyen köle çok dayak yiyecek.</verse>
				<verse number="48">Oysa bilmeden dayağı hak eden davranışlarda bulunan, az dayak yiyecek. Kime çok verilmişse, ondan çok istenecek. Kime çok şey emanet edilmişse, kendisinden daha fazlası istenecektir.</verse>
				<verse number="49">“Ben dünyaya ateş yağdırmaya geldim. Keşke bu ateş daha şimdiden alevlenmiş olsaydı!</verse>
				<verse number="50">Katlanmam gereken bir vaftiz var. Bu vaftiz gerçekleşinceye dek nasıl da sıkıntı çekiyorum!</verse>
				<verse number="51">Yeryüzüne barış getirmeye mi geldiğimi sanıyorsunuz? Size hayır diyorum, ayrılık getirmeye geldim.</verse>
				<verse number="52">Bundan böyle bir evde beş kişi, ikiye karşı üç, üçe karşı iki bölünmüş olacak.</verse>
				<verse number="53">Baba oğluna karşı, oğul babasına karşı, anne kızına karşı, kız annesine karşı, kaynana gelinine karşı, gelin kaynanasına karşı olacaktır.”</verse>
				<verse number="54">İsa halka şunları da söyledi: “Batıda bir bulutun yükseldiğini görünce siz hemen, ‘Sağanak geliyor’ diyorsunuz, ve öyle oluyor.</verse>
				<verse number="55">Rüzgarın güneyden estiğini görünce, ‘Çok sıcak olacak’ diyorsunuz, ve öyle oluyor.</verse>
				<verse number="56">Sizi ikiyüzlüler! Yeryüzünün ve gökyüzünün görünümünden bir anlam çıkarabiliyorsunuz da, şimdiki zamanın anlamını nasıl oluyor da çıkaramıyorsunuz?</verse>
				<verse number="57">“Doğru olana neden kendiniz karar vermiyorsunuz?</verse>
				<verse number="58">Sizden davacı olanla birlikte yargıca giderken, yolda onunla anlaşmak için elinizden geleni yapın. Yoksa o sizi yargıcın önüne sürükler, yargıç gardiyanın eline verir, gardiyan da sizi hapse atar.</verse>
				<verse number="59">Size şunu söyleyeyim, borcunuzun son kuruşunu ödemedikçe oradan asla çıkamazsınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">O sırada bazı kişiler gelip İsa’ya bir haber getirdiler. Pilatus’un nasıl bazı Celileliler’i öldürüp kanlarını kendi kestikleri kurbanların kanına kattığını anlattılar.</verse>
				<verse number="2">İsa onlara şöyle karşılık verdi: “Böyle acı çeken bu Celileliler’in, bütün öbür Celileliler’den daha günahlı olduğunu mu sanıyorsunuz?</verse>
				<verse number="3">Size hayır diyorum. Ama tövbe etmezseniz, hepiniz böyle mahvolacaksınız.</verse>
				<verse number="4">Ya da, Şiloah’taki kule üzerlerine yıkılınca ölen o on sekiz kişinin, Yeruşalim’de yaşayan öbür insanların hepsinden daha suçlu olduğunu mu sanıyorsunuz?</verse>
				<verse number="5">Size hayır diyorum. Ama tövbe etmezseniz, hepiniz böyle mahvolacaksınız.”</verse>
				<verse number="6">İsa şu benzetmeyi anlattı: “Adamın birinin bağında dikili bir incir ağacı vardı. Adam gelip ağaçta meyve aradı, ama bulamadı.</verse>
				<verse number="7">Bağcıya, ‘Bak’ dedi, ‘Ben üç yıldır gelip bu incir ağacında meyve arıyorum, bulamıyorum. Onu kes. Toprağın besinini neden boş yere tüketsin?’</verse>
				<verse number="8">“Bağcı, ‘Efendim’ diye karşılık verdi, ‘Ağacı bir yıl daha bırak, bu arada ben çevresini kazıp gübreleyeyim.</verse>
				<verse number="9">Gelecek yıl meyve verirse, ne iyi; vermezse, onu kesersin.’ ”</verse>
				<verse number="10">Bir Şabat Günü İsa, havralardan birinde öğretiyordu.</verse>
				<verse number="11">On sekiz yıldır içinde hastalık ruhu bulunan bir kadın da oradaydı. İki büklüm olmuş, belini hiç doğrultamıyordu.</verse>
				<verse number="12">İsa onu görünce yanına çağırdı. “Kadın” dedi, “Hastalığından kurtuldun.”</verse>
				<verse number="13">Ellerini kadının üzerine koydu. Kadın hemen doğruldu ve Tanrı’yı yüceltmeye başladı.</verse>
				<verse number="14">İsa’nın hastayı Şabat Günü iyileştirmesine kızan havra yöneticisi kalabalığa seslenerek, “Çalışmak için altı gün vardır” dedi. “O günler gelip iyileşin, Şabat Günü değil.”</verse>
				<verse number="15">Rab ona şu karşılığı verdi: “Sizi ikiyüzlüler! Her biriniz Şabat Günü kendi öküzünü ya da eşeğini yemlikten çözüp suya götürmez mi?</verse>
				<verse number="16">Buna göre, Şeytan’ın on sekiz yıldır bağlı tuttuğu, İbrahim’in bir kızı olan bu kadının da Şabat Günü bu bağdan çözülmesi gerekmez miydi?”</verse>
				<verse number="17">İsa’nın bu sözleri, kendisine karşı gelenlerin hepsini utandırdı. Bütün kalabalık ise O’nun yaptığı görkemli işlerin tümünü sevinçle karşıladı.</verse>
				<verse number="18">Sonra İsa şunları söyledi: “Tanrı’nın Egemenliği neye benzer, onu neye benzeteyim?</verse>
				<verse number="19">Tanrı’nın Egemenliği, bir adamın bahçesine ektiği hardal tanesine benzer. Tane gelişip ağaç olur, kuşlar dallarında barınır.”</verse>
				<verse number="20">İsa yine, “Tanrı’nın Egemenliği’ni neye benzeteyim?” dedi.</verse>
				<verse number="21">“O, bir kadının üç ölçek una karıştırdığı mayaya benzer. Sonunda bütün hamur kabarır.”</verse>
				<verse number="22">İsa köy kent dolaşarak öğretiyor, Yeruşalim’e doğru ilerliyordu.</verse>
				<verse number="23">Biri O’na, “Ya Rab” dedi, “Kurtulanların sayısı az mı olacak?” İsa oradakilere şöyle dedi: “Dar kapıdan girmeye gayret edin. Size şunu söyleyeyim, çok kişi içeri girmek isteyecek, ama giremeyecek.</verse>
				<verse number="24">Biri O’na, “Ya Rab” dedi, “Kurtulanların sayısı az mı olacak?” İsa oradakilere şöyle dedi: “Dar kapıdan girmeye gayret edin. Size şunu söyleyeyim, çok kişi içeri girmek isteyecek, ama giremeyecek.</verse>
				<verse number="25">Ev sahibi kalkıp kapıyı kapattıktan sonra dışarıda durup, ‘Ya Rab, kapıyı aç bize!’ diyerek kapıyı vurmaya başlayacaksınız. “O da size, ‘Kim olduğunuzu, nereden geldiğinizi bilmiyorum’ diye karşılık verecek.</verse>
				<verse number="26">“O zaman, ‘Biz senin önünde yiyip içtik, sen de bizim sokaklarımızda öğrettin’ demeye başlayacaksınız.</verse>
				<verse number="27">“O da size şöyle diyecek: ‘Kim olduğunuzu, nereden geldiğinizi bilmiyorum. Çekilin önümden, ey kötülük yapanlar!’</verse>
				<verse number="28">“İbrahim’i, İshak’ı, Yakup’u ve bütün peygamberleri Tanrı’nın Egemenliği’nde, kendinizi ise dışarı atılmış gördüğünüz zaman, aranızda ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.</verse>
				<verse number="29">İnsanlar doğudan batıdan, kuzeyden güneyden gelecek ve Tanrı’nın Egemenliği’nde sofraya oturacaklar.</verse>
				<verse number="30">Ve işte, sonuncu olan bazıları birinci, birinci olan bazıları da sonuncu olacak.”</verse>
				<verse number="31">Tam o sırada bazı Ferisiler gelip İsa’ya, “Buradan ayrılıp başka yere git. Hirodes seni öldürmek istiyor” dediler.</verse>
				<verse number="32">İsa onlara şöyle dedi: “Gidin, o tilkiye söyleyin, ‘Bugün ve yarın cinleri kovup hastaları iyileştireceğim ve üçüncü gün hedefime ulaşacağım.’</verse>
				<verse number="33">Yine de bugün, yarın ve öbür gün yoluma devam etmeliyim. Çünkü bir peygamberin Yeruşalim’in dışında ölmesi düşünülemez!</verse>
				<verse number="34">“Ey Yeruşalim! Peygamberleri öldüren, kendisine gönderilenleri taşlayan Yeruşalim! Tavuğun civcivlerini kanatları altına topladığı gibi ben de kaç kez senin çocuklarını toplamak istedim, ama siz istemediniz.</verse>
				<verse number="35">Bakın, eviniz ıssız bırakılacak! Size şunu söyleyeyim: ‘Rab’bin adıyla gelene övgüler olsun!’ diyeceğiniz zamana dek beni bir daha görmeyeceksiniz.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Bir Şabat Günü İsa Ferisiler’in ileri gelenlerinden birinin evine yemek yemeye gitti. Herkes O’nu dikkatle gözlüyordu.</verse>
				<verse number="2">Önünde, vücudu su toplamış bir adam vardı.</verse>
				<verse number="3">İsa, Kutsal Yasa uzmanlarına ve Ferisiler’e, “Şabat Günü bir hastayı iyileştirmek Kutsal Yasa’ya uygun mudur, değil midir?” diye sordu.</verse>
				<verse number="4">Onlar ses çıkarmadılar. İsa adamı tutup iyileştirdi, sonra eve gönderdi.</verse>
				<verse number="5">İsa onlara şöyle dedi: “Hanginiz oğlu ya da öküzü Şabat Günü kuyuya düşer de hemen çıkarmaz?”</verse>
				<verse number="6">Onlar buna hiçbir karşılık veremediler.</verse>
				<verse number="7">Yemeğe çağrılanların başköşeleri seçtiğini farkeden İsa, onlara şu benzetmeyi anlattı: “Biri seni düğüne çağırdığı zaman başköşeye kurulma. Belki senden daha saygın birini de çağırmıştır. İkinizi de çağıran gelip, ‘Yerini bu adama ver’ diyebilir. O zaman utançla kalkıp en arkaya geçersin.</verse>
				<verse number="8">Yemeğe çağrılanların başköşeleri seçtiğini farkeden İsa, onlara şu benzetmeyi anlattı: “Biri seni düğüne çağırdığı zaman başköşeye kurulma. Belki senden daha saygın birini de çağırmıştır. İkinizi de çağıran gelip, ‘Yerini bu adama ver’ diyebilir. O zaman utançla kalkıp en arkaya geçersin.</verse>
				<verse number="9">Yemeğe çağrılanların başköşeleri seçtiğini farkeden İsa, onlara şu benzetmeyi anlattı: “Biri seni düğüne çağırdığı zaman başköşeye kurulma. Belki senden daha saygın birini de çağırmıştır. İkinizi de çağıran gelip, ‘Yerini bu adama ver’ diyebilir. O zaman utançla kalkıp en arkaya geçersin.</verse>
				<verse number="10">Bir yere çağrıldığın zaman git, en arkada otur. Öyle ki, seni çağıran gelince, ‘Arkadaşım, daha öne buyurmaz mısın?’ desin. O zaman seninle birlikte sofrada oturan herkesin önünde onurlandırılmış olursun.</verse>
				<verse number="11">Kendini yücelten herkes alçaltılacak, kendini alçaltan yüceltilecektir.”</verse>
				<verse number="12">İsa kendisini yemeğe çağırmış olana da şöyle dedi: “Bir öğlen ya da akşam yemeği verdiğin zaman dostlarını, kardeşlerini, akrabalarını ve zengin komşularını çağırma. Yoksa onlar da seni çağırarak karşılık verirler.</verse>
				<verse number="13">Ama ziyafet verdiğin zaman yoksulları, kötürümleri, sakatları, körleri çağır.</verse>
				<verse number="14">Böylece mutlu olursun. Çünkü bunlar sana karşılık verecek durumda değildirler. Karşılığı sana, doğru kişiler dirildiği zaman verilecektir.”</verse>
				<verse number="15">Sofrada oturanlardan biri bunu duyunca İsa’ya, “Tanrı’nın Egemenliği’nde yemek yiyecek olana ne mutlu!” dedi.</verse>
				<verse number="16">İsa ona şöyle dedi: “Adamın biri büyük bir şölen hazırlayıp birçok konuk çağırdı.</verse>
				<verse number="17">Şölen saati gelince davetlilere, ‘Buyurun, her şey hazır’ diye haber vermek üzere kölesini gönderdi.</verse>
				<verse number="18">“Ne var ki, hepsi anlaşmışçasına özür dilemeye başladılar. Birincisi, ‘Bir tarla satın aldım, gidip görmek zorundayım. Rica ederim, beni hoş gör’ dedi.</verse>
				<verse number="19">“Bir başkası, ‘Beş çift öküz aldım, onları denemeye gidiyorum. Rica ederim, beni hoş gör’ dedi.</verse>
				<verse number="20">“Yine bir başkası, ‘Yeni evlendim, bu nedenle gelemiyorum’ dedi.</verse>
				<verse number="21">“Köle geri dönüp durumu efendisine bildirdi. Bunun üzerine ev sahibi öfkelenerek kölesine, ‘Koş’ dedi, ‘Kentin caddelerine, sokaklarına çık; yoksulları, kötürümleri, körleri, sakatları buraya getir.’</verse>
				<verse number="22">“Köle, ‘Efendim, buyruğun yerine getirilmiştir, ama daha yer var’ dedi.</verse>
				<verse number="23">“Efendisi köleye, ‘Çıkıp yolları ve çit boylarını dolaş, bulduklarını gelmeye zorla da evim dolsun’ dedi.</verse>
				<verse number="24">‘Size şunu söyleyeyim, ilk çağrılan o adamlardan hiçbiri benim yemeğimden tatmayacaktır.’ ”</verse>
				<verse number="25">Kalabalık halk toplulukları İsa’yla birlikte yol alıyordu. İsa dönüp onlara şöyle dedi: “Biri bana gelip de babasını, annesini, karısını, çocuklarını, kardeşlerini, hatta kendi canını bile gözden çıkarmazsa, öğrencim olamaz.</verse>
				<verse number="26">Kalabalık halk toplulukları İsa’yla birlikte yol alıyordu. İsa dönüp onlara şöyle dedi: “Biri bana gelip de babasını, annesini, karısını, çocuklarını, kardeşlerini, hatta kendi canını bile gözden çıkarmazsa, öğrencim olamaz.</verse>
				<verse number="27">Çarmıhını yüklenip ardımdan gelmeyen, öğrencim olamaz.</verse>
				<verse number="28">“Aranızdan biri bir kule yapmak isterse, bunu tamamlayacak kadar parası var mı yok mu diye önce oturup yapacağı masrafı hesap etmez mi?</verse>
				<verse number="29">Çünkü temel atıp da işi bitiremezse, durumu gören herkes, ‘Bu adam inşaata başladı, ama bitiremedi’ diyerek onunla eğlenmeye başlar.</verse>
				<verse number="30">Çünkü temel atıp da işi bitiremezse, durumu gören herkes, ‘Bu adam inşaata başladı, ama bitiremedi’ diyerek onunla eğlenmeye başlar.</verse>
				<verse number="31">“Ya da hangi kral başka bir kralla savaşa gittiğinde, üzerine yirmi bin askerle yürüyen düşmana on bin askerle karşı koyabilir miyim diye önce oturup bir değerlendirme yapmaz?</verse>
				<verse number="32">Eğer karşı koyamayacaksa, öbürü henüz uzaktayken elçiler gönderip barış koşullarını ister.</verse>
				<verse number="33">Aynı şekilde sizden kim varını yoğunu gözden çıkarmazsa, öğrencim olamaz.</verse>
				<verse number="34">“Tuz yararlıdır. Ama tuz tadını yitirirse, bir daha nasıl o tadı kazanabilir?</verse>
				<verse number="35">Ne toprağa, ne de gübreye yarar; onu çöpe atarlar. İşitecek kulağı olan işitsin.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Bütün vergi görevlileriyle günahkârlar İsa’yı dinlemek için O’na akın ediyordu.</verse>
				<verse number="2">Ferisiler’le din bilginleri ise, “Bu adam günahkârları kabul ediyor, onlarla birlikte yemek yiyor” diye söyleniyorlardı.</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine İsa onlara şu benzetmeyi anlattı: “Sizlerden birinin yüz koyunu olsa ve bunlardan bir tanesini kaybetse, doksan dokuzu bozkırda bırakarak kaybolanı bulana dek onun ardına düşmez mi?</verse>
				<verse number="4">Bunun üzerine İsa onlara şu benzetmeyi anlattı: “Sizlerden birinin yüz koyunu olsa ve bunlardan bir tanesini kaybetse, doksan dokuzu bozkırda bırakarak kaybolanı bulana dek onun ardına düşmez mi?</verse>
				<verse number="5">Onu bulunca da sevinç içinde omuzlarına alır, evine döner; arkadaşlarını, komşularını çağırıp onlara, ‘Benimle birlikte sevinin, kaybolan koyunumu buldum!’ der.</verse>
				<verse number="6">Onu bulunca da sevinç içinde omuzlarına alır, evine döner; arkadaşlarını, komşularını çağırıp onlara, ‘Benimle birlikte sevinin, kaybolan koyunumu buldum!’ der.</verse>
				<verse number="7">Size şunu söyleyeyim, aynı şekilde gökte, tövbe eden tek bir günahkâr için, tövbeyi gereksinmeyen doksan dokuz doğru kişi için duyulandan daha büyük sevinç duyulacaktır.”</verse>
				<verse number="8">“Ya da on gümüş parası olan bir kadın bunlardan bir tanesini kaybetse, kandil yakıp evi süpürerek parayı bulana dek her tarafı dikkatle aramaz mı?</verse>
				<verse number="9">Parayı bulunca da arkadaşlarını, komşularını çağırıp, ‘Benimle birlikte sevinin, kaybettiğim parayı buldum!’ der.</verse>
				<verse number="10">Size şunu söyleyeyim, aynı şekilde Tanrı’nın melekleri de tövbe eden bir tek günahkâr için sevinç duyacaklar.”</verse>
				<verse number="11">İsa, “Bir adamın iki oğlu vardı” dedi.</verse>
				<verse number="12">“Bunlardan küçüğü babasına, ‘Baba’ dedi, ‘Malından payıma düşeni ver bana.’ Baba da servetini iki oğlu arasında paylaştırdı.</verse>
				<verse number="13">“Bundan birkaç gün sonra küçük oğul her şeyini toplayıp uzak bir ülkeye gitti. Orada sefahat içinde bir yaşam sürerek varını yoğunu çarçur etti.</verse>
				<verse number="14">Delikanlı her şeyini harcadıktan sonra, o ülkede şiddetli bir kıtlık baş gösterdi, o da yokluk çekmeye başladı.</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine gidip o ülkenin vatandaşlarından birinin hizmetine girdi. Adam onu, domuz gütmek üzere otlaklarına yolladı.</verse>
				<verse number="16">Delikanlı, domuzların yediği keçiboynuzlarıyla karnını doyurmaya can atıyordu. Ama hiç kimse ona bir şey vermedi.</verse>
				<verse number="17">“Aklı başına gelince şöyle dedi: ‘Babamın nice işçisinin fazlasıyla yiyeceği var, bense burada açlıktan ölüyorum.</verse>
				<verse number="18">Kalkıp babamın yanına döneceğim, ona, Baba diyeceğim, Tanrı’ya ve sana karşı günah işledim.</verse>
				<verse number="19">Ben artık senin oğlun olarak anılmaya layık değilim. Beni işçilerinden biri gibi kabul et.’</verse>
				<verse number="20">“Böylece kalkıp babasının yanına döndü. Kendisi daha uzaktayken babası onu gördü, ona acıdı, koşup boynuna sarıldı ve onu öptü.</verse>
				<verse number="21">Oğlu ona, ‘Baba’ dedi, ‘Tanrı’ya ve sana karşı günah işledim. Ben artık senin oğlun olarak anılmaya layık değilim.’</verse>
				<verse number="22">“Babası ise kölelerine, ‘Çabuk, en iyi kaftanı getirip ona giydirin!’ dedi. ‘Parmağına yüzük takın, ayaklarına çarık giydirin!</verse>
				<verse number="23">Besili danayı getirip kesin, yiyelim, eğlenelim.</verse>
				<verse number="24">Çünkü benim bu oğlum ölmüştü, yaşama döndü; kaybolmuştu, bulundu.’ Böylece eğlenmeye başladılar.</verse>
				<verse number="25">“Babanın büyük oğlu ise tarladaydı. Gelip eve yaklaştığında çalgı ve oyun seslerini duydu.</verse>
				<verse number="26">Uşaklardan birini yanına çağırıp, ‘Ne oluyor?’ diye sordu.</verse>
				<verse number="27">“O da, ‘Kardeşin geldi, baban da ona sağ salim kavuştuğu için besili danayı kesti’ dedi.</verse>
				<verse number="28">“Büyük oğul öfkelendi, içeri girmek istemedi. Babası dışarı çıkıp ona yalvardı. Ama o, babasına şöyle yanıt verdi: ‘Bak, bunca yıl senin için köle gibi çalıştım, hiçbir zaman buyruğundan çıkmadım. Ne var ki sen bana, arkadaşlarımla eğlenmem için hiçbir zaman bir oğlak bile vermedin.</verse>
				<verse number="29">“Büyük oğul öfkelendi, içeri girmek istemedi. Babası dışarı çıkıp ona yalvardı. Ama o, babasına şöyle yanıt verdi: ‘Bak, bunca yıl senin için köle gibi çalıştım, hiçbir zaman buyruğundan çıkmadım. Ne var ki sen bana, arkadaşlarımla eğlenmem için hiçbir zaman bir oğlak bile vermedin.</verse>
				<verse number="30">Oysa senin malını fahişelerle yiyen şu oğlun eve dönünce, onun için besili danayı kestin.’</verse>
				<verse number="31">“Babası ona, ‘Oğlum, sen her zaman yanımdasın, neyim varsa senindir’ dedi.</verse>
				<verse number="32">‘Ama sevinip eğlenmek gerekiyordu. Çünkü bu kardeşin ölmüştü, yaşama döndü; kaybolmuştu, bulundu!’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">İsa öğrencilerine şunları da anlattı: “Zengin bir adamın bir kâhyası vardı. Kâhya, efendisinin mallarını çarçur ediyor diye efendisine ihbar edildi.</verse>
				<verse number="2">Efendisi kâhyayı çağırıp ona, ‘Nedir bu senin hakkında duyduklarım? Kâhyalığının hesabını ver. Çünkü sen artık kâhyalık edemezsin’ dedi.</verse>
				<verse number="3">“Kâhya kendi kendine, ‘Ne yapacağım ben?’ dedi. ‘Efendim kâhyalığı elimden alıyor. Toprak kazmaya gücüm yetmez, dilenmekten utanırım.</verse>
				<verse number="4">Kâhyalıktan kovulduğum zaman başkaları beni evlerine kabul etsinler diye ne yapacağımı biliyorum.’</verse>
				<verse number="5">“Böylelikle efendisine borcu olanların hepsini tek tek yanına çağırdı. Birincisine, ‘Efendime ne kadar borcun var?’ dedi.</verse>
				<verse number="6">“Adam, ‘Yüz ölçek zeytinyağı’ karşılığını verdi. “Kâhya ona, ‘Borç senedini al ve hemen otur, elli ölçek diye yaz’ dedi.</verse>
				<verse number="7">“Sonra bir başkasına, ‘Senin borcun ne kadar?’ dedi. “ ‘Yüz ölçek buğday’ dedi öteki. “Ona da, ‘Borç senedini al, seksen ölçek diye yaz’ dedi.</verse>
				<verse number="8">“Efendisi, dürüst olmayan kâhyayı, akıllıca davrandığı için övdü. Gerçekten bu çağın insanları, kendilerine benzer kişilerle ilişkilerinde, ışıkta yürüyenlerden daha akıllı oluyorlar.</verse>
				<verse number="9">Size şunu söyleyeyim, dünyanın aldatıcı servetini kendinize dost edinmek için kullanın ki, bu servet yok olunca sizi sonsuza dek kalacak konutlara kabul etsinler.”</verse>
				<verse number="10">“En küçük işte güvenilir olan kişi, büyük işte de güvenilir olur. En küçük işte dürüst olmayan kişi, büyük işte de dürüst olmaz.</verse>
				<verse number="11">Dünyanın aldatıcı serveti konusunda güvenilir değilseniz, gerçek serveti size kim emanet eder?</verse>
				<verse number="12">Başkasının malı konusunda güvenilir değilseniz, kendi malınız olmak üzere size kim bir şey verir?</verse>
				<verse number="13">“Hiçbir uşak iki efendiye kulluk edemez. Ya birinden nefret edip öbürünü sever, ya da birine bağlanıp öbürünü hor görür. Siz hem Tanrı’ya, hem paraya kulluk edemezsiniz.”</verse>
				<verse number="14">Parayı seven Ferisiler bütün bu sözleri duyunca İsa’yla alay etmeye başladılar.</verse>
				<verse number="15">O da onlara şöyle dedi: “Siz insanlar önünde kendinizi temize çıkarıyorsunuz, ama Tanrı yüreğinizi biliyor. İnsanların gururlandıkları ne varsa, Tanrı’ya iğrenç gelir.</verse>
				<verse number="16">“Kutsal Yasa ve peygamberlerin devri Yahya’nın zamanına dek sürdü. O zamandan bu yana Tanrı’nın Egemenliği müjdeleniyor ve herkes oraya zorla girmeye çalışıyor.</verse>
				<verse number="17">Yerin ve göğün ortadan kalkması, Kutsal Yasa’nın ufacık bir noktasının yok olmasından daha kolaydır.</verse>
				<verse number="18">“Karısını boşayıp başkasıyla evlenen zina etmiş olur. Kocasından boşanmış bir kadınla evlenen de zina etmiş olur.”</verse>
				<verse number="19">“Zengin bir adam vardı. Mor, ince keten giysiler giyer, bolluk içinde her gün eğlenirdi.</verse>
				<verse number="20">Her tarafı yara içinde olan Lazar adında yoksul bir adam bu zenginin kapısının önüne bırakılırdı; zenginin sofrasından düşen kırıntılarla karnını doyurmaya can atardı. Bir yandan da köpekler gelip onun yaralarını yalardı.</verse>
				<verse number="21">Her tarafı yara içinde olan Lazar adında yoksul bir adam bu zenginin kapısının önüne bırakılırdı; zenginin sofrasından düşen kırıntılarla karnını doyurmaya can atardı. Bir yandan da köpekler gelip onun yaralarını yalardı.</verse>
				<verse number="22">“Bir gün yoksul adam öldü, melekler onu alıp İbrahim’in yanına götürdüler. Sonra zengin adam da öldü ve gömüldü.</verse>
				<verse number="23">Ölüler diyarında ıstırap çeken zengin adam başını kaldırıp uzakta İbrahim’i ve onun yanında Lazar’ı gördü.</verse>
				<verse number="24">‘Ey babamız İbrahim, acı bana!’ diye seslendi. ‘Lazar’ı gönder de parmağının ucunu suya batırıp dilimi serinletsin. Bu alevlerin içinde azap çekiyorum.’</verse>
				<verse number="25">“İbrahim, ‘Oğlum’ dedi, ‘Yaşamın boyunca senin iyilik payını, Lazar’ın da kötülük payını aldığını unutma. Şimdiyse o burada teselli ediliyor, sen de azap çekiyorsun.</verse>
				<verse number="26">Üstelik, aramıza öyle bir uçurum kondu ki, ne buradan size gelmek isteyenler gelebilir, ne de oradan kimse bize gelebilir.’</verse>
				<verse number="27">“Zengin adam şöyle dedi: ‘Öyleyse baba, sana rica ederim, Lazar’ı babamın evine gönder.</verse>
				<verse number="28">Çünkü beş kardeşim var. Lazar onları uyarsın ki, onlar da bu ıstırap yerine düşmesinler.’</verse>
				<verse number="29">“İbrahim, ‘Onlarda Musa’nın ve peygamberlerin sözleri var, onları dinlesinler’ dedi.</verse>
				<verse number="30">“Zengin adam, ‘Hayır, İbrahim baba, dinlemezler!’ dedi. ‘Ancak ölüler arasından biri onlara giderse, tövbe ederler.’</verse>
				<verse number="31">“İbrahim ona, ‘Eğer Musa ile peygamberleri dinlemezlerse, ölüler arasından biri dirilse bile ikna olmazlar’ dedi.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">İsa öğrencilerine şöyle dedi: “İnsanı günaha düşüren tuzakların olması kaçınılmazdır. Ama bu tuzaklara aracılık eden kişinin vay haline!</verse>
				<verse number="2">Böyle bir kişi bu küçüklerden birini günaha düşüreceğine, boynuna bir değirmen taşı geçirilip denize atılsa, kendisi için daha iyi olur.</verse>
				<verse number="3">Yaşantınıza dikkat edin! Kardeşiniz günah işlerse, onu azarlayın; tövbe ederse, bağışlayın.</verse>
				<verse number="4">Günde yedi kez size karşı günah işler ve yedi kez size gelip, ‘Tövbe ediyorum’ derse, onu bağışlayın.”</verse>
				<verse number="5">Elçiler Rab’be, “İmanımızı artır!” dediler.</verse>
				<verse number="6">Rab şöyle dedi: “Bir hardal tanesi kadar imanınız olsa, şu dut ağacına, ‘Kökünden sökül ve denizin içine dikil’ dersiniz, o da sözünüzü dinler.</verse>
				<verse number="7">“Hanginizin çift süren ya da çobanlık eden bir kölesi olur da, tarladan dönüşünde ona, ‘Çabuk gel, sofraya otur’ der?</verse>
				<verse number="8">Tersine ona, ‘Yemeğimi hazırla, kuşağını bağla, ben yiyip içerken bana hizmet et. Sonra sen yiyip içersin’ demez mi?</verse>
				<verse number="9">Verdiği buyrukları yerine getirdi diye köleye teşekkür eder mi?</verse>
				<verse number="10">Siz de böylece, size verilen buyrukların hepsini yerine getirdikten sonra, ‘Biz değersiz kullarız; sadece yapmamız gerekeni yaptık’ deyin.”</verse>
				<verse number="11">Yeruşalim’e doğru yoluna devam eden İsa, Samiriye ile Celile arasındaki sınır bölgesinden geçiyordu.</verse>
				<verse number="12">Köyün birine girerken O’nu cüzamlı on adam karşıladı. Bunlar uzakta durarak, “İsa, Efendimiz, halimize acı!” diye seslendiler.</verse>
				<verse number="13">Köyün birine girerken O’nu cüzamlı on adam karşıladı. Bunlar uzakta durarak, “İsa, Efendimiz, halimize acı!” diye seslendiler.</verse>
				<verse number="14">İsa onları görünce, “Gidin, kâhinlere görünün” dedi. Adamlar yolda giderken cüzamdan temizlendiler.</verse>
				<verse number="15">Onlardan biri, iyileştiğini görünce yüksek sesle Tanrı’yı yücelterek geri döndü, yüzüstü İsa’nın ayaklarına kapanıp O’na teşekkür etti. Bu adam Samiriyeli’ydi.</verse>
				<verse number="16">Onlardan biri, iyileştiğini görünce yüksek sesle Tanrı’yı yücelterek geri döndü, yüzüstü İsa’nın ayaklarına kapanıp O’na teşekkür etti. Bu adam Samiriyeli’ydi.</verse>
				<verse number="17">İsa, “İyileşenler on kişi değil miydi?” diye sordu. “Öbür dokuzu nerede?</verse>
				<verse number="18">Tanrı’yı yüceltmek için bu yabancıdan başka geri dönen olmadı mı?”</verse>
				<verse number="19">Sonra adama, “Ayağa kalk, git” dedi. “İmanın seni kurtardı.”</verse>
				<verse number="20">Ferisiler İsa’ya, “Tanrı’nın Egemenliği ne zaman gelecek?” diye sordular. İsa onlara şöyle yanıt verdi: “Tanrı’nın Egemenliği göze görünür bir şekilde gelmez.</verse>
				<verse number="21">İnsanlar da, ‘İşte burada’ ya da, ‘İşte şurada’ demeyecekler. Çünkü Tanrı’nın Egemenliği aranızdadır.”</verse>
				<verse number="22">İsa öğrencilerine şöyle dedi: “Öyle günler gelecek ki, İnsanoğlu’nun günlerinden birini görmeyi özleyeceksiniz, ama görmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="23">İnsanlar size, ‘İşte orada’, ‘İşte burada’ diyecekler. Gitmeyin, onların arkasından koşmayın.</verse>
				<verse number="24">Şimşek çakıp göğü bir ucundan öbür ucuna dek nasıl aydınlatırsa, İnsanoğlu kendi gününde öyle olacaktır.</verse>
				<verse number="25">Ama önce O’nun çok acı çekmesi ve bu kuşak tarafından reddedilmesi gerekir.</verse>
				<verse number="26">“Nuh’un günlerinde nasıl olduysa, İnsanoğlu’nun günlerinde de öyle olacak.</verse>
				<verse number="27">Nuh’un gemiye bindiği güne dek insanlar yiyip içiyor, evlenip evlendiriliyorlardı. Sonra tufan gelip hepsini yok etti.</verse>
				<verse number="28">Lut’un günlerinde de durum aynıydı. İnsanlar yiyip içiyor, alıp satıyor, tohum ekiyor, ev yapıyorlardı.</verse>
				<verse number="29">Ama Lut’un Sodom’dan ayrıldığı gün gökten ateşle kükürt yağdı ve hepsini yok etti.</verse>
				<verse number="30">“İnsanoğlu’nun ortaya çıkacağı gün durum aynı olacaktır.</verse>
				<verse number="31">O gün damda olan, evdeki eşyalarını almak için aşağı inmesin. Tarlada olan da geri dönmesin.</verse>
				<verse number="32">Lut’un karısına olanları hatırlayın!</verse>
				<verse number="33">Canını esirgemek isteyen onu yitirecek. Canını yitiren ise onu yaşatacaktır.</verse>
				<verse number="34">Size şunu söyleyeyim, o gece aynı yatakta olan iki kişiden biri alınacak, öbürü bırakılacak.</verse>
				<verse number="35">Birlikte buğday öğüten iki kadından biri alınacak, öbürü bırakılacak.”</verse>
				<verse number="36">Birlikte buğday öğüten iki kadından biri alınacak, öbürü bırakılacak.”</verse>
				<verse number="37">Onlar İsa’ya, “Bu olaylar nerede olacak, Rab?” diye sordular. O da onlara, “Leş neredeyse, akbabalar da oraya üşüşecek” dedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">İsa öğrencilerine, hiç usanmadan, her zaman dua etmeleri gerektiğini belirten şu benzetmeyi anlattı: “Kentin birinde Tanrı’dan korkmayan, insana saygı duymayan bir yargıç vardı.</verse>
				<verse number="2">İsa öğrencilerine, hiç usanmadan, her zaman dua etmeleri gerektiğini belirten şu benzetmeyi anlattı: “Kentin birinde Tanrı’dan korkmayan, insana saygı duymayan bir yargıç vardı.</verse>
				<verse number="3">Yine o kentte bir dul kadın vardı. Yargıca sürekli gidip, ‘Davacı olduğum kişiden hakkımı al’ diyordu.</verse>
				<verse number="4">“Yargıç bir süre ilgisiz kaldı. Ama sonunda kendi kendine, ‘Ben her ne kadar Tanrı’dan korkmaz, insana saygı duymazsam da, bu dul kadın beni rahatsız ettiği için hakkını alacağım. Yoksa sürekli gelip beni canımdan bezdirecek’ dedi.”</verse>
				<verse number="5">“Yargıç bir süre ilgisiz kaldı. Ama sonunda kendi kendine, ‘Ben her ne kadar Tanrı’dan korkmaz, insana saygı duymazsam da, bu dul kadın beni rahatsız ettiği için hakkını alacağım. Yoksa sürekli gelip beni canımdan bezdirecek’ dedi.”</verse>
				<verse number="6">Rab şöyle devam etti: “Adaletsiz yargıcın ne söylediğini duydunuz.</verse>
				<verse number="7">Tanrı da, gece gündüz kendisine yakaran seçilmişlerinin hakkını almayacak mı? Onları çok bekletecek mi?</verse>
				<verse number="8">Size şunu söyleyeyim, onların hakkını tez alacaktır. Ama İnsanoğlu geldiği zaman acaba yeryüzünde iman bulacak mı?”</verse>
				<verse number="9">Kendi doğruluklarına güvenip başkalarına tepeden bakan bazı kişilere İsa şu benzetmeyi anlattı: “Biri Ferisi, öbürü vergi görevlisi iki kişi dua etmek üzere tapınağa çıktı.</verse>
				<verse number="10">Kendi doğruluklarına güvenip başkalarına tepeden bakan bazı kişilere İsa şu benzetmeyi anlattı: “Biri Ferisi, öbürü vergi görevlisi iki kişi dua etmek üzere tapınağa çıktı.</verse>
				<verse number="11">Ferisi ayakta kendi kendine şöyle dua etti: ‘Tanrım, öbür insanlara –soygunculara, hak yiyenlere, zina edenlere– ya da şu vergi görevlisine benzemediğim için sana şükrederim.</verse>
				<verse number="12">Haftada iki gün oruç tutuyor, bütün kazancımın ondalığını veriyorum.’</verse>
				<verse number="13">“Vergi görevlisi ise uzakta durdu, gözlerini göğe kaldırmak bile istemiyordu, ancak göğsünü döverek, ‘Tanrım, ben günahkâra merhamet et’ diyordu.</verse>
				<verse number="14">“Size şunu söyleyeyim, Ferisi değil, bu adam aklanmış olarak evine döndü. Çünkü kendini yücelten herkes alçaltılacak, kendini alçaltan ise yüceltilecektir.”</verse>
				<verse number="15">Bazıları bebekleri bile İsa’ya getiriyor, onlara dokunmasını istiyorlardı. Bunu gören öğrenciler onları azarladılar.</verse>
				<verse number="16">Ama İsa çocukları yanına çağırarak, “Bırakın, çocuklar bana gelsin, onlara engel olmayın!” dedi. “Çünkü Tanrı’nın Egemenliği böylelerinindir.</verse>
				<verse number="17">Size doğrusunu söyleyeyim, Tanrı’nın Egemenliği’ni bir çocuk gibi kabul etmeyen, bu egemenliğe asla giremez.”</verse>
				<verse number="18">İleri gelenlerden biri İsa’ya, “İyi öğretmenim, sonsuz yaşama kavuşmak için ne yapmalıyım?” diye sordu.</verse>
				<verse number="19">İsa, “Bana neden iyi diyorsun?” dedi. “İyi olan yalnız biri var, O da Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="20">O’nun buyruklarını biliyorsun: ‘Zina etmeyeceksin, adam öldürmeyeceksin, çalmayacaksın, yalan yere tanıklık etmeyeceksin, annene babana saygı göstereceksin.’ ”</verse>
				<verse number="21">“Bunların hepsini gençliğimden beri yerine getiriyorum” dedi adam.</verse>
				<verse number="22">İsa bunu duyunca ona, “Hâlâ bir eksiğin var” dedi. “Neyin varsa hepsini sat, parasını yoksullara dağıt; böylece göklerde hazinen olur. Sonra gel, beni izle.”</verse>
				<verse number="23">Adam bu sözleri duyunca çok üzüldü. Çünkü son derece zengindi.</verse>
				<verse number="24">Onun üzüntüsünü gören İsa, “Varlıklı kişilerin Tanrı Egemenliği’ne girmesi ne kadar güç!” dedi.</verse>
				<verse number="25">“Nitekim devenin iğne deliğinden geçmesi, zenginin Tanrı Egemenliği’ne girmesinden daha kolaydır.”</verse>
				<verse number="26">Bunu işitenler, “Öyleyse kim kurtulabilir?” dediler.</verse>
				<verse number="27">İsa, “İnsanlar için imkânsız olan, Tanrı için mümkündür” dedi.</verse>
				<verse number="28">Petrus, “Bak, biz her şeyimizi bırakıp senin ardından geldik” dedi.</verse>
				<verse number="29">İsa onlara şöyle dedi: “Size doğrusunu söyleyeyim, Tanrı’nın Egemenliği uğruna evini, karısını, kardeşlerini, annesiyle babasını ya da çocuklarını bırakıp da bu çağda bunların kat kat fazlasına ve gelecek çağda sonsuz yaşama kavuşmayacak hiç kimse yoktur.”</verse>
				<verse number="30">İsa onlara şöyle dedi: “Size doğrusunu söyleyeyim, Tanrı’nın Egemenliği uğruna evini, karısını, kardeşlerini, annesiyle babasını ya da çocuklarını bırakıp da bu çağda bunların kat kat fazlasına ve gelecek çağda sonsuz yaşama kavuşmayacak hiç kimse yoktur.”</verse>
				<verse number="31">İsa, Onikiler’i bir yana çekip onlara şöyle dedi: “Şimdi Yeruşalim’e gidiyoruz. Peygamberlerin İnsanoğlu’yla ilgili yazdıklarının tümü yerine gelecektir.</verse>
				<verse number="32">O, öteki uluslara teslim edilecek. O’nunla alay edecek, O’na hakaret edecekler; üzerine tükürecek ve O’nu kamçılayıp öldürecekler. Ne var ki O, üçüncü gün dirilecek.”</verse>
				<verse number="33">O, öteki uluslara teslim edilecek. O’nunla alay edecek, O’na hakaret edecekler; üzerine tükürecek ve O’nu kamçılayıp öldürecekler. Ne var ki O, üçüncü gün dirilecek.”</verse>
				<verse number="34">Öğrenciler bu sözlerden hiçbir şey anlamadılar. Bu sözlerin anlamı onlardan gizlenmişti, anlatılanları kavrayamıyorlardı.</verse>
				<verse number="35">İsa Eriha’ya yaklaşırken kör bir adam yol kenarında oturmuş dileniyordu.</verse>
				<verse number="36">Adam oradan geçen kalabalığı duyunca, “Ne oluyor?” diye sordu.</verse>
				<verse number="37">Ona, “Nasıralı İsa geçiyor” dediler.</verse>
				<verse number="38">O da, “Ey Davut Oğlu İsa, halime acı!” diye bağırdı.</verse>
				<verse number="39">Önden gidenler onu azarlayarak susturmak istedilerse de o, “Ey Davut Oğlu, halime acı!” diyerek daha çok bağırdı.</verse>
				<verse number="40">İsa durup adamın kendisine getirilmesini buyurdu. Adam yaklaşınca İsa, “Senin için ne yapmamı istiyorsun?” diye sordu. O da, “Ya Rab, gözlerim görsün” dedi.</verse>
				<verse number="41">İsa durup adamın kendisine getirilmesini buyurdu. Adam yaklaşınca İsa, “Senin için ne yapmamı istiyorsun?” diye sordu. O da, “Ya Rab, gözlerim görsün” dedi.</verse>
				<verse number="42">İsa, “Gözlerin görsün” dedi. “İmanın seni kurtardı.”</verse>
				<verse number="43">Adam o anda yeniden görmeye başladı ve Tanrı’yı yücelterek İsa’nın ardından gitti. Bunu gören bütün halk Tanrı’ya övgüler sundu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">İsa Eriha’ya girdi. Kentin içinden geçiyordu.</verse>
				<verse number="2">Orada vergi görevlilerinin başı olan, Zakkay adında zengin bir adam vardı.</verse>
				<verse number="3">İsa’nın kim olduğunu görmek istiyor, ama boyu kısa olduğu için kalabalıktan ötürü göremiyordu.</verse>
				<verse number="4">İsa’yı görebilmek için önden koşup bir yabanıl incir ağacına tırmandı. Çünkü İsa oradan geçecekti.</verse>
				<verse number="5">İsa oraya varınca yukarı bakıp, “Zakkay, çabuk aşağı in!” dedi. “Bugün senin evinde kalmam gerekiyor.”</verse>
				<verse number="6">Zakkay hızla aşağı indi ve sevinç içinde İsa’yı evine buyur etti.</verse>
				<verse number="7">Bunu görenlerin hepsi söylenmeye başladı: “Gidip günahkâr birine konuk oldu!” dediler.</verse>
				<verse number="8">Zakkay ayağa kalkıp Rab’be şöyle dedi: “Ya Rab, işte malımın yarısını yoksullara veriyorum. Bir kimseden haksızlıkla bir şey aldımsa, dört katını geri vereceğim.”</verse>
				<verse number="9">İsa dedi ki, “Bu ev bugün kurtuluşa kavuştu. Çünkü bu adam da İbrahim’in oğludur.</verse>
				<verse number="10">Nitekim İnsanoğlu, kaybolanı arayıp kurtarmak için geldi.”</verse>
				<verse number="11">Oradakiler bu sözleri dinlerken İsa konuşmasını bir benzetmeyle sürdürdü. Çünkü Yeruşalim’e yaklaşmıştı ve onlar, Tanrı’nın Egemenliği’nin hemen ortaya çıkacağını sanıyorlardı.</verse>
				<verse number="12">Bu nedenle İsa şöyle dedi: “Soylu bir adam, kral atanıp dönmek üzere uzak bir ülkeye gitti.</verse>
				<verse number="13">Gitmeden önce kölelerinden onunu çağırıp onlara birer mina verdi. ‘Ben dönünceye dek bu paraları işletin’ dedi.</verse>
				<verse number="14">“Ne var ki, ülkesinin halkı adamdan nefret ediyordu. Arkasından temsilciler göndererek, ‘Bu adamın üzerimize kral olmasını istemiyoruz’ diye haber ilettiler.</verse>
				<verse number="15">“Adam kral atanmış olarak geri döndüğünde, parayı vermiş olduğu köleleri çağırtıp ne kazandıklarını öğrenmek istedi.</verse>
				<verse number="16">Birincisi geldi, ‘Efendimiz’ dedi, ‘Senin bir minan on mina daha kazandı.’</verse>
				<verse number="17">“Efendisi ona, ‘Aferin, iyi köle!’ dedi. ‘En küçük işte güvenilir olduğunu gösterdiğin için on kent üzerinde yetkili olacaksın.’</verse>
				<verse number="18">“İkincisi gelip, ‘Efendimiz, senin bir minan beş mina daha kazandı’ dedi.</verse>
				<verse number="19">“Efendisi ona da, ‘Sen beş kent üzerinde yetkili olacaksın’ dedi.</verse>
				<verse number="20">“Başka biri geldi, ‘Efendimiz’ dedi, ‘İşte senin minan! Onu bir mendile sarıp sakladım.</verse>
				<verse number="21">Çünkü senden korktum, sert adamsın; kendinden koymadığını alır, ekmediğini biçersin.’</verse>
				<verse number="22">“Efendisi ona, ‘Ey kötü köle, seni kendi ağzından çıkan sözle yargılayacağım’ dedi. ‘Kendinden koymadığını alan, ekmediğini biçen sert bir adam olduğumu bildiğine göre,</verse>
				<verse number="23">neden paramı faize vermedin? Ben de geldiğimde onu faiziyle geri alırdım.’</verse>
				<verse number="24">“Sonra çevrede duranlara, ‘Elindeki minayı alın, on minası olana verin’ dedi.</verse>
				<verse number="25">“Ona, ‘Efendimiz’ dediler, ‘Onun zaten on minası var!’</verse>
				<verse number="26">“O da, ‘Size şunu söyleyeyim, kimde varsa ona daha çok verilecek. Ama kimde yoksa, kendisinde olan da elinden alınacak’ dedi.</verse>
				<verse number="27">‘Beni kral olarak istemeyen o düşmanlarıma gelince, onları buraya getirin ve gözümün önünde kılıçtan geçirin!’ ”</verse>
				<verse number="28">İsa, bu sözleri söyledikten sonra önden yürüyerek Yeruşalim’e doğru ilerledi.</verse>
				<verse number="29">Zeytin Dağı’nın yamacındaki Beytfaci ile Beytanya’ya yaklaştığında iki öğrencisini önden gönderdi. Onlara, “Karşıdaki köye gidin” dedi, “Köye girince, üzerine daha hiç kimsenin binmediği, bağlı duran bir sıpa bulacaksınız. Onu çözüp bana getirin.</verse>
				<verse number="30">Zeytin Dağı’nın yamacındaki Beytfaci ile Beytanya’ya yaklaştığında iki öğrencisini önden gönderdi. Onlara, “Karşıdaki köye gidin” dedi, “Köye girince, üzerine daha hiç kimsenin binmediği, bağlı duran bir sıpa bulacaksınız. Onu çözüp bana getirin.</verse>
				<verse number="31">Biri size, ‘Onu niçin çözüyorsunuz?’ diye sorarsa, ‘Rab’bin ona ihtiyacı var’ dersiniz.”</verse>
				<verse number="32">Gönderilen öğrenciler gittiler, her şeyi İsa’nın kendilerine anlattığı gibi buldular.</verse>
				<verse number="33">Sıpayı çözerlerken hayvanın sahipleri onlara, “Sıpayı niye çözüyorsunuz?” dediler.</verse>
				<verse number="34">Onlar da, “Rab’bin ona ihtiyacı var” karşılığını verdiler.</verse>
				<verse number="35">Sıpayı İsa’ya getirdiler, üzerine kendi giysilerini atarak İsa’yı üstüne bindirdiler.</verse>
				<verse number="36">İsa ilerlerken halk, giysilerini yola seriyordu.</verse>
				<verse number="37">İsa Zeytin Dağı’ndan aşağı inen yola yaklaştığı sırada, öğrencilerinden oluşan kalabalığın tümü, görmüş oldukları bütün mucizelerden ötürü, sevinç içinde yüksek sesle Tanrı’yı övmeye başladılar.</verse>
				<verse number="38">“Rab’bin adıyla gelen Kral’a övgüler olsun! Gökte esenlik, en yücelerde yücelik olsun!” diyorlardı.</verse>
				<verse number="39">Kalabalığın içinden bazı Ferisiler O’na, “Öğretmen, öğrencilerini sustur!” dediler.</verse>
				<verse number="40">İsa, “Size şunu söyleyeyim, bunlar susacak olsa, taşlar bağıracaktır!” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="41">İsa Yeruşalim’e yaklaşıp kenti görünce ağladı.</verse>
				<verse number="42">“Keşke bugün sen de esenliğe giden yolu bilseydin” dedi. “Ama şimdilik bu senin gözlerinden gizlendi.</verse>
				<verse number="43">Senin için öyle günler gelecek ki, düşmanların seni setlerle çevirecek, kuşatıp her yandan sıkıştıracaklar.</verse>
				<verse number="44">Seni de, bağrındaki çocukları da yere çalacaklar. Sende taş üstünde taş bırakmayacaklar. Çünkü Tanrı’nın senin yardımına geldiği zamanı farketmedin.”</verse>
				<verse number="45">Sonra İsa tapınağın avlusuna girerek satıcıları dışarı kovmaya başladı.</verse>
				<verse number="46">Onlara, “ ‘Evim dua evi olacak’ diye yazılmıştır. Ama siz onu haydut inine çevirdiniz” dedi.</verse>
				<verse number="47">İsa her gün tapınakta öğretiyordu. Başkâhinler, din bilginleri ve halkın ileri gelenleri ise O’nu yok etmek istiyor, ama bunu nasıl yapacaklarını bilemiyorlardı. Çünkü bütün halk O’nu can kulağıyla dinliyordu.</verse>
				<verse number="48">İsa her gün tapınakta öğretiyordu. Başkâhinler, din bilginleri ve halkın ileri gelenleri ise O’nu yok etmek istiyor, ama bunu nasıl yapacaklarını bilemiyorlardı. Çünkü bütün halk O’nu can kulağıyla dinliyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">O günlerden birinde, İsa tapınakta halka öğretip Müjde’yi duyururken, başkâhinler ve din bilginleri, ileri gelenlerle birlikte çıkageldiler.</verse>
				<verse number="2">O’na, “Söyle bize, bunları hangi yetkiyle yapıyorsun? Bu yetkiyi sana kim verdi?” diye sordular.</verse>
				<verse number="3">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Ben de size bir soru soracağım. Söyleyin bana, Yahya’nın vaftiz etme yetkisi Tanrı’dan mıydı, insanlardan mı?”</verse>
				<verse number="4">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Ben de size bir soru soracağım. Söyleyin bana, Yahya’nın vaftiz etme yetkisi Tanrı’dan mıydı, insanlardan mı?”</verse>
				<verse number="5">Bunu aralarında şöyle tartıştılar: “ ‘Tanrı’dan’ dersek, ‘Ona niçin inanmadınız?’ diyecek.</verse>
				<verse number="6">Yok eğer ‘İnsanlardan’ dersek, bütün halk bizi taşa tutacak. Çünkü Yahya’nın peygamber olduğuna inanmışlardır.”</verse>
				<verse number="7">Sonunda, “Nereden olduğunu bilmiyoruz” yanıtını verdiler.</verse>
				<verse number="8">İsa da onlara, “Ben de size bunları hangi yetkiyle yaptığımı söylemeyeceğim” dedi.</verse>
				<verse number="9">İsa sözüne devam ederek halka şu benzetmeyi anlattı: “Adamın biri bağ dikti, bunu bağcılara kiralayıp uzun süre yolculuğa çıktı.</verse>
				<verse number="10">Mevsimi gelince, bağın ürününden payına düşeni vermeleri için bağcılara bir köle yolladı. Ama bağcılar köleyi dövüp eli boş gönderdiler.</verse>
				<verse number="11">Bağ sahibi başka bir köle daha yolladı. Bağcılar onu da dövdüler, aşağılayıp eli boş gönderdiler.</verse>
				<verse number="12">Adam bir üçüncüsünü yolladı, bağcılar onu da yaralayıp kovdular.</verse>
				<verse number="13">“Bağın sahibi, ‘Ne yapacağım?’ dedi. ‘Sevgili oğlumu göndereyim. Belki onu sayarlar.’</verse>
				<verse number="14">“Ama bağcılar onu görünce aralarında şöyle konuştular: ‘Mirasçı budur; onu öldürelim de miras bize kalsın.’</verse>
				<verse number="15">Böylece, onu bağdan dışarı atıp öldürdüler. “Bu durumda bağın sahibi onlara ne yapacak?</verse>
				<verse number="16">Gelip o bağcıları yok edecek, bağı da başkalarına verecek.” Halk bunu duyunca, “Tanrı korusun!” dedi.</verse>
				<verse number="17">İsa gözlerinin içine bakarak şöyle dedi: “Öyleyse Kutsal Yazılar’daki şu sözün anlamı nedir? ‘Yapıcıların reddettiği taş, İşte köşenin baş taşı oldu.’</verse>
				<verse number="18">O taşın üzerine düşen herkes paramparça olacak, taş da kimin üzerine düşerse onu ezip toz edecek.”</verse>
				<verse number="19">İsa’nın bu benzetmeyi kendilerine karşı anlattığını farkeden din bilginleriyle başkâhinler O’nu o anda yakalamak istediler, ama halkın tepkisinden korktular.</verse>
				<verse number="20">İsa’yı dikkatle gözlüyorlardı. O’na, kendilerine dürüst süsü veren muhbirler gönderdiler. O’nu, söyleyeceği bir sözle tuzağa düşürmek ve böylelikle valinin yetki ve yargısına teslim etmek istiyorlardı.</verse>
				<verse number="21">Muhbirler O’na, “Öğretmenimiz, senin doğru olanı söyleyip öğrettiğini, insanlar arasında ayrım yapmaksızın Tanrı yolunu dürüstçe öğrettiğini biliyoruz. Sezar’a vergi vermemiz Kutsal Yasa’ya uygun mu, değil mi?” diye sordular.</verse>
				<verse number="22">Muhbirler O’na, “Öğretmenimiz, senin doğru olanı söyleyip öğrettiğini, insanlar arasında ayrım yapmaksızın Tanrı yolunu dürüstçe öğrettiğini biliyoruz. Sezar’a vergi vermemiz Kutsal Yasa’ya uygun mu, değil mi?” diye sordular.</verse>
				<verse number="23">Onların hilesini anlayan İsa, “Bana bir dinar gösterin” dedi. “Üzerindeki resim ve yazı kimin?” “Sezar’ın” dediler.</verse>
				<verse number="24">Onların hilesini anlayan İsa, “Bana bir dinar gösterin” dedi. “Üzerindeki resim ve yazı kimin?” “Sezar’ın” dediler.</verse>
				<verse number="25">O da, “Öyleyse Sezar’ın hakkını Sezar’a, Tanrı’nın hakkını Tanrı’ya verin” dedi.</verse>
				<verse number="26">İsa’yı, halkın önünde söylediği sözlerle tuzağa düşüremediler. Verdiği yanıta şaşarak susup kaldılar.</verse>
				<verse number="27">Ölümden sonra dirilişi yadsıyan Sadukiler’den bazıları İsa’ya gelip şunu sordular: “Öğretmenimiz, Musa yazılarında bize şöyle buyurmuştur: ‘Eğer bir adamın evli kardeşi çocuksuz ölürse, adam ölenin karısını alıp soyunu sürdürsün.’</verse>
				<verse number="28">Ölümden sonra dirilişi yadsıyan Sadukiler’den bazıları İsa’ya gelip şunu sordular: “Öğretmenimiz, Musa yazılarında bize şöyle buyurmuştur: ‘Eğer bir adamın evli kardeşi çocuksuz ölürse, adam ölenin karısını alıp soyunu sürdürsün.’</verse>
				<verse number="29">Yedi kardeş vardı. Birincisi kendine bir eş aldı, ama çocuksuz öldü.</verse>
				<verse number="30">İkincisi de, üçüncüsü de kadını aldı; böylece kardeşlerin yedisi de çocuk bırakmadan öldü.</verse>
				<verse number="31">İkincisi de, üçüncüsü de kadını aldı; böylece kardeşlerin yedisi de çocuk bırakmadan öldü.</verse>
				<verse number="32">Son olarak kadın da öldü.</verse>
				<verse number="33">Buna göre, diriliş günü kadın bunlardan hangisinin karısı olacak? Çünkü yedisi de onunla evlendi.”</verse>
				<verse number="34">İsa onlara şöyle dedi: “Bu çağın insanları evlenip evlendirilirler.</verse>
				<verse number="35">Ama gelecek çağa ve ölülerin dirilişine erişmeye layık görülenler ne evlenir, ne evlendirilir.</verse>
				<verse number="36">Bir daha ölmeleri de söz konusu değildir. Çünkü meleklere benzerler ve dirilişin çocukları olarak Tanrı’nın çocuklarıdırlar.</verse>
				<verse number="37">Musa bile alevlenen çalıyla ilgili bölümde Rab için, ‘İbrahim’in Tanrısı, İshak’ın Tanrısı ve Yakup’un Tanrısı’ deyimini kullanarak ölülerin dirileceğine işaret etmişti.</verse>
				<verse number="38">Tanrı ölülerin değil, dirilerin Tanrısı’dır. Çünkü O’na göre bütün insanlar diridir.”</verse>
				<verse number="39">Artık O’na başka soru sormaya cesaret edemeyen din bilginlerinden bazıları, “Öğretmenimiz, güzel konuştun” dediler.</verse>
				<verse number="40">Artık O’na başka soru sormaya cesaret edemeyen din bilginlerinden bazıları, “Öğretmenimiz, güzel konuştun” dediler.</verse>
				<verse number="41">İsa onlara şöyle dedi: “Nasıl oluyor da, ‘Mesih Davut’un Oğlu’dur’ diyorlar?</verse>
				<verse number="42">Çünkü Davut’un kendisi Mezmurlar Kitabı’nda şöyle diyor: ‘Rab Rabbim’e dedi ki, Ben düşmanlarını Ayaklarının altına serinceye dek Sağımda otur.’</verse>
				<verse number="43">Çünkü Davut’un kendisi Mezmurlar Kitabı’nda şöyle diyor: ‘Rab Rabbim’e dedi ki, Ben düşmanlarını Ayaklarının altına serinceye dek Sağımda otur.’</verse>
				<verse number="44">Davut O’ndan ‘Rab’ diye söz ettiğine göre, O nasıl Davut’un Oğlu olur?”</verse>
				<verse number="45">Bütün halk dinlerken İsa öğrencilerine şöyle dedi: “Uzun kaftanlar içinde dolaşmaktan hoşlanan, meydanlarda selamlanmaya, havralarda en seçkin yerlere, şölenlerde başköşelere kurulmaya bayılan din bilginlerinden sakının.</verse>
				<verse number="46">Bütün halk dinlerken İsa öğrencilerine şöyle dedi: “Uzun kaftanlar içinde dolaşmaktan hoşlanan, meydanlarda selamlanmaya, havralarda en seçkin yerlere, şölenlerde başköşelere kurulmaya bayılan din bilginlerinden sakının.</verse>
				<verse number="47">Dul kadınların malını mülkünü sömüren, gösteriş için uzun uzun dua eden bu kişilerin cezası daha ağır olacaktır.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">İsa başını kaldırdı ve bağış toplanan yerde bağışlarını bırakan zenginleri gördü.</verse>
				<verse number="2">Yoksul bir dul kadının oraya iki bakır para attığını görünce, “Size gerçeği söyleyeyim” dedi, “Bu yoksul dul kadın herkesten daha çok verdi.</verse>
				<verse number="3">Yoksul bir dul kadının oraya iki bakır para attığını görünce, “Size gerçeği söyleyeyim” dedi, “Bu yoksul dul kadın herkesten daha çok verdi.</verse>
				<verse number="4">Çünkü bunların hepsi kutuya, zenginliklerinden artanı attılar. Bu kadın ise yoksulluğuna karşın, geçinmek için elinde ne varsa hepsini verdi.”</verse>
				<verse number="5">Bazı kişiler tapınağın nasıl güzel taşlar ve adaklarla süslenmiş olduğundan söz edince İsa, “Burada gördüklerinize gelince, öyle günler gelecek ki, taş üstünde taş kalmayacak, hepsi yıkılacak!” dedi.</verse>
				<verse number="6">Bazı kişiler tapınağın nasıl güzel taşlar ve adaklarla süslenmiş olduğundan söz edince İsa, “Burada gördüklerinize gelince, öyle günler gelecek ki, taş üstünde taş kalmayacak, hepsi yıkılacak!” dedi.</verse>
				<verse number="7">Onlar da, “Peki, öğretmenimiz, bu dediklerin ne zaman olacak? Bunların gerçekleşmek üzere olduğunu gösteren belirti ne olacak?” diye sordular.</verse>
				<verse number="8">İsa, “Sakın sizi saptırmasınlar” dedi. “Birçokları, ‘Ben O’yum’ ve ‘Zaman yaklaştı’ diyerek benim adımla gelecekler. Onların ardından gitmeyin.</verse>
				<verse number="9">Savaş ve isyan haberleri duyunca telaşlanmayın. Önce bunların olması gerek, ama son hemen gelmeyecek.”</verse>
				<verse number="10">Sonra onlara şöyle dedi: “Ulus ulusa, devlet devlete savaş açacak.</verse>
				<verse number="11">Şiddetli depremler, yer yer kıtlıklar ve salgın hastalıklar, korkunç olaylar ve gökte olağanüstü belirtiler olacak.</verse>
				<verse number="12">“Ama bütün bu olaylardan önce sizi yakalayıp zulmedecekler. Sizi havralara teslim edecek, zindanlara atacaklar. Benim adımdan ötürü kralların, valilerin önüne çıkarılacaksınız.</verse>
				<verse number="13">Bu size tanıklık etme fırsatı olacak.</verse>
				<verse number="14">Buna göre kendinizi nasıl savunacağınızı önceden düşünmemekte kararlı olun.</verse>
				<verse number="15">Çünkü ben size öyle bir konuşma yeteneği, öyle bir bilgelik vereceğim ki, size karşı çıkanların hiçbiri buna karşı direnemeyecek, bir şey diyemeyecek.</verse>
				<verse number="16">Anne babanız, kardeşleriniz, akraba ve dostlarınız bile sizi ele verecek ve bazılarınızı öldürtecekler.</verse>
				<verse number="17">Benim adımdan ötürü herkes sizden nefret edecek.</verse>
				<verse number="18">Ne var ki, başınızdaki saçlardan bir tel bile yok olmayacaktır.</verse>
				<verse number="19">Dayanmakla canlarınızı kazanacaksınız.</verse>
				<verse number="20">“Yeruşalim’in ordular tarafından kuşatıldığını görünce bilin ki, kentin yıkılacağı zaman yaklaşmıştır.</verse>
				<verse number="21">O zaman Yahudiye’de bulunanlar dağlara kaçsın, kentte olanlar dışarı çıksın, kırdakiler kente dönmesin.</verse>
				<verse number="22">Çünkü o günler, yazılmış olanların tümünün gerçekleşeceği ceza günleridir.</verse>
				<verse number="23">O günlerde gebe olan, çocuk emziren kadınların vay haline! Çünkü ülke büyük sıkıntıya düşecek ve bu halk gazaba uğrayacaktır.</verse>
				<verse number="24">Kılıçtan geçirilecek, tutsak olarak bütün uluslar arasına sürülecekler. Yeruşalim, öteki ulusların dönemleri tamamlanıncaya dek onların ayakları altında çiğnenecektir.</verse>
				<verse number="25">“Güneşte, ayda ve yıldızlarda belirtiler görülecek. Yeryüzünde uluslar denizin ve dalgaların uğultusundan şaşkına dönecek, dehşete düşecekler.</verse>
				<verse number="26">Dünyanın üzerine gelecek felaketleri bekleyen insanlar korkudan bayılacak. Çünkü göksel güçler sarsılacak.</verse>
				<verse number="27">O zaman İnsanoğlu’nun bulut içinde büyük güç ve görkemle geldiğini görecekler.</verse>
				<verse number="28">Bu olaylar gerçekleşmeye başlayınca doğrulun ve başlarınızı kaldırın. Çünkü kurtuluşunuz yakın demektir.”</verse>
				<verse number="29">İsa onlara şu benzetmeyi anlattı: “İncir ağacına ya da herhangi bir ağaca bakın.</verse>
				<verse number="30">Bunların yapraklandığını gördüğünüz zaman yaz mevsiminin yakın olduğunu kendiliğinizden anlarsınız.</verse>
				<verse number="31">Aynı şekilde, bu olayların gerçekleştiğini gördüğünüzde bilin ki, Tanrı’nın Egemenliği yakındır.</verse>
				<verse number="32">Size doğrusunu söyleyeyim, bütün bunlar olmadan, bu kuşak ortadan kalkmayacak.</verse>
				<verse number="33">Yer ve gök ortadan kalkacak, ama benim sözlerim asla ortadan kalkmayacaktır.</verse>
				<verse number="34">“Kendinize dikkat edin! Yürekleriniz sefahat, sarhoşluk ve bu yaşamın kaygılarıyla ağırlaşmasın. O gün, üzerinize bir tuzak gibi aniden inmesin. Çünkü o gün bütün yeryüzünde yaşayan herkesin üzerine gelecektir.</verse>
				<verse number="35">“Kendinize dikkat edin! Yürekleriniz sefahat, sarhoşluk ve bu yaşamın kaygılarıyla ağırlaşmasın. O gün, üzerinize bir tuzak gibi aniden inmesin. Çünkü o gün bütün yeryüzünde yaşayan herkesin üzerine gelecektir.</verse>
				<verse number="36">Her an uyanık kalın, gerçekleşmek üzere olan bütün bu olaylardan kurtulabilmek ve İnsanoğlu’nun önünde durabilmek için dua edin.”</verse>
				<verse number="37">İsa gündüz tapınakta öğretiyor, geceleri ise kentten dışarı çıkıp Zeytin Dağı’nda sabahlıyordu.</verse>
				<verse number="38">Sabah erkenden bütün halk O’nu tapınakta dinlemek için O’na akın ediyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Fısıh denilen Mayasız Ekmek Bayramı yaklaşmıştı.</verse>
				<verse number="2">Başkâhinlerle din bilginleri İsa’yı ortadan kaldırmak için bir yol arıyor, ama halktan korkuyorlardı.</verse>
				<verse number="3">Şeytan, Onikiler’den biri olup İskariot diye adlandırılan Yahuda’nın yüreğine girdi.</verse>
				<verse number="4">Yahuda gitti, başkâhinler ve tapınak koruyucularının komutanlarıyla İsa’yı nasıl ele verebileceğini görüştü.</verse>
				<verse number="5">Onlar buna sevindiler ve kendisine para vermeye razı oldular.</verse>
				<verse number="6">Bunu kabul eden Yahuda, kalabalığın olmadığı bir zamanda İsa’yı ele vermek için fırsat kollamaya başladı.</verse>
				<verse number="7">Fısıh kurbanının kesilmesi gereken Mayasız Ekmek Günü geldi.</verse>
				<verse number="8">İsa, Petrus’la Yuhanna’yı, “Gidin, Fısıh yemeğini yiyebilmemiz için hazırlık yapın” diyerek önden gönderdi.</verse>
				<verse number="9">O’na, “Nerede hazırlık yapmamızı istersin?” diye sordular.</verse>
				<verse number="10">İsa onlara, “Bakın” dedi, “Kente girdiğinizde karşınıza su testisi taşıyan bir adam çıkacak. Adamı, gideceği eve kadar izleyin ve evin sahibine şöyle deyin: ‘Öğretmen, öğrencilerimle birlikte Fısıh yemeğini yiyeceğim konuk odası nerede? diye soruyor.’</verse>
				<verse number="11">İsa onlara, “Bakın” dedi, “Kente girdiğinizde karşınıza su testisi taşıyan bir adam çıkacak. Adamı, gideceği eve kadar izleyin ve evin sahibine şöyle deyin: ‘Öğretmen, öğrencilerimle birlikte Fısıh yemeğini yiyeceğim konuk odası nerede? diye soruyor.’</verse>
				<verse number="12">Ev sahibi size üst katta, döşenmiş büyük bir oda gösterecek. Orada hazırlık yapın.”</verse>
				<verse number="13">Onlar da gittiler, her şeyi İsa’nın kendilerine söylediği gibi buldular ve Fısıh yemeği için hazırlık yaptılar.</verse>
				<verse number="14">Yemek saati gelince İsa, elçileriyle birlikte sofraya oturdu ve onlara şöyle dedi: “Ben acı çekmeden önce bu Fısıh yemeğini sizinle birlikte yemeyi çok arzulamıştım.</verse>
				<verse number="15">Yemek saati gelince İsa, elçileriyle birlikte sofraya oturdu ve onlara şöyle dedi: “Ben acı çekmeden önce bu Fısıh yemeğini sizinle birlikte yemeyi çok arzulamıştım.</verse>
				<verse number="16">Size şunu söyleyeyim, Fısıh yemeğini, Tanrı’nın Egemenliği’nde yetkinliğe erişeceği zamana dek, bir daha yemeyeceğim.”</verse>
				<verse number="17">Sonra kâseyi alarak şükretti ve, “Bunu alın, aranızda paylaşın” dedi.</verse>
				<verse number="18">“Size şunu söyleyeyim, Tanrı’nın Egemenliği gelene dek, asmanın ürününden bir daha içmeyeceğim.”</verse>
				<verse number="19">Sonra eline ekmek aldı, şükredip ekmeği böldü ve onlara verdi. “Bu sizin uğrunuza feda edilen bedenimdir. Beni anmak için böyle yapın” dedi.</verse>
				<verse number="20">Aynı şekilde, yemekten sonra kâseyi alıp şöyle dedi: “Bu kâse, sizin uğrunuza akıtılan kanımla gerçekleşen yeni antlaşmadır.</verse>
				<verse number="21">Ama bana ihanet edecek kişinin eli şu anda benimkiyle birlikte sofradadır.</verse>
				<verse number="22">İnsanoğlu, belirlenmiş olan yoldan gidiyor. Ama O’na ihanet eden adamın vay haline!”</verse>
				<verse number="23">Elçiler, aralarında bunu kimin yapabileceğini tartışmaya başladılar.</verse>
				<verse number="24">Ayrıca aralarında hangisinin en üstün sayılacağı konusunda bir çekişme oldu.</verse>
				<verse number="25">İsa onlara, “Ulusların kralları, kendi uluslarına egemen kesilirler. İleri gelenleri de kendilerine iyiliksever unvanını yakıştırırlar” dedi.</verse>
				<verse number="26">“Ama siz böyle olmayacaksınız. Aranızda en büyük olan, en küçük gibi olsun; yöneten, hizmet eden gibi olsun.</verse>
				<verse number="27">Hangisi daha büyük, sofrada oturan mı, hizmet eden mi? Sofrada oturan değil mi? Oysa ben aranızda hizmet eden biri gibi oldum.</verse>
				<verse number="28">Denendiğim zamanlar benimle birlikte dayanmış olanlar sizlersiniz.</verse>
				<verse number="29">Babam bana nasıl bir egemenlik verdiyse, ben de size bir egemenlik veriyorum.</verse>
				<verse number="30">Öyle ki, egemenliğimde benim soframda yiyip içesiniz ve tahtta oturarak İsrail’in on iki oymağını yargılayasınız.</verse>
				<verse number="31">“Simun, Simun, Şeytan sizleri buğday gibi kalburdan geçirmek için izin almıştır.</verse>
				<verse number="32">Ama ben, imanını yitirmeyesin diye senin için dua ettim. Geri döndüğün zaman kardeşlerini güçlendir.”</verse>
				<verse number="33">Simun İsa’ya, “Ya Rab, ben seninle birlikte zindana da, ölüme de gitmeye hazırım” dedi.</verse>
				<verse number="34">İsa, “Sana şunu söyleyeyim, Petrus, bu gece horoz ötmeden beni tanıdığını üç kez inkâr edeceksin” dedi.</verse>
				<verse number="35">Sonra İsa onlara, “Ben sizi kesesiz, torbasız ve çarıksız gönderdiğim zaman, herhangi bir eksiğiniz oldu mu?” diye sordu. “Hiçbir eksiğimiz olmadı” dediler.</verse>
				<verse number="36">O da onlara, “Şimdi ise kesesi olan da, torbası olan da yanına alsın” dedi. “Kılıcı olmayan, abasını satıp bir kılıç alsın.</verse>
				<verse number="37">Size şunu söyleyeyim, yazılmış olan şu sözün yaşamımda yerine gelmesi gerekiyor: ‘O, suçlularla bir sayıldı.’ Gerçekten de benimle ilgili yazılmış olanlar yerine gelmektedir.”</verse>
				<verse number="38">“Ya Rab, işte burada iki kılıç var” dediler. O da onlara, “Yeter!” dedi.</verse>
				<verse number="39">İsa dışarı çıktı, her zamanki gibi Zeytin Dağı’na gitti. Öğrenciler de O’nun ardından gittiler.</verse>
				<verse number="40">Oraya varınca İsa onlara, “Dua edin ki ayartılmayasınız” dedi.</verse>
				<verse number="41">Onlardan bir taş atımı kadar uzaklaştı ve diz çökerek şöyle dua etti: “Baba, senin isteğine uygunsa, bu kâseyi benden uzaklaştır. Yine de benim değil, senin istediğin olsun.”</verse>
				<verse number="42">Onlardan bir taş atımı kadar uzaklaştı ve diz çökerek şöyle dua etti: “Baba, senin isteğine uygunsa, bu kâseyi benden uzaklaştır. Yine de benim değil, senin istediğin olsun.”</verse>
				<verse number="43">Gökten bir melek İsa’ya görünerek O’nu güçlendirdi.</verse>
				<verse number="44">Derin bir acı içinde olan İsa daha hararetle dua etti. Teri, toprağa düşen kan damlalarını andırıyordu.</verse>
				<verse number="45">İsa duadan kalkıp öğrencilerin yanına dönünce onları üzüntüden uyumuş buldu.</verse>
				<verse number="46">Onlara, “Niçin uyuyorsunuz?” dedi. “Kalkıp dua edin ki ayartılmayasınız.”</verse>
				<verse number="47">İsa daha konuşurken bir kalabalık çıkageldi. Onikiler’den biri, Yahuda adındaki kişi, kalabalığa öncülük ediyordu. İsa’yı öpmek üzere yaklaşınca İsa, “Yahuda” dedi, “İnsanoğlu’na bir öpücükle mi ihanet ediyorsun?”</verse>
				<verse number="48">İsa daha konuşurken bir kalabalık çıkageldi. Onikiler’den biri, Yahuda adındaki kişi, kalabalığa öncülük ediyordu. İsa’yı öpmek üzere yaklaşınca İsa, “Yahuda” dedi, “İnsanoğlu’na bir öpücükle mi ihanet ediyorsun?”</verse>
				<verse number="49">İsa’nın çevresindekiler olacakları anlayınca, “Ya Rab, kılıçla vuralım mı?” dediler.</verse>
				<verse number="50">İçlerinden biri başkâhinin kölesine vurarak sağ kulağını uçurdu.</verse>
				<verse number="51">Ama İsa, “Bırakın, yeter!” dedi, sonra kölenin kulağına dokunarak onu iyileştirdi.</verse>
				<verse number="52">İsa, üzerine yürüyen başkâhinlere, tapınak koruyucularının komutanlarına ve ileri gelenlere şöyle dedi: “Niçin bir haydutmuşum gibi kılıç ve sopalarla geldiniz?</verse>
				<verse number="53">Her gün tapınakta sizinle birlikteydim, bana el sürmediniz. Ama bu saat sizindir, karanlığın egemen olduğu saattir.”</verse>
				<verse number="54">İsa’yı tutukladılar, alıp başkâhinin evine götürdüler. Petrus onları uzaktan izliyordu.</verse>
				<verse number="55">Avlunun ortasında ateş yakıp çevresinde oturduklarında Petrus da gelip onlarla birlikte oturdu.</verse>
				<verse number="56">Bir hizmetçi kız ateşin ışığında oturan Petrus’u gördü. Onu dikkatle süzerek, “Bu da O’nunla birlikteydi” dedi.</verse>
				<verse number="57">Ama Petrus, “Ben O’nu tanımıyorum, kadın!” diye inkâr etti.</verse>
				<verse number="58">Biraz sonra onu gören başka biri, “Sen de onlardansın” dedi. Petrus, “Değilim, arkadaş!” dedi.</verse>
				<verse number="59">Yaklaşık bir saat sonra yine bir başkası ısrarla, “Gerçekten bu da O’nunla birlikteydi” dedi. “Çünkü Celileli’dir.”</verse>
				<verse number="60">Petrus, “Sen ne diyorsun be adam, anlamıyorum!” dedi. Tam o anda, Petrus daha konuşurken horoz öttü.</verse>
				<verse number="61">Rab arkasına dönüp Petrus’a baktı. O zaman Petrus, Rab’bin kendisine, “Bu gece horoz ötmeden beni üç kez inkâr edeceksin” dediğini hatırladı ve dışarı çıkıp acı acı ağladı.</verse>
				<verse number="62">Rab arkasına dönüp Petrus’a baktı. O zaman Petrus, Rab’bin kendisine, “Bu gece horoz ötmeden beni üç kez inkâr edeceksin” dediğini hatırladı ve dışarı çıkıp acı acı ağladı.</verse>
				<verse number="63">İsa’yı göz altında tutan adamlar O’nunla alay ediyor, O’nu dövüyorlardı.</verse>
				<verse number="64">Gözlerini bağlayıp, “Peygamberliğini göster bakalım, sana vuran kim?” diye soruyorlardı.</verse>
				<verse number="65">Kendisine daha bir sürü küfür yağdırdılar.</verse>
				<verse number="66">Gün doğunca halkın ileri gelenleri, başkâhinler ve din bilginleri toplandılar. İsa, bunlardan oluşan Yüksek Kurul’un önüne çıkarıldı.</verse>
				<verse number="67">O’na, “Sen Mesih isen, söyle bize” dediler. İsa onlara şöyle dedi: “Size söylesem, inanmazsınız.</verse>
				<verse number="68">Size soru sorsam, yanıt vermezsiniz.</verse>
				<verse number="69">Ne var ki, bundan böyle İnsanoğlu, kudretli Tanrı’nın sağında oturacaktır.”</verse>
				<verse number="70">Onların hepsi, “Yani, sen Tanrı’nın Oğlu musun?” diye sordular. O da onlara, “Söylediğiniz gibi, ben O’yum” dedi.</verse>
				<verse number="71">“Artık tanıklığa ne ihtiyacımız var?” dediler. “İşte kendi ağzından duyduk!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Sonra bütün kurul üyeleri kalkıp İsa’yı Pilatus’a götürdüler.</verse>
				<verse number="2">O’nu şöyle suçlamaya başladılar: “Bu adamın ulusumuzu yoldan saptırdığını gördük. Sezar’a vergi ödenmesine engel oluyor, kendisinin de Mesih, yani bir kral olduğunu söylüyor.”</verse>
				<verse number="3">Pilatus İsa’ya, “Sen Yahudiler’in Kralı mısın?” diye sordu. İsa, “Söylediğin gibidir” yanıtını verdi.</verse>
				<verse number="4">Pilatus, başkâhinlerle halka, “Bu adamda hiçbir suç görmüyorum” dedi.</verse>
				<verse number="5">Ama onlar üstelediler: “Yahudiye’nin her tarafında öğretisini yayarak halkı kışkırtıyor; Celile’den başlayıp ta buraya kadar geldi” dediler.</verse>
				<verse number="6">Pilatus bunu duyunca, “Bu adam Celileli mi?” diye sordu.</verse>
				<verse number="7">İsa’nın, Hirodes’in yönetimindeki bölgeden geldiğini öğrenince, kendisini o sırada Yeruşalim’de bulunan Hirodes’e gönderdi.</verse>
				<verse number="8">Hirodes İsa’yı görünce çok sevindi. O’na ilişkin haberleri duyduğu için çoktandır O’nu görmek istiyor, gerçekleştireceği bir belirtiye tanık olmayı umuyordu.</verse>
				<verse number="9">O’na birçok soru sordu, ama O hiç karşılık vermedi.</verse>
				<verse number="10">Orada duran başkâhinlerle din bilginleri, İsa’yı ağır bir dille suçladılar.</verse>
				<verse number="11">Hirodes de askerleriyle birlikte O’nu aşağılayıp alay etti. O’na gösterişli bir kaftan giydirip Pilatus’a geri gönderdi.</verse>
				<verse number="12">Bu olaydan önce birbirine düşman olan Hirodes’le Pilatus, o gün dost oldular.</verse>
				<verse number="13">Pilatus, başkâhinleri, yöneticileri ve halkı toplayarak onlara, “Siz bu adamı bana, halkı saptırıyor diye getirdiniz” dedi. “Oysa ben bu adamı sizin önünüzde sorguya çektim ve kendisinde öne sürdüğünüz suçlardan hiçbirini bulmadım.</verse>
				<verse number="14">Pilatus, başkâhinleri, yöneticileri ve halkı toplayarak onlara, “Siz bu adamı bana, halkı saptırıyor diye getirdiniz” dedi. “Oysa ben bu adamı sizin önünüzde sorguya çektim ve kendisinde öne sürdüğünüz suçlardan hiçbirini bulmadım.</verse>
				<verse number="15">Hirodes de bulmamış olmalı ki, O’nu bize geri gönderdi. Görüyorsunuz, ölüm cezasını gerektiren hiçbir şey yapmadı.</verse>
				<verse number="16">Bu nedenle ben O’nu dövdürüp salıvereceğim.”</verse>
				<verse number="17">Bu nedenle ben O’nu dövdürüp salıvereceğim.”</verse>
				<verse number="18">Ama onlar hep bir ağızdan, “Yok et bu adamı, bize Barabba’yı salıver!” diye bağırdılar.</verse>
				<verse number="19">Barabba, kentte çıkan bir ayaklanmaya katılmaktan ve adam öldürmekten hapse atılmıştı.</verse>
				<verse number="20">İsa’yı salıvermek isteyen Pilatus onlara yeniden seslendi.</verse>
				<verse number="21">Onlar ise, “O’nu çarmıha ger, çarmıha ger!” diye bağrışıp durdular.</verse>
				<verse number="22">Pilatus üçüncü kez, “Bu adam ne kötülük yaptı ki?” dedi. “Ölüm cezasını gerektirecek hiçbir suç bulmadım O’nda. Bu nedenle O’nu dövdürüp salıvereceğim.”</verse>
				<verse number="23">Ne var ki onlar, yüksek sesle bağrışarak İsa’nın çarmıha gerilmesi için direttiler. Sonunda bağırışları baskın çıktı ve Pilatus, onların isteğinin yerine getirilmesine karar verdi.</verse>
				<verse number="24">Ne var ki onlar, yüksek sesle bağrışarak İsa’nın çarmıha gerilmesi için direttiler. Sonunda bağırışları baskın çıktı ve Pilatus, onların isteğinin yerine getirilmesine karar verdi.</verse>
				<verse number="25">İstedikleri kişiyi, ayaklanmaya katılmak ve adam öldürmekten hapse atılan kişiyi salıverdi. İsa’yı ise onların isteğine bıraktı.</verse>
				<verse number="26">Askerler İsa’yı götürürken, kırdan gelmekte olan Simun adında Kireneli bir adamı yakaladılar, çarmıhı sırtına yükleyip İsa’nın arkasından yürüttüler.</verse>
				<verse number="27">Büyük bir halk topluluğu da İsa’nın ardından gidiyordu. Aralarında İsa için dövünüp ağıt yakan kadınlar vardı.</verse>
				<verse number="28">İsa bu kadınlara dönerek, “Ey Yeruşalim kızları, benim için ağlamayın” dedi. “Kendiniz ve çocuklarınız için ağlayın.</verse>
				<verse number="29">Çünkü öyle günler gelecek ki, ‘Kısır kadınlara, hiç doğurmamış rahimlere, emzirmemiş memelere ne mutlu!’ diyecekler.</verse>
				<verse number="30">O zaman dağlara, ‘Üzerimize düşün!’ ve tepelere, ‘Bizi örtün!’ diyecekler.</verse>
				<verse number="31">Çünkü yaş ağaca böyle yaparlarsa, kuruya neler olacaktır?”</verse>
				<verse number="32">İsa’yla birlikte idam edilmek üzere ayrıca iki suçlu da götürülüyordu.</verse>
				<verse number="33">Kafatası denilen yere vardıklarında İsa’yı, biri sağında öbürü solunda olmak üzere, iki suçluyla birlikte çarmıha gerdiler.</verse>
				<verse number="34">İsa, “Baba, onları bağışla” dedi. “Çünkü ne yaptıklarını bilmiyorlar.” O’nun giysilerini aralarında paylaşmak için kura çektiler.</verse>
				<verse number="35">Halk orada durmuş, olanları seyrediyordu. Yöneticiler İsa’yla alay ederek, “Başkalarını kurtardı; eğer Tanrı’nın Mesihi, Tanrı’nın seçtiği O ise, kendini de kurtarsın” diyorlardı.</verse>
				<verse number="36">Askerler de yaklaşıp İsa’yla eğlendiler. O’na ekşi şarap sunarak, “Sen Yahudiler’in Kralı’ysan, kurtar kendini!” dediler.</verse>
				<verse number="37">Askerler de yaklaşıp İsa’yla eğlendiler. O’na ekşi şarap sunarak, “Sen Yahudiler’in Kralı’ysan, kurtar kendini!” dediler.</verse>
				<verse number="38">Başının üzerinde şu yafta vardı: YAHUDİLER’İN KRALI BUDUR</verse>
				<verse number="39">Çarmıha asılan suçlulardan biri, “Sen Mesih değil misin? Haydi, kendini de bizi de kurtar!” diye küfretti.</verse>
				<verse number="40">Ne var ki, öbür suçlu onu azarladı. “Sende Tanrı korkusu da mı yok?” diye karşılık verdi. “Sen de aynı cezayı çekiyorsun.</verse>
				<verse number="41">Nitekim biz haklı olarak cezalandırılıyor, yaptıklarımızın karşılığını alıyoruz. Oysa bu adam hiçbir kötülük yapmadı.”</verse>
				<verse number="42">Sonra, “Ey İsa, kendi egemenliğine girdiğinde beni an” dedi.</verse>
				<verse number="43">İsa ona, “Sana doğrusunu söyleyeyim, sen bugün benimle birlikte cennette olacaksın” dedi.</verse>
				<verse number="44">Öğleyin on iki sularında güneş karardı, üçe kadar bütün ülkenin üzerine karanlık çöktü. Tapınaktaki perde ortasından yırtıldı.</verse>
				<verse number="45">Öğleyin on iki sularında güneş karardı, üçe kadar bütün ülkenin üzerine karanlık çöktü. Tapınaktaki perde ortasından yırtıldı.</verse>
				<verse number="46">İsa yüksek sesle, “Baba, ruhumu ellerine bırakıyorum!” diye seslendi. Bunu söyledikten sonra son nefesini verdi.</verse>
				<verse number="47">Olanları gören yüzbaşı, “Bu adam gerçekten doğru biriydi” diyerek Tanrı’yı yüceltmeye başladı.</verse>
				<verse number="48">Olayı seyretmek için biriken halkın tümü olup bitenleri görünce göğüslerini döve döve geri döndüler.</verse>
				<verse number="49">Ama İsa’nın bütün tanıdıkları ve Celile’den O’nun ardından gelen kadınlar uzakta durmuş, olanları seyrediyorlardı.</verse>
				<verse number="50">Yüksek Kurul üyelerinden Yusuf adında iyi ve doğru bir adam vardı.</verse>
				<verse number="51">Bir Yahudi kenti olan Aramatya’dan olup Tanrı’nın Egemenliği’ni umutla bekleyen Yusuf, Kurul’un kararını ve eylemini onaylamamıştı.</verse>
				<verse number="52">Pilatus’a gidip İsa’nın cesedini istedi.</verse>
				<verse number="53">Cesedi çarmıhtan indirip keten beze sardı, hiç kimsenin konulmadığı, kayaya oyulmuş bir mezara yatırdı.</verse>
				<verse number="54">Hazırlık Günü’ydü ve Şabat Günü başlamak üzereydi.</verse>
				<verse number="55">İsa’yla birlikte Celile’den gelen kadınlar da Yusuf’un ardından giderek mezarı ve İsa’nın cesedinin oraya nasıl konulduğunu gördüler.</verse>
				<verse number="56">Evlerine dönerek baharat ve güzel kokulu yağlar hazırladılar. Ama Şabat Günü, Tanrı’nın buyruğu uyarınca dinlendiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Kadınlar haftanın ilk günü, sabah çok erkenden, hazırlamış oldukları baharatı alıp mezara gittiler.</verse>
				<verse number="2">Taşı mezarın girişinden yuvarlanmış buldular.</verse>
				<verse number="3">Ama içeri girince Rab İsa’nın cesedini bulamadılar.</verse>
				<verse number="4">Onlar bu durum karşısında şaşırıp kalmışken, şimşek gibi parıldayan giysilere bürünmüş iki kişi yanlarında belirdi.</verse>
				<verse number="5">Korkuya kapılan kadınlar başlarını yere eğdiler. Adamlar ise onlara, “Diri olanı neden ölüler arasında arıyorsunuz?” dediler.</verse>
				<verse number="6">“O burada yok, dirildi. Daha Celile’deyken size söylediğini anımsayın.</verse>
				<verse number="7">İnsanoğlu’nun günahlı insanların eline verilmesi, çarmıha gerilmesi ve üçüncü gün dirilmesi gerektiğini bildirmişti.”</verse>
				<verse number="8">O zaman kadınlar İsa’nın sözlerini anımsadılar.</verse>
				<verse number="9">Mezardan dönüp bütün bunları Onbirler’e ve ötekilerin hepsine bildirdiler.</verse>
				<verse number="10">Bunları elçilere anlatanlar, Mecdelli Meryem, Yohanna, Yakup’un annesi Meryem ve bunlarla birlikte bulunan öbür kadınlardı.</verse>
				<verse number="11">Ne var ki, bu sözler elçilere saçma geldi ve kadınlara inanmadılar.</verse>
				<verse number="12">Yine de, Petrus kalkıp mezara koştu. Eğilip içeri baktığında keten bezlerden başka bir şey görmedi. Olay karşısında şaşkına dönmüş bir halde oradan uzaklaştı.</verse>
				<verse number="13">Aynı gün öğrencilerden ikisi, Yeruşalim’den altmış ok atımı uzaklıkta bulunan ve Emmaus denilen bir köye gitmekteydiler.</verse>
				<verse number="14">Bütün bu olup bitenleri kendi aralarında konuşuyorlardı.</verse>
				<verse number="15">Bunları konuşup tartışırlarken İsa yanlarına geldi ve onlarla birlikte yürümeye başladı.</verse>
				<verse number="16">Ama onların gözleri O’nu tanıma gücünden yoksun bırakılmıştı.</verse>
				<verse number="17">İsa, “Yolda birbirinizle ne tartışıp duruyorsunuz?” dedi. Üzgün bir halde, oldukları yerde durdular.</verse>
				<verse number="18">Bunlardan adı Kleopas olan O’na, “Yeruşalim’de bulunup da bu günlerde orada olup bitenleri bilmeyen tek yabancı sen misin?” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="19">İsa onlara, “Hangi olup bitenleri?” dedi. O’na, “Nasıralı İsa’yla ilgili olayları” dediler. “O adam, Tanrı’nın ve bütün halkın önünde gerek söz, gerek eylemde güçlü bir peygamberdi.</verse>
				<verse number="20">Başkâhinlerle yöneticilerimiz O’nu, ölüm cezasına çarptırmak için valiye teslim ederek çarmıha gerdirdiler; oysa biz O’nun, İsrail’i kurtaracak kişi olduğunu ummuştuk. Dahası var, bu olaylar olalı üç gün oldu ve aramızdan bazı kadınlar bizi şaşkına çevirdiler. Bu sabah erkenden mezara gittiklerinde, O’nun cesedini bulamamışlar. Sonra geldiler, bir görümde, İsa’nın yaşamakta olduğunu bildiren melekler gördüklerini söylediler.</verse>
				<verse number="21">Başkâhinlerle yöneticilerimiz O’nu, ölüm cezasına çarptırmak için valiye teslim ederek çarmıha gerdirdiler; oysa biz O’nun, İsrail’i kurtaracak kişi olduğunu ummuştuk. Dahası var, bu olaylar olalı üç gün oldu ve aramızdan bazı kadınlar bizi şaşkına çevirdiler. Bu sabah erkenden mezara gittiklerinde, O’nun cesedini bulamamışlar. Sonra geldiler, bir görümde, İsa’nın yaşamakta olduğunu bildiren melekler gördüklerini söylediler.</verse>
				<verse number="22">Başkâhinlerle yöneticilerimiz O’nu, ölüm cezasına çarptırmak için valiye teslim ederek çarmıha gerdirdiler; oysa biz O’nun, İsrail’i kurtaracak kişi olduğunu ummuştuk. Dahası var, bu olaylar olalı üç gün oldu ve aramızdan bazı kadınlar bizi şaşkına çevirdiler. Bu sabah erkenden mezara gittiklerinde, O’nun cesedini bulamamışlar. Sonra geldiler, bir görümde, İsa’nın yaşamakta olduğunu bildiren melekler gördüklerini söylediler.</verse>
				<verse number="23">Başkâhinlerle yöneticilerimiz O’nu, ölüm cezasına çarptırmak için valiye teslim ederek çarmıha gerdirdiler; oysa biz O’nun, İsrail’i kurtaracak kişi olduğunu ummuştuk. Dahası var, bu olaylar olalı üç gün oldu ve aramızdan bazı kadınlar bizi şaşkına çevirdiler. Bu sabah erkenden mezara gittiklerinde, O’nun cesedini bulamamışlar. Sonra geldiler, bir görümde, İsa’nın yaşamakta olduğunu bildiren melekler gördüklerini söylediler.</verse>
				<verse number="24">Bizimle birlikte olanlardan bazıları mezara gitmiş ve durumu, tam kadınların anlatmış olduğu gibi bulmuşlar. Ama O’nu görmemişler.”</verse>
				<verse number="25">İsa onlara, “Sizi akılsızlar! Peygamberlerin bütün söylediklerine inanmakta ağır davranan kişiler!</verse>
				<verse number="26">Mesih’in bu acıları çekmesi ve yüceliğine kavuşması gerekli değil miydi?” dedi.</verse>
				<verse number="27">Sonra Musa’nın ve bütün peygamberlerin yazılarından başlayarak, Kutsal Yazılar’ın hepsinde kendisiyle ilgili olanları onlara açıkladı.</verse>
				<verse number="28">Gitmekte oldukları köye yaklaştıkları sırada İsa, yoluna devam edecekmiş gibi davrandı. Ama onlar, “Bizimle kal. Neredeyse akşam olacak, gün batmak üzere” diyerek O’nu zorladılar. Böylece İsa onlarla birlikte kalmak üzere içeri girdi.</verse>
				<verse number="29">Gitmekte oldukları köye yaklaştıkları sırada İsa, yoluna devam edecekmiş gibi davrandı. Ama onlar, “Bizimle kal. Neredeyse akşam olacak, gün batmak üzere” diyerek O’nu zorladılar. Böylece İsa onlarla birlikte kalmak üzere içeri girdi.</verse>
				<verse number="30">Onlarla sofrada otururken İsa ekmek aldı, şükretti ve ekmeği bölüp onlara verdi.</verse>
				<verse number="31">O zaman onların gözleri açıldı ve kendisini tanıdılar. İsa ise gözlerinin önünden kayboldu.</verse>
				<verse number="32">Onlar birbirine, “Yolda kendisi bizimle konuşurken ve Kutsal Yazılar’ı bize açıklarken yüreklerimiz nasıl da sevinçle çarpıyordu, değil mi?” dediler.</verse>
				<verse number="33">Kalkıp hemen Yeruşalim’e döndüler. Onbirler’i ve onlarla birlikte olanları toplanmış buldular.</verse>
				<verse number="34">Bunlar, “Rab gerçekten dirildi, Simun’a görünmüş!” diyorlardı.</verse>
				<verse number="35">Kendileri de yolda olup bitenleri ve ekmeği böldüğü zaman İsa’yı nasıl tanıdıklarını anlattılar.</verse>
				<verse number="36">Bunları anlatırlarken İsa gelip aralarında durdu. Onlara, “Size esenlik olsun!” dedi.</verse>
				<verse number="37">Ürktüler, bir hayalet gördüklerini sanarak korkuya kapıldılar.</verse>
				<verse number="38">İsa onlara, “Neden telaşlanıyorsunuz? Neden kuşkular doğuyor içinizde?” dedi.</verse>
				<verse number="39">“Ellerime, ayaklarıma bakın; işte benim! Dokunun da görün. Hayaletin eti kemiği olmaz, ama görüyorsunuz, benim var.”</verse>
				<verse number="40">Bunu söyledikten sonra onlara ellerini ve ayaklarını gösterdi.</verse>
				<verse number="41">Sevinçten hâlâ inanamayan, şaşkınlık içindeki öğrencilerine, “Sizde yiyecek bir şey var mı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="42">Kendisine bir parça kızarmış balık verdiler.</verse>
				<verse number="43">İsa onu alıp gözlerinin önünde yedi.</verse>
				<verse number="44">Sonra onlara şöyle dedi: “Daha sizlerle birlikteyken, ‘Musa’nın Yasası’nda, peygamberlerin yazılarında ve Mezmurlar’da benimle ilgili yazılmış olanların tümünün gerçekleşmesi gerektir’ demiştim.”</verse>
				<verse number="45">Bundan sonra Kutsal Yazılar’ı anlayabilmeleri için zihinlerini açtı.</verse>
				<verse number="46">Onlara dedi ki, “Şöyle yazılmıştır: Mesih acı çekecek ve üçüncü gün ölümden dirilecek; günahların bağışlanması için tövbe çağrısı da Yeruşalim’den başlayarak bütün uluslara O’nun adıyla duyurulacak.</verse>
				<verse number="47">Onlara dedi ki, “Şöyle yazılmıştır: Mesih acı çekecek ve üçüncü gün ölümden dirilecek; günahların bağışlanması için tövbe çağrısı da Yeruşalim’den başlayarak bütün uluslara O’nun adıyla duyurulacak.</verse>
				<verse number="48">Sizler bu olayların tanıklarısınız.</verse>
				<verse number="49">Ben de Babam’ın vaat ettiğini size göndereceğim. Ama siz, yücelerden gelecek güçle kuşanıncaya dek kentte kalın.”</verse>
				<verse number="50">İsa onları kentin dışına, Beytanya’nın yakınlarına kadar götürdü. Ellerini kaldırarak onları kutsadı.</verse>
				<verse number="51">Ve onları kutsarken yanlarından ayrıldı, göğe alındı.</verse>
				<verse number="52">Öğrencileri O’na tapındılar ve büyük sevinç içinde Yeruşalim’e döndüler.</verse>
				<verse number="53">Sürekli tapınakta bulunuyor, Tanrı’yı övüyorlardı.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="43">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Başlangıçta Söz vardı. Söz Tanrı’yla birlikteydi ve Söz Tanrı’ydı.</verse>
				<verse number="2">Başlangıçta O, Tanrı’yla birlikteydi.</verse>
				<verse number="3">Her şey O’nun aracılığıyla var oldu, var olan hiçbir şey O’nsuz olmadı.</verse>
				<verse number="4">Yaşam O’ndaydı ve yaşam insanların ışığıydı.</verse>
				<verse number="5">Işık karanlıkta parlar. Karanlık onu alt edemedi.</verse>
				<verse number="6">Tanrı’nın gönderdiği Yahya adlı bir adam ortaya çıktı.</verse>
				<verse number="7">Tanıklık amacıyla, ışığa tanıklık etsin ve herkes onun aracılığıyla iman etsin diye geldi.</verse>
				<verse number="8">Kendisi ışık değildi, ama ışığa tanıklık etmeye geldi.</verse>
				<verse number="9">Dünyaya gelen, her insanı aydınlatan gerçek ışık vardı.</verse>
				<verse number="10">O, dünyadaydı, dünya O’nun aracılığıyla var oldu, ama dünya O’nu tanımadı.</verse>
				<verse number="11">Kendi yurduna geldi, ama kendi halkı O’nu kabul etmedi.</verse>
				<verse number="12">Kendisini kabul edip adına iman edenlerin hepsine Tanrı’nın çocukları olma hakkını verdi.</verse>
				<verse number="13">Onlar ne kandan, ne beden ne de insan isteğinden doğdular; tersine, Tanrı’dan doğdular.</verse>
				<verse number="14">Söz, insan olup aramızda yaşadı. O’nun yüceliğini –Baba’dan gelen, lütuf ve gerçekle dolu biricik Oğul’un yüceliğini– gördük.</verse>
				<verse number="15">Yahya O’na tanıklık etti. Yüksek sesle şöyle dedi: “ ‘Benden sonra gelen benden üstündür. Çünkü O benden önce vardı’ diye sözünü ettiğim kişi budur.”</verse>
				<verse number="16">Nitekim hepimiz O’nun doluluğundan lütuf üzerine lütuf aldık.</verse>
				<verse number="17">Kutsal Yasa Musa aracılığıyla verildi, ama lütuf ve gerçek İsa Mesih aracılığıyla geldi.</verse>
				<verse number="18">Tanrı’yı hiçbir zaman hiç kimse görmedi. Baba’nın bağrında bulunan ve Tanrı olan biricik Oğul O’nu tanıttı.</verse>
				<verse number="19">Yahudi yetkililer Yahya’ya, “Sen kimsin?” diye sormak üzere Yeruşalim’den kâhinlerle Levililer’i gönderdikleri zaman Yahya’nın tanıklığı şöyle oldu –açıkça konuştu, inkâr etmedi– “Ben Mesih değilim” diye açıkça konuştu.</verse>
				<verse number="20">Yahudi yetkililer Yahya’ya, “Sen kimsin?” diye sormak üzere Yeruşalim’den kâhinlerle Levililer’i gönderdikleri zaman Yahya’nın tanıklığı şöyle oldu –açıkça konuştu, inkâr etmedi– “Ben Mesih değilim” diye açıkça konuştu.</verse>
				<verse number="21">Onlar da kendisine, “Öyleyse sen kimsin? İlyas mısın?” diye sordular. O da, “Değilim” dedi. “Sen beklediğimiz peygamber misin?” sorusuna, “Hayır” yanıtını verdi.</verse>
				<verse number="22">Bu kez, “Kim olduğunu söyle de bizi gönderenlere bir yanıt verelim” dediler. “Kendin için ne diyorsun?”</verse>
				<verse number="23">Yahya, “Peygamber Yeşaya’nın dediği gibi, ‘Rab’bin yolunu düzleyin’ diye çölde haykıranın sesiyim ben” dedi.</verse>
				<verse number="24">Yahya’ya gönderilen bazı Ferisiler ona, “Sen Mesih, İlyas ya da beklediğimiz peygamber değilsen, niye vaftiz ediyorsun?” diye sordular.</verse>
				<verse number="25">Yahya’ya gönderilen bazı Ferisiler ona, “Sen Mesih, İlyas ya da beklediğimiz peygamber değilsen, niye vaftiz ediyorsun?” diye sordular.</verse>
				<verse number="26">Yahya onlara şöyle yanıt verdi: “Ben suyla vaftiz ediyorum, ama aranızda tanımadığınız biri duruyor.</verse>
				<verse number="27">Benden sonra gelen O’dur. Ben O’nun çarığının bağını çözmeye bile layık değilim.”</verse>
				<verse number="28">Bütün bunlar Şeria Irmağı’nın ötesinde bulunan Beytanya’da, Yahya’nın vaftiz ettiği yerde oldu.</verse>
				<verse number="29">Yahya ertesi gün İsa’nın kendisine doğru geldiğini görünce şöyle dedi: “İşte, dünyanın günahını ortadan kaldıran Tanrı Kuzusu!</verse>
				<verse number="30">Kendisi için, ‘Benden sonra biri geliyor, O benden üstündür. Çünkü O benden önce vardı’ dediğim kişi işte budur.</verse>
				<verse number="31">Ben O’nu tanımıyordum, ama İsrail’in O’nu tanıması için ben suyla vaftiz ederek geldim.”</verse>
				<verse number="32">Yahya tanıklığını şöyle sürdürdü: “Ruh’un güvercin gibi gökten indiğini, O’nun üzerinde durduğunu gördüm.</verse>
				<verse number="33">Ben O’nu tanımıyordum. Ama suyla vaftiz etmek için beni gönderen, ‘Ruh’un kimin üzerine inip durduğunu görürsen, Kutsal Ruh’la vaftiz eden O’dur’ dedi.</verse>
				<verse number="34">Ben de gördüm ve ‘Tanrı’nın Oğlu budur’ diye tanıklık ettim.”</verse>
				<verse number="35">Ertesi gün Yahya yine öğrencilerinden ikisiyle birlikteydi.</verse>
				<verse number="36">Oradan geçen İsa’ya bakarak, “İşte Tanrı Kuzusu!” dedi.</verse>
				<verse number="37">Onun söylediklerini duyan iki öğrenci İsa’nın ardından gitti.</verse>
				<verse number="38">İsa arkasına dönüp ardından geldiklerini görünce, “Ne arıyorsunuz?” diye sordu. Onlar da, “Rabbî, nerede oturuyorsun?” dediler. Rabbî, öğretmenim anlamına gelir.</verse>
				<verse number="39">İsa, “Gelin, görün” dedi. Gidip O’nun nerede oturduğunu gördüler ve o gün O’nunla kaldılar. Saat dört sularıydı.</verse>
				<verse number="40">Yahya’yı işitip İsa’nın ardından giden iki kişiden biri Simun Petrus’un kardeşi Andreas’tı.</verse>
				<verse number="41">Andreas önce kendi kardeşi Simun’u bularak ona, “Biz Mesih’i bulduk” dedi. Mesih, meshedilmiş anlamına gelir.</verse>
				<verse number="42">Andreas kardeşini İsa’ya götürdü. İsa ona baktı, “Sen Yuhanna’nın oğlu Simun’sun. Kefas diye çağrılacaksın” dedi. Kefas, kaya anlamına gelir.</verse>
				<verse number="43">Ertesi gün İsa, Celile’ye gitmeye karar verdi. Filipus’u bulup ona, “Ardımdan gel” dedi.</verse>
				<verse number="44">Filipus da Andreas ile Petrus’un kenti olan Beytsayda’dandı.</verse>
				<verse number="45">Filipus, Natanel’i bularak ona, “Musa’nın Kutsal Yasa’da hakkında yazdığı, peygamberlerin de sözünü ettiği kişiyi, Yusuf oğlu Nasıralı İsa’yı bulduk” dedi.</verse>
				<verse number="46">Natanel Filipus’a, “Nasıra’dan iyi bir şey çıkabilir mi?” diye sordu. Filipus, “Gel de gör” dedi.</verse>
				<verse number="47">İsa, Natanel’in kendisine doğru geldiğini görünce onun için, “İşte, içinde hile olmayan gerçek bir İsrailli!” dedi.</verse>
				<verse number="48">Natanel, “Beni nereden tanıyorsun?” diye sordu. İsa, “Filipus çağırmadan önce seni incir ağacının altında gördüm” yanıtını verdi.</verse>
				<verse number="49">Natanel, “Rabbî, sen Tanrı’nın Oğlu’sun, sen İsrail’in Kralı’sın!” dedi.</verse>
				<verse number="50">İsa ona dedi ki, “Seni incir ağacının altında gördüğümü söylediğim için mi inanıyorsun? Bunlardan daha büyük şeyler göreceksin.”</verse>
				<verse number="51">Sonra da, “Size doğrusunu söyleyeyim, göğün açıldığını, Tanrı meleklerinin İnsanoğlu üzerinde yükselip indiklerini göreceksiniz” dedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Üçüncü gün Celile’nin Kana Köyü’nde bir düğün vardı. İsa’nın annesi de oradaydı.</verse>
				<verse number="2">İsa’yla öğrencileri de düğüne çağrılmışlardı.</verse>
				<verse number="3">Şarap tükenince annesi İsa’ya, “Şarapları kalmadı” dedi.</verse>
				<verse number="4">İsa, “Anne, benden ne istiyorsun? Benim saatim daha gelmedi” dedi.</verse>
				<verse number="5">Annesi hizmet edenlere, “Size ne derse onu yapın” dedi.</verse>
				<verse number="6">Yahudiler’in geleneksel temizliği için oraya konmuş, her biri seksenle yüz yirmi litre alan altı taş küp vardı.</verse>
				<verse number="7">İsa hizmet edenlere, “Küpleri suyla doldurun” dedi. Küpleri ağızlarına kadar doldurdular.</verse>
				<verse number="8">Sonra hizmet edenlere, “Şimdi biraz alıp şölen başkanına götürün” dedi. Onlar da götürdüler.</verse>
				<verse number="9">Şölen başkanı, şaraba dönüşmüş suyu tattı. Bunun nereden geldiğini bilmiyordu, oysa suyu küpten alan hizmetkârlar biliyorlardı. Şölen başkanı güveyi çağırıp, “Herkes önce iyi şarabı, çok içildikten sonra da kötüsünü sunar” dedi, “Ama sen iyi şarabı şimdiye dek saklamışsın.”</verse>
				<verse number="10">Şölen başkanı, şaraba dönüşmüş suyu tattı. Bunun nereden geldiğini bilmiyordu, oysa suyu küpten alan hizmetkârlar biliyorlardı. Şölen başkanı güveyi çağırıp, “Herkes önce iyi şarabı, çok içildikten sonra da kötüsünü sunar” dedi, “Ama sen iyi şarabı şimdiye dek saklamışsın.”</verse>
				<verse number="11">İsa bu ilk doğaüstü belirtisini Celile’nin Kana Köyü’nde gerçekleştirdi ve yüceliğini gösterdi. Öğrencileri de O’na iman ettiler.</verse>
				<verse number="12">Bundan sonra İsa, annesi, kardeşleri ve öğrencileri Kefarnahum’a gidip orada birkaç gün kaldılar.</verse>
				<verse number="13">Yahudiler’in Fısıh Bayramı yakındı. İsa da Yeruşalim’e gitti.</verse>
				<verse number="14">Tapınağın avlusunda sığır, koyun ve güvercin satanları, orada oturmuş para bozanları gördü.</verse>
				<verse number="15">İpten bir kamçı yaparak hepsini koyunlar ve sığırlarla birlikte tapınaktan kovdu, para bozanların paralarını döküp masalarını devirdi.</verse>
				<verse number="16">Güvercin satanlara, “Bunları buradan kaldırın, Babam’ın evini pazar yerine çevirmeyin!” dedi.</verse>
				<verse number="17">Öğrencileri, “Evin için gösterdiğim gayret beni yiyip bitirecek” diye yazılmış olan sözü hatırladılar.</verse>
				<verse number="18">Yahudi yetkililer İsa’ya, “Bunları yaptığına göre, bize nasıl bir belirti göstereceksin?” diye sordular.</verse>
				<verse number="19">İsa şu yanıtı verdi: “Bu tapınağı yıkın, üç günde onu yeniden kuracağım.”</verse>
				<verse number="20">Yahudi yetkililer, “Bu tapınak kırk altı yılda yapıldı, sen onu üç günde mi kuracaksın?” dediler.</verse>
				<verse number="21">Ama İsa’nın sözünü ettiği tapınak kendi bedeniydi.</verse>
				<verse number="22">İsa ölümden dirilince öğrencileri bu sözü söylediğini hatırladılar, Kutsal Yazı’ya ve İsa’nın söylediği bu söze iman ettiler.</verse>
				<verse number="23">Fısıh Bayramı’nda İsa’nın Yeruşalim’de bulunduğu sırada gerçekleştirdiği belirtileri gören birçokları O’nun adına iman ettiler.</verse>
				<verse number="24">Ama İsa bütün insanların yüreğini bildiği için onlara güvenmiyordu.</verse>
				<verse number="25">İnsan hakkında kimsenin O’na bir şey söylemesine gerek yoktu. Çünkü kendisi insanın içinden geçenleri biliyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Yahudiler’in Nikodim adlı bir önderi vardı. Ferisiler’den olan bu adam bir gece İsa’ya gelerek, “Rabbî, senin Tanrı’dan gelmiş bir öğretmen olduğunu biliyoruz. Çünkü Tanrı kendisiyle olmadıkça kimse senin yaptığın bu mucizeleri yapamaz” dedi.</verse>
				<verse number="2">Yahudiler’in Nikodim adlı bir önderi vardı. Ferisiler’den olan bu adam bir gece İsa’ya gelerek, “Rabbî, senin Tanrı’dan gelmiş bir öğretmen olduğunu biliyoruz. Çünkü Tanrı kendisiyle olmadıkça kimse senin yaptığın bu mucizeleri yapamaz” dedi.</verse>
				<verse number="3">İsa ona şu karşılığı verdi: “Sana doğrusunu söyleyeyim, bir kimse yeniden doğmadıkça Tanrı’nın Egemenliği’ni göremez.”</verse>
				<verse number="4">Nikodim, “Yaşlanmış bir adam nasıl doğabilir? Annesinin rahmine ikinci kez girip doğabilir mi?” diye sordu.</verse>
				<verse number="5">İsa şöyle yanıt verdi: “Sana doğrusunu söyleyeyim, bir kimse sudan ve Ruh’tan doğmadıkça Tanrı’nın Egemenliği’ne giremez.</verse>
				<verse number="6">Bedenden doğan bedendir, Ruh’tan doğan ruhtur.</verse>
				<verse number="7">Sana, ‘Yeniden doğmalısınız’ dediğime şaşma.</verse>
				<verse number="8">Yel dilediği yerde eser; sesini işitirsin, ama nereden gelip nereye gittiğini bilemezsin. Ruh’tan doğan herkes böyledir.”</verse>
				<verse number="9">Nikodim İsa’ya, “Bunlar nasıl olabilir?” diye sordu.</verse>
				<verse number="10">İsa ona şöyle yanıt verdi: “Sen İsrail’in öğretmeni olduğun halde bunları anlamıyor musun?</verse>
				<verse number="11">Sana doğrusunu söyleyeyim, biz bildiğimizi söylüyoruz, gördüğümüze tanıklık ediyoruz. Sizler ise bizim tanıklığımızı kabul etmiyorsunuz.</verse>
				<verse number="12">Sizlere yeryüzüyle ilgili şeyleri söylediğim zaman inanmazsanız, gökle ilgili şeyleri söylediğimde nasıl inanacaksınız?</verse>
				<verse number="13">Gökten inmiş olan İnsanoğlu’ndan başka hiç kimse göğe çıkmamıştır.</verse>
				<verse number="14">Musa çölde yılanı nasıl yukarı kaldırdıysa, İnsanoğlu’nun da öylece yukarı kaldırılması gerekir.</verse>
				<verse number="15">Öyle ki, O’na iman eden herkes sonsuz yaşama kavuşsun.</verse>
				<verse number="16">“Çünkü Tanrı dünyayı o kadar çok sevdi ki, biricik Oğlu’nu verdi. Öyle ki, O’na iman edenlerin hiçbiri mahvolmasın, hepsi sonsuz yaşama kavuşsun.</verse>
				<verse number="17">Tanrı, Oğlu’nu dünyayı yargılamak için göndermedi, dünya O’nun aracılığıyla kurtulsun diye gönderdi.</verse>
				<verse number="18">O’na iman eden yargılanmaz, iman etmeyen ise zaten yargılanmıştır. Çünkü Tanrı’nın biricik Oğlu’nun adına iman etmemiştir.</verse>
				<verse number="19">Yargı da şudur: Dünyaya ışık geldi, ama insanlar ışık yerine karanlığı sevdiler. Çünkü yaptıkları işler kötüydü.</verse>
				<verse number="20">Kötülük yapan herkes ışıktan nefret eder ve yaptıkları açığa çıkmasın diye ışığa yaklaşmaz.</verse>
				<verse number="21">Ama gerçeği uygulayan kişi yaptıklarını, Tanrı’ya dayanarak yaptığını göstermek için ışığa gelir.”</verse>
				<verse number="22">Bundan sonra İsa’yla öğrencileri Yahudiye diyarına gittiler. İsa onlarla birlikte orada bir süre kalarak vaftiz etti.</verse>
				<verse number="23">Yahya da Salim yakınındaki Aynon’da vaftiz ediyordu. Çünkü orada bol su vardı. İnsanlar gelip vaftiz oluyorlardı.</verse>
				<verse number="24">Yahya henüz hapse atılmamıştı.</verse>
				<verse number="25">O sıralarda Yahya’nın öğrencileriyle bir Yahudi arasında temizlenme konusunda bir tartışma çıktı.</verse>
				<verse number="26">Öğrencileri Yahya’ya gelerek, “Rabbî” dediler, “Şeria Irmağı’nın karşı yakasında birlikte olduğun ve kendisi için tanıklık ettiğin adam var ya, işte O vaftiz ediyor, herkes de O’na gidiyor.”</verse>
				<verse number="27">Yahya şöyle yanıt verdi: “İnsan, kendisine gökten verilmedikçe hiçbir şey alamaz.</verse>
				<verse number="28">‘Ben Mesih değilim, ama O’nun öncüsü olarak gönderildim’ dediğime siz kendiniz tanıksınız.</verse>
				<verse number="29">Gelin kiminse, güvey odur. Ama güveyin yanında duran ve onu dinleyen dostu onun sesini işitince çok sevinir. İşte benim sevincim böylece tamamlandı.</verse>
				<verse number="30">O büyümeli, bense küçülmeliyim.”</verse>
				<verse number="31">Yukarıdan gelen, herkesten üstündür. Dünyadan olan dünyaya aittir ve dünyadan söz eder. Gökten gelen ise, herkesten üstündür.</verse>
				<verse number="32">Ne görmüş ne işitmişse ona tanıklık eder, ama tanıklığını kimse kabul etmez.</verse>
				<verse number="33">O’nun tanıklığını kabul eden, Tanrı’nın gerçek olduğuna mührünü basmıştır.</verse>
				<verse number="34">Tanrı’nın gönderdiği kişi Tanrı’nın sözlerini söyler. Çünkü Tanrı, Ruh’u ölçüyle vermez.</verse>
				<verse number="35">Baba Oğul’u sever; her şeyi O’na teslim etmiştir.</verse>
				<verse number="36">Oğul’a iman edenin sonsuz yaşamı vardır. Ama Oğul’un sözünü dinlemeyen yaşamı görmeyecektir. Tanrı’nın gazabı böylesinin üzerinde kalır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Ferisiler, İsa’nın Yahya’dan daha çok öğrenci edinip vaftiz ettiğini duydular –aslında İsa’nın kendisi değil, öğrencileri vaftiz ediyorlardı– İsa bunu öğrenince Yahudiye’den ayrılıp yine Celile’ye gitti.</verse>
				<verse number="2">Ferisiler, İsa’nın Yahya’dan daha çok öğrenci edinip vaftiz ettiğini duydular –aslında İsa’nın kendisi değil, öğrencileri vaftiz ediyorlardı– İsa bunu öğrenince Yahudiye’den ayrılıp yine Celile’ye gitti.</verse>
				<verse number="3">Ferisiler, İsa’nın Yahya’dan daha çok öğrenci edinip vaftiz ettiğini duydular –aslında İsa’nın kendisi değil, öğrencileri vaftiz ediyorlardı– İsa bunu öğrenince Yahudiye’den ayrılıp yine Celile’ye gitti.</verse>
				<verse number="4">Giderken Samiriye’den geçmesi gerekiyordu.</verse>
				<verse number="5">Böylece Samiriye’nin Sihar denilen kentine geldi. Burası Yakup’un kendi oğlu Yusuf’a vermiş olduğu toprağın yakınındaydı.</verse>
				<verse number="6">Yakup’un kuyusu da oradaydı. İsa, yolculuktan yorulmuş olduğu için kuyunun yanına oturmuştu. Saat on iki sularıydı.</verse>
				<verse number="7">Samiriyeli bir kadın su çekmeye geldi. İsa ona, “Bana su ver, içeyim” dedi.</verse>
				<verse number="8">İsa’nın öğrencileri yiyecek satın almak için kente gitmişlerdi.</verse>
				<verse number="9">Samiriyeli kadın, “Sen Yahudi’sin, bense Samiriyeli bir kadınım” dedi, “Nasıl olur da benden su istersin?” Çünkü Yahudiler’in Samiriyeliler’le ilişkileri yoktur.</verse>
				<verse number="10">İsa kadına şu yanıtı verdi: “Eğer sen Tanrı’nın armağanını ve sana, ‘Bana su ver, içeyim’ diyenin kim olduğunu bilseydin, sen O’ndan dilerdin, O da sana yaşam suyunu verirdi.”</verse>
				<verse number="11">Kadın, “Efendim” dedi, “Su çekecek bir şeyin yok, kuyu da derin, yaşam suyunu nereden bulacaksın?</verse>
				<verse number="12">Sen, bu kuyuyu bize vermiş, kendisi, oğulları ve davarları ondan içmiş olan atamız Yakup’tan daha mı büyüksün?”</verse>
				<verse number="13">İsa şöyle yanıt verdi: “Bu sudan her içen yine susayacak.</verse>
				<verse number="14">Oysa benim vereceğim sudan içen sonsuza dek susamaz. Benim vereceğim su, içende sonsuz yaşam için fışkıran bir pınar olacak.”</verse>
				<verse number="15">Kadın, “Efendim” dedi, “Bu suyu bana ver. Böylece ne susayayım, ne de su çekmek için buraya kadar geleyim.”</verse>
				<verse number="16">İsa, “Git, kocanı çağır ve buraya gel” dedi.</verse>
				<verse number="17">Kadın, “Kocam yok” diye yanıtladı. İsa, “Kocam yok demekle doğruyu söyledin” dedi.</verse>
				<verse number="18">“Beş kocaya vardın. Şimdi birlikte yaşadığın adam kocan değil. Doğruyu söyledin.”</verse>
				<verse number="19">Kadın, “Efendim, anlıyorum, sen bir peygambersin” dedi.</verse>
				<verse number="20">“Atalarımız bu dağda tapındılar, ama sizler tapılması gereken yerin Yeruşalim’de olduğunu söylüyorsunuz.”</verse>
				<verse number="21">İsa ona şöyle dedi: “Kadın, bana inan, öyle bir saat geliyor ki, Baba’ya ne bu dağda, ne de Yeruşalim’de tapınacaksınız!</verse>
				<verse number="22">Siz bilmediğinize tapıyorsunuz, biz bildiğimize tapıyoruz. Çünkü kurtuluş Yahudiler’dendir.</verse>
				<verse number="23">Ama içtenlikle tapınanların Baba’ya ruhta ve gerçekte tapınacakları saat geliyor. İşte, o saat şimdidir. Baba da kendisine böyle tapınanları arıyor.</verse>
				<verse number="24">Tanrı ruhtur, O’na tapınanlar da ruhta ve gerçekte tapınmalıdırlar.”</verse>
				<verse number="25">Kadın İsa’ya, “Mesih denilen meshedilmiş Olan’ın geleceğini biliyorum” dedi, “O gelince bize her şeyi bildirecek.”</verse>
				<verse number="26">İsa, “Seninle konuşan ben, O’yum” dedi.</verse>
				<verse number="27">Bu sırada İsa’nın öğrencileri geldiler. O’nun bir kadınla konuşmasına şaştılar. Bununla birlikte hiçbiri, “Ne istiyorsun?” ya da, “O kadınla neden konuşuyorsun?” demedi.</verse>
				<verse number="28">Sonra kadın su testisini bırakarak kente gitti ve halka şöyle dedi: “Gelin, yaptığım her şeyi bana söyleyen adamı görün. Acaba Mesih bu mudur?”</verse>
				<verse number="29">Sonra kadın su testisini bırakarak kente gitti ve halka şöyle dedi: “Gelin, yaptığım her şeyi bana söyleyen adamı görün. Acaba Mesih bu mudur?”</verse>
				<verse number="30">Halk da kentten çıkıp İsa’ya doğru gelmeye başladı.</verse>
				<verse number="31">Bu arada öğrencileri O’na, “Rabbî, yemek ye!” diye rica ediyorlardı.</verse>
				<verse number="32">Ama İsa, “Benim, sizin bilmediğiniz bir yiyeceğim var” dedi.</verse>
				<verse number="33">Öğrenciler birbirlerine, “Acaba biri O’na yiyecek mi getirdi?” diye sordular.</verse>
				<verse number="34">İsa, “Benim yemeğim, beni gönderenin isteğini yerine getirmek ve O’nun işini tamamlamaktır” dedi.</verse>
				<verse number="35">“Sizler, ‘Ekinleri biçmeye daha dört ay var’ demiyor musunuz? İşte, size söylüyorum, başınızı kaldırıp tarlalara bakın. Ekinler sararmış, biçilmeye hazır!</verse>
				<verse number="36">Eken ve biçen birlikte sevinsinler diye, biçen kişi şimdiden ücretini alır ve sonsuz yaşam için ürün toplar.</verse>
				<verse number="37">‘Biri eker, başkası biçer’ sözü bu durumda doğrudur.</verse>
				<verse number="38">Ben sizi, emek vermediğiniz bir ürünü biçmeye gönderdim. Başkaları emek verdiler, siz ise onların emeğinden yararlandınız.”</verse>
				<verse number="39">O kentten birçok Samiriyeli, “Yaptığım her şeyi bana söyledi” diye tanıklık eden kadının sözü üzerine İsa’ya iman etti.</verse>
				<verse number="40">Samiriyeliler O’na gelip yanlarında kalması için rica ettiler. O da orada iki gün kaldı.</verse>
				<verse number="41">O’nun sözü üzerine daha birçokları iman etti.</verse>
				<verse number="42">Bunlar kadına, “Bizim iman etmemizin nedeni artık senin sözlerin değil” diyorlardı. “Kendimiz işittik, O’nun gerçekten dünyanın Kurtarıcısı olduğunu biliyoruz.”</verse>
				<verse number="43">Bu iki günden sonra İsa oradan ayrılıp Celile’ye gitti.</verse>
				<verse number="44">İsa’nın kendisi, bir peygamberin kendi memleketinde saygı görmediğine tanıklık etmişti.</verse>
				<verse number="45">Celile’ye geldiği zaman Celileliler O’nu iyi karşıladılar. Çünkü onlar da bayram için gitmişler ve bayramda O’nun Yeruşalim’de yaptığı her şeyi görmüşlerdi.</verse>
				<verse number="46">İsa yine, suyu şaraba çevirdiği Celile’nin Kana Köyü’ne geldi. Orada saraya bağlı bir memur vardı. Oğlu Kefarnahum’da hastaydı.</verse>
				<verse number="47">Adam, İsa’nın Yahudiye’den Celile’ye geldiğini işitince yanına gitti, evine gelip ölmek üzere olan oğlunu iyileştirmesi için O’na yalvardı.</verse>
				<verse number="48">İsa adama, “Sizler belirtiler ve harikalar görmedikçe iman etmeyeceksiniz” dedi.</verse>
				<verse number="49">Saray memuru İsa’ya, “Efendim, çocuğum ölmeden yetiş!” dedi.</verse>
				<verse number="50">İsa, “Git, oğlun yaşayacak” dedi. Adam, İsa’nın söylediği söze iman ederek gitti.</verse>
				<verse number="51">Daha yoldayken köleleri onu karşılayıp oğlunun yaşadığını bildirdiler.</verse>
				<verse number="52">Adam onlara, oğlunun iyileşmeye başladığı saati sordu. “Dün öğle üstü saat birde ateşi düştü” dediler.</verse>
				<verse number="53">Baba bunun, İsa’nın, “Oğlun yaşayacak” dediği saat olduğunu anladı. Kendisi ve bütün ev halkı iman etti.</verse>
				<verse number="54">İsa, bu ikinci belirtiyi de Yahudiye’den Celile’ye döndükten sonra gerçekleştirdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">İsa bundan sonra Yahudiler’in bir bayramı nedeniyle Yeruşalim’e gitti.</verse>
				<verse number="2">Yeruşalim’de Koyun Kapısı yanında, İbranice’de Beytesta denilen beş eyvanlı bir havuz vardır.</verse>
				<verse number="3">Bu eyvanların altında kör, kötürüm, felçli hastalardan bir kalabalık yatardı.</verse>
				<verse number="4">Bu eyvanların altında kör, kötürüm, felçli hastalardan bir kalabalık yatardı.</verse>
				<verse number="5">Orada otuz sekiz yıldır hasta olan bir adam vardı.</verse>
				<verse number="6">İsa hasta yatan bu adamı görünce ve uzun zamandır bu durumda olduğunu anlayınca, “İyi olmak ister misin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="7">Hasta şöyle yanıt verdi: “Efendim, su çalkandığı zaman beni havuza indirecek kimsem yok, tam gireceğim an benden önce başkası giriyor.”</verse>
				<verse number="8">İsa ona, “Kalk, şilteni topla ve yürü” dedi.</verse>
				<verse number="9">Adam o anda iyileşti. Şiltesini toplayıp yürümeye başladı. O gün Şabat Günü’ydü.</verse>
				<verse number="10">Bu yüzden Yahudi yetkililer iyileşen adama, “Bugün Şabat Günü” dediler, “Şilteni toplaman yasaktır.”</verse>
				<verse number="11">Ama adam onlara şöyle yanıt verdi: “Beni iyileştiren kişi bana, ‘Şilteni topla ve yürü’ dedi.”</verse>
				<verse number="12">“Sana, ‘Şilteni topla ve yürü’ diyen adam kim?” diye sordular.</verse>
				<verse number="13">İyileşen adam ise O’nun kim olduğunu bilmiyordu. Orası kalabalıktı, İsa da çekilip gitmişti.</verse>
				<verse number="14">İsa daha sonra adamı tapınakta buldu. “Bak, iyi oldun. Artık günah işleme de başına daha kötü bir şey gelmesin” dedi.</verse>
				<verse number="15">Adam gidip Yahudi yetkililere kendisini iyileştirenin İsa olduğunu bildirdi.</verse>
				<verse number="16">Şabat Günü böyle şeyler yaptığı için İsa’ya zulmetmeye başladılar.</verse>
				<verse number="17">Ama İsa onlara şu karşılığı verdi: “Babam hâlâ çalışmaktadır, ben de çalışıyorum.”</verse>
				<verse number="18">İşte bu nedenle Yahudi yetkililer O’nu öldürmek için daha çok gayret ettiler. Çünkü yalnız Şabat Günü düzenini bozmakla kalmamış, Tanrı’nın kendi Babası olduğunu söyleyerek kendisini Tanrı’ya eşit kılmıştı.</verse>
				<verse number="19">İsa Yahudi yetkililere şöyle karşılık verdi: “Size doğrusunu söyleyeyim, Oğul, Baba’nın yaptıklarını görmedikçe kendiliğinden bir şey yapamaz. Baba ne yaparsa Oğul da aynı şeyi yapar.</verse>
				<verse number="20">Çünkü Baba Oğul’u sever ve yaptıklarının hepsini O’na gösterir. Şaşasınız diye O’na bunlardan daha büyük işler de gösterecektir.</verse>
				<verse number="21">Baba nasıl ölüleri diriltip onlara yaşam veriyorsa, Oğul da dilediği kimselere yaşam verir.</verse>
				<verse number="22">Baba kimseyi yargılamaz, bütün yargılama işini Oğul’a vermiştir.</verse>
				<verse number="23">Öyle ki, herkes Baba’yı onurlandırdığı gibi Oğul’u onurlandırsın. Oğul’u onurlandırmayan, O’nu gönderen Baba’yı da onurlandırmaz.</verse>
				<verse number="24">“Size doğrusunu söyleyeyim, sözümü işitip beni gönderene iman edenin sonsuz yaşamı vardır. Böyle biri yargılanmaz, ölümden yaşama geçmiştir.</verse>
				<verse number="25">Size doğrusunu söyleyeyim, ölülerin Tanrı Oğlu’nun sesini işitecekleri ve işitenlerin yaşayacakları saat geliyor, geldi bile.</verse>
				<verse number="26">Çünkü Baba, kendisinde yaşam olduğu gibi, Oğul’a da kendisinde yaşam olma özelliğini verdi.</verse>
				<verse number="27">O’na yargılama yetkisini de verdi. Çünkü O İnsanoğlu’dur.</verse>
				<verse number="28">Buna şaşmayın. Mezarda olanların hepsinin O’nun sesini işitecekleri saat geliyor.</verse>
				<verse number="29">Ve onlar mezarlarından çıkacaklar. İyilik yapmış olanlar yaşamak, kötülük yapmış olanlar yargılanmak üzere dirilecekler.”</verse>
				<verse number="30">“Ben kendiliğimden hiçbir şey yapamam. İşittiğim gibi yargılarım ve benim yargım adildir. Çünkü amacım kendi istediğimi değil, beni gönderenin istediğini yapmaktır.</verse>
				<verse number="31">Eğer kendim için ben tanıklık edersem, tanıklığım geçerli olmaz.</verse>
				<verse number="32">Ama benim için tanıklık eden başka biri vardır. O’nun benim için ettiği tanıklığın geçerli olduğunu bilirim.</verse>
				<verse number="33">Siz Yahya’ya adamlar gönderdiniz, o da gerçeğe tanıklık etti.</verse>
				<verse number="34">İnsanın tanıklığını kabul ettiğim için değil, kurtulmanız için bunları söylüyorum.</verse>
				<verse number="35">Yahya, yanan ve ışık saçan bir çıraydı. Sizler onun ışığında bir süre için coşmak istediniz.</verse>
				<verse number="36">Ama benim, Yahya’nınkinden daha büyük bir tanıklığım var. Tamamlamam için Baba’nın bana verdiği işler, şu yaptığım işler, beni Baba’nın gönderdiğine tanıklık ediyor.</verse>
				<verse number="37">Beni gönderen Baba da benim için tanıklık etmiştir. Siz hiçbir zaman ne O’nun sesini işittiniz, ne de suretini gördünüz.</verse>
				<verse number="38">O’nun sözü sizde yaşamıyor. Çünkü O’nun gönderdiği kişiye iman etmiyorsunuz.</verse>
				<verse number="39">Kutsal Yazılar’ı araştırıyorsunuz. Çünkü bunlar aracılığıyla sonsuz yaşama sahip olduğunuzu sanıyorsunuz. Bana tanıklık eden de bu yazılardır!</verse>
				<verse number="40">Öyleyken siz, yaşama kavuşmak için bana gelmek istemiyorsunuz.</verse>
				<verse number="41">“İnsanlardan övgü kabul etmiyorum.</verse>
				<verse number="42">Ama ben sizi bilirim, içinizde Tanrı sevgisi yoktur.</verse>
				<verse number="43">Ben Babam’ın adına geldim, ama beni kabul etmiyorsunuz. Oysa başka birisi kendi adına gelirse, onu kabul edeceksiniz.</verse>
				<verse number="44">Birbirinizden övgüler kabul ediyor, ama tek olan Tanrı’nın övgüsünü kazanmaya çalışmıyorsunuz. Bu durumda nasıl iman edebilirsiniz?</verse>
				<verse number="45">Baba’nın önünde sizi suçlayacağımı sanmayın. Sizi suçlayan, umut bağladığınız Musa’dır.</verse>
				<verse number="46">Musa’ya iman etmiş olsaydınız, bana da iman ederdiniz. Çünkü o benim hakkımda yazmıştır.</verse>
				<verse number="47">Ama onun yazılarına iman etmezseniz, benim sözlerime nasıl iman edeceksiniz?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Bundan sonra İsa, Celile –Taberiye– Gölü’nün karşı yakasına geçti.</verse>
				<verse number="2">Ardından büyük bir kalabalık gidiyordu. Çünkü hastalar üzerinde yaptığı mucizeleri görmüşlerdi.</verse>
				<verse number="3">İsa dağa çıkıp orada öğrencileriyle birlikte oturdu.</verse>
				<verse number="4">Yahudiler’in Fısıh Bayramı yakındı.</verse>
				<verse number="5">İsa başını kaldırıp büyük bir kalabalığın kendisine doğru geldiğini görünce Filipus’a, “Bunları doyurmak için nereden ekmek alalım?” diye sordu.</verse>
				<verse number="6">Bu sözü onu denemek için söyledi, aslında kendisi ne yapacağını biliyordu.</verse>
				<verse number="7">Filipus O’na şu yanıtı verdi: “Her birinin bir lokma yiyebilmesi için iki yüz dinarlık ekmek bile yetmez.”</verse>
				<verse number="8">Öğrencilerinden biri, Simun Petrus’un kardeşi Andreas, İsa’ya dedi ki, “Burada beş arpa ekmeğiyle iki balığı olan bir çocuk var. Ama bu kadar adam için bunlar nedir ki?”</verse>
				<verse number="9">Öğrencilerinden biri, Simun Petrus’un kardeşi Andreas, İsa’ya dedi ki, “Burada beş arpa ekmeğiyle iki balığı olan bir çocuk var. Ama bu kadar adam için bunlar nedir ki?”</verse>
				<verse number="10">İsa, “Halkı yere oturtun” dedi. Orası çayırlıktı. Böylece halk yere oturdu. Yaklaşık beş bin erkek vardı.</verse>
				<verse number="11">İsa ekmekleri aldı, şükrettikten sonra oturanlara dağıttı. Balıklardan da istedikleri kadar verdi.</verse>
				<verse number="12">Herkes doyunca İsa öğrencilerine, “Artakalan parçaları toplayın, hiçbir şey ziyan olmasın” dedi.</verse>
				<verse number="13">Onlar da topladılar. Yedikleri beş arpa ekmeğinden artakalan parçalarla on iki sepet doldurdular.</verse>
				<verse number="14">Halk, İsa’nın yaptığı mucizeyi görünce, “Gerçekten dünyaya gelecek olan peygamber budur” dedi.</verse>
				<verse number="15">İsa onların gelip kendisini kral yapmak üzere zorla götüreceklerini bildiğinden tek başına yine dağa çekildi.</verse>
				<verse number="16">Akşam olunca öğrencileri göle indiler.</verse>
				<verse number="17">Bir tekneye binerek gölün karşı yakasındaki Kefarnahum’a doğru yol aldılar. Karanlık basmış, İsa henüz yanlarına gelmemişti.</verse>
				<verse number="18">Güçlü bir rüzgar estiğinden göl kabarmaya başladı.</verse>
				<verse number="19">Öğrenciler beş kilometre kadar kürek çektikten sonra, İsa’nın gölün üstünde yürüyerek tekneye yaklaştığını görünce korktular.</verse>
				<verse number="20">Ama İsa, “Korkmayın, benim!” dedi.</verse>
				<verse number="21">Bunun üzerine O’nu tekneye almak istediler. O anda tekne gidecekleri kıyıya ulaştı.</verse>
				<verse number="22">Ertesi gün, gölün karşı yakasında kalan halk, önceden orada sadece bir tek tekne bulunduğunu, İsa’nın kendi öğrencileriyle birlikte bu tekneye binmediğini, öğrencilerinin yalnız gittiklerini anladı.</verse>
				<verse number="23">Rab’bin şükretmesinden sonra halkın ekmek yediği yerin yakınına Taberiye’den başka tekneler geldi.</verse>
				<verse number="24">Halk, İsa’nın ve öğrencilerinin orada olmadığını görünce teknelere binerek Kefarnahum’a, İsa’yı aramaya gitti.</verse>
				<verse number="25">O’nu gölün karşı yakasında buldukları zaman, “Rabbî, buraya ne zaman geldin?” diye sordular.</verse>
				<verse number="26">İsa şöyle yanıt verdi: “Size doğrusunu söyleyeyim, doğaüstü belirtiler gördüğünüz için değil, ekmeklerden yiyip doyduğunuz için beni arıyorsunuz.</verse>
				<verse number="27">Geçici yiyecek için değil, sonsuz yaşam boyunca kalıcı yiyecek için çalışın. Bunu size İnsanoğlu verecek. Çünkü Baba Tanrı O’na bu onayı vermiştir.”</verse>
				<verse number="28">Onlar da şunu sordular: “Tanrı’nın istediği işleri yapmak için ne yapmalıyız?”</verse>
				<verse number="29">İsa, “Tanrı’nın işi O’nun gönderdiği kişiye iman etmenizdir” diye yanıt verdi.</verse>
				<verse number="30">Bunun üzerine, “Görüp sana iman etmemiz için nasıl bir belirti gerçekleştireceksin? Ne yapacaksın?” dediler.</verse>
				<verse number="31">“Atalarımız çölde man yediler. Yazılmış olduğu gibi, ‘Yemeleri için onlara gökten ekmek verdi.’ ”</verse>
				<verse number="32">İsa onlara dedi ki, “Size doğrusunu söyleyeyim, gökten ekmeği size Musa vermedi, gökten size gerçek ekmeği Babam verir.</verse>
				<verse number="33">Çünkü Tanrı’nın ekmeği, gökten inen ve dünyaya yaşam verendir.”</verse>
				<verse number="34">Onlar da, “Efendimiz, bizlere her zaman bu ekmeği ver!” dediler.</verse>
				<verse number="35">İsa, “Yaşam ekmeği Ben’im. Bana gelen asla acıkmaz, bana iman eden hiçbir zaman susamaz” dedi.</verse>
				<verse number="36">“Ama ben size dedim ki, ‘Beni gördünüz, yine de iman etmiyorsunuz.’</verse>
				<verse number="37">Baba’nın bana verdiklerinin hepsi bana gelecek ve bana geleni asla kovmam.</verse>
				<verse number="38">Çünkü kendi isteğimi değil, beni gönderenin isteğini yerine getirmek için gökten indim.</verse>
				<verse number="39">Beni gönderenin isteği, bana verdiklerinden hiçbirini yitirmemem, son gün hepsini diriltmemdir.</verse>
				<verse number="40">Çünkü Babam’ın isteği, Oğul’u gören ve O’na iman eden herkesin sonsuz yaşama kavuşmasıdır. Ben de böylelerini son günde dirilteceğim.”</verse>
				<verse number="41">“Gökten inmiş olan ekmek Ben’im” dediği için Yahudiler O’na karşı söylenmeye başladılar.</verse>
				<verse number="42">“Yusuf oğlu İsa değil mi bu?” diyorlardı. “Annesini de, babasını da tanıyoruz. Şimdi nasıl oluyor da, ‘Gökten indim’ diyor?”</verse>
				<verse number="43">İsa, “Aranızda söylenmeyin” dedi.</verse>
				<verse number="44">“Beni gönderen Baba bir kimseyi bana çekmedikçe, o kimse bana gelemez. Bana geleni de son günde dirilteceğim.</verse>
				<verse number="45">Peygamberlerin yazdığı gibi, ‘Tanrı onların hepsine kendi yollarını öğretecektir.’ Baba’yı işiten ve O’ndan öğrenen herkes bana gelir.</verse>
				<verse number="46">Bu, bir kimsenin Baba’yı gördüğü anlamına gelmez. Baba’yı sadece Tanrı’dan gelen görmüştür.</verse>
				<verse number="47">Size doğrusunu söyleyeyim, iman edenin sonsuz yaşamı vardır.</verse>
				<verse number="48">Yaşam ekmeği Ben’im.</verse>
				<verse number="49">Atalarınız çölde man yediler, yine de öldüler.</verse>
				<verse number="50">Gökten inen öyle bir ekmek var ki, ondan yiyen ölmeyecek.</verse>
				<verse number="51">Gökten inmiş olan diri ekmek Ben’im. Bu ekmekten yiyen sonsuza dek yaşayacak. Dünyanın yaşamı uğruna vereceğim ekmek de benim bedenimdir.”</verse>
				<verse number="52">Bunun üzerine Yahudiler, “Bu adam yememiz için bedenini bize nasıl verebilir?” diyerek birbirleriyle çekişmeye başladılar.</verse>
				<verse number="53">İsa onlara şöyle dedi: “Size doğrusunu söyleyeyim, İnsanoğlu’nun bedenini yiyip kanını içmedikçe, sizde yaşam olmaz.</verse>
				<verse number="54">Bedenimi yiyenin, kanımı içenin sonsuz yaşamı vardır ve ben onu son günde dirilteceğim.</verse>
				<verse number="55">Çünkü bedenim gerçek yiyecek, kanım gerçek içecektir.</verse>
				<verse number="56">Bedenimi yiyip kanımı içen bende yaşar, ben de onda.</verse>
				<verse number="57">Yaşayan Baba beni gönderdiği ve ben Baba’nın aracılığıyla yaşadığım gibi, bedenimi yiyen de benim aracılığımla yaşayacak.</verse>
				<verse number="58">İşte gökten inmiş olan ekmek budur. Atalarınızın yedikleri man gibi değildir. Atalarınız öldüler. Oysa bu ekmeği yiyen sonsuza dek yaşar.”</verse>
				<verse number="59">İsa bu sözleri Kefarnahum’da havrada öğretirken söyledi.</verse>
				<verse number="60">Öğrencilerinin birçoğu bunu işitince, “Bu söz çok çetin, kim kabul edebilir?” dediler.</verse>
				<verse number="61">Öğrencilerinin buna karşı söylendiğini anlayan İsa, “Bu sizi şaşırtıyor mu?” dedi.</verse>
				<verse number="62">“Ya İnsanoğlu’nun önceden bulunduğu yere yükseldiğini görürseniz...?</verse>
				<verse number="63">Yaşam veren Ruh’tur. Beden bir yarar sağlamaz. Sizlere söylediğim sözler ruhtur, yaşamdır.</verse>
				<verse number="64">Yine de aranızda iman etmeyenler var.” İsa iman etmeyenlerin ve kendisine ihanet edecek kişinin kim olduğunu baştan beri biliyordu.</verse>
				<verse number="65">“Sizlere, ‘Baba’nın bana yöneltmediği hiç kimse bana gelemez’ dememin nedeni budur” dedi.</verse>
				<verse number="66">Bunun üzerine öğrencilerinin birçoğu geri döndüler, artık O’nunla dolaşmaz oldular.</verse>
				<verse number="67">İsa o zaman Onikiler’e, “Siz de mi ayrılmak istiyorsunuz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="68">Simun Petrus şu yanıtı verdi: “Rab, biz kime gidelim? Sonsuz yaşamın sözleri sendedir.</verse>
				<verse number="69">İman ediyor ve biliyoruz ki, sen Tanrı’nın Kutsalı’sın.”</verse>
				<verse number="70">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Siz Onikiler’i seçen ben değil miyim? Buna karşın içinizden biri iblistir.”</verse>
				<verse number="71">Simun İskariot’un oğlu Yahuda’dan söz ediyordu. Çünkü Yahuda Onikiler’den biri olduğu halde İsa’ya ihanet edecekti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Bundan sonra İsa Celile’de dolaşmaya başladı. Yahudi yetkililer O’nu öldürmeyi amaçladıkları için Yahudiye’de dolaşmak istemiyordu.</verse>
				<verse number="2">Yahudiler’in Çardak Bayramı yaklaşmıştı.</verse>
				<verse number="3">Bu nedenle İsa’nın kardeşleri O’na, “Buradan ayrıl, Yahudiye’ye git” dediler, “Öğrencilerin de yaptığın işleri görsünler.</verse>
				<verse number="4">Çünkü kendini açıkça tanıtmak isteyen bir kimse yaptıklarını gizlemez. Mademki bu şeyleri yapıyorsun, kendini dünyaya göster!”</verse>
				<verse number="5">Kardeşleri bile O’na iman etmiyorlardı.</verse>
				<verse number="6">İsa onlara, “Benim zamanım daha gelmedi” dedi, “Oysa sizin için zaman hep uygundur.</verse>
				<verse number="7">Dünya sizden nefret edemez, ama benden nefret ediyor. Çünkü yaptıklarının kötü olduğuna tanıklık ediyorum.</verse>
				<verse number="8">Siz bu bayramı kutlamaya gidin. Ben şimdilik gitmeyeceğim. Çünkü benim zamanım daha dolmadı.”</verse>
				<verse number="9">İsa bu sözleri söyleyip Celile’de kaldı.</verse>
				<verse number="10">Ne var ki, kardeşleri bayramı kutlamaya gidince, kendisi de gitti. Ancak açıktan açığa değil, gizlice gitti.</verse>
				<verse number="11">Yahudi yetkililer O’nu bayram sırasında arıyor, “O nerede?” diye soruyorlardı.</verse>
				<verse number="12">Kalabalık arasında O’nunla ilgili bir sürü laf fısıldanıyordu. Bazıları, “İyi adamdır”, bazıları da, “Hayır, tam tersine, halkı saptırıyor” diyorlardı.</verse>
				<verse number="13">Bununla birlikte yetkililerden korktukları için, hiç kimse O’ndan açıkça söz etmiyordu.</verse>
				<verse number="14">Bayramın yarısı geçmişti. İsa tapınağa gidip öğretmeye başladı.</verse>
				<verse number="15">Yahudiler şaşırdılar. “Bu adam hiç öğrenim görmediği halde, nasıl bu kadar bilgili olabilir?” dediler.</verse>
				<verse number="16">İsa onlara, “Benim öğretim benim değil, beni gönderenindir” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="17">“Eğer bir kimse Tanrı’nın isteğini yerine getirmek istiyorsa, bu öğretinin Tanrı’dan mı olduğunu, yoksa kendiliğimden mi konuştuğumu bilecektir.</verse>
				<verse number="18">Kendiliğinden konuşan kendini yüceltmek ister, ama kendisini göndereni yüceltmek isteyen doğrudur ve O’nda haksızlık yoktur.</verse>
				<verse number="19">Musa size Kutsal Yasa’yı vermedi mi? Yine de hiçbiriniz Yasa’yı yerine getirmiyor. Neden beni öldürmek istiyorsunuz?”</verse>
				<verse number="20">Kalabalık, “Cin çarpmış seni!” dedi. “Seni öldürmek isteyen kim?”</verse>
				<verse number="21">İsa, “Ben bir mucize yaptım, hepiniz şaşkına döndünüz” diye yanıt verdi.</verse>
				<verse number="22">“Musa size sünneti buyurduğu için –aslında bu, Musa’dan değil, atalarınızdan kalmadır– Şabat Günü birini sünnet edersiniz.</verse>
				<verse number="23">Musa’nın Yasası bozulmasın diye Şabat Günü biri sünnet ediliyor da, Şabat Günü bir adamı tamamen iyileştirdim diye bana neden kızıyorsunuz?</verse>
				<verse number="24">Dış görünüşe göre yargılamayın, yargınız adil olsun.”</verse>
				<verse number="25">Yeruşalimliler’in bazıları, “Öldürmek istedikleri adam bu değil mi?” diyorlardı.</verse>
				<verse number="26">“Bakın, açıkça konuşuyor, O’na bir şey demiyorlar. Yoksa önderler O’nun Mesih olduğunu gerçekten kabul ettiler mi?</verse>
				<verse number="27">Ama biz bu adamın nereden geldiğini biliyoruz. Oysa Mesih geldiği zaman O’nun nereden geldiğini kimse bilmeyecek.”</verse>
				<verse number="28">O sırada tapınakta öğreten İsa yüksek sesle şöyle dedi: “Hem beni tanıyorsunuz, hem de nereden olduğumu biliyorsunuz! Ben kendiliğimden gelmedim. Beni gönderen gerçektir. O’nu siz tanımıyorsunuz.</verse>
				<verse number="29">Ben O’nu tanırım. Çünkü ben O’ndanım, beni O gönderdi.”</verse>
				<verse number="30">Bunun üzerine O’nu yakalamak istediler, ama kimse O’na el sürmedi. Çünkü O’nun saati henüz gelmemişti.</verse>
				<verse number="31">Halktan birçok kişi ise O’na iman etti. “Mesih gelince, bunun yaptıklarından daha mı çok mucize yapacak?” diyorlardı.</verse>
				<verse number="32">Ferisiler halkın İsa hakkında böyle fısıldaştığını duydular. Başkâhinler ve Ferisiler O’nu yakalamak için görevliler gönderdiler.</verse>
				<verse number="33">İsa, “Kısa bir süre daha sizinleyim” dedi, “Sonra beni gönderene gideceğim.</verse>
				<verse number="34">Beni arayacaksınız ama bulamayacaksınız. Ve benim bulunduğum yere siz gelemezsiniz.”</verse>
				<verse number="35">Bunun üzerine Yahudiler birbirlerine, “Bu adam nereye gidecek de biz O’nu bulamayacağız?” dediler. “Yoksa Grekler arasında dağılmış olanlara gidip Grekler’e mi öğretecek?</verse>
				<verse number="36">‘Beni arayacaksınız ama bulamayacaksınız. Ve benim bulunduğum yere siz gelemezsiniz’ diyor. Ne demek istiyor?”</verse>
				<verse number="37">Bayramın son ve en önemli günü İsa ayağa kalktı, yüksek sesle şöyle dedi: “Bir kimse susamışsa bana gelsin, içsin.</verse>
				<verse number="38">Kutsal Yazı’da dendiği gibi, bana iman edenin ‘içinden diri su ırmakları akacaktır.’ ”</verse>
				<verse number="39">Bunu, kendisine iman edenlerin alacağı Ruh’la ilgili olarak söylüyordu. Ruh henüz verilmemişti. Çünkü İsa henüz yüceltilmemişti.</verse>
				<verse number="40">Halktan bazıları bu sözleri işitince, “Gerçekten beklediğimiz peygamber budur” dediler.</verse>
				<verse number="41">Bazıları da, “Bu Mesih’tir” diyorlardı. Başkaları ise, “Olamaz! Mesih Celile’den mi gelecek?” dediler.</verse>
				<verse number="42">“Kutsal Yazı’da, ‘Mesih, Davut’un soyundan, Davut’un yaşadığı Beytlehem Kenti’nden gelecek’ denmemiş midir?”</verse>
				<verse number="43">Böylece İsa’dan dolayı halk arasında ayrılık doğdu.</verse>
				<verse number="44">Bazıları O’nu yakalamak istedilerse de, kimse O’na el sürmedi.</verse>
				<verse number="45">Görevliler geri dönünce, başkâhinlerle Ferisiler, “Niçin O’nu getirmediniz?” diye sordular.</verse>
				<verse number="46">Görevliler, “Hiç kimse hiçbir zaman bu adamın konuştuğu gibi konuşmamıştır” karşılığını verdiler.</verse>
				<verse number="47">Ferisiler, “Yoksa siz de mi aldandınız?” dediler.</verse>
				<verse number="48">“Önderlerden ya da Ferisiler’den O’na iman eden oldu mu hiç?</verse>
				<verse number="49">Kutsal Yasa’yı bilmeyen bu halk lanetlidir.”</verse>
				<verse number="50">İçlerinden biri, daha önce İsa’ya gelen Nikodim, onlara şöyle dedi: “Yasamıza göre, bir adamı dinlemeden, ne yaptığını öğrenmeden onu yargılamak doğru mu?”</verse>
				<verse number="51">İçlerinden biri, daha önce İsa’ya gelen Nikodim, onlara şöyle dedi: “Yasamıza göre, bir adamı dinlemeden, ne yaptığını öğrenmeden onu yargılamak doğru mu?”</verse>
				<verse number="52">Ona, “Yoksa sen de mi Celile’densin?” diye karşılık verdiler. “Araştır, bak, Celile’den peygamber çıkmaz.”</verse>
				<verse number="53">Bundan sonra herkes evine gitti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">İsa ise Zeytin Dağı’na gitti.</verse>
				<verse number="2">Ertesi sabah erkenden yine tapınağa döndü. Bütün halk O’nun yanına geliyordu. O da oturup onlara öğretmeye başladı.</verse>
				<verse number="3">Din bilginleri ve Ferisiler, zina ederken yakalanmış bir kadın getirdiler. Kadını orta yere çıkararak İsa’ya, “Öğretmen, bu kadın tam zina ederken yakalandı” dediler.</verse>
				<verse number="4">Din bilginleri ve Ferisiler, zina ederken yakalanmış bir kadın getirdiler. Kadını orta yere çıkararak İsa’ya, “Öğretmen, bu kadın tam zina ederken yakalandı” dediler.</verse>
				<verse number="5">“Musa, Yasa’da bize böyle kadınların taşlanmasını buyurdu, sen ne dersin?”</verse>
				<verse number="6">Bunları İsa’yı denemek amacıyla söylüyorlardı; O’nu suçlayabilmek için bir neden arıyorlardı. İsa eğilmiş, parmağıyla toprağa yazı yazıyordu.</verse>
				<verse number="7">Durmadan aynı soruyu sormaları üzerine doğruldu ve, “İçinizde kim günahsızsa, ilk taşı o atsın!” dedi.</verse>
				<verse number="8">Sonra yine eğildi, toprağa yazmaya başladı.</verse>
				<verse number="9">Bunu işittikleri zaman, başta yaşlılar olmak üzere, birer birer dışarı çıkıp İsa’yı yalnız bıraktılar. Kadın ise orta yerde duruyordu.</verse>
				<verse number="10">İsa doğrulup ona, “Kadın, nerede onlar? Hiçbiri seni yargılamadı mı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="11">Kadın, “Hiçbiri, Efendim” dedi. İsa, “Ben de seni yargılamıyorum” dedi. “Git, artık bundan sonra günah işleme!”</verse>
				<verse number="12">İsa yine halka seslenip şöyle dedi: “Ben dünyanın ışığıyım. Benim ardımdan gelen, asla karanlıkta yürümez, yaşam ışığına sahip olur.”</verse>
				<verse number="13">Ferisiler, “Sen kendin için tanıklık ediyorsun, tanıklığın geçerli değil” dediler.</verse>
				<verse number="14">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Kendim için tanıklık etsem bile tanıklığım geçerlidir. Çünkü nereden geldiğimi ve nereye gideceğimi biliyorum. Oysa siz nereden geldiğimi, nereye gideceğimi bilmiyorsunuz.</verse>
				<verse number="15">Siz insan gözüyle yargılıyorsunuz. Ben kimseyi yargılamam.</verse>
				<verse number="16">Yargılasam bile benim yargım doğrudur. Çünkü ben yalnız değilim, ben ve beni gönderen Baba, birlikte yargılarız.</verse>
				<verse number="17">Yasanızda da, ‘İki kişinin tanıklığı geçerlidir’ diye yazılmıştır.</verse>
				<verse number="18">Kendim için tanıklık eden bir ben varım, bir de beni gönderen Baba benim için tanıklık ediyor.”</verse>
				<verse number="19">O zaman O’na, “Baban nerede?” diye sordular. İsa şu karşılığı verdi: “Siz ne beni tanırsınız, ne de Babam’ı. Beni tanısaydınız, Babam’ı da tanırdınız.”</verse>
				<verse number="20">İsa bu sözleri tapınakta öğretirken, bağış toplanan yerde söyledi. Kimse O’nu yakalamadı. Çünkü saati henüz gelmemişti.</verse>
				<verse number="21">İsa yine onlara, “Ben gidiyorum. Beni arayacaksınız ve günahınızın içinde öleceksiniz. Benim gideceğim yere siz gelemezsiniz” dedi.</verse>
				<verse number="22">Yahudi yetkililer, “Yoksa kendini mi öldürecek?” dediler. “Çünkü, ‘Benim gideceğim yere siz gelemezsiniz’ diyor.”</verse>
				<verse number="23">İsa onlara, “Siz aşağıdansınız, ben yukarıdanım” dedi. “Siz bu dünyadansınız, ben bu dünyadan değilim.</verse>
				<verse number="24">İşte bu nedenle size, ‘Günahlarınızın içinde öleceksiniz’ dedim. Benim O olduğuma iman etmezseniz, günahlarınızın içinde öleceksiniz.”</verse>
				<verse number="25">O’na, “Sen kimsin?” diye sordular. İsa, “Başlangıçtan beri size ne söyledimse, O’yum” dedi.</verse>
				<verse number="26">“Sizinle ilgili söyleyecek ve sizleri yargılayacak çok şeyim var. Beni gönderen gerçektir. Ben O’ndan işittiklerimi dünyaya bildiriyorum.”</verse>
				<verse number="27">İsa’nın kendilerine Baba’dan söz ettiğini anlamadılar.</verse>
				<verse number="28">Bu nedenle İsa şöyle dedi: “İnsanoğlu’nu yukarı kaldırdığınız zaman benim O olduğumu, kendiliğimden hiçbir şey yapmadığımı, ama tıpkı Baba’nın bana öğrettiği gibi konuştuğumu anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="29">Beni gönderen benimledir, O beni yalnız bırakmadı. Çünkü ben her zaman O’nu hoşnut edeni yaparım.”</verse>
				<verse number="30">Bu sözler üzerine birçokları O’na iman etti.</verse>
				<verse number="31">İsa kendisine iman etmiş olan Yahudiler’e, “Eğer benim sözüme bağlı kalırsanız, gerçekten öğrencilerim olursunuz. Gerçeği bileceksiniz ve gerçek sizi özgür kılacak” dedi.</verse>
				<verse number="32">İsa kendisine iman etmiş olan Yahudiler’e, “Eğer benim sözüme bağlı kalırsanız, gerçekten öğrencilerim olursunuz. Gerçeği bileceksiniz ve gerçek sizi özgür kılacak” dedi.</verse>
				<verse number="33">“Biz İbrahim’in soyundanız” diye karşılık verdiler, “Hiçbir zaman kimseye kölelik etmedik. Nasıl oluyor da sen, ‘Özgür olacaksınız’ diyorsun?”</verse>
				<verse number="34">İsa, “Size doğrusunu söyleyeyim, günah işleyen herkes günahın kölesidir” dedi.</verse>
				<verse number="35">“Köle ev halkının sürekli bir üyesi değildir, ama oğul sürekli üyesidir.</verse>
				<verse number="36">Bunun için, Oğul sizi özgür kılarsa, gerçekten özgür olursunuz.</verse>
				<verse number="37">İbrahim’in soyundan olduğunuzu biliyorum. Yine de beni öldürmek istiyorsunuz. Çünkü yüreğinizde sözüme yer vermiyorsunuz.</verse>
				<verse number="38">Ben Babam’ın yanında gördüklerimi söylüyorum, siz de babanızdan işittiklerinizi yapıyorsunuz.”</verse>
				<verse number="39">“Bizim babamız İbrahim’dir” diye karşılık verdiler. İsa, “İbrahim’in çocukları olsaydınız, İbrahim’in yaptıklarını yapardınız” dedi.</verse>
				<verse number="40">“Ama şimdi beni –Tanrı’dan işittiği gerçeği sizlere bildireni– öldürmek istiyorsunuz. İbrahim bunu yapmadı.</verse>
				<verse number="41">Siz babanızın yaptıklarını yapıyorsunuz.” “Biz zinadan doğmadık. Bir tek Babamız var, o da Tanrı’dır” dediler.</verse>
				<verse number="42">İsa, “Tanrı Babanız olsaydı, beni severdiniz” dedi. “Çünkü ben Tanrı’dan çıkıp geldim. Kendiliğimden gelmedim, beni O gönderdi.</verse>
				<verse number="43">Söylediklerimi neden anlamıyorsunuz? Benim sözümü dinlemeye dayanamıyorsunuz da ondan.</verse>
				<verse number="44">Siz babanız İblis’tensiniz ve babanızın arzularını yerine getirmek istiyorsunuz. O başlangıçtan beri katildi. Gerçeğe bağlı kalmadı. Çünkü onda gerçek yoktur. Yalan söylemesi doğaldır. Çünkü o yalancıdır ve yalanın babasıdır.</verse>
				<verse number="45">Ama ben gerçeği söylüyorum. İşte bunun için bana iman etmiyorsunuz.</verse>
				<verse number="46">Hanginiz bana günahlı olduğumu kanıtlayabilir? Gerçeği söylüyorsam, niçin bana iman etmiyorsunuz?</verse>
				<verse number="47">Tanrı’dan olan, Tanrı’nın sözlerini dinler. İşte siz Tanrı’dan olmadığınız için dinlemiyorsunuz.”</verse>
				<verse number="48">Yahudiler O’na şu karşılığı verdiler: “ ‘Sen, cin çarpmış bir Samiriyeli’sin’ demekte haklı değil miyiz?”</verse>
				<verse number="49">İsa, “Beni cin çarpmadı” dedi. “Ben Babam’ı onurlandırıyorum, ama siz beni aşağılıyorsunuz.</verse>
				<verse number="50">Ben kendimi yüceltmek istemiyorum, ama bunu isteyen ve yargılayan biri vardır.</verse>
				<verse number="51">Size doğrusunu söyleyeyim, bir kimse sözüme uyarsa, ölümü asla görmeyecektir.”</verse>
				<verse number="52">Yahudiler, “Seni cin çarptığını şimdi anlıyoruz” dediler. “İbrahim öldü, peygamberler de öldü. Oysa sen, ‘Bir kimse sözüme uyarsa, ölümü asla tatmayacaktır’ diyorsun.</verse>
				<verse number="53">Yoksa sen babamız İbrahim’den üstün müsün? O öldü, peygamberler de öldü. Sen kendini kim sanıyorsun?”</verse>
				<verse number="54">İsa şu karşılığı verdi: “Eğer ben kendimi yüceltirsem, yüceliğim hiçtir. Beni yücelten, ‘Tanrımız’ diye çağırdığınız Babam’dır.</verse>
				<verse number="55">Siz O’nu tanımıyorsunuz, ama ben tanıyorum. O’nu tanımadığımı söylersem, sizin gibi yalancı olurum. Ama ben O’nu tanıyor ve sözüne uyuyorum.</verse>
				<verse number="56">Babanız İbrahim günümü göreceği için sevinçle coşmuştu. Gördü ve sevindi.”</verse>
				<verse number="57">Yahudiler, “Sen daha elli yaşında bile değilsin. İbrahim’i de mi gördün?” dediler.</verse>
				<verse number="58">İsa, “Size doğrusunu söyleyeyim, İbrahim doğmadan önce ben varım” dedi.</verse>
				<verse number="59">O zaman İsa’yı taşlamak için yerden taş aldılar, ama O gizlenip tapınaktan çıktı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">İsa yolda giderken doğuştan kör bir adam gördü.</verse>
				<verse number="2">Öğrencileri İsa’ya, “Rabbî, kim günah işledi de bu adam kör doğdu? Kendisi mi, yoksa annesi babası mı?” diye sordular.</verse>
				<verse number="3">İsa şu yanıtı verdi: “Ne kendisi, ne de annesi babası günah işledi. Tanrı’nın işleri onun yaşamında görülsün diye kör doğdu.</verse>
				<verse number="4">Beni gönderenin işlerini vakit daha gündüzken yapmalıyız. Gece geliyor, o zaman kimse çalışamaz.</verse>
				<verse number="5">Dünyada olduğum sürece dünyanın ışığı Ben’im.”</verse>
				<verse number="6">Bu sözleri söyledikten sonra yere tükürdü, tükürükle çamur yaptı ve çamuru adamın gözlerine sürdü.</verse>
				<verse number="7">Adama, “Git, Şiloah Havuzu’nda yıkan” dedi. Şiloah, gönderilmiş anlamına gelir. Adam gidip yıkandı, gözleri açılmış olarak döndü.</verse>
				<verse number="8">Komşuları ve onu daha önce dilenirken görenler, “Oturup dilenen adam değil mi bu?” dediler.</verse>
				<verse number="9">Kimi, “Evet, odur” dedi, kimi de “Hayır, ama ona benziyor” dedi. Kendisi ise, “Ben oyum” dedi.</verse>
				<verse number="10">“Öyleyse, gözlerin nasıl açıldı?” diye sordular.</verse>
				<verse number="11">O da şöyle yanıt verdi: “İsa adındaki adam çamur yapıp gözlerime sürdü ve bana, ‘Şiloah’a git, yıkan’ dedi. Ben de gidip yıkandım ve gözlerim açıldı.”</verse>
				<verse number="12">Ona, “Nerede O?” diye sordular. “Bilmiyorum” dedi.</verse>
				<verse number="13">Eskiden kör olan adamı Ferisiler’in yanına götürdüler.</verse>
				<verse number="14">İsa’nın çamur yapıp adamın gözlerini açtığı gün Şabat Günü’ydü.</verse>
				<verse number="15">Bu nedenle Ferisiler de adama gözlerinin nasıl açıldığını sordular. O da, “İsa gözlerime çamur sürdü, yıkandım ve şimdi görüyorum” dedi.</verse>
				<verse number="16">Bunun üzerine Ferisiler’in bazıları, “Bu adam Tanrı’dan değildir” dediler. “Çünkü Şabat Günü’nü tutmuyor.” Ama başkaları, “Günahkâr bir adam nasıl bu tür belirtiler gerçekleştirebilir?” dediler. Böylece aralarında ayrılık doğdu.</verse>
				<verse number="17">Eskiden kör olan adama yine sordular: “Senin gözlerini açtığına göre, O’nun hakkında sen ne diyorsun?” Adam, “O bir peygamberdir” dedi.</verse>
				<verse number="18">Yahudi yetkililer, gözleri açılan adamın annesiyle babasını çağırmadan onun daha önce kör olduğuna ve gözlerinin açıldığına inanmadılar.</verse>
				<verse number="19">Onlara, “Kör doğdu dediğiniz oğlunuz bu mu? Peki, şimdi nasıl görüyor?” diye sordular.</verse>
				<verse number="20">Adamın annesiyle babası şu karşılığı verdiler: “Bunun bizim oğlumuz olduğunu ve kör doğduğunu biliyoruz.</verse>
				<verse number="21">Ama şimdi nasıl gördüğünü, gözlerini kimin açtığını bilmiyoruz, ona sorun. Ergin yaştadır, kendisi için kendisi konuşsun.”</verse>
				<verse number="22">Yahudi yetkililerden korktukları için böyle konuştular. Çünkü yetkililer, İsa’nın Mesih olduğunu açıkça söyleyeni havra dışı etmek için aralarında sözbirliği etmişlerdi.</verse>
				<verse number="23">Bundan dolayı adamın annesiyle babası, “Ergin yaştadır, ona sorun” dediler.</verse>
				<verse number="24">Eskiden kör olan adamı ikinci kez çağırıp, “Tanrı hakkı için doğruyu söyle” dediler, “Biz bu adamın günahkâr olduğunu biliyoruz.”</verse>
				<verse number="25">O da şöyle yanıt verdi: “O’nun günahkâr olup olmadığını bilmiyorum. Bildiğim bir şey var, kördüm, şimdi görüyorum.”</verse>
				<verse number="26">O zaman ona, “Sana ne yaptı? Gözlerini nasıl açtı?” dediler.</verse>
				<verse number="27">Onlara, “Size demin söyledim, ama dinlemediniz” dedi. “Niçin yeniden işitmek istiyorsunuz? Yoksa siz de mi O’nun öğrencileri olmak niyetindesiniz?”</verse>
				<verse number="28">Adama söverek, “O’nun öğrencisi sensin!” dediler. “Biz Musa’nın öğrencileriyiz.</verse>
				<verse number="29">Tanrı’nın Musa’yla konuştuğunu biliyoruz. Ama bu adamın nereden geldiğini bilmiyoruz.”</verse>
				<verse number="30">Adam onlara şu karşılığı verdi: “Şaşılacak şey! O’nun nereden geldiğini bilmiyorsunuz, ama gözlerimi O açtı.</verse>
				<verse number="31">Tanrı’nın, günahkârları dinlemediğini biliriz. Ama Tanrı, kendisine tapan ve isteğini yerine getiren kişiyi dinler.</verse>
				<verse number="32">Dünya var olalı, bir kimsenin doğuştan kör olan birinin gözlerini açtığı duyulmamıştır.</verse>
				<verse number="33">Bu adam Tanrı’dan olmasaydı, hiçbir şey yapamazdı.”</verse>
				<verse number="34">Onlar buna karşılık, “Tamamen günah içinde doğdun, sen mi bize ders vereceksin?” diyerek onu dışarı attılar.</verse>
				<verse number="35">İsa adamı kovduklarını duydu. Onu bularak, “Sen İnsanoğlu’na iman ediyor musun?” diye sordu.</verse>
				<verse number="36">Adam şu yanıtı verdi: “Efendim, O kimdir? Söyle de kendisine iman edeyim.”</verse>
				<verse number="37">İsa, “O’nu gördün. Şimdi seninle konuşan O’dur” dedi.</verse>
				<verse number="38">Adam, “Rab, iman ediyorum!” diyerek İsa’ya tapındı.</verse>
				<verse number="39">İsa, “Görmeyenler görsün, görenler kör olsun diye yargıçlık etmek üzere bu dünyaya geldim” dedi.</verse>
				<verse number="40">O’nun yanında bulunan bazı Ferisiler bu sözleri işitince, “Yoksa biz de mi körüz?” diye sordular.</verse>
				<verse number="41">İsa, “Kör olsaydınız günahınız olmazdı” dedi, “Ama şimdi, ‘Görüyoruz’ dediğiniz için günahınız duruyor.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">“Size doğrusunu söyleyeyim, koyun ağılına kapıdan girmeyip başka yoldan giren kişi hırsız ve hayduttur.</verse>
				<verse number="2">Kapıdan giren ise koyunların çobanıdır.</verse>
				<verse number="3">Kapıyı bekleyen ona kapıyı açar. Koyunlar çobanın sesini işitirler, o da kendi koyunlarını adlarıyla çağırır ve onları dışarı götürür.</verse>
				<verse number="4">Kendi koyunlarının hepsini dışarı çıkarınca önlerinden gider, koyunlar da onu izler. Çünkü onun sesini tanırlar.</verse>
				<verse number="5">Bir yabancının peşinden gitmezler, ondan kaçarlar. Çünkü yabancıların sesini tanımazlar.”</verse>
				<verse number="6">İsa onlara bu örneği anlattıysa da, ne demek istediğini anlamadılar.</verse>
				<verse number="7">Bunun için İsa yine, “Size doğrusunu söyleyeyim” dedi, “Ben koyunların kapısıyım.</verse>
				<verse number="8">Benden önce gelenlerin hepsi hırsız ve hayduttu, ama koyunlar onları dinlemedi.</verse>
				<verse number="9">Kapı Ben’im. Bir kimse benim aracılığımla içeri girerse kurtulur. Girer, çıkar ve otlak bulur.</verse>
				<verse number="10">Hırsız ancak çalıp öldürmek ve yok etmek için gelir. Bense insanlar yaşama, bol yaşama sahip olsunlar diye geldim.</verse>
				<verse number="11">Ben iyi çobanım. İyi çoban koyunları uğruna canını verir.</verse>
				<verse number="12">Koyunların çobanı ve sahibi olmayan ücretli adam, kurdun geldiğini görünce koyunları bırakıp kaçar. Kurt da onları kapar ve dağıtır.</verse>
				<verse number="13">Adam kaçar. Çünkü ücretlidir ve koyunlar için kaygı duymaz.</verse>
				<verse number="14">Ben iyi çobanım. Benimkileri tanırım. Baba beni tanıdığı, ben de Baba’yı tanıdığım gibi, benimkiler de beni tanır. Ben koyunlarımın uğruna canımı veririm.</verse>
				<verse number="15">Ben iyi çobanım. Benimkileri tanırım. Baba beni tanıdığı, ben de Baba’yı tanıdığım gibi, benimkiler de beni tanır. Ben koyunlarımın uğruna canımı veririm.</verse>
				<verse number="16">Bu ağıldan olmayan başka koyunlarım var. Onları da getirmeliyim. Benim sesimi işitecekler ve tek sürü, tek çoban olacak.</verse>
				<verse number="17">Canımı, tekrar geri almak üzere veririm. Bunun için Baba beni sever.</verse>
				<verse number="18">Canımı kimse benden alamaz; ben onu kendiliğimden veririm. Onu vermeye de tekrar geri almaya da yetkim var. Bu buyruğu Babam’dan aldım.”</verse>
				<verse number="19">Bu sözlerden dolayı Yahudiler arasında yine ayrılık doğdu.</verse>
				<verse number="20">Birçoğu, “O’nu cin çarpmış, delidir. Niçin O’nu dinliyorsunuz?” diyordu.</verse>
				<verse number="21">Başkaları ise, “Bunlar, cin çarpmış bir adamın sözleri değil” dediler. “Cin, körlerin gözlerini açabilir mi?”</verse>
				<verse number="22">O sırada Yeruşalim’de Tapınağın Açılışını Anma Bayramı kutlanıyordu. Mevsim kıştı.</verse>
				<verse number="23">İsa tapınağın avlusunda, Süleyman’ın Eyvanı’nda yürüyordu.</verse>
				<verse number="24">Yahudi yetkililer O’nun çevresini sararak, “Bizi daha ne kadar zaman kuşkuda bırakacaksın?” dediler. “Eğer Mesih isen, bize açıkça söyle.”</verse>
				<verse number="25">İsa onlara şu karşılığı verdi: “Size söyledim, ama iman etmiyorsunuz. Babam’ın adıyla yaptığım işler bana tanıklık ediyor.</verse>
				<verse number="26">Ama siz iman etmiyorsunuz. Çünkü benim koyunlarımdan değilsiniz.</verse>
				<verse number="27">Koyunlarım sesimi işitir. Ben onları tanırım, onlar da beni izler.</verse>
				<verse number="28">Onlara sonsuz yaşam veririm; asla mahvolmayacaklar. Onları hiç kimse elimden kapamaz.</verse>
				<verse number="29">Onları bana veren Babam her şeyden üstündür. Onları Baba’nın elinden kapmaya kimsenin gücü yetmez.</verse>
				<verse number="30">Ben ve Baba biriz.”</verse>
				<verse number="31">Yahudi yetkililer O’nu taşlamak için yerden yine taş aldılar.</verse>
				<verse number="32">İsa onlara, “Size Baba’dan kaynaklanan birçok iyi işler gösterdim” dedi. “Bu işlerden hangisi için beni taşlıyorsunuz?”</verse>
				<verse number="33">Şöyle yanıt verdiler: “Seni iyi işlerden ötürü değil, küfrettiğin için taşlıyoruz. İnsan olduğun halde Tanrı olduğunu ileri sürüyorsun.”</verse>
				<verse number="34">İsa şu karşılığı verdi: “Yasanızda, ‘Siz ilahlarsınız, dedim’ diye yazılı değil mi?</verse>
				<verse number="35">Tanrı, kendilerine sözünü gönderdiği kimseleri ilahlar diye adlandırır. Kutsal Yazı da geçerliliğini yitirmez.</verse>
				<verse number="36">Baba beni kendine ayırıp dünyaya gönderdi. Öyleyse ‘Tanrı’nın Oğlu’yum’ dediğim için bana nasıl ‘Küfrediyorsun’ dersiniz?</verse>
				<verse number="37">Eğer Babam’ın işlerini yapmıyorsam, bana iman etmeyin.</verse>
				<verse number="38">Ama yapıyorsam, bana iman etmeseniz bile, yaptığım işlere iman edin. Öyle ki, Baba’nın bende, benim de Baba’da olduğumu bilesiniz ve anlayasınız.”</verse>
				<verse number="39">O’nu yine yakalamaya çalıştılarsa da, ellerinden sıyrılıp kurtuldu.</verse>
				<verse number="40">Tekrar Şeria Irmağı’nın karşı yakasına, Yahya’nın başlangıçta vaftiz ettiği yere gitti ve orada kaldı.</verse>
				<verse number="41">Birçokları, “Yahya hiç mucize yapmadı, ama bu adam için söylediklerinin hepsi doğru çıktı” diyerek İsa’ya geldiler.</verse>
				<verse number="42">Ve orada birçokları O’na iman etti.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Meryem ile kızkardeşi Marta’nın köyü olan Beytanya’dan Lazar adında bir adam hastalanmıştı.</verse>
				<verse number="2">Meryem, Rab’be güzel kokulu yağ sürüp saçlarıyla O’nun ayaklarını silen kadındı. Hasta Lazar ise Meryem’in kardeşiydi.</verse>
				<verse number="3">İki kızkardeş İsa’ya, “Rab, sevdiğin kişi hasta” diye haber gönderdiler.</verse>
				<verse number="4">İsa bunu işitince, “Bu hastalık ölümle sonuçlanmayacak; Tanrı’nın yüceliğine, Tanrı Oğlu’nun yüceltilmesine hizmet edecek” dedi.</verse>
				<verse number="5">İsa Marta’yı, kızkardeşini ve Lazar’ı severdi.</verse>
				<verse number="6">Bu nedenle, Lazar’ın hasta olduğunu duyunca bulunduğu yerde iki gün daha kaldıktan sonra öğrencilere, “Yahudiye’ye dönelim” dedi.</verse>
				<verse number="7">Bu nedenle, Lazar’ın hasta olduğunu duyunca bulunduğu yerde iki gün daha kaldıktan sonra öğrencilere, “Yahudiye’ye dönelim” dedi.</verse>
				<verse number="8">Öğrenciler, “Rabbî” dediler, “Yahudi yetkililer demin seni taşlamaya kalkıştılar. Yine oraya mı gidiyorsun?”</verse>
				<verse number="9">İsa şu karşılığı verdi: “Günün on iki saati yok mu? Gündüz yürüyen sendelemez. Çünkü bu dünyanın ışığını görür.</verse>
				<verse number="10">Oysa gece yürüyen sendeler. Çünkü kendisinde ışık yoktur.”</verse>
				<verse number="11">Bu sözleri söyledikten sonra, “Dostumuz Lazar uyudu” diye ekledi, “Onu uyandırmaya gidiyorum.”</verse>
				<verse number="12">Öğrenciler, “Ya Rab” dediler, “Uyuduysa iyileşecektir.”</verse>
				<verse number="13">İsa Lazar’ın ölümünden söz ediyordu, ama onlar olağan uykudan söz ettiğini sanmışlardı.</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine İsa açıkça, “Lazar öldü” dedi.</verse>
				<verse number="15">“İman edesiniz diye, orada bulunmadığıma sizin için seviniyorum. Şimdi onun yanına gidelim.”</verse>
				<verse number="16">“İkiz ” diye anılan Tomas öbür öğrencilere, “Biz de gidelim, O’nunla birlikte ölelim!” dedi.</verse>
				<verse number="17">İsa Beytanya’ya yaklaşınca Lazar’ın dört gündür mezarda olduğunu öğrendi.</verse>
				<verse number="18">Beytanya, Yeruşalim’e on beş ok atımı kadar uzaklıktaydı.</verse>
				<verse number="19">Birçok Yahudi, kardeşlerini yitiren Marta’yla Meryem’i avutmaya gelmişti.</verse>
				<verse number="20">Marta İsa’nın geldiğini duyunca O’nu karşılamaya çıktı, Meryem ise evde kaldı.</verse>
				<verse number="21">Marta İsa’ya, “Ya Rab” dedi, “Burada olsaydın, kardeşim ölmezdi.</verse>
				<verse number="22">Şimdi bile, Tanrı’dan ne dilersen Tanrı’nın onu sana vereceğini biliyorum.”</verse>
				<verse number="23">İsa, “Kardeşin dirilecektir” dedi.</verse>
				<verse number="24">Marta, “Son gün, diriliş günü onun dirileceğini biliyorum” dedi.</verse>
				<verse number="25">İsa ona, “Diriliş ve yaşam Ben’im” dedi. “Bana iman eden kişi ölse de yaşayacaktır.</verse>
				<verse number="26">Yaşayan ve bana iman eden asla ölmeyecek. Buna iman ediyor musun?”</verse>
				<verse number="27">Marta, “Evet, ya Rab” dedi. “Senin, dünyaya gelecek olan Tanrı’nın Oğlu Mesih olduğuna iman ettim.”</verse>
				<verse number="28">Bunu söyledikten sonra gidip kızkardeşi Meryem’i gizlice çağırdı. “Öğretmen burada, seni çağırıyor” dedi.</verse>
				<verse number="29">Meryem bunu işitince hemen kalkıp İsa’nın yanına gitti.</verse>
				<verse number="30">İsa henüz köye varmamıştı, hâlâ Marta’nın kendisini karşıladığı yerdeydi.</verse>
				<verse number="31">Meryem’le birlikte evde bulunan ve kendisini teselli eden Yahudiler, onun hızla kalkıp dışarı çıktığını gördüler. Ağlamak için mezara gittiğini sanarak onu izlediler.</verse>
				<verse number="32">Meryem İsa’nın bulunduğu yere vardı. O’nu görünce ayaklarına kapanarak, “Ya Rab” dedi, “Burada olsaydın, kardeşim ölmezdi.”</verse>
				<verse number="33">Meryem’in ve onunla gelen Yahudiler’in ağladığını gören İsa’nın içini hüzün kapladı, yüreği sızladı.</verse>
				<verse number="34">“Onu nereye koydunuz?” diye sordu. O’na, “Ya Rab, gel gör” dediler.</verse>
				<verse number="35">İsa ağladı.</verse>
				<verse number="36">Yahudiler, “Bakın, onu ne kadar seviyormuş!” dediler.</verse>
				<verse number="37">Ama içlerinden bazıları, “Körün gözlerini açan bu kişi, Lazar’ın ölümünü de önleyemez miydi?” dediler.</verse>
				<verse number="38">İsa yine derinden hüzünlenerek mezara vardı. Mezar bir mağaraydı, girişinde de bir taş duruyordu.</verse>
				<verse number="39">İsa, “Taşı çekin!” dedi. Ölenin kızkardeşi Marta, “Rab, o artık kokmuştur, öleli dört gün oldu” dedi.</verse>
				<verse number="40">İsa ona, “Ben sana, ‘İman edersen Tanrı’nın yüceliğini göreceksin’ demedim mi?” dedi.</verse>
				<verse number="41">Bunun üzerine taşı çektiler. İsa gözlerini gökyüzüne kaldırarak şöyle dedi: “Baba, beni işittiğin için sana şükrediyorum.</verse>
				<verse number="42">Beni her zaman işittiğini biliyordum. Ama bunu, çevrede duran halk için, beni senin gönderdiğine iman etsinler diye söyledim.”</verse>
				<verse number="43">Bunları söyledikten sonra yüksek sesle, “Lazar, dışarı çık!” diye bağırdı.</verse>
				<verse number="44">Ölü, elleri ayakları sargılarla bağlı, yüzü peşkirle sarılmış olarak dışarı çıktı. İsa oradakilere, “Onu çözün, bırakın gitsin” dedi.</verse>
				<verse number="45">O zaman, Meryem’e gelen ve İsa’nın yaptıklarını gören Yahudiler’in birçoğu İsa’ya iman etti.</verse>
				<verse number="46">Ama içlerinden bazıları Ferisiler’e giderek İsa’nın yaptıklarını onlara bildirdiler.</verse>
				<verse number="47">Bunun üzerine başkâhinler ve Ferisiler, Yüksek Kurul’u toplayıp dediler ki, “Ne yapacağız? Bu adam birçok doğaüstü belirti gerçekleştiriyor.</verse>
				<verse number="48">Böyle devam etmesine izin verirsek, herkes O’na iman edecek. Romalılar da gelip kutsal yerimizi ve ulusumuzu ortadan kaldıracaklar.”</verse>
				<verse number="49">İçlerinden biri, o yıl başkâhin olan Kayafa, “Hiçbir şey bilmiyorsunuz” dedi.</verse>
				<verse number="50">“Bütün ulus yok olacağına, halk uğruna bir tek adamın ölmesi sizin için daha uygun. Bunu anlamıyor musunuz?”</verse>
				<verse number="51">Bunu kendiliğinden söylemiyordu. O yılın başkâhini olarak İsa’nın, ulusun uğruna, ve yalnız ulusun uğruna değil, Tanrı’nın dağılmış çocuklarını toplayıp birleştirmek için de öleceğine ilişkin peygamberlikte bulunuyordu.</verse>
				<verse number="52">Bunu kendiliğinden söylemiyordu. O yılın başkâhini olarak İsa’nın, ulusun uğruna, ve yalnız ulusun uğruna değil, Tanrı’nın dağılmış çocuklarını toplayıp birleştirmek için de öleceğine ilişkin peygamberlikte bulunuyordu.</verse>
				<verse number="53">Böylece o günden itibaren İsa’yı öldürmek için düzen kurmaya başladılar.</verse>
				<verse number="54">Bu yüzden İsa artık Yahudiler arasında açıkça dolaşmaz oldu. Oradan ayrılarak çöle yakın bir yere, Efrayim denilen kente gitti. Öğrencileriyle birlikte orada kaldı.</verse>
				<verse number="55">Yahudiler’in Fısıh Bayramı yakındı. Taşradakilerin birçoğu bayramdan önce arınmak için Yeruşalim’e gitti.</verse>
				<verse number="56">Orada İsa’yı arayıp durdular. Tapınaktayken birbirlerine, “Ne dersiniz, bayrama hiç gelmeyecek mi?” diye soruyorlardı.</verse>
				<verse number="57">Başkâhinlerle Ferisiler O’nu yakalayabilmek için, yerini bilenlerin haber vermesini buyurmuşlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">İsa, Fısıh Bayramı’ndan altı gün önce, ölümden dirilttiği Lazar’ın bulunduğu Beytanya’ya geldi.</verse>
				<verse number="2">Orada kendisi için bir ziyafet düzenlediler. Marta hizmet ediyordu. İsa’yla birlikte sofrada oturanlardan biri de Lazar’dı.</verse>
				<verse number="3">Meryem, çok değerli saf hintsümbülü yağından yarım litre kadar getirerek İsa’nın ayaklarına sürdü ve saçlarıyla ayaklarını sildi. Ev yağın güzel kokusuyla doldu.</verse>
				<verse number="4">Ama öğrencilerinden biri, İsa’ya sonradan ihanet eden Yahuda İskariot, “Bu yağ neden üç yüz dinara satılıp parası yoksullara verilmedi?” dedi.</verse>
				<verse number="5">Ama öğrencilerinden biri, İsa’ya sonradan ihanet eden Yahuda İskariot, “Bu yağ neden üç yüz dinara satılıp parası yoksullara verilmedi?” dedi.</verse>
				<verse number="6">Bunu, yoksullarla ilgilendiği için değil, hırsız olduğu için söylüyordu. Ortak para kutusu ondaydı ve kutuya konulandan aşırıyordu.</verse>
				<verse number="7">İsa, “Kadını rahat bırak” dedi. “Bunu benim gömüleceğim gün için saklasın.</verse>
				<verse number="8">Yoksullar her zaman aranızdadır, ama ben her zaman aranızda olmayacağım.”</verse>
				<verse number="9">Yahudiler’den büyük bir kalabalık İsa’nın Beytanya’da bulunduğunu öğrendi ve yalnız İsa için değil, O’nun ölümden dirilttiği Lazar’ı da görmek için oraya geldi.</verse>
				<verse number="10">Başkâhinler ise Lazar’ı da öldürmeyi tasarladılar.</verse>
				<verse number="11">Çünkü onun yüzünden birçok Yahudi gidip İsa’ya iman ediyordu.</verse>
				<verse number="12">Ertesi gün, bayramı kutlamaya gelen büyük kalabalık İsa’nın Yeruşalim’e gelmekte olduğunu duydu.</verse>
				<verse number="13">Hurma dalları alarak O’nu karşılamaya çıktılar. “Hozana! Rab’bin adıyla gelene, İsrail’in Kralı’na övgüler olsun!” diye bağırıyorlardı.</verse>
				<verse number="14">İsa bir sıpa bulup üzerine bindi. Yazılmış olduğu gibi, “Korkma, ey Siyon kızı! İşte, Kralın sıpaya binmiş geliyor.”</verse>
				<verse number="15">İsa bir sıpa bulup üzerine bindi. Yazılmış olduğu gibi, “Korkma, ey Siyon kızı! İşte, Kralın sıpaya binmiş geliyor.”</verse>
				<verse number="16">Öğrencileri ilkin bunları anlamadılar. Ama İsa yüceltildikten sonra bu sözlerin O’nun hakkında yazıldığını, halkın bunları O’nun için yaptığını hatırladılar.</verse>
				<verse number="17">Lazar’ı mezardan çağırıp ölümden dirilttiği sırada İsa’yla birlikte bulunan kalabalık buna tanıklık etti.</verse>
				<verse number="18">İsa’nın bu doğaüstü belirtiyi gerçekleştirdiğini duyan halk O’nu karşılamaya çıktı.</verse>
				<verse number="19">Ferisiler ise birbirlerine, “Görüyorsunuz, elinizden hiçbir şey gelmiyor. Bütün dünya O’nun peşine takıldı” dediler.</verse>
				<verse number="20">Bayramda tapınmak üzere Yeruşalim’e gidenler arasında bazı Grekler vardı.</verse>
				<verse number="21">Bunlar, Celile’nin Beytsayda Kenti’nden olan Filipus’a gelerek, “Efendimiz, İsa’yı görmek istiyoruz” diye rica ettiler.</verse>
				<verse number="22">Filipus gitti, bunu Andreas’a bildirdi. Andreas ve Filipus da gidip İsa’ya haber verdiler.</verse>
				<verse number="23">İsa, “İnsanoğlu’nun yüceltileceği saat geldi” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="24">“Size doğrusunu söyleyeyim, buğday tanesi toprağa düşüp ölmedikçe yalnız kalır. Ama ölürse çok ürün verir.</verse>
				<verse number="25">Canını seven onu yitirir. Ama bu dünyada canını gözden çıkaran onu sonsuz yaşam için koruyacaktır.</verse>
				<verse number="26">Bana hizmet etmek isteyen, ardımdan gelsin. Ben neredeysem bana hizmet eden de orada olacak. Baba, bana hizmet edeni onurlandıracaktır.</verse>
				<verse number="27">Şimdi yüreğim sıkılıyor, ne diyeyim? ‘Baba, beni bu saatten kurtar’ mı diyeyim? Ama ben bu amaç için bu saate geldim.</verse>
				<verse number="28">Baba, adını yücelt!” Bunun üzerine gökten bir ses geldi: “Adımı yücelttim ve yine yücelteceğim.”</verse>
				<verse number="29">Orada duran ve bunu işiten kalabalık, “Gök gürledi” dedi. Başkaları, “Bir melek O’nunla konuştu” dedi.</verse>
				<verse number="30">İsa, “Bu ses benim için değil, sizin içindi” dedi.</verse>
				<verse number="31">“Bu dünya şimdi yargılanıyor. Bu dünyanın egemeni şimdi dışarı atılacak.</verse>
				<verse number="32">Ben yerden yukarı kaldırıldığım zaman bütün insanları kendime çekeceğim.”</verse>
				<verse number="33">İsa bunu, nasıl öleceğini belirtmek için söylüyordu.</verse>
				<verse number="34">Kalabalık O’na şöyle karşılık verdi: “Kutsal Yasa’dan öğrendiğimize göre Mesih sonsuza dek kalacaktır. Nasıl oluyor da sen, ‘İnsanoğlu yukarı kaldırılmalıdır’ diyorsun? Kimdir bu İnsanoğlu?”</verse>
				<verse number="35">İsa, “Işık kısa bir süre daha aranızdadır” dedi. “Karanlıkta kalmamak için ışığınız varken yürüyün. Karanlıkta yürüyen nereye gittiğini bilmez.</verse>
				<verse number="36">Sizde ışık varken ışığa iman edin ki, ışık oğulları olasınız.” İsa bu sözleri söyledikten sonra uzaklaşıp onlardan gizlendi.</verse>
				<verse number="37">Gözleri önünde bunca doğaüstü belirti gerçekleştirdiği halde O’na iman etmediler.</verse>
				<verse number="38">Bütün bunlar Peygamber Yeşaya’nın söylediği şu söz yerine gelsin diye oldu: “Rab, verdiğimiz habere kim inandı? Rab’bin gücü kime açıklandı?”</verse>
				<verse number="39">İşte bu yüzden iman edemiyorlardı. Nitekim Yeşaya başka bir yerde de şöyle demişti: “Tanrı onların gözlerini kör etti Ve yüreklerini nasırlaştırdı. Öyle ki, gözleri görmesin, Yürekleri anlamasın Ve bana dönmesinler. Dönselerdi, onları iyileştirirdim.”</verse>
				<verse number="40">İşte bu yüzden iman edemiyorlardı. Nitekim Yeşaya başka bir yerde de şöyle demişti: “Tanrı onların gözlerini kör etti Ve yüreklerini nasırlaştırdı. Öyle ki, gözleri görmesin, Yürekleri anlamasın Ve bana dönmesinler. Dönselerdi, onları iyileştirirdim.”</verse>
				<verse number="41">Bunları söyleyen Yeşaya, İsa’nın yüceliğini görmüş ve O’nun hakkında konuşmuştu.</verse>
				<verse number="42">Bununla birlikte, önderlerin bile birçoğu İsa’ya iman etti. Ama Ferisiler yüzünden, havra dışı edilmemek için iman ettiklerini açıkça söylemediler.</verse>
				<verse number="43">Çünkü insandan gelen övgüyü, Tanrı’dan gelen övgüden daha çok seviyorlardı.</verse>
				<verse number="44">İsa yüksek sesle, “Bana iman eden bana değil, beni gönderene iman etmiş olur” dedi.</verse>
				<verse number="45">“Beni gören beni göndereni de görür.</verse>
				<verse number="46">Bana iman eden hiç kimse karanlıkta kalmasın diye, dünyaya ışık olarak geldim.</verse>
				<verse number="47">Sözlerimi işitip de onlara uymayanı ben yargılamam. Çünkü ben dünyayı yargılamaya değil, dünyayı kurtarmaya geldim.</verse>
				<verse number="48">Beni reddeden ve sözlerimi kabul etmeyen kişiyi yargılayacak biri var. O kişiyi son günde yargılayacak olan, söylediğim sözdür.</verse>
				<verse number="49">Çünkü ben kendiliğimden konuşmadım. Beni gönderen Baba’nın kendisi ne söylemem ve ne konuşmam gerektiğini bana buyurdu.</verse>
				<verse number="50">O’nun buyruğunun sonsuz yaşam olduğunu biliyorum. Bunun için ne söylüyorsam, Baba’nın bana söylediği gibi söylüyorum.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Fısıh Bayramı’ndan önceydi. İsa, bu dünyadan ayrılıp Baba’ya gideceği saatin geldiğini biliyordu. Dünyada kendisine ait olanları hep sevmişti; sonuna kadar da sevdi.</verse>
				<verse number="2">Akşam yemeği sırasında İblis, Simun İskariot’un oğlu Yahuda’nın yüreğine İsa’ya ihanet etme isteğini koymuştu bile.</verse>
				<verse number="3">İsa, Baba’nın her şeyi kendisine teslim ettiğini, kendisinin Tanrı’dan çıkıp geldiğini ve Tanrı’ya döneceğini biliyordu.</verse>
				<verse number="4">Yemekten kalktı, üstlüğünü bir yana koydu, bir havlu alıp beline doladı.</verse>
				<verse number="5">Sonra bir leğene su doldurup öğrencilerin ayaklarını yıkamaya ve beline doladığı havluyla kurulamaya başladı.</verse>
				<verse number="6">İsa, Simun Petrus’a geldi. Simun, “Ya Rab, ayaklarımı sen mi yıkayacaksın?” dedi.</verse>
				<verse number="7">İsa ona şu yanıtı verdi: “Ne yaptığımı şimdi anlayamazsın, ama sonra anlayacaksın.”</verse>
				<verse number="8">Petrus, “Benim ayaklarımı asla yıkamayacaksın!” dedi. İsa, “Yıkamazsam yanımda yerin olmaz” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="9">Simun Petrus, “Ya Rab, o halde yalnız ayaklarımı değil, ellerimi ve başımı da yıka!” dedi.</verse>
				<verse number="10">İsa ona dedi ki, “Yıkanmış olan tamamen temizdir; ayaklarının yıkanmasından başka şeye ihtiyacı yoktur. Sizler temizsiniz, ama hepiniz değil.”</verse>
				<verse number="11">İsa, kendisine kimin ihanet edeceğini biliyordu. Bu nedenle, “Hepiniz temiz değilsiniz” demişti.</verse>
				<verse number="12">Onların ayaklarını yıkadıktan sonra giyinip yine sofraya oturdu. “Size ne yaptığımı anlıyor musunuz?” dedi.</verse>
				<verse number="13">“Siz beni Öğretmen ve Rab diye çağırıyorsunuz. Doğru söylüyorsunuz, öyleyim.</verse>
				<verse number="14">Ben Rab ve Öğretmen olduğum halde ayaklarınızı yıkadım; öyleyse, sizler de birbirinizin ayaklarını yıkamalısınız.</verse>
				<verse number="15">Size yaptığımın aynısını yapmanız için bir örnek gösterdim.</verse>
				<verse number="16">Size doğrusunu söyleyeyim, köle efendisinden, elçi de kendisini gönderenden üstün değildir.</verse>
				<verse number="17">Bildiğiniz bu şeyleri yaparsanız, ne mutlu size!”</verse>
				<verse number="18">“Hepiniz için söylemiyorum, ben seçtiklerimi bilirim. Ama, ‘Ekmeğimi yiyen bana ihanet etti ’ diyen Kutsal Yazı’nın yerine gelmesi için böyle olacak.</verse>
				<verse number="19">Size şimdiden, bunlar olmadan önce söylüyorum ki, bunlar olunca, benim O olduğuma inanasınız.</verse>
				<verse number="20">Size doğrusunu söyleyeyim, benim gönderdiğim herhangi bir kimseyi kabul eden beni kabul etmiş olur. Beni kabul eden de beni göndereni kabul etmiş olur.”</verse>
				<verse number="21">İsa bunları söyledikten sonra ruhunda derin bir sıkıntı duydu. Açıkça konuşarak, “Size doğrusunu söyleyeyim, sizden biri bana ihanet edecek” dedi.</verse>
				<verse number="22">Öğrenciler, kimden söz ettiğini merak ederek birbirlerine baktılar.</verse>
				<verse number="23">Öğrencilerinden biri İsa’nın göğsüne yaslanmıştı. İsa onu severdi.</verse>
				<verse number="24">Simun Petrus bu öğrenciye, kimden söz ettiğini İsa’ya sorması için işaret etti.</verse>
				<verse number="25">O da İsa’nın göğsüne yaslanmış durumda, “Ya Rab, kimdir o?” diye sordu.</verse>
				<verse number="26">İsa, “Lokmayı sahana batırıp kime verirsem odur” diye yanıtladı. Sonra lokmayı batırıp Simun İskariot’un oğlu Yahuda’ya verdi.</verse>
				<verse number="27">Yahuda lokmayı alır almaz Şeytan onun içine girdi. İsa da ona, “Yapacağını tez yap!” dedi.</verse>
				<verse number="28">Sofrada oturanların hiçbiri, İsa’nın ona bu sözleri neden söylediğini anlamadı.</verse>
				<verse number="29">Para kutusu Yahuda’da olduğundan, bazıları İsa’nın ona, “Bayram için bize gerekli şeyleri al” ya da, “Yoksullara bir şey ver” demek istediğini sandılar.</verse>
				<verse number="30">Yahuda lokmayı aldıktan hemen sonra dışarı çıktı. Gece olmuştu.</verse>
				<verse number="31">Yahuda dışarı çıkınca İsa, “İnsanoğlu şimdi yüceltildi” dedi. “Tanrı da O’nda yüceltildi.</verse>
				<verse number="32">Tanrı O’nda yüceltildiğine göre, Tanrı da O’nu kendinde yüceltecek. Hem de hemen yüceltecektir.</verse>
				<verse number="33">Çocuklar! Kısa bir süre daha sizinleyim. Beni arayacaksınız, ama Yahudiler’e söylediğim gibi, şimdi size de söylüyorum, benim gideceğim yere siz gelemezsiniz.</verse>
				<verse number="34">Size yeni bir buyruk veriyorum: Birbirinizi sevin. Sizi sevdiğim gibi siz de birbirinizi sevin.</verse>
				<verse number="35">Birbirinize sevginiz olursa, herkes bununla benim öğrencilerim olduğunuzu anlayacaktır.”</verse>
				<verse number="36">Simun Petrus O’na, “Ya Rab, nereye gidiyorsun?” diye sordu. İsa, “Gideceğim yere şimdi ardımdan gelemezsin, ama sonra geleceksin” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="37">Petrus, “Ya Rab, neden şimdi senin ardından gelemeyeyim? Senin için canımı veririm!” dedi.</verse>
				<verse number="38">İsa şöyle yanıtladı: “Benim için canını mı vereceksin? Sana doğrusunu söyleyeyim, horoz ötmeden beni üç kez inkâr edeceksin.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">“Yüreğiniz sıkılmasın. Tanrı’ya iman edin, bana da iman edin.</verse>
				<verse number="2">Babam’ın evinde kalacak çok yer var. Öyle olmasa size söylerdim. Çünkü size yer hazırlamaya gidiyorum.</verse>
				<verse number="3">Gider ve size yer hazırlarsam, siz de benim bulunduğum yerde olasınız diye yine gelip sizi yanıma alacağım.</verse>
				<verse number="4">Benim gideceğim yerin yolunu biliyorsunuz.”</verse>
				<verse number="5">Tomas, “Ya Rab, senin nereye gideceğini bilmiyoruz, yolu nasıl bilebiliriz?” dedi.</verse>
				<verse number="6">İsa, “Yol, gerçek ve yaşam Ben’im” dedi. “Benim aracılığım olmadan Baba’ya kimse gelemez.</verse>
				<verse number="7">Beni tanısaydınız, Babam’ı da tanırdınız. Artık O’nu tanıyorsunuz, O’nu gördünüz.”</verse>
				<verse number="8">Filipus, “Ya Rab, bize Baba’yı göster, bu bize yeter” dedi.</verse>
				<verse number="9">İsa, “Filipus” dedi, “Bunca zamandır sizinle birlikteyim. Beni daha tanımadın mı? Beni görmüş olan, Baba’yı görmüştür. Sen nasıl, ‘Bize Baba’yı göster’ diyorsun?</verse>
				<verse number="10">Benim Baba’da, Baba’nın da bende olduğuna inanmıyor musun? Size söylediğim sözleri kendiliğimden söylemiyorum, ama bende yaşayan Baba kendi işlerini yapıyor.</verse>
				<verse number="11">Bana iman edin; ben Baba’dayım, Baba da bendedir. Hiç değilse bu işlerden dolayı iman edin.</verse>
				<verse number="12">Size doğrusunu söyleyeyim, benim yaptığım işleri, bana iman eden de yapacak; hatta daha büyüklerini yapacaktır. Çünkü ben Baba’ya gidiyorum.</verse>
				<verse number="13">Baba Oğul’da yüceltilsin diye, benim adımla dilediğiniz her şeyi yapacağım.</verse>
				<verse number="14">Benim adımla benden ne dilerseniz yapacağım.”</verse>
				<verse number="15">“Beni seviyorsanız, buyruklarımı yerine getirirsiniz.</verse>
				<verse number="16">Ben de Baba’dan dileyeceğim. O sonsuza dek sizinle birlikte olsun diye size başka bir Yardımcı, Gerçeğin Ruhu’nu verecek. Dünya O’nu kabul edemez. Çünkü O’nu ne görür, ne de tanır. Siz O’nu tanıyorsunuz. Çünkü O aranızda yaşıyor ve içinizde olacaktır.</verse>
				<verse number="17">Ben de Baba’dan dileyeceğim. O sonsuza dek sizinle birlikte olsun diye size başka bir Yardımcı, Gerçeğin Ruhu’nu verecek. Dünya O’nu kabul edemez. Çünkü O’nu ne görür, ne de tanır. Siz O’nu tanıyorsunuz. Çünkü O aranızda yaşıyor ve içinizde olacaktır.</verse>
				<verse number="18">Sizi öksüz bırakmayacağım, size geri döneceğim.</verse>
				<verse number="19">Az sonra dünya artık beni görmeyecek, ama siz beni göreceksiniz. Ben yaşadığım için siz de yaşayacaksınız.</verse>
				<verse number="20">O gün anlayacaksınız ki, ben Babam’dayım, siz bendesiniz, ben de sizdeyim.</verse>
				<verse number="21">Kim buyruklarımı bilir ve yerine getirirse, işte beni seven odur. Beni seveni Babam da sevecektir. Ben de onu seveceğim ve kendimi ona göstereceğim.”</verse>
				<verse number="22">Yahuda –İskariot değil– O’na, “Ya Rab, nasıl olur da kendini dünyaya göstermeyip bize göstereceksin?” diye sordu.</verse>
				<verse number="23">İsa ona şu karşılığı verdi: “Beni seven sözüme uyar, Babam da onu sever. Biz de ona gelir, onunla birlikte yaşarız.</verse>
				<verse number="24">Beni sevmeyen, sözlerime uymaz. İşittiğiniz söz benim değil, beni gönderen Baba’nındır.</verse>
				<verse number="25">“Ben daha aranızdayken size bunları söyledim.</verse>
				<verse number="26">Ama Baba’nın benim adımla göndereceği Yardımcı, Kutsal Ruh, size her şeyi öğretecek, bütün söylediklerimi size hatırlatacak.</verse>
				<verse number="27">Size esenlik bırakıyorum, size kendi esenliğimi veriyorum. Ben size dünyanın verdiği gibi vermiyorum. Yüreğiniz sıkılmasın ve korkmasın.</verse>
				<verse number="28">Size, ‘Gidiyorum, ama yanınıza döneceğim’ dediğimi işittiniz. Beni sevseydiniz, Baba’ya gideceğim için sevinirdiniz. Çünkü Baba benden üstündür.</verse>
				<verse number="29">Bunları size şimdiden, her şey olup bitmeden önce söyledim. Öyle ki, bunlar olunca inanasınız.</verse>
				<verse number="30">Artık sizinle uzun uzun konuşmayacağım. Çünkü bu dünyanın egemeni geliyor. Onun benim üzerimde hiçbir yetkisi yoktur.</verse>
				<verse number="31">Ama dünyanın, Baba’yı sevdiğimi ve Baba’nın bana buyurduğu her şeyi yerine getirdiğimi anlamasını istiyorum. Haydi kalkın, buradan gidelim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">“Ben gerçek asmayım ve Babam bağcıdır.</verse>
				<verse number="2">Bende meyve vermeyen her çubuğu kesip atar, meyve veren her çubuğu ise daha çok meyve versin diye budayıp temizler.</verse>
				<verse number="3">Size söylediğim sözle siz şimdiden temizsiniz.</verse>
				<verse number="4">Bende kalın, ben de sizde kalayım. Çubuk asmada kalmazsa kendiliğinden meyve veremez. Bunun gibi, siz de bende kalmazsanız meyve veremezsiniz.</verse>
				<verse number="5">Ben asmayım, siz çubuklarsınız. Bende kalan ve benim kendisinde kaldığım kişi çok meyve verir. Bensiz hiçbir şey yapamazsınız.</verse>
				<verse number="6">Bir kimse bende kalmazsa, çubuk gibi dışarı atılır ve kurur. Böylelerini toplar, ateşe atıp yakarlar.</verse>
				<verse number="7">Eğer bende kalırsanız ve sözlerim sizde kalırsa, ne isterseniz dileyin, size verilecektir.</verse>
				<verse number="8">Babam çok meyve vermenizle yüceltilir. Böylelikle öğrencilerim olursunuz.</verse>
				<verse number="9">“Baba’nın beni sevdiği gibi, ben de sizi sevdim. Benim sevgimde kalın.</verse>
				<verse number="10">Eğer buyruklarımı yerine getirirseniz sevgimde kalırsınız, tıpkı benim de Babam’ın buyruklarını yerine getirdiğim ve sevgisinde kaldığım gibi...</verse>
				<verse number="11">Bunları size, sevincim sizde olsun ve sevinciniz tamamlansın diye söyledim.</verse>
				<verse number="12">Benim buyruğum şudur: Sizi sevdiğim gibi birbirinizi sevin.</verse>
				<verse number="13">Hiç kimsede, insanın, dostları uğruna canını vermesinden daha büyük bir sevgi yoktur.</verse>
				<verse number="14">Size buyurduklarımı yaparsanız, benim dostlarım olursunuz.</verse>
				<verse number="15">Artık size kul demiyorum. Çünkü kul efendisinin ne yaptığını bilmez. Size dost dedim. Çünkü Babam’dan bütün işittiklerimi size bildirdim.</verse>
				<verse number="16">Siz beni seçmediniz, ben sizi seçtim. Gidip meyve veresiniz, meyveniz de kalıcı olsun diye sizi ben atadım. Öyle ki, benim adımla Baba’dan ne dilerseniz size versin.</verse>
				<verse number="17">Size şu buyruğu veriyorum: Birbirinizi sevin!”</verse>
				<verse number="18">“Dünya sizden nefret ederse, sizden önce benden nefret etmiş olduğunu bilin.</verse>
				<verse number="19">Dünyadan olsaydınız, dünya kendisine ait olanı severdi. Ne var ki, dünyanın değilsiniz; ben sizi dünyadan seçtim. Bunun için dünya sizden nefret ediyor.</verse>
				<verse number="20">Size söylediğim sözü hatırlayın: ‘Köle efendisinden üstün değildir.’ Bana zulmettilerse, size de zulmedecekler. Benim sözüme uydularsa, sizinkine de uyacaklar.</verse>
				<verse number="21">Bütün bunları size benim adımdan ötürü yapacaklar. Çünkü beni göndereni tanımıyorlar.</verse>
				<verse number="22">Eğer gelmemiş ve onlara söylememiş olsaydım, günahları olmazdı; ama şimdi günahları için özürleri yoktur.</verse>
				<verse number="23">Benden nefret eden, Babam’dan da nefret eder.</verse>
				<verse number="24">Başka hiç kimsenin yapmadığı işleri onların arasında yapmamış olsaydım, günahları olmazdı. Şimdiyse yaptıklarımı gördükleri halde hem benden hem de Babam’dan nefret ettiler.</verse>
				<verse number="25">Bu, yasalarında yazılı, ‘Yok yere benden nefret ettiler’ sözü yerine gelsin diye oldu.</verse>
				<verse number="26">“Baba’dan size göndereceğim Yardımcı, yani Baba’dan çıkan Gerçeğin Ruhu geldiği zaman, bana tanıklık edecek.</verse>
				<verse number="27">Siz de tanıklık edeceksiniz. Çünkü başlangıçtan beri benimle birliktesiniz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">“Bunları size, sendeleyip düşmeyesiniz diye söyledim.</verse>
				<verse number="2">Sizi havra dışı edecekler. Evet, öyle bir saat geliyor ki, sizi öldüren herkes Tanrı’ya hizmet ettiğini sanacak.</verse>
				<verse number="3">Bunları, Baba’yı ve beni tanımadıkları için yapacaklar.</verse>
				<verse number="4">Bunları size şimdiden bildiriyorum. Öyle ki, saati gelince bunları size söylediğimi hatırlayasınız. Başlangıçta bunları size söylemedim. Çünkü sizinle birlikteydim.”</verse>
				<verse number="5">“Şimdiyse beni gönderenin yanına gidiyorum. Ne var ki, içinizden hiçbiri bana, ‘Nereye gidiyorsun?’ diye sormuyor.</verse>
				<verse number="6">Ama bunları söylediğim için yüreğiniz kederle doldu.</verse>
				<verse number="7">Size gerçeği söylüyorum, benim gidişim sizin yararınızadır. Gitmezsem, Yardımcı size gelmez. Ama gidersem, O’nu size gönderirim.</verse>
				<verse number="8">O gelince günah, doğruluk ve gelecek yargı konusunda dünyayı suçlu olduğuna ikna edecektir:</verse>
				<verse number="9">Günah konusunda, çünkü bana iman etmezler;</verse>
				<verse number="10">doğruluk konusunda, çünkü Baba’ya gidiyorum, artık beni görmeyeceksiniz;</verse>
				<verse number="11">yargı konusunda, çünkü bu dünyanın egemeni yargılanmış bulunuyor.</verse>
				<verse number="12">“Size daha çok söyleyeceklerim var, ama şimdi bunlara dayanamazsınız.</verse>
				<verse number="13">Ne var ki O, yani Gerçeğin Ruhu gelince, sizi tüm gerçeğe yöneltecek. Çünkü kendiliğinden konuşmayacak, yalnız duyduklarını söyleyecek ve gelecekte olacakları size bildirecek.</verse>
				<verse number="14">O beni yüceltecek. Çünkü benim olandan alıp size bildirecek.</verse>
				<verse number="15">Baba’nın nesi varsa benimdir. ‘Benim olandan alıp size bildirecek’ dememin nedeni budur.</verse>
				<verse number="16">“Kısa süre sonra beni artık görmeyeceksiniz; yine kısa süre sonra beni göreceksiniz.”</verse>
				<verse number="17">Öğrencilerinden bazıları birbirlerine, “Ne demek istiyor?” diye sordular. “ ‘Kısa süre sonra beni görmeyeceksiniz; yine kısa süre sonra beni göreceksiniz’ diyor. Ayrıca, ‘Çünkü Baba’ya gidiyorum’ diyor.”</verse>
				<verse number="18">Onun için, “Bu ‘kısa süre’ dediği nedir? Söylediklerini anlamıyoruz” deyip durdular.</verse>
				<verse number="19">İsa kendisine soru sormak istediklerini anladı. Onlara dedi ki, “ ‘Kısa süre sonra beni görmeyeceksiniz; yine kısa süre sonra beni göreceksiniz’ dememi mi tartışıyorsunuz?</verse>
				<verse number="20">Size doğrusunu söyleyeyim, siz ağlayıp yas tutacaksınız, dünya ise sevinecektir. Kederleneceksiniz, ama kederiniz sevince dönüşecek.</verse>
				<verse number="21">Kadın doğum yapacağı zaman ağrı çeker. Çünkü saati gelmiştir. Ama doğurunca, dünyaya bir çocuk getirmenin sevinciyle çektiği acıyı unutur.</verse>
				<verse number="22">Bunun gibi, siz de şimdi kederleniyorsunuz, ama sizi yine göreceğim. O zaman yürekten sevineceksiniz. Sevincinizi kimse sizden alamaz.</verse>
				<verse number="23">O gün bana hiçbir şey sormayacaksınız. Size doğrusunu söyleyeyim, benim adımla Baba’dan ne dilerseniz, size verecektir.</verse>
				<verse number="24">Şimdiye dek benim adımla bir şey dilemediniz. Dileyin, alacaksınız. Öyle ki, sevinciniz tam olsun.</verse>
				<verse number="25">“Size bunları örneklerle anlattım. Öyle bir saat geliyor ki, artık örneklerle konuşmayacağım; Baba’yı size açıkça tanıtacağım.</verse>
				<verse number="26">O gün dileyeceğinizi benim adımla dileyeceksiniz. Sizin için Baba’dan istekte bulunacağımı söylemiyorum.</verse>
				<verse number="27">Çünkü beni sevdiğiniz ve Baba’dan çıkıp geldiğime iman ettiğiniz için Baba’nın kendisi sizi seviyor.</verse>
				<verse number="28">Ben Baba’dan çıkıp dünyaya geldim. Şimdi dünyayı bırakıp Baba’ya dönüyorum.”</verse>
				<verse number="29">Öğrencileri, “İşte, şimdi açıkça konuşuyorsun, hiç örnek kullanmıyorsun” dediler.</verse>
				<verse number="30">“Şimdi senin her şeyi bildiğini anlıyoruz. Kimsenin sana soru sormasına gerek yok. Tanrı’dan geldiğine bunun için iman ediyoruz.”</verse>
				<verse number="31">İsa onlara, “Şimdi iman ediyor musunuz?” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="32">“İşte, hepinizin evlerinize gitmek üzere dağılacağınız ve beni yalnız bırakacağınız saat geliyor, geldi bile. Ama ben yalnız değilim, Baba benimle birliktedir.</verse>
				<verse number="33">Bunları size, bende esenliğiniz olsun diye söyledim. Dünyada sıkıntınız olacak. Ama cesur olun, ben dünyayı yendim!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">İsa bunları söyledikten sonra, gözlerini gökyüzüne kaldırıp şöyle dedi: “Baba, saat geldi. Oğlun’u yücelt ki, Oğul da seni yüceltsin.</verse>
				<verse number="2">Çünkü sen O’na bütün insanlık üzerinde yetki verdin. Öyle ki, O’na verdiklerinin hepsine sonsuz yaşam versin.</verse>
				<verse number="3">Sonsuz yaşam, tek gerçek Tanrı olan seni ve gönderdiğin İsa Mesih’i tanımalarıdır.</verse>
				<verse number="4">Yapmam için bana verdiğin işi tamamlamakla seni yeryüzünde yücelttim.</verse>
				<verse number="5">Baba, dünya var olmadan önce ben senin yanındayken sahip olduğum yücelikle şimdi beni yanında yücelt.</verse>
				<verse number="6">“Dünyadan bana verdiğin insanlara senin adını açıkladım. Onlar senindiler, bana verdin ve senin sözüne uydular.</verse>
				<verse number="7">Bana verdiğin her şeyin senden olduğunu şimdi biliyorlar.</verse>
				<verse number="8">Çünkü bana ilettiğin sözleri onlara ilettim, onlar da kabul ettiler. Senden çıkıp geldiğimi gerçekten anladılar, beni senin gönderdiğine iman ettiler.</verse>
				<verse number="9">Onlar için istekte bulunuyorum. Dünya için değil, bana verdiğin kimseler için istekte bulunuyorum. Çünkü onlar senindir.</verse>
				<verse number="10">Benim olan her şey senindir, seninkiler de benimdir. Ben onlarda yüceltildim.</verse>
				<verse number="11">Ben artık dünyada değilim, ama onlar dünyadalar. Ben sana geliyorum. Kutsal Baba, onları bana verdiğin kendi adınla koru ki, bizim gibi bir olsunlar.</verse>
				<verse number="12">Kendileriyle birlikte olduğum sürece, bana verdiğin kendi adınla onları esirgeyip korudum. Kutsal Yazı yerine gelsin diye, mahva giden adamdan başka içlerinden hiçbiri mahvolmadı.</verse>
				<verse number="13">“İşte şimdi sana geliyorum. Sevincimin onlarda tamamlanması için bunları ben dünyadayken söylüyorum.</verse>
				<verse number="14">Ben onlara senin sözünü ilettim, dünya ise onlardan nefret etti. Çünkü ben dünyadan olmadığım gibi, onlar da dünyadan değiller.</verse>
				<verse number="15">Onları dünyadan uzaklaştırmanı değil, kötü olandan korumanı istiyorum.</verse>
				<verse number="16">Ben dünyadan olmadığım gibi, onlar da dünyadan değiller.</verse>
				<verse number="17">Onları gerçekle kutsal kıl. Senin sözün gerçektir.</verse>
				<verse number="18">Sen beni dünyaya gönderdiğin gibi, ben de onları dünyaya gönderdim.</verse>
				<verse number="19">Onlar da gerçekle kutsal kılınsınlar diye kendimi onların uğruna adıyorum.</verse>
				<verse number="20">“Yalnız onlar için değil, onların sözüyle bana iman edenler için de istekte bulunuyorum, hepsi bir olsunlar. Baba, senin bende olduğun ve benim sende olduğum gibi, onlar da bizde olsunlar. Dünya da beni senin gönderdiğine iman etsin.</verse>
				<verse number="21">“Yalnız onlar için değil, onların sözüyle bana iman edenler için de istekte bulunuyorum, hepsi bir olsunlar. Baba, senin bende olduğun ve benim sende olduğum gibi, onlar da bizde olsunlar. Dünya da beni senin gönderdiğine iman etsin.</verse>
				<verse number="22">Bana verdiğin yüceliği onlara verdim. Öyle ki, bizim bir olduğumuz gibi bir olsunlar.</verse>
				<verse number="23">Ben onlarda, sen bende olmak üzere tam bir birlik içinde bulunsunlar ki, dünya beni senin gönderdiğini, beni sevdiğin gibi onları da sevdiğini anlasın.</verse>
				<verse number="24">Baba, bana verdiklerinin de bulunduğum yerde benimle birlikte olmalarını ve benim yüceliğimi, bana verdiğin yüceliği görmelerini istiyorum. Çünkü dünyanın kuruluşundan önce sen beni sevdin.</verse>
				<verse number="25">Adil Baba, dünya seni tanımıyor, ama ben seni tanıyorum. Bunlar da beni senin gönderdiğini biliyorlar.</verse>
				<verse number="26">Bana beslediğin sevgi onlarda olsun, ben de onlarda olayım diye senin adını onlara bildirdim ve bildirmeye devam edeceğim.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">İsa bu sözleri söyledikten sonra öğrencileriyle birlikte dışarı çıkıp Kidron Vadisi’nin ötesine geçti. Orada bir bahçe vardı. İsa’yla öğrencileri bu bahçeye girdiler.</verse>
				<verse number="2">O’na ihanet eden Yahuda da burayı biliyordu. Çünkü İsa, öğrencileriyle orada sık sık buluşurdu.</verse>
				<verse number="3">Böylece Yahuda yanına bir bölük askerle başkâhinlerin ve Ferisiler’in gönderdiği görevlileri alarak oraya geldi. Onların ellerinde fenerler, meşaleler ve silahlar vardı.</verse>
				<verse number="4">İsa, başına geleceklerin hepsini biliyordu. Öne çıkıp onlara, “Kimi arıyorsunuz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="5">“Nasıralı İsa’yı” diye karşılık verdiler. İsa onlara, “Benim” dedi. O’na ihanet eden Yahuda da onlarla birlikte duruyordu.</verse>
				<verse number="6">İsa, “Benim” deyince gerileyip yere düştüler.</verse>
				<verse number="7">Bunun üzerine İsa onlara yine, “Kimi arıyorsunuz?” diye sordu. “Nasıralı İsa’yı” dediler.</verse>
				<verse number="8">İsa, “Size söyledim, benim” dedi. “Eğer beni arıyorsanız, bunları bırakın gitsinler.”</verse>
				<verse number="9">Kendisinin daha önce söylediği, “Senin bana verdiklerinden hiçbirini yitirmedim” şeklindeki sözü yerine gelsin diye böyle konuştu.</verse>
				<verse number="10">Simun Petrus yanında taşıdığı kılıcı çekti, başkâhinin Malkus adındaki kölesine vurup sağ kulağını kopardı.</verse>
				<verse number="11">İsa Petrus’a, “Kılıcını kınına koy! Baba’nın bana verdiği kâseden içmeyeyim mi?” dedi.</verse>
				<verse number="12">Bunun üzerine komutanla buyruğundaki asker bölüğü ve Yahudi görevliler İsa’yı tutup bağladılar.</verse>
				<verse number="13">O’nu önce, o yıl başkâhin olan Kayafa’nın kayınbabası Hanan’a götürdüler.</verse>
				<verse number="14">Halkın uğruna bir tek adamın ölmesinin daha uygun olacağını Yahudi yetkililere telkin eden Kayafa idi.</verse>
				<verse number="15">Simun Petrus’la başka bir öğrenci İsa’nın ardından gidiyorlardı. O öğrenci başkâhinin tanıdığı olduğu için İsa’yla birlikte başkâhinin avlusuna girdi.</verse>
				<verse number="16">Petrus ise dışarıda, kapının yanında duruyordu. Başkâhinin tanıdığı öğrenci dışarı çıkıp kapıcı kızla konuştu ve Petrus’u içeri getirdi.</verse>
				<verse number="17">Kapıcı kız Petrus’a, “Sen de bu adamın öğrencilerinden değil misin?” diye sordu. Petrus, “Hayır, değilim” dedi.</verse>
				<verse number="18">Hava soğuk olduğu için köleler ve nöbetçiler yaktıkları kömür ateşinin çevresinde durmuş ısınıyorlardı. Petrus da onlarla birlikte ayakta ısınıyordu.</verse>
				<verse number="19">Başkâhin İsa’ya, öğrencileri ve öğretisiyle ilgili sorular sordu.</verse>
				<verse number="20">İsa onu şöyle yanıtladı: “Ben söylediklerimi dünyaya açıkça söyledim. Her zaman bütün Yahudiler’in toplandıkları havralarda ve tapınakta öğrettim. Gizli hiçbir şey söylemedim.</verse>
				<verse number="21">Beni neden sorguya çekiyorsun? Konuştuklarımı işitenlerden sor. Onlar ne söylediğimi biliyorlar.”</verse>
				<verse number="22">İsa bunları söyleyince, yanında duran görevlilerden biri, “Başkâhine nasıl böyle karşılık verirsin?” diyerek O’na bir tokat attı.</verse>
				<verse number="23">İsa ona, “Eğer yanlış bir şey söyledimse, yanlışımı göster!” diye yanıtladı. “Ama söylediklerim doğruysa, niçin bana vuruyorsun?”</verse>
				<verse number="24">Bunun üzerine Hanan, O’nu bağlı olarak Başkâhin Kayafa’ya gönderdi.</verse>
				<verse number="25">Simun Petrus hâlâ ateşin yanında durmuş ısınıyordu. O’na, “Sen de O’nun öğrencilerinden değil misin?” dediler. “Hayır, değilim” diyerek inkâr etti.</verse>
				<verse number="26">Başkâhinin kölelerinden biri, Petrus’un, kulağını kestiği adamın akrabasıydı. Bu köle Petrus’a, “Bahçede, seni O’nunla birlikte görmedim mi?” diye sordu.</verse>
				<verse number="27">Petrus yine inkâr etti ve tam o anda horoz öttü.</verse>
				<verse number="28">Sabah erkenden Yahudi yetkililer İsa’yı Kayafa’nın yanından alarak vali konağına götürdüler. Dinsel kuralları bozmamak ve Fısıh yemeğini yiyebilmek için kendileri vali konağına girmediler.</verse>
				<verse number="29">Bunun üzerine Pilatus dışarı çıkıp yanlarına geldi. “Bu adamı neyle suçluyorsunuz?” diye sordu.</verse>
				<verse number="30">Ona şu karşılığı verdiler: “Bu adam kötülük eden biri olmasaydı, O’nu sana getirmezdik.”</verse>
				<verse number="31">Pilatus, “O’nu siz alın, kendi yasanıza göre yargılayın” dedi. Yahudi yetkililer, “Bizim hiç kimseyi ölüm cezasına çarptırmaya yetkimiz yok” dediler.</verse>
				<verse number="32">Bu, İsa’nın nasıl öleceğini belirtmek için söylediği sözler yerine gelsin diye oldu.</verse>
				<verse number="33">Pilatus yine vali konağına girdi. İsa’yı çağırıp O’na, “Sen Yahudiler’in Kralı mısın?” diye sordu.</verse>
				<verse number="34">İsa şöyle karşılık verdi: “Bunu kendiliğinden mi söylüyorsun, yoksa başkaları mı sana söyledi?”</verse>
				<verse number="35">Pilatus, “Ben Yahudi miyim?” dedi. “Seni bana kendi ulusun ve başkâhinlerin teslim ettiler. Ne yaptın?”</verse>
				<verse number="36">İsa, “Benim krallığım bu dünyadan değildir” diye karşılık verdi. “Krallığım bu dünyadan olsaydı, yandaşlarım, Yahudi yetkililere teslim edilmemem için savaşırlardı. Oysa benim krallığım buradan değildir.”</verse>
				<verse number="37">Pilatus, “Demek sen bir kralsın, öyle mi?” dedi. İsa, “Kral olduğumu sen söylüyorsun” karşılığını verdi. “Ben gerçeğe tanıklık etmek için doğdum, bunun için dünyaya geldim. Gerçekten yana olan herkes benim sesimi işitir.”</verse>
				<verse number="38">Pilatus O’na, “Gerçek nedir?” diye sordu. Bunu söyledikten sonra Pilatus yine dışarıya, Yahudiler’in yanına çıktı. Onlara, “Ben O’nda hiçbir suç görmüyorum” dedi.</verse>
				<verse number="39">“Ama sizin bir geleneğiniz var, her Fısıh Bayramı’nda sizin için birini salıveriyorum. Yahudiler’in Kralı’nı sizin için salıvermemi ister misiniz?”</verse>
				<verse number="40">Onlar yine, “Bu adamı değil, Barabba’yı isteriz!” diye bağrıştılar. Oysa Barabba bir hayduttu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">O zaman Pilatus İsa’yı tutup kamçılattı.</verse>
				<verse number="2">Askerler de dikenlerden bir taç örüp O’nun başına geçirdiler. Sonra O’na mor bir kaftan giydirdiler.</verse>
				<verse number="3">Önüne geliyor, “Selam, ey Yahudiler’in Kralı!” diyor, yüzüne tokat atıyorlardı.</verse>
				<verse number="4">Pilatus yine dışarı çıktı. Yahudiler’e, “İşte, O’nu dışarıya, size getiriyorum. O’nda hiçbir suç bulmadığımı bilesiniz” dedi.</verse>
				<verse number="5">Böylece İsa, başındaki dikenli taç ve üzerindeki mor kaftanla dışarı çıktı. Pilatus onlara, “İşte o adam!” dedi.</verse>
				<verse number="6">Başkâhinler ve görevliler İsa’yı görünce, “Çarmıha ger, çarmıha ger!” diye bağrıştılar. Pilatus, “O’nu siz alıp çarmıha gerin!” dedi. “Ben O’nda bir suç bulamıyorum!”</verse>
				<verse number="7">Yahudiler şu karşılığı verdiler: “Bizim bir yasamız var, bu yasaya göre O’nun ölmesi gerekir. Çünkü kendisinin Tanrı Oğlu olduğunu ileri sürüyor.”</verse>
				<verse number="8">Pilatus bu sözü işitince daha çok korktu.</verse>
				<verse number="9">Yine vali konağına girip İsa’ya, “Sen nereden geliyorsun?” diye sordu. İsa ona yanıt vermedi.</verse>
				<verse number="10">Pilatus, “Benimle konuşmayacak mısın?” dedi. “Seni salıvermeye de, çarmıha germeye de yetkim olduğunu bilmiyor musun?”</verse>
				<verse number="11">İsa, “Sana gökten verilmeseydi, benim üzerimde hiçbir yetkin olmazdı” diye karşılık verdi. “Bu nedenle beni sana teslim edenin günahı daha büyüktür.”</verse>
				<verse number="12">Bunun üzerine Pilatus İsa’yı salıvermek istedi. Ama Yahudiler, “Bu adamı salıverirsen, Sezar’ın dostu değilsin!” diye bağrıştılar. “Kral olduğunu ileri süren herkes Sezar’a karşı gelmiş olur.”</verse>
				<verse number="13">Pilatus bu sözleri işitince İsa’yı dışarı çıkardı. Taş Döşeme –İbranice’de Gabbata– denilen yerde yargı kürsüsüne oturdu.</verse>
				<verse number="14">Fısıh Bayramı’na Hazırlık Günü’ydü. Saat on iki sularıydı. Pilatus Yahudiler’e, “İşte, sizin Kralınız!” dedi.</verse>
				<verse number="15">Onlar, “Yok et O’nu! Yok et, çarmıha ger!” diye bağrıştılar. Pilatus, “Kralınızı mı çarmıha gereyim?” diye sordu. Başkâhinler, “Sezar’dan başka kralımız yok!” karşılığını verdiler.</verse>
				<verse number="16">Bunun üzerine Pilatus İsa’yı, çarmıha gerilmek üzere onlara teslim etti.</verse>
				<verse number="17">Askerler İsa’yı alıp götürdüler. İsa çarmıhını kendisi taşıyıp Kafatası –İbranice’de Golgota– denilen yere çıktı.</verse>
				<verse number="18">Orada O’nu ve iki kişiyi daha çarmıha gerdiler. Biri bir yanda, öbürü öteki yanda, İsa ise ortadaydı.</verse>
				<verse number="19">Pilatus bir de yafta yazıp çarmıhın üzerine astırdı. Yaftada şöyle yazılıydı: NASIRALI İSA - YAHUDİLER’İN KRALI</verse>
				<verse number="20">İsa’nın çarmıha gerildiği yer kente yakındı. Böylece İbranice, Latince ve Grekçe yazılan bu yaftayı Yahudiler’in birçoğu okudu.</verse>
				<verse number="21">Bu yüzden Yahudi başkâhinler Pilatus’a, “ ‘Yahudiler’in Kralı’ diye yazma” dediler. “Kendisi, ‘Ben Yahudiler’in Kralı’yım dedi’ diye yaz.”</verse>
				<verse number="22">Pilatus, “Ne yazdımsa yazdım” karşılığını verdi.</verse>
				<verse number="23">Askerler İsa’yı çarmıha gerdikten sonra giysilerini alıp her birine birer pay düşecek biçimde dört parçaya böldüler. Mintanını da aldılar. Mintan boydan boya tek parça dikişsiz bir dokumaydı.</verse>
				<verse number="24">Birbirlerine, “Bunu yırtmayalım” dediler, “Kime düşecek diye kura çekelim.” Bu olay, şu Kutsal Yazı yerine gelsin diye oldu: “Giysilerimi aralarında paylaştılar, Elbisem üzerine kura çektiler.” Bunları askerler yaptı.</verse>
				<verse number="25">İsa’nın çarmıhının yanında ise annesi, teyzesi, Klopas’ın karısı Meryem ve Mecdelli Meryem duruyordu.</verse>
				<verse number="26">İsa, annesiyle sevdiği öğrencinin yakınında durduğunu görünce annesine, “Anne, işte oğlun!” dedi.</verse>
				<verse number="27">Sonra öğrenciye, “İşte, annen!” dedi. O andan itibaren bu öğrenci İsa’nın annesini kendi evine aldı.</verse>
				<verse number="28">Daha sonra İsa, her şeyin artık tamamlandığını bilerek Kutsal Yazı yerine gelsin diye, “Susadım!” dedi.</verse>
				<verse number="29">Orada ekşi şarap dolu bir kap vardı. Şaraba batırılmış bir süngeri mercanköşk dalına takarak O’nun ağzına uzattılar.</verse>
				<verse number="30">İsa şarabı tadınca, “Tamamlandı!” dedi ve başını eğerek ruhunu teslim etti.</verse>
				<verse number="31">Yahudi yetkililer Pilatus’tan çarmıha gerilenlerin bacaklarının kırılmasını ve cesetlerin kaldırılmasını istediler. Hazırlık Günü olduğundan, cesetlerin Şabat Günü çarmıhta kalmasını istemiyorlardı. Çünkü o Şabat Günü büyük bayramdı.</verse>
				<verse number="32">Bunun üzerine askerler gidip birinci adamın, sonra da İsa’yla birlikte çarmıha gerilen öteki adamın bacaklarını kırdılar.</verse>
				<verse number="33">İsa’ya gelince O’nun ölmüş olduğunu gördüler. Bu yüzden bacaklarını kırmadılar.</verse>
				<verse number="34">Ama askerlerden biri O’nun böğrünü mızrakla deldi. Böğründen hemen kan ve su aktı.</verse>
				<verse number="35">Bunu gören adam tanıklık etmiştir ve tanıklığı doğrudur. Doğruyu söylediğini bilir. Siz de iman edesiniz diye tanıklık etmiştir.</verse>
				<verse number="36">Bunlar, “O’nun bir tek kemiği kırılmayacak” diyen Kutsal Yazı’nın yerine gelmesi için oldu.</verse>
				<verse number="37">Yine başka bir Yazı’da, “Bedenini deştiklerine bakacaklar” deniyor.</verse>
				<verse number="38">Bundan sonra Aramatyalı Yusuf, İsa’nın cesedini kaldırmak için Pilatus’a başvurdu. Yusuf, İsa’nın öğrencisiydi, ama Yahudi yetkililerden korktuğundan bunu gizli tutuyordu. Pilatus izin verince, Yusuf gelip İsa’nın cesedini kaldırdı.</verse>
				<verse number="39">Daha önce geceleyin İsa’nın yanına gelen Nikodim de otuz litre kadar karışık mür ve sarısabır özü alarak geldi.</verse>
				<verse number="40">İkisi, İsa’nın cesedini alıp Yahudiler’in gömme geleneğine uygun olarak onu baharatla keten bezlere sardılar.</verse>
				<verse number="41">İsa’nın çarmıha gerildiği yerde bir bahçe, bu bahçenin içinde de henüz hiç kimsenin konulmadığı yeni bir mezar vardı.</verse>
				<verse number="42">O gün Yahudiler’in Hazırlık Günü’ydü. Mezar da yakın olduğundan İsa’yı oraya koydular.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Haftanın ilk günü erkenden, ortalık daha karanlıkken Mecdelli Meryem mezara gitti. Taşın mezarın girişinden kaldırılmış olduğunu gördü.</verse>
				<verse number="2">Koşarak Simun Petrus’a ve İsa’nın sevdiği öbür öğrenciye geldi. “Rab’bi mezardan almışlar, nereye koyduklarını da bilmiyoruz” dedi.</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine Petrus’la öteki öğrenci dışarı çıkıp mezara yöneldiler.</verse>
				<verse number="4">İkisi birlikte koşuyordu. Ama öteki öğrenci Petrus’tan daha hızlı koşarak mezara önce vardı.</verse>
				<verse number="5">Eğilip içeri baktı, keten bezleri orada serili gördü, ama içeri girmedi.</verse>
				<verse number="6">Ardından Simun Petrus geldi ve mezara girdi. Orada serili duran bezleri ve İsa’nın başına sarılmış olan peşkiri gördü. Peşkir keten bezlerle birlikte değildi, ayrı bir yerde dürülmüş duruyordu.</verse>
				<verse number="7">Ardından Simun Petrus geldi ve mezara girdi. Orada serili duran bezleri ve İsa’nın başına sarılmış olan peşkiri gördü. Peşkir keten bezlerle birlikte değildi, ayrı bir yerde dürülmüş duruyordu.</verse>
				<verse number="8">O zaman mezara ilk varan öteki öğrenci de içeri girdi. Olanları gördü ve iman etti.</verse>
				<verse number="9">İsa’nın ölümden dirilmesi gerektiğini belirten Kutsal Yazı’yı henüz anlamamışlardı.</verse>
				<verse number="10">Bundan sonra öğrenciler yine evlerine döndüler.</verse>
				<verse number="11">Meryem ise mezarın dışında durmuş ağlıyordu. Ağlarken eğilip mezarın içine baktı.</verse>
				<verse number="12">Beyazlara bürünmüş iki melek gördü; biri İsa’nın cesedinin yattığı yerin başucunda, öteki ayakucunda oturuyordu.</verse>
				<verse number="13">Meryem’e, “Kadın, niçin ağlıyorsun?” diye sordular. Meryem, “Rabbim’i almışlar” dedi. “O’nu nereye koyduklarını bilmiyorum.”</verse>
				<verse number="14">Bunları söyledikten sonra arkasına döndü, İsa’nın orada, ayakta durduğunu gördü. Ama O’nun İsa olduğunu anlamadı.</verse>
				<verse number="15">İsa, “Kadın, niçin ağlıyorsun?” dedi. “Kimi arıyorsun?” Meryem O’nu bahçıvan sanarak, “Efendim” dedi, “Eğer O’nu sen götürdünse, nereye koyduğunu söyle de gidip O’nu alayım.”</verse>
				<verse number="16">İsa ona, “Meryem!” dedi. O da döndü, İsa’ya İbranice, “Rabbuni!” dedi. Rabbuni, öğretmenim demektir.</verse>
				<verse number="17">İsa, “Bana dokunma!” dedi. “Çünkü daha Baba’nın yanına çıkmadım. Kardeşlerime git ve onlara söyle, benim Babam’ın ve sizin Babanız’ın, benim Tanrım’ın ve sizin Tanrınız’ın yanına çıkıyorum.”</verse>
				<verse number="18">Mecdelli Meryem öğrencilerin yanına gitti. Onlara, “Rab’bi gördüm!” dedi. Sonra Rab’bin kendisine söylediklerini onlara anlattı.</verse>
				<verse number="19">Haftanın o ilk günü akşam olunca, öğrencilerin Yahudi yetkililerden korkusu nedeniyle bulundukları yerin kapıları kapalıyken İsa geldi, ortalarında durup, “Size esenlik olsun!” dedi.</verse>
				<verse number="20">Bunu söyledikten sonra onlara ellerini ve böğrünü gösterdi. Öğrenciler Rab’bi görünce sevindiler.</verse>
				<verse number="21">İsa yine onlara, “Size esenlik olsun!” dedi. “Baba beni gönderdiği gibi, ben de sizi gönderiyorum.”</verse>
				<verse number="22">Bunu söyledikten sonra onların üzerine üfleyerek, “Kutsal Ruh’u alın!” dedi.</verse>
				<verse number="23">“Kimin günahlarını bağışlarsanız, bağışlanmış olur; kimin günahlarını bağışlamazsanız, bağışlanmamış kalır.”</verse>
				<verse number="24">Onikiler’den biri, “İkiz ” diye anılan Tomas, İsa geldiğinde onlarla birlikte değildi.</verse>
				<verse number="25">Öbür öğrenciler ona, “Biz Rab’bi gördük!” dediler. Tomas ise, “O’nun ellerinde çivilerin izini görmedikçe, çivilerin izine parmağımla dokunmadıkça ve elimi böğrüne sokmadıkça inanmam” dedi.</verse>
				<verse number="26">Sekiz gün sonra İsa’nın öğrencileri yine evdeydiler. Tomas da onlarla birlikteydi. Kapılar kapalıyken İsa gelip ortalarında durdu, “Size esenlik olsun!” dedi.</verse>
				<verse number="27">Sonra Tomas’a, “Parmağını uzat” dedi, “Ellerime bak, elini uzat, böğrüme koy. İmansız olma, imanlı ol!”</verse>
				<verse number="28">Tomas O’nu, “Rabbim ve Tanrım!” diye yanıtladı.</verse>
				<verse number="29">İsa, “Beni gördüğün için mi iman ettin?” dedi. “Görmeden iman edenlere ne mutlu!”</verse>
				<verse number="30">İsa, öğrencilerinin önünde, bu kitapta yazılı olmayan başka birçok doğaüstü belirti gerçekleştirdi.</verse>
				<verse number="31">Ne var ki yazılanlar, İsa’nın, Tanrı’nın Oğlu Mesih olduğuna iman edesiniz ve iman ederek O’nun adıyla yaşama kavuşasınız diye yazılmıştır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Bundan sonra İsa Taberiye Gölü’nün kenarında öğrencilerine yine göründü. Bu da şöyle oldu: Simun Petrus, “İkiz ” diye anılan Tomas, Celile’nin Kana Köyü’nden Natanel, Zebedi’nin oğulları ve İsa’nın öğrencilerinden iki kişi daha birlikte bulunuyorlardı.</verse>
				<verse number="2">Bundan sonra İsa Taberiye Gölü’nün kenarında öğrencilerine yine göründü. Bu da şöyle oldu: Simun Petrus, “İkiz ” diye anılan Tomas, Celile’nin Kana Köyü’nden Natanel, Zebedi’nin oğulları ve İsa’nın öğrencilerinden iki kişi daha birlikte bulunuyorlardı.</verse>
				<verse number="3">Simun Petrus ötekilere, “Ben balık tutmaya gidiyorum” dedi. Onlar, “Biz de seninle geliyoruz” dediler. Dışarı çıkıp tekneye bindiler. Ama o gece bir şey tutamadılar.</verse>
				<verse number="4">Sabah olurken İsa kıyıda duruyordu. Ne var ki öğrenciler, O’nun İsa olduğunu anlamadılar.</verse>
				<verse number="5">İsa, “Çocuklar, balığınız yok mu?” diye sordu. “Yok” dediler.</verse>
				<verse number="6">İsa, “Ağı teknenin sağ yanına atın, tutarsınız” dedi. Bunun üzerine ağı attılar. O kadar çok balık tuttular ki, artık ağı çekemez olmuşlardı.</verse>
				<verse number="7">İsa’nın sevdiği öğrenci, Petrus’a, “Bu Rab’dir!” dedi. Simun Petrus O’nun Rab olduğunu işitince üzerinden çıkarmış olduğu üstlüğü giyip göle atladı.</verse>
				<verse number="8">Öbür öğrenciler balık dolu ağı çekerek tekneyle geldiler. Çünkü karadan ancak iki yüz arşın kadar uzaktaydılar.</verse>
				<verse number="9">Karaya çıkınca orada yanan bir kömür ateşi, ateşin üzerinde balık ve ekmek gördüler.</verse>
				<verse number="10">İsa onlara, “Şimdi tuttuğunuz balıklardan getirin” dedi.</verse>
				<verse number="11">Simun Petrus tekneye atladı ve tam yüz elli üç iri balıkla yüklü ağı karaya çekti. Bu kadar çok balık olduğu halde ağ yırtılmamıştı.</verse>
				<verse number="12">İsa onlara, “Gelin, yemek yiyin” dedi. Öğrencilerden hiçbiri O’na, “Sen kimsin?” diye sormaya cesaret edemedi. Çünkü O’nun Rab olduğunu biliyorlardı.</verse>
				<verse number="13">İsa gidip ekmeği aldı, onlara verdi. Aynı şekilde balıkları da verdi.</verse>
				<verse number="14">İşte bu, İsa’nın ölümden dirildikten sonra öğrencilere üçüncü görünüşüydü.</verse>
				<verse number="15">Yemekten sonra İsa, Simun Petrus’a, “Yuhanna oğlu Simun, beni bunlardan daha çok seviyor musun?” diye sordu. Petrus, “Evet, ya Rab” dedi, “Seni sevdiğimi bilirsin.” İsa ona, “Kuzularımı otlat” dedi.</verse>
				<verse number="16">İkinci kez yine ona, “Yuhanna oğlu Simun, beni seviyor musun?” diye sordu. O da, “Evet, ya Rab, seni sevdiğimi bilirsin” dedi. İsa ona, “Koyunlarımı güt” dedi.</verse>
				<verse number="17">Üçüncü kez ona, “Yuhanna oğlu Simun, beni seviyor musun?” diye sordu. Petrus kendisine üçüncü kez, “Beni seviyor musun?” diye sormasına üzüldü. “Ya Rab, sen her şeyi bilirsin, seni sevdiğimi de bilirsin” dedi. İsa ona, “Koyunlarımı otlat” dedi.</verse>
				<verse number="18">“Sana doğrusunu söyleyeyim, gençliğinde kendi kuşağını kendin bağlar, istediğin yere giderdin. Ama yaşlanınca ellerini uzatacaksın, başkası seni bağlayacak ve istemediğin yere götürecek.”</verse>
				<verse number="19">Bunu, Tanrı’yı ne tür bir ölümle yücelteceğini belirtmek için söyledi. Sonra ona, “Ardımdan gel” dedi.</verse>
				<verse number="20">Petrus arkasına döndü, İsa’nın sevdiği öğrencinin kendilerini izlediğini gördü. Bu öğrenci, akşam yemeğinde İsa’nın göğsüne yaslanan ve, “Ya Rab, sana kim ihanet edecek?” diye soran öğrencidir.</verse>
				<verse number="21">Petrus onu görünce İsa’ya, “Ya Rab, ya bu ne olacak?” diye sordu.</verse>
				<verse number="22">İsa, “Ben gelinceye dek onun yaşamasını istiyorsam, bundan sana ne?” dedi. “Sen ardımdan gel!”</verse>
				<verse number="23">Bu yüzden kardeşler arasında o öğrencinin ölmeyeceğine dair bir söylenti çıktı. Ama İsa Petrus’a, “O ölmeyecek” dememişti. Sadece, “Ben gelinceye dek onun yaşamasını istiyorsam, bundan sana ne?” demişti.</verse>
				<verse number="24">Bütün bunlara tanıklık eden ve bunları yazan öğrenci budur. Onun tanıklığının doğru olduğunu biliyoruz.</verse>
				<verse number="25">İsa’nın yaptığı daha başka çok şey vardır. Bunlar tek tek yazılsaydı, sanırım yazılan kitaplar dünyaya sığmazdı.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="44">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ey Teofilos, İlk kitabımda İsa’nın yapıp öğretmeye başladığı her şeyi, seçmiş olduğu elçilere Kutsal Ruh aracılığıyla buyruklar verip yukarı alındığı güne dek olanları yazmıştım.</verse>
				<verse number="2">Ey Teofilos, İlk kitabımda İsa’nın yapıp öğretmeye başladığı her şeyi, seçmiş olduğu elçilere Kutsal Ruh aracılığıyla buyruklar verip yukarı alındığı güne dek olanları yazmıştım.</verse>
				<verse number="3">İsa, ölüm acısını çektikten sonra birçok inandırıcı kanıtlarla elçilere dirilmiş olduğunu gösterdi. Kırk gün süreyle onlara görünerek Tanrı’nın Egemenliği hakkında konuştu.</verse>
				<verse number="4">Kendileriyle birlikteyken onlara şu buyruğu vermişti: “Yeruşalim’den ayrılmayın, Baba’nın verdiği ve benden duyduğunuz sözün gerçekleşmesini bekleyin.</verse>
				<verse number="5">Şöyle ki, Yahya suyla vaftiz etti, ama sizler birkaç güne kadar Kutsal Ruh’la vaftiz edileceksiniz.”</verse>
				<verse number="6">Elçiler bir araya geldiklerinde İsa’ya şunu sordular: “Ya Rab, İsrail’e egemenliği şimdi mi geri vereceksin?”</verse>
				<verse number="7">İsa onlara, “Baba’nın kendi yetkisiyle belirlemiş olduğu zamanları ve tarihleri bilmenize gerek yok” karşılığını verdi.</verse>
				<verse number="8">“Ama Kutsal Ruh üzerinize inince güç alacaksınız. Yeruşalim’de, bütün Yahudiye ve Samiriye’de ve dünyanın dört bucağında benim tanıklarım olacaksınız.”</verse>
				<verse number="9">İsa bunları söyledikten sonra, onların gözleri önünde yukarı alındı. Bir bulut O’nu alıp gözlerinin önünden uzaklaştırdı.</verse>
				<verse number="10">İsa giderken onlar gözlerini göğe dikmiş bakıyorlardı. Tam o sırada, beyaz giysiler içinde iki adam yanlarında belirdi.</verse>
				<verse number="11">“Ey Celileliler, neden göğe bakıp duruyorsunuz?” diye sordular. “Aranızdan göğe alınan İsa, göğe çıktığını nasıl gördünüzse, aynı şekilde geri gelecektir.”</verse>
				<verse number="12">Bundan sonra elçiler, Yeruşalim’den yaklaşık bir kilometre uzaklıktaki Zeytin Dağı’ndan Yeruşalim’e döndüler.</verse>
				<verse number="13">Kente girince kaldıkları evin üst katındaki odaya çıktılar. Petrus, Yuhanna, Yakup, Andreas, Filipus, Tomas, Bartalmay, Matta, Alfay oğlu Yakup, Yurtsever Simun ve Yakup oğlu Yahuda oradaydı.</verse>
				<verse number="14">Bunlar İsa’nın annesi Meryem, öbür kadınlar ve İsa’nın kardeşleriyle tam bir birlik içinde sürekli dua ediyordu.</verse>
				<verse number="15">O günlerde Petrus, yaklaşık yüz yirmi kardeşten oluşan bir topluluğun ortasında ayağa kalkıp şöyle konuştu: “Kardeşler, Kutsal Ruh’un, İsa’yı tutuklayanlara kılavuzluk eden Yahuda ile ilgili olarak Davut’un ağzıyla önceden bildirdiği Kutsal Yazı’nın yerine gelmesi gerekiyordu.</verse>
				<verse number="16">O günlerde Petrus, yaklaşık yüz yirmi kardeşten oluşan bir topluluğun ortasında ayağa kalkıp şöyle konuştu: “Kardeşler, Kutsal Ruh’un, İsa’yı tutuklayanlara kılavuzluk eden Yahuda ile ilgili olarak Davut’un ağzıyla önceden bildirdiği Kutsal Yazı’nın yerine gelmesi gerekiyordu.</verse>
				<verse number="17">Yahuda bizden biri sayılmış ve bu hizmette yerini almıştı.”</verse>
				<verse number="18">Bu adam, yaptığı kötülüğün karşılığında aldığı ücretle bir tarla satın aldı. Sonra baş aşağı düştü, bedeni yarıldı ve bütün bağırsakları dışarı döküldü.</verse>
				<verse number="19">Yeruşalim’de yaşayan herkes olayı duydu. Tarlaya kendi dillerinde Kan Tarlası anlamına gelen Hakeldema adını verdiler.</verse>
				<verse number="20">“Nitekim Mezmurlar Kitabı’nda şöyle yazılmıştır” dedi Petrus. “ ‘Onun konutu ıssız kalsın, İçinde oturan olmasın.’ Ve, ‘Onun görevini bir başkası üstlensin.’</verse>
				<verse number="21">“Buna göre, Yahya’nın vaftiz döneminden başlayarak Rab İsa’nın aramızdan yukarı alındığı güne değin bizimle birlikte geçirdiği bütün süre boyunca yanımızda bulunan adamlardan birinin, İsa’nın dirilişine tanıklık etmek üzere bize katılması gerekir.”</verse>
				<verse number="22">“Buna göre, Yahya’nın vaftiz döneminden başlayarak Rab İsa’nın aramızdan yukarı alındığı güne değin bizimle birlikte geçirdiği bütün süre boyunca yanımızda bulunan adamlardan birinin, İsa’nın dirilişine tanıklık etmek üzere bize katılması gerekir.”</verse>
				<verse number="23">Böylece iki kişiyi, Barsabba denilen ve Yustus diye de bilinen Yusuf ile Mattiya’yı önerdiler.</verse>
				<verse number="24">Sonra şöyle dua ettiler: “Ya Rab, sen herkesin yüreğini bilirsin. Yahuda’nın, ait olduğu yere gitmek için bıraktığı bu hizmeti ve elçilik görevini üstlenmek üzere bu iki kişiden hangisini seçtiğini göster bize.”</verse>
				<verse number="25">Sonra şöyle dua ettiler: “Ya Rab, sen herkesin yüreğini bilirsin. Yahuda’nın, ait olduğu yere gitmek için bıraktığı bu hizmeti ve elçilik görevini üstlenmek üzere bu iki kişiden hangisini seçtiğini göster bize.”</verse>
				<verse number="26">Ardından bu iki kişiye kura çektirdiler; kura Mattiya’ya düştü. Böylelikle Mattiya on bir elçiye katıldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Pentikost Günü geldiğinde bütün imanlılar bir arada bulunuyordu.</verse>
				<verse number="2">Ansızın gökten, güçlü bir rüzgarın esişini andıran bir ses geldi ve bulundukları evi tümüyle doldurdu.</verse>
				<verse number="3">Ateşten dillere benzer bir şeylerin dağılıp her birinin üzerine indiğini gördüler.</verse>
				<verse number="4">İmanlıların hepsi Kutsal Ruh’la doldular, Ruh’un onları konuşturduğu başka dillerle konuşmaya başladılar.</verse>
				<verse number="5">O sırada Yeruşalim’de, dünyanın her ülkesinden gelmiş dindar Yahudiler bulunuyordu.</verse>
				<verse number="6">Sesin duyulması üzerine büyük bir kalabalık toplandı. Herkes kendi dilinin konuşulduğunu duyunca şaşakaldı.</verse>
				<verse number="7">Hayret ve şaşkınlık içinde, “Bakın, bu konuşanların hepsi Celileli değil mi?” diye sordular.</verse>
				<verse number="8">“Nasıl oluyor da her birimiz kendi ana dilini işitiyor?</verse>
				<verse number="9">Aramızda Partlar, Medler, Elamlılar var. Mezopotamya’da, Yahudiye ve Kapadokya’da, Pontus ve Asya İli’nde, Frikya ve Pamfilya’da, Mısır ve Libya’nın Kirene’ye yakın bölgelerinde yaşayanlar var. Hem Yahudi hem de Yahudiliğe dönen Romalı konuklar, Giritliler ve Araplar var aramızda. Ama her birimiz Tanrı’nın büyük işlerinin kendi dilimizde konuşulduğunu işitiyoruz.”</verse>
				<verse number="10">Aramızda Partlar, Medler, Elamlılar var. Mezopotamya’da, Yahudiye ve Kapadokya’da, Pontus ve Asya İli’nde, Frikya ve Pamfilya’da, Mısır ve Libya’nın Kirene’ye yakın bölgelerinde yaşayanlar var. Hem Yahudi hem de Yahudiliğe dönen Romalı konuklar, Giritliler ve Araplar var aramızda. Ama her birimiz Tanrı’nın büyük işlerinin kendi dilimizde konuşulduğunu işitiyoruz.”</verse>
				<verse number="11">Aramızda Partlar, Medler, Elamlılar var. Mezopotamya’da, Yahudiye ve Kapadokya’da, Pontus ve Asya İli’nde, Frikya ve Pamfilya’da, Mısır ve Libya’nın Kirene’ye yakın bölgelerinde yaşayanlar var. Hem Yahudi hem de Yahudiliğe dönen Romalı konuklar, Giritliler ve Araplar var aramızda. Ama her birimiz Tanrı’nın büyük işlerinin kendi dilimizde konuşulduğunu işitiyoruz.”</verse>
				<verse number="12">Hepsi hayret ve şaşkınlık içinde birbirlerine, “Bunun anlamı ne?” diye sordular.</verse>
				<verse number="13">Başkalarıysa, “Bunlar taze şarabı fazla kaçırmış” diye alay ettiler.</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine Onbirler’le birlikte öne çıkan Petrus yüksek sesle kalabalığa şöyle seslendi: “Ey Yahudiler ve Yeruşalim’de bulunan herkes, bu durumu size açıklayayım. Sözlerime kulak verin. Bu adamlar, sandığınız gibi sarhoş değiller. Saat daha sabahın dokuzu!</verse>
				<verse number="15">Bunun üzerine Onbirler’le birlikte öne çıkan Petrus yüksek sesle kalabalığa şöyle seslendi: “Ey Yahudiler ve Yeruşalim’de bulunan herkes, bu durumu size açıklayayım. Sözlerime kulak verin. Bu adamlar, sandığınız gibi sarhoş değiller. Saat daha sabahın dokuzu!</verse>
				<verse number="16">Bu gördüğünüz, Peygamber Yoel aracılığıyla önceden bildirilen olaydır: ‘Son günlerde, diyor Tanrı, Bütün insanların üzerine Ruhum’u dökeceğim. Oğullarınız, kızlarınız peygamberlikte bulunacaklar. Gençleriniz görümler, Yaşlılarınız düşler görecek.</verse>
				<verse number="17">Bu gördüğünüz, Peygamber Yoel aracılığıyla önceden bildirilen olaydır: ‘Son günlerde, diyor Tanrı, Bütün insanların üzerine Ruhum’u dökeceğim. Oğullarınız, kızlarınız peygamberlikte bulunacaklar. Gençleriniz görümler, Yaşlılarınız düşler görecek.</verse>
				<verse number="18">O günler kadın erkek Kullarımın üzerine Ruhum’u dökeceğim, Onlar da peygamberlik edecekler.</verse>
				<verse number="19">Yukarıda, gökyüzünde harikalar yaratacağım. Aşağıda, yeryüzünde belirtiler, Kan, ateş ve duman bulutları görülecek.</verse>
				<verse number="20">Rab’bin büyük ve görkemli günü gelmeden önce Güneş kararacak, Ay kan rengine dönecek.</verse>
				<verse number="21">O zaman Rab’bi adıyla çağıran herkes kurtulacak.’</verse>
				<verse number="22">“Ey İsrailliler, şu sözleri dinleyin: Bildiğiniz gibi Nasıralı İsa, Tanrı’nın, kendisi aracılığıyla aranızda yaptığı mucizeler, harikalar ve belirtilerle kimliği kanıtlanmış bir kişidir.</verse>
				<verse number="23">Tanrı’nın belirlenmiş amacı ve öngörüsü uyarınca elinize teslim edilen bu adamı, yasa tanımaz kişilerin eliyle çarmıha çivileyip öldürdünüz.</verse>
				<verse number="24">Tanrı ise, ölüm acılarına son vererek O’nu diriltti. Çünkü O’nun ölüme tutsak kalması olanaksızdı.</verse>
				<verse number="25">O’nunla ilgili olarak Davut şöyle der: ‘Rab’bi her zaman önümde gördüm, Sağımda durduğu için sarsılmam.</verse>
				<verse number="26">Bu nedenle yüreğim mutlu, dilim sevinçlidir. Dahası, bedenim de umut içinde yaşayacak.</verse>
				<verse number="27">Çünkü sen canımı ölüler diyarına terk etmeyeceksin, Kutsalının çürümesine izin vermeyeceksin.</verse>
				<verse number="28">Yaşam yollarını bana bildirdin; Varlığınla beni sevinçle dolduracaksın.’</verse>
				<verse number="29">“Kardeşler, size açıkça söyleyebilirim ki, büyük atamız Davut öldü, gömüldü, mezarı da bugüne dek yanıbaşımızda duruyor.</verse>
				<verse number="30">Davut bir peygamberdi ve soyundan birini tahtına oturtacağına dair Tanrı’nın kendisine ant içerek söz verdiğini biliyordu.</verse>
				<verse number="31">Geleceği görerek Mesih’in ölümden dirilişine ilişkin şunları söyledi: ‘O, ölüler diyarına terk edilmedi, bedeni çürümedi.’</verse>
				<verse number="32">Tanrı, İsa’yı ölümden diriltti ve biz hepimiz bunun tanıklarıyız.</verse>
				<verse number="33">O, Tanrı’nın sağına yüceltilmiş, vaat edilen Kutsal Ruh’u Baba’dan almış ve şimdi gördüğünüz ve işittiğiniz gibi, bu Ruh’u üzerimize dökmüştür.</verse>
				<verse number="34">Davut, kendisi göklere çıkmadığı halde şöyle der: ‘Rab Rabbim’e dedi ki, Ben düşmanlarını Ayaklarının altına serinceye dek, Sağımda otur.’</verse>
				<verse number="35">Davut, kendisi göklere çıkmadığı halde şöyle der: ‘Rab Rabbim’e dedi ki, Ben düşmanlarını Ayaklarının altına serinceye dek, Sağımda otur.’</verse>
				<verse number="36">“Böylelikle bütün İsrail halkı şunu kesinlikle bilsin: Tanrı, sizin çarmıha gerdiğiniz İsa’yı hem Rab hem Mesih yapmıştır.”</verse>
				<verse number="37">Bu sözleri duyanlar, yüreklerine hançer saplanmış gibi oldular. Petrus ve öbür elçilere, “Kardeşler, ne yapmalıyız?” diye sordular.</verse>
				<verse number="38">Petrus onlara şu karşılığı verdi: “Tövbe edin, her biriniz İsa Mesih’in adıyla vaftiz olsun. Böylece günahlarınız bağışlanacak ve Kutsal Ruh armağanını alacaksınız.</verse>
				<verse number="39">Bu vaat sizler, çocuklarınız, uzaktakilerin hepsi için, Tanrımız Rab’bin çağıracağı herkes için geçerlidir.”</verse>
				<verse number="40">Petrus daha birçok sözlerle onları uyardı. “Kendinizi bu sapık kuşaktan kurtarın!” diye yalvardı.</verse>
				<verse number="41">Onun sözünü benimseyenler vaftiz oldu. O gün yaklaşık üç bin kişi topluluğa katıldı.</verse>
				<verse number="42">Bunlar kendilerini elçilerin öğretisine, paydaşlığa, ekmek bölmeye ve duaya adadılar.</verse>
				<verse number="43">Herkesi bir korku sarmıştı. Elçilerin aracılığıyla birçok belirtiler ve harikalar yapılıyordu.</verse>
				<verse number="44">İmanlıların tümü bir arada bulunuyor, her şeyi ortaklaşa kullanıyorlardı.</verse>
				<verse number="45">Mallarını mülklerini satıyor ve bunun parasını herkese ihtiyacına göre dağıtıyorlardı.</verse>
				<verse number="46">Her gün tapınakta toplanmaya devam eden imanlılar, kendi evlerinde de ekmek bölüp içten bir sevinç ve sadelikle yemek yiyor ve Tanrı’yı övüyorlardı. Bütün halkın beğenisini kazanmışlardı. Rab de her gün yeni kurtulanları topluluğa katıyordu.</verse>
				<verse number="47">Her gün tapınakta toplanmaya devam eden imanlılar, kendi evlerinde de ekmek bölüp içten bir sevinç ve sadelikle yemek yiyor ve Tanrı’yı övüyorlardı. Bütün halkın beğenisini kazanmışlardı. Rab de her gün yeni kurtulanları topluluğa katıyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Bir gün Petrus’la Yuhanna, saat üçte, dua vaktinde tapınağa çıkıyorlardı.</verse>
				<verse number="2">O sırada, doğuştan kötürüm olan bir adam, tapınağın Güzel Kapı diye adlandırılan kapısına getiriliyordu. Tapınağa girenlerden para dilenmesi için onu her gün getirip oraya bırakırlardı.</verse>
				<verse number="3">Tapınağa girmek üzere olan Petrus’la Yuhanna’yı gören adam, kendilerinden sadaka istedi.</verse>
				<verse number="4">Petrus’la Yuhanna ona dikkatle baktılar. Sonra Petrus, “Bize bak” dedi.</verse>
				<verse number="5">Adam, onlardan bir şey alacağını umarak gözlerini onların üzerine dikti.</verse>
				<verse number="6">Petrus, “Bende altın ve gümüş yok, ama bende olanı sana veriyorum” dedi. “Nasıralı İsa Mesih’in adıyla, yürü!”</verse>
				<verse number="7">Sonra onu sağ elinden kavrayıp kaldırdı. Adamın ayakları ve bilekleri o anda sapasağlam oldu.</verse>
				<verse number="8">Sıçrayıp ayağa kalktı, yürümeye başladı. Yürüyüp sıçrayarak, Tanrı’yı överek onlarla birlikte tapınağa girdi.</verse>
				<verse number="9">Bütün halk, onun yürüyüp Tanrı’yı övdüğünü gördü.</verse>
				<verse number="10">Onun, tapınağın Güzel Kapısı’nda oturup para dilenen kişi olduğunu anlayınca ondaki değişiklik karşısında büyük bir hayret ve şaşkınlığa düştüler.</verse>
				<verse number="11">Adam, Petrus’la Yuhanna’yı bir türlü bırakamıyordu. Bütün halk hayret içinde Süleyman’ın Eyvanı denilen yerde onlara doğru koşuştu.</verse>
				<verse number="12">Bunu gören Petrus halka şöyle seslendi: “Ey İsrailliler, buna neden şaştınız? Neden gözlerinizi dikmiş bize bakıyorsunuz? Kendi gücümüz ya da dindarlığımızla bu adamın yürümesini sağlamışız gibi...!</verse>
				<verse number="13">İbrahim’in, İshak’ın ve Yakup’un Tanrısı, atalarımızın Tanrısı, Kulu İsa’yı yüceltti. Siz O’nu ele verdiniz. Pilatus O’nu serbest bırakmaya karar verdiği halde, siz O’nu Pilatus’un önünde reddettiniz.</verse>
				<verse number="14">Kutsal ve adil Olan’ı reddedip bir katilin salıverilmesini istediniz.</verse>
				<verse number="15">Siz Yaşam Önderi’ni öldürdünüz, ama Tanrı O’nu ölümden diriltti. Biz bunun tanıklarıyız.</verse>
				<verse number="16">Gördüğünüz ve tanıdığınız bu adam, İsa’nın adı sayesinde, O’nun adına olan imanla sapasağlam oldu. Hepinizin gözü önünde onu tam sağlığa kavuşturan, İsa’nın aracılığıyla etkin olan imandır.</verse>
				<verse number="17">“Şimdi ey kardeşler, yöneticileriniz gibi sizin de bilgisizlikten ötürü böyle davrandığınızı biliyorum.</verse>
				<verse number="18">Ama bütün peygamberlerin ağzından Mesihi’nin acı çekeceğini önceden bildiren Tanrı, sözünü bu şekilde yerine getirmiştir.</verse>
				<verse number="19">Öyleyse, günahlarınızın silinmesi için tövbe edin ve Tanrı’ya dönün. Öyle ki, Rab size yenilenme fırsatları versin ve sizin için önceden belirlenen Mesih’i, yani İsa’yı göndersin.</verse>
				<verse number="20">Öyleyse, günahlarınızın silinmesi için tövbe edin ve Tanrı’ya dönün. Öyle ki, Rab size yenilenme fırsatları versin ve sizin için önceden belirlenen Mesih’i, yani İsa’yı göndersin.</verse>
				<verse number="21">Tanrı’nın eski çağlardan beri kutsal peygamberlerinin ağzından bildirdiği gibi, her şeyin yeniden düzenleneceği zamana dek İsa’nın gökte kalması gerekiyor.</verse>
				<verse number="22">Musa şöyle demişti: ‘Tanrınız Rab size, kendi kardeşlerinizin arasından benim gibi bir peygamber çıkaracak. O’nun size söyleyeceği her sözü dinleyin.</verse>
				<verse number="23">O peygamberi dinlemeyen herkes Tanrı’nın halkından koparılıp yok edilecektir.’</verse>
				<verse number="24">“Samuel ve ondan sonra konuşan peygamberlerin hepsi bu günleri duyurdu.</verse>
				<verse number="25">Sizler peygamberlerin mirasçıları, Tanrı’nın atalarınızla yaptığı antlaşmanın mirasçılarısınız. Nitekim Tanrı İbrahim’e şöyle demişti: ‘Senin soyunun aracılığıyla yeryüzündeki bütün halklar kutsanacak.’</verse>
				<verse number="26">Tanrı, sizleri kötü yollarınızdan döndürüp kutsamak için Kulu’nu ortaya çıkarıp önce size gönderdi.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Kâhinler, tapınak koruyucularının komutanı ve Sadukiler, halka seslenmekte olan Petrus’la Yuhanna’nın üzerine yürüdüler.</verse>
				<verse number="2">Çünkü onların halka öğretmelerine ve İsa’yı örnek göstererek ölülerin dirileceğini söylemelerine çok kızmışlardı.</verse>
				<verse number="3">Onları yakaladılar, akşam olduğu için ertesi güne dek hapiste tuttular.</verse>
				<verse number="4">Ne var ki, konuşmayı dinlemiş olanların birçoğu iman etti. Böylece imanlı erkeklerin sayısı aşağı yukarı beş bine ulaştı.</verse>
				<verse number="5">Ertesi gün Yahudiler’in yöneticileri, ileri gelenleri ve din bilginleri Yeruşalim’de toplandılar.</verse>
				<verse number="6">Başkâhin Hanan’ın yanısıra, Kayafa, Yuhanna, İskender ve başkâhin soyundan gelen herkes oradaydı.</verse>
				<verse number="7">Petrus’la Yuhanna’yı huzurlarına getirtip onlara, “Siz bunu hangi güçle ya da kimin adına dayanarak yaptınız?” diye sordular.</verse>
				<verse number="8">O zaman Kutsal Ruh’la dolan Petrus onlara şöyle dedi: “Halkın yöneticileri ve ileri gelenler!</verse>
				<verse number="9">Eğer bugün bir hastaya yapılan iyilik nedeniyle bizden hesap soruluyor ve bu adamın nasıl iyileştiği soruşturuluyorsa, hepiniz ve bütün İsrail halkı şunu bilin: Bu adam, sizin çarmıha gerdiğiniz, ama Tanrı’nın ölümden dirilttiği Nasıralı İsa Mesih’in adı sayesinde önünüzde sapasağlam duruyor.</verse>
				<verse number="10">Eğer bugün bir hastaya yapılan iyilik nedeniyle bizden hesap soruluyor ve bu adamın nasıl iyileştiği soruşturuluyorsa, hepiniz ve bütün İsrail halkı şunu bilin: Bu adam, sizin çarmıha gerdiğiniz, ama Tanrı’nın ölümden dirilttiği Nasıralı İsa Mesih’in adı sayesinde önünüzde sapasağlam duruyor.</verse>
				<verse number="11">İsa, ‘Siz yapıcılar tarafından hiçe sayılan, Ama köşenin baş taşı durumuna gelen taş’ tır.</verse>
				<verse number="12">Başka hiç kimsede kurtuluş yoktur. Bu göğün altında insanlara bağışlanmış, bizi kurtarabilecek başka hiçbir ad yoktur.”</verse>
				<verse number="13">Kurul üyeleri, Petrus’la Yuhanna’nın yürekliliğini görüp de bunların eğitim görmemiş, sıradan kişiler olduklarını anlayınca şaştılar ve onların İsa’yla birlikte bulunduklarını farkettiler.</verse>
				<verse number="14">İyileştirilen adam, Petrus ve Yuhanna’yla birlikte gözleri önünde duruyordu; bunun için hiçbir karşılık veremediler.</verse>
				<verse number="15">Kurul üyeleri onlara dışarı çıkmalarını buyurduktan sonra durumu kendi aralarında tartışmaya başladılar.</verse>
				<verse number="16">“Bu adamları ne yapacağız?” dediler. “Yeruşalim’de yaşayan herkes, bunların eliyle olağanüstü bir belirti gerçekleştirildiğini biliyor. Biz bunu inkâr edemeyiz.</verse>
				<verse number="17">Ama bu haberin halk arasında daha çok yayılmasını önlemek için onları tehdit edelim ki, bundan böyle İsa’nın adından kimseye söz etmesinler.”</verse>
				<verse number="18">Böylece onları çağırdılar, İsa’nın adını hiç anmamalarını, o adı kullanarak hiçbir şey öğretmemelerini buyurdular.</verse>
				<verse number="19">Ama Petrus’la Yuhanna şöyle karşılık verdiler: “Tanrı’nın önünde, Tanrı’nın sözünü değil de sizin sözünüzü dinlemek doğru mudur, kendiniz karar verin.</verse>
				<verse number="20">Biz gördüklerimizi ve işittiklerimizi anlatmadan edemeyiz.”</verse>
				<verse number="21">Kurul üyeleri onları bir daha tehdit ettikten sonra serbest bıraktılar; onları cezalandırmak için hiçbir gerekçe bulamamışlardı. Çünkü bütün halk, olup bitenler için Tanrı’yı yüceltiyordu.</verse>
				<verse number="22">Nitekim bu mucize sonucu iyileşen adamın yaşı kırkı geçmişti.</verse>
				<verse number="23">Serbest bırakılan Petrus’la Yuhanna, arkadaşlarının yanına dönerek başkâhinlerle ileri gelenlerin kendilerine söylediği her şeyi bildirdiler.</verse>
				<verse number="24">Arkadaşları bunu duyunca hep birlikte Tanrı’ya şöyle seslendiler: “Ey Efendimiz! Yeri göğü, denizi ve onların içindekilerin tümünü yaratan sensin.</verse>
				<verse number="25">Kutsal Ruh aracılığıyla kulun atamız Davut’un ağzından şöyle dedin: ‘Uluslar neden hiddetlendi, Halklar neden boş düzenler kurdu?</verse>
				<verse number="26">Dünyanın kralları saf bağladı, Hükümdarlar birleşti Rab’be ve Mesihi’ne karşı.’</verse>
				<verse number="27">“Gerçekten de Hirodes ile Pontius Pilatus, bu kentte İsrail halkı ve öteki uluslarla birlikte senin meshettiğin kutsal Kulun İsa’ya karşı bir araya geldiler. Senin kendi gücün ve isteğinle önceden kararlaştırdığın her şeyi gerçekleştirdiler.</verse>
				<verse number="28">“Gerçekten de Hirodes ile Pontius Pilatus, bu kentte İsrail halkı ve öteki uluslarla birlikte senin meshettiğin kutsal Kulun İsa’ya karşı bir araya geldiler. Senin kendi gücün ve isteğinle önceden kararlaştırdığın her şeyi gerçekleştirdiler.</verse>
				<verse number="29">Ve şimdi ya Rab, onların savurduğu tehditlere bak! Senin sözünü tam bir yüreklilikle duyurmak için biz kullarına güç ver.</verse>
				<verse number="30">Kutsal Kulun İsa’nın adıyla hastaları iyileştirmek için, belirtiler ve harikalar yapmak için elini uzat.”</verse>
				<verse number="31">Duaları bitince toplandıkları yer sarsıldı. Hepsi Kutsal Ruh’la doldular ve Tanrı’nın sözünü cesaretle duyurmaya devam ettiler.</verse>
				<verse number="32">İnananlar topluluğunun yüreği ve düşüncesi birdi. Hiç kimse sahip olduğu herhangi bir şey için “Bu benimdir” demiyor, her şeylerini ortak kabul ediyorlardı.</verse>
				<verse number="33">Elçiler, Rab İsa’nın ölümden dirildiğine çok etkili bir biçimde tanıklık ediyorlardı. Tanrı’nın büyük lütfu hepsinin üzerindeydi.</verse>
				<verse number="34">Aralarında yoksul olan yoktu. Çünkü toprak ya da ev sahibi olanlar bunları satar, sattıklarının bedelini getirip elçilerin buyruğuna verirlerdi; bu da herkese ihtiyacına göre dağıtılırdı.</verse>
				<verse number="35">Aralarında yoksul olan yoktu. Çünkü toprak ya da ev sahibi olanlar bunları satar, sattıklarının bedelini getirip elçilerin buyruğuna verirlerdi; bu da herkese ihtiyacına göre dağıtılırdı.</verse>
				<verse number="36">Örneğin, Kıbrıs doğumlu bir Levili olan ve elçilerin Barnaba, yani Cesaret Verici diye adlandırdıkları Yusuf, sahip olduğu bir tarlayı sattı, parasını getirip elçilerin buyruğuna verdi.</verse>
				<verse number="37">Örneğin, Kıbrıs doğumlu bir Levili olan ve elçilerin Barnaba, yani Cesaret Verici diye adlandırdıkları Yusuf, sahip olduğu bir tarlayı sattı, parasını getirip elçilerin buyruğuna verdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Hananya adında bir adam, karısı Safira’nın onayıyla bir mülk sattı, paranın bir kısmını kendine saklayarak gerisini getirip elçilerin buyruğuna verdi. Karısının da olup bitenlerden haberi vardı.</verse>
				<verse number="2">Hananya adında bir adam, karısı Safira’nın onayıyla bir mülk sattı, paranın bir kısmını kendine saklayarak gerisini getirip elçilerin buyruğuna verdi. Karısının da olup bitenlerden haberi vardı.</verse>
				<verse number="3">Petrus ona, “Hananya, nasıl oldu da Şeytan’a uydun, Kutsal Ruh’a yalan söyleyip mülkün parasının bir kısmını kendine sakladın?” dedi.</verse>
				<verse number="4">“Mülk satılmadan önce sana ait değil miydi? Sen onu sattıktan sonra da parayı dilediğin gibi kullanamaz mıydın? Neden yüreğinde böyle bir düzen kurdun? Sen insanlara değil, Tanrı’ya yalan söylemiş oldun.”</verse>
				<verse number="5">Hananya bu sözleri işitince yere yıkılıp can verdi. Olanları duyan herkesi büyük bir korku sardı.</verse>
				<verse number="6">Gençler kalkıp Hananya’nın ölüsünü kefenlediler ve dışarı taşıyıp gömdüler.</verse>
				<verse number="7">Bundan yaklaşık üç saat sonra Hananya’nın karısı, olanlardan habersiz içeri girdi.</verse>
				<verse number="8">Petrus, “Söyle bana, mülkü bu fiyata mı sattınız?” diye sordu. “Evet, bu fiyata” dedi Safira.</verse>
				<verse number="9">Petrus ona şöyle dedi: “Rab’bin Ruhu’nu sınamak için nasıl oldu da sözbirliği ettiniz? İşte, kocanı gömenlerin ayak sesleri kapıda, seni de dışarı taşıyacaklar.”</verse>
				<verse number="10">Kadın o anda Petrus’un ayakları dibine yıkılıp can verdi. İçeri giren gençler onu ölmüş buldular, onu da dışarı taşıyarak kocasının yanına gömdüler.</verse>
				<verse number="11">İnanlılar topluluğunun tümünü ve olayı duyanların hepsini büyük bir korku sardı.</verse>
				<verse number="12">Elçilerin aracılığıyla halk arasında birçok belirtiler ve harikalar yapılıyordu. İmanlıların hepsi Süleyman’ın Eyvanı’nda toplanıyordu.</verse>
				<verse number="13">Halk onlara büyük saygı duyduğu halde, dışarıdan hiç kimse onlara katılmayı göze alamıyordu.</verse>
				<verse number="14">Buna karşın, Rab’be inanıp topluluğa katılan erkek ve kadınların sayısı giderek arttı.</verse>
				<verse number="15">Bütün bunların sonucu, yoldan geçen Petrus’un hiç değilse gölgesi bazılarının üzerine düşsün diye halk, hasta olanları caddelere çıkartıp şilteler ve döşekler üzerine yatırır oldu.</verse>
				<verse number="16">Yeruşalim’in çevresindeki kasabalardan da kalabalıklar geliyor, hastaları ve kötü ruhlardan acı çekenleri getiriyorlardı. Bunların hepsi iyileştirildi.</verse>
				<verse number="17">Bunun üzerine, kıskançlıkla dolan başkâhin ve yanındakilerin hepsi, yani Saduki mezhebinden olanlar, elçileri yakalatıp devlet tutukevine attırdılar.</verse>
				<verse number="18">Bunun üzerine, kıskançlıkla dolan başkâhin ve yanındakilerin hepsi, yani Saduki mezhebinden olanlar, elçileri yakalatıp devlet tutukevine attırdılar.</verse>
				<verse number="19">Ama geceleyin Rab’bin bir meleği zindanın kapılarını açıp onları dışarı çıkarttı. “Gidin! Tapınağa girip bu yeni yaşamla ilgili sözlerin hepsini halka duyurun” dedi.</verse>
				<verse number="20">Ama geceleyin Rab’bin bir meleği zindanın kapılarını açıp onları dışarı çıkarttı. “Gidin! Tapınağa girip bu yeni yaşamla ilgili sözlerin hepsini halka duyurun” dedi.</verse>
				<verse number="21">Elçiler bu buyruğa uyarak gün doğarken tapınağa girip öğretmeye başladılar. Başkâhin ve yanındakiler gelince Yüksek Kurul’u, İsrail halkının bütün ileri gelenlerini toplantıya çağırdılar. Sonra elçileri getirtmek için tutukevine adam yolladılar.</verse>
				<verse number="22">Ne var ki, görevliler zindana vardıklarında elçileri bulamadılar. Geri dönerek şu haberi ilettiler: “Tutukevini kilitli ve tam bir güvenlik altında, nöbetçileri de kapılarda durur bulduk. Ama kapıları açtığımızda içerde kimseyi bulamadık!”</verse>
				<verse number="23">Ne var ki, görevliler zindana vardıklarında elçileri bulamadılar. Geri dönerek şu haberi ilettiler: “Tutukevini kilitli ve tam bir güvenlik altında, nöbetçileri de kapılarda durur bulduk. Ama kapıları açtığımızda içerde kimseyi bulamadık!”</verse>
				<verse number="24">Bu sözleri işiten tapınak koruyucularının komutanıyla başkâhinler şaşkına döndüler, bu işin sonunun nereye varacağını merak etmeye başladılar.</verse>
				<verse number="25">O sırada yanlarına gelen biri, “Bakın, hapse attığınız adamlar tapınakta dikilmiş, halka öğretiyor” diye haber getirdi.</verse>
				<verse number="26">Bunun üzerine komutanla görevliler gidip elçileri getirdiler. Halkın kendilerini taşlamasından korktukları için zor kullanmadılar.</verse>
				<verse number="27">Elçileri getirip Yüksek Kurul’un önüne çıkardılar. Başkâhin onları sorguya çekti: “Bu adı kullanarak öğretmeyin diye size kesin buyruk vermiştik” dedi. “Ama siz öğretinizi Yeruşalim Kenti’nin her tarafına yaydınız. İlle de bizi bu adamın kanını dökmekten sorumlu göstermek istiyorsunuz.”</verse>
				<verse number="28">Elçileri getirip Yüksek Kurul’un önüne çıkardılar. Başkâhin onları sorguya çekti: “Bu adı kullanarak öğretmeyin diye size kesin buyruk vermiştik” dedi. “Ama siz öğretinizi Yeruşalim Kenti’nin her tarafına yaydınız. İlle de bizi bu adamın kanını dökmekten sorumlu göstermek istiyorsunuz.”</verse>
				<verse number="29">Petrus ve öbür elçiler şöyle karşılık verdiler: “İnsanlardan çok, Tanrı’nın sözünü dinlemek gerek.</verse>
				<verse number="30">Atalarımızın Tanrısı, sizin çarmıha gererek öldürdüğünüz İsa’yı diriltti.</verse>
				<verse number="31">İsrail’e, günahlarından tövbe etme ve bağışlanma fırsatını vermek için Tanrı O’nu Önder ve Kurtarıcı olarak kendi sağına yükseltti.</verse>
				<verse number="32">Biz, Tanrı’nın kendi sözünü dinleyenlere verdiği Kutsal Ruh’la birlikte bu olayların tanıklarıyız.”</verse>
				<verse number="33">Kurul üyeleri bu sözleri işitince çok öfkelendiler ve elçileri yok etmek istediler.</verse>
				<verse number="34">Ama bütün halkın saygısını kazanmış bir Kutsal Yasa öğretmeni olan Gamaliel adlı bir Ferisi, Yüksek Kurul’da ayağa kalktı, elçilerin kısa bir süre için dışarı çıkartılmasını buyurarak kurul üyelerine şunları söyledi: “Ey İsrailliler, bu adamlara yapacağınızı iyi düşünün!</verse>
				<verse number="35">Ama bütün halkın saygısını kazanmış bir Kutsal Yasa öğretmeni olan Gamaliel adlı bir Ferisi, Yüksek Kurul’da ayağa kalktı, elçilerin kısa bir süre için dışarı çıkartılmasını buyurarak kurul üyelerine şunları söyledi: “Ey İsrailliler, bu adamlara yapacağınızı iyi düşünün!</verse>
				<verse number="36">Bir süre önce Tevdas da kendi kendisiyle ilgili büyük iddialarda bulunarak başkaldırdı. Dört yüz kadar kişi de ona katıldı. Ama adam öldürüldü, izleyicilerinin hepsi dağıtıldı, hareket yok oldu.</verse>
				<verse number="37">Ondan sonra, sayım yapıldığı günlerde ortaya çıkan Celileli Yahuda, pek çok insanı ayartıp peşine taktı. Ama o da öldürüldü ve izleyicilerinin hepsi darmadağın oldu.</verse>
				<verse number="38">Şimdi size şunu söyleyeyim: Bu adamlarla uğraşmayın, onları rahat bırakın! Çünkü bu girişim, bu hareket insan işiyse, yok olup gidecektir.</verse>
				<verse number="39">Yok eğer Tanrı’nın işiyse, bu adamları yok edemezsiniz. Hatta kendinizi Tanrı’ya karşı savaşır durumda bulabilirsiniz.” Kurul üyeleri Gamaliel’in bu öğüdünü kabul ettiler.</verse>
				<verse number="40">Elçileri içeri çağırtıp kamçılattılar ve İsa’nın adından söz etmemelerini buyurduktan sonra salıverdiler.</verse>
				<verse number="41">Elçiler İsa’nın adı uğruna hakarete layık görüldükleri için Yüksek Kurul’un huzurundan sevinç içinde ayrıldılar.</verse>
				<verse number="42">Her gün tapınakta ve evlerde öğretmekten ve Mesih İsa’yla ilgili Müjde’yi yaymaktan geri kalmadılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">İsa’nın öğrencilerinin sayıca çoğaldığı o günlerde, Grekçe konuşan Yahudiler, günlük yardım dağıtımında kendi dullarına gereken ilginin gösterilmediğini ileri sürerek İbranice konuşan Yahudiler’den yakınmaya başladılar.</verse>
				<verse number="2">Bunun üzerine Onikiler, bütün öğrencileri bir araya toplayıp şöyle dediler: “Tanrı’nın sözünü yayma işini bırakıp maddi işlerle uğraşmamız doğru olmaz.</verse>
				<verse number="3">Bu nedenle, kardeşler, aranızdan Ruh’la ve bilgelikle dolu, yedi saygın kişi seçin. Onları bu iş için görevlendirelim.</verse>
				<verse number="4">Biz ise kendimizi duaya ve Tanrı sözünü yaymaya adayalım.”</verse>
				<verse number="5">Bu öneri bütün topluluğu hoşnut etti. Böylece, iman ve Kutsal Ruh’la dolu biri olan İstefanos’un yanısıra Filipus, Prohoros, Nikanor, Timon, Parmenas ve Yahudiliğe dönen Antakyalı Nikolas’ı seçip elçilerin önüne çıkardılar. Elçiler de dua edip ellerini onların üzerine koydular.</verse>
				<verse number="6">Bu öneri bütün topluluğu hoşnut etti. Böylece, iman ve Kutsal Ruh’la dolu biri olan İstefanos’un yanısıra Filipus, Prohoros, Nikanor, Timon, Parmenas ve Yahudiliğe dönen Antakyalı Nikolas’ı seçip elçilerin önüne çıkardılar. Elçiler de dua edip ellerini onların üzerine koydular.</verse>
				<verse number="7">Böylece Tanrı’nın sözü yayılıyor, Yeruşalim’deki öğrencilerin sayısı arttıkça artıyor, kâhinlerden birçoğu da iman çağrısına uyuyordu.</verse>
				<verse number="8">Tanrı’nın lütfuyla ve kudretle dolu olan İstefanos, halk arasında büyük belirtiler ve harikalar yapıyordu.</verse>
				<verse number="9">Ne var ki, Azatlılar Havrası diye bilinen havranın bazı üyeleri ve Kirene’den, İskenderiye’den, Kilikya’dan ve Asya İli’nden bazı kişiler İstefanos’la çekişmeye başladılar.</verse>
				<verse number="10">Ama İstefanos’un konuşmasındaki bilgeliğe ve Ruh’a karşı koyamadılar.</verse>
				<verse number="11">Bunun üzerine birkaç kişiyi el altından ayartarak onlara, “Bu adamın Musa’ya ve Tanrı’ya karşı küfür dolu sözler söylediğini duyduk” dedirttiler.</verse>
				<verse number="12">Böylelikle halkı, ileri gelenleri ve din bilginlerini kışkırttılar. Gidip İstefanos’u yakaladılar ve Yüksek Kurul’un önüne çıkardılar.</verse>
				<verse number="13">Getirdikleri yalancı tanıklar, “Bu adam durmadan bu kutsal yere ve Yasa’ya karşı konuşuyor” dediler.</verse>
				<verse number="14">“ ‘Nasıralı İsa burayı yıkacak, Musa’nın bize emanet ettiği töreleri de değiştirecek’ dediğini duyduk.”</verse>
				<verse number="15">Kurul’da oturanların hepsi, İstefanos’a baktıklarında yüzünün bir melek yüzüne benzediğini gördüler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Başkâhin, “Bu iddialar doğru mu?” diye sordu.</verse>
				<verse number="2">İstefanos şöyle karşılık verdi: “Kardeşler ve babalar, beni dinleyin. Atamız İbrahim daha Mezopotamya’dayken, Harran’a yerleşmeden önce, yüce Tanrı ona görünüp şöyle dedi: ‘Ülkeni, akrabalarını bırak, sana göstereceğim ülkeye git.’</verse>
				<verse number="3">İstefanos şöyle karşılık verdi: “Kardeşler ve babalar, beni dinleyin. Atamız İbrahim daha Mezopotamya’dayken, Harran’a yerleşmeden önce, yüce Tanrı ona görünüp şöyle dedi: ‘Ülkeni, akrabalarını bırak, sana göstereceğim ülkeye git.’</verse>
				<verse number="4">“Bunun üzerine İbrahim Kildaniler’in ülkesini bırakıp Harran’a yerleşti. Babasının ölümünden sonra da Tanrı onu oradan alıp şimdi sizin yaşadığınız bu ülkeye getirdi.</verse>
				<verse number="5">Burada ona herhangi bir miras, bir karış toprak bile vermemişti. Ama İbrahim’in o sırada hiç çocuğu olmadığı halde, Tanrı bu ülkeyi mülk olarak ona ve ondan sonra gelecek torunlarına vereceğini vaat etti.</verse>
				<verse number="6">Tanrı şöyle dedi: ‘Senin soyun yabancı bir ülkede, gurbette yaşayacak. Dört yüz yıl köle olarak çalıştırılacak, baskı görecek.</verse>
				<verse number="7">Ama ben kölelik edecekleri ulusu cezalandıracağım. Bundan sonra oradan çıkacak ve bana bu yerde tapınacaklar.’</verse>
				<verse number="8">Sonra Tanrı onunla, sünnete dayalı antlaşmayı yaptı. Böylelikle İbrahim, İshak’ın babası oldu ve onu sekiz günlükken sünnet etti. Ve İshak Yakup’un, Yakup da on iki büyük atamızın babası oldu.</verse>
				<verse number="9">“Yusuf’u kıskanan atalarımız, onu köle olarak Mısır’a sattılar. Ama Tanrı onunlaydı ve onu bütün sıkıntılarından kurtardı. Ona bilgelik vererek Mısır Firavunu’nun gözüne girmesini sağladı. Firavun da onu Mısır ve bütün saray halkı üzerine yönetici atadı.</verse>
				<verse number="10">“Yusuf’u kıskanan atalarımız, onu köle olarak Mısır’a sattılar. Ama Tanrı onunlaydı ve onu bütün sıkıntılarından kurtardı. Ona bilgelik vererek Mısır Firavunu’nun gözüne girmesini sağladı. Firavun da onu Mısır ve bütün saray halkı üzerine yönetici atadı.</verse>
				<verse number="11">“Sonra bütün Mısır ve Kenan ülkesini kıtlık vurdu, büyük sıkıntılar başladı. Atalarımız yiyecek bulamadılar.</verse>
				<verse number="12">Mısır’da tahıl bulunduğunu duyan Yakup, atalarımızı oraya ilk yolculuklarına gönderdi.</verse>
				<verse number="13">Mısır’a ikinci gelişlerinde Yusuf kardeşlerine kimliğini açıkladı. Firavun böylece Yusuf’un ailesini tanımış oldu.</verse>
				<verse number="14">Yusuf haber yollayıp babası Yakup’u ve bütün akrabalarını, toplam yetmiş beş kişiyi çağırttı.</verse>
				<verse number="15">Böylece Yakup Mısır’a gitti. Kendisi de atalarımız da orada öldüler.</verse>
				<verse number="16">Kemikleri sonra Şekem’e getirilerek İbrahim’in Şekem’de Hamor oğullarından bir miktar gümüş karşılığında satın almış olduğu mezara konuldu.</verse>
				<verse number="17">“Tanrı’nın İbrahim’e verdiği sözün gerçekleşeceği zaman yaklaştığında, Mısır’daki halkımızın nüfusu bir hayli çoğalmıştı.</verse>
				<verse number="18">Sonunda Yusuf hakkında bilgisi olmayan yeni bir kral Mısır’da tahta çıktı.</verse>
				<verse number="19">Bu adam, halkımıza karşı haince davrandı, atalarımıza kötülük etti. Onları, yeni doğan çocuklarını açıkta bırakıp ölüme terk etmeye zorladı.</verse>
				<verse number="20">“O sırada, son derece güzel bir çocuk olan Musa doğdu. Musa, üç ay babasının evinde beslendikten sonra açıkta bırakıldı. Firavunun kızı onu bulup evlat edindi ve kendi oğlu olarak yetiştirdi.</verse>
				<verse number="21">“O sırada, son derece güzel bir çocuk olan Musa doğdu. Musa, üç ay babasının evinde beslendikten sonra açıkta bırakıldı. Firavunun kızı onu bulup evlat edindi ve kendi oğlu olarak yetiştirdi.</verse>
				<verse number="22">Musa, Mısırlılar’ın bütün bilim dallarında eğitildi. Gerek sözde, gerek eylemde güçlü biri oldu.</verse>
				<verse number="23">“Kırk yaşını doldurunca Musa’nın yüreğinde öz kardeşleri İsrailoğulları’nın durumunu yakından görme arzusu doğdu.</verse>
				<verse number="24">Onlardan birine haksızlık edildiğini gören Musa, onu savundu. Haksızlığı yapan Mısırlı’yı öldürerek ezilenin öcünü aldı.</verse>
				<verse number="25">‘Kardeşlerim Tanrı’nın benim aracılığımla kendilerini kurtaracağını anlarlar’ diye düşünüyordu. Ama onlar bunu anlamadılar.</verse>
				<verse number="26">Ertesi gün Musa, kavga eden iki İbrani’yle karşılaşınca onları barıştırmak istedi. ‘Efendiler’ dedi, ‘Siz kardeşsiniz. Niye birbirinize haksızlık ediyorsunuz?’</verse>
				<verse number="27">“Ne var ki, soydaşına haksızlık eden kişi Musa’yı yana iterek, ‘Kim seni başımıza yönetici ve yargıç atadı?’ dedi.</verse>
				<verse number="28">‘Yoksa dün Mısırlı’yı öldürdüğün gibi beni de mi öldürmek istiyorsun?’</verse>
				<verse number="29">Bu söz üzerine Musa Midyan ülkesine kaçtı. Orada gurbette yaşadı ve iki oğul babası oldu.</verse>
				<verse number="30">“Kırk yıl geçtikten sonra Musa’ya, Sina Dağı’nın yakınlarındaki çölde, yanan bir çalının alevleri içinde bir melek göründü.</verse>
				<verse number="31">Musa gördüklerine şaştı. Daha yakından bakmak için yaklaştığında, Rab ona şöyle seslendi: ‘Senin atalarının Tanrısı, İbrahim’in, İshak’ın ve Yakup’un Tanrısı benim.’ Korkuyla titreyen Musa bakmaya cesaret edemedi.</verse>
				<verse number="32">Musa gördüklerine şaştı. Daha yakından bakmak için yaklaştığında, Rab ona şöyle seslendi: ‘Senin atalarının Tanrısı, İbrahim’in, İshak’ın ve Yakup’un Tanrısı benim.’ Korkuyla titreyen Musa bakmaya cesaret edemedi.</verse>
				<verse number="33">“Sonra Rab, ‘Çarıklarını çıkar! Çünkü bastığın yer kutsal topraktır’ dedi.</verse>
				<verse number="34">‘Mısır’da halkıma yapılan baskıyı yakından gördüm, iniltilerini duydum ve onları kurtarmaya geldim. Şimdi gel, seni Mısır’a göndereceğim.’</verse>
				<verse number="35">“Bu Musa, ‘Kim seni yönetici ve yargıç atadı?’ diye reddettikleri Musa’ydı. Tanrı onu, çalıda kendisine görünen meleğin aracılığıyla yönetici ve kurtarıcı olarak gönderdi.</verse>
				<verse number="36">Halkı Mısır’dan çıkaran, orada, Kamış Denizi’nde ve kırk yıl boyunca çölde belirtiler ve harikalar yapan oydu.</verse>
				<verse number="37">İsrailoğulları’na, ‘Tanrı size kendi kardeşlerinizin arasından benim gibi bir peygamber çıkaracak’ diyen Musa odur.</verse>
				<verse number="38">Çöldeki topluluğun arasında yaşamış, Sina Dağı’nda kendisiyle konuşan melekle ve atalarımızla birlikte bulunmuş olan odur. Bize iletmek üzere yaşam dolu sözler aldı.</verse>
				<verse number="39">“Ne var ki, atalarımız onun sözünü dinlemek istemediler. Onu reddettiler, Mısır’a dönmeyi özler oldular.</verse>
				<verse number="40">Harun’a, ‘Bize öncülük edecek ilahlar yap’ dediler. ‘Çünkü bizi Mısır’dan çıkaran o Musa’ya ne oldu bilmiyoruz!’</verse>
				<verse number="41">Ve o günlerde buzağı biçiminde bir put yapıp ona kurban sundular. Kendi elleriyle yaptıkları bu put için bir şenlik düzenlediler.</verse>
				<verse number="42">Bu yüzden Tanrı onlardan yüz çevirip onları göksel cisimlere kulluk etmeye terk etti. Peygamberlerin kitabında yazılmış olduğu gibi: ‘Ey İsrail halkı, Çölde kırk yıl boyunca Bana mı sunular, kurbanlar sundunuz?</verse>
				<verse number="43">Siz Molek’in çadırını Ve ilahınız Refan’ın yıldızını taşıdınız. Tapınmak için yaptığınız putlardı bunlar. Bu yüzden sizi Babil’in ötesine süreceğim.’</verse>
				<verse number="44">“Çölde atalarımızın Tanıklık Çadırı vardı. Musa bunu, kendisiyle konuşan Tanrı’nın buyurduğu gibi, gördüğü örneğe göre yapmıştı.</verse>
				<verse number="45">Tanıklık Çadırı’nı önceki kuşaktan teslim alan atalarımız, Yeşu’nun önderliğinde öteki ulusların topraklarını ele geçirdikleri zaman, çadırı yanlarında getirdiler. Ulusları atalarımızın önünden kovan, Tanrı’nın kendisiydi. Çadır Davut’un zamanına dek kaldı.</verse>
				<verse number="46">Tanrı’nın beğenisini kazanmış olan Davut, Yakup’un Tanrısı için bir konut yapmaya izin istedi.</verse>
				<verse number="47">Oysa Tanrı için bir ev yapan Süleyman oldu.</verse>
				<verse number="48">“Ne var ki, en yüce Olan, elle yapılmış konutlarda oturmaz. Peygamberin belirttiği gibi, ‘Gök tahtım, Yeryüzü ayaklarımın taburesidir. Benim için nasıl bir ev yapacaksınız? Ya da, neresi dinleneceğim yer? Bütün bunları yapan elim değil mi? diyor Rab.’</verse>
				<verse number="49">“Ne var ki, en yüce Olan, elle yapılmış konutlarda oturmaz. Peygamberin belirttiği gibi, ‘Gök tahtım, Yeryüzü ayaklarımın taburesidir. Benim için nasıl bir ev yapacaksınız? Ya da, neresi dinleneceğim yer? Bütün bunları yapan elim değil mi? diyor Rab.’</verse>
				<verse number="50">“Ne var ki, en yüce Olan, elle yapılmış konutlarda oturmaz. Peygamberin belirttiği gibi, ‘Gök tahtım, Yeryüzü ayaklarımın taburesidir. Benim için nasıl bir ev yapacaksınız? Ya da, neresi dinleneceğim yer? Bütün bunları yapan elim değil mi? diyor Rab.’</verse>
				<verse number="51">“Ey dik kafalılar, yürekleri ve kulakları sünnet edilmemiş olanlar! Siz tıpkı atalarınıza benziyorsunuz, her zaman Kutsal Ruh’a karşı direniyorsunuz.</verse>
				<verse number="52">Atalarınız peygamberlerin hangisine zulmetmediler ki? Adil Olan’ın geleceğini önceden bildirenleri de öldürdüler. Melekler aracılığıyla buyrulan Yasa’yı alıp da buna uymayan sizler, şimdi de Adil Olan’a ihanet edip O’nu katlettiniz!”</verse>
				<verse number="53">Atalarınız peygamberlerin hangisine zulmetmediler ki? Adil Olan’ın geleceğini önceden bildirenleri de öldürdüler. Melekler aracılığıyla buyrulan Yasa’yı alıp da buna uymayan sizler, şimdi de Adil Olan’a ihanet edip O’nu katlettiniz!”</verse>
				<verse number="54">Kurul üyeleri bu sözleri duyunca öfkeden kudurdular, İstefanos’a karşı dişlerini gıcırdattılar.</verse>
				<verse number="55">Kutsal Ruh’la dolu olan İstefanos ise, gözlerini göğe dikip Tanrı’nın görkemini ve Tanrı’nın sağında duran İsa’yı gördü.</verse>
				<verse number="56">“Bakın” dedi, “Göklerin açıldığını ve İnsanoğlu’nun Tanrı’nın sağında durmakta olduğunu görüyorum.”</verse>
				<verse number="57">Bunun üzerine kulaklarını tıkayıp çığlıklar atarak hep birlikte İstefanos’a saldırdılar.</verse>
				<verse number="58">Onu kentten dışarı atıp taşa tuttular. İstefanos’a karşı tanıklık etmiş olanlar, kaftanlarını Saul adlı bir gencin ayaklarının dibine bıraktılar.</verse>
				<verse number="59">İstefanos taş yağmuru altında, “Rab İsa, ruhumu al!” diye yakarıyordu.</verse>
				<verse number="60">Sonra diz çökerek yüksek sesle şöyle dedi: “Ya Rab, bu günahı onlara yükleme!” Bunu söyledikten sonra gözlerini yaşama kapadı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">İstefanos’un öldürülmesini Saul da onaylamıştı. O gün Yeruşalim’deki kiliseye karşı korkunç bir baskı dönemi başladı. Elçiler hariç bütün imanlılar Yahudiye ve Samiriye’nin her yanına dağıldılar.</verse>
				<verse number="2">Bazı dindar kişiler, İstefanos’u gömdükten sonra onun için büyük yas tuttular.</verse>
				<verse number="3">Saul ise inanlılar topluluğunu kırıp geçirmeye başladı. Ev ev dolaşarak, kadın erkek demeden imanlıları dışarı sürüklüyor, hapse atıyordu.</verse>
				<verse number="4">Bunun sonucu dağılan imanlılar, gittikleri her yerde Tanrı sözünü müjdeliyorlardı.</verse>
				<verse number="5">Filipus, Samiriye Kenti’ne gidip oradakilere Mesih’i tanıtmaya başladı.</verse>
				<verse number="6">Filipus’u dinleyen ve gerçekleştirdiği belirtileri gören kalabalıklar, hep birlikte onun söylediklerine kulak verdiler.</verse>
				<verse number="7">Birçoklarının içinden kötü ruhlar yüksek sesle haykırarak çıktı; birçok felçli ve kötürüm iyileştirildi.</verse>
				<verse number="8">Ve o kentte büyük sevinç oldu.</verse>
				<verse number="9">Ne var ki, kentte bir süreden beri büyücülük yapan ve Samiriye halkını şaşkına çeviren Simun adlı biri vardı. Simun, büyük adam olduğunu iddia ediyordu.</verse>
				<verse number="10">Küçük büyük, herkes onu dikkatle dinler, “Büyük Güç dedikleri Tanrı gücü işte budur” derlerdi.</verse>
				<verse number="11">Uzun zamandan beri onları büyücülüğüyle şaşkına çevirdiği için onu dikkatle dinlerlerdi.</verse>
				<verse number="12">Ama Tanrı’nın Egemenliği ve İsa Mesih adıyla ilgili Müjde’yi duyuran Filipus’un söylediklerine inandıkları zaman, erkekler de kadınlar da vaftiz oldular.</verse>
				<verse number="13">Simun’un kendisi de inanıp vaftiz oldu. Ondan sonra sürekli olarak Filipus’un yanında kaldı. Doğaüstü belirtileri ve yapılan büyük mucizeleri görünce şaşkına döndü.</verse>
				<verse number="14">Yeruşalim’deki elçiler, Samiriye halkının, Tanrı’nın sözünü benimsediğini duyunca Petrus’la Yuhanna’yı onlara gönderdiler.</verse>
				<verse number="15">Petrus’la Yuhanna oraya varınca, Samiriyeli imanlıların Kutsal Ruh’u almaları için dua ettiler.</verse>
				<verse number="16">Çünkü Ruh daha hiçbirinin üzerine inmemişti. Rab İsa’nın adıyla vaftiz olmuşlardı, o kadar.</verse>
				<verse number="17">Petrus’la Yuhanna onların üzerine ellerini koyunca, onlar da Kutsal Ruh’u aldılar.</verse>
				<verse number="18">Elçilerin bu el koyma hareketiyle Kutsal Ruh’un verildiğini gören Simun onlara para teklif ederek, “Bana da bu yetkiyi verin, kimin üzerine ellerimi koysam Kutsal Ruh’u alsın” dedi.</verse>
				<verse number="19">Elçilerin bu el koyma hareketiyle Kutsal Ruh’un verildiğini gören Simun onlara para teklif ederek, “Bana da bu yetkiyi verin, kimin üzerine ellerimi koysam Kutsal Ruh’u alsın” dedi.</verse>
				<verse number="20">Petrus, “Paran da yok olsun, sen de!” dedi, “Çünkü Tanrı’nın armağanını parayla elde edebileceğini sandın.</verse>
				<verse number="21">Senin bu işte bir payın, bir hakkın yok. Yüreğin, Tanrı’nın gözünde doğru değildir.</verse>
				<verse number="22">Bu kötülüğünden tövbe et ve Rab’be yalvar, yüreğindeki bu düşünce belki bağışlanır.</verse>
				<verse number="23">Senin kin dolu, kötülüğe tutsak biri olduğunu görüyorum.”</verse>
				<verse number="24">Simun, “Benim için Rab’be yalvarın da söylediklerinizden hiçbiri başıma gelmesin” diye karşılık verdi.</verse>
				<verse number="25">Petrus’la Yuhanna tanıklık edip Rab’bin sözünü bildirdikten sonra, Samiriye’nin birçok köyünde de Müjde’yi duyura duyura Yeruşalim’e döndüler.</verse>
				<verse number="26">Bu arada Rab’bin bir meleği Filipus’a şöyle seslendi: “Kalk, güneye doğru, Yeruşalim’den Gazze’ye inen yola, çöl yoluna git.”</verse>
				<verse number="27">Filipus da kalkıp gitti. Giderken Etiyopyalı bir hadım gördü. Bu adam Etiyopya Kraliçesi Kandaki’nin vezirlerinden biriydi. Kraliçenin bütün hazinelerinden sorumluydu. Yeruşalim’e, tapınmaya gelmişti.</verse>
				<verse number="28">Geri dönerken arabasında oturmuş, Peygamber Yeşaya’nın Kitabı’nı okuyordu.</verse>
				<verse number="29">Ruh Filipus’a, “Git” dedi, “Şu arabaya yetiş.”</verse>
				<verse number="30">Filipus koşup arabanın yanına geldi ve hadımın Peygamber Yeşaya’yı okumakta olduğunu işitti. “Acaba okuduklarını anlıyor musun?” diye sordu.</verse>
				<verse number="31">Hadım, “Biri bana yol göstermedikçe nasıl anlayabilirim ki?” diyerek Filipus’un arabaya binip yanına oturmasını rica etti.</verse>
				<verse number="32">Kutsal Yazılar’dan okuduğu bölüm şuydu: “Koyun gibi kesime götürüldü; Kırkıcının önünde kuzu nasıl ses çıkarmazsa, O da öylece ağzını açmadı.</verse>
				<verse number="33">Aşağılandığında adalet O’ndan esirgendi. O’nun soyunu kim anacak? Çünkü yeryüzündeki yaşamına son verildi.”</verse>
				<verse number="34">Hadım Filipus’a, “Lütfen açıklar mısın, peygamber kimden söz ediyor, kendisinden mi, bir başkasından mı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="35">Bunun üzerine Filipus anlatmaya koyuldu. Kutsal Yazılar’ın bu bölümünden başlayarak ona İsa’yla ilgili Müjde’yi bildirdi.</verse>
				<verse number="36">Yolda giderlerken su bulunan bir yere geldiler. Hadım, “Bak, burada su var” dedi. “Vaftiz olmama ne engel var?”</verse>
				<verse number="37">Yolda giderlerken su bulunan bir yere geldiler. Hadım, “Bak, burada su var” dedi. “Vaftiz olmama ne engel var?”</verse>
				<verse number="38">Sonra arabanın durmasını buyurdu. Filipus’la hadım birlikte suya girdiler ve Filipus hadımı vaftiz etti.</verse>
				<verse number="39">Sudan çıktıkları zaman Rab’bin Ruhu Filipus’u hemen oradan uzaklaştırdı. Filipus’u bir daha görmeyen hadım sevinç içinde yoluna devam etti.</verse>
				<verse number="40">Filipus ise kendini Aşdot Kenti’nde buldu. Sezariye’ye varıncaya dek bütün kentleri dolaşarak Müjde’yi duyurdu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Saul ise Rab’bin öğrencilerine karşı hâlâ tehdit ve ölüm soluyordu. Başkâhine gitti, Şam’daki havralara verilmek üzere mektuplar yazmasını istedi. Orada İsa’nın yolunda yürüyen kadın erkek, kimi bulsa tutuklayıp Yeruşalim’e getirmek niyetindeydi.</verse>
				<verse number="2">Saul ise Rab’bin öğrencilerine karşı hâlâ tehdit ve ölüm soluyordu. Başkâhine gitti, Şam’daki havralara verilmek üzere mektuplar yazmasını istedi. Orada İsa’nın yolunda yürüyen kadın erkek, kimi bulsa tutuklayıp Yeruşalim’e getirmek niyetindeydi.</verse>
				<verse number="3">Yol alıp Şam’a yaklaştığı sırada, birdenbire gökten gelen bir ışık çevresini aydınlattı.</verse>
				<verse number="4">Yere yıkılan Saul, bir sesin kendisine, “Saul, Saul, neden bana zulmediyorsun?” dediğini işitti.</verse>
				<verse number="5">Saul, “Ey Efendim, sen kimsin?” dedi. “Ben senin zulmettiğin İsa’yım” diye yanıt geldi.</verse>
				<verse number="6">“Haydi kalk ve kente gir, ne yapman gerektiği sana bildirilecek.”</verse>
				<verse number="7">Saul’la birlikte yolculuk eden adamların dilleri tutuldu, oldukları yerde kalakaldılar. Sesi duydularsa da, kimseyi göremediler.</verse>
				<verse number="8">Saul yerden kalktı, ama gözlerini açtığında hiçbir şey göremiyordu. Sonra kendisini elinden tutup Şam’a götürdüler.</verse>
				<verse number="9">Üç gün boyunca gözleri görmeyen Saul hiçbir şey yiyip içmedi.</verse>
				<verse number="10">Şam’da Hananya adında bir İsa öğrencisi vardı. Bir görümde Rab ona, “Hananya!” diye seslendi. “Buradayım, ya Rab” dedi Hananya.</verse>
				<verse number="11">Rab ona, “Kalk” dedi, “Doğru Sokak denilen sokağa git ve Yahuda’nın evinde Saul adında Tarsuslu birini sor. Şu anda orada dua ediyor.</verse>
				<verse number="12">Görümünde yanına Hananya adlı birinin geldiğini ve gözlerini açmak için ellerini kendisinin üzerine koyduğunu görmüştür.”</verse>
				<verse number="13">Hananya şöyle karşılık verdi: “Ya Rab, birçoklarının bu adam hakkında neler anlattıklarını duydum. Yeruşalim’de senin kutsallarına nice kötülük yapmış!</verse>
				<verse number="14">Burada da senin adını anan herkesi tutuklamak için başkâhinlerden yetki almıştır.”</verse>
				<verse number="15">Rab ona, “Git!” dedi. “Bu adam, benim adımı öteki uluslara, krallara ve İsrailoğulları’na duyurmak üzere seçilmiş bir aracımdır.</verse>
				<verse number="16">Benim adım uğruna ne kadar sıkıntı çekmesi gerekeceğini ona göstereceğim.”</verse>
				<verse number="17">Bunun üzerine Hananya gitti, eve girdi ve ellerini Saul’un üzerine koydu. “Saul kardeş” dedi, “Sen buraya gelirken yolda sana görünen Rab, yani İsa, gözlerin açılsın ve Kutsal Ruh’la dolasın diye beni yolladı.”</verse>
				<verse number="18">O anda Saul’un gözlerinden balık pulunu andıran şeyler düştü. Saul yeniden görmeye başladı. Kalkıp vaftiz oldu.</verse>
				<verse number="19">Sonra yemek yiyip kuvvet buldu. Saul birkaç gün Şam’daki öğrencilerin yanında kaldı.</verse>
				<verse number="20">Havralarda İsa’nın Tanrı’nın Oğlu olduğunu hemen duyurmaya başladı.</verse>
				<verse number="21">Onu duyanların hepsi şaşkına döndü. “Yeruşalim’de bu adı ananları kırıp geçiren adam bu değil mi? Buraya da, öylelerini tutuklayıp başkâhinlere götürmek amacıyla gelmedi mi?” diyorlardı.</verse>
				<verse number="22">Saul ise günden güne güçleniyordu. İsa’nın Mesih olduğuna dair kanıtlar göstererek Şam’da yaşayan Yahudiler’i şaşkına çeviriyordu.</verse>
				<verse number="23">Aradan günler geçti. Yahudiler Saul’u öldürmek için bir düzen kurdular.</verse>
				<verse number="24">Ne var ki, kurdukları düzenle ilgili haber Saul’a ulaştı. Yahudiler onu öldürmek için gece gündüz kentin kapılarını gözlüyorlardı.</verse>
				<verse number="25">Ama Saul’un öğrencileri geceleyin kendisini aldılar, kentin surlarından sarkıttıkları bir küfe içinde aşağı indirdiler.</verse>
				<verse number="26">Saul Yeruşalim’e varınca oradaki öğrencilere katılmaya çalıştı. Ama hepsi ondan korkuyor, İsa’nın öğrencisi olduğuna inanamıyorlardı.</verse>
				<verse number="27">O zaman Barnaba onu alıp elçilere götürdü. Onlara, Saul’un Şam yolunda Rab’bi nasıl gördüğünü, Rab’bin de onunla konuştuğunu, Şam’da ise onun İsa adını nasıl korkusuzca duyurduğunu anlattı.</verse>
				<verse number="28">Böylelikle Saul, Yeruşalim’de girip çıktıkları her yerde öğrencilerle birlikte bulunarak Rab’bin adını korkusuzca duyurmaya başladı.</verse>
				<verse number="29">Dili Grekçe olan Yahudiler’le konuşup tartışıyordu. Ama onlar onu öldürmeyi tasarlıyorlardı.</verse>
				<verse number="30">Kardeşler bunu öğrenince onu Sezariye’ye götürüp oradan Tarsus’a yolladılar.</verse>
				<verse number="31">Bütün Yahudiye, Celile ve Samiriye’deki inanlılar topluluğu esenliğe kavuştu. Gelişen ve Rab korkusu içinde yaşayan topluluk Kutsal Ruh’un yardımıyla sayıca büyüyordu.</verse>
				<verse number="32">Bu arada her tarafı dolaşan Petrus, Lidda’da yaşayan kutsallara da uğradı.</verse>
				<verse number="33">Orada Eneas adında birine rastladı. Eneas felçliydi. Sekiz yıldan beri yatalaktı.</verse>
				<verse number="34">Petrus ona, “Eneas, İsa Mesih seni iyileştiriyor” dedi. “Kalk, yatağını topla.” Eneas hemen ayağa kalktı.</verse>
				<verse number="35">Lidda ve Şaron’da yaşayan herkes onu gördü ve Rab’be döndü.</verse>
				<verse number="36">Yafa’da, İsa öğrencisi olan Tabita adında bir kadın vardı. Tabita, ceylan anlamına gelir. Bu kadın her zaman iyilik yapıp yoksullara yardım ederdi.</verse>
				<verse number="37">O günlerde hastalanıp öldü. Ölüsünü yıkayıp üst kattaki odaya koydular.</verse>
				<verse number="38">Lidda Yafa’ya yakın olduğundan, Petrus’un Lidda’da bulunduğunu duyan öğrenciler ona iki kişi yollayıp, “Vakit kaybetmeden yanımıza gel” diye yalvardılar.</verse>
				<verse number="39">Petrus kalkıp onlarla birlikte gitti. Eve varınca onu üst kattaki odaya çıkardılar. Bütün dul kadınlar ağlayarak Petrus’un çevresinde toplandılar. Ona, Ceylan’ın kendileriyle birlikteyken diktiği entarilerle üstlükleri gösterdiler.</verse>
				<verse number="40">Petrus, herkesi dışarı çıkarttı, diz çöküp dua etti. Sonra ölüye doğru dönerek, “Tabita, kalk” dedi. Kadın gözlerini açtı, Petrus’u görünce doğrulup oturdu.</verse>
				<verse number="41">Petrus elini uzatarak onu ayağa kaldırdı. Sonra kutsallarla dul kadınları çağırdı, Ceylan’ı diri olarak onlara teslim etti.</verse>
				<verse number="42">Bu olayın haberi bütün Yafa’ya yayıldı ve birçokları Rab’be inandı.</verse>
				<verse number="43">Petrus uzunca bir süre Yafa’da, Simun adında bir dericinin evinde kaldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Sezariye’de Kornelius adında bir adam vardı. “İtalyan” taburunda yüzbaşıydı.</verse>
				<verse number="2">Dindar bir adamdı. Hem kendisi hem de bütün ev halkı Tanrı’dan korkardı. Halka çok yardımda bulunur, Tanrı’ya sürekli dua ederdi.</verse>
				<verse number="3">Bir gün saat üç sularında, bir görümde Tanrı’nın bir meleğinin kendisine geldiğini açıkça gördü. Melek ona, “Kornelius” diye seslendi.</verse>
				<verse number="4">Kornelius korku içinde gözlerini ona dikti, “Ne var, efendim?” dedi. Melek ona şöyle dedi: “Duaların ve sadakaların anılmak üzere Tanrı katına ulaştı.</verse>
				<verse number="5">Şimdi Yafa’ya adam yolla, Petrus olarak da tanınan Simun’u çağırt.</verse>
				<verse number="6">Petrus, evi deniz kıyısında bulunan Simun adlı bir dericinin yanında kalıyor.”</verse>
				<verse number="7">Kendisiyle konuşan melek uzaklaştıktan sonra Kornelius, iki uşağıyla özel yardımcılarından dindar bir askeri çağırdı.</verse>
				<verse number="8">Kendilerine her şeyi anlattıktan sonra onları Yafa’ya gönderdi.</verse>
				<verse number="9">Ertesi gün onlar yol alıp kente yaklaşırlarken, saat on iki sularında Petrus dua etmek için dama çıktı.</verse>
				<verse number="10">Acıkınca da yemek istedi. Yemek hazırlanırken Petrus kendinden geçti.</verse>
				<verse number="11">Göğün açıldığını ve büyük bir çarşafı andıran bir nesnenin dört köşesinden sarkıtılarak yeryüzüne indirildiğini gördü.</verse>
				<verse number="12">Çarşafın içinde, yeryüzünde yaşayan her türden dört ayaklı hayvanlar, sürüngenler ve kuşlar vardı.</verse>
				<verse number="13">Bir ses ona, “Kalk Petrus, kes ve ye!” dedi.</verse>
				<verse number="14">“Asla olmaz, ya Rab!” dedi Petrus. “Hiçbir zaman bayağı ya da murdar herhangi bir şey yemedim.”</verse>
				<verse number="15">Ses tekrar, ikinci kez duyuldu; Petrus’a, “Tanrı’nın temiz kıldıklarına sen bayağı deme” dedi.</verse>
				<verse number="16">Bu, üç kez tekrarlandı. Sonra çarşafı andıran nesne hemen göğe alındı.</verse>
				<verse number="17">Petrus şaşkınlık içindeydi. Gördüğü görümün ne anlama gelebileceğini düşünürken, Kornelius’un gönderdiği adamlar sora sora Simun’un evinin kapısına kadar geldiler.</verse>
				<verse number="18">Evdekilere seslenerek, “Petrus diye tanınan Simun burada mı kalıyor?” diye sordular.</verse>
				<verse number="19">Petrus hâlâ görümün anlamını düşünürken Ruh ona, “Bak, üç kişi seni arıyor” dedi.</verse>
				<verse number="20">“Haydi kalk, aşağı in. Hiç çekinmeden onlarla git. Çünkü onları ben gönderdim.”</verse>
				<verse number="21">Petrus aşağı inip adamlara, “Aradığınız kişi benim” dedi. “Gelişinizin sebebi ne acaba?”</verse>
				<verse number="22">“Doğru ve Tanrı’dan korkan, bütün Yahudi ulusunca iyiliğiyle tanınan, Kornelius adında bir yüzbaşı var” dediler. “Kutsal bir melek ona, seni evine çağırtıp senin söyleyeceklerini dinlemesini buyurdu.”</verse>
				<verse number="23">Bunun üzerine Petrus onları içeri alıp konuk etti. Ertesi gün Petrus kalktı, onlarla birlikte yola çıktı. Yafa’daki kardeşlerden bazıları da ona katıldı.</verse>
				<verse number="24">İkinci gün Sezariye’ye vardılar. Bu arada Kornelius, akraba ve yakın dostlarını toplamış onları bekliyordu.</verse>
				<verse number="25">Eve giren Petrus’u karşıladı, tapınırcasına ayaklarına kapandı.</verse>
				<verse number="26">Petrus ise onu ayağa kaldırarak, “Kalk, ben de insanım” dedi.</verse>
				<verse number="27">Petrus Kornelius’la konuşa konuşa içeri girdiğinde birçok insanın toplanmış olduğunu gördü.</verse>
				<verse number="28">Onlara şöyle dedi: “Bir Yahudi’nin başka ulustan biriyle ilişki kurmasının, onu ziyaret etmesinin töremize aykırı olduğunu bilirsiniz. Oysa Tanrı bana, hiç kimseye bayağı ya da murdar dememem gerektiğini gösterdi.</verse>
				<verse number="29">Bu nedenle, çağrıldığım zaman hiç itiraz etmeden geldim. Şimdi, beni ne amaçla çağırttığınızı sorabilir miyim?”</verse>
				<verse number="30">Kornelius, “Üç gün önce bu sıralarda, saat üçte evimde dua ediyordum” dedi. “Birdenbire, parlak giysili bir adam önüme çıkıverdi.</verse>
				<verse number="31">‘Kornelius’ dedi, ‘Tanrı senin duanı işitti, verdiğin sadakaları andı.</verse>
				<verse number="32">Yafa’ya adam yolla, Petrus diye tanınan Simun’u çağırt. O, deniz kıyısında oturan derici Simun’un evinde kalıyor.’</verse>
				<verse number="33">Bunun üzerine sana hemen adam yolladım. Sen de lütfedip geldin. İşte şimdi biz hepimiz, Rab’bin sana buyurduğu her şeyi dinlemek üzere Tanrı’nın önünde toplanmış bulunuyoruz.”</verse>
				<verse number="34">O zaman Petrus söz alıp şöyle dedi: “Tanrı’nın insanlar arasında ayrım yapmadığını, ama kendisinden korkan ve doğru olanı yapan kişiyi, ulusuna bakmaksızın kabul ettiğini gerçekten anlıyorum.</verse>
				<verse number="35">O zaman Petrus söz alıp şöyle dedi: “Tanrı’nın insanlar arasında ayrım yapmadığını, ama kendisinden korkan ve doğru olanı yapan kişiyi, ulusuna bakmaksızın kabul ettiğini gerçekten anlıyorum.</verse>
				<verse number="36">Tanrı’nın, herkesin Rabbi olan İsa Mesih aracılığıyla esenliği müjdeleyerek İsrailoğulları’na ilettiği bildiriden haberiniz vardır.</verse>
				<verse number="37">Yahya’nın vaftiz çağrısından sonra Celile’den başlayarak bütün Yahudiye’de meydana gelen olayları, Tanrı’nın, Nasıralı İsa’yı nasıl Kutsal Ruh’la ve kudretle meshettiğini biliyorsunuz. İsa her yanı dolaşarak iyilik yapıyor, İblis’in baskısı altında olanların hepsini iyileştiriyordu. Çünkü Tanrı O’nunla birlikteydi.</verse>
				<verse number="38">Yahya’nın vaftiz çağrısından sonra Celile’den başlayarak bütün Yahudiye’de meydana gelen olayları, Tanrı’nın, Nasıralı İsa’yı nasıl Kutsal Ruh’la ve kudretle meshettiğini biliyorsunuz. İsa her yanı dolaşarak iyilik yapıyor, İblis’in baskısı altında olanların hepsini iyileştiriyordu. Çünkü Tanrı O’nunla birlikteydi.</verse>
				<verse number="39">“Biz İsa’nın, Yahudiler’in ülkesinde ve Yeruşalim’de yaptıklarının hepsine tanık olduk. O’nu çarmıha gerip öldürdüler.</verse>
				<verse number="40">Ama Tanrı O’nu üçüncü gün diriltti ve açıkça görünmesini sağladı.</verse>
				<verse number="41">İsa halkın tümüne değil de, Tanrı’nın önceden seçtiği tanıklara –ölümden dirilmesinden sonra kendisiyle birlikte yiyip içen bizlere– göründü.</verse>
				<verse number="42">Tanrı tarafından ölülerle dirilerin Yargıcı olarak atanan kişinin kendisi olduğunu halka duyurmamızı, buna tanıklık etmemizi buyurdu.</verse>
				<verse number="43">Peygamberlerin hepsi O’nunla ilgili tanıklıkta bulunuyorlar. Şöyle ki, O’na inanan herkesin günahları O’nun adıyla bağışlanır.”</verse>
				<verse number="44">Petrus daha bu sözleri söylerken Kutsal Ruh, konuşmayı dinleyen herkesin üzerine indi.</verse>
				<verse number="45">Petrus’la birlikte gelen Yahudi imanlılar, Kutsal Ruh armağanının öteki uluslardan olanların da üzerine dökülmesini şaşkınlıkla karşıladılar.</verse>
				<verse number="46">Çünkü onların, bilmedikleri dillerle konuşup Tanrı’yı yücelttiklerini duyuyorlardı. O zaman Petrus, “Bunlar, tıpkı bizim gibi Kutsal Ruh’u almışlar. Suyla vaftiz olmalarına kim engel olabilir?” dedi.</verse>
				<verse number="47">Çünkü onların, bilmedikleri dillerle konuşup Tanrı’yı yücelttiklerini duyuyorlardı. O zaman Petrus, “Bunlar, tıpkı bizim gibi Kutsal Ruh’u almışlar. Suyla vaftiz olmalarına kim engel olabilir?” dedi.</verse>
				<verse number="48">Böylelikle onların İsa Mesih adıyla vaftiz olmalarını buyurdu. Sonra onlar Petrus’a, birkaç gün yanlarında kalması için ricada bulundular.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Elçilerle bütün Yahudiye’deki kardeşler, öteki ulusların da Tanrı’nın sözünü kabul ettiklerini duydular.</verse>
				<verse number="2">Ama Petrus Yeruşalim’e gittiği zaman sünnet yanlıları onu eleştirdiler.</verse>
				<verse number="3">“Sünnetsiz kişilerin evine gidip yemek yemişsin!” dediler.</verse>
				<verse number="4">Petrus baştan başlayarak olanları tek tek onlara anlattı.</verse>
				<verse number="5">“Ben Yafa Kenti’nde dua ediyordum” dedi. “Kendimden geçerek bir görüm gördüm. Büyük bir çarşafı andıran bir nesnenin dört köşesinden sarkıtıldığını, bunun gökten inip benim bulunduğum yere kadar geldiğini gördüm.</verse>
				<verse number="6">Gözlerimi çarşafa dikip dikkatle baktım. Çarşafın içinde, yeryüzünde yaşayan dört ayaklılar, yabanıl hayvanlar, sürüngenler ve kuşlar gördüm.</verse>
				<verse number="7">Sonra bir sesin bana, ‘Kalk, Petrus, kes ve ye!’ dediğini işittim.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Asla olmaz, ya Rab!’ dedim. ‘Ağzıma hiçbir zaman bayağı ya da murdar bir şey girmedi.’</verse>
				<verse number="9">“Ses ikinci kez gökten geldi: ‘Tanrı’nın temiz kıldıklarına sen bayağı deme’ dedi.</verse>
				<verse number="10">Bu, üç kez tekrarlandı; sonra her şey yeniden göğe alındı.</verse>
				<verse number="11">“Tam o sırada Sezariye’den bana gönderilen üç kişi, bulunduğumuz evin önünde durdular.</verse>
				<verse number="12">Ruh bana, ayrım gözetmeden onlarla birlikte gitmemi söyledi. Bu altı kardeş de benimle geldiler, varıp adamın evine girdik.</verse>
				<verse number="13">Adam bize, evinde beliren meleği nasıl gördüğünü anlattı. Melek ona şöyle demiş: ‘Yafa’ya adam yolla, Petrus diye tanınan Simun’u çağırt.</verse>
				<verse number="14">O sana, senin ve bütün ev halkının kurtuluş bulacağı sözler söyleyecek.’</verse>
				<verse number="15">“Ben konuşmaya başlayınca Kutsal Ruh, başlangıçta bizim üzerimize indiği gibi, onların da üzerine indi.</verse>
				<verse number="16">O zaman Rab’bin söylediği şu sözü anımsadım: ‘Yahya suyla vaftiz etti, sizler ise Kutsal Ruh’la vaftiz edileceksiniz.’</verse>
				<verse number="17">Böylelikle Tanrı, Rab İsa Mesih’e inanmış olan bizlere verdiği armağanın aynısını onlara verdiyse, ben kimim ki Tanrı’ya karşı koyayım?”</verse>
				<verse number="18">Bunları dinledikten sonra yatıştılar. Tanrı’yı yücelterek şöyle dediler: “Demek ki Tanrı, tövbe etme ve yaşama kavuşma fırsatını öteki uluslara da vermiştir.”</verse>
				<verse number="19">İstefanos’un öldürülmesiyle başlayan baskı sonucu dağılan imanlılar, Fenike, Kıbrıs ve Antakya’ya kadar gittiler. Tanrı sözünü sadece Yahudiler’e duyuruyorlardı.</verse>
				<verse number="20">Ama içlerinden Kıbrıslı ve Kireneli olan bazı adamlar Antakya’ya gidip Grekler’le de konuşmaya başladılar. Onlara Rab İsa’yla ilgili Müjde’yi bildirdiler.</verse>
				<verse number="21">Onların arasında etkin olan Rab’bin gücü sayesinde çok sayıda kişi inanıp Rab’be döndü.</verse>
				<verse number="22">Olup bitenlerin haberi, Yeruşalim’deki kiliseye ulaştı. Bunun üzerine imanlılar Barnaba’yı Antakya’ya gönderdiler.</verse>
				<verse number="23">Kutsal Ruh’la ve imanla dolu, iyi bir adam olan Barnaba, Antakya’ya varıp Tanrı lütfunun meyvelerini görünce sevindi. Herkesi, candan ve yürekten Rab’be bağlı kalmaya özendirdi. Sonuç olarak Rab’be daha birçok kişi kazanıldı.</verse>
				<verse number="24">Kutsal Ruh’la ve imanla dolu, iyi bir adam olan Barnaba, Antakya’ya varıp Tanrı lütfunun meyvelerini görünce sevindi. Herkesi, candan ve yürekten Rab’be bağlı kalmaya özendirdi. Sonuç olarak Rab’be daha birçok kişi kazanıldı.</verse>
				<verse number="25">Sonra Barnaba, Saul’u aramak için Tarsus’a gitti. Onu bulunca da Antakya’ya getirdi. Böylece Barnaba’yla Saul bir yıl boyunca oradaki inanlılar topluluğuyla bir araya gelerek büyük bir kitleyi eğittiler. Öğrencilere ilk kez Antakya’da Mesihçiler adı verildi.</verse>
				<verse number="26">Sonra Barnaba, Saul’u aramak için Tarsus’a gitti. Onu bulunca da Antakya’ya getirdi. Böylece Barnaba’yla Saul bir yıl boyunca oradaki inanlılar topluluğuyla bir araya gelerek büyük bir kitleyi eğittiler. Öğrencilere ilk kez Antakya’da Mesihçiler adı verildi.</verse>
				<verse number="27">O günlerde Yeruşalim’den Antakya’ya bazı peygamberler geldi.</verse>
				<verse number="28">Bunlardan Hagavos adlı biri ortaya çıkıp bütün dünyada şiddetli bir kıtlık olacağını Ruh aracılığıyla bildirdi. Bu kıtlık, Klavdius’un imparatorluğu sırasında oldu.</verse>
				<verse number="29">Öğrenciler, her biri kendi gücü oranında, Yahudiye’de yaşayan kardeşlere gönderilmek üzere yardım toplamayı kararlaştırdılar.</verse>
				<verse number="30">Bu kararı yerine getirip bağışlarını Barnaba ve Saul’un eliyle kilisenin ihtiyarlarına gönderdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">O sırada kral Hirodes, kiliseden bazı kişilere eziyet etmeye başladı.</verse>
				<verse number="2">Yuhanna’nın kardeşi Yakup’u kılıçla öldürttü.</verse>
				<verse number="3">Yahudiler’in bundan memnun kaldığını görünce ardından Petrus’u da yakalattı. Bunu, Mayasız Ekmek Bayramı sırasında yaptı.</verse>
				<verse number="4">Petrus’u tutuklatıp hapse attırdı ve dörder kişilik dört takım askerin gözetimine teslim etti. Fısıh Bayramı’ndan sonra onu halkın önünde yargılamak niyetindeydi.</verse>
				<verse number="5">Bu nedenle Petrus hapiste tutuldu. Ama inanlılar topluluğu onun için Tanrı’ya hararetle dua ediyordu.</verse>
				<verse number="6">Petrus, Hirodes’in kendisini yargılayacağı günden önceki gece, çift zincirle bağlı olarak iki askerin arasında uyuyordu. Kapıda duran nöbetçiler de zindanın güvenliğini sağlıyordu.</verse>
				<verse number="7">Birdenbire Rab’bin bir meleği göründü ve hücrede bir ışık parladı. Melek, Petrus’un böğrüne dokunup onu uyandırdı. “Çabuk, kalk!” dedi. O anda zincirler Petrus’un bileklerinden düştü.</verse>
				<verse number="8">Melek ona, “Kuşağını bağla, çarıklarını giy” dedi. Petrus da söyleneni yaptı. “Abanı giy, beni izle” dedi melek.</verse>
				<verse number="9">Petrus onu izleyerek dışarı çıktı. Ama meleğin yaptığının gerçek olduğunu anlamıyor, bir görüm gördüğünü sanıyordu.</verse>
				<verse number="10">Birinci ve ikinci nöbetçiyi geçerek kente açılan demir kapıya geldiler. Kapı, önlerinde kendiliğinden açıldı. Dışarı çıkıp bir sokak boyunca yürüdüler, sonra melek ansızın Petrus’un yanından ayrıldı.</verse>
				<verse number="11">O zaman kendine gelen Petrus, “Rab’bin bana meleğini gönderdiğini şimdi gerçekten anlıyorum” dedi. “O beni Hirodes’in elinden ve Yahudi halkının uğrayacağımı umduğu bütün belalardan kurtardı.”</verse>
				<verse number="12">Petrus olanların farkına varınca Markos diye tanınan Yuhanna’nın annesi Meryem’in evine gitti. Orada birçok kişi toplanmış dua ediyordu.</verse>
				<verse number="13">Petrus’un dış kapıyı çalması üzerine Roda adlı bir hizmetçi kız kapıya bakmaya gitti.</verse>
				<verse number="14">Petrus’un sesini tanıyan kız, sevincinden kapıyı açmadan tekrar içeri koşarak, “Petrus kapıda duruyor!” diye haber verdi.</verse>
				<verse number="15">“Çıldırmışsın sen!” dediler ona. Ama kız üsteleyince, “Onun meleği olmalı” dediler.</verse>
				<verse number="16">Petrus ise kapıyı çalmaya devam etti. Kapıyı açıp onu görünce şaşıp kaldılar.</verse>
				<verse number="17">Petrus, eliyle susmalarını işaret ederek Rab’bin onu zindandan nasıl çıkardığını anlattı. Sonra, “Bu haberleri Yakup’la öbür kardeşlere iletin” diyerek oradan ayrılıp başka bir yere gitti.</verse>
				<verse number="18">Askerler sabahleyin büyük bir telaşa kapıldılar. Birbirlerine, “Petrus’a ne oldu?” diye sordular.</verse>
				<verse number="19">Hirodes onu arattı, bulamayınca da nöbetçileri sorguya çekti ve idam edilmeleri için buyruk verdi. Bundan sonra Hirodes, Yahudiye’den Sezariye’ye gidip bir süre orada kaldı.</verse>
				<verse number="20">Bu arada Sur ve Sayda halklarına ateş püskürüyordu. Bunlar birleşip kendisiyle görüşmeye geldiler. Önce kralın başdanışmanı Vlastus’u kendi taraflarına çekerek barış isteğinde bulundular. Çünkü kendi ülkelerinin gereksindiği yiyecekler kralın ülkesinden sağlanıyordu.</verse>
				<verse number="21">Belirlenen günde krallık giysilerini giyen Hirodes tahtına oturarak halka bir konuşma yaptı.</verse>
				<verse number="22">Halk, “Bu bir insanın sesi değil, bir ilahın sesidir!” diye bağırıyordu.</verse>
				<verse number="23">O anda Rab’bin bir meleği Hirodes’i vurdu. Çünkü Tanrı’ya ait olan yüceliği kendine mal etmişti. İçi kurtlarca kemirilerek can verdi.</verse>
				<verse number="24">Tanrı’nın sözü ise yayılıyor, etkisini artırıyordu.</verse>
				<verse number="25">Görevlerini tamamlayan Barnaba’yla Saul, Markos diye tanınan Yuhanna’yı yanlarına alarak Yeruşalim’den döndüler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Antakya’daki kilisede peygamberler ve öğretmenler vardı: Barnaba, Niger denilen Şimon, Kireneli Lukius, bölge kralı Hirodes’le birlikte büyümüş olan Menahem ve Saul.</verse>
				<verse number="2">Bunlar Rab’be tapınıp oruç tutarlarken Kutsal Ruh kendilerine şöyle dedi: “Barnaba’yla Saul’u, kendilerini çağırmış olduğum görev için bana ayırın.”</verse>
				<verse number="3">Böylece oruç tutup dua ettikten sonra, Barnaba’yla Saul’un üzerine ellerini koyup onları yolcu ettiler.</verse>
				<verse number="4">Kutsal Ruh’un buyruğuyla yola çıkan Barnaba’yla Saul, Selefkiye’ye gittiler, oradan da gemiyle Kıbrıs’a geçtiler.</verse>
				<verse number="5">Salamis’e varınca Yahudiler’in havralarında Tanrı’nın sözünü duyurmaya başladılar. Yuhanna’yı da yardımcı olarak yanlarına almışlardı.</verse>
				<verse number="6">Adayı baştan başa geçerek Baf’a geldiler. Orada büyücü ve sahte peygamber Baryeşu adında bir Yahudi’yle karşılaştılar.</verse>
				<verse number="7">Baryeşu, Vali Sergius Pavlus’a yakın biriydi. Akıllı bir kişi olan vali, Barnaba’yla Saul’u çağırtıp Tanrı’nın sözünü dinlemek istedi. Ne var ki Baryeşu –büyücü anlamına gelen öbür adıyla Elimas– onlara karşı koyarak valiyi iman etmekten caydırmaya çalıştı.</verse>
				<verse number="8">Baryeşu, Vali Sergius Pavlus’a yakın biriydi. Akıllı bir kişi olan vali, Barnaba’yla Saul’u çağırtıp Tanrı’nın sözünü dinlemek istedi. Ne var ki Baryeşu –büyücü anlamına gelen öbür adıyla Elimas– onlara karşı koyarak valiyi iman etmekten caydırmaya çalıştı.</verse>
				<verse number="9">Ama Kutsal Ruh’la dolan Saul, yani Pavlus, gözlerini Elimas’a dikerek, “Ey İblis’in oğlu!” dedi. “Yüreğin her türlü hile ve sahtekârlıkla dolu; doğru olan her şeyin düşmanısın. Rab’bin düz yollarını çarpıtmaktan vazgeçmeyecek misin?</verse>
				<verse number="10">Ama Kutsal Ruh’la dolan Saul, yani Pavlus, gözlerini Elimas’a dikerek, “Ey İblis’in oğlu!” dedi. “Yüreğin her türlü hile ve sahtekârlıkla dolu; doğru olan her şeyin düşmanısın. Rab’bin düz yollarını çarpıtmaktan vazgeçmeyecek misin?</verse>
				<verse number="11">İşte şimdi Rab’bin eli sana karşı kalktı. Kör olacaksın, bir süre gün ışığını göremeyeceksin.” O anda adamın üzerine bir sis, bir karanlık çöktü. Dört dönerek, elinden tutup kendisine yol gösterecek birilerini aramaya başladı.</verse>
				<verse number="12">Olanları gören vali, Rab’le ilgili öğretiyi hayranlıkla karşıladı ve iman etti.</verse>
				<verse number="13">Pavlus’la beraberindekiler Baf’tan denize açılıp Pamfilya bölgesinin Perge Kenti’ne gittiler. Yuhanna ise onları bırakıp Yeruşalim’e döndü.</verse>
				<verse number="14">Onlar Perge’den yollarına devam ederek Pisidya sınırındaki Antakya’ya geçtiler. Şabat Günü havraya girip oturdular.</verse>
				<verse number="15">Kutsal Yasa ve peygamberlerin yazıları okunduktan sonra, havranın yöneticileri onlara, “Kardeşler, halka verecek bir öğüdünüz varsa buyurun, konuşun” diye haber yolladılar.</verse>
				<verse number="16">Pavlus ayağa kalktı, eliyle bir işaret yaparak, “Ey İsrailliler ve Tanrı’dan korkan yabancılar, dinleyin” dedi.</verse>
				<verse number="17">“Bu halkın, yani İsrail’in Tanrısı, bizim atalarımızı seçti ve Mısır’da gurbette yaşadıkları süre içinde onları büyük bir ulus yaptı. Sonra güçlü eliyle onları oradan çıkardı, çölde yaklaşık kırk yıl onlara katlandı.</verse>
				<verse number="18">“Bu halkın, yani İsrail’in Tanrısı, bizim atalarımızı seçti ve Mısır’da gurbette yaşadıkları süre içinde onları büyük bir ulus yaptı. Sonra güçlü eliyle onları oradan çıkardı, çölde yaklaşık kırk yıl onlara katlandı.</verse>
				<verse number="19">Kenan ülkesinde yenilgiye uğrattığı yedi ulusun topraklarını İsrail halkına miras olarak verdi. Bütün bunlar aşağı yukarı dört yüz elli yıl sürdü. “Sonra Tanrı, Peygamber Samuel’in zamanına kadar onlar için hakimler yetiştirdi.</verse>
				<verse number="20">Kenan ülkesinde yenilgiye uğrattığı yedi ulusun topraklarını İsrail halkına miras olarak verdi. Bütün bunlar aşağı yukarı dört yüz elli yıl sürdü. “Sonra Tanrı, Peygamber Samuel’in zamanına kadar onlar için hakimler yetiştirdi.</verse>
				<verse number="21">Halk bir kral isteyince, Tanrı onlar için Benyamin oymağından Kiş oğlu Saul’u yetiştirdi. Saul kırk yıl krallık yaptı.</verse>
				<verse number="22">Tanrı, onu tahttan indirdikten sonra onlara kral olarak Davut’u başa geçirdi. Onunla ilgili şu tanıklıkta bulundu: ‘İşay oğlu Davut’u gönlüme uygun bir adam olarak gördüm, o her istediğimi yapar.’</verse>
				<verse number="23">Tanrı, verdiği sözü tutarak bu adamın soyundan İsrail’e bir Kurtarıcı, İsa’yı gönderdi.</verse>
				<verse number="24">İsa’nın gelişinden önce Yahya, bütün İsrail halkını, tövbe edip vaftiz olmaya çağırdı.</verse>
				<verse number="25">Yahya görevini tamamlarken şöyle diyordu: ‘Beni kim sanıyorsunuz? Ben Mesih değilim. Ama O benden sonra geliyor. Ben O’nun ayağındaki çarığın bağını çözmeye bile layık değilim.’</verse>
				<verse number="26">“Kardeşler, İbrahim’in soyundan gelenler ve Tanrı’dan korkan yabancılar, bu kurtuluş bildirisi bize gönderildi.</verse>
				<verse number="27">Çünkü Yeruşalim’de yaşayanlar ve onların yöneticileri İsa’yı reddettiler. O’nu mahkûm etmekle her Şabat Günü okunan peygamberlerin sözlerini yerine getirmiş oldular.</verse>
				<verse number="28">O’nda ölüm cezasını gerektiren herhangi bir suç bulamadıkları halde, Pilatus’tan O’nun idamını istediler.</verse>
				<verse number="29">O’nunla ilgili yazılanların hepsini yerine getirdikten sonra O’nu çarmıhtan indirip mezara koydular.</verse>
				<verse number="30">Ama Tanrı O’nu ölümden diriltti.</verse>
				<verse number="31">İsa, daha önce kendisiyle birlikte Celile’den Yeruşalim’e gelenlere günlerce göründü. Bu kişiler şimdi halka O’nun tanıklığını yapıyor.</verse>
				<verse number="32">“Biz de size Müjde’yi duyuruyoruz: Tanrı İsa’yı diriltmekle, atalarımıza verdiği sözü, onların çocukları olan bizler için yerine getirmiştir. İkinci Mezmur’da da yazıldığı gibi: ‘Sen benim Oğlum’sun, Bugün ben sana Baba oldum.’</verse>
				<verse number="33">“Biz de size Müjde’yi duyuruyoruz: Tanrı İsa’yı diriltmekle, atalarımıza verdiği sözü, onların çocukları olan bizler için yerine getirmiştir. İkinci Mezmur’da da yazıldığı gibi: ‘Sen benim Oğlum’sun, Bugün ben sana Baba oldum.’</verse>
				<verse number="34">“Tanrı, O’nu asla çürümemek üzere ölümden dirilttiğini şu sözlerle belirtmiştir: ‘Size, Davut’a söz verdiğim Kutsal ve güvenilir nimetleri vereceğim.’</verse>
				<verse number="35">“Bunun için başka bir yerde de şöyle der: ‘Kutsalının çürümesine izin vermeyeceksin.’</verse>
				<verse number="36">“Davut, kendi kuşağında Tanrı’nın amacı uyarınca hizmet ettikten sonra gözlerini yaşama kapadı, ataları gibi gömüldü ve bedeni çürüyüp gitti.</verse>
				<verse number="37">Oysa Tanrı’nın dirilttiği Kişi’nin bedeni çürümedi.</verse>
				<verse number="38">Dolayısıyla kardeşler, şunu bilin ki, günahların bu Kişi aracılığıyla bağışlanacağı size duyurulmuş bulunuyor. Şöyle ki, iman eden herkes, Musa’nın Yasası’yla aklanamadığınız her suçtan O’nun aracılığıyla aklanır.</verse>
				<verse number="39">Dolayısıyla kardeşler, şunu bilin ki, günahların bu Kişi aracılığıyla bağışlanacağı size duyurulmuş bulunuyor. Şöyle ki, iman eden herkes, Musa’nın Yasası’yla aklanamadığınız her suçtan O’nun aracılığıyla aklanır.</verse>
				<verse number="40">Dikkat edin, peygamberlerin sözünü ettiği şu durum sizin başınıza gelmesin: ‘Bakın, siz alay edenler, Şaşkına dönüp yok olun! Sizin gününüzde bir iş yapıyorum, Öyle bir iş ki, biri size anlatsa inanmazsınız.’ ”</verse>
				<verse number="41">Dikkat edin, peygamberlerin sözünü ettiği şu durum sizin başınıza gelmesin: ‘Bakın, siz alay edenler, Şaşkına dönüp yok olun! Sizin gününüzde bir iş yapıyorum, Öyle bir iş ki, biri size anlatsa inanmazsınız.’ ”</verse>
				<verse number="42">Pavlus’la Barnaba havradan çıkarken halk onları, bir sonraki Şabat Günü aynı konular üzerinde konuşmaya çağırdı.</verse>
				<verse number="43">Havradaki topluluk dağılınca, Yahudiler ve Yahudiliğe dönüp Tanrı’ya tapan yabancılardan birçoğu onların ardından gitti. Pavlus’la Barnaba onlarla konuşarak onları devamlı Tanrı’nın lütfunda yaşamaya özendirdiler.</verse>
				<verse number="44">Ertesi Şabat Günü kent halkının hemen hemen tümü Rab’bin sözünü dinlemek için toplanmıştı.</verse>
				<verse number="45">Kalabalığı gören Yahudiler büyük bir kıskançlık içinde, küfürlerle Pavlus’un söylediklerine karşı çıktılar.</verse>
				<verse number="46">Pavlus’la Barnaba ise cesaretle karşılık verdiler: “Tanrı’nın sözünü ilk önce size bildirmemiz gerekiyordu. Siz onu reddettiğinize ve kendinizi sonsuz yaşama layık görmediğinize göre, biz şimdi öteki uluslara gidiyoruz.</verse>
				<verse number="47">Çünkü Rab bize şöyle buyurmuştur: ‘Yeryüzünün dört bucağına kurtuluş götürmen için Seni uluslara ışık yaptım.’ ”</verse>
				<verse number="48">Öteki uluslardan olanlar bunu işitince sevindiler ve Rab’bin sözünü yücelttiler. Sonsuz yaşam için belirlenmiş olanların hepsi iman etti.</verse>
				<verse number="49">Böylece Rab’bin sözü bütün yörede yayıldı.</verse>
				<verse number="50">Ne var ki Yahudiler, Tanrı’ya tapan saygın kadınlarla kentin ileri gelen erkeklerini kışkırttılar, Pavlus’la Barnaba’ya karşı bir baskı hareketi başlatıp onları bölge sınırlarının dışına attılar.</verse>
				<verse number="51">Bunun üzerine Pavlus’la Barnaba, onlara bir uyarı olsun diye ayaklarının tozunu silkerek Konya’ya gittiler.</verse>
				<verse number="52">Öğrenciler ise sevinç ve Kutsal Ruh’la doluydu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Aynı şekilde Konya’da da Yahudiler’in havrasına giren Pavlus’la Barnaba öyle etkili konuştular ki, hem Yahudiler’den hem de Grekler’den çok kişi iman etti.</verse>
				<verse number="2">Ama inanmayan Yahudiler, öteki uluslardan olanları kardeşlere karşı kışkırtarak zihinlerini bulandırdılar.</verse>
				<verse number="3">Orada uzunca bir süre kalan Pavlus’la Barnaba, Rab hakkında cesaretle konuşuyorlardı. Rab de onlara belirtiler ve harikalar yapma gücü vererek kendi lütfunu açıklayan bildiriyi doğruladı.</verse>
				<verse number="4">Kent halkı ikiye bölündü. Bazıları Yahudiler’in, bazıları da elçilerin tarafını tuttu.</verse>
				<verse number="5">Yahudiler’le öteki uluslardan olanlar ve bunların yöneticileri, elçileri hırpalayıp taşa tutmak için düzen kurdular.</verse>
				<verse number="6">Bunu öğrenen Pavlus’la Barnaba, Likaonya’nın Listra ve Derbe kentlerine ve çevre bölgeye kaçarak oralarda da Müjde’yi yaydılar.</verse>
				<verse number="7">Bunu öğrenen Pavlus’la Barnaba, Likaonya’nın Listra ve Derbe kentlerine ve çevre bölgeye kaçarak oralarda da Müjde’yi yaydılar.</verse>
				<verse number="8">Listra’da, ayakları tutmayan bir adam vardı. Doğuştan kötürümdü, hiç yürüyemiyordu.</verse>
				<verse number="9">Pavlus’un söylediklerini dinledi. Onu dikkatle süzen Pavlus, iyileştirilebileceğine imanı olduğunu görerek yüksek sesle ona, “Kalk, ayaklarının üzerinde dur!” dedi. Adam yerinden fırlayıp yürümeye başladı.</verse>
				<verse number="10">Pavlus’un söylediklerini dinledi. Onu dikkatle süzen Pavlus, iyileştirilebileceğine imanı olduğunu görerek yüksek sesle ona, “Kalk, ayaklarının üzerinde dur!” dedi. Adam yerinden fırlayıp yürümeye başladı.</verse>
				<verse number="11">Pavlus’un ne yaptığını gören halk Likaonya dilinde, “Tanrılar insan kılığına girip yanımıza inmiş!” diye haykırdı.</verse>
				<verse number="12">Barnaba’ya Zeus, Pavlus’a da konuşmada öncülük ettiği için Hermes adını taktılar.</verse>
				<verse number="13">Kentin hemen dışında bulunan Zeus Tapınağı’nın kâhini kent kapılarına boğalar ve çelenkler getirdi, halkla birlikte elçilere kurban sunmak istedi.</verse>
				<verse number="14">Ne var ki elçiler, Barnaba’yla Pavlus, bunu duyunca giysilerini yırtarak kalabalığın içine daldılar.</verse>
				<verse number="15">“Efendiler, neden böyle şeyler yapıyorsunuz?” diye bağırdılar. “Biz de sizin gibi insanız, aynı yaradılışa sahibiz. Size müjde getiriyoruz. Sizi bu boş şeylerden vazgeçmeye, yeri, göğü, denizi ve bunların içindekilerin hepsini yaratan, yaşayan Tanrı’ya dönmeye çağırıyoruz.</verse>
				<verse number="16">Geçmiş çağlarda Tanrı, bütün ulusların kendi yollarından gitmelerine izin verdi.</verse>
				<verse number="17">Yine de kendini tanıksız bırakmadı. Size iyilik ediyor. Gökten yağmur yağdırıyor, çeşitli ürünleriyle mevsimleri düzenliyor, sizi yiyecekle doyurup yüreklerinizi sevinçle dolduruyor.”</verse>
				<verse number="18">Bu sözlerle bile halkın kendilerine kurban sunmasını güçlükle engelleyebildiler.</verse>
				<verse number="19">Ne var ki, Antakya ve Konya’dan gelen bazı Yahudiler, halkı kendi taraflarına çekerek Pavlus’u taşladılar; onu ölmüş sanarak kentin dışına sürüklediler.</verse>
				<verse number="20">Ama öğrenciler çevresinde toplanınca Pavlus ayağa kalkıp kente döndü. Ertesi gün Barnaba’yla birlikte Derbe’ye gitti.</verse>
				<verse number="21">O kentte de Müjde’yi duyurup birçok öğrenci edindiler. Pavlus’la Barnaba daha sonra Listra, Konya ve Antakya’ya dönerek öğrencileri ruhça pekiştirdiler, imana bağlı kalmaları için onlara cesaret verdiler. “Tanrı’nın Egemenliği’ne, birçok sıkıntıdan geçerek girmemiz gerekir” diyorlardı.</verse>
				<verse number="22">O kentte de Müjde’yi duyurup birçok öğrenci edindiler. Pavlus’la Barnaba daha sonra Listra, Konya ve Antakya’ya dönerek öğrencileri ruhça pekiştirdiler, imana bağlı kalmaları için onlara cesaret verdiler. “Tanrı’nın Egemenliği’ne, birçok sıkıntıdan geçerek girmemiz gerekir” diyorlardı.</verse>
				<verse number="23">İmanlılar için her kilisede ihtiyarlar seçtiler. Dua ve oruçla onları, inandıkları Rab’be emanet ettiler.</verse>
				<verse number="24">Pisidya bölgesinden geçerek Pamfilya’ya geldiler.</verse>
				<verse number="25">Perge’de Tanrı sözünü bildirdikten sonra Antalya’ya gittiler.</verse>
				<verse number="26">Oradan gemiyle, artık tamamlamış bulundukları görev için Tanrı’nın lütfuna emanet edildikleri yer olan Antakya’ya döndüler.</verse>
				<verse number="27">Oraya vardıklarında inanlılar topluluğunu bir araya getirip Tanrı’nın kendileri aracılığıyla neler yaptığını, öteki uluslara iman kapısını nasıl açtığını anlattılar.</verse>
				<verse number="28">Oradaki öğrencilerin yanında uzun bir süre kaldılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Yahudiye’den gelen bazı kişiler Antakya’daki kardeşlere, “Siz Musa’nın töresi uyarınca sünnet olmadıkça kurtulamazsınız” diye öğretiyorlardı.</verse>
				<verse number="2">Pavlus’la Barnaba bu adamlarla bir hayli çekişip tartıştılar. Sonunda Pavlus’la Barnaba’nın, başka birkaç kardeşle birlikte Yeruşalim’e gidip bu sorunu elçiler ve ihtiyarlarla görüşmesi kararlaştırıldı.</verse>
				<verse number="3">Böylece kilise tarafından gönderilenler, öteki uluslardan olanların Tanrı’ya nasıl döndüğünü anlata anlata Fenike ve Samiriye bölgelerinden geçerek bütün kardeşlere büyük sevinç verdiler.</verse>
				<verse number="4">Yeruşalim’e geldiklerinde inanlılar topluluğu, elçiler ve ihtiyarlarca iyi karşılandılar. Tanrı’nın kendileri aracılığıyla yapmış olduğu her şeyi anlattılar.</verse>
				<verse number="5">Ne var ki, Ferisi mezhebinden bazı imanlılar kalkıp şöyle dediler: “Öteki uluslardan olanları sünnet etmek ve onlara Musa’nın Yasası’na uymalarını buyurmak gerekir.”</verse>
				<verse number="6">Elçilerle ihtiyarlar bu konuyu görüşmek için toplandılar.</verse>
				<verse number="7">Uzunca bir tartışmadan sonra Petrus ayağa kalkıp onlara, “Kardeşler” dedi, “Öteki uluslar Müjde’nin bildirisini benim ağzımdan duyup inansınlar diye Tanrı’nın uzun zaman önce aranızdan beni seçtiğini biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="8">İnsanın yüreğini bilen Tanrı, Kutsal Ruh’u tıpkı bize verdiği gibi onlara da vermekle, onları kabul ettiğini gösterdi.</verse>
				<verse number="9">Onlarla bizim aramızda hiçbir ayrım yapmadı, iman etmeleri üzerine yüreklerini arındırdı.</verse>
				<verse number="10">Öyleyse, ne bizim ne de atalarımızın taşıyamadığı bir boyunduruğu öğrencilerin boynuna geçirerek şimdi neden Tanrı’yı deniyorsunuz?</verse>
				<verse number="11">Bizler, Rab İsa’nın lütfuyla kurtulduğumuza inanıyoruz; onlar da öyle.”</verse>
				<verse number="12">Bunun üzerine bütün topluluk sustu ve Barnaba’yla Pavlus’u dinlemeye başladı. Barnaba’yla Pavlus, Tanrı’nın kendileri aracılığıyla öteki uluslar arasında yaptığı harikalarla belirtileri tek tek anlattılar.</verse>
				<verse number="13">Onlar konuşmalarını bitirince Yakup söz aldı: “Kardeşler, beni dinleyin” dedi.</verse>
				<verse number="14">“Simun, Tanrı’nın öteki uluslardan kendine ait olacak bir halk çıkarmak amacıyla onlara ilk kez nasıl yaklaştığını anlatmıştır.</verse>
				<verse number="15">Peygamberlerin sözleri de bunu doğrulamaktadır. Yazılmış olduğu gibi: ‘Bundan sonra ben geri dönüp, Davut’un yıkık konutunu yeniden kuracağım. Onun yıkıntılarını yeniden kurup Onu tekrar ayağa kaldıracağım.</verse>
				<verse number="16">Peygamberlerin sözleri de bunu doğrulamaktadır. Yazılmış olduğu gibi: ‘Bundan sonra ben geri dönüp, Davut’un yıkık konutunu yeniden kuracağım. Onun yıkıntılarını yeniden kurup Onu tekrar ayağa kaldıracağım.</verse>
				<verse number="17">Öyle ki, geriye kalan insanlar, Bana ait olan bütün uluslar Rab’bi arasınlar. Bunları ta başlangıçtan bildiren Rab, İşte böyle diyor.’</verse>
				<verse number="18">Öyle ki, geriye kalan insanlar, Bana ait olan bütün uluslar Rab’bi arasınlar. Bunları ta başlangıçtan bildiren Rab, İşte böyle diyor.’</verse>
				<verse number="19">“Bu nedenle, kanımca öteki uluslardan Tanrı’ya dönenlere güçlük çıkarmamalıyız.</verse>
				<verse number="20">Ancak putlara sunulup murdar hale gelen etlerden, fuhuştan, boğularak öldürülen hayvanların etinden ve kandan sakınmaları gerektiğini onlara yazmalıyız.</verse>
				<verse number="21">Çünkü çok eski zamanlardan beri Musa’nın sözleri her kentte duyurulmakta, her Şabat Günü havralarda okunmaktadır.”</verse>
				<verse number="22">Bunun üzerine bütün inanlılar topluluğuyla elçiler ve ihtiyarlar, kendi aralarından seçtikleri adamları Pavlus ve Barnaba’yla birlikte Antakya’ya göndermeye karar verdiler. Kardeşlerin önde gelenlerinden Barsabba denilen Yahuda ile Silas’ı seçtiler.</verse>
				<verse number="23">Onların eliyle şu mektubu yolladılar: “Kardeşleriniz olan biz elçilerle ihtiyarlardan, öteki uluslardan olup Antakya, Suriye ve Kilikya’da bulunan siz kardeşlere selam!</verse>
				<verse number="24">Bizden bazı kişilerin yanınıza geldiğini, sözleriyle sizi tedirgin edip aklınızı karıştırdığını duyduk. Oysa onları biz göndermedik.</verse>
				<verse number="25">Bu nedenle aramızdan seçtiğimiz bazı kişileri, sevgili kardeşlerimiz Barnaba ve Pavlus’la birlikte size göndermeye oybirliğiyle karar verdik.</verse>
				<verse number="26">Bu ikisi, Rabbimiz İsa Mesih’in adı uğruna canlarını gözden çıkarmış kişilerdir.</verse>
				<verse number="27">Kararımız uyarınca size Yahuda ile Silas’ı gönderiyoruz. Onlar aynı şeyleri sözlü olarak da aktaracaklar.</verse>
				<verse number="28">Kutsal Ruh ve bizler, gerekli olan şu kuralların dışında size herhangi bir şey yüklememeyi uygun gördük: Putlara sunulan kurbanların etinden, kandan, boğularak öldürülen hayvanların etinden ve fuhuştan sakınmalısınız. Bunlardan kaçınırsanız, iyi edersiniz. Esen kalın.”</verse>
				<verse number="29">Kutsal Ruh ve bizler, gerekli olan şu kuralların dışında size herhangi bir şey yüklememeyi uygun gördük: Putlara sunulan kurbanların etinden, kandan, boğularak öldürülen hayvanların etinden ve fuhuştan sakınmalısınız. Bunlardan kaçınırsanız, iyi edersiniz. Esen kalın.”</verse>
				<verse number="30">Adamlar böylece yola koyulup Antakya’ya gittiler. Topluluğu bir araya getirerek onlara mektubu verdiler.</verse>
				<verse number="31">İmanlılar, mektuptaki yüreklendirici sözleri okuyunca sevindiler.</verse>
				<verse number="32">Kendileri peygamber olan Yahuda ile Silas, birçok konuşmalar yaparak kardeşleri yüreklendirip ruhça pekiştirdiler.</verse>
				<verse number="33">Bir süre orada kaldıktan sonra, kendilerini göndermiş olanların yanına dönmek üzere kardeşler tarafından esenlikle yolcu edildiler.</verse>
				<verse number="34">Bir süre orada kaldıktan sonra, kendilerini göndermiş olanların yanına dönmek üzere kardeşler tarafından esenlikle yolcu edildiler.</verse>
				<verse number="35">Pavlus’la Barnaba ise Antakya’da kaldılar, birçoklarıyla birlikte öğretip Rab’bin sözünü müjdelediler.</verse>
				<verse number="36">Bundan bir süre sonra Pavlus Barnaba’ya, “Rab’bin sözünü duyurduğumuz bütün kentlere dönüp kardeşleri ziyaret edelim, nasıl olduklarını görelim” dedi.</verse>
				<verse number="37">Barnaba, Markos denilen Yuhanna’yı da yanlarında götürmek istiyordu.</verse>
				<verse number="38">Ama Pavlus, Pamfilya’da kendilerini yüzüstü bırakıp birlikte göreve devam etmeyen Markos’u yanlarında götürmeyi uygun görmedi.</verse>
				<verse number="39">Aralarında öylesine keskin bir anlaşmazlık çıktı ki, birbirlerinden ayrıldılar. Barnaba Markos’u alıp Kıbrıs’a doğru yelken açtı.</verse>
				<verse number="40">Silas’ı seçen Pavlus ise, kardeşlerce Rab’bin lütfuna emanet edildikten sonra yola çıktı.</verse>
				<verse number="41">Suriye ve Kilikya bölgelerini dolaşarak inanlı topluluklarını pekiştirdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Pavlus, Derbe ve Listra’ya da uğradı. Listra’da Timoteos adında bir İsa öğrencisi vardı. Annesi imanlı bir Yahudi, babası ise Grek’ti.</verse>
				<verse number="2">Listra ve Konya’daki kardeşler ondan övgüyle söz ediyorlardı.</verse>
				<verse number="3">Timoteos’u kendisiyle birlikte götürmek isteyen Pavlus, oralarda bulunan Yahudiler yüzünden onu sünnet ettirdi. Çünkü hepsi, babasının Grek olduğunu biliyordu.</verse>
				<verse number="4">Kent kent dolaşarak Yeruşalim’deki elçilerle ihtiyarların aldığı kararları imanlılara iletiyor, bunlara uymalarını istiyorlardı.</verse>
				<verse number="5">Böylelikle toplulukların imanı güçleniyor ve sayıları günden güne artıyordu.</verse>
				<verse number="6">Kutsal Ruh’un, Tanrı sözünü Asya İli’nde yaymalarını engellemesi üzerine Pavlus’la arkadaşları Frikya ve Galatya bölgesinden geçtiler.</verse>
				<verse number="7">Misya sınırına geldiklerinde Bitinya bölgesine geçmek istediler. Ama İsa’nın Ruhu onlara izin vermedi.</verse>
				<verse number="8">Bunun üzerine Misya’dan geçip Troas Kenti’ne gittiler.</verse>
				<verse number="9">O gece Pavlus bir görüm gördü. Önünde Makedonyalı bir adam durmuş, ona yalvarıyordu: “Makedonya’ya geçip bize yardım et” diyordu.</verse>
				<verse number="10">Pavlus’un gördüğü bu görümden sonra hemen Makedonya’ya gitmenin bir yolunu aradık. Çünkü Tanrı’nın bizi, Müjde’yi oradakilere duyurmaya çağırdığı sonucuna varmıştık.</verse>
				<verse number="11">Troas’tan denize açılıp doğru Semadirek Adası’na, ertesi gün de Neapolis’e gittik.</verse>
				<verse number="12">Oradan da Filipi’ye geçtik. Burası bir Roma yerleşim merkezi ve Makedonya’nın o bölgesinde önemli bir kentti. Birkaç gün bu kentte kaldık.</verse>
				<verse number="13">Şabat Günü kent kapısından çıkıp ırmak kıyısına gittik. Orada bir dua yeri olacağını düşünüyorduk. Oturduk, orada toplanmış kadınlarla konuşmaya başladık.</verse>
				<verse number="14">Bizi dinleyenler arasında Tiyatira Kenti’nden Lidya adında bir kadın vardı. Mor kumaş ticareti yapan Lidya, Tanrı’ya tapan biriydi. Pavlus’un söylediklerine kulak vermesi için Rab onun yüreğini açtı.</verse>
				<verse number="15">Lidya, ev halkıyla birlikte vaftiz olduktan sonra bizi evine çağırdı. “Beni Rab’bin bir inanlısı kabul ediyorsanız, gelin, evimde kalın” dedi ve bizi razı etti.</verse>
				<verse number="16">Bir gün biz dua yerine giderken, karşımıza, falcılık ruhuna tutulmuş köle bir kız çıktı. Bu kız, gelecekten haber vererek efendilerine bir hayli kazanç sağlıyordu.</verse>
				<verse number="17">Pavlus’u ve bizleri izleyerek, “Bu adamlar yüce Tanrı’nın kullarıdır, size kurtuluş yolunu bildiriyorlar!” diye bağırıp durdu.</verse>
				<verse number="18">Ve günlerce sürdürdü bunu. Sonunda, bundan çok rahatsız olan Pavlus arkasına dönerek ruha, “İsa Mesih’in adıyla, bu kızın içinden çıkmanı buyuruyorum” dedi. Ruh hemen kızın içinden çıktı.</verse>
				<verse number="19">Kızın efendileri, kazanç umutlarının yok olduğunu görünce Pavlus’la Silas’ı yakalayıp çarşı meydanına, yetkililerin önüne sürüklediler.</verse>
				<verse number="20">Onları yargıçların karşısına çıkartarak, “Bu adamlar Yahudi’dir” dediler, “Kentimizi altüst ettiler. Biz Romalılar için benimsenmesi ve uygulanması yasak birtakım töreler yayıyorlar.”</verse>
				<verse number="21">Onları yargıçların karşısına çıkartarak, “Bu adamlar Yahudi’dir” dediler, “Kentimizi altüst ettiler. Biz Romalılar için benimsenmesi ve uygulanması yasak birtakım töreler yayıyorlar.”</verse>
				<verse number="22">Halk da Pavlus’la Silas’a yapılan saldırıya katıldı. Yargıçlar onların giysilerini yırtıp sıyırarak değnekle dövülmeleri için buyruk verdi.</verse>
				<verse number="23">Onları iyice dövdürdükten sonra hapse attılar. Zindancıya, onları sıkı güvenlik altında tutmasını buyurdular.</verse>
				<verse number="24">Bu buyruğu alan zindancı onları hapishanenin iç bölmesine atarak ayaklarını tomruğa vurdu.</verse>
				<verse number="25">Gece yarısına doğru Pavlus’la Silas dua ediyor, Tanrı’yı ilahilerle yüceltiyorlardı. Öbür tutuklular da onları dinliyordu.</verse>
				<verse number="26">Birdenbire öyle şiddetli bir deprem oldu ki, tutukevi temelden sarsıldı. Bir anda bütün kapılar açıldı, herkesin zincirleri çözüldü.</verse>
				<verse number="27">Zindancı uyandı. Zindan kapılarını açık görünce kılıcını çekip canına kıymak istedi. Çünkü tutukluların kaçtığını sanmıştı.</verse>
				<verse number="28">Ama Pavlus yüksek sesle, “Canına kıyma, hepimiz buradayız!” diye seslendi.</verse>
				<verse number="29">Zindancı ışık getirtip içeri daldı. Titreyerek Pavlus’la Silas’ın önünde yere kapandı.</verse>
				<verse number="30">Onları dışarı çıkararak, “Efendiler, kurtulmak için ne yapmam gerekir?” diye sordu.</verse>
				<verse number="31">Onlar, “Rab İsa’ya iman et, sen de ev halkın da kurtulursunuz” dediler.</verse>
				<verse number="32">Sonra kendisine ve ev halkının hepsine Rab’bin sözünü bildirdiler.</verse>
				<verse number="33">Gecenin o saatinde zindancı onları götürüp yaralarını yıkadı. Sonra hem kendisi hem ev halkı hemen vaftiz oldu.</verse>
				<verse number="34">Pavlus’la Silas’ı evine götürerek sofra kurdu. Tanrı’ya inanmak, onu ve evindekilerin hepsini sevince boğmuştu.</verse>
				<verse number="35">Gün doğunca yargıçlar görevlileri göndererek, “O adamları serbest bırak” dediler.</verse>
				<verse number="36">Zindancı bu sözleri Pavlus’a iletti. “Yargıçlar serbest bırakılmanız için haber gönderdi. Şimdi çıkabilirsiniz, esenlikle gidin” dedi.</verse>
				<verse number="37">Ama Pavlus görevlilere şöyle dedi: “Roma vatandaşı olduğumuz halde, bizi yargılamadan herkesin önünde dövüp hapse attılar. Şimdi bizi gizlice mi kovacaklar? Olmaz böyle şey! Kendileri gelsinler, bizi alıp çıkarsınlar!”</verse>
				<verse number="38">Görevliler bu sözleri yargıçlara iletti. Yargıçlar, Pavlus’la Silas’ın Roma vatandaşı olduğunu duyunca korktular.</verse>
				<verse number="39">Gelip özür dilediler. Sonra onları dışarı çıkararak kentten ayrılmalarını rica ettiler.</verse>
				<verse number="40">Pavlus’la Silas zindandan çıkınca Lidya’nın evine gittiler. Kardeşlerle görüşüp onları yüreklendirdikten sonra oradan ayrıldılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Amfipolis ve Apollonya’dan geçerek Selanik’e geldiler. Burada Yahudiler’in bir havrası vardı.</verse>
				<verse number="2">Pavlus, her zamanki gibi Yahudiler’e giderek art arda üç Şabat Günü onlarla Kutsal Yazılar üzerinde tartıştı.</verse>
				<verse number="3">Mesih’in acı çekip ölümden dirilmesi gerektiğine dair açıklamalarda bulunuyor, kanıtlar gösteriyordu. “Size duyurmakta olduğum bu İsa, Mesih’tir” diyordu.</verse>
				<verse number="4">Onlardan bazıları, Tanrı’ya tapan Grekler’den büyük bir topluluk ve ileri gelen kadınların da birçoğu ikna olup Pavlus’la Silas’a katıldılar.</verse>
				<verse number="5">Yahudiler bunu kıskandı. Çarşı pazardan topladıkları bazı kötü insanlardan bir kalabalık oluşturup kentte kargaşalık çıkarttılar. Pavlus’la Silas’ı bulmak ve halkın önünde yargılamak amacıyla Yason’un evine saldırdılar.</verse>
				<verse number="6">Onları bulamayınca, Yason ile bazı kardeşleri kent yetkililerinin önüne sürüklediler. “Dünyayı altüst eden o adamlar buraya da geldiler” diye bağırıyorlardı.</verse>
				<verse number="7">“Yason onları evine aldı. Onların hepsi, İsa adında başka bir kral olduğunu söyleyerek Sezar’ın buyruklarına karşı geliyorlar.”</verse>
				<verse number="8">Bu sözleri işiten kalabalık ve kentin yetkilileri telaşa kapıldı.</verse>
				<verse number="9">Sonunda yetkililer Yason ve öbürlerini kefaletle serbest bıraktılar.</verse>
				<verse number="10">Kardeşler hemen o gece Pavlus’la Silas’ı Veriya Kenti’ne gönderdiler. Onlar oraya varınca Yahudiler’in havrasına gittiler.</verse>
				<verse number="11">Veriya’daki Yahudiler Selanik’tekilerden daha açık fikirliydi. Tanrı sözünü büyük ilgiyle karşılayarak her gün Kutsal Yazılar’ı inceliyor, öğretilenlerin doğru olup olmadığını araştırıyorlardı.</verse>
				<verse number="12">Böylelikle içlerinden birçokları ve çok sayıda saygın Grek kadın ve erkek iman etti.</verse>
				<verse number="13">Selanik’teki Yahudiler Pavlus’un Veriya’da da Tanrı’nın sözünü duyurduğunu öğrenince oraya gittiler, halkı kışkırtıp ayağa kaldırdılar.</verse>
				<verse number="14">Bunun üzerine kardeşler Pavlus’u hemen deniz kıyısına yolladılar. Silas ile Timoteos ise Veriya’da kaldılar.</verse>
				<verse number="15">Pavlus’la birlikte gidenler onu Atina’ya kadar götürdüler. Sonra Pavlus’tan, Silas’la Timoteos’un bir an önce kendisine yetişmeleri yolunda buyruk alarak geri döndüler.</verse>
				<verse number="16">Onları Atina’da bekleyen Pavlus, kenti putlarla dolu görünce yüreğinde derin bir acı duydu.</verse>
				<verse number="17">Bu nedenle, gerek havrada Yahudiler’le ve Tanrı’ya tapan yabancılarla, gerek her gün çarşı meydanında karşılaştığı kişilerle tartışıp durdu.</verse>
				<verse number="18">Epikürcü ve Stoacı bazı filozoflar onunla atışmaya başladılar. Kimi, “Bu lafebesi ne demek istiyor?” derken, kimi de, “Galiba yabancı ilahların haberciliğini yapıyor” diyordu. Çünkü Pavlus, İsa’yla ve dirilişle ilgili Müjde’yi duyuruyordu.</verse>
				<verse number="19">Onlar Pavlus’u alıp Ares Tepesi Kurulu’na götürdüler. Ona, “Yaydığın bu yeni öğretinin ne olduğunu öğrenebilir miyiz?” dediler.</verse>
				<verse number="20">“Kulağımıza yabancı gelen bazı konulardan söz ediyorsun. Bunların anlamını öğrenmek isteriz.”</verse>
				<verse number="21">Bütün Atinalılar ve kentte bulunan yabancılar, vakitlerini hep yeni düşünceleri anlatarak ve dinleyerek geçirirlerdi.</verse>
				<verse number="22">Pavlus, Ares Tepesi Kurulu’nun önüne çıkıp şunları söyledi: “Ey Atinalılar, sizin her bakımdan çok dindar olduğunuzu görüyorum.</verse>
				<verse number="23">Ben çevrede dolaşırken, tapındığınız yerleri incelerken üzerinde, BİLİNMEYEN TANRI’YA diye yazılmış bir sunağa bile rastladım. Sizin bilmeden tapındığınız bu Tanrı’yı ben size tanıtayım.</verse>
				<verse number="24">“Dünyayı ve içindekilerin tümünü yaratan, yerin ve göğün Rabbi olan Tanrı, elle yapılmış tapınaklarda oturmaz.</verse>
				<verse number="25">Herkese yaşam, soluk ve her şeyi veren kendisi olduğuna göre, bir şeye gereksinmesi varmış gibi O’na insan eliyle hizmet edilmez. Tanrı, bütün ulusları tek insandan türetti ve onları yeryüzünün dört bucağına yerleştirdi.</verse>
				<verse number="26">Ulusların sürelerini ve yerleşecekleri bölgelerin sınırlarını önceden saptadı.</verse>
				<verse number="27">Bunu, kendisini arasınlar ve el yordamıyla da olsa bulabilsinler diye yaptı. Aslında Tanrı hiçbirimizden uzak değildir.</verse>
				<verse number="28">Nitekim, ‘O’nda yaşıyor ve hareket ediyoruz; O’nda varız.’ Bazı ozanlarınızın belirttiği gibi, ‘Biz de O’nun soyundanız.’</verse>
				<verse number="29">“Tanrı’nın soyundan olduğumuza göre, tanrısal özün, insan düşüncesi ve becerisiyle biçimlendirilmiş altın, gümüş ya da taştan bir nesneye benzediğini düşünmemeliyiz.</verse>
				<verse number="30">Tanrı, geçmiş dönemlerin bilgisizliğini görmezlikten geldi; ama şimdi her yerde herkesin tövbe etmesini buyuruyor.</verse>
				<verse number="31">Çünkü dünyayı, atadığı Kişi aracılığıyla adaletle yargılayacağı günü saptamıştır. Bu Kişi’yi ölümden diriltmekle bunun güvencesini herkese vermiştir.”</verse>
				<verse number="32">Ölülerin dirilmesiyle ilgili sözleri duyunca kimi alay etti, kimi de, “Seni bu konuda bir daha dinlemek isteriz” dedi.</verse>
				<verse number="33">Bunun üzerine Pavlus aralarından çıkıp gitti.</verse>
				<verse number="34">Birkaç kişi ona katılıp inandı. Bunların arasında kurul üyesi Dionisios, Damaris adlı bir kadın ve birkaç kişi daha vardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Bundan sonra Pavlus Atina’dan ayrılıp Korint’e gitti.</verse>
				<verse number="2">Orada Pontus doğumlu, Akvila adında bir Yahudi ile karısı Priskilla’yı buldu. Bunlar, Klavdius’un bütün Yahudiler’in Roma’yı terk etmesi yolundaki buyruğu üzerine, kısa süre önce İtalya’dan gelmişlerdi. Akvila ile Priskilla’nın yanına giden Pavlus, aynı meslekten olduğundan onlarla kalıp çalıştı. Çünkü meslekleri çadırcılıktı.</verse>
				<verse number="3">Orada Pontus doğumlu, Akvila adında bir Yahudi ile karısı Priskilla’yı buldu. Bunlar, Klavdius’un bütün Yahudiler’in Roma’yı terk etmesi yolundaki buyruğu üzerine, kısa süre önce İtalya’dan gelmişlerdi. Akvila ile Priskilla’nın yanına giden Pavlus, aynı meslekten olduğundan onlarla kalıp çalıştı. Çünkü meslekleri çadırcılıktı.</verse>
				<verse number="4">Pavlus, her Şabat Günü havrada tartışarak hem Yahudiler’i hem Grekler’i ikna etmeye çalışıyordu.</verse>
				<verse number="5">Silas’la Timoteos Makedonya’dan gelince, Pavlus kendini tümüyle Tanrı sözünü yaymaya verdi. Yahudiler’e, İsa’nın Mesih olduğuna dair tanıklık ediyordu.</verse>
				<verse number="6">Ama Yahudiler karşı gelip ona sövmeye başlayınca Pavlus, giysilerini silkerek, “Başınıza geleceklerin sorumlusu sizsiniz!” dedi. “Sorumluluk benden gitti. Bundan böyle öteki uluslara gideceğim.”</verse>
				<verse number="7">Pavlus oradan çıktı, Tanrı’ya tapan Titius Yustus adlı birinin evine gitti. Yustus’un evi havranın bitişiğindeydi.</verse>
				<verse number="8">Havranın yöneticisi Krispus bütün ev halkıyla birlikte Rab’be inandı. Pavlus’u dinleyen Korintliler’den birçoğu da inanıp vaftiz oldu.</verse>
				<verse number="9">Bir gece Rab bir görümde Pavlus’a, “Korkma” dedi, “Konuş, susma!</verse>
				<verse number="10">Ben seninle birlikteyim; hiç kimse sana dokunmayacak, kötülük yapmayacak. Çünkü bu kentte benim halkım çoktur.”</verse>
				<verse number="11">Pavlus, orada bir buçuk yıl kaldı ve halka sürekli Tanrı’nın sözünü öğretti.</verse>
				<verse number="12">Gallio’nun Ahaya Valisi olduğu sıralarda, hep birlikte Pavlus’a karşı gelen Yahudiler onu mahkemeye çıkardılar.</verse>
				<verse number="13">“Bu adam Yasa’ya aykırı biçimde Tanrı’ya tapınmaları için insanları kandırıyor” dediler.</verse>
				<verse number="14">Pavlus tam söze başlayacakken Gallio Yahudiler’e şöyle dedi: “Ey Yahudiler, davanız bir haksızlık ya da ciddi bir suçla ilgili olsaydı, sizleri sabırla dinlemem gerekirdi.</verse>
				<verse number="15">Ama sorun bir öğreti, bazı adlar ve kendi yasanızla ilgili olduğuna göre, bu davaya kendiniz bakın. Ben böyle şeylere yargıçlık etmek istemem.”</verse>
				<verse number="16">Sonra Gallio onları mahkemeden kovdu.</verse>
				<verse number="17">Hep birlikte, havranın yöneticisi Sostenis’i yakalayıp mahkemenin önünde dövdüler. Gallio ise olup bitenlere hiç aldırmadı.</verse>
				<verse number="18">Pavlus Korint’teki kardeşlerin yanında bir süre daha kaldı. Sonra onlarla vedalaştı, Priskilla ve Akvila ile birlikte Suriye’ye gitmek üzere gemiyle yola çıktı. Adakta bulunmuş olduğu için Kenhere’de saçlarını kestirmişti.</verse>
				<verse number="19">Efes’e vardıkları zaman Priskilla ve Akvila’yı orada bıraktı. Kendisi havraya giderek Yahudiler’le tartışmaya başladı.</verse>
				<verse number="20">Bunlar daha uzun bir süre kalmasını istedilerse de, Pavlus kabul etmedi.</verse>
				<verse number="21">Ama onlara veda ederken, “Tanrı dilerse yanınıza yine döneceğim” dedi. Sonra Efes’ten denize açıldı.</verse>
				<verse number="22">Sezariye’ye vardıktan sonra Yeruşalim’e gidip oradaki kiliseyi ziyaret etti, oradan da Antakya’ya geçti.</verse>
				<verse number="23">Bir süre orada kaldıktan sonra yola çıktı; Galatya bölgesini ve Frikya’yı dolaşarak bütün öğrencileri ruhça pekiştirdi.</verse>
				<verse number="24">Bu arada İskenderiye doğumlu Apollos adında bir Yahudi Efes’e geldi. Üstün bir konuşma yeteneği olan Apollos, Kutsal Yazılar’ı çok iyi biliyordu.</verse>
				<verse number="25">Rab’bin yolunda eğitilmiş bir kişiydi. Ateşli bir ruhla konuşuyor ve sadece Yahya’nın vaftizini bildiği halde İsa’yla ilgili gerçekleri doğru öğretiyordu.</verse>
				<verse number="26">Havrada cesaretle konuşmaya başladı. Kendisini dinleyen Priskilla ile Akvila, onu yanlarına alarak Tanrı yolunu ona daha doğru biçimde açıkladılar.</verse>
				<verse number="27">Apollos Ahaya’ya gitmek isteyince kardeşler onu cesaretlendirdiler. Onu iyi karşılamaları için oradaki öğrencilere mektup yazdılar. Apollos Ahaya’ya varınca Tanrı’nın lütfuyla iman etmiş olanlara çok yardım etti.</verse>
				<verse number="28">Şöyle ki Kutsal Yazılar’dan, İsa’nın Mesih olduğunu kanıtlayarak Yahudiler’in iddialarını açıkça ve güçlü bir şekilde çürüttü.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Apollos Korint’teyken Pavlus, iç bölgelerden geçerek Efes’e geldi. Orada bazı öğrencileri bularak onlara, “İman ettiğiniz zaman Kutsal Ruh’u aldınız mı?” diye sordu. “Kutsal Ruh’un varlığından haberimiz yok ki!” dediler.</verse>
				<verse number="2">Apollos Korint’teyken Pavlus, iç bölgelerden geçerek Efes’e geldi. Orada bazı öğrencileri bularak onlara, “İman ettiğiniz zaman Kutsal Ruh’u aldınız mı?” diye sordu. “Kutsal Ruh’un varlığından haberimiz yok ki!” dediler.</verse>
				<verse number="3">“Öyleyse neye dayanarak vaftiz oldunuz?” diye sordu. “Yahya’nın öğretisine dayanarak vaftiz olduk” dediler.</verse>
				<verse number="4">Pavlus, “Yahya’nın yaptığı vaftiz, tövbeyle ilgili bir vaftizdi” dedi. “Halka, kendisinden sonra gelecek Olan’a, yani İsa’ya inanmalarını söyledi.”</verse>
				<verse number="5">Onlar bunu duyunca, Rab İsa’nın adıyla vaftiz oldular.</verse>
				<verse number="6">Pavlus ellerini onların üzerine koyunca Kutsal Ruh üzerlerine indi ve bilmedikleri dillerle konuşup peygamberlik etmeye başladılar.</verse>
				<verse number="7">Aşağı yukarı on iki kişiydiler.</verse>
				<verse number="8">Havraya giren Pavlus cesaretle konuşmaya başladı. Üç ay boyunca oradakilerle tartışıp durdu, onları Tanrı’nın Egemenliği konusunda ikna etmeye çalıştı.</verse>
				<verse number="9">Ne var ki, bazıları sert bir tutum takınıp ikna olmamakta direndiler ve İsa’nın yolunu halkın önünde kötülemeye başladılar. Bunun üzerine Pavlus onlardan ayrıldı. Öğrencilerini de alıp götürdü ve Tiranus’un dershanesinde her gün tartışmalarını sürdürdü.</verse>
				<verse number="10">Bu durum iki yıl sürdü. Sonunda Yahudi olsun Grek olsun, Asya İli’nde yaşayan herkes Rab’bin sözünü işitti.</verse>
				<verse number="11">Tanrı, Pavlus’un eliyle olağanüstü mucizeler yaratıyordu.</verse>
				<verse number="12">Şöyle ki, Pavlus’un bedenine değen peşkir ve peştamallar hasta olanlara götürüldüğünde, hastalıkları yok oluyor, kötü ruhlar içlerinden çıkıyordu.</verse>
				<verse number="13">Çevrede dolaşıp kötü ruhları kovmakla uğraşan bazı Yahudiler de kötü ruhlara tutsak olanları Rab İsa’nın adını anarak kurtarmaya kalkıştılar. “Pavlus’un tanıttığı İsa’nın adıyla size emrediyoruz!” diyorlardı.</verse>
				<verse number="14">Bunu yapanlar arasında Skeva adlı bir Yahudi başkâhinin yedi oğlu da vardı.</verse>
				<verse number="15">Kötü ruh ise onlara şöyle karşılık verdi: “İsa’yı biliyor, Pavlus’u da tanıyorum, ama siz kimsiniz?”</verse>
				<verse number="16">İçinde kötü ruh bulunan adam onlara saldırdı, hepsini alt ederek bozguna uğrattı. Öyle ki, o evden çıplak ve yaralı olarak kaçtılar.</verse>
				<verse number="17">Bu haber, Efes’te yaşayan bütün Yahudiler’le Grekler’e ulaştı. Hepsini bir korku aldı ve Rab İsa’nın adı büyük bir saygınlık kazandı.</verse>
				<verse number="18">İman edenlerin birçoğu geliyor, yaptıkları kötülükleri itiraf edip anlatıyordu.</verse>
				<verse number="19">Büyücülükle uğraşmış bir sürü kişi de kitaplarını toplayıp herkesin önünde yaktılar. Kitapların değerini hesapladıklarında toplam elli bin gümüş tuttuğunu gördüler.</verse>
				<verse number="20">Böylelikle Rab’bin sözü güçlü biçimde yayılıp etkinlik kazanıyordu.</verse>
				<verse number="21">Pavlus, bu olup bitenlerden sonra Makedonya ve Ahaya’dan geçip Yeruşalim’e gitmeye karar verdi. “Oraya gittikten sonra Roma’yı da görmem gerek” diyordu.</verse>
				<verse number="22">Yardımcılarından ikisini, Timoteos ile Erastus’u Makedonya’ya göndererek kendisi bir süre daha Asya İli’nde kaldı.</verse>
				<verse number="23">O sırada İsa’nın yoluna ilişkin büyük bir kargaşalık çıktı.</verse>
				<verse number="24">Artemis Tapınağı’nın gümüşten maketlerini yapan Dimitrios adlı bir kuyumcu, el sanatçılarına bir hayli iş sağlıyordu.</verse>
				<verse number="25">Sanatçıları ve benzer işlerle uğraşanları bir araya toplayarak onlara şöyle dedi: “Efendiler, bu işten büyük kazanç sağladığımızı biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="26">Ama Pavlus denen bu adamın, elle yapılan tanrıların gerçek tanrılar olmadığını söyleyerek yalnız Efes’te değil, neredeyse bütün Asya İli’nde çok sayıda kişiyi kandırıp saptırdığını görüyor ve duyuyorsunuz.</verse>
				<verse number="27">Hem bu sanatımız saygınlığını yitirmek tehlikesiyle karşı karşıyadır, hem de ulu tanrıça Artemis’in Tapınağı’nın hiçe sayılması ve bütün Asya İli’yle bütün dünyanın tapındığı tanrıçanın, ululuğundan yoksun kalması tehlikesi vardır.”</verse>
				<verse number="28">Oradakiler bunu duyunca öfkeyle doldular. “Efesliler’in Artemisi uludur!” diye bağırmaya başladılar.</verse>
				<verse number="29">Kent büsbütün karıştı. Halk, Pavlus’un yol arkadaşlarından Makedonyalı Gayus ve Aristarhus’u yakalayıp sürükleyerek birlikte tiyatroya koşuştu.</verse>
				<verse number="30">Pavlus halkın arasına girmek istediyse de, öğrenciler onu bırakmadı.</verse>
				<verse number="31">Hatta, Pavlus’un dostu olan bazı Asya İli yöneticileri ona haber yollayarak tiyatroda görünmemesi için yalvardılar.</verse>
				<verse number="32">Tiyatrodaki topluluk karışıklık içindeydi. Her kafadan bir ses çıkıyordu. Çoğu ne için toplandığını bile bilmiyordu.</verse>
				<verse number="33">Yahudiler İskender’i öne çıkarınca kalabalıktan bazıları olayı ona bağladı. Eliyle bir işaret yapan İskender, halka savunmasını yapmak istedi.</verse>
				<verse number="34">Ama halk kendisinin Yahudi olduğunu anlayınca hep bir ağızdan yaklaşık iki saat boyunca, “Efesliler’in Artemisi uludur!” diye bağırıp durdu.</verse>
				<verse number="35">Kalabalığı yatıştıran belediye yazmanı, “Ey Efesliler” dedi, “Efes Kenti’nin, ulu Artemis Tapınağı’nın ve gökten düşen kutsal taşın bekçisi olduğunu bilmeyen var mı?</verse>
				<verse number="36">Bunları hiç kimse inkâr edemez. Bunun için sakin olmanız ve düşüncesiz bir şey yapmamanız gerekir.</verse>
				<verse number="37">Buraya getirdiğiniz bu adamlar, ne tapınakları yağma ettiler, ne de tanrıçamıza sövdüler.</verse>
				<verse number="38">Dimitrios ve sanatçı arkadaşlarının herhangi birinden şikâyeti varsa, mahkemeler açık, yargıçlar da var. Karşılıklı suçlamalarını orada yapsınlar.</verse>
				<verse number="39">Soruşturacağınız başka bir durum varsa, bunun yasal bir toplantıda çözümlenmesi gerekir.</verse>
				<verse number="40">Bugünkü olaylardan ötürü ayaklanma suçundan yargılanmak tehlikesindeyiz. Hiçbir gerekçesi olmayan bu kargaşanın hesabını veremeyeceğiz.”</verse>
				<verse number="41">Bunları söyledikten sonra topluluğu dağıttı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Pavlus, kargaşalık yatıştıktan sonra öğrencileri çağırtıp onları yüreklendirdi. Sonra kendilerine veda ederek Makedonya’ya gitmek üzere yola çıktı.</verse>
				<verse number="2">O yöreleri dolaşarak imanlıları yüreklendiren birçok konuşmalar yaptıktan sonra Yunanistan’a gitti.</verse>
				<verse number="3">Orada üç ay kaldı. Suriye’ye deniz yoluyla gitmek üzereyken Yahudiler’in kendisine karşı bir düzen kurması nedeniyle dönüşü Makedonya üzerinden yapmaya karar verdi.</verse>
				<verse number="4">Piros oğlu Veriyalı Sopater, Selanikliler’den Aristarhus ile Sekundus, Derbeli Gayus, Timoteos ve Asya İli’nden Tihikos ile Trofimos onunla birlikte gittiler.</verse>
				<verse number="5">Bunlar önden gidip bizi Troas’ta beklediler.</verse>
				<verse number="6">Biz de Mayasız Ekmek Bayramı’ndan sonra Filipi’den denize açılıp beş günde Troas’a gelerek onlarla buluştuk. Orada yedi gün kaldık.</verse>
				<verse number="7">Haftanın ilk günü ekmek bölmek için bir araya toplandığımızda Pavlus imanlılara bir konuşma yaptı. Ertesi gün oradan ayrılacağı için konuşmasını gece yarısına dek sürdürdü.</verse>
				<verse number="8">Toplanmış olduğumuz üst kattaki odada birçok kandil yanıyordu.</verse>
				<verse number="9">Eftihos adlı bir delikanlı pencerede oturuyordu. Pavlus konuşmasını uzattıkça Eftihos’u uyku bastı. Uykuya dalınca da ikinci kattan aşağı düştü ve yerden ölüsü kaldırıldı.</verse>
				<verse number="10">Aşağı inen Pavlus delikanlının üzerine kapanıp onu kucakladı. “Telaşlanmayın, yaşıyor!” dedi.</verse>
				<verse number="11">Sonra yukarı çıkıp ekmek böldü ve yemek yedi. Gün doğuncaya dek onlarla uzun uzun konuştu, sonra oradan ayrıldı.</verse>
				<verse number="12">Çocuğu diri olarak evine götüren imanlılar bu olaydan büyük cesaret aldılar.</verse>
				<verse number="13">Biz önden giderek gemiye bindik ve Assos’a hareket ettik. Pavlus’u oradan alacaktık. Kendisi karadan gitmek istediği için bunu böyle düzenlemişti.</verse>
				<verse number="14">Bizi Assos’ta karşılayınca onu gemiye alıp Midilli’ye geçtik.</verse>
				<verse number="15">Oradan denize açılıp ertesi gün Sakız Adası’nın karşısına geldik. Üçüncü gün Sisam’a uğradık ve bir gün sonra Milet’e vardık.</verse>
				<verse number="16">Pavlus, Asya İli’nde vakit kaybetmemek için Efes’e uğramamaya karar vermişti. Pentikost Günü Yeruşalim’de olabilmek umuduyla acele ediyordu.</verse>
				<verse number="17">Pavlus, Milet’ten Efes’e haber yollayarak kilisenin ihtiyarlarını yanına çağırttı.</verse>
				<verse number="18">Yanına geldikleri zaman onlara şöyle dedi: “Asya İli’ne ayak bastığım ilk günden beri, sizinle bulunduğum bütün süre boyunca, nasıl davrandığımı biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="19">Yahudiler’in kurduğu düzenlerden çektiğim sıkıntıların ortasında Rab’be tam bir alçakgönüllülükle, gözyaşları içinde kulluk ettim.</verse>
				<verse number="20">Yararlı olan herhangi bir şeyi size duyurmaktan, gerek açıkta gerek evden eve dolaşarak size öğretmekten çekinmedim.</verse>
				<verse number="21">Hem Yahudiler’i hem de Grekler’i, tövbe edip Tanrı’ya dönmeye ve Rabbimiz İsa’ya inanmaya çağırdım.</verse>
				<verse number="22">“Şimdi de Ruh’a boyun eğerek Yeruşalim’e gidiyorum. Orada başıma neler geleceğini bilmiyorum.</verse>
				<verse number="23">Ancak Kutsal Ruh, beni zincirler ve sıkıntıların beklediğine dair her kentte beni uyarıyor.</verse>
				<verse number="24">Canımı hiç önemsemiyorum, ona değer vermiyorum. Yeter ki yarışı bitireyim ve Rab İsa’dan aldığım görevi, Tanrı’nın lütfunu bildiren Müjde’ye tanıklık etme görevini tamamlayayım.</verse>
				<verse number="25">“Şimdi aralarında dolaşıp Tanrı’nın Egemenliği’ni duyurduğum sizlerden hiçbirinin yüzümü bir daha görmeyeceğini biliyorum.</verse>
				<verse number="26">Bu yüzden bugün size şunu açıkça söyleyeyim: Ben kimsenin uğrayacağı cezadan sorumlu değilim.</verse>
				<verse number="27">Tanrı’nın isteğini size tam olarak bildirmekten çekinmedim.</verse>
				<verse number="28">Kendinize ve Kutsal Ruh’un sizi gözetmen olarak görevlendirdiği bütün sürüye göz kulak olun. Rab’bin kendi kanı pahasına sahip olduğu kiliseyi gütmek üzere atandınız.</verse>
				<verse number="29">Ben gittikten sonra sürüyü esirgemeyen yırtıcı kurtların aranıza gireceğini biliyorum.</verse>
				<verse number="30">Hatta öğrencileri kendi peşlerinden sürüklemek için sizin aranızdan da sapık sözler söyleyen kişiler çıkacak.</verse>
				<verse number="31">Bunun için uyanık durun. Üç yıl boyunca, aralıksız, gece gündüz demeden, gözyaşı dökerek her birinizi nasıl uyardığımı hatırlayın.</verse>
				<verse number="32">“Şimdi sizi Tanrı’ya ve O’nun lütfunu bildiren söze emanet ediyorum. Bu söz, sizi ruhça geliştirecek ve kutsal kılınmış olan bütün insanlar arasında mirasa kavuşturacak güçtedir.</verse>
				<verse number="33">Ben hiç kimsenin altınına, gümüşüne ya da giysisine göz dikmedim.</verse>
				<verse number="34">Siz de bilirsiniz ki, bu eller hem benim, hem de benimle birlikte olanların gereksinmelerini karşılamak için hizmet etmiştir.</verse>
				<verse number="35">Yaptığım her işte sizlere, böyle emek vererek güçsüzlere yardım etmemiz ve Rab İsa’nın, ‘Vermek, almaktan daha büyük mutluluktur’ diyen sözünü unutmamamız gerektiğini gösterdim.”</verse>
				<verse number="36">Pavlus bu sözleri söyledikten sonra diz çöküp onlarla birlikte dua etti.</verse>
				<verse number="37">Sonra hepsi acı acı ağlayarak Pavlus’un boynuna sarıldılar, onu öptüler.</verse>
				<verse number="38">Onları en çok üzen, “Yüzümü bir daha görmeyeceksiniz” demesi oldu. Sonra onu gemiye kadar geçirdiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Onlardan ayrılınca denize açılıp doğru İstanköy’e gittik. Ertesi gün Rodos’a, oradan da Patara’ya geçtik.</verse>
				<verse number="2">Fenike’ye gidecek bir gemi bulduk, buna binip denize açıldık.</verse>
				<verse number="3">Kıbrıs’ı görünce güneyinden geçerek Suriye’ye yöneldik ve Sur Kenti’nde karaya çıktık. Gemi, yükünü orada boşaltacaktı.</verse>
				<verse number="4">İsa’nın oradaki öğrencilerini arayıp bulduk ve yanlarında bir hafta kaldık. Öğrenciler Ruh’un yönlendirmesiyle Pavlus’u Yeruşalim’e gitmemesi için uyardılar.</verse>
				<verse number="5">Günümüz dolunca kentten ayrılıp yolumuza devam ettik. İmanlıların hepsi, eşleri ve çocuklarıyla birlikte bizi kentin dışına kadar geçirdiler. Deniz kıyısında diz çöküp dua ettik.</verse>
				<verse number="6">Birbirimizle vedalaştıktan sonra biz gemiye bindik, onlar da evlerine döndüler.</verse>
				<verse number="7">Sur’dan deniz yolculuğumuza devam ederek Batlamya Kenti’ne geldik. Oradaki kardeşleri ziyaret edip bir gün yanlarında kaldık.</verse>
				<verse number="8">Ertesi gün ayrılıp Sezariye’ye geldik. Yediler’den biri olan müjdeci Filipus’un evine giderek onun yanında kaldık.</verse>
				<verse number="9">Bu adamın peygamberlik eden, evlenmemiş dört kızı vardı.</verse>
				<verse number="10">Oraya varışımızdan birkaç gün sonra Yahudiye’den Hagavos adlı bir peygamber geldi.</verse>
				<verse number="11">Bu adam bize yaklaşıp Pavlus’un kuşağını aldı, bununla kendi ellerini ayaklarını bağlayarak dedi ki, “Kutsal Ruh şöyle diyor: ‘Yahudiler, bu kuşağın sahibini Yeruşalim’de böyle bağlayıp öteki uluslara teslim edecekler.’ ”</verse>
				<verse number="12">Bu sözleri duyunca hem bizler hem de oralılar Yeruşalim’e gitmemesi için Pavlus’a yalvardık.</verse>
				<verse number="13">Bunun üzerine Pavlus şöyle karşılık verdi: “Ne yapıyorsunuz, ne diye ağlayıp yüreğimi sızlatıyorsunuz? Ben Rab İsa’nın adı uğruna Yeruşalim’de yalnız bağlanmaya değil, ölmeye de hazırım.”</verse>
				<verse number="14">Pavlus’u ikna edemeyince, “Rab’bin istediği olsun” diyerek sustuk.</verse>
				<verse number="15">Bir süre sonra hazırlığımızı yapıp Yeruşalim’e doğru yola çıktık.</verse>
				<verse number="16">Sezariye’deki öğrencilerden bazıları da bizimle birlikte geldiler. Bizi, evinde kalacağımız adama, eski öğrencilerden Kıbrıslı Minason’a götürdüler.</verse>
				<verse number="17">Yeruşalim’e vardığımız zaman kardeşler bizi sevinçle karşıladılar.</verse>
				<verse number="18">Ertesi gün Pavlus’la birlikte Yakup’u görmeye gittik. İhtiyarların hepsi orada toplanmıştı.</verse>
				<verse number="19">Pavlus, onların hal hatırını sorduktan sonra, hizmetinin aracılığıyla Tanrı’nın öteki uluslar arasında yaptıklarını teker teker anlattı.</verse>
				<verse number="20">Bunları işitince Tanrı’yı yücelttiler. Pavlus’a, “Görüyorsun kardeş, Yahudiler arasında binlerce imanlı var ve hepsi Kutsal Yasa’nın candan savunucusudur” dediler.</verse>
				<verse number="21">“Ne var ki, duyduklarına göre sen öteki uluslar arasında yaşayan bütün Yahudiler’e, çocuklarını sünnet etmemelerini, törelerimize uymamalarını söylüyor, Musa’nın Yasası’na sırt çevirmeleri gerektiğini öğretiyormuşsun.</verse>
				<verse number="22">Şimdi ne yapmalı? Senin buraya geldiğini mutlaka duyacaklar.</verse>
				<verse number="23">Bunun için sana dediğimizi yap. Aramızda adak adamış dört kişi var.</verse>
				<verse number="24">Bunları yanına al, kendileriyle birlikte arınma törenine katıl. Başlarını tıraş edebilmeleri için kurban masraflarını sen öde. Böylelikle herkes, seninle ilgili duyduklarının asılsız olduğunu, senin de Kutsal Yasa’ya uygun olarak yaşadığını anlasın.</verse>
				<verse number="25">Öteki uluslardan olan imanlılara gelince, biz onlara, putlara sunulan kurbanların etinden, kandan, boğularak öldürülen hayvanlardan ve fuhuştan sakınmalarını öngören kararımızı yazmıştık.”</verse>
				<verse number="26">Bunun üzerine Pavlus o dört kişiyi yanına aldı, ertesi gün onlarla birlikte arınma törenine katıldı. Sonra tapınağa girerek arınma günlerinin ne zaman tamamlanacağını, her birinin adına ne zaman kurban sunulacağını bildirdi.</verse>
				<verse number="27">Yedi günlük süre bitmek üzereydi. Asya İli’nden bazı Yahudiler Pavlus’u tapınakta görünce bütün kalabalığı kışkırtarak onu yakaladılar.</verse>
				<verse number="28">“Ey İsrailliler, yardım edin!” diye bağırdılar. “Her yerde herkese, halkımıza, Kutsal Yasa’ya ve bu kutsal yere karşı öğretiler yayan adam budur. Üstelik tapınağa bazı Grekler’i sokarak bu kutsal yeri kirletti.”</verse>
				<verse number="29">Bu Yahudiler, daha önce kentte Pavlus’un yanında gördükleri Efesli Trofimos’un, Pavlus tarafından tapınağa sokulduğunu sanıyorlardı.</verse>
				<verse number="30">Bütün kent ayağa kalkmıştı. Her taraftan koşuşup gelen halk Pavlus’u tutup tapınaktan dışarı sürükledi. Arkasından tapınağın kapıları hemen kapatıldı.</verse>
				<verse number="31">Onlar Pavlus’u öldürmeye çalışırken, bütün Yeruşalim’in karıştığı haberi Roma taburunun komutanına ulaştı.</verse>
				<verse number="32">Komutan hemen yüzbaşılarla askerleri yanına alarak kalabalığın olduğu yere koştu. Komutanla askerleri gören halk Pavlus’u dövmeyi bıraktı.</verse>
				<verse number="33">O zaman komutan yaklaşıp Pavlus’u yakaladı, çift zincirle bağlanması için buyruk verdi. Sonra, “Kimdir bu adam, ne yaptı?” diye sordu.</verse>
				<verse number="34">Kalabalıktakilerin her biri ayrı bir şey bağırıyordu. Kargaşalıktan ötürü kesin bilgi edinemeyen komutan, Pavlus’un kaleye götürülmesini buyurdu.</verse>
				<verse number="35">Pavlus merdivenlere geldiğinde kalabalık öylesine azmıştı ki, askerler onu taşımak zorunda kaldılar.</verse>
				<verse number="36">Kalabalık, “Öldürün onu!” diye bağırarak onları izliyordu.</verse>
				<verse number="37">Kaleden içeri girmek üzereyken Pavlus komutana, “Sana bir şey söyleyebilir miyim?” dedi. Komutan, “Grekçe biliyor musun?” dedi.</verse>
				<verse number="38">“Sen bundan bir süre önce bir ayaklanma başlatıp dört bin tedhişçiyi çöle götüren Mısırlı değil misin?”</verse>
				<verse number="39">Pavlus, “Ben Kilikya’dan Tarsuslu bir Yahudi, hiç de önemsiz olmayan bir kentin vatandaşıyım” dedi. “Rica ederim, halka birkaç söz söylememe izin ver.”</verse>
				<verse number="40">Komutanın izin vermesi üzerine Pavlus merdivende dikilip eliyle halka bir işaret yaptı. Derin bir sessizlik olunca, İbrani dilinde konuşmaya başladı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">“Kardeşler ve babalar, size şimdi yapacağım savunmayı dinleyin” dedi.</verse>
				<verse number="2">Pavlus’un kendilerine İbrani dilinde seslendiğini duyduklarında daha derin bir sessizlik oldu. Pavlus şöyle devam etti: “Ben Yahudi’yim. Kilikya’nın Tarsus Kenti’nde doğdum ve burada, Yeruşalim’de Gamaliel’in dizinin dibinde büyüdüm. Atalarımızın yasasıyla ilgili sıkı bir eğitimden geçtim. Bugün hepinizin yaptığı gibi, ben de Tanrı için gayretle çalışan biriydim.</verse>
				<verse number="3">Pavlus’un kendilerine İbrani dilinde seslendiğini duyduklarında daha derin bir sessizlik oldu. Pavlus şöyle devam etti: “Ben Yahudi’yim. Kilikya’nın Tarsus Kenti’nde doğdum ve burada, Yeruşalim’de Gamaliel’in dizinin dibinde büyüdüm. Atalarımızın yasasıyla ilgili sıkı bir eğitimden geçtim. Bugün hepinizin yaptığı gibi, ben de Tanrı için gayretle çalışan biriydim.</verse>
				<verse number="4">İsa’nın yolundan gidenlere öldüresiye zulmeder, kadın erkek demeden onları bağlayıp hapse atardım.</verse>
				<verse number="5">Başkâhin ile bütün kurul üyeleri söylediklerimi doğrulayabilirler. Onlardan Yahudi kardeşlere yazılmış mektuplar alarak Şam’a doğru yola çıkmıştım. Amacım, oradaki İsa inanlılarını da cezalandırmak üzere bağlayıp Yeruşalim’e getirmekti.</verse>
				<verse number="6">“Ben öğleye doğru yol alıp Şam’a yaklaşırken, birdenbire gökten parlak bir ışık çevremi aydınlattı.</verse>
				<verse number="7">Yere yıkıldım. Bir sesin bana, ‘Saul, Saul! Neden bana zulmediyorsun?’ dediğini işittim.</verse>
				<verse number="8">“ ‘Ey Efendim, sen kimsin?’ diye sordum. “Ses bana, ‘Ben senin zulmettiğin Nasıralı İsa’yım’ dedi.</verse>
				<verse number="9">Yanımdakiler ışığı gördülerse de, benimle konuşanın söylediklerini anlamadılar.</verse>
				<verse number="10">“ ‘Rab, ne yapmalıyım?’ diye sordum. “Rab bana, ‘Kalk, Şam’a git’ dedi, ‘Yapmanı tasarladığım her şey orada sana bildirilecek.’</verse>
				<verse number="11">Parlayan ışığın görkeminden gözlerim görmez olduğundan, yanımdakiler elimden tutup beni Şam’a götürdüler.</verse>
				<verse number="12">“Orada Hananya adında dindar, Kutsal Yasa’ya bağlı biri vardı. Kentte yaşayan bütün Yahudiler’in kendisinden övgüyle söz ettiği bu adam gelip yanımda durdu ve, ‘Saul kardeş, gözlerin görsün!’ dedi. Ve ben o anda onu gördüm.</verse>
				<verse number="13">“Orada Hananya adında dindar, Kutsal Yasa’ya bağlı biri vardı. Kentte yaşayan bütün Yahudiler’in kendisinden övgüyle söz ettiği bu adam gelip yanımda durdu ve, ‘Saul kardeş, gözlerin görsün!’ dedi. Ve ben o anda onu gördüm.</verse>
				<verse number="14">“Hananya, ‘Atalarımızın Tanrısı, kendisinin isteğini bilmen ve Adil Olan’ı görüp O’nun ağzından bir ses işitmen için seni seçmiştir’ dedi.</verse>
				<verse number="15">‘Görüp işittiklerini bütün insanlara duyurarak O’nun tanıklığını yapacaksın.</verse>
				<verse number="16">Haydi, ne bekliyorsun? Kalk, O’nun adını anarak vaftiz ol ve günahlarından arın!’</verse>
				<verse number="17">“Ben Yeruşalim’e döndükten sonra, tapınakta dua ettiğim bir sırada, kendimden geçerek Rab’bi gördüm. Bana, ‘Çabuk ol’ dedi, ‘Yeruşalim’den hemen ayrıl. Çünkü benimle ilgili tanıklığını kabul etmeyecekler.’</verse>
				<verse number="18">“Ben Yeruşalim’e döndükten sonra, tapınakta dua ettiğim bir sırada, kendimden geçerek Rab’bi gördüm. Bana, ‘Çabuk ol’ dedi, ‘Yeruşalim’den hemen ayrıl. Çünkü benimle ilgili tanıklığını kabul etmeyecekler.’</verse>
				<verse number="19">“ ‘Ya Rab’ dedim, ‘Benim havradan havraya giderek sana inananları tutuklayıp dövdüğümü biliyorlar.</verse>
				<verse number="20">Üstelik sana tanıklık eden İstefanos’un kanı döküldüğü zaman, ben de oradaydım. Onu öldürenlerin kaftanlarına bekçilik ederek yapılanları onayladım.’</verse>
				<verse number="21">“Rab bana, ‘Git’ dedi, ‘Seni uzaktaki uluslara göndereceğim.’ ”</verse>
				<verse number="22">Pavlus’u buraya kadar dinleyenler, bu söz üzerine, “Böylesini yeryüzünden temizlemeli, yaşaması uygun değil!” diye seslerini yükselttiler.</verse>
				<verse number="23">Onlar böyle bağırır, üstlüklerini sallayıp havaya toz savururken komutan, Pavlus’un kalenin içine götürülmesini buyurdu. Halkın neden Pavlus’un aleyhine böyle bağırdığını öğrenmek için onun kamçılanarak sorguya çekilmesini istedi.</verse>
				<verse number="24">Onlar böyle bağırır, üstlüklerini sallayıp havaya toz savururken komutan, Pavlus’un kalenin içine götürülmesini buyurdu. Halkın neden Pavlus’un aleyhine böyle bağırdığını öğrenmek için onun kamçılanarak sorguya çekilmesini istedi.</verse>
				<verse number="25">Kendisini sırımlarla bağlayıp kollarını geriyorlardı ki, Pavlus orada duran yüzbaşıya, “Mahkemesi yapılmamış bir Roma vatandaşını kamçılamanız yasaya uygun mudur?” dedi.</verse>
				<verse number="26">Yüzbaşı bunu duyunca gidip komutana haber verdi. “Ne yapıyorsun?” dedi. “Bu adam Roma vatandaşıymış.”</verse>
				<verse number="27">Komutan Pavlus’un yanına geldi, “Söyle bakayım, sen Romalı mısın?” diye sordu. Pavlus da, “Evet” dedi.</verse>
				<verse number="28">Komutan, “Ben bu vatandaşlığı yüklü bir para ödeyerek elde ettim” diye karşılık verdi. Pavlus, “Ben ise doğuştan Roma vatandaşıyım” dedi.</verse>
				<verse number="29">Onu sorguya çekecek olanlar hemen yanından çekilip gittiler. Kendisini bağlatan komutan da, onun Roma vatandaşı olduğunu anlayınca korktu.</verse>
				<verse number="30">Komutan ertesi gün, Yahudiler’in Pavlus’u tam olarak neyle suçladıklarını öğrenmek için onu hapisten getirtti, başkâhinlerle bütün Yüksek Kurul’un toplanması için buyruk verdi ve onu aşağı indirip Kurul’un önüne çıkardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Yüksek Kurul’u dikkatle süzen Pavlus, “Kardeşler” dedi, “Ben bugüne dek Tanrı’nın önünde tertemiz bir vicdanla yaşadım.”</verse>
				<verse number="2">Başkâhin Hananya, Pavlus’un yanında duranlara onun ağzına vurmaları için buyruk verdi.</verse>
				<verse number="3">Bunun üzerine Pavlus ona, “Seni badanalı duvar, Tanrı sana vuracaktır!” dedi. “Hem oturmuş Kutsal Yasa’ya göre beni yargılıyorsun, hem de Yasa’yı çiğneyerek beni dövdürüyorsun.”</verse>
				<verse number="4">Çevrede duranlar, “Tanrı’nın başkâhinine hakaret mi ediyorsun?” dediler.</verse>
				<verse number="5">Pavlus, “Kardeşler, başkâhin olduğunu bilmiyordum” dedi. “Nitekim, ‘Halkını yönetenleri kötüleme’ diye yazılmıştır.”</verse>
				<verse number="6">Oradakilerden bir bölümünün Saduki, öbürlerinin de Ferisi mezhebinden olduğunu anlayan Pavlus, Yüksek Kurul’a şöyle seslendi: “Kardeşler, ben özbeöz Ferisi’yim. Ölülerin dirileceği umudunu beslediğim için yargılanmaktayım.”</verse>
				<verse number="7">Pavlus’un bu sözü üzerine Ferisiler’le Sadukiler çekişmeye başladılar, Kurul ikiye bölündü.</verse>
				<verse number="8">Sadukiler, ölümden diriliş, melek ve ruh yoktur derler; Ferisiler ise bunların hepsine inanırlar.</verse>
				<verse number="9">Kurul’da büyük bir kargaşalık çıktı. Ferisi mezhebinden bazı din bilginleri kalkıp ateşli bir şekilde, “Bu adamda hiçbir suç görmüyoruz” diye bağırdılar. “Bir ruh ya da bir melek kendisiyle konuşmuşsa, ne olmuş?”</verse>
				<verse number="10">Çekişme öyle şiddetlendi ki komutan, Pavlus’u parçalayacaklar diye korktu. Askerlerin aşağı inip onu zorla aralarından alarak kaleye götürmelerini buyurdu.</verse>
				<verse number="11">O gece Rab Pavlus’a görünüp, “Cesur ol” dedi, “Yeruşalim’de benimle ilgili nasıl tanıklık ettinse, Roma’da da öyle tanıklık etmen gerekir.”</verse>
				<verse number="12">Ertesi sabah Yahudiler aralarında gizli bir anlaşma yaptılar. “Pavlus’u öldürmeden bir şey yiyip içersek, bize lanet olsun!” diye ant içtiler.</verse>
				<verse number="13">Bu anlaşmaya katılanların sayısı kırkı aşıyordu.</verse>
				<verse number="14">Bunlar başkâhinlerle ileri gelenlerin yanına gidip şöyle dediler: “Biz, ‘Pavlus’u öldürmeden ağzımıza bir şey koyarsak, bize lanet olsun!’ diye ant içtik.</verse>
				<verse number="15">Şimdi siz Yüksek Kurul’la birlikte, Pavlus’a ilişkin durumu daha ayrıntılı bir şekilde araştıracakmış gibi, komutanın onu size getirmesini rica edin. Biz de, Pavlus daha Kurul’a gelmeden onu öldürmeye hazır olacağız.”</verse>
				<verse number="16">Ne var ki, Pavlus’un kızkardeşinin oğlu onların pusu kurduğunu duydu. Varıp kaleye girdi ve haberi Pavlus’a iletti.</verse>
				<verse number="17">Yüzbaşılardan birini yanına çağıran Pavlus, “Bu genci komutana götür, kendisine ileteceği bir haber var” dedi.</verse>
				<verse number="18">Yüzbaşı, genci alıp komutana götürdü. “Tutuklu Pavlus beni çağırıp bu genci sana getirmemi rica etti. Sana bir söyleyeceği varmış” dedi.</verse>
				<verse number="19">Komutan, genci elinden tutup bir yana çekti. “Bana bildirmek istediğin nedir?” diye sordu.</verse>
				<verse number="20">“Yahudiler sözbirliği ettiler” dedi, “Pavlus’la ilgili durumu daha ayrıntılı bir şekilde araştırmak istiyorlarmış gibi, yarın onu Yüksek Kurul’a götürmeni rica edecekler.</verse>
				<verse number="21">Ama sen onlara kanma! Aralarından kırktan fazla kişi ona pusu kurmuş bekliyor. ‘Onu ortadan kaldırmadan bir şey yiyip içersek, bize lanet olsun!’ diye ant içtiler. Şimdi hazırlar, senden olumlu bir yanıt gelmesini bekliyorlar.”</verse>
				<verse number="22">Komutan, “Bunları bana açıkladığını hiç kimseye söyleme” diye uyardıktan sonra genci salıverdi.</verse>
				<verse number="23">Komutan, yüzbaşılardan ikisini yanına çağırıp şöyle dedi: “Akşam saat dokuzda Sezariye’ye hareket etmek üzere iki yüz piyade, yetmiş atlı ve iki yüz mızraklı hazırlayın.</verse>
				<verse number="24">Ayrıca Pavlus’u bindirip Vali Feliks’in yanına sağ salim ulaştırmak için hayvan sağlayın.”</verse>
				<verse number="25">Sonra şöyle bir mektup yazdı: “Klavdius Lisias’tan, Sayın Vali Feliks’e selam.</verse>
				<verse number="26">Sonra şöyle bir mektup yazdı: “Klavdius Lisias’tan, Sayın Vali Feliks’e selam.</verse>
				<verse number="27">Bu adamı Yahudiler yakalamış öldürmek üzereydiler. Ne var ki, kendisinin Roma vatandaşı olduğunu öğrenince askerlerle yetişip onu kurtardım.</verse>
				<verse number="28">Kendisini neyle suçladıklarını bilmek istediğim için onu Yahudiler’in Yüksek Kurulu’nun önüne çıkarttım.</verse>
				<verse number="29">Suçlamanın, Yahudiler’in yasasına ilişkin bazı sorunlarla ilgili olduğunu öğrendim. Ölüm ya da hapis cezasını gerektiren herhangi bir suçlama yoktu.</verse>
				<verse number="30">Bana bu adama karşı bir tuzak kurulduğu bildirilince onu hemen sana gönderdim. Onu suçlayanlara da kendisiyle ilgili şikâyetlerini sana bildirmelerini buyurdum.”</verse>
				<verse number="31">Askerler, kendilerine verilen buyruk uyarınca Pavlus’u alıp geceleyin Antipatris’e götürdüler.</verse>
				<verse number="32">Ertesi gün, atlıları Pavlus’la birlikte yola devam etmek üzere bırakarak kaleye döndüler.</verse>
				<verse number="33">Atlılar Sezariye’ye varınca mektubu valiye verip Pavlus’u teslim ettiler.</verse>
				<verse number="34">Vali mektubu okuduktan sonra Pavlus’un hangi ilden olduğunu sordu. Kilikyalı olduğunu öğrenince, “Seni suçlayanlar da gelsin, o zaman seni dinlerim” dedi. Sonra Pavlus’un, Hirodes’in sarayında gözaltında tutulması için buyruk verdi.</verse>
				<verse number="35">Vali mektubu okuduktan sonra Pavlus’un hangi ilden olduğunu sordu. Kilikyalı olduğunu öğrenince, “Seni suçlayanlar da gelsin, o zaman seni dinlerim” dedi. Sonra Pavlus’un, Hirodes’in sarayında gözaltında tutulması için buyruk verdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Bundan beş gün sonra Başkâhin Hananya, bazı ileri gelenler ve Tertullus adlı bir hatip Sezariye’ye gelip Pavlus’la ilgili şikâyetlerini valiye ilettiler.</verse>
				<verse number="2">Pavlus çağrılınca Tertullus suçlamalarına başladı. “Ey erdemli Feliks!” dedi. “Senin sayende uzun süredir esenlik içinde yaşamaktayız. Aldığın önlemlerle de bu ulusun yararına olumlu gelişmeler kaydedilmiştir. Yaptıklarını, her zaman ve her yerde büyük bir şükranla anıyoruz.</verse>
				<verse number="3">Pavlus çağrılınca Tertullus suçlamalarına başladı. “Ey erdemli Feliks!” dedi. “Senin sayende uzun süredir esenlik içinde yaşamaktayız. Aldığın önlemlerle de bu ulusun yararına olumlu gelişmeler kaydedilmiştir. Yaptıklarını, her zaman ve her yerde büyük bir şükranla anıyoruz.</verse>
				<verse number="4">Seni fazla yormak istemiyorum; söyleyeceğimiz birkaç sözü hoşgörüyle dinlemeni rica ediyorum.</verse>
				<verse number="5">“Biz şunu anladık ki, bu adam dünyanın her yanında bütün Yahudiler arasında kargaşalık çıkaran bir fesatçı ve Nasrani tarikatının elebaşılarından biridir.</verse>
				<verse number="6">Tapınağı bile kirletmeye kalkıştı. Ama biz onu yakaladık. Onu sorguya çekersen, onunla ilgili bütün suçlamalarımızın doğruluğunu kendisinden öğrenebilirsin.”</verse>
				<verse number="7">Tapınağı bile kirletmeye kalkıştı. Ama biz onu yakaladık. Onu sorguya çekersen, onunla ilgili bütün suçlamalarımızın doğruluğunu kendisinden öğrenebilirsin.”</verse>
				<verse number="8">Tapınağı bile kirletmeye kalkıştı. Ama biz onu yakaladık. Onu sorguya çekersen, onunla ilgili bütün suçlamalarımızın doğruluğunu kendisinden öğrenebilirsin.”</verse>
				<verse number="9">Oradaki Yahudiler de anlatılanların doğru olduğunu söyleyerek bu suçlamalara katıldılar.</verse>
				<verse number="10">Valinin bir işareti üzerine Pavlus şöyle karşılık verdi: “Senin yıllardan beri bu ulusa yargıçlık ettiğini bildiğim için, kendi savunmamı sevinçle yapıyorum.</verse>
				<verse number="11">Sen kendin de öğrenebilirsin, tapınmak amacıyla Yeruşalim’e gidişimden bu yana sadece on iki gün geçti.</verse>
				<verse number="12">Beni ne tapınakta, ne havralarda, ne de kentin başka bir yerinde herhangi biriyle tartışırken ya da halkı ayaklandırmaya çalışırken görmüşlerdir.</verse>
				<verse number="13">Şu anda bana yönelttikleri suçlamaları da sana kanıtlayamazlar.</verse>
				<verse number="14">Bununla birlikte, sana şunu itiraf edeyim ki, kendilerinin tarikat dedikleri Yol’un bir izleyicisi olarak atalarımızın Tanrısı’na kulluk ediyorum. Kutsal Yasa’da ve peygamberlerin kitaplarında yazılı her şeye inanıyorum.</verse>
				<verse number="15">Aynı bu adamların kabul ettiği gibi, hem doğru kişilerin hem doğru olmayanların ölümden dirileceğine dair Tanrı’ya umut bağladım.</verse>
				<verse number="16">Bu nedenle ben gerek Tanrı, gerek insanlar önünde vicdanımı temiz tutmaya her zaman özen gösteriyorum.</verse>
				<verse number="17">“Uzun yıllar sonra, ulusuma bağışlar getirmek ve adaklar sunmak için Yeruşalim’e geldim.</verse>
				<verse number="18">Beni tapınakta adaklar sunarken buldukları zaman arınmış durumdaydım. Çevremde ne bir kalabalık ne de karışıklık vardı. Ancak orada Asya İli’nden bazı Yahudiler bulunuyordu.</verse>
				<verse number="19">Onların bana karşı bir diyecekleri varsa, senin önüne çıkıp suçlamalarını belirtmeleri gerekir.</verse>
				<verse number="20">Buradakiler de, Yüksek Kurul’un önündeki duruşmam sırasında bende ne suç bulduklarını açıklasınlar.</verse>
				<verse number="21">Önlerine çıkarıldığımda, ‘Bugün, ölülerin dirilişi konusunda tarafınızdan yargılanmaktayım’ diye seslenmiştim. Olsa olsa beni bu konuda suçlayabilirler.”</verse>
				<verse number="22">İsa’nın yoluna ilişkin derin bilgisi olan Feliks duruşmayı başka bir güne ertelerken, “Davanızla ilgili kararımı komutan Lisias gelince veririm” dedi.</verse>
				<verse number="23">Oradaki yüzbaşıya da Pavlus’u gözaltında tutmasını, ama kendisine biraz serbestlik tanımasını, ona yardımda bulunmak isteyen dostlarından hiçbirine engel olmamasını buyurdu.</verse>
				<verse number="24">Birkaç gün sonra Feliks, Yahudi olan karısı Drusilla ile birlikte geldi, Pavlus’u çağırtarak Mesih İsa’ya olan inancı konusunda onu dinledi.</verse>
				<verse number="25">Pavlus doğruluk, özdenetim ve gelecek olan yargı gününden söz edince Feliks korkuya kapıldı. “Şimdilik gidebilirsin” dedi, “Fırsat bulunca seni yine çağırtırım.”</verse>
				<verse number="26">Bir yandan da Pavlus’un kendisine rüşvet vereceğini umuyordu. Bu nedenle onu sık sık çağırtır, onunla sohbet ederdi.</verse>
				<verse number="27">İki yıl dolunca görevini Porkius Festus’a devreden Feliks, Yahudiler’in gönlünü kazanmak amacıyla Pavlus’u hapiste bıraktı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Eyalete vardıktan üç gün sonra Festus, Sezariye’den Yeruşalim’e gitti.</verse>
				<verse number="2">Başkâhinlerle Yahudiler’in ileri gelenleri, Pavlus’la ilgili şikâyetlerini ona açıkladılar. Festus’tan kendilerine bir iyilikte bulunmasını isteyerek Pavlus’u Yeruşalim’e getirtmesi için yalvardılar. Bu arada pusu kurup Pavlus’u yolda öldüreceklerdi.</verse>
				<verse number="3">Başkâhinlerle Yahudiler’in ileri gelenleri, Pavlus’la ilgili şikâyetlerini ona açıkladılar. Festus’tan kendilerine bir iyilikte bulunmasını isteyerek Pavlus’u Yeruşalim’e getirtmesi için yalvardılar. Bu arada pusu kurup Pavlus’u yolda öldüreceklerdi.</verse>
				<verse number="4">Festus ise Pavlus’un Sezariye’de tutuklu bulunduğunu, kendisinin de yakında oraya gideceğini söyleyerek, “Aranızda yetkili olanlar benimle gelsinler; bu adam yanlış bir şey yapmışsa, ona karşı suç duyurusunda bulunsunlar” dedi.</verse>
				<verse number="5">Festus ise Pavlus’un Sezariye’de tutuklu bulunduğunu, kendisinin de yakında oraya gideceğini söyleyerek, “Aranızda yetkili olanlar benimle gelsinler; bu adam yanlış bir şey yapmışsa, ona karşı suç duyurusunda bulunsunlar” dedi.</verse>
				<verse number="6">Festus, onların arasında sadece sekiz on gün kadar kaldı; sonra Sezariye’ye döndü. Ertesi gün yargı kürsüsüne oturarak Pavlus’un getirilmesini buyurdu.</verse>
				<verse number="7">Pavlus içeri girince, Yeruşalim’den gelen Yahudiler çevresini sardılar ve kanıtlayamadıkları birçok ağır suçlamada bulundular.</verse>
				<verse number="8">Pavlus, “Ne Yahudiler’in yasasına, ne tapınağa, ne de Sezar’a karşı hiçbir günah işlemedim” diyerek kendini savundu.</verse>
				<verse number="9">Yahudiler’in gönlünü kazanmak isteyen Festus, Pavlus’a şöyle karşılık verdi: “Yeruşalim’e gidip orada benim önümde bu konularda yargılanmak ister misin?”</verse>
				<verse number="10">Pavlus, “Ben Sezar’ın yargı kürsüsü önünde durmaktayım” dedi, “Burada yargılanmam gerekir. Sen de çok iyi biliyorsun ki, Yahudiler’e karşı hiçbir suç işlemedim.</verse>
				<verse number="11">Şayet suçum varsa, ölüm cezasını gerektirecek bir şey yapmışsam, ölmekten çekinmem. Yok eğer bunların bana karşı yaptığı suçlamalar asılsız ise, hiç kimse beni onların eline teslim edemez. Davamın Sezar’a iletilmesini istiyorum.”</verse>
				<verse number="12">Festus, danışma kuruluyla görüştükten sonra şu yanıtı verdi: “Davanı Sezar’a ilettin, Sezar’a gideceksin.”</verse>
				<verse number="13">Birkaç gün sonra Kral Agrippa ile Berniki, Festus’a bir nezaket ziyaretinde bulunmak üzere Sezariye’ye geldiler.</verse>
				<verse number="14">Bir süre orada kaldılar. Bu arada Festus, Pavlus’la ilgili durumu krala anlattı. “Feliks’in tutuklu olarak bıraktığı bir adam var” dedi.</verse>
				<verse number="15">“Yeruşalim’de bulunduğum sırada Yahudiler’in başkâhinleriyle ileri gelenleri, onunla ilgili şikâyetlerini açıkladılar, onu cezalandırmamı istediler.</verse>
				<verse number="16">“Ben onlara, ‘Herhangi bir sanığı, kendisini suçlayanlarla yüzleştirmeden, kendisine yöneltilen ithamlarla ilgili olarak savunma fırsatı vermeden, onu suçlayanların eline teslim etmek Romalılar’ın geleneğine aykırıdır’ dedim.</verse>
				<verse number="17">Onlar benimle buraya gelince, hiç vakit kaybetmeden, ertesi gün yargı kürsüsüne oturup adamın getirilmesini buyurdum.</verse>
				<verse number="18">Ne var ki, kalkıp konuşan davacılar ona, beklediğim türden kötülüklerle ilgili hiçbir suçlama yöneltmediler.</verse>
				<verse number="19">Ancak onunla çekiştikleri bazı sorunlar vardı. Bunlar, kendi dinlerine ve ölmüş de Pavlus’un iddiasına göre yaşamakta olan İsa adındaki birine ilişkin konulardı.</verse>
				<verse number="20">Bunları nasıl soruşturacağımı bilemediğim için Pavlus’a, Yeruşalim’e gidip orada bu konularda yargılanmaya razı olup olmayacağını sordum.</verse>
				<verse number="21">Ama kendisi davasını İmparator’a iletti, İmparator’un kararına dek tutuklu kalmak istedi. Ben de onu İmparator’a göndereceğim zamana kadar tutuklu kalmasını buyurdum.”</verse>
				<verse number="22">Agrippa Festus’a, “Ben de bu adamı dinlemek isterdim” dedi. Festus da, “Yarın onu dinlersin” dedi.</verse>
				<verse number="23">Ertesi gün Agrippa ile Berniki büyük bir tantanayla gelip komutanlar ve kentin ileri gelenleriyle birlikte toplantı salonuna girdiler. Festus’un buyruğu üzerine Pavlus içeri getirildi.</verse>
				<verse number="24">Festus, “Kral Agrippa ve burada bizimle bulunan bütün efendiler” dedi, “Yeruşalim’de olsun, burada olsun, bütün Yahudi halkının bana şikâyet ettiği bu adamı görüyorsunuz. ‘Onu artık yaşatmamalı!’ diye haykırıyorlardı.</verse>
				<verse number="25">Oysa ben, ölüm cezasını gerektiren hiçbir suç işlemediğini anladım. Yine de, kendisi davasının İmparator’a iletilmesini istediğinden, onu göndermeye karar verdim.</verse>
				<verse number="26">Ama Efendimiz’e bu adamla ilgili yazacak kesin bir şeyim yok. Bu yüzden onu sizin önünüze ve özellikle, Kral Agrippa, senin önüne çıkartmış bulunuyorum. Amacım, bu soruşturmanın sonucunda yazacak bir şey bulabilmektir.</verse>
				<verse number="27">Bir tutukluyu İmparator’a gönderirken, kendisine yöneltilen suçlamaları belirtmemek bence anlamsız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Agrippa Pavlus’a, “Kendini savunabilirsin” dedi. Bunun üzerine Pavlus elini uzatarak savunmasına şöyle başladı: “Kral Agrippa! Yahudiler’in bana yönelttiği bütün suçlamalarla ilgili olarak savunmamı bugün senin önünde yapacağım için kendimi mutlu sayıyorum.</verse>
				<verse number="2">Agrippa Pavlus’a, “Kendini savunabilirsin” dedi. Bunun üzerine Pavlus elini uzatarak savunmasına şöyle başladı: “Kral Agrippa! Yahudiler’in bana yönelttiği bütün suçlamalarla ilgili olarak savunmamı bugün senin önünde yapacağım için kendimi mutlu sayıyorum.</verse>
				<verse number="3">Özellikle şuna seviniyorum ki, sen Yahudiler’in bütün törelerini ve sorunlarını yakından bilen birisin. Bu nedenle beni sabırla dinlemeni rica ediyorum.</verse>
				<verse number="4">“Bütün Yahudiler, gerek başlangıçta kendi memleketimde, gerek Yeruşalim’de, gençliğimden beri nasıl yaşadığımı bilirler.</verse>
				<verse number="5">Beni eskiden beri tanırlar ve isteseler, geçmişte dinimizin en titiz mezhebi olan Ferisiliğe bağlı yaşadığıma tanıklık edebilirler.</verse>
				<verse number="6">Şimdi ise, Tanrı’nın atalarımıza olan vaadine umut bağladığım için burada bulunmakta ve yargılanmaktayım.</verse>
				<verse number="7">Bu, on iki oymağımızın gece gündüz Tanrı’ya canla başla kulluk ederek erişmeyi umdukları vaattir. Ey kralım, Yahudiler’in bana yönelttikleri suçlamalar bu umutla ilgilidir.</verse>
				<verse number="8">Sizler, Tanrı’nın ölüleri diriltmesini neden ‘inanılmaz’ görüyorsunuz?</verse>
				<verse number="9">“Doğrusu ben de, Nasıralı İsa adına karşı elimden geleni yapmam gerektiği düşüncesindeydim.</verse>
				<verse number="10">Ve Yeruşalim’de bunu yaptım. Başkâhinlerden aldığım yetkiyle kutsallardan birçoğunu hapse attırdım; ölüm cezasına çarptırıldıkları zaman oyumu onların aleyhinde kullandım.</verse>
				<verse number="11">Bütün havraları dolaşıp sık sık onları cezalandırır, inandıklarına küfretmeye zorlardım. Öylesine kudurmuştum ki, onlara zulmetmek için bulundukları yabancı kentlere bile giderdim.</verse>
				<verse number="12">“Bir keresinde başkâhinlerden aldığım yetki ve görevle Şam’a doğru yola çıkmıştım.</verse>
				<verse number="13">Ey kralım, öğlende yolda giderken, gökten gelip benim ve yol arkadaşlarımın çevresini aydınlatan, güneşten daha parlak bir ışık gördüm.</verse>
				<verse number="14">Hepimiz yere yıkılmıştık. Bir sesin bana İbrani dilinde seslendiğini duydum. ‘Saul, Saul, neden bana zulmediyorsun?’ dedi. ‘Üvendireye karşı tepmekle kendine zarar veriyorsun.’</verse>
				<verse number="15">“Ben de, ‘Ey Efendim, sen kimsin?’ dedim. “ ‘Ben senin zulmettiğin İsa’yım’ diye yanıt verdi Rab.</verse>
				<verse number="16">‘Haydi, ayağa kalk. Seni hizmetimde görevlendirmek için sana göründüm. Hem gördüklerine, hem de kendimle ilgili sana göstereceklerime tanıklık edeceksin.</verse>
				<verse number="17">Seni kendi halkının ve öteki ulusların elinden kurtaracağım. Seni, ulusların gözlerini açmak ve onları karanlıktan ışığa, Şeytan’ın hükümranlığından Tanrı’ya döndürmek için gönderiyorum. Öyle ki, bana iman ederek günahlarının affına kavuşsunlar ve kutsal kılınanların arasında yer alsınlar.’</verse>
				<verse number="18">Seni kendi halkının ve öteki ulusların elinden kurtaracağım. Seni, ulusların gözlerini açmak ve onları karanlıktan ışığa, Şeytan’ın hükümranlığından Tanrı’ya döndürmek için gönderiyorum. Öyle ki, bana iman ederek günahlarının affına kavuşsunlar ve kutsal kılınanların arasında yer alsınlar.’</verse>
				<verse number="19">“Bunun için, ey Kral Agrippa, bu göksel görüme uymazlık etmedim.</verse>
				<verse number="20">Önce Şam ve Yeruşalim halkını, sonra bütün Yahudiye bölgesini ve öteki ulusları, tövbe edip Tanrı’ya dönmeye ve bu tövbeye yaraşır işler yapmaya çağırdım.</verse>
				<verse number="21">Yahudiler’in beni tapınakta yakalayıp öldürmeye kalkmalarının nedeni buydu.</verse>
				<verse number="22">Ama bugüne dek Tanrı yardımcım oldu. Bu sayede burada duruyor, büyük küçük herkese tanıklık ediyorum. Benim söylediklerim, peygamberlerin ve Musa’nın önceden haber verdiği olaylardan başka bir şey değildir.</verse>
				<verse number="23">Onlar, Mesih’in acı çekeceğini ve ölümden dirilenlerin ilki olarak gerek kendi halkına, gerek öteki uluslara ışığın doğuşunu ilan edeceğini bildirmişlerdi.”</verse>
				<verse number="24">Pavlus bu şekilde savunmasını sürdürürken Festus yüksek sesle, “Pavlus, çıldırmışsın sen! Çok okumak seni delirtiyor!” dedi.</verse>
				<verse number="25">Pavlus, “Sayın Festus” dedi, “Ben çıldırmış değilim. Gerçek ve akla uygun sözler söylüyorum.</verse>
				<verse number="26">Kral bu konularda bilgili olduğu için kendisiyle çekinmeden konuşuyorum. Bu olaylardan hiçbirinin onun dikkatinden kaçmadığı kanısındayım. Çünkü bunlar ücra bir köşede yapılmış işler değildir.</verse>
				<verse number="27">Kral Agrippa, sen peygamberlerin sözlerine inanıyor musun? İnandığını biliyorum.”</verse>
				<verse number="28">Agrippa Pavlus’a şöyle dedi: “Bu kadar kısa bir sürede beni ikna edip Mesihçi mi yapacaksın?”</verse>
				<verse number="29">“İster kısa ister uzun sürede olsun” dedi Pavlus, “Tanrı’dan dilerim ki yalnız sen değil, bugün beni dinleyen herkes, bu zincirler dışında benim gibi olsun!”</verse>
				<verse number="30">Kral, vali, Berniki ve onlarla birlikte oturanlar kalkıp dışarı çıktıktan sonra aralarında şöyle konuştular: “Bu adamın, ölüm ya da hapis cezasını gerektiren bir şey yaptığı yok.”</verse>
				<verse number="31">Kral, vali, Berniki ve onlarla birlikte oturanlar kalkıp dışarı çıktıktan sonra aralarında şöyle konuştular: “Bu adamın, ölüm ya da hapis cezasını gerektiren bir şey yaptığı yok.”</verse>
				<verse number="32">Agrippa da Festus’a, “Bu adam davasını Sezar’a iletmeseydi, serbest bırakılabilirdi” dedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">İtalya’ya doğru yelken açmamıza karar verilince, Pavlus’la öteki bazı tutukluları Avgustus taburundan Yulius adlı bir yüzbaşıya teslim ettiler.</verse>
				<verse number="2">Asya İli’nin kıyılarındaki limanlara uğrayacak olan bir Edremit gemisine binerek denize açıldık. Selanik’ten Makedonyalı Aristarhus da yanımızdaydı.</verse>
				<verse number="3">Ertesi gün Sayda’ya uğradık. Pavlus’a dostça davranan Yulius, ihtiyaçlarını karşılamaları için dostlarının yanına gitmesine izin verdi.</verse>
				<verse number="4">Oradan yine denize açıldık. Rüzgar ters yönden estiği için Kıbrıs’ın rüzgar altından geçtik.</verse>
				<verse number="5">Kilikya ve Pamfilya açıklarından geçerek Likya’nın Mira Kenti’ne geldik.</verse>
				<verse number="6">Orada, İtalya’ya gidecek bir İskenderiye gemisi bulan yüzbaşı, bizi o gemiye bindirdi.</verse>
				<verse number="7">Günlerce ağır ağır yol alarak Knidos Kenti’nin açıklarına güçlükle gelebildik. Rüzgar bize engel olduğundan Salmone burnundan dolanarak Girit’in rüzgar altından geçtik.</verse>
				<verse number="8">Kıyı boyunca güçlükle ilerleyerek Laseya Kenti’nin yakınlarında bulunan ve Güzel Limanlar denilen bir yere geldik.</verse>
				<verse number="9">Epey vakit kaybetmiştik; oruç günü bile geçmişti. O mevsimde deniz yolculuğu tehlikeli olacaktı. Bu nedenle Pavlus onları uyardı: “Efendiler” dedi, “Bu yolculuğun yalnız yük ve gemiye değil, canlarımıza da çok zarar ve ziyan getireceğini görüyorum.”</verse>
				<verse number="10">Epey vakit kaybetmiştik; oruç günü bile geçmişti. O mevsimde deniz yolculuğu tehlikeli olacaktı. Bu nedenle Pavlus onları uyardı: “Efendiler” dedi, “Bu yolculuğun yalnız yük ve gemiye değil, canlarımıza da çok zarar ve ziyan getireceğini görüyorum.”</verse>
				<verse number="11">Ama yüzbaşı, Pavlus’un söylediklerini dinleyeceğine, kaptanla gemi sahibinin sözüne uydu.</verse>
				<verse number="12">Liman kışlamaya elverişli olmadığından gemidekilerin çoğu, oradan tekrar denize açılmaya, mümkünse Feniks’e ulaşıp kışı orada geçirmeye karar verdiler. Feniks, Girit’in lodos ve karayele kapalı bir limanıdır.</verse>
				<verse number="13">Güneyden hafif bir rüzgar esmeye başlayınca, bekledikleri anın geldiğini sanarak demir aldılar; Girit kıyısını yakından izleyerek ilerlemeye başladılar.</verse>
				<verse number="14">Ne var ki, çok geçmeden karadan Evrakilon denen bir kasırga koptu.</verse>
				<verse number="15">Kasırgaya tutulan gemi rüzgara karşı gidemeyince, kendimizi sürüklenmeye bıraktık.</verse>
				<verse number="16">Gavdos denen küçük bir adanın rüzgar altına sığınarak geminin filikasını güçlükle sağlama alabildik.</verse>
				<verse number="17">Filikayı yukarı çektikten sonra halatlar kullanarak gemiyi alttan kuşattılar. Sirte Körfezi’nin sığlıklarında karaya oturmaktan korktukları için yelken takımlarını indirip kendilerini sürüklenmeye bıraktılar.</verse>
				<verse number="18">Fırtına bizi bir hayli hırpaladığı için ertesi gün gemiden yük atmaya başladılar.</verse>
				<verse number="19">Üçüncü gün geminin takımlarını kendi elleriyle denize attılar.</verse>
				<verse number="20">Günlerce ne güneş ne de yıldızlar göründü. Fırtına da olanca şiddetiyle sürdüğünden, artık kurtuluş umudunu tümden yitirmiştik.</verse>
				<verse number="21">Adamlar uzun zaman yemek yiyemeyince Pavlus ortaya çıkıp şöyle dedi: “Efendiler, beni dinleyip Girit’ten ayrılmamanız, bu zarar ve ziyana uğramamanız gerekirdi.</verse>
				<verse number="22">Şimdi size öğüdüm şu: Cesur olun! Gemi mahvolacak, ama aranızda hiçbir can kaybı olmayacak.</verse>
				<verse number="23">Çünkü kendisine ait olduğum, kendisine kulluk ettiğim Tanrı’nın bir meleği bu gece yanıma gelip dedi ki, ‘Korkma Pavlus, Sezar’ın önüne çıkman gerekiyor. Dahası Tanrı, seninle birlikte yolculuk edenlerin hepsini sana bağışlamıştır.’</verse>
				<verse number="24">Çünkü kendisine ait olduğum, kendisine kulluk ettiğim Tanrı’nın bir meleği bu gece yanıma gelip dedi ki, ‘Korkma Pavlus, Sezar’ın önüne çıkman gerekiyor. Dahası Tanrı, seninle birlikte yolculuk edenlerin hepsini sana bağışlamıştır.’</verse>
				<verse number="25">Bunun için efendiler, cesur olun! Tanrı’ya inanıyorum ki, her şey tıpkı bana bildirildiği gibi olacak.</verse>
				<verse number="26">Ancak bir adada karaya oturmamız gerekiyor.”</verse>
				<verse number="27">On dördüncü gece İyon Denizi’nde sürükleniyorduk. Gece yarısına doğru gemiciler karaya yaklaştıklarını sezinlediler.</verse>
				<verse number="28">Denizin derinliğini ölçtüler ve yirmi kulaç olduğunu gördüler. Biraz ilerledikten sonra bir daha ölçtüler, on beş kulaç olduğunu gördüler.</verse>
				<verse number="29">Kayalıklara bindirmekten korkarak kıçtan dört demir attılar ve günün tez doğması için dua ettiler.</verse>
				<verse number="30">Bu sırada gemiciler gemiden kaçma girişiminde bulundular. Baş taraftan demir atacaklarmış gibi yapıp filikayı denize indirdiler.</verse>
				<verse number="31">Ama Pavlus yüzbaşıyla askerlere, “Bunlar gemide kalmazsa, siz kurtulamazsınız” dedi.</verse>
				<verse number="32">Bunun üzerine askerler ipleri kesip filikayı denize düşürdüler.</verse>
				<verse number="33">Gün doğmak üzereyken Pavlus herkesi yemek yemeye çağırdı. “Bugün on dört gündür kaygılı bir bekleyiş içindesiniz, hiçbir şey yemeyip aç kaldınız” dedi.</verse>
				<verse number="34">“Bunun için size rica ediyorum, yemek yiyin. Kurtuluşunuz için bu gerekli. Hiçbirinizin başından tek kıl bile eksilmeyecektir.”</verse>
				<verse number="35">Pavlus bunları söyledikten sonra ekmek aldı, hepsinin önünde Tanrı’ya şükretti, ekmeği bölüp yemeye başladı.</verse>
				<verse number="36">Hepsi bundan cesaret alarak yemek yedi.</verse>
				<verse number="37">Gemide toplam iki yüz yetmiş altı kişiydik.</verse>
				<verse number="38">Herkes doyduktan sonra, buğdayı denize boşaltarak gemiyi hafiflettiler.</verse>
				<verse number="39">Gündüz olunca gördükleri karayı tanıyamadılar. Ama kumsalı olan bir körfez farkederek, mümkünse gemiyi orada karaya oturtmaya karar verdiler.</verse>
				<verse number="40">Demirleri kesip denizde bıraktılar. Aynı anda dümenlerin iplerini çözüp ön yelkeni rüzgara vererek kumsala yöneldiler.</verse>
				<verse number="41">Gemi bir kum yükseltisine çarpıp karaya oturdu. Geminin başı kuma saplanıp kımıldamaz oldu, kıç tarafı ise dalgaların şiddetiyle dağılmaya başladı.</verse>
				<verse number="42">Askerler, tutuklulardan hiçbiri yüzerek kaçmasın diye onları öldürmek niyetindeydi.</verse>
				<verse number="43">Ama Pavlus’u kurtarmak isteyen yüzbaşı askerleri bu düşünceden vazgeçirdi. Önce yüzme bilenlerin denize atlayıp karaya çıkmalarını, sonra geriye kalanların, kiminin tahtalara kiminin de geminin öbür döküntülerine tutunarak onları izlemesini buyurdu. Böylelikle herkes sağ salim karaya çıktı.</verse>
				<verse number="44">Ama Pavlus’u kurtarmak isteyen yüzbaşı askerleri bu düşünceden vazgeçirdi. Önce yüzme bilenlerin denize atlayıp karaya çıkmalarını, sonra geriye kalanların, kiminin tahtalara kiminin de geminin öbür döküntülerine tutunarak onları izlemesini buyurdu. Böylelikle herkes sağ salim karaya çıktı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Kurtulduktan sonra adanın Malta adını taşıdığını öğrendik.</verse>
				<verse number="2">Yerliler bize olağanüstü bir yakınlık gösterdiler. Hava yağışlı ve soğuk olduğu için ateş yakıp hepimizi dostça karşıladılar.</verse>
				<verse number="3">Pavlus bir yığın çalı çırpı toplayıp ateşin üzerine attı. O anda ısıdan kaçan bir engerek onun eline yapıştı.</verse>
				<verse number="4">Yerliler Pavlus’un eline asılan yılanı görünce birbirlerine, “Bu adam kuşkusuz bir katil” dediler. “Denizden kurtuldu, ama adalet onu yaşatmadı.”</verse>
				<verse number="5">Ne var ki, elini silkip yılanı ateşin içine fırlatan Pavlus hiçbir zarar görmedi.</verse>
				<verse number="6">Halk, Pavlus’un bedeninin şişmesini ya da birdenbire düşüp ölmesini bekliyordu. Ama uzun süre bekleyip de ona bir şey olmadığını görünce fikirlerini değiştirdiler. “Bu bir ilahtır!” dediler.</verse>
				<verse number="7">Bulunduğumuz yerin yakınında adanın baş yetkilisi olan Publius adlı birinin toprakları vardı. Bu adam bizi evine kabul ederek üç gün dostça ağırladı.</verse>
				<verse number="8">O sırada Publius’un babası kanlı ishale yakalanmış ateşler içinde yatıyordu. Hastanın yanına giren Pavlus dua etti, ellerini üzerine koyup onu iyileştirdi.</verse>
				<verse number="9">Bu olay üzerine adadaki öbür hastalar da gelip iyileştirildiler.</verse>
				<verse number="10">Bizi bir sürü armağanla onurlandırdılar; denize açılacağımız zaman gereksindiğimiz malzemeleri gemiye yüklediler.</verse>
				<verse number="11">Üç ay sonra, kışı adada geçiren ve ikiz tanrılar simgesini taşıyan bir İskenderiye gemisiyle denize açıldık.</verse>
				<verse number="12">Sirakuza Kenti’ne uğrayıp üç gün kaldık.</verse>
				<verse number="13">Oradan da yolumuza devam ederek Regium’a geldik. Ertesi gün güneyden esmeye başlayan rüzgarın yardımıyla iki günde Puteoli’ye vardık.</verse>
				<verse number="14">Orada bulduğumuz kardeşler, bizi yanlarında bir hafta kalmaya çağırdılar. Sonunda Roma’ya vardık.</verse>
				<verse number="15">Haberimizi alan Roma’daki kardeşler, bizi karşılamak için Appius Çarşısı’na ve Üç Hanlar’a kadar geldiler. Pavlus onları görünce Tanrı’ya şükretti, yüreklendi.</verse>
				<verse number="16">Roma’ya girdiğimizde Pavlus’un, bir asker gözetiminde yalnız başına kalmasına izin verildi.</verse>
				<verse number="17">Üç gün sonra Pavlus, Yahudiler’in ileri gelenlerini bir araya çağırdı. Bunlar toplandıkları zaman Pavlus kendilerine şöyle dedi: “Kardeşler, halkımıza ya da atalarımızın törelerine karşı hiçbir şey yapmadığım halde, Yeruşalim’de tutuklanıp Romalılar’ın eline teslim edildim.</verse>
				<verse number="18">Onlar beni sorguya çektikten sonra serbest bırakmak istediler. Çünkü ölüm cezasını gerektiren hiçbir suç işlememiştim.</verse>
				<verse number="19">Ama Yahudiler buna karşı çıkınca, davamı Sezar’a iletmek zorunda kaldım. Bunu, kendi ulusumdan herhangi bir şikâyetim olduğu için yapmadım.</verse>
				<verse number="20">Ben İsrail’in umudu uğruna bu zincire vurulmuş bulunuyorum. Sizi buraya, işte bu konuyu görüşmek ve konuşmak için çağırdım.”</verse>
				<verse number="21">Onlar Pavlus’a, “Yahudiye’den seninle ilgili mektup almadık, oradan gelen kardeşlerden hiçbiri de senin hakkında kötü bir haber getirmedi, kötü bir şey söylemedi” dediler.</verse>
				<verse number="22">“Biz senin fikirlerini senden duymak isteriz. Çünkü her yerde bu mezhebe karşı çıkıldığını biliyoruz.”</verse>
				<verse number="23">Pavlus’la bir gün kararlaştırdılar ve o gün, daha büyük bir kalabalıkla onun kaldığı yere geldiler. Pavlus sabahtan akşama dek onlara Tanrı’nın Egemenliği’ne ilişkin açıklamalarda bulundu ve bu konuda tanıklık etti. Gerek Musa’nın Yasası’na, gerek peygamberlerin yazılarına dayanarak onları İsa hakkında ikna etmeye çalıştı.</verse>
				<verse number="24">Bazıları onun sözlerine inandı, bazıları ise inanmadı.</verse>
				<verse number="25">Birbirleriyle anlaşamayınca, Pavlus’un şu son sözünden sonra ayrıldılar: “Peygamber Yeşaya aracılığıyla atalarınıza seslenen Kutsal Ruh doğru söyledi.</verse>
				<verse number="26">Ruh dedi ki, ‘Bu halka gidip şunu söyle: Duyacak duyacak, ama hiç anlamayacaksınız, Bakacak bakacak, ama hiç görmeyeceksiniz.</verse>
				<verse number="27">Çünkü bu halkın yüreği duygusuzlaştı, Kulakları ağırlaştı. Gözlerini kapadılar. Öyle ki, gözleri görmesin, Kulakları duymasın, yürekleri anlamasın, Ve bana dönmesinler. Dönselerdi, onları iyileştirirdim.’</verse>
				<verse number="28">“Şunu bilin ki, Tanrı’nın sağladığı bu kurtuluşun haberi öteki uluslara gönderilmiştir. Ve onlar buna kulak vereceklerdir.”</verse>
				<verse number="29">“Şunu bilin ki, Tanrı’nın sağladığı bu kurtuluşun haberi öteki uluslara gönderilmiştir. Ve onlar buna kulak vereceklerdir.”</verse>
				<verse number="30">Pavlus tam iki yıl kendi kiraladığı evde kaldı ve ziyaretine gelen herkesi kabul etti.</verse>
				<verse number="31">Hiçbir engelle karşılaşmadan Tanrı’nın Egemenliği’ni tam bir cesaretle duyuruyor, Rab İsa Mesih’le ilgili gerçekleri öğretiyordu.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="45">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">İsa Mesih’in kulu, Tanrı’nın Müjdesi’ni yaymak üzere seçilip elçi olmaya çağrılan ben Pavlus’tan selam!</verse>
				<verse number="2">Tanrı, Oğlu Rabbimiz İsa Mesih’le ilgili bu Müjde’yi peygamberleri aracılığıyla Kutsal Yazılar’da önceden vaat etti. Rabbimiz İsa Mesih beden açısından Davut’un soyundandır; kutsallık ruhu açısından ise ölümden dirilmekle Tanrı’nın Oğlu olduğu kudretle ilan edildi.</verse>
				<verse number="3">Tanrı, Oğlu Rabbimiz İsa Mesih’le ilgili bu Müjde’yi peygamberleri aracılığıyla Kutsal Yazılar’da önceden vaat etti. Rabbimiz İsa Mesih beden açısından Davut’un soyundandır; kutsallık ruhu açısından ise ölümden dirilmekle Tanrı’nın Oğlu olduğu kudretle ilan edildi.</verse>
				<verse number="4">Tanrı, Oğlu Rabbimiz İsa Mesih’le ilgili bu Müjde’yi peygamberleri aracılığıyla Kutsal Yazılar’da önceden vaat etti. Rabbimiz İsa Mesih beden açısından Davut’un soyundandır; kutsallık ruhu açısından ise ölümden dirilmekle Tanrı’nın Oğlu olduğu kudretle ilan edildi.</verse>
				<verse number="5">Her ulustan insanın iman edip söz dinlemesini sağlamak için Mesih aracılığıyla ve O’nun adı uğruna Tanrı lütfuna ve elçilik görevine sahip olduk.</verse>
				<verse number="6">İsa Mesih’in çağrılmışları olan sizler de bu uluslardansınız.</verse>
				<verse number="7">Tanrı’nın Roma’da bulunan, kutsal olmaya çağrılan bütün sevdiklerine, Babamız Tanrı’dan ve Rab İsa Mesih’ten size lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="8">İlkin hepiniz için İsa Mesih aracılığıyla Tanrım’a şükrediyorum. Çünkü imanınız bütün dünyada duyuruluyor.</verse>
				<verse number="9">Oğlu’nun Müjdesi’ni yaymakta bütün varlığımla kulluk ettiğim Tanrı, sizi durmadan, her zaman dualarımda andığıma tanıktır. Tanrı’nın isteğiyle sonunda bir yol bulup yanınıza gelmek için dua ediyorum.</verse>
				<verse number="10">Oğlu’nun Müjdesi’ni yaymakta bütün varlığımla kulluk ettiğim Tanrı, sizi durmadan, her zaman dualarımda andığıma tanıktır. Tanrı’nın isteğiyle sonunda bir yol bulup yanınıza gelmek için dua ediyorum.</verse>
				<verse number="11">Çünkü ruhça pekişmeniz için size ruhsal bir armağan ulaştırmak üzere sizi görmeyi çok istiyorum.</verse>
				<verse number="12">Yani, ben aranızdayken karşılıklı olarak birbirimizin imanıyla cesaret buluruz demek istiyorum.</verse>
				<verse number="13">Kardeşler, öteki uluslar arasında olduğu gibi, çalışmalarımın sizin aranızda da ürün vermesi için yanınıza gelmeyi birçok kez amaçladığımı, ama şimdiye dek hep engellendiğimi bilmenizi istiyorum.</verse>
				<verse number="14">Grekler’e ve Grek olmayanlara, bilgelere ve bilgisizlere karşı sorumluluğum var.</verse>
				<verse number="15">Bu nedenle Roma’da bulunan sizlere de Müjde’yi elimden geldiğince bildirmek için sabırsızlanıyorum.</verse>
				<verse number="16">Çünkü Müjde’den utanmıyorum. Müjde iman eden herkesin –önce Yahudiler’in, sonra Yahudi olmayanların– kurtuluşu için Tanrı gücüdür.</verse>
				<verse number="17">Tanrı’nın insanı akladığı, Müjde’de açıklanır. Aklanma yalnız imanla olur. Yazılmış olduğu gibi, “İmanla aklanan yaşayacaktır.”</verse>
				<verse number="18">Haksızlıkla gerçeğe engel olan insanların bütün tanrısızlığına ve haksızlığına karşı Tanrı’nın gazabı gökten açıkça gösterilmektedir.</verse>
				<verse number="19">Çünkü Tanrı’ya ilişkin bilinen ne varsa, gözlerinin önündedir; Tanrı hepsini gözlerinin önüne sermiştir.</verse>
				<verse number="20">Tanrı’nın görünmeyen nitelikleri –sonsuz gücü ve Tanrılığı– dünya yaratılalı beri O’nun yaptıklarıyla anlaşılmakta, açıkça görülmektedir. Bu nedenle özürleri yoktur.</verse>
				<verse number="21">Tanrı’yı bildikleri halde O’nu Tanrı olarak yüceltmediler, O’na şükretmediler. Tersine, düşüncelerinde budalalığa düştüler; anlayışsız yüreklerini karanlık bürüdü.</verse>
				<verse number="22">Akıllı olduklarını ileri sürerken akılsız olup çıktılar.</verse>
				<verse number="23">Ölümsüz Tanrı’nın yüceliği yerine ölümlü insana, kuşlara, dört ayaklılara, sürüngenlere benzeyen putları yeğlediler.</verse>
				<verse number="24">Bu yüzden Tanrı, birbirlerinin bedenlerini aşağılasınlar diye, onları yüreklerinin tutkuları içinde ahlaksızlığa teslim etti.</verse>
				<verse number="25">Tanrı’yla ilgili gerçeğin yerine yalanı koydular. Yaradan’ın yerine yaratığa tapıp kulluk ettiler. Oysa Tanrı sonsuza dek övülmeye layıktır! Amin.</verse>
				<verse number="26">İşte böylece Tanrı onları utanç verici tutkulara teslim etti. Kadınları bile doğal ilişki yerine doğal olmayanı yeğlediler.</verse>
				<verse number="27">Aynı şekilde erkekler de kadınla doğal ilişkilerini bırakıp birbirleri için şehvetle yanıp tutuştular. Erkekler erkeklerle utanç verici ilişkilere girdiler ve kendi bedenlerinde sapıklıklarına yaraşan karşılığı aldılar.</verse>
				<verse number="28">Tanrı’yı tanımakta yarar görmedikleri için Tanrı onları yararsız düşüncelere, yakışıksız davranışlara teslim etti.</verse>
				<verse number="29">Her türlü haksızlık, kötülük, açgözlülük ve kinle doldular. Kıskançlık, öldürme hırsı, çekişme, hile, kötü niyetle doludurlar.</verse>
				<verse number="30">Dedikoducu, yerici, Tanrı’dan nefret eden, küstah, kibirli, övüngen, kötülük üreten, anne baba sözü dinlemeyen, anlayışsız, sözünde durmaz, sevgiden yoksun, acımasız insanlardır.</verse>
				<verse number="31">Dedikoducu, yerici, Tanrı’dan nefret eden, küstah, kibirli, övüngen, kötülük üreten, anne baba sözü dinlemeyen, anlayışsız, sözünde durmaz, sevgiden yoksun, acımasız insanlardır.</verse>
				<verse number="32">Böyle davrananların ölümü hak ettiğine ilişkin Tanrı buyruğunu bildikleri halde, bunları yalnız yapmakla kalmaz, yapanları da onaylarlar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Bu nedenle sen, ey başkasını yargılayan insan, kim olursan ol, özrün yoktur. Başkasını yargıladığın konuda kendini mahkûm ediyorsun. Çünkü ey yargılayan sen, aynı şeyleri yapıyorsun.</verse>
				<verse number="2">Böyle davrananları Tanrı’nın haklı olarak yargıladığını biliriz.</verse>
				<verse number="3">Bu gibi şeyleri yapanları yargılayan, ama aynısını yapan ey insan, Tanrı’nın yargısından kaçabileceğini mi sanıyorsun?</verse>
				<verse number="4">Tanrı’nın sınırsız iyiliğini, hoşgörüsünü, sabrını hor mu görüyorsun? O’nun iyiliğinin seni tövbeye yönelttiğini bilmiyor musun?</verse>
				<verse number="5">İnatçılığın ve tövbesiz yüreğin yüzünden Tanrı’nın adil yargısının açıklanacağı gazap günü için kendine karşı gazap biriktiriyorsun.</verse>
				<verse number="6">Tanrı “herkese, yaptıklarının karşılığını verecektir.”</verse>
				<verse number="7">Sürekli iyilik ederek yücelik, saygınlık, ölümsüzlük arayanlara sonsuz yaşam verecek.</verse>
				<verse number="8">Bencillerin, gerçeğe uymayıp haksızlık peşinden gidenlerin üzerineyse gazap ve öfke yağdıracak.</verse>
				<verse number="9">Kötülük eden herkese –önce Yahudi’ye, sonra Yahudi olmayana– sıkıntı ve elem verecek; iyilik eden herkese –yine önce Yahudi’ye, sonra Yahudi olmayana– yücelik, saygınlık, esenlik verecektir.</verse>
				<verse number="10">Kötülük eden herkese –önce Yahudi’ye, sonra Yahudi olmayana– sıkıntı ve elem verecek; iyilik eden herkese –yine önce Yahudi’ye, sonra Yahudi olmayana– yücelik, saygınlık, esenlik verecektir.</verse>
				<verse number="11">Çünkü Tanrı insanlar arasında ayrım yapmaz.</verse>
				<verse number="12">Kutsal Yasa’yı bilmeden günah işleyenler Yasa olmadan da mahvolacaklar. Yasa’yı bildikleri halde günah işleyenlerse Yasa’yla yargılanacaklar.</verse>
				<verse number="13">Çünkü Tanrı katında aklanacak olanlar Yasa’yı işitenler değil, yerine getirenlerdir.</verse>
				<verse number="14">Kutsal Yasa’dan yoksun uluslar Yasa’nın gereklerini kendiliklerinden yaptıkça, Yasa’dan habersiz olsalar bile kendi yasalarını koymuş olurlar.</verse>
				<verse number="15">Böylelikle Kutsal Yasa’nın gerektirdiklerinin yüreklerinde yazılı olduğunu gösterirler. Vicdanları buna tanıklık eder. Düşünceleriyse onları ya suçlar ya da savunur.</verse>
				<verse number="16">Yaydığım Müjde’ye göre Tanrı’nın, insanları gizlice yaptıkları şeylerden ötürü İsa Mesih aracılığıyla yargılayacağı gün böyle olacaktır.</verse>
				<verse number="17">Ya sen? Kendine Yahudi diyor, Kutsal Yasa’ya dayanıp Tanrı’yla övünüyorsun.</verse>
				<verse number="18">Tanrı’nın isteğini biliyorsun. En üstün değerleri ayırt etmeyi Yasa’dan öğrenmişsin.</verse>
				<verse number="19">Kutsal Yasa’da bilginin ve gerçeğin özüne kavuşmuş olarak körlerin kılavuzu, karanlıkta kalanların ışığı, akılsızların eğiticisi, çocukların öğretmeni olduğuna inanmışsın.</verse>
				<verse number="20">Kutsal Yasa’da bilginin ve gerçeğin özüne kavuşmuş olarak körlerin kılavuzu, karanlıkta kalanların ışığı, akılsızların eğiticisi, çocukların öğretmeni olduğuna inanmışsın.</verse>
				<verse number="21">Öyleyse başkasına öğretirken, kendine de öğretmez misin? Çalmamayı öğütlerken, çalar mısın?</verse>
				<verse number="22">“Zina etmeyin” derken, zina eder misin? Putlardan tiksinirken, tapınakları yağmalar mısın?</verse>
				<verse number="23">Kutsal Yasa’yla övünürken, Yasa’ya karşı gelerek Tanrı’yı aşağılar mısın?</verse>
				<verse number="24">Nitekim şöyle yazılmıştır: “Sizin yüzünüzden uluslar arasında Tanrı’nın adına küfrediliyor.”</verse>
				<verse number="25">Kutsal Yasa’yı yerine getirirsen, sünnetin elbet yararı vardır. Ama Yasa’ya karşı gelirsen, sünnetli olmanın hiçbir anlamı kalmaz.</verse>
				<verse number="26">Bu nedenle, sünnetsizler Yasa’nın buyruklarına uyarsa, sünnetli sayılmayacak mı?</verse>
				<verse number="27">Sen Kutsal Yazılar’a ve sünnete sahip olduğun halde Yasa’yı çiğnersen, bedence sünnetli olmayan ama Yasa’ya uyan kişi seni yargılamayacak mı?</verse>
				<verse number="28">Çünkü ne dıştan Yahudi olan gerçek Yahudi’dir, ne de görünüşte, bedensel olan sünnet gerçek sünnettir.</verse>
				<verse number="29">Ancak içten Yahudi olan Yahudi’dir. Sünnet de yürekle ilgilidir; yazılı yasanın değil, Ruh’un işidir. İçten Yahudi olan kişi, insanların değil, Tanrı’nın övgüsünü kazanır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Öyleyse Yahudi’nin ne üstünlüğü var? Sünnetin yararı nedir?</verse>
				<verse number="2">Her yönden çoktur. İlk olarak, Tanrı’nın sözleri Yahudiler’e emanet edilmiştir.</verse>
				<verse number="3">Peki, kimi Yahudiler güvenilmez çıkmışsa ne olur? Onların güvenilmezliği Tanrı’nın güvenilirliğini ortadan kaldırır mı?</verse>
				<verse number="4">Kesinlikle hayır! Herkes yalancı olsa bile, Tanrı’nın doğruyu söylediği bilinmelidir. Yazılmış olduğu gibi: “Öyle ki, sözlerinde doğru çıkasın Ve yargılandığında davayı kazanasın.”</verse>
				<verse number="5">Ama bizim haksızlığımız Tanrı’nın adil olduğunu ortaya çıkarıyorsa, ne diyelim? İnsanların diliyle konuşuyorum: Gazapla cezalandıran Tanrı haksız mı?</verse>
				<verse number="6">Kesinlikle hayır! Öyle olsa Tanrı dünyayı nasıl yargılayacak?</verse>
				<verse number="7">Ama Tanrı’nın her zaman doğruyu söylediği benim yalanımla yüceliği için daha açık şekilde ortaya çıkmışsa, ben niçin yine bir günahkâr olarak yargılanıyorum?</verse>
				<verse number="8">Bazılarının bizi kötüleyerek, söylediğimizi ileri sürdüğü gibi niçin, “Kötülük yapalım da bundan iyilik çıksın” demeyelim? Böylelerinin yargılanması yerindedir.</verse>
				<verse number="9">Şimdi ne diyelim? Biz Yahudiler öteki uluslardan üstün müyüz? Elbette değiliz. İster Yahudi ister Grek olsun, daha önce herkesi günahın denetiminde olmakla suçladık.</verse>
				<verse number="10">Yazılmış olduğu gibi: “Doğru kimse yok, tek kişi bile yok.</verse>
				<verse number="11">Anlayan kimse yok, Tanrı’yı arayan yok.</verse>
				<verse number="12">Hepsi saptı, Tümü yararsız oldu. İyilik eden yok, tek kişi bile!”</verse>
				<verse number="13">“Ağızları açık birer mezardır. Dilleriyle aldatırlar.” “Engerek zehiri var dudaklarının altında.”</verse>
				<verse number="14">“Ağızları lanet ve acı sözle doludur.”</verse>
				<verse number="15">“Ayakları kan dökmeye seğirtir.</verse>
				<verse number="16">Yıkım ve dert var yollarında.</verse>
				<verse number="17">Esenlik yolunu da bilmezler.”</verse>
				<verse number="18">“Tanrı korkusu yoktur onlarda.”</verse>
				<verse number="19">Kutsal Yasa’da söylenenlerin her ağız kapansın, bütün dünya Tanrı’ya hesap versin diye Yasa’nın yönetimi altındakilere söylendiğini biliyoruz.</verse>
				<verse number="20">Bu nedenle Yasa’nın gereklerini yapmakla hiç kimse Tanrı katında aklanmayacaktır. Çünkü Yasa sayesinde günahın bilincine varılır.</verse>
				<verse number="21">Ama şimdi Yasa’dan bağımsız olarak Tanrı’nın insanı nasıl aklayacağı açıklandı. Yasa ve peygamberler buna tanıklık ediyor.</verse>
				<verse number="22">Tanrı insanları İsa Mesih’e olan imanlarıyla aklar. Bunu, iman eden herkes için yapar. Hiç ayrım yoktur.</verse>
				<verse number="23">Çünkü herkes günah işledi ve Tanrı’nın yüceliğinden yoksun kaldı.</verse>
				<verse number="24">İnsanlar İsa Mesih’te olan kurtuluşla, Tanrı’nın lütfuyla, karşılıksız olarak aklanırlar.</verse>
				<verse number="25">Tanrı Mesih’i, kanıyla günahları bağışlatan ve imanla benimsenen kurban olarak sundu. Böylece adaletini gösterdi. Çünkü sabredip daha önce işlenmiş günahları cezasız bıraktı. Bunu, adil kalmak ve İsa’ya iman edeni aklamak için şimdiki zamanda kendi adaletini göstermek amacıyla yaptı.</verse>
				<verse number="26">Tanrı Mesih’i, kanıyla günahları bağışlatan ve imanla benimsenen kurban olarak sundu. Böylece adaletini gösterdi. Çünkü sabredip daha önce işlenmiş günahları cezasız bıraktı. Bunu, adil kalmak ve İsa’ya iman edeni aklamak için şimdiki zamanda kendi adaletini göstermek amacıyla yaptı.</verse>
				<verse number="27">Öyleyse neyle övünebiliriz? Hiçbir şeyle! Hangi ilkeye dayanarak? Yasa’yı yerine getirme ilkesine mi? Hayır, iman ilkesine.</verse>
				<verse number="28">Çünkü insanın, Yasa’nın gereklerini yaparak değil, iman ederek aklandığı kanısındayız.</verse>
				<verse number="29">Yoksa Tanrı yalnız Yahudiler’in Tanrısı mı? Öteki ulusların da Tanrısı değil mi? Elbet öteki ulusların da Tanrısı’dır.</verse>
				<verse number="30">Çünkü sünnetlileri imanları sayesinde, sünnetsizleri de aynı imanla aklayacak olan Tanrı tektir.</verse>
				<verse number="31">Öyleyse biz iman aracılığıyla Kutsal Yasa’yı geçersiz mi kılıyoruz? Hayır, tam tersine, Yasa’yı doğruluyoruz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Şu halde soyumuzun atası İbrahim’in durumu için ne diyelim?</verse>
				<verse number="2">Eğer İbrahim yaptığı iyi işlerden dolayı aklandıysa, övünmeye hakkı vardır; ama Tanrı’nın önünde değil.</verse>
				<verse number="3">Kutsal Yazı ne diyor? “İbrahim Tanrı’ya iman etti, böylece aklanmış sayıldı.”</verse>
				<verse number="4">Çalışana verilen ücret lütuf değil, hak sayılır.</verse>
				<verse number="5">Ancak çalışmayan, ama tanrısızı aklayana iman eden kişi imanı sayesinde aklanmış sayılır.</verse>
				<verse number="6">Nitekim, iyi işlerine bakmaksızın Tanrı’nın aklanmış saydığı kişinin mutluluğunu Davut da şöyle anlatır:</verse>
				<verse number="7">“Ne mutlu suçları bağışlanmış, Günahları örtülmüş olanlara!</verse>
				<verse number="8">Günahı Rab tarafından sayılmayana ne mutlu!”</verse>
				<verse number="9">Bu mutluluk yalnız sünnetliler için mi, yoksa aynı zamanda sünnetsizler için midir? Diyoruz ki, “İbrahim, imanı sayesinde aklanmış sayıldı.”</verse>
				<verse number="10">Hangi durumda aklanmış sayıldı? Sünnet olduktan sonra mı, sünnetsizken mi? Sünnetliyken değil, sünnetsizken...</verse>
				<verse number="11">İbrahim daha sünnetsizken imanla aklandığının kanıtı olarak sünnet işaretini aldı. Öyle ki, sünnetsiz oldukları halde iman edenlerin hepsinin babası olsun, böylece onlar da aklanmış sayılsın.</verse>
				<verse number="12">Böylelikle atamız İbrahim, yalnız sünnetli olmakla kalmayan, ama kendisi sünnetsizken sahip olduğu imanın izinden yürüyen sünnetlilerin de babası oldu.</verse>
				<verse number="13">Çünkü İbrahim’e ve soyuna dünyanın mirasçısı olma vaadi Kutsal Yasa yoluyla değil, imandan gelen aklanma yoluyla verildi.</verse>
				<verse number="14">Eğer Yasa’ya bağlı olanlar mirasçı olursa, iman boş ve vaat geçersizdir.</verse>
				<verse number="15">Yasa, Tanrı’nın gazabına yol açar. Ama yasanın olmadığı yerde yasaya karşı gelmek de söz konusu değildir.</verse>
				<verse number="16">Bu nedenle vaat, Tanrı’nın lütfuna dayanmak ve İbrahim’in bütün soyu için güvence altına alınmak üzere imana bağlı kılınmıştır. İbrahim’in soyu yalnız Kutsal Yasa’ya bağlı olanlar değil, aynı zamanda İbrahim’in imanına sahip olanlardır. “Seni birçok ulusun babası yaptım” diye yazılmış olduğu gibi İbrahim, iman ettiği Tanrı’nın –ölülere yaşam veren, var olmayanı buyruğuyla var eden Tanrı’nın– gözünde hepimizin babasıdır.</verse>
				<verse number="17">Bu nedenle vaat, Tanrı’nın lütfuna dayanmak ve İbrahim’in bütün soyu için güvence altına alınmak üzere imana bağlı kılınmıştır. İbrahim’in soyu yalnız Kutsal Yasa’ya bağlı olanlar değil, aynı zamanda İbrahim’in imanına sahip olanlardır. “Seni birçok ulusun babası yaptım” diye yazılmış olduğu gibi İbrahim, iman ettiği Tanrı’nın –ölülere yaşam veren, var olmayanı buyruğuyla var eden Tanrı’nın– gözünde hepimizin babasıdır.</verse>
				<verse number="18">İbrahim umutsuz bir durumdayken birçok ulusun babası olacağına umutla iman etti. “Senin soyun böyle olacak” sözüne güveniyordu.</verse>
				<verse number="19">Yüz yaşına yaklaşmışken, ölü denebilecek bedenini ve Sara’nın ölü rahmini düşündüğünde imanı zayıflamadı.</verse>
				<verse number="20">İmansızlık edip Tanrı’nın vaadinden kuşkulanmadı; tersine, imanı güçlendi ve Tanrı’yı yüceltti.</verse>
				<verse number="21">Tanrı’nın vaadini yerine getirecek güçte olduğuna tümüyle güvendi.</verse>
				<verse number="22">Bunun için de aklanmış sayıldı.</verse>
				<verse number="23">“Aklanmış sayıldı” sözü, yalnız onun için değil, aklanmış sayılacak olan bizler –Rabbimiz İsa’yı ölümden dirilten Tanrı’ya iman eden bizler– için de yazıldı.</verse>
				<verse number="24">“Aklanmış sayıldı” sözü, yalnız onun için değil, aklanmış sayılacak olan bizler –Rabbimiz İsa’yı ölümden dirilten Tanrı’ya iman eden bizler– için de yazıldı.</verse>
				<verse number="25">İsa suçlarımız için ölüme teslim edildi ve aklanmamız için diriltildi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Böylece imanla aklandığımıza göre, Rabbimiz İsa Mesih sayesinde Tanrı’yla barışmış oluyoruz.</verse>
				<verse number="2">İçinde bulunduğumuz bu lütfa Mesih aracılığıyla, imanla kavuştuk ve Tanrı’nın yüceliğine erişmek umuduyla övünüyoruz.</verse>
				<verse number="3">Yalnız bununla değil, sıkıntılarla da övünüyoruz. Çünkü biliyoruz ki, sıkıntı dayanma gücünü, dayanma gücü Tanrı’nın beğenisini, Tanrı’nın beğenisi de umudu yaratır.</verse>
				<verse number="4">Yalnız bununla değil, sıkıntılarla da övünüyoruz. Çünkü biliyoruz ki, sıkıntı dayanma gücünü, dayanma gücü Tanrı’nın beğenisini, Tanrı’nın beğenisi de umudu yaratır.</verse>
				<verse number="5">Umut düş kırıklığına uğratmaz. Çünkü bize verilen Kutsal Ruh aracılığıyla Tanrı’nın sevgisi yüreklerimize dökülmüştür.</verse>
				<verse number="6">Evet, biz daha çaresizken Mesih belirlenen zamanda tanrısızlar için öldü.</verse>
				<verse number="7">Bir kimse doğru insan için güç ölür, ama iyi insan için belki biri ölmeyi göze alabilir.</verse>
				<verse number="8">Tanrı ise bizi sevdiğini şununla kanıtlıyor: Biz daha günahkârken, Mesih bizim için öldü.</verse>
				<verse number="9">Böylece şimdi O’nun kanıyla aklandığımıza göre, O’nun aracılığıyla Tanrı’nın gazabından kurtulacağımız çok daha kesindir.</verse>
				<verse number="10">Çünkü biz Tanrı’nın düşmanlarıyken Oğlu’nun ölümü sayesinde O’nunla barıştıksa, barışmış olarak Oğlu’nun yaşamıyla kurtulacağımız çok daha kesindir.</verse>
				<verse number="11">Yalnız bu kadar da değil, bizi şimdi Tanrı’yla barıştırmış olan Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla, Tanrı’nın kendisiyle de övünüyoruz.</verse>
				<verse number="12">Günah bir insan aracılığıyla, ölüm de günah aracılığıyla dünyaya girdi. Böylece ölüm bütün insanlara yayıldı. Çünkü hepsi günah işledi.</verse>
				<verse number="13">Kutsal Yasa’dan önce de dünyada günah vardı; ama yasa olmayınca günahın hesabı tutulmaz.</verse>
				<verse number="14">Oysa ölüm Adem’den Musa’ya dek, gelecek Kişi’nin örneği olan Adem’in suçuna benzer bir günah işlememiş olanlar üzerinde de egemendi.</verse>
				<verse number="15">Ne var ki, Tanrı’nın armağanı Adem’in suçu gibi değildir. Çünkü bir kişinin suçu yüzünden birçokları öldüyse, Tanrı’nın lütfu ve bir tek adamın, yani İsa Mesih’in lütfuyla verilen bağış birçokları yararına daha da çoğaldı.</verse>
				<verse number="16">Tanrı’nın bağışı o tek adamın günahının sonucu gibi değildir. Tek suçtan sonra verilen yargı mahkûmiyet getirdi; oysa birçok suçtan sonra verilen armağan aklanmayı sağladı.</verse>
				<verse number="17">Çünkü ölüm bir tek adamın suçu yüzünden o tek adam aracılığıyla egemenlik sürdüyse, Tanrı’nın bol lütfunu ve aklanma bağışını alanların bir tek adam, yani İsa Mesih sayesinde yaşamda egemenlik sürecekleri çok daha kesindir.</verse>
				<verse number="18">İşte, tek bir suçun bütün insanların mahkûmiyetine yol açtığı gibi, bir doğruluk eylemi de bütün insanlara yaşam veren aklanmayı sağladı.</verse>
				<verse number="19">Çünkü bir adamın sözdinlemezliği yüzünden nasıl birçoğu günahkâr kılındıysa, bir adamın söz dinlemesiyle birçoğu da doğru kılınacaktır.</verse>
				<verse number="20">Kutsal Yasa suç çoğalsın diye araya girdi; ama günahın çoğaldığı yerde Tanrı’nın lütfu daha da çoğaldı.</verse>
				<verse number="21">Öyle ki, günah nasıl ölüm yoluyla egemenlik sürdüyse, Tanrı’nın lütfu da Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla sonsuz yaşam vermek üzere doğrulukla egemenlik sürsün.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Öyleyse ne diyelim? Lütuf çoğalsın diye günah işlemeye devam mı edelim?</verse>
				<verse number="2">Kesinlikle hayır! Günah karşısında ölmüş olan bizler artık nasıl günah içinde yaşarız?</verse>
				<verse number="3">Mesih İsa’ya vaftiz edildiğimizde, hepimizin O’nun ölümüne vaftiz edildiğimizi bilmez misiniz?</verse>
				<verse number="4">Baba’nın yüceliği sayesinde Mesih nasıl ölümden dirildiyse, biz de yeni bir yaşam sürmek üzere vaftiz yoluyla O’nunla birlikte ölüme gömüldük.</verse>
				<verse number="5">Eğer O’nunkine benzer bir ölümde O’nunla birleştiysek, O’nunkine benzer bir dirilişte de O’nunla birleşeceğiz.</verse>
				<verse number="6">Artık günaha kölelik etmeyelim diye, günahlı varlığımızın ortadan kaldırılması için eski yaradılışımızın Mesih’le birlikte çarmıha gerildiğini biliriz.</verse>
				<verse number="7">Çünkü ölmüş kişi günahtan özgür kılınmıştır.</verse>
				<verse number="8">Mesih’le birlikte ölmüşsek, O’nunla birlikte yaşayacağımıza da inanıyoruz.</verse>
				<verse number="9">Çünkü Mesih’in ölümden dirilmiş olduğunu ve bir daha ölmeyeceğini, ölümün artık O’nun üzerinde egemenlik sürmeyeceğini biliyoruz.</verse>
				<verse number="10">O’nun ölümü günaha karşılık ilk ve son ölüm olmuştur. Sürmekte olduğu yaşamı ise Tanrı için sürmektedir.</verse>
				<verse number="11">Siz de böylece kendinizi günah karşısında ölü, Mesih İsa’da Tanrı karşısında diri sayın.</verse>
				<verse number="12">Bu nedenle bedenin tutkularına uymamak için günahın ölümlü bedenlerinizde egemenlik sürmesine izin vermeyin.</verse>
				<verse number="13">Bedeninizin üyelerini haksızlığa araç ederek günaha sunmayın. Ölümden dirilenler gibi kendinizi Tanrı’ya adayın; bedeninizin üyelerini doğruluk araçları olarak Tanrı’ya sunun.</verse>
				<verse number="14">Günah size egemen olmayacaktır. Çünkü Kutsal Yasa’nın yönetimi altında değil, Tanrı’nın lütfu altındasınız.</verse>
				<verse number="15">Öyleyse ne diyelim? Yasa’nın yönetimi altında değil de, Tanrı’nın lütfu altında olduğumuz için günah mı işleyelim? Kesinlikle hayır!</verse>
				<verse number="16">Söz dinleyen köleler gibi kendinizi kime teslim ederseniz, sözünü dinlediğiniz kişinin köleleri olduğunuzu bilmez misiniz? Ya ölüme götüren günahın ya da doğruluğa götüren sözdinlerliğin kölelerisiniz.</verse>
				<verse number="17">Ama şükürler olsun Tanrı’ya! Eskiden günahın köleleri olan sizler, adandığınız öğretinin özüne yürekten bağlandınız.</verse>
				<verse number="18">Günahtan özgür kılınarak doğruluğun köleleri oldunuz.</verse>
				<verse number="19">Doğanızın güçsüzlüğü yüzünden insan ölçülerine göre konuşuyorum. Bedeninizin üyelerini ahlaksızlığa ve kötülük yapmak üzere kötülüğe nasıl köle olarak sundunuzsa, şimdi de bu üyelerinizi kutsal olmak üzere doğruluğa köle olarak sunun.</verse>
				<verse number="20">Sizler günahın kölesiyken doğruluktan özgürdünüz.</verse>
				<verse number="21">Şimdi utandığınız şeylerden o dönemde ne kazancınız oldu? Onların sonucu ölümdür.</verse>
				<verse number="22">Ama şimdi günahtan özgür kılınıp Tanrı’nın kulları olduğunuza göre, kazancınız kutsallaşma ve bunun sonucu olan sonsuz yaşamdır.</verse>
				<verse number="23">Çünkü günahın ücreti ölüm, Tanrı’nın armağanı ise Rabbimiz Mesih İsa’da sonsuz yaşamdır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Bilmez misiniz ki, ey kardeşler –Kutsal Yasa’yı bilenlere söylüyorum– Yasa insana ancak yaşadığı sürece egemendir?</verse>
				<verse number="2">Örneğin, evli kadın, kocası yaşadıkça yasayla ona bağlıdır; kocası ölürse, onu kocasına bağlayan yasadan özgür olur.</verse>
				<verse number="3">Buna göre kadın, kocası yaşarken başka bir erkekle ilişki kurarsa, zina etmiş sayılır. Ama kocası ölürse, kadın yasadan özgür olur. Şöyle ki, başka bir erkeğe varırsa, zina etmiş olmaz.</verse>
				<verse number="4">Aynı şekilde kardeşlerim, siz de bir başkasına –ölümden dirilmiş olan Mesih’e– varmak üzere Mesih’in bedeni aracılığıyla Kutsal Yasa karşısında öldünüz. Bu da Tanrı’nın hizmetinde verimli olmamız içindir.</verse>
				<verse number="5">Çünkü biz benliğin denetimindeyken, Yasa’nın kışkırttığı günah tutkuları bedenimizin üyelerinde etkindi. Bunun sonucu olarak ölüme götüren meyveler verdik.</verse>
				<verse number="6">Şimdiyse biz, daha önce tutsağı olduğumuz Yasa karşısında öldüğümüz için Yasa’dan özgür kılındık. Sonuç olarak, yazılı yasanın eski yolunda değil, Ruh’un yeni yolunda kulluk ediyoruz.</verse>
				<verse number="7">Öyleyse ne diyelim? Kutsal Yasa günah mı oldu? Kesinlikle hayır! Ama Yasa olmasaydı, günahın ne olduğunu bilemezdim. Yasa, “Göz dikmeyeceksin” demeseydi, başkasının malına göz dikmenin ne olduğunu bilemezdim.</verse>
				<verse number="8">Ne var ki günah, bu buyruğun verdiği fırsatla içimde her türlü açgözlülüğü üretti. Çünkü Kutsal Yasa olmadıkça günah ölüdür.</verse>
				<verse number="9">Bir zamanlar, Yasa’nın bilincinde değilken diriydim. Ama buyruğun bilincine vardığımda günah dirildi, bense öldüm. Buyruk da bana yaşam getireceğine, ölüm getirdi.</verse>
				<verse number="10">Bir zamanlar, Yasa’nın bilincinde değilken diriydim. Ama buyruğun bilincine vardığımda günah dirildi, bense öldüm. Buyruk da bana yaşam getireceğine, ölüm getirdi.</verse>
				<verse number="11">Çünkü günah buyruğun verdiği fırsatla beni aldattı, buyruk aracılığıyla beni öldürdü.</verse>
				<verse number="12">İşte böyle, Yasa gerçekten kutsaldır. Buyruk da kutsal, doğru ve iyidir.</verse>
				<verse number="13">Öyleyse, iyi olan bana ölüm mü getirdi? Kesinlikle hayır! Ama günah, günah olarak tanınsın diye, iyi olanın aracılığıyla bana ölüm getiriyordu. Öyle ki, buyruk aracılığıyla günahın ne denli günahlı olduğu anlaşılsın.</verse>
				<verse number="14">Yasa’nın ruhsal olduğunu biliriz. Bense benliğin denetimindeyim, köle gibi günaha satılmışım.</verse>
				<verse number="15">Ne yaptığımı anlamıyorum. Çünkü istediğimi yapmıyorum; nefret ettiğim ne ise, onu yapıyorum.</verse>
				<verse number="16">Ama istemediğimi yaparsam, Yasa’nın iyi olduğunu kabul etmiş olurum.</verse>
				<verse number="17">Öyleyse bunu artık ben değil, içimde yaşayan günah yapıyor.</verse>
				<verse number="18">İçimde, yani benliğimde iyi bir şey bulunmadığını biliyorum. İçimde iyiyi yapmaya istek var, ama güç yok.</verse>
				<verse number="19">İstediğim iyi şeyi yapmıyorum, istemediğim kötü şeyi yapıyorum.</verse>
				<verse number="20">İstemediğimi yapıyorsam, bunu yapan artık ben değil, içimde yaşayan günahtır.</verse>
				<verse number="21">Bundan şu kuralı çıkarıyorum: Ben iyi olanı yapmak isterken, karşımda hep kötülük vardır.</verse>
				<verse number="22">İç varlığımda Tanrı’nın Yasası’ndan zevk alıyorum.</verse>
				<verse number="23">Ama bedenimin üyelerinde bambaşka bir yasa görüyorum. Bu da aklımın onayladığı yasaya karşı savaşıyor ve beni bedenimin üyelerindeki günah yasasına tutsak ediyor.</verse>
				<verse number="24">Ne zavallı insanım! Ölüme götüren bu bedenden beni kim kurtaracak?</verse>
				<verse number="25">Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla Tanrı’ya şükürler olsun! Sonuç olarak ben aklımla Tanrı’nın Yasası’na, ama benliğimle günahın yasasına kulluk ediyorum.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Böylece Mesih İsa’ya ait olanlara artık hiçbir mahkûmiyet yoktur.</verse>
				<verse number="2">Çünkü yaşam veren Ruh’un yasası, Mesih İsa sayesinde beni günahın ve ölümün yasasından özgür kıldı.</verse>
				<verse number="3">İnsan benliğinden ötürü güçsüz olan Kutsal Yasa’nın yapamadığını Tanrı yaptı. Öz Oğlu’nu günahlı insan benzerliğinde günah sunusu olarak gönderip günahı insan benliğinde yargıladı.</verse>
				<verse number="4">Öyle ki, Yasa’nın gereği, benliğe göre değil, Ruh’a göre yaşayan bizlerde yerine gelsin.</verse>
				<verse number="5">Benliğe uyanlar benlikle ilgili, Ruh’a uyanlarsa Ruh’la ilgili işleri düşünürler.</verse>
				<verse number="6">Benliğe dayanan düşünce ölüm, Ruh’a dayanan düşünceyse yaşam ve esenliktir.</verse>
				<verse number="7">Çünkü benliğe dayanan düşünce Tanrı’ya düşmandır; Tanrı’nın Yasası’na boyun eğmez, eğemez de...</verse>
				<verse number="8">Benliğin denetiminde olanlar Tanrı’yı hoşnut edemezler.</verse>
				<verse number="9">Ne var ki, Tanrı’nın Ruhu içinizde yaşıyorsa, benliğin değil, Ruh’un denetimindesiniz. Ama içinde Mesih’in Ruhu olmayan kişi Mesih’in değildir.</verse>
				<verse number="10">Eğer Mesih içinizdeyse, bedeniniz günah yüzünden ölü olmakla birlikte, aklanmış olduğunuz için ruhunuz diridir.</verse>
				<verse number="11">Mesih İsa’yı ölümden dirilten Tanrı’nın Ruhu içinizde yaşıyorsa, Mesih’i ölümden dirilten Tanrı, içinizde yaşayan Ruhu’yla ölümlü bedenlerinize de yaşam verecektir.</verse>
				<verse number="12">Öyleyse kardeşlerim, borçluyuz ama, benliğe göre yaşamak için benliğe borçlu değiliz.</verse>
				<verse number="13">Çünkü benliğe göre yaşarsanız öleceksiniz; ama bedenin kötü işlerini Ruh’la öldürürseniz yaşayacaksınız.</verse>
				<verse number="14">Tanrı’nın Ruhu’yla yönetilenlerin hepsi Tanrı’nın oğullarıdır.</verse>
				<verse number="15">Çünkü sizi yeniden korkuya sürükleyecek kölelik ruhunu almadınız, oğulluk ruhunu aldınız. Bu ruhla, “Abba, Baba!” diye sesleniriz.</verse>
				<verse number="16">Ruh’un kendisi, bizim ruhumuzla birlikte, Tanrı’nın çocukları olduğumuza tanıklık eder.</verse>
				<verse number="17">Eğer Tanrı’nın çocuklarıysak, aynı zamanda mirasçıyız. Mesih’le birlikte yüceltilmek üzere Mesih’le birlikte acı çekiyorsak, Tanrı’nın mirasçılarıyız, Mesih’le ortak mirasçılarız.</verse>
				<verse number="18">Kanım şu ki, bu anın acıları, gözümüzün önüne serilecek yücelikle karşılaştırılmaya değmez.</verse>
				<verse number="19">Yaratılış, Tanrı çocuklarının ortaya çıkmasını büyük özlemle bekliyor.</verse>
				<verse number="20">Çünkü yaratılış amaçsızlığa teslim edildi. Bu da yaratılışın isteğiyle değil, onu amaçsızlığa teslim eden Tanrı’nın isteğiyle oldu. Çünkü yaratılışın, yozlaşmaya köle olmaktan kurtarılıp Tanrı çocuklarının yüce özgürlüğüne kavuşturulması umudu vardı.</verse>
				<verse number="21">Çünkü yaratılış amaçsızlığa teslim edildi. Bu da yaratılışın isteğiyle değil, onu amaçsızlığa teslim eden Tanrı’nın isteğiyle oldu. Çünkü yaratılışın, yozlaşmaya köle olmaktan kurtarılıp Tanrı çocuklarının yüce özgürlüğüne kavuşturulması umudu vardı.</verse>
				<verse number="22">Bütün yaratılışın şu ana dek birlikte inleyip doğum ağrısı çektiğini biliyoruz.</verse>
				<verse number="23">Yalnız yaratılış değil, biz de –evet Ruh’un turfandasına sahip olan bizler de– evlatlığa alınmayı, yani bedenlerimizin kurtulmasını özlemle bekleyerek içimizden inliyoruz.</verse>
				<verse number="24">Çünkü bu umutla kurtulduk. Ama görülen umut, umut değildir. Gördüğü şeyi kim umut eder?</verse>
				<verse number="25">Oysa görmediğimize umut bağlarsak, sabırla bekleyebiliriz.</verse>
				<verse number="26">Bunun gibi, Ruh da güçsüzlüğümüzde bize yardım eder. Ne için dua etmemiz gerektiğini bilmeyiz, ama Ruh’un kendisi, sözle anlatılamaz iniltilerle bizim için aracılık eder.</verse>
				<verse number="27">Yürekleri araştıran Tanrı, Ruh’un düşüncesinin ne olduğunu bilir. Çünkü Ruh, Tanrı’nın isteği uyarınca kutsallar için aracılık eder.</verse>
				<verse number="28">Tanrı’nın, kendisini sevenlerle, amacı uyarınca çağrılmış olanlarla birlikte her durumda iyilik için etkin olduğunu biliriz.</verse>
				<verse number="29">Çünkü Tanrı önceden bildiği kişileri Oğlu’nun benzerliğine dönüştürmek üzere önceden belirledi. Öyle ki, Oğul birçok kardeş arasında ilk doğan olsun.</verse>
				<verse number="30">Tanrı önceden belirlediği kişileri çağırdı, çağırdıklarını akladı ve akladıklarını yüceltti.</verse>
				<verse number="31">Öyleyse buna ne diyelim? Tanrı bizden yanaysa, kim bize karşı olabilir?</verse>
				<verse number="32">Öz Oğlu’nu bile esirgemeyip O’nu hepimiz için ölüme teslim eden Tanrı, O’nunla birlikte bize her şeyi bağışlamayacak mı?</verse>
				<verse number="33">Tanrı’nın seçtiklerini kim suçlayacak? Onları aklayan Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="34">Kim suçlu çıkaracak? Ölmüş, üstelik dirilmiş olan Mesih İsa, Tanrı’nın sağındadır ve bizim için aracılık etmektedir.</verse>
				<verse number="35">Mesih’in sevgisinden bizi kim ayırabilir? Sıkıntı mı, elem mi, zulüm mü, açlık mı, çıplaklık mı, tehlike mi, kılıç mı?</verse>
				<verse number="36">Yazılmış olduğu gibi: “Senin uğruna bütün gün öldürülüyoruz, Kasaplık koyun sayılıyoruz.”</verse>
				<verse number="37">Ama bizi sevenin aracılığıyla bu durumların hepsinde galiplerden üstünüz.</verse>
				<verse number="38">Eminim ki, ne ölüm, ne yaşam, ne melekler, ne yönetimler, ne şimdiki ne gelecek zaman, ne güçler, ne yükseklik, ne derinlik, ne de yaratılmış başka bir şey bizi Rabbimiz Mesih İsa’da olan Tanrı sevgisinden ayırmaya yetecektir.</verse>
				<verse number="39">Eminim ki, ne ölüm, ne yaşam, ne melekler, ne yönetimler, ne şimdiki ne gelecek zaman, ne güçler, ne yükseklik, ne derinlik, ne de yaratılmış başka bir şey bizi Rabbimiz Mesih İsa’da olan Tanrı sevgisinden ayırmaya yetecektir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Mesih’e ait biri olarak gerçeği söylüyorum, yalan söylemiyorum. Vicdanım da söylediklerimi Kutsal Ruh aracılığıyla doğruluyor.</verse>
				<verse number="2">Yüreğimde büyük bir keder, dinmeyen bir acı var.</verse>
				<verse number="3">Kardeşlerimin, soydaşlarım olan İsrailliler’in yerine ben kendim lanetlenip Mesih’ten uzaklaştırılmayı dilerdim. Evlatlığa kabul edilenler, Tanrı’nın yüceliğini görenler onlardır. Antlaşmalar, buyrulan Kutsal Yasa, tapınma düzeni, vaatler onlarındır.</verse>
				<verse number="4">Kardeşlerimin, soydaşlarım olan İsrailliler’in yerine ben kendim lanetlenip Mesih’ten uzaklaştırılmayı dilerdim. Evlatlığa kabul edilenler, Tanrı’nın yüceliğini görenler onlardır. Antlaşmalar, buyrulan Kutsal Yasa, tapınma düzeni, vaatler onlarındır.</verse>
				<verse number="5">Büyük atalar onların atalarıdır. Mesih de bedence onlardandır. O her şeyin üzerinde hüküm süren, sonsuza dek övülecek Tanrı’dır! Amin.</verse>
				<verse number="6">Tanrı’nın sözü boşa çıktı demek istemiyorum. Çünkü İsrail soyundan gelenlerin hepsi İsrailli sayılmaz.</verse>
				<verse number="7">İbrahim’in soyundan olsalar bile, hepsi onun çocukları değildir. Ama, “Senin soyun İshak’la sürecek” diye yazılmıştır.</verse>
				<verse number="8">Demek ki Tanrı’nın çocukları olağan yoldan doğan çocuklar değildir; İbrahim’in soyu sayılanlar Tanrı’nın vaadi uyarınca doğan çocuklardır.</verse>
				<verse number="9">Çünkü vaat şöyleydi: “Gelecek yıl bu zamanda geleceğim ve Sara’nın bir oğlu olacak.”</verse>
				<verse number="10">Ayrıca Rebeka bir erkekten, atamız İshak’tan ikizlere gebe kalmıştı.</verse>
				<verse number="11">Çocuklar henüz doğmamış, iyi ya da kötü bir şey yapmamışken, Tanrı Rebeka’ya, “Büyüğü küçüğüne kulluk edecek” dedi. Öyle ki, Tanrı’nın seçim yapmaktaki amacı yapılan işlere değil, kendi çağrısına dayanarak sürsün.</verse>
				<verse number="12">Çocuklar henüz doğmamış, iyi ya da kötü bir şey yapmamışken, Tanrı Rebeka’ya, “Büyüğü küçüğüne kulluk edecek” dedi. Öyle ki, Tanrı’nın seçim yapmaktaki amacı yapılan işlere değil, kendi çağrısına dayanarak sürsün.</verse>
				<verse number="13">Yazılmış olduğu gibi, “Yakup’u sevdim, Esav’dan ise nefret ettim.”</verse>
				<verse number="14">Öyleyse ne diyelim? Tanrı adaletsizlik mi ediyor? Kesinlikle hayır!</verse>
				<verse number="15">Çünkü Musa’ya şöyle diyor: “Merhamet ettiğime merhamet edeceğim, Acıdığıma acıyacağım.”</verse>
				<verse number="16">Demek ki bu, insanın isteğine ya da çabasına değil, Tanrı’nın merhametine bağlıdır.</verse>
				<verse number="17">Tanrı Kutsal Yazı’da firavuna şöyle diyor: “Gücümü senin aracılığınla göstermek Ve adımı bütün dünyada duyurmak için Seni yükselttim.”</verse>
				<verse number="18">Demek ki Tanrı dilediğine merhamet eder, dilediğinin yüreğini nasırlaştırır.</verse>
				<verse number="19">Şimdi bana, “Öyleyse Tanrı insanı neden hâlâ suçlu buluyor? O’nun isteğine kim karşı durabilir?” diyeceksin.</verse>
				<verse number="20">Ama, ey insan, sen kimsin ki Tanrı’ya karşılık veriyorsun? “Kendisine biçim verilen, biçim verene, ‘Beni niçin böyle yaptın’ der mi?”</verse>
				<verse number="21">Ya da çömlekçinin aynı kil yığınından bir kabı onurlu iş için, ötekini bayağı iş için yapmaya hakkı yok mu?</verse>
				<verse number="22">Eğer Tanrı gazabını göstermek ve gücünü tanıtmak isterken, gazabına hedef olup mahvolmaya hazırlananlara büyük sabırla katlandıysa, ne diyelim?</verse>
				<verse number="23">Yüceltmek üzere önceden hazırlayıp merhamet ettiklerine yüceliğinin zenginliğini göstermek için bunu yaptıysa, ne diyelim?</verse>
				<verse number="24">Yalnız Yahudiler arasından değil, öteki uluslar arasından da çağırdığı bu insanlar biziz.</verse>
				<verse number="25">Tanrı Hoşea Kitabı’nda şöyle diyor: “Halkım olmayana halkım, Sevgili olmayana sevgili diyeceğim.”</verse>
				<verse number="26">“Kendilerine, ‘Siz halkım değilsiniz’ denilen yerde, Yaşayan Tanrı’nın çocukları diye adlandırılacaklar.”</verse>
				<verse number="27">Yeşaya, İsrail için şöyle sesleniyor: “İsrailoğulları’nın sayısı Denizin kumu kadar çok olsa da, Ancak pek azı kurtulacak.</verse>
				<verse number="28">Çünkü Rab yeryüzündeki yargılama işini Tez yapıp bitirecek.”</verse>
				<verse number="29">Yeşaya’nın önceden dediği gibi: “Her Şeye Egemen Rab Soyumuzu sürdürecek birkaç kişiyi Sağ bırakmamış olsaydı, Sodom gibi olur, Gomora’ya benzerdik.”</verse>
				<verse number="30">Öyleyse ne diyelim? Aklanma peşinde olmayan uluslar aklanmaya, imandan gelen aklanmaya kavuştular.</verse>
				<verse number="31">Aklanmak için Yasa’nın ardından giden İsrail ise Yasa’yı yerine getiremedi.</verse>
				<verse number="32">Neden? Çünkü imanla değil, iyi işlerle olurmuş gibi aklanmaya çalıştılar ve “sürçme taşı” nda sürçtüler.</verse>
				<verse number="33">Yazılmış olduğu gibi: “İşte, Siyon’a bir sürçme taşı, Bir tökezleme kayası koyuyorum. O’na iman eden utandırılmayacak.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Kardeşler! İsrailliler’in kurtulmasını yürekten özlüyor, bunun için Tanrı’ya yalvarıyorum.</verse>
				<verse number="2">Onlara ilişkin tanıklık ederim ki, Tanrı için gayretlidirler; ama bu bilinçli bir gayret değildir.</verse>
				<verse number="3">Tanrı’nın öngördüğü doğruluğu anlamadıkları ve kendi doğruluklarını yerleştirmeye çalıştıkları için Tanrı’nın öngördüğü doğruluğa boyun eğmediler.</verse>
				<verse number="4">Oysa her iman edenin aklanması için Mesih, Kutsal Yasa’nın sonudur.</verse>
				<verse number="5">Musa, Kutsal Yasa’ya dayanan doğrulukla ilgili şöyle yazıyor: “Yasa’nın gereklerini yapan, onlar sayesinde yaşayacaktır.”</verse>
				<verse number="6">İmana dayanan doğruluk ise şöyle diyor: “Yüreğinde, ‘Göğe –yani Mesih’i indirmeye– kim çıkacak?’ ya da, ‘Dipsiz derinliklere –yani Mesih’i ölüler arasından çıkarmaya– kim inecek?’ deme.”</verse>
				<verse number="7">İmana dayanan doğruluk ise şöyle diyor: “Yüreğinde, ‘Göğe –yani Mesih’i indirmeye– kim çıkacak?’ ya da, ‘Dipsiz derinliklere –yani Mesih’i ölüler arasından çıkarmaya– kim inecek?’ deme.”</verse>
				<verse number="8">Ne deniyor? “Tanrı sözü sana yakındır, Ağzında ve yüreğindedir.” İşte duyurduğumuz iman sözü budur.</verse>
				<verse number="9">İsa’nın Rab olduğunu ağzınla açıkça söyler ve Tanrı’nın O’nu ölümden dirilttiğine yürekten iman edersen, kurtulacaksın.</verse>
				<verse number="10">Çünkü insan yürekten iman ederek aklanır, imanını ağzıyla açıklayarak kurtulur.</verse>
				<verse number="11">Kutsal Yazı, “O’na iman eden utandırılmayacak” diyor.</verse>
				<verse number="12">Çünkü Yahudi Grek ayrımı yoktur, aynı Rab hepsinin Rabbi’dir. Kendisini çağıranların tümüne eliaçıktır.</verse>
				<verse number="13">“Rab’bi adıyla çağıran herkes kurtulacak.”</verse>
				<verse number="14">Ama iman etmedikleri kişiyi nasıl çağıracaklar? Duymadıkları kişiye nasıl iman edecekler? Tanrı sözünü yayan olmazsa, nasıl duyacaklar?</verse>
				<verse number="15">Sözü yaymaya gönderilmezlerse, sözü nasıl yayacaklar? Yazılmış olduğu gibi: “İyi haber müjdeleyenlerin ayakları ne güzeldir!”</verse>
				<verse number="16">Ne var ki, herkes Müjde’ye uymadı. Yeşaya’nın dediği gibi: “Ya Rab, verdiğimiz habere kim inandı?”</verse>
				<verse number="17">Demek ki iman, haberi duymakla, duymak da Mesih’le ilgili sözün yayılmasıyla olur.</verse>
				<verse number="18">Ama soruyorum: Onlar duymadılar mı? Elbet duydular. “Sesleri bütün yeryüzüne, Sözleri dünyanın dört bucağına ulaştı.”</verse>
				<verse number="19">Yine soruyorum: İsrail anlamadı mı? Önce Musa, “Ben sizi ulus olmayanla kıskandıracağım, Anlayışsız bir ulusla sizi öfkelendireceğim” diyor.</verse>
				<verse number="20">Sonra Yeşaya cesaretle, “Aramayanlar beni buldu, Sormayanlara kendimi gösterdim” diyor.</verse>
				<verse number="21">Öte yandan İsrail için şöyle diyor: “Söz dinlemeyen, asi bir halka Bütün gün ellerimi uzatıp durdum.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Öyleyse soruyorum: Tanrı kendi halkından yüz mü çevirdi? Kesinlikle hayır! Ben de İbrahim soyundan, Benyamin oymağından bir İsrailli’yim.</verse>
				<verse number="2">Tanrı önceden bildiği kendi halkından yüz çevirmedi. Yoksa İlyas’la ilgili bölümde Kutsal Yazı’nın ne dediğini, İlyas’ın Tanrı’ya nasıl İsrail’den yakındığını bilmez misiniz?</verse>
				<verse number="3">“Ya Rab, senin peygamberlerini öldürdüler, senin sunaklarını yıktılar. Yalnız ben kaldım. Beni de öldürmeye çalışıyorlar.”</verse>
				<verse number="4">Tanrı’nın ona verdiği yanıt nedir? “Baal’ın önünde diz çökmemiş yedi bin kişiyi kendime ayırdım.”</verse>
				<verse number="5">Aynı şekilde, şimdiki dönemde de Tanrı’nın lütfuyla seçilmiş küçük bir topluluk vardır.</verse>
				<verse number="6">Eğer bu, lütufla olmuşsa, iyi işlerle olmamış demektir. Yoksa lütuf artık lütuf olmaktan çıkar!</verse>
				<verse number="7">Sonuç ne? İsrail aradığına kavuşamadı, seçilmiş olanlar ise kavuştular. Geriye kalanlarınsa yürekleri nasırlaştırıldı.</verse>
				<verse number="8">Yazılmış olduğu gibi: “Tanrı onlara uyuşukluk ruhu verdi; Bugüne dek görmeyen gözler, duymayan kulaklar verdi.”</verse>
				<verse number="9">Davut da şöyle diyor: “Sofraları onlara tuzak, Kapan, tökez ve ceza olsun.</verse>
				<verse number="10">Gözleri kararsın, göremesinler. Bellerini hep iki büklüm et!”</verse>
				<verse number="11">Öyleyse soruyorum: İsrailliler, bir daha kalkmamak üzere mi sendeleyip düştüler? Kesinlikle hayır! Ama onların suçu yüzünden öteki uluslara kurtuluş verildi; öyle ki, İsrailliler onlara imrensin.</verse>
				<verse number="12">Eğer İsrailliler’in suçu dünyaya zenginlik, bozgunu uluslara zenginlik getirdiyse, bütünlüğü çok daha büyük bir zenginlik getirecektir!</verse>
				<verse number="13">Öteki uluslardan olan sizlere söylüyorum: Uluslara elçi olarak gönderildiğim için görevimi yüce sayarım.</verse>
				<verse number="14">Böylelikle belki soydaşlarımı imrendirip bazılarını kurtarırım.</verse>
				<verse number="15">Çünkü onların reddedilmesi dünyanın Tanrı’yla barışmasını sağladıysa, kabul edilmeleri ölümden yaşama geçiş değil de nedir?</verse>
				<verse number="16">Hamurun ilk parçası kutsalsa, tümü kutsaldır; kök kutsalsa, dallar da kutsaldır.</verse>
				<verse number="17">Ama zeytin ağacının bazı dalları kesildiyse ve sen yabanıl bir zeytin filiziyken onların yerine aşılanıp ağacın semiz köküne ortak oldunsa, o dallara karşı övünme. Eğer övünüyorsan, unutma ki, sen kökü taşımıyorsun, kök seni taşıyor.</verse>
				<verse number="18">Ama zeytin ağacının bazı dalları kesildiyse ve sen yabanıl bir zeytin filiziyken onların yerine aşılanıp ağacın semiz köküne ortak oldunsa, o dallara karşı övünme. Eğer övünüyorsan, unutma ki, sen kökü taşımıyorsun, kök seni taşıyor.</verse>
				<verse number="19">O zaman, “Ben aşılanayım diye dallar kesildi” diyeceksin.</verse>
				<verse number="20">Doğru, onlar imansızlık yüzünden kesildiler. Sense imanla yerinde duruyorsun. Böbürlenme, kork!</verse>
				<verse number="21">Çünkü Tanrı asıl dalları esirgemediyse, seni de esirgemeyecektir.</verse>
				<verse number="22">Onun için Tanrı’nın iyiliğini de sertliğini de gör. O, düşenlere karşı serttir; ama O’nun iyiliğine bağlı kalırsan, sana iyi davranır. Yoksa sen de kesilip atılırsın!</verse>
				<verse number="23">İmansızlıkta direnmezlerse, İsrailliler de öz ağaca aşılanacaklar. Çünkü Tanrı’nın onları eski yerlerine aşılamaya gücü vardır.</verse>
				<verse number="24">Eğer sen doğal yapısı yabanıl zeytin ağacından kesilip doğaya aykırı olarak cins zeytin ağacına aşılandınsa, asıl dalların öz zeytin ağacına aşılanacakları çok daha kesindir!</verse>
				<verse number="25">Kardeşler, bilgiçliğe kapılmamanız için şu sırdan habersiz kalmanızı istemem: İsrailliler’den bir bölümünün yüreği, öteki uluslardan kurtulacakların sayısı tamamlanıncaya dek duyarsız kalacaktır.</verse>
				<verse number="26">Sonunda bütün İsrail kurtulacaktır. Yazılmış olduğu gibi: “Kurtarıcı Siyon’dan gelecek, Yakup’un soyundan tanrısızlığı uzaklaştıracak.</verse>
				<verse number="27">Onların günahlarını kaldıracağım zaman Kendileriyle yapacağım antlaşma budur.”</verse>
				<verse number="28">İsrailliler Müjde’yi reddederek sizin uğrunuza Tanrı’ya düşman oldular; ama Tanrı’nın seçimine göre, ataları sayesinde sevilmektedirler.</verse>
				<verse number="29">Çünkü Tanrı’nın armağanları ve çağrısı geri alınamaz.</verse>
				<verse number="30">Bir zamanlar Tanrı’nın sözünü dinlemeyen sizler şimdi İsrailliler’in sözdinlemezliğinin sonucu merhamete kavuştunuz.</verse>
				<verse number="31">Bunun gibi, İsrailliler de, sizin kavuştuğunuz merhametle merhamete erişmek için şimdi söz dinlemez oldular.</verse>
				<verse number="32">Çünkü Tanrı, merhametini herkese göstermek için herkesi sözdinlemezliğin tutsağı kıldı.</verse>
				<verse number="33">Tanrı’nın zenginliği ne büyük, bilgeliği ve bilgisi ne derindir! O’nun yargıları ne denli akıl ermez, yolları ne denli anlaşılmazdır!</verse>
				<verse number="34">“Rab’bin düşüncesini kim bilebildi? Ya da kim O’nun öğütçüsü olabildi?”</verse>
				<verse number="35">“Kim Tanrı’ya bir şey verdi ki, Karşılığını O’ndan isteyebilsin?”</verse>
				<verse number="36">Her şeyin kaynağı O’dur; her şey O’nun aracılığıyla ve O’nun için var oldu. O’na sonsuza dek yücelik olsun! Amin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Öyleyse kardeşlerim, Tanrı’nın merhameti adına size yalvarırım: Bedenlerinizi diri, kutsal, Tanrı’yı hoşnut eden birer kurban olarak sunun. Ruhsal tapınmanız budur.</verse>
				<verse number="2">Bu çağın gidişine uymayın; bunun yerine, Tanrı’nın iyi, beğenilir ve yetkin isteğinin ne olduğunu ayırt edebilmek için düşüncenizin yenilenmesiyle değişin.</verse>
				<verse number="3">Tanrı’nın bana bağışladığı lütufla hepinize söylüyorum: Kimse kendisine gereğinden çok değer vermesin. Herkes Tanrı’nın kendisine verdiği iman ölçüsüne göre düşüncelerinde sağduyulu olsun.</verse>
				<verse number="4">Bir bedende ayrı ayrı işlevleri olan çok sayıda üyemiz olduğu gibi, çok sayıda olan bizler de Mesih’te tek bir bedeniz ve birbirimizin üyeleriyiz.</verse>
				<verse number="5">Bir bedende ayrı ayrı işlevleri olan çok sayıda üyemiz olduğu gibi, çok sayıda olan bizler de Mesih’te tek bir bedeniz ve birbirimizin üyeleriyiz.</verse>
				<verse number="6">Tanrı’nın bize bağışladığı lütfa göre, ayrı ayrı ruhsal armağanlarımız vardır. Birinin armağanı peygamberlikse, imanı oranında peygamberlik etsin.</verse>
				<verse number="7">Hizmetse, hizmet etsin. Öğretmekse, öğretsin.</verse>
				<verse number="8">Öğüt veren, öğütte bulunsun. Bağışta bulunan, bunu cömertçe yapsın. Yöneten, gayretle yönetsin. Merhamet eden, bunu güler yüzle yapsın.</verse>
				<verse number="9">Sevginiz ikiyüzlü olmasın. Kötülükten tiksinin, iyiliğe bağlanın.</verse>
				<verse number="10">Birbirinize kardeşlik sevgisiyle bağlı olun. Birbirinize saygı göstermekte yarışın.</verse>
				<verse number="11">Gayretiniz eksilmesin. Ruhta ateşli olun. Rab’be kulluk edin.</verse>
				<verse number="12">Umudunuzla sevinin. Sıkıntıya dayanın. Kendinizi duaya verin.</verse>
				<verse number="13">İhtiyaç içinde olan kutsallara yardım edin. Konuksever olmayı amaç edinin.</verse>
				<verse number="14">Size zulmedenler için iyilik dileyin. İyilik dileyin, lanet etmeyin.</verse>
				<verse number="15">Sevinenlerle sevinin, ağlayanlarla ağlayın.</verse>
				<verse number="16">Birbirinizle aynı düşüncede olun. Böbürlenmeyin; tersine, hor görülenlerle arkadaşlık edin. Bilgiçlik taslamayın.</verse>
				<verse number="17">Kötülüğe kötülükle karşılık vermeyin. Herkesin gözünde iyi olanı yapmaya dikkat edin.</verse>
				<verse number="18">Mümkünse, elinizden geldiğince herkesle barış içinde yaşayın.</verse>
				<verse number="19">Sevgili kardeşler, kimseden öç almayın; bunu Tanrı’nın gazabına bırakın. Çünkü şöyle yazılmıştır: “Rab diyor ki, ‘Öç benimdir, ben karşılık vereceğim.’ ”</verse>
				<verse number="20">Ama, “Düşmanın acıkmışsa doyur, Susamışsa su ver. Bunu yapmakla onu utanca boğarsın.”</verse>
				<verse number="21">Kötülüğe yenilme, kötülüğü iyilikle yen.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Herkes, baştaki yönetime bağlı olsun. Çünkü Tanrı’dan olmayan yönetim yoktur. Var olanlar Tanrı tarafından kurulmuştur.</verse>
				<verse number="2">Bu nedenle, yönetime karşı direnen, Tanrı buyruğuna karşı gelmiş olur. Karşı gelenler yargılanır.</verse>
				<verse number="3">İyilik edenler değil, kötülük edenler yöneticilerden korkmalıdır. Yönetimden korkmamak ister misin, öyleyse iyi olanı yap, yönetimin övgüsünü kazanırsın.</verse>
				<verse number="4">Çünkü yönetim, senin iyiliğin için Tanrı’ya hizmet etmektedir. Ama kötü olanı yaparsan, kork! Yönetim, kılıcı boş yere taşımıyor; kötülük yapanın üzerine Tanrı’nın gazabını salan öç alıcı olarak Tanrı’ya hizmet ediyor.</verse>
				<verse number="5">Bunun için, yalnız Tanrı’nın gazabı nedeniyle değil, vicdan nedeniyle de yönetime bağlı olmak gerekir.</verse>
				<verse number="6">Vergi ödemenizin nedeni de budur. Çünkü yöneticiler Tanrı’nın bu amaç için gayretle çalışan hizmetkârlarıdır.</verse>
				<verse number="7">Herkese hakkını verin: Vergi hakkı olana vergi, gümrük hakkı olana gümrük, saygı hakkı olana saygı, onur hakkı olana onur verin.</verse>
				<verse number="8">Birbirinizi sevmekten başka hiç kimseye bir şey borçlu olmayın. Çünkü başkalarını seven, Kutsal Yasa’yı yerine getirmiş olur.</verse>
				<verse number="9">“Zina etmeyeceksin, adam öldürmeyeceksin, çalmayacaksın, başkasının malına göz dikmeyeceksin” buyrukları ve bundan başka ne buyruk varsa, şu sözde özetlenmiştir: “Komşunu kendin gibi seveceksin.”</verse>
				<verse number="10">Seven kişi komşusuna kötülük etmez. Bu nedenle sevmek Kutsal Yasa’yı yerine getirmektir.</verse>
				<verse number="11">Bunu, yaşadığınız zamanın bilincinde olarak yapın. Artık sizin için uykudan uyanma saati gelmiştir. Çünkü şu anda kurtuluşumuz ilk iman ettiğimiz zamankinden daha yakındır.</verse>
				<verse number="12">Gece ilerledi, gündüz yaklaştı. Bunun için karanlığın işlerini üzerimizden atıp ışığın silahlarını kuşanalım.</verse>
				<verse number="13">Kendimizi çılgınca eğlenceye ve sarhoşluğa, ahlaksızlığa ve sefahate, çekişmeye ve kıskançlığa kaptırmayalım. Gün ışığında olduğu gibi, saygın bir yaşam sürelim.</verse>
				<verse number="14">Rab İsa Mesih’i kuşanın. Benliğinizin tutkularına uymayı düşünmeyin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">İmanı zayıf olanı aranıza kabul edin, ama tartışmalı konulara girmeyin.</verse>
				<verse number="2">Biri her şeyi yiyebileceğine inanır; imanı zayıf olansa yalnız sebze yer.</verse>
				<verse number="3">Her şeyi yiyen, yemeyeni hor görmesin. Her şeyi yemeyen, yiyeni yargılamasın. Çünkü Tanrı onu kabul etmiştir.</verse>
				<verse number="4">Sen kimsin ki, başkasının kulunu yargılıyorsun? Kulu haklı çıkaran da haksız çıkaran da efendisidir. Kul haklı çıkacaktır. Çünkü Rab’bin onu haklı çıkarmaya gücü vardır.</verse>
				<verse number="5">Kimi bir günü başka bir günden üstün sayar, kimi her günü bir sayar. Herkesin kendi görüşüne tam güveni olsun.</verse>
				<verse number="6">Belli bir günü kutlayan, Rab için kutlar. Her şeyi yiyen, Tanrı’ya şükrederek Rab için yer. Bazı şeyleri yemeyen de Rab için yemez ve Tanrı’ya şükreder.</verse>
				<verse number="7">Hiçbirimiz kendimiz için yaşamayız, hiçbirimiz de kendimiz için ölmeyiz.</verse>
				<verse number="8">Yaşarsak Rab için yaşarız; ölürsek Rab için ölürüz. Öyleyse, yaşasak da ölsek de Rab’be aitiz.</verse>
				<verse number="9">Mesih hem ölülerin hem yaşayanların Rabbi olmak üzere ölüp dirildi.</verse>
				<verse number="10">Sen neden kardeşini yargılıyorsun? Ya sen, kardeşini neden küçümsüyorsun? Tanrı’nın yargı kürsüsü önüne hepimiz çıkacağız.</verse>
				<verse number="11">Yazılmış olduğu gibi: “Rab şöyle diyor: ‘Varlığım hakkı için her diz önümde çökecek, Her dil Tanrı olduğumu açıkça söyleyecek.’ ”</verse>
				<verse number="12">Böylece her birimiz kendi adına Tanrı’ya hesap verecektir.</verse>
				<verse number="13">Onun için, artık birbirimizi yargılamayalım. Bunun yerine, hiçbir kardeşin yoluna sürçme ya da tökezleme taşı koymamaya kararlı olun.</verse>
				<verse number="14">Rab İsa’ya ait biri olarak kesinlikle biliyorum ki, hiçbir şey kendiliğinden murdar değildir. Ama bir şeyi murdar sayan için o şey murdardır.</verse>
				<verse number="15">Yediğin bir şey yüzünden kardeşin incinmişse, artık sevgi yolunda yürümüyorsun demektir. Mesih’in, uğruna öldüğü kardeşini yediklerinle mahvetme!</verse>
				<verse number="16">Size göre iyi olanın kötülenmesine fırsat vermeyin.</verse>
				<verse number="17">Çünkü Tanrı’nın Egemenliği, yiyecek içecek sorunu değil, doğruluk, esenlik ve Kutsal Ruh’ta sevinçtir.</verse>
				<verse number="18">Mesih’e bu yolda hizmet eden, Tanrı’yı hoşnut eder, insanların da beğenisini kazanır.</verse>
				<verse number="19">Öyleyse kendimizi esenlik getiren ve karşılıklı gelişmemizi sağlayan işlere verelim.</verse>
				<verse number="20">Yiyecek uğruna Tanrı’nın işini bozma! Her yiyecek temizdir, ama yedikleriyle başkasının sürçmesine yol açan kişi kötülük etmiş olur.</verse>
				<verse number="21">Et yememen, şarap içmemen, kardeşinin sürçmesine yol açacak bir şey yapmaman iyidir.</verse>
				<verse number="22">Bu konulardaki inancını Tanrı’nın önünde kendine sakla. Onayladığı şeyden ötürü kendini yargılamayan kişi ne mutludur!</verse>
				<verse number="23">Ama bir yiyecekten kuşkulanan kişi onu yerse yargılanır; çünkü imanla yemiyor. İmana dayanmayan her şey günahtır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">İmanı güçlü olan bizler, kendimizi hoşnut etmeye değil, güçsüzlerin zayıflıklarını yüklenmeye borçluyuz.</verse>
				<verse number="2">Her birimiz komşusunu ruhça geliştirmek için komşusunun iyiliğini gözeterek onu hoşnut etsin.</verse>
				<verse number="3">Çünkü Mesih bile kendini hoşnut etmeye çalışmadı. Yazılmış olduğu gibi: “Sana edilen hakaretlere ben uğradım.”</verse>
				<verse number="4">Önceden ne yazıldıysa, bize öğretmek için, sabırla ve Kutsal Yazılar’ın verdiği cesaretle umudumuz olsun diye yazıldı.</verse>
				<verse number="5">Sabır ve cesaret kaynağı olan Tanrı’nın, sizleri Mesih İsa’nın isteğine uygun olarak aynı düşüncede birleştirmesini dilerim.</verse>
				<verse number="6">Öyle ki, Rabbimiz İsa Mesih’in Tanrısı’nı ve Babası’nı birlik içinde hep bir ağızdan yüceltesiniz.</verse>
				<verse number="7">Bu nedenle, Mesih sizi kabul ettiği gibi, Tanrı’nın yüceliği için birbirinizi kabul edin.</verse>
				<verse number="8">Çünkü diyorum ki Mesih, Tanrı’nın güvenilir olduğunu göstermek için Yahudiler’in hizmetkârı oldu. Öyle ki, atalarımıza verilen sözler doğrulansın ve öteki uluslar merhameti için Tanrı’yı yüceltsin. Yazılmış olduğu gibi: “Bunun için uluslar arasında sana şükredeceğim, Adını ilahilerle öveceğim.”</verse>
				<verse number="9">Çünkü diyorum ki Mesih, Tanrı’nın güvenilir olduğunu göstermek için Yahudiler’in hizmetkârı oldu. Öyle ki, atalarımıza verilen sözler doğrulansın ve öteki uluslar merhameti için Tanrı’yı yüceltsin. Yazılmış olduğu gibi: “Bunun için uluslar arasında sana şükredeceğim, Adını ilahilerle öveceğim.”</verse>
				<verse number="10">Yine deniyor ki, “Ey uluslar, O’nun halkıyla birlikte sevinin!” Ve, “Ey bütün uluslar, Rab’be övgüler sunun! Ey bütün halklar, O’nu yüceltin!”</verse>
				<verse number="11">Yine deniyor ki, “Ey uluslar, O’nun halkıyla birlikte sevinin!” Ve, “Ey bütün uluslar, Rab’be övgüler sunun! Ey bütün halklar, O’nu yüceltin!”</verse>
				<verse number="12">Yeşaya da şöyle diyor: “İşay’ın Kökü ortaya çıkacak, Uluslara egemen olmak üzere yükselecek. Uluslar O’na umut bağlayacak.”</verse>
				<verse number="13">Umut kaynağı olan Tanrı, Kutsal Ruh’un gücüyle umutla dolup taşmanız için iman yaşamınızda sizleri tam bir sevinç ve esenlikle doldursun.</verse>
				<verse number="14">Size gelince, kardeşlerim, iyilikle dolu, her bilgiyle donanmış olduğunuzdan ben eminim. Ayrıca, birbirinize öğüt verebilecek durumdasınız.</verse>
				<verse number="15">Yine de Tanrı’nın bana bağışladığı lütufla bazı noktaları yeniden anımsatmak için size yazma cesaretini gösterdim.</verse>
				<verse number="16">Ben Tanrı’nın lütfuyla uluslar yararına Mesih İsa’nın hizmetkârı oldum. Tanrı’nın Müjdesi’ni bir kâhin olarak yaymaktayım. Öyle ki uluslar, Kutsal Ruh’la kutsal kılınarak Tanrı’yı hoşnut eden bir sunu olsun.</verse>
				<verse number="17">Bunun için Mesih İsa’ya ait biri olarak Tanrı’ya verdiğim hizmetle övünebilirim.</verse>
				<verse number="18">Ulusların söz dinlemesi için Mesih’in benim aracılığımla, sözle ve eylemle, mucizeler ve harikalar yaratan güçle, Kutsal Ruh’un gücüyle yaptıklarından başka şeyden söz etmeye cesaret edemem. Yeruşalim’den başlayıp İllirikum bölgesine kadar dolaşarak Mesih’in Müjdesi’ni eksiksiz duyurdum.</verse>
				<verse number="19">Ulusların söz dinlemesi için Mesih’in benim aracılığımla, sözle ve eylemle, mucizeler ve harikalar yaratan güçle, Kutsal Ruh’un gücüyle yaptıklarından başka şeyden söz etmeye cesaret edemem. Yeruşalim’den başlayıp İllirikum bölgesine kadar dolaşarak Mesih’in Müjdesi’ni eksiksiz duyurdum.</verse>
				<verse number="20">Bir başkasının attığı temel üzerine inşa etmemek için Müjde’yi Mesih’in adının duyulmadığı yerlerde yaymayı amaç edindim.</verse>
				<verse number="21">Yazılmış olduğu gibi: “O’ndan habersiz olanlar görecekler. Duymamış olanlar anlayacaklar.”</verse>
				<verse number="22">İşte bu yüzden yanınıza gelmem kaç kez engellendi.</verse>
				<verse number="23">Şimdiyse bu yörelerde artık yapacağım bir şey kalmadığından, yıllardır da yanınıza gelmeyi arzuladığımdan, İspanya’ya giderken size uğrarım. Yol üzerinde sizi görüp bir süre arkadaşlığınıza doyduktan sonra beni oraya uğurlayacağınızı umarım.</verse>
				<verse number="24">Şimdiyse bu yörelerde artık yapacağım bir şey kalmadığından, yıllardır da yanınıza gelmeyi arzuladığımdan, İspanya’ya giderken size uğrarım. Yol üzerinde sizi görüp bir süre arkadaşlığınıza doyduktan sonra beni oraya uğurlayacağınızı umarım.</verse>
				<verse number="25">Ama şimdi kutsallara bir hizmet için Yeruşalim’e gidiyorum.</verse>
				<verse number="26">Çünkü Makedonya ve Ahaya’da bulunanlar, Yeruşalim’deki kutsallar arasında yoksul olanlar için yardım toplamayı uygun gördüler.</verse>
				<verse number="27">Evet, uygun gördüler. Gerçekte onlara yardım borçlular. Uluslar, onların ruhsal bereketlerine ortak olduklarına göre, maddesel bereketlerle onlara hizmet etmeye borçlular.</verse>
				<verse number="28">Bu işi bitirip sağlanan yardımı onlara ulaştırdıktan sonra size uğrayacağım, sonra da İspanya’ya gideceğim.</verse>
				<verse number="29">Yanınıza geldiğimde, Mesih’in bereketinin doluluğuyla geleceğimi biliyorum.</verse>
				<verse number="30">Kardeşler, Rabbimiz İsa Mesih ve Ruh’un sevgisi adına size yalvarıyorum, benim için Tanrı’ya dua ederek uğraşıma katılın.</verse>
				<verse number="31">Yahudiye’deki imansızlardan kurtulmam için ve Yeruşalim’e olan hizmetimin kutsallarca kabul edilmesi için dua edin.</verse>
				<verse number="32">Öyle ki, Tanrı’nın isteğiyle sevinçle yanınıza gelip sizlerle gönlümü ferahlatayım.</verse>
				<verse number="33">Esenlik veren Tanrı hepinizle birlikte olsun! Amin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Kenhere’deki kilisenin görevlisi olan kızkardeşimiz Fibi’yi size salık veririm.</verse>
				<verse number="2">Kutsallara yaraşır biçimde onu Rab’bin adına kabul edin. Herhangi bir ihtiyacı olursa, kendisine yardım edin. Çünkü o, ben dahil, birçoklarına destek sağlamıştır.</verse>
				<verse number="3">Mesih İsa yolunda emektaşlarım olan Priska ve Akvila’ya selam edin.</verse>
				<verse number="4">Onlar benim uğruma yaşamlarını tehlikeye attılar. Yalnız ben değil, öteki ulusların bütün kiliseleri de onlara minnettardır.</verse>
				<verse number="5">Onların evindeki inanlılar topluluğuna da selam söyleyin. Asya İli’nden Mesih’e ilk iman eden sevgili kardeşim Epenetus’a selam edin.</verse>
				<verse number="6">Sizin için çok çalışmış olan Meryem’e selam söyleyin.</verse>
				<verse number="7">Mesih’in elçileri arasında tanınmış ve benden önce Mesih’e inanmış olan soydaşlarım ve hapishane arkadaşlarım Andronikus’la Yunya’ya selam edin.</verse>
				<verse number="8">Rab’be ait olan sevgili kardeşim Ampliatus’a selam söyleyin.</verse>
				<verse number="9">Mesih yolunda emektaşımız olan Urbanus’a ve sevgili kardeşim Stakis’e selam edin.</verse>
				<verse number="10">Mesih’in beğenisini kazanmış olan Apellis’e selam söyleyin. Aristobulus’un ev halkından olanlara selam edin.</verse>
				<verse number="11">Soydaşım Herodion’a selam söyleyin. Narkis’in ev halkından Rab’be ait olanlara selam söyleyin.</verse>
				<verse number="12">Rab’bin hizmetinde çalışan Trifena’yla Trifosa’ya selam edin. Rab’bin hizmetinde çok çalışmış olan sevgili Persis’e selam söyleyin.</verse>
				<verse number="13">Rab’bin seçkin kulu olan Rufus’a ve bana da annelik etmiş olan annesine selam edin.</verse>
				<verse number="14">Asinkritus, Flegon, Hermes, Patrovas, Hermas ve yanlarındaki kardeşlere selam edin.</verse>
				<verse number="15">Filologus’la Yulya’ya, Nereus’la kızkardeşine, Olimpas’la yanlarındaki bütün kutsallara selam edin.</verse>
				<verse number="16">Birbirinizi kutsal öpüşle selamlayın. Mesih’in bütün kiliseleri size selam ederler.</verse>
				<verse number="17">Kardeşler, size yalvarırım, aldığınız öğretiye karşı gelerek ayrılıklara ve sapmalara neden olanlara dikkat edin, onlardan sakının.</verse>
				<verse number="18">Böyle kişiler Rabbimiz Mesih’e değil, kendi midelerine kulluk ediyorlar. Saf kişilerin yüreklerini kulağı okşayan tatlı sözlerle aldatıyorlar.</verse>
				<verse number="19">Sözdinlerliğinizi herkes duydu, bu nedenle sizin adınıza seviniyorum. İyilik konusunda bilge, kötülük konusunda deneyimsiz olmanızı isterim.</verse>
				<verse number="20">Esenlik veren Tanrı çok geçmeden Şeytan’ı ayaklarınızın altında ezecektir. Rabbimiz İsa’nın lütfu sizinle birlikte olsun.</verse>
				<verse number="21">Emektaşım Timoteos, soydaşlarımdan Lukius, Yason ve Sosipater size selam ederler.</verse>
				<verse number="22">Mektubu yazıya geçiren ben Tertius, Rab’be ait biri olarak size selamlarımı gönderirim.</verse>
				<verse number="23">Ben Pavlus’a ve bütün inanlılar topluluğuna konukseverlik eden Gayus size selam eder. Kent haznedarı Erastus’un ve Kuartus kardeşin size selamları var.</verse>
				<verse number="24">Ben Pavlus’a ve bütün inanlılar topluluğuna konukseverlik eden Gayus size selam eder. Kent haznedarı Erastus’un ve Kuartus kardeşin size selamları var.</verse>
				<verse number="25">Tanrı, duyurduğum Müjde ve İsa Mesih’le ilgili bildiri uyarınca, sonsuz çağlardan beri saklı tutulan sırrı açıklayan vahiy uyarınca sizi ruhça pekiştirecek güçtedir.</verse>
				<verse number="26">O sır şimdi aydınlığa çıkarılmış ve öncesiz Tanrı’nın buyruğuna göre peygamberlerin yazıları aracılığıyla bütün ulusların iman ederek söz dinlemesi için bildirilmiştir.</verse>
				<verse number="27">Bilge olan tek Tanrı’ya İsa Mesih aracılığıyla sonsuza dek yücelik olsun! Amin.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="46">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Tanrı’nın isteğiyle Mesih İsa’nın elçisi olmaya çağrılan ben Pavlus ve kardeşimiz Sostenis’ten Tanrı’nın Korint’teki kilisesine selam! Mesih İsa’da kutsal kılınmış, kutsal olmaya çağrılmış olan sizlere ve hepimizin Rabbi İsa Mesih’in adını her yerde anan herkese Babamız Tanrı’dan ve Rab İsa Mesih’ten lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="2">Tanrı’nın isteğiyle Mesih İsa’nın elçisi olmaya çağrılan ben Pavlus ve kardeşimiz Sostenis’ten Tanrı’nın Korint’teki kilisesine selam! Mesih İsa’da kutsal kılınmış, kutsal olmaya çağrılmış olan sizlere ve hepimizin Rabbi İsa Mesih’in adını her yerde anan herkese Babamız Tanrı’dan ve Rab İsa Mesih’ten lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="3">Tanrı’nın isteğiyle Mesih İsa’nın elçisi olmaya çağrılan ben Pavlus ve kardeşimiz Sostenis’ten Tanrı’nın Korint’teki kilisesine selam! Mesih İsa’da kutsal kılınmış, kutsal olmaya çağrılmış olan sizlere ve hepimizin Rabbi İsa Mesih’in adını her yerde anan herkese Babamız Tanrı’dan ve Rab İsa Mesih’ten lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="4">Tanrı’nın Mesih İsa’da size bağışladığı lütuftan ötürü sizin için her zaman Tanrım’a şükrediyorum.</verse>
				<verse number="5">Mesih’le ilgili tanıklığımız sizde pekiştiği gibi Mesih’te her bakımdan –her tür söz ve bilgi bakımından– zenginleştiniz.</verse>
				<verse number="6">Mesih’le ilgili tanıklığımız sizde pekiştiği gibi Mesih’te her bakımdan –her tür söz ve bilgi bakımından– zenginleştiniz.</verse>
				<verse number="7">Şöyle ki, Rabbimiz İsa Mesih’in görünmesini beklerken hiçbir ruhsal armağandan yoksun değilsiniz.</verse>
				<verse number="8">Rabbimiz İsa Mesih kendi gününde kusursuz olmanız için sizi sonuna dek pekiştirecektir.</verse>
				<verse number="9">Sizleri Oğlu Rabbimiz İsa Mesih’le paydaşlığa çağıran Tanrı güvenilirdir.</verse>
				<verse number="10">Kardeşler, Rabbimiz İsa Mesih’in adıyla yalvarıyorum: Hepiniz uyum içinde olun, aranızda bölünmeler olmadan aynı düşünce ve görüşte birleşin.</verse>
				<verse number="11">Kardeşlerim, Kloi’nin ev halkından aranızda çekişmeler olduğunu öğrendim.</verse>
				<verse number="12">Şunu demek istiyorum: Her biriniz, “Ben Pavlus yanlısıyım”, “Ben Apollos yanlısıyım”, “Ben Kefas yanlısıyım” ya da “Ben Mesih yanlısıyım” diyormuş.</verse>
				<verse number="13">Mesih bölündü mü? Sizin için çarmıha gerilen Pavlus muydu? Pavlus’un adıyla mı vaftiz edildiniz?</verse>
				<verse number="14">Hiç kimse benim adımla vaftiz edildiğinizi söylemesin diye Krispus’la Gayus’tan başka hiçbirinizi vaftiz etmediğim için Tanrı’ya şükrediyorum.</verse>
				<verse number="15">Hiç kimse benim adımla vaftiz edildiğinizi söylemesin diye Krispus’la Gayus’tan başka hiçbirinizi vaftiz etmediğim için Tanrı’ya şükrediyorum.</verse>
				<verse number="16">Evet, bir de İstefanas’ın ev halkını vaftiz ettim; bunun dışında kimseyi vaftiz ettiğimi anımsamıyorum.</verse>
				<verse number="17">Çünkü Mesih beni vaftiz etmeye değil, Mesih’in çarmıhtaki ölümü boşa gitmesin diye, bilgece sözlere dayanmaksızın Müjde’yi yaymaya gönderdi.</verse>
				<verse number="18">Çarmıhla ilgili bildiri mahva gidenler için saçmalık, biz kurtulmakta olanlar içinse Tanrı gücüdür.</verse>
				<verse number="19">Nitekim şöyle yazılmıştır: “Bilgelerin bilgeliğini yok edeceğim, Akıllıların aklını boşa çıkaracağım.”</verse>
				<verse number="20">Hani nerede bilge kişi? Din bilgini nerede? Nerede bu çağın hünerli tartışmacısı? Tanrı dünya bilgeliğinin saçma olduğunu göstermedi mi?</verse>
				<verse number="21">Mademki dünya Tanrı’nın bilgeliği uyarınca Tanrı’yı kendi bilgeliğiyle tanımadı, Tanrı iman edenleri saçma sayılan bildiriyle kurtarmaya razı oldu.</verse>
				<verse number="22">Yahudiler doğaüstü belirtiler ister, Grekler’se bilgelik arar.</verse>
				<verse number="23">Ama biz çarmıha gerilmiş Mesih’i duyuruyoruz. Yahudiler bunu yüzkarası, öteki uluslar da saçmalık sayarlar.</verse>
				<verse number="24">Oysa Mesih, çağrılmış olanlar için –ister Yahudi ister Grek olsun– Tanrı’nın gücü ve Tanrı’nın bilgeliğidir.</verse>
				<verse number="25">Çünkü Tanrı’nın “saçmalığı” insan bilgeliğinden daha üstün, Tanrı’nın “zayıflığı” insan gücünden daha güçlüdür.</verse>
				<verse number="26">Kardeşlerim, aldığınız çağrıyı düşünün. Birçoğunuz insan ölçülerine göre bilge, güçlü ya da soylu kişiler değildiniz.</verse>
				<verse number="27">Ne var ki, Tanrı bilgeleri utandırmak için dünyanın saçma saydıklarını, güçlüleri utandırmak için de dünyanın zayıf saydıklarını seçti.</verse>
				<verse number="28">Dünyanın önemli gördüklerini hiçe indirmek için dünyanın önemsiz, soysuz, değersiz gördüklerini seçti.</verse>
				<verse number="29">Öyle ki, Tanrı’nın önünde hiç kimse övünemesin.</verse>
				<verse number="30">Ama siz Tanrı sayesinde Mesih İsa’dasınız. O bizim için tanrısal bilgelik, doğruluk, kutsallık ve kurtuluş oldu.</verse>
				<verse number="31">Bunun için yazılmış olduğu gibi, “Övünen, Rab’le övünsün.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Kardeşler, Tanrı’yla ilgili bildiriyi duyurmak için size geldiğimde, söz ustalığıyla ya da üstün bilgelikle gelmedim.</verse>
				<verse number="2">Aranızdayken, İsa Mesih’ten ve O’nun çarmıha gerilişinden başka hiçbir şey bilmemeye kararlıydım.</verse>
				<verse number="3">Size zayıflık ve korku içinde geldim, tir tir titriyordum!</verse>
				<verse number="4">Sözüm ve bildirim, insan bilgeliğinin ikna edici sözlerine değil, Ruh’un kanıtlayıcı gücüne dayanıyordu.</verse>
				<verse number="5">Öyle ki, imanınız insan bilgeliğine değil, Tanrı gücüne dayansın.</verse>
				<verse number="6">Gerçi olgun kişiler arasında bilgece sözler söylüyoruz; ama bu bilgelik ne şimdiki çağın, ne de bu çağın gelip geçici önderlerinin bilgeliğidir.</verse>
				<verse number="7">Tanrı’nın saklı bilgeliğinden gizemli biçimde söz ediyoruz. Zamanın başlangıcından önce Tanrı’nın bizim yüceliğimiz için belirlediği bu bilgeliği bu çağın önderlerinden hiçbiri anlamadı. Anlasalardı yüce Rab’bi çarmıha germezlerdi.</verse>
				<verse number="8">Tanrı’nın saklı bilgeliğinden gizemli biçimde söz ediyoruz. Zamanın başlangıcından önce Tanrı’nın bizim yüceliğimiz için belirlediği bu bilgeliği bu çağın önderlerinden hiçbiri anlamadı. Anlasalardı yüce Rab’bi çarmıha germezlerdi.</verse>
				<verse number="9">Yazılmış olduğu gibi, “Tanrı’nın kendisini sevenler için hazırladıklarını Hiçbir göz görmedi, Hiçbir kulak duymadı, Hiçbir insan yüreği kavramadı.”</verse>
				<verse number="10">Oysa Tanrı Ruh aracılığıyla bunları bize açıkladı. Çünkü Ruh her şeyi, Tanrı’nın derin düşüncelerini bile araştırır.</verse>
				<verse number="11">İnsanın düşüncelerini, insanın içindeki ruhundan başka kim bilebilir? Bunun gibi, Tanrı’nın düşüncelerini de Tanrı’nın Ruhu’ndan başkası bilemez.</verse>
				<verse number="12">Tanrı’nın bize lütfettiklerini bilelim diye, bu dünyanın ruhunu değil, Tanrı’dan gelen Ruh’u aldık.</verse>
				<verse number="13">Ruhsal kişilere ruhsal gerçekleri açıklarken, Tanrı’nın lütfettiklerini insan bilgeliğinin öğrettiği sözlerle değil, Ruh’un öğrettiği sözlerle bildiririz.</verse>
				<verse number="14">Doğal kişi, Tanrı’nın Ruhu’yla ilgili gerçekleri kabul etmez. Çünkü bunlar ona saçma gelir, ruhça değerlendirildikleri için bunları anlayamaz.</verse>
				<verse number="15">Ruhsal kişi her konuda yargı yürütebilir, ama kimse onun hakkında yargı yürütemez.</verse>
				<verse number="16">“Rab’bin düşüncesini kim bildi ki, O’na öğüt verebilsin?” Oysa biz Mesih’in düşüncesine sahibiz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Kardeşler, ben sizinle ruhsal kişilerle konuşur gibi konuşamadım. Benliğe uyanlarla, Mesih’te henüz bebeklik çağında olanlarla konuşur gibi konuştum.</verse>
				<verse number="2">Size süt verdim, katı yiyecek değil. Çünkü katı yiyeceği henüz yiyemiyordunuz. Şimdi bile yiyemezsiniz.</verse>
				<verse number="3">Çünkü hâlâ benliğe uyuyorsunuz. Aranızda kıskançlık ve çekişme olması, benliğe uyduğunuzu, öbür insanlar gibi yaşadığınızı göstermiyor mu?</verse>
				<verse number="4">Biriniz, “Ben Pavlus yanlısıyım”, ötekiniz, “Ben Apollos yanlısıyım” diyorsa, öbür insanlardan ne farkınız kalır?</verse>
				<verse number="5">Apollos kim, Pavlus kim? İman etmenize aracı olmuş hizmetkârlardır. Rab her birimize bir görev vermiştir.</verse>
				<verse number="6">Tohumu ben ektim, Apollos suladı. Ama Tanrı büyüttü.</verse>
				<verse number="7">Önemli olan, eken ya da sulayan değil, ekileni büyüten Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="8">Ekenle sulayanın değeri birdir. Her biri kendi emeğinin karşılığını alacaktır.</verse>
				<verse number="9">Biz Tanrı’nın emektaşlarıyız. Sizler de Tanrı’nın tarlası, Tanrı’nın binasısınız.</verse>
				<verse number="10">Tanrı’nın bana lütfettiği görev uyarınca bilge bir mimar gibi temel attım, başkaları da bu temel üzerine inşa ediyor. Herkes nasıl inşa ettiğine dikkat etsin.</verse>
				<verse number="11">Çünkü hiç kimse atılan temelden, yani İsa Mesih’ten başka bir temel atamaz.</verse>
				<verse number="12">Bu temel üzerine kimi altın, gümüş ya da değerli taşlarla, kimi de tahta, ot ya da kamışla inşa edecek.</verse>
				<verse number="13">Herkesin yaptığı iş belli olacak, yargı günü ortaya çıkacak. Herkesin işi ateşle açığa vurulacak. Ateş her işin niteliğini sınayacak.</verse>
				<verse number="14">Bir kimsenin inşa ettikleri ateşe dayanırsa, o kimse ödülünü alacak.</verse>
				<verse number="15">Yaptıkları yanarsa, zarar edecek. Kendisi kurtulacak, ama ateşten geçmiş gibi olacaktır.</verse>
				<verse number="16">Tanrı’nın tapınağı olduğunuzu, Tanrı’nın Ruhu’nun sizde yaşadığını bilmiyor musunuz?</verse>
				<verse number="17">Kim Tanrı’nın tapınağını yıkarsa, Tanrı da onu yıkacak. Çünkü Tanrı’nın tapınağı kutsaldır ve o tapınak sizsiniz.</verse>
				<verse number="18">Kimse kendini aldatmasın. Aranızdan biri bu çağın ölçülerine göre kendini bilge sanıyorsa, bilge olmak için “akılsız” olsun!</verse>
				<verse number="19">Çünkü bu dünyanın bilgeliği Tanrı’nın gözünde akılsızlıktır. Yazılmış olduğu gibi, “O, bilgeleri kurnazlıklarında yakalar.”</verse>
				<verse number="20">Yine, “Rab bilgelerin düşüncelerinin boş olduğunu bilir” diye yazılmıştır.</verse>
				<verse number="21">Bu nedenle hiç kimse insanlarla övünmesin. Çünkü her şey sizindir.</verse>
				<verse number="22">Pavlus, Apollos, Kefas, dünya, yaşam ve ölüm, şimdiki ve gelecek zaman, her şey sizindir.</verse>
				<verse number="23">Siz Mesih’insiniz, Mesih de Tanrı’nındır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Böylece insanlar bizi Mesih’in hizmetkârları ve Tanrı’nın sırlarının kâhyaları saysın.</verse>
				<verse number="2">Kâhyada aranan başlıca nitelik güvenilir olmasıdır.</verse>
				<verse number="3">Sizin tarafınızdan ya da olağan bir mahkeme tarafından yargılanırsam hiç aldırmam. Kendi kendimi de yargılamıyorum.</verse>
				<verse number="4">Kendimde bir kusur görmüyorum. Ama bu beni aklamaz. Beni yargılayan Rab’dir.</verse>
				<verse number="5">Bu nedenle, belirlenen zamandan önce hiçbir şeyi yargılamayın. Rab’bin gelişini bekleyin. O, karanlığın gizlediklerini aydınlığa çıkaracak, yüreklerdeki amaçları açığa vuracaktır. O zaman herkes Tanrı’dan payına düşen övgüyü alacaktır.</verse>
				<verse number="6">Kardeşler, bizden örnek alarak, “Yazılmış olanın dışına çıkmayın” sözünün anlamını öğrenmeniz için bu ilkeleri sizin yararınıza kendime ve Apollos’a uyguladım. Öyle ki, hiç kimse biriyle övünüp bir başkasını hor görmesin.</verse>
				<verse number="7">Seni başkasından üstün kılan kim? Tanrı’dan almadığın neyin var ki? Madem aldın, niçin almamış gibi övünüyorsun?</verse>
				<verse number="8">Zaten tok ve zenginsiniz! Biz olmadan krallar olmuşsunuz! Keşke gerçekten krallar olsaydınız da, biz de sizinle birlikte krallık etseydik!</verse>
				<verse number="9">Kanımca Tanrı biz elçileri, en geriden gelen ölüm hükümlüleri gibi gözler önüne serdi. Hem melekler hem insanlar için, bütün evren için seyirlik oyun olduk.</verse>
				<verse number="10">Biz Mesih uğruna akılsızız, ama siz Mesih’te akıllısınız! Biz zayıfız, siz güçlüsünüz! Siz saygıdeğer kişilersiniz, bizse değersiziz!</verse>
				<verse number="11">Şu ana dek aç, susuz, çıplağız. Dövülüyoruz, barınacak yerimiz yok.</verse>
				<verse number="12">Kendi ellerimizle çalışıp emek veriyoruz. Bize sövenlere iyilik diliyoruz, zulmedilince sabrediyoruz.</verse>
				<verse number="13">İftiraya uğrayınca tatlılıkla karşılık veriyoruz. Şu ana dek adeta dünyanın süprüntüsü, her şeyin döküntüsü olduk.</verse>
				<verse number="14">Bunları sizi utandırmak için değil, siz sevgili çocuklarımı uyarmak için yazıyorum.</verse>
				<verse number="15">Çünkü Mesih’in yolunda sayısız eğiticiniz olsa da çok sayıda babanız yoktur. Size Müjde’yi ulaştırmakla Mesih İsa’da manevi babanız oldum.</verse>
				<verse number="16">Bu nedenle beni örnek almaya çağırıyorum sizi.</verse>
				<verse number="17">Rab’be sadık olan sevgili çocuğum Timoteos’u bu amaçla size gönderiyorum. Her yerde, her kilisede öğrettiğim ve Mesih’te izlediğim yolları o size anımsatacaktır.</verse>
				<verse number="18">Bazılarınız yanınıza gelmeyeceğimi sanarak küstahlaşıyor.</verse>
				<verse number="19">Ama Rab dilerse yakında yanınıza geleceğim. O zaman bu küstahların söylediklerini değil, güçlerinin ne olduğunu öğreneceğim.</verse>
				<verse number="20">Çünkü Tanrı’nın Egemenliği lafta değil, güçtedir.</verse>
				<verse number="21">Ne istiyorsunuz? Size sopayla mı geleyim, yoksa sevgi ve yumuşak bir ruhla mı?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Aranızda fuhuş olduğu söyleniyor, üstelik putperestler arasında bile rastlanmayan türden bir fuhuş! Biri babasının karısını almış.</verse>
				<verse number="2">Siz hâlâ böbürleniyorsunuz! Oysa yas tutup bu işi yapanı aranızdan atmanız gerekmez miydi?</verse>
				<verse number="3">Bedence olmasa da ruhça aranızdayım. Bu suçu işleyeni, aranızdaymışım gibi Rabbimiz İsa’nın adıyla zaten yargılamış bulunuyorum. Ben ruhça aranızdayken Rabbimiz İsa’nın gücüyle toplandığınız zaman, bedeninin yok olması için bu adamı Şeytan’a teslim edin ki, Rab İsa’nın gününde ruhu kurtulabilsin.</verse>
				<verse number="4">Bedence olmasa da ruhça aranızdayım. Bu suçu işleyeni, aranızdaymışım gibi Rabbimiz İsa’nın adıyla zaten yargılamış bulunuyorum. Ben ruhça aranızdayken Rabbimiz İsa’nın gücüyle toplandığınız zaman, bedeninin yok olması için bu adamı Şeytan’a teslim edin ki, Rab İsa’nın gününde ruhu kurtulabilsin.</verse>
				<verse number="5">Bedence olmasa da ruhça aranızdayım. Bu suçu işleyeni, aranızdaymışım gibi Rabbimiz İsa’nın adıyla zaten yargılamış bulunuyorum. Ben ruhça aranızdayken Rabbimiz İsa’nın gücüyle toplandığınız zaman, bedeninin yok olması için bu adamı Şeytan’a teslim edin ki, Rab İsa’nın gününde ruhu kurtulabilsin.</verse>
				<verse number="6">Övünmeniz yersizdir. Azıcık mayanın bütün hamuru kabarttığını bilmiyor musunuz?</verse>
				<verse number="7">Yeni bir hamur olabilmek için eski mayadan arınıp temizlenin. Zaten mayasızsınız. Çünkü Fısıh kuzumuz Mesih kurban edildi.</verse>
				<verse number="8">Bunun için eski mayayla –kin ve kötülük mayasıyla– değil, içtenliğin ve dürüstlüğün mayasız ekmeğiyle bayram edelim.</verse>
				<verse number="9">Mektubumda size fuhuş yapanlarla arkadaşlık etmemenizi yazdım.</verse>
				<verse number="10">Kuşkusuz dünyadaki ahlaksızları, açgözlüleri, soyguncuları ya da putperestleri demek istemedim. Öyle olsaydı, dünyadan ayrılmak zorunda kalırdınız!</verse>
				<verse number="11">Ama şimdi size şunu yazıyorum: Kardeş diye bilinirken fuhuş yapan, açgözlü, putperest, sövücü, ayyaş ya da soyguncu olanla arkadaşlık etmeyin, böyle biriyle yemek bile yemeyin.</verse>
				<verse number="12">İnanlılar topluluğunun dışındakileri yargılamaya benim ne hakkım var? Sizin de yargılamanız gereken kişiler topluluğun içindekiler değil mi?</verse>
				<verse number="13">Topluluğun dışında kalanları Tanrı yargılar. “Kötü adamı aranızdan kovun!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Sizden birinin öbürüne karşı bir davası varsa kutsallar önünde değil de, imansızlar önünde yargılanmaya cesaret eder mi?</verse>
				<verse number="2">Kutsalların dünyayı yargılayacağını bilmiyor musunuz? Madem dünyayı yargılayacaksınız, böyle önemsiz davaları görmeye yeterli değil misiniz?</verse>
				<verse number="3">Bu yaşamla ilgili davalar bir yana, melekleri bile yargılayacağımızı bilmiyor musunuz?</verse>
				<verse number="4">Bu yaşamla ilgili davalarınız olduğunda, inanlılar topluluğunda en önemsiz sayılanları mı yargıç atıyorsunuz?</verse>
				<verse number="5">Sizi utandırmak için söylüyorum bunu. Kardeşler arasındaki davalarda yargıçlık edecek kadar bilge biri yok mu aranızda?</verse>
				<verse number="6">Kardeş kardeşe karşı dava açıyor, üstelik imansızlar önünde!</verse>
				<verse number="7">Aslında birbirinizden davacı olmanız bile sizin için düpedüz yenilgidir. Haksızlığa uğrasanız daha iyi olmaz mı? Dolandırılsanız daha iyi olmaz mı?</verse>
				<verse number="8">Bunun yerine, siz kendiniz haksızlık edip başkasını dolandırıyorsunuz. Üstelik bunu kardeşlerinize yapıyorsunuz.</verse>
				<verse number="9">Günahkârların, Tanrı Egemenliği’ni miras almayacağını bilmiyor musunuz? Aldanmayın! Ne fuhuş yapanlar Tanrı’nın Egemenliği’ni miras alacaktır, ne puta tapanlar, ne zina edenler, ne oğlanlar, ne oğlancılar, ne hırsızlar, ne açgözlüler, ne ayyaşlar, ne sövücüler, ne de soyguncular.</verse>
				<verse number="10">Günahkârların, Tanrı Egemenliği’ni miras almayacağını bilmiyor musunuz? Aldanmayın! Ne fuhuş yapanlar Tanrı’nın Egemenliği’ni miras alacaktır, ne puta tapanlar, ne zina edenler, ne oğlanlar, ne oğlancılar, ne hırsızlar, ne açgözlüler, ne ayyaşlar, ne sövücüler, ne de soyguncular.</verse>
				<verse number="11">Bazılarınız böyleydiniz; ama yıkandınız, kutsal kılındınız, Rab İsa Mesih adıyla ve Tanrımız’ın Ruhu aracılığıyla aklandınız.</verse>
				<verse number="12">“Bana her şey serbest” diyorsunuz, ama her şey yararlı değildir. “Bana her şey serbest” diyorsunuz, ama hiçbir şeyin tutsağı olmayacağım.</verse>
				<verse number="13">“Yemek mide için, mide de yemek içindir” diyorsunuz, ama Tanrı hem mideyi hem de yemeği ortadan kaldıracaktır. Beden fuhuş için değil, Rab içindir. Rab de beden içindir.</verse>
				<verse number="14">Rab’bi dirilten Tanrı, kudretiyle bizi de diriltecek.</verse>
				<verse number="15">Bedenlerinizin Mesih’in üyeleri olduğunu bilmiyor musunuz? Mesih’in üyelerini alıp bir fahişenin üyeleri mi yapayım? Asla!</verse>
				<verse number="16">Yoksa fahişeyle birleşenin, onunla tek beden olduğunu bilmiyor musunuz? Çünkü “İkisi tek beden olacak” deniyor.</verse>
				<verse number="17">Rab’le birleşen kişiyse O’nunla tek ruh olur.</verse>
				<verse number="18">Fuhuştan kaçının. İnsanın işlediği bütün öbür günahlar bedenin dışındadır; ama fuhuş yapan, kendi bedenine karşı günah işler.</verse>
				<verse number="19">Bedeninizin, Tanrı’dan aldığınız ve içinizdeki Kutsal Ruh’un tapınağı olduğunu bilmiyor musunuz? Kendinize ait değilsiniz.</verse>
				<verse number="20">Bir bedel karşılığı satın alındınız; onun için Tanrı’yı bedeninizde yüceltin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Şimdi bana yazdığınız konulara gelelim: “Erkeğin kadına dokunmaması iyidir” diyorsunuz.</verse>
				<verse number="2">Ama fuhuştan ötürü her erkek karısıyla, her kadın da kocasıyla yaşasın.</verse>
				<verse number="3">Erkek karısına, kadın da kocasına hakkını versin.</verse>
				<verse number="4">Kadının bedeni kendisine değil, kocasına aittir. Bunun gibi, erkeğin bedeni de kendisine değil, karısına aittir.</verse>
				<verse number="5">Geçici bir süre için anlaşıp kendinizi duaya vermekten başka bir nedenle birbirinizi mahrum etmeyin. Sonra yine birleşin ki, kendinizi denetleyemediğiniz için Şeytan sizi ayartmasın.</verse>
				<verse number="6">Bunu bir buyruk olarak değil, bir uzlaşma yolu olarak söylüyorum.</verse>
				<verse number="7">Herkesin benim gibi olmasını dilerdim. Ama herkesin Tanrı’dan aldığı ruhsal bir armağanı vardır; kiminin şöyle, kiminin böyle.</verse>
				<verse number="8">Yine de evli olmayanlarla dul kadınlara şunu söyleyeyim: Benim gibi kalsalar kendileri için iyi olur.</verse>
				<verse number="9">Ama kendilerini denetleyemiyorlarsa, evlensinler. Çünkü için için yanmaktansa evlenmek daha iyidir.</verse>
				<verse number="10">Evlilereyse şunu buyuruyorum, daha doğrusu Rab buyuruyor: Kadın kocasından ayrılmasın.</verse>
				<verse number="11">Ayrılırsa evlenmesin, ya da kocasıyla barışsın. Erkek de karısını boşamasın.</verse>
				<verse number="12">Geri kalanlara Rab değil, ben söylüyorum: Eğer bir kardeşin karısı iman etmemişse ama kendisiyle yaşamaya razıysa, onu boşamasın.</verse>
				<verse number="13">Bir kadının kocası iman etmemişse ama kendisiyle yaşamaya razıysa, kadın onu boşamasın.</verse>
				<verse number="14">Çünkü iman etmemiş koca karısı aracılığıyla, iman etmemiş kadın da imanlı kocası aracılığıyla kutsanır. Yoksa çocuklarınız murdar olurdu. Ama şimdi kutsaldırlar.</verse>
				<verse number="15">İman etmeyen ayrılırsa ayrılsın. Kardeş ya da kızkardeş böyle durumlarda özgürdür. Tanrı sizi barış içinde yaşamaya çağırdı.</verse>
				<verse number="16">Ey kadın, kocanı kurtarıp kurtaramayacağını nereden biliyorsun? Ey erkek, karını kurtarıp kurtaramayacağını nereden biliyorsun?</verse>
				<verse number="17">Ancak herkes Rab’bin kendisi için belirlediği duruma uygun biçimde, Tanrı’dan aldığı çağrıya göre yaşasın. Bunu bütün kiliselere buyuruyorum.</verse>
				<verse number="18">Biri sünnetliyken mi çağrıldı, sünnetsiz olmasın. Bir başkası sünnetsizken mi çağrıldı, sünnet olmasın.</verse>
				<verse number="19">Sünnetli olup olmamak önemli değildir. Önemli olan, Tanrı’nın buyruklarını yerine getirmektir.</verse>
				<verse number="20">Herkes ne durumda çağrıldıysa, o durumda kalsın.</verse>
				<verse number="21">Köleyken mi çağrıldın, üzülme. Ama özgür olabilirsen, fırsatı kaçırma!</verse>
				<verse number="22">Çünkü Rab’bin çağrısını aldığı zaman köle olan kimse, şimdi Rab’bin özgürüdür. Özgürken çağrılan kişi de Mesih’in kölesidir.</verse>
				<verse number="23">Bir bedel karşılığı satın alındınız, insanlara köle olmayın.</verse>
				<verse number="24">Kardeşler, herkes ne durumda çağrıldıysa, Tanrı önünde o durumda kalsın.</verse>
				<verse number="25">Kızlara gelince, Rab’den onlarla ilgili bir buyruk almış değilim. Ama Rab’bin merhameti sayesinde güvenilir biri olarak düşündüklerimi söylüyorum.</verse>
				<verse number="26">Öyle sanıyorum ki, şimdiki sıkıntılar nedeniyle insanın olduğu gibi kalması iyidir.</verse>
				<verse number="27">Karın varsa, boşanmayı isteme. Karın yoksa, kendine eş arama.</verse>
				<verse number="28">Ama evlenirsen günah işlemiş olmazsın. Bir kız da evlenirse günah işlemiş olmaz. Ne var ki, evlenenler bu yaşamda sıkıntılarla karşılaşacak. Ben sizi bu sıkıntılardan esirgemek istiyorum.</verse>
				<verse number="29">Kardeşler, şunu demek istiyorum: Zaman daralmıştır. Bundan böyle, karısı olanlar karıları yokmuş gibi, yas tutanlar yas tutmuyormuş gibi, sevinenler sevinmiyormuş gibi, mal alanlar malları yokmuş gibi, dünyadan yararlananlar alabildiğine yararlanmıyormuş gibi olsun. Çünkü dünyanın şimdiki hali geçicidir.</verse>
				<verse number="30">Kardeşler, şunu demek istiyorum: Zaman daralmıştır. Bundan böyle, karısı olanlar karıları yokmuş gibi, yas tutanlar yas tutmuyormuş gibi, sevinenler sevinmiyormuş gibi, mal alanlar malları yokmuş gibi, dünyadan yararlananlar alabildiğine yararlanmıyormuş gibi olsun. Çünkü dünyanın şimdiki hali geçicidir.</verse>
				<verse number="31">Kardeşler, şunu demek istiyorum: Zaman daralmıştır. Bundan böyle, karısı olanlar karıları yokmuş gibi, yas tutanlar yas tutmuyormuş gibi, sevinenler sevinmiyormuş gibi, mal alanlar malları yokmuş gibi, dünyadan yararlananlar alabildiğine yararlanmıyormuş gibi olsun. Çünkü dünyanın şimdiki hali geçicidir.</verse>
				<verse number="32">Kaygısız olmanızı istiyorum. Evli olmayan erkek, Rab’bi nasıl hoşnut edeceğini düşünerek Rab’bin işleri için kaygılanır.</verse>
				<verse number="33">Evli erkekse karısını nasıl hoşnut edeceğini düşünerek dünya işleri için kaygılanır.</verse>
				<verse number="34">Böylece ilgisi bölünür. Evli olmayan kadın ya da kız hem bedence hem ruhça kutsal olmak amacıyla Rab’bin işleri için kaygılanır. Evli kadınsa kocasını nasıl hoşnut edeceğini düşünerek dünya işleri için kaygılanır.</verse>
				<verse number="35">Bunu sizin iyiliğiniz için söylüyorum, özgürlüğünüzü kısıtlamak için değil. İlginizi dağıtmadan, Rab’be adanmış olarak, O’na yaraşır biçimde yaşamanızı istiyorum.</verse>
				<verse number="36">Bir kimse nişanlı olduğu kıza yakışıksız davrandığını düşünüyorsa, aşırı tutkuları varsa ve evlenmesi gerekiyorsa, istediğini yapsın, günah işlemiş olmaz; evlensinler.</verse>
				<verse number="37">Ama zorunluluk altında bulunmayan, yüreği kararlı, istediğini yapabilecek durumdaki kişi, nişanlısıyla evlenmemeye yüreğinde karar vermişse, iyi eder.</verse>
				<verse number="38">Kısacası nişanlısıyla evlenen iyi eder, evlenmeyense daha iyi eder.</verse>
				<verse number="39">Kadın, kocası yaşadıkça kocasına bağlıdır. Kocası ölürse dilediği kimseyle evlenmekte özgürdür; yeter ki, o kişi Rab’be ait biri olsun.</verse>
				<verse number="40">Ama dul kadın, olduğu gibi kalırsa daha mutlu olur. Ben böyle düşünüyorum ve sanırım bende de Tanrı’nın Ruhu vardır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Şimdi putlara sunulan kurbanların etine gelelim. “Hepimizin bilgisi var” diyorsunuz, bunu biliyoruz. Bilgi insanı böbürlendirir, sevgiyse geliştirir.</verse>
				<verse number="2">Bir şey bildiğini sanan, henüz bilmesi gerektiği gibi bilmiyordur.</verse>
				<verse number="3">Ama Tanrı’yı seveni Tanrı bilir.</verse>
				<verse number="4">Putlara sunulan kurban etinin yenmesine gelince, biliyoruz ki, “Dünyada put bir hiçtir” ve “Birden fazla Tanrı yoktur”.</verse>
				<verse number="5">Yerde ya da gökte ilah diye adlandırılanlar varsa da –nitekim pek çok “ilah”, pek çok “rab” vardır– bizim için tek bir Tanrı Baba vardır. O her şeyin kaynağıdır, bizler O’nun için yaşıyoruz. Tek bir Rab var, O da İsa Mesih’tir. Her şey O’nun aracılığıyla yaratıldı, biz de O’nun aracılığıyla yaşıyoruz.</verse>
				<verse number="6">Yerde ya da gökte ilah diye adlandırılanlar varsa da –nitekim pek çok “ilah”, pek çok “rab” vardır– bizim için tek bir Tanrı Baba vardır. O her şeyin kaynağıdır, bizler O’nun için yaşıyoruz. Tek bir Rab var, O da İsa Mesih’tir. Her şey O’nun aracılığıyla yaratıldı, biz de O’nun aracılığıyla yaşıyoruz.</verse>
				<verse number="7">Ne var ki, herkes bu bilgiye sahip değildir. Hâlâ putperest alışkanlıklarının etkisinde kalan bazıları, yedikleri etin puta sunulduğunu düşünüyorlar. Vicdanları zayıf olduğu için lekeleniyor.</verse>
				<verse number="8">Yiyecek bizi Tanrı’ya yaklaştırmaz. Yemezsek bir kaybımız olmaz, yersek de bir kazancımız olmaz.</verse>
				<verse number="9">Yalnız dikkat edin, bu özgürlüğünüz vicdanı zayıf olanların sürçmesine neden olmasın.</verse>
				<verse number="10">Eğer zayıf vicdanlı biri, bilgili olan seni bir put tapınağında sofraya oturmuş görürse, puta sunulan kurbanın etini yemek için cesaret almaz mı?</verse>
				<verse number="11">Sonuçta bu zayıf vicdanlı kişi, Mesih’in uğruna öldüğü bu kardeş, senin bilgin yüzünden mahvolur!</verse>
				<verse number="12">Bu şekilde kardeşlere karşı günah işleyip onların zayıf vicdanlarını yaralayarak Mesih’e karşı günah işlemiş olursunuz.</verse>
				<verse number="13">Bu nedenle, yediğim şey kardeşimin sendeleyip düşmesine yol açacaksa, kardeşimin düşmemesi için bir daha et yemeyeceğim.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Özgür değil miyim? Elçi değil miyim? Rabbimiz İsa’yı görmedim mi? Sizler Rab yolunda verdiğim emeğin ürünü değil misiniz?</verse>
				<verse number="2">Başkaları için elçi değilsem bile, sizler için elçiyim ya! Rab yolunda elçiliğimin kanıtı sizsiniz.</verse>
				<verse number="3">Beni sorguya çekenlere karşı kendimi böyle savunurum.</verse>
				<verse number="4">Yiyip içmeye hakkımız yok mu bizim?</verse>
				<verse number="5">Öbür elçiler gibi, Rab’bin kardeşleri ve Kefas gibi, yanımızda imanlı bir eş gezdirmeye hakkımız yok mu?</verse>
				<verse number="6">Geçimi için çalışması gereken yalnız Barnaba’yla ben miyim?</verse>
				<verse number="7">Kim kendi parasıyla askerlik yapar? Kim bağ diker de ürününü yemez? Kim sürüyü güder de sütünden içmez?</verse>
				<verse number="8">İnsansal açıdan mı söylüyorum bunları? Kutsal Yasa da aynı şeyleri söylemiyor mu?</verse>
				<verse number="9">Musa’nın Yasası’nda, “Harman döven öküzün ağzını bağlamayacaksın” diye yazılmıştır. Tanrı’nın kaygısı öküzler mi, yoksa bunu özellikle bizim için mi söylüyor? Kuşkusuz, bizim için yazılmıştır bu. Çünkü çift sürenin umutla sürmesi, harman dövenin de harmana ortak olma umuduyla dövmesi gerekir.</verse>
				<verse number="10">Musa’nın Yasası’nda, “Harman döven öküzün ağzını bağlamayacaksın” diye yazılmıştır. Tanrı’nın kaygısı öküzler mi, yoksa bunu özellikle bizim için mi söylüyor? Kuşkusuz, bizim için yazılmıştır bu. Çünkü çift sürenin umutla sürmesi, harman dövenin de harmana ortak olma umuduyla dövmesi gerekir.</verse>
				<verse number="11">Aranıza ruhsal tohumlar ektiysek, sizden maddesel bir harman biçmemiz çok mu?</verse>
				<verse number="12">Başkalarının sizden yardım almaya hakları varsa, bizim daha çok hakkımız yok mu? Ama biz bu hakkımızı kullanmadık. Mesih Müjdesi’nin yayılmasına engel olmayalım diye her şeye katlanıyoruz.</verse>
				<verse number="13">Tapınakta çalışanların tapınaktan beslendiklerini, sunakta görevli olanların da sunakta adanan adaklardan pay aldıklarını bilmiyor musunuz?</verse>
				<verse number="14">Bunun gibi, Rab Müjde’yi yayanların da geçimlerini Müjde’den sağlamasını buyurdu.</verse>
				<verse number="15">Ama ben bu haklardan hiçbirini kullanmış değilim. Bunlar bana sağlansın diye de yazmıyorum. Bunu yapmaktansa ölmeyi yeğlerim. Kimse beni bu övünçten yoksun bırakmayacaktır!</verse>
				<verse number="16">Müjde’yi yayıyorum diye övünmeye hakkım yok. Çünkü bunu yapmakla yükümlüyüm. Müjde’yi yaymazsam vay halime!</verse>
				<verse number="17">Eğer Müjde’yi gönülden yayarsam, ödülüm olur; gönülsüzce yayarsam, yalnızca bana emanet edilen görevi yapmış olurum.</verse>
				<verse number="18">Peki, ödülüm nedir? Müjde’yi karşılıksız yaymak ve böylece Müjde’yi yaymaktan doğan hakkımı kullanmamaktır.</verse>
				<verse number="19">Ben özgürüm, kimsenin kölesi değilim. Ama daha çok kişi kazanayım diye herkesin kölesi oldum.</verse>
				<verse number="20">Yahudiler’i kazanmak için Yahudiler’e Yahudi gibi davrandım. Kendim Kutsal Yasa’nın denetimi altında olmadığım halde, Yasa altında olanları kazanmak için onlara Yasa altındaymışım gibi davrandım.</verse>
				<verse number="21">Tanrı’nın Yasası’na sahip olmayan biri değilim, Mesih’in Yasası altındayım. Buna karşın, Yasa’ya sahip olmayanları kazanmak için Yasa’ya sahip değilmişim gibi davrandım.</verse>
				<verse number="22">Güçsüzleri kazanmak için onlarla güçsüz oldum. Ne yapıp yapıp bazılarını kurtarmak için herkesle her şey oldum.</verse>
				<verse number="23">Bunların hepsini Müjde’de payım olsun diye, Müjde uğruna yapıyorum.</verse>
				<verse number="24">Koşu alanında yarışanların hepsi koştuğu halde ödülü bir kişinin kazandığını bilmiyor musunuz? Öyle koşun ki ödülü kazanasınız.</verse>
				<verse number="25">Yarışa katılan herkes kendini her yönden denetler. Böyleleri bunu çürüyüp gidecek bir defne tacı kazanmak için yaparlar. Bizse hiç çürümeyecek bir taç için yapıyoruz.</verse>
				<verse number="26">Bunun içindir ki, amaçsızca koşan biri gibi koşmuyorum. Yumruğumu havayı döver gibi boşa atmıyorum.</verse>
				<verse number="27">Müjde’yi başkalarına duyurduktan sonra kendim reddedilmemek için bedenime eziyet çektirip onu köle ediyorum.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Kardeşler, atalarımızın hepsinin bulut altında korunduğunu ve hepsinin denizden geçtiğini bilmenizi istiyorum.</verse>
				<verse number="2">Musa’ya bağlanmak üzere hepsi bulutta ve denizde vaftiz edildi.</verse>
				<verse number="3">Hepsi aynı ruhsal yiyeceği yedi;</verse>
				<verse number="4">hepsi aynı ruhsal içeceği içti. Artlarından gelen ruhsal kayadan içtiler; o kaya Mesih’ti.</verse>
				<verse number="5">Ne var ki, Tanrı onların çoğundan hoşnut değildi; nitekim cesetleri çöle serildi.</verse>
				<verse number="6">Bu olaylar, onlar gibi kötü şeylere özlem duymamamız için bize ders olsun diye oldu.</verse>
				<verse number="7">Onlardan bazıları gibi puta tapanlar olmayın. Nitekim şöyle yazılmıştır: “Halk yiyip içmeye oturdu, sonra kalkıp çılgınca eğlendi.”</verse>
				<verse number="8">Onlardan bazıları gibi fuhuş yapmayalım. Fuhuş yapanların yirmi üç bini bir günde yok oldu.</verse>
				<verse number="9">Yine bazıları gibi Rab’bi denemeyelim. Böyle yapanları yılanlar öldürdü.</verse>
				<verse number="10">Kimileri gibi de söylenip durmayın. Söylenenleri ölüm meleği öldürdü.</verse>
				<verse number="11">Bu olaylar başkalarına ders olsun diye onların başına geldi; çağların sonuna ulaşmış olan bizleri uyarmak için yazıya geçirildi.</verse>
				<verse number="12">Onun için, ayakta sağlam durduğunu sanan dikkat etsin, düşmesin!</verse>
				<verse number="13">Herkesin karşılaştığı denemelerden başka denemelerle karşılaşmadınız. Tanrı güvenilirdir, gücünüzü aşan biçimde denenmenize izin vermez. Dayanabilmeniz için denemeyle birlikte çıkış yolunu da sağlayacaktır.</verse>
				<verse number="14">Bu nedenle, sevgili kardeşlerim, putperestlikten kaçının.</verse>
				<verse number="15">Aklı başında insanlarla konuşur gibi konuşuyorum. Söylediklerimi kendiniz tartın.</verse>
				<verse number="16">Tanrı’ya şükrettiğimiz şükran kâsesiyle Mesih’in kanına paydaş olmuyor muyuz? Bölüp yediğimiz ekmekle Mesih’in bedenine paydaş olmuyor muyuz?</verse>
				<verse number="17">Ekmek bir olduğu gibi, biz de çok olduğumuz halde bir bedeniz. Çünkü hepimiz bir ekmeği paylaşıyoruz.</verse>
				<verse number="18">İsrail halkına bakın; kurban etini yiyenler sunağa paydaş değil midir?</verse>
				<verse number="19">Öyleyse ne demek istiyorum? Puta sunulan kurban etinin bir özelliği mi var? Ya da putun bir önemi mi var?</verse>
				<verse number="20">Hayır, yok! Dediğim şu: Putperestler kurbanlarını Tanrı’ya değil, cinlere sunuyorlar. Cinlerle paydaş olmanızı istemem.</verse>
				<verse number="21">Hem Rab’bin, hem cinlerin kâsesinden içemezsiniz; hem Rab’bin, hem cinlerin sofrasına ortak olamazsınız.</verse>
				<verse number="22">Yoksa Rab’bi kıskandırmaya mı çalışıyoruz? Biz O’ndan daha mı güçlüyüz?</verse>
				<verse number="23">“Her şey serbest” diyorsunuz, ama her şey yararlı değildir. “Her şey serbest” diyorsunuz, ama her şey yapıcı değildir.</verse>
				<verse number="24">Herkes kendi yararını değil, başkalarının yararını gözetsin.</verse>
				<verse number="25">Kasaplar çarşısında satılan her eti vicdan sorunu yapmadan, sorgusuz sualsiz yiyin.</verse>
				<verse number="26">Çünkü “Yeryüzü ve içindeki her şey Rab’bindir.”</verse>
				<verse number="27">İman etmemiş biri sizi yemeğe çağırır, siz de gitmek isterseniz, önünüze konulan her şeyi vicdan sorunu yapmadan, sorgusuz sualsiz yiyin.</verse>
				<verse number="28">Ama biri size, “Bu kurban etidir” derse, hem bunu söyleyen için, hem de vicdan huzuru için yemeyin.</verse>
				<verse number="29">Senin değil, öbür adamın vicdan huzuru için demek istiyorum. Benim özgürlüğümü neden başkasının vicdanı yargılasın?</verse>
				<verse number="30">Şükrederek yemeğe katılırsam, şükrettiğim yiyecekten ötürü neden kınanayım?</verse>
				<verse number="31">Sonuç olarak, ne yer ne içerseniz, ne yaparsanız, her şeyi Tanrı’nın yüceliği için yapın.</verse>
				<verse number="32">Yahudiler’in, Grekler’in ya da Tanrı topluluğunun tökezleyip düşmesine neden olmayın.</verse>
				<verse number="33">Ben de kendi yararımı değil, kurtulsunlar diye birçoklarının yararını gözeterek herkesi her yönden hoşnut etmeye çalışıyorum.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Mesih’i örnek aldığım gibi, siz de beni örnek alın.</verse>
				<verse number="2">Her durumda beni anımsadığınız ve size ilettiğim öğretileri olduğu gibi koruduğunuz için sizi övüyorum.</verse>
				<verse number="3">Ama şunu da bilmenizi isterim: Her erkeğin başı Mesih, kadının başı erkek, Mesih’in başı da Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="4">Başına bir şey takıp dua ya da peygamberlik eden her erkek, başını küçük düşürür.</verse>
				<verse number="5">Ama başı açık dua ya da peygamberlik eden her kadın, başını küçük düşürür. Böylesinin, başı tıraş edilmiş bir kadından farkı yoktur.</verse>
				<verse number="6">Kadın başını açarsa, saçını kestirsin. Ama kadının saçını kestirmesi ya da tıraş etmesi ayıpsa, başını örtsün.</verse>
				<verse number="7">Erkek başını örtmemeli; o, Tanrı’nın benzeri ve yüceliğidir. Kadın da erkeğin yüceliğidir.</verse>
				<verse number="8">Çünkü erkek kadından değil, kadın erkekten yaratıldı.</verse>
				<verse number="9">Erkek kadın için değil, kadın erkek için yaratıldı.</verse>
				<verse number="10">Bu nedenle ve melekler uğruna kadının başı üzerinde yetkisi olmalıdır.</verse>
				<verse number="11">Ne var ki, Rab’de ne kadın erkekten ne de erkek kadından bağımsızdır.</verse>
				<verse number="12">Çünkü kadın erkekten yaratıldığı gibi, erkek de kadından doğar. Ama her şey Tanrı’dandır.</verse>
				<verse number="13">Siz kendiniz karar verin: Kadının açık başla Tanrı’ya dua etmesi uygun mu?</verse>
				<verse number="14">Doğanın kendisi bile size erkeğin uzun saçlı olmasının kendisini küçük düşürdüğünü, kadının uzun saçlı olmasının ise kendisini yücelttiğini öğretmiyor mu? Çünkü saç kadına örtü olarak verilmiştir.</verse>
				<verse number="15">Doğanın kendisi bile size erkeğin uzun saçlı olmasının kendisini küçük düşürdüğünü, kadının uzun saçlı olmasının ise kendisini yücelttiğini öğretmiyor mu? Çünkü saç kadına örtü olarak verilmiştir.</verse>
				<verse number="16">Bu konuda çekişmek isteyen varsa, şunu bilsin ki, bizim ya da Tanrı’nın kiliselerinin böyle bir alışkanlığı yoktur.</verse>
				<verse number="17">Toplantılarınız yarardan çok zarar getirdiği için aşağıdaki uyarıları yaparken sizi övemem.</verse>
				<verse number="18">Birincisi, toplulukça bir araya geldiğinizde aranızda ayrılıklar olduğunu duyuyorum. Buna biraz da inanıyorum.</verse>
				<verse number="19">Çünkü Tanrı’nın beğenisini kazananların belli olması için aranızda bölünmeler olması gerekiyor!</verse>
				<verse number="20">Toplandığınızda Rab’bin Sofrası’na katılmak için toplanmıyorsunuz.</verse>
				<verse number="21">Her biriniz ötekini beklemeden kendi yemeğini yiyor. Kimi aç kalıyor, kimi sarhoş oluyor.</verse>
				<verse number="22">Yiyip içmek için evleriniz yok mu? Tanrı’nın topluluğunu hor mu görüyorsunuz, yiyeceği olmayanları utandırmak mı istiyorsunuz? Size ne diyeyim? Sizi öveyim mi? Bu konuda övemem!</verse>
				<verse number="23">Size ilettiğimi ben Rab’den öğrendim. Ele verildiği gece Rab İsa eline ekmek aldı, şükredip ekmeği böldü ve şöyle dedi: “Bu sizin uğrunuza feda edilen bedenimdir. Beni anmak için böyle yapın.”</verse>
				<verse number="24">Size ilettiğimi ben Rab’den öğrendim. Ele verildiği gece Rab İsa eline ekmek aldı, şükredip ekmeği böldü ve şöyle dedi: “Bu sizin uğrunuza feda edilen bedenimdir. Beni anmak için böyle yapın.”</verse>
				<verse number="25">Aynı biçimde yemekten sonra kâseyi alıp şöyle dedi: “Bu kâse kanımla gerçekleşen yeni antlaşmadır. Her içtiğinizde beni anmak için böyle yapın.”</verse>
				<verse number="26">Bu ekmeği her yediğinizde ve bu kâseden her içtiğinizde, Rab’bin gelişine dek Rab’bin ölümünü ilan etmiş olursunuz.</verse>
				<verse number="27">Bu nedenle kim uygun olmayan biçimde ekmeği yer ya da Rab’bin kâsesinden içerse, Rab’bin bedenine ve kanına karşı suç işlemiş olur.</verse>
				<verse number="28">Kişi önce kendini sınasın, sonra ekmekten yiyip kâseden içsin.</verse>
				<verse number="29">Çünkü bedeni farketmeden yiyip içen, böyle yiyip içmekle kendi kendini mahkûm eder.</verse>
				<verse number="30">İşte bu yüzden birçoğunuz zayıf ve hastadır, bazılarınız da ölmüştür.</verse>
				<verse number="31">Kendimizi doğrulukla yargılasaydık, yargılanmazdık.</verse>
				<verse number="32">Dünyayla birlikte mahkûm olmayalım diye Rab bizi yargılayıp terbiye ediyor.</verse>
				<verse number="33">Öyleyse kardeşlerim, yemek için bir araya geldiğinizde birbirinizi bekleyin.</verse>
				<verse number="34">Aç olan karnını evde doyursun. Öyle ki, toplanmanız yargılanmanıza yol açmasın. Öbür sorunları ise geldiğimde çözerim.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Ruhsal armağanlara gelince, kardeşlerim, bu konuda bilgisiz kalmanızı istemem.</verse>
				<verse number="2">Biliyorsunuz, putperestken şöyle ya da böyle saptırılıp dilsiz putlara tapmaya yöneltilmiştiniz.</verse>
				<verse number="3">Bunun için bilmenizi isterim ki: Tanrı’nın Ruhu aracılığıyla konuşan hiç kimse, “İsa’ya lanet olsun!” demez. Kutsal Ruh’un aracılığı olmaksızın da kimse, “İsa Rab’dir” diyemez.</verse>
				<verse number="4">Çeşitli ruhsal armağanlar vardır, ama Ruh birdir.</verse>
				<verse number="5">Çeşitli görevler vardır, ama Rab birdir.</verse>
				<verse number="6">Çeşitli etkinlikler vardır, ama herkeste hepsini etkin kılan aynı Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="7">Herkesin ortak yararı için herkese Ruh’u belli eden bir yetenek veriliyor.</verse>
				<verse number="8">Ruh aracılığıyla birine bilgece konuşma yeteneği, ötekine aynı Ruh’tan bilgi iletme yeteneği, birine aynı Ruh aracılığıyla iman, ötekine aynı Ruh aracılığıyla hastaları iyileştirme armağanları, birine mucize yapma olanakları, birine peygamberlikte bulunma, birine ruhları ayırt etme, birine çeşitli dillerle konuşma, bir başkasına da bu dilleri çevirme armağanı veriliyor.</verse>
				<verse number="9">Ruh aracılığıyla birine bilgece konuşma yeteneği, ötekine aynı Ruh’tan bilgi iletme yeteneği, birine aynı Ruh aracılığıyla iman, ötekine aynı Ruh aracılığıyla hastaları iyileştirme armağanları, birine mucize yapma olanakları, birine peygamberlikte bulunma, birine ruhları ayırt etme, birine çeşitli dillerle konuşma, bir başkasına da bu dilleri çevirme armağanı veriliyor.</verse>
				<verse number="10">Ruh aracılığıyla birine bilgece konuşma yeteneği, ötekine aynı Ruh’tan bilgi iletme yeteneği, birine aynı Ruh aracılığıyla iman, ötekine aynı Ruh aracılığıyla hastaları iyileştirme armağanları, birine mucize yapma olanakları, birine peygamberlikte bulunma, birine ruhları ayırt etme, birine çeşitli dillerle konuşma, bir başkasına da bu dilleri çevirme armağanı veriliyor.</verse>
				<verse number="11">Bunların tümünü etkin kılan tek ve aynı Ruh’tur. Ruh bunları herkese dilediği gibi, ayrı ayrı dağıtır.</verse>
				<verse number="12">Beden bir olmakla birlikte birçok üyeden oluşur ve çok sayıdaki bu üyelerin hepsi tek bir beden oluşturur. Mesih de böyledir.</verse>
				<verse number="13">İster Yahudi ister Grek, ister köle ister özgür olalım, hepimiz bir beden olmak üzere aynı Ruh’ta vaftiz edildik ve hepimizin aynı Ruh’tan içmesi sağlandı.</verse>
				<verse number="14">İşte beden tek üyeden değil, birçok üyeden oluşur.</verse>
				<verse number="15">Ayak, “El olmadığım için bedene ait değilim” derse, bu onu bedenden ayırmaz.</verse>
				<verse number="16">Kulak, “Göz olmadığım için bedene ait değilim” derse, bu onu bedenden ayırmaz.</verse>
				<verse number="17">Bütün beden göz olsaydı, nasıl duyardık? Bütün beden kulak olsaydı, nasıl koklardık?</verse>
				<verse number="18">Gerçek şu ki, Tanrı bedenin her üyesini dilediği biçimde bedene yerleştirmiştir.</verse>
				<verse number="19">Eğer hepsi bir tek üye olsaydı, beden olur muydu?</verse>
				<verse number="20">Gerçek şu ki, çok sayıda üye, ama tek beden vardır.</verse>
				<verse number="21">Göz ele, “Sana ihtiyacım yok!” ya da baş ayaklara, “Size ihtiyacım yok!” diyemez.</verse>
				<verse number="22">Tam tersine, bedenin daha zayıf görünen üyeleri vazgeçilmezdir.</verse>
				<verse number="23">Bedenin daha az değerli saydığımız üyelerine daha çok değer veririz. Böylece gösterişsiz üyelerimiz daha gösterişli olur.</verse>
				<verse number="24">Gösterişli üyelerimizin özene ihtiyacı yoktur. Ama Tanrı, değeri az olana daha çok değer vererek bedende birliği sağladı.</verse>
				<verse number="25">Öyle ki, bedende ayrılık olmasın, üyeler birbirini eşit biçimde gözetsin.</verse>
				<verse number="26">Bir üye acı çekerse, bütün üyeler birlikte acı çeker; bir üye yüceltilirse, bütün üyeler birlikte sevinir.</verse>
				<verse number="27">Sizler Mesih’in bedenisiniz, bu bedenin ayrı ayrı üyelerisiniz.</verse>
				<verse number="28">Tanrı kilisede ilkin elçileri, ikinci olarak peygamberleri, üçüncü olarak öğretmenleri, sonra mucize yapanları, hastaları iyileştirme armağanlarına sahip olanları, başkalarına yardım edenleri, yönetme yeteneği olanları ve çeşitli dillerle konuşanları atadı.</verse>
				<verse number="29">Hepsi elçi mi? Hepsi peygamber mi? Hepsi öğretmen mi? Hepsi mucize yapar mı?</verse>
				<verse number="30">Hepsinin hastaları iyileştirme armağanları var mı? Hepsi bilmediği dilleri konuşabilir mi? Hepsi bu dilleri çevirebilir mi?</verse>
				<verse number="31">Ama siz daha üstün armağanları gayretle isteyin. Şimdi size en iyi yolu göstereyim.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">İnsanların ve meleklerin diliyle konuşsam, ama sevgim olmasa, ses çıkaran bakırdan ya da çınlayan zilden farkım kalmaz.</verse>
				<verse number="2">Peygamberlikte bulunabilsem, bütün sırları bilsem, her bilgiye sahip olsam, dağları yerinden oynatacak kadar büyük imanım olsa, ama sevgim olmasa, bir hiçim.</verse>
				<verse number="3">Varımı yoğumu sadaka olarak dağıtsam, bedenimi yakılmak üzere teslim etsem, ama sevgim olmasa, bunun bana hiçbir yararı olmaz.</verse>
				<verse number="4">Sevgi sabırlıdır, sevgi şefkatlidir. Sevgi kıskanmaz, övünmez, böbürlenmez.</verse>
				<verse number="5">Sevgi kaba davranmaz, kendi çıkarını aramaz, kolay kolay öfkelenmez, kötülüğün hesabını tutmaz.</verse>
				<verse number="6">Sevgi haksızlığa sevinmez, gerçek olanla sevinir.</verse>
				<verse number="7">Sevgi her şeye katlanır, her şeye inanır, her şeyi umut eder, her şeye dayanır.</verse>
				<verse number="8">Sevgi asla son bulmaz. Ama peygamberlikler ortadan kalkacak, diller sona erecek, bilgi ortadan kalkacaktır.</verse>
				<verse number="9">Çünkü bilgimiz de peygamberliğimiz de sınırlıdır.</verse>
				<verse number="10">Ne var ki, yetkin olan geldiğinde sınırlı olan ortadan kalkacaktır.</verse>
				<verse number="11">Çocukken çocuk gibi konuşur, çocuk gibi anlar, çocuk gibi düşünürdüm. Yetişkin biri olunca çocukça davranışları bıraktım.</verse>
				<verse number="12">Şimdi her şeyi aynadaki silik görüntü gibi görüyoruz, ama o zaman yüz yüze görüşeceğiz. Şimdi bilgim sınırlıdır, ama o zaman bilindiğim gibi tam bileceğim.</verse>
				<verse number="13">İşte kalıcı olan üç şey vardır: İman, umut, sevgi. Bunların en üstünü de sevgidir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Sevginin ardınca koşun ve ruhsal armağanları, özellikle peygamberlik yeteneğini gayretle isteyin.</verse>
				<verse number="2">Bilmediği dilde konuşan, insanlarla değil, Tanrı’yla konuşur. Kimse onu anlamaz. O, ruhuyla sırlar söyler.</verse>
				<verse number="3">Peygamberlikte bulunansa insanların ruhça gelişmesi, cesaret ve teselli bulması için insanlara seslenir.</verse>
				<verse number="4">Bilmediği dilde konuşan kendi kendini geliştirir; ama peygamberlikte bulunan, inanlılar topluluğunu geliştirir.</verse>
				<verse number="5">Hepinizin dillerle konuşmasını isterim, ama peygamberlikte bulunmanızı yeğlerim. Diller inanlılar topluluğunun gelişmesi için çevrilmedikçe peygamberlikte bulunan, dillerle konuşandan üstündür.</verse>
				<verse number="6">Şimdi kardeşlerim, yanınıza gelip dillerle konuşsam, ama size bir vahiy, bir bilgi, bir peygamberlik sözü ya da bir öğreti getirmesem, size ne yararım olur?</verse>
				<verse number="7">Kaval ya da lir gibi ses veren cansız nesneler bile değişik sesler çıkarmasa, kaval mı, lir mi çalındığını kim anlar?</verse>
				<verse number="8">Borazan belirgin bir ses çıkarmasa, kim savaşa hazırlanır?</verse>
				<verse number="9">Bunun gibi, siz de anlaşılır bir dil konuşmazsanız, söyledikleriniz nasıl anlaşılır? Havaya konuşmuş olursunuz!</verse>
				<verse number="10">Kuşkusuz dünyada çeşit çeşit diller vardır, hiçbiri de anlamsız değildir.</verse>
				<verse number="11">Ne var ki, konuşulan dili anlamazsam, ben konuşana yabancı olurum, konuşan da bana yabancı olur.</verse>
				<verse number="12">Bu nedenle, siz de ruhsal armağanlara heveslendiğinize göre, inanlılar topluluğunu geliştiren ruhsal armağanlar bakımından zenginleşmeye bakın.</verse>
				<verse number="13">Bunun için, bilmediği dili konuşan, kendi söylediklerini çevirebilmek için dua etsin.</verse>
				<verse number="14">Bilmediğim dille dua edersem ruhum dua eder, ama zihnimin buna katkısı olmaz.</verse>
				<verse number="15">Öyleyse ne yapmalıyım? Ruhumla da zihnimle de dua edeceğim. Ruhumla da zihnimle de ilahi söyleyeceğim.</verse>
				<verse number="16">Tanrı’yı yalnız ruhunla översen, yeni katılanlar senin ne söylediğini bilmediğinden, ettiğin şükran duasına nasıl “Amin!” desin?</verse>
				<verse number="17">Uygun biçimde şükrediyor olabilirsin, ama bu başkasını geliştirmez.</verse>
				<verse number="18">Dillerle hepinizden çok konuştuğum için Tanrı’ya şükrediyorum.</verse>
				<verse number="19">Ama inanlılar topluluğunda dillerle on bin söz söylemektense, başkalarını eğitmek için zihnimden beş söz söylemeyi yeğlerim.</verse>
				<verse number="20">Kardeşler, çocuk gibi düşünmeyin. Kötülük konusunda çocuklar gibi, ama düşünmekte yetişkinler gibi olun.</verse>
				<verse number="21">Kutsal Yasa’da şöyle yazılmıştır: “Rab, ‘Yabancı diller konuşanların aracılığıyla, Yabancıların dudaklarıyla bu halka sesleneceğim; Yine de beni dinlemeyecekler!’ diyor.”</verse>
				<verse number="22">Görülüyor ki, bilinmeyen diller imanlılar için değil, imansızlar için bir belirtidir. Peygamberlikse imansızlar için değil, imanlılar için bir belirtidir.</verse>
				<verse number="23">Şimdi bütün inanlılar topluluğu bir araya gelip hep birlikte bilmedikleri dillerle konuşurlarken yeni katılanlar ya da iman etmeyenler içeri girerse, “Siz çıldırmışsınız!” demezler mi?</verse>
				<verse number="24">Ama herkes peygamberlikte bulunurken iman etmeyen ya da yeni katılan biri içeri girerse, söylenen her sözle günahlı olduğuna ikna edilecek, her sözle yargılanacak.</verse>
				<verse number="25">Yüreğindeki gizli düşünceler açığa çıkacak ve, “Tanrı gerçekten aranızdadır!” diyerek yüzüstü yere kapanıp Tanrı’ya tapınacaktır.</verse>
				<verse number="26">Öyleyse ne diyelim, kardeşler? Toplandığınızda her birinizin bir ilahisi, öğretecek bir konusu, bir vahyi, bilmediği dilde söyleyecek bir sözü ya da bir çevirisi vardır. Her şey topluluğun gelişmesi için olsun.</verse>
				<verse number="27">Eğer bilinmeyen dillerle konuşulacaksa, iki ya da en çok üç kişi sırayla konuşsun, biri de söylenenleri çevirsin.</verse>
				<verse number="28">Çeviri yapacak biri yoksa, bilmediği dilde konuşan, toplulukta sessiz kalsın, içinden Tanrı’yla konuşsun.</verse>
				<verse number="29">İki ya da üç peygamber konuşsun, öbürleri söylenenleri iyice düşünüp tartsın.</verse>
				<verse number="30">Toplantıda oturanlardan birine vahiy gelirse, konuşmakta olan sussun.</verse>
				<verse number="31">Herkesin öğrenmesi ve cesaret bulması için hepiniz teker teker peygamberlikte bulunabilirsiniz.</verse>
				<verse number="32">Peygamberlerin ruhları peygamberlerin denetimi altındadır.</verse>
				<verse number="33">Çünkü Tanrı karışıklık değil, esenlik Tanrısı’dır. Kutsalların bütün topluluklarında böyledir.</verse>
				<verse number="34">Kadınlar toplantılarınızda sessiz kalsın. Konuşmalarına izin yoktur. Kutsal Yasa’nın da belirttiği gibi, uysal olsunlar.</verse>
				<verse number="35">Öğrenmek istedikleri bir şey varsa, evde kocalarına sorsunlar. Çünkü kadının toplantı sırasında konuşması ayıptır.</verse>
				<verse number="36">Tanrı’nın sözü sizden mi kaynaklandı, ya da yalnız size mi ulaştı?</verse>
				<verse number="37">Kendini peygamber ya da ruhça olgun sayan varsa, bilsin ki, size yazdıklarım Rab’bin buyruğudur.</verse>
				<verse number="38">Bunları önemsemeyenin kendisi de önemsenmesin.</verse>
				<verse number="39">Özet olarak, kardeşlerim, peygamberlikte bulunmayı gayretle isteyin, bilinmeyen dillerle konuşulmasına engel olmayın. Ancak her şey uygun ve düzenli biçimde yapılsın.</verse>
				<verse number="40">Özet olarak, kardeşlerim, peygamberlikte bulunmayı gayretle isteyin, bilinmeyen dillerle konuşulmasına engel olmayın. Ancak her şey uygun ve düzenli biçimde yapılsın.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Şimdi, kardeşler, size bildirdiğim, sizin de kabul edip bağlı kaldığınız Müjde’yi anımsatmak istiyorum.</verse>
				<verse number="2">Size müjdelediğim söze sımsıkı sarılırsanız, onun aracılığıyla kurtulursunuz. Yoksa boşuna iman etmiş olursunuz.</verse>
				<verse number="3">Aldığım bilgiyi size öncelikle ilettim: Kutsal Yazılar uyarınca Mesih günahlarımıza karşılık öldü, gömüldü ve Kutsal Yazılar uyarınca üçüncü gün ölümden dirildi.</verse>
				<verse number="4">Aldığım bilgiyi size öncelikle ilettim: Kutsal Yazılar uyarınca Mesih günahlarımıza karşılık öldü, gömüldü ve Kutsal Yazılar uyarınca üçüncü gün ölümden dirildi.</verse>
				<verse number="5">Kefas’a, sonra Onikiler’e göründü.</verse>
				<verse number="6">Daha sonra da beş yüzden çok kardeşe aynı anda göründü. Bunların çoğu hâlâ yaşıyor, bazılarıysa öldüler.</verse>
				<verse number="7">Bundan sonra Yakup’a, sonra bütün elçilere, son olarak zamansız doğmuş bir çocuğa benzeyen bana da göründü.</verse>
				<verse number="8">Bundan sonra Yakup’a, sonra bütün elçilere, son olarak zamansız doğmuş bir çocuğa benzeyen bana da göründü.</verse>
				<verse number="9">Ben elçilerin en önemsiziyim. Tanrı’nın kilisesine zulmettiğim için elçi olarak anılmaya bile layık değilim.</verse>
				<verse number="10">Ama şimdi neysem, Tanrı’nın lütfuyla öyleyim. O’nun bana olan lütfu boşa gitmedi. Elçilerin hepsinden çok emek verdim. Aslında ben değil, Tanrı’nın bende olan lütfu emek verdi.</verse>
				<verse number="11">İşte, gerek benim yaydığım, gerek öbür elçilerin yaydığı ve sizin de iman ettiğiniz bildiri budur.</verse>
				<verse number="12">Eğer Mesih’in ölümden dirildiği duyuruluyorsa, nasıl oluyor da aranızda bazıları ölüler dirilmez diyor?</verse>
				<verse number="13">Ölüler dirilmezse, Mesih de dirilmemiştir.</verse>
				<verse number="14">Mesih dirilmemişse, bildirimiz de imanınız da boştur.</verse>
				<verse number="15">Bu durumda Tanrı’yla ilgili tanıklığımız da yalan demektir. Çünkü Tanrı’nın, Mesih’i dirilttiğine tanıklık ettik. Ama ölüler gerçekten dirilmezse, Tanrı Mesih’i de diriltmemiştir.</verse>
				<verse number="16">Ölüler dirilmezse, Mesih de dirilmemiştir.</verse>
				<verse number="17">Mesih dirilmemişse imanınız yararsızdır, siz de hâlâ günahlarınızın içindesiniz.</verse>
				<verse number="18">Buna göre Mesih’e ait olarak ölmüş olanlar da mahvolmuşlardır.</verse>
				<verse number="19">Eğer yalnız bu yaşam için Mesih’e umut bağlamışsak, herkesten çok acınacak durumdayız.</verse>
				<verse number="20">Oysa Mesih, ölmüş olanların ilk örneği olarak ölümden dirilmiştir.</verse>
				<verse number="21">Ölüm bir insan aracılığıyla geldiğine göre, ölümden diriliş de bir insan aracılığıyla gelir.</verse>
				<verse number="22">Herkes nasıl Adem’de ölüyorsa, herkes Mesih’te yaşama kavuşacak.</verse>
				<verse number="23">Her biri sırası gelince dirilecek: İlk örnek olarak Mesih, sonra Mesih’in gelişinde Mesih’e ait olanlar.</verse>
				<verse number="24">Bundan sonra Mesih her yönetimi, her hükümranlığı, her gücü ortadan kaldırıp egemenliği Baba Tanrı’ya teslim ettiği zaman son gelmiş olacak.</verse>
				<verse number="25">Çünkü Tanrı bütün düşmanlarını ayakları altına serinceye dek O’nun egemenlik sürmesi gerekir.</verse>
				<verse number="26">Ortadan kaldırılacak son düşman ölümdür.</verse>
				<verse number="27">Çünkü, “Tanrı her şeyi Mesih’in ayakları altına sererek O’na bağımlı kıldı.” “Her şey O’na bağımlı kılındı” sözünün, her şeyi Mesih’e bağımlı kılan Tanrı’yı içermediği açıktır.</verse>
				<verse number="28">Her şey Oğul’a bağımlı kılınınca, Oğul da her şeyi kendisine bağımlı kılan Tanrı’ya bağımlı olacaktır. Öyle ki, Tanrı her şeyde her şey olsun.</verse>
				<verse number="29">Diriliş yoksa, ölüler için vaftiz edilenler ne olacak? Ölüler gerçekten dirilmeyecekse, insanlar neden ölüler için vaftiz ediliyorlar?</verse>
				<verse number="30">Biz de neden her saat kendimizi tehlikeye atıyoruz?</verse>
				<verse number="31">Kardeşler, sizinle ilgili olarak Rabbimiz Mesih İsa’da sahip olduğum övüncün hakkı için her gün ölüyorum.</verse>
				<verse number="32">Eğer insansal nedenlerle Efes’te canavarlarla dövüştümse, bunun bana yararı ne? Eğer ölüler dirilmeyecekse, “Yiyelim içelim, nasıl olsa yarın öleceğiz.”</verse>
				<verse number="33">Aldanmayın, “Kötü arkadaşlıklar iyi huyu bozar.”</verse>
				<verse number="34">Uslanıp kendinize gelin, artık günah işlemeyin. Bazılarınız Tanrı’yı hiç tanımıyor. Utanasınız diye söylüyorum bunları.</verse>
				<verse number="35">Ama biri çıkıp, “Ölüler nasıl dirilecek? Nasıl bir bedenle gelecekler?” diye sorabilir.</verse>
				<verse number="36">Ne akılsızca bir soru! Ektiğin tohum ölmedikçe yaşama kavuşmaz ki!</verse>
				<verse number="37">Ekerken, oluşacak bitkinin kendisini değil, yalnızca tohumunu –buğday ya da başka bir bitkinin tohumunu– ekersin.</verse>
				<verse number="38">Tanrı tohuma dilediği bedeni –her birine kendine özgü bedeni– verir.</verse>
				<verse number="39">Her canlının eti aynı değildir. İnsan eti başka, hayvan eti başka, kuş eti, balık eti başka başkadır.</verse>
				<verse number="40">Göksel bedenler vardır, dünyasal bedenler vardır. Göksel olanların görkemi başka, dünyasal olanlarınki başkadır.</verse>
				<verse number="41">Güneşin görkemi başka, ayın görkemi başka, yıldızların görkemi başkadır. Görkem bakımından yıldız yıldızdan farklıdır.</verse>
				<verse number="42">Ölülerin dirilişi de böyledir. Beden çürümeye mahkûm olarak gömülür, çürümez olarak diriltilir.</verse>
				<verse number="43">Düşkün olarak gömülür, görkemli olarak diriltilir. Zayıf olarak gömülür, güçlü olarak diriltilir.</verse>
				<verse number="44">Doğal beden olarak gömülür, ruhsal beden olarak diriltilir. Doğal beden olduğu gibi, ruhsal beden de vardır.</verse>
				<verse number="45">Nitekim şöyle yazılmıştır: “İlk insan Adem yaşayan can oldu.” Son Adem’se yaşam veren ruh oldu.</verse>
				<verse number="46">Önce ruhsal olan değil, doğal olan geldi. Ruhsal olan sonra geldi.</verse>
				<verse number="47">İlk insan yerden, yani topraktandır. İkinci insan göktendir.</verse>
				<verse number="48">Topraktan olan insan nasılsa, topraktan olanlar da öyledir. Göksel insan nasılsa, göksel olanlar da öyledir.</verse>
				<verse number="49">Bizler topraktan olana nasıl benzediysek, göksel olana da benzeyeceğiz.</verse>
				<verse number="50">Kardeşler, şunu demek istiyorum, et ve kan Tanrı’nın Egemenliği’ni miras alamaz. Çürüyen de çürümezliği miras alamaz.</verse>
				<verse number="51">İşte size bir sır açıklıyorum. Hepimiz ölmeyeceğiz; son borazan çalınınca hepimiz bir anda, göz açıp kapayana dek değiştirileceğiz. Evet, borazan çalınacak, ölüler çürümez olarak dirilecek, ve biz de değiştirileceğiz.</verse>
				<verse number="52">İşte size bir sır açıklıyorum. Hepimiz ölmeyeceğiz; son borazan çalınınca hepimiz bir anda, göz açıp kapayana dek değiştirileceğiz. Evet, borazan çalınacak, ölüler çürümez olarak dirilecek, ve biz de değiştirileceğiz.</verse>
				<verse number="53">Çünkü bu çürüyen beden çürümezliği, bu ölümlü beden ölümsüzlüğü giyinmelidir.</verse>
				<verse number="54">Çürüyen ve ölümlü beden çürümezliği ve ölümsüzlüğü giyinince, “Ölüm yok edildi, zafer kazanıldı!” diye yazılmış olan söz yerine gelecektir.</verse>
				<verse number="55">“Ey ölüm, zaferin nerede? Ey ölüm, dikenin nerede?”</verse>
				<verse number="56">Ölümün dikeni günahtır. Günah ise gücünü Kutsal Yasa’dan alır.</verse>
				<verse number="57">Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla bizi zafere ulaştıran Tanrı’ya şükürler olsun!</verse>
				<verse number="58">Bu nedenle, sevgili kardeşlerim, Rab yolunda verdiğiniz emeğin boşa gitmeyeceğini bilerek dayanın, sarsılmayın, Rab’bin işinde her zaman gayretli olun.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Kutsallara yapılacak para yardımına gelince: Galatya kiliselerine ne buyurduysam, siz de öyle yapın.</verse>
				<verse number="2">Haftanın ilk günü herkes kazancına göre bir miktar para ayırıp biriktirsin. Öyle ki, yanınıza geldiğimde para toplamaya gerek kalmasın.</verse>
				<verse number="3">Oraya vardığımda, bağışlarınızı götürmek üzere uygun gördüğünüz kişileri tanıtıcı mektuplarla Yeruşalim’e göndereceğim.</verse>
				<verse number="4">Benim de gitmeme değerse, onları yanıma alıp gideceğim.</verse>
				<verse number="5">Makedonya’dan geçtikten sonra yanınıza geleceğim. Çünkü Makedonya’dan geçmek niyetindeyim.</verse>
				<verse number="6">Belki bir süre yanınızda kalırım, hatta kışı da sizinle geçirebilirim. Öyle ki, sonra nereye gidecek olsam, bana yardım edebilesiniz.</verse>
				<verse number="7">Sizi öyle kısaca görüp geçmek istemiyorum. Rab’bin izniyle uzunca bir süre yanınızda kalmayı umut ediyorum.</verse>
				<verse number="8">Ama Pentikost Günü’ne dek Efes’te kalacağım.</verse>
				<verse number="9">Çünkü büyük ve etkili işler yapmam için burada bana bir kapı açıldı. Ne var ki, bana karşı çıkanlar çoktur.</verse>
				<verse number="10">Timoteos yanınıza gelirse, bir şeyden korkmamasına dikkat edin. Çünkü o da benim gibi Rab’bin işini yapıyor.</verse>
				<verse number="11">Kimse onu hor görmesin. Yanıma gelmesi için onu esenlikle uğurlayın. Kardeşlerle birlikte onun da gelmesini bekliyorum.</verse>
				<verse number="12">Kardeşimiz Apollos’a gelince, kardeşlerle birlikte size gelmesi için ona çok ricada bulundum, ama şimdilik gelmeye hiç de istekli değil. Fırsat bulunca gelecek.</verse>
				<verse number="13">Uyanık kalın, imanda dimdik durun, mert ve güçlü olun.</verse>
				<verse number="14">Her şeyi sevgiyle yapın.</verse>
				<verse number="15">Ahaya’da ilk iman eden ve kendilerini kutsalların hizmetine adayan İstefanas’ın ev halkını bilirsiniz. Kardeşler, size yalvarırım, bu gibilere ve onlarla birlikte çalışıp emek verenlerin hepsine bağımlı olun.</verse>
				<verse number="16">Ahaya’da ilk iman eden ve kendilerini kutsalların hizmetine adayan İstefanas’ın ev halkını bilirsiniz. Kardeşler, size yalvarırım, bu gibilere ve onlarla birlikte çalışıp emek verenlerin hepsine bağımlı olun.</verse>
				<verse number="17">İstefanas, Fortunatus ve Ahaykos’un gelişine sevindim. Yokluğunuzu bana unutturdular.</verse>
				<verse number="18">Sizin ruhunuzu da benim ruhumu da ferahlattılar. Böylelerinin değerini bilin.</verse>
				<verse number="19">Asya İli’ndeki kiliseler size selam eder. Akvila ve Priska, evlerinde buluşan toplulukla birlikte Rab’de size çok selam ederler.</verse>
				<verse number="20">Buradaki bütün kardeşlerin size selamı var. Birbirinizi kutsal öpüşle selamlayın.</verse>
				<verse number="21">Ben Pavlus, bu selamı kendi elimle yazıyorum.</verse>
				<verse number="22">Rab’bi sevmeyene lanet olsun. Maranata!</verse>
				<verse number="23">Rab İsa’nın lütfu sizinle birlikte olsun.</verse>
				<verse number="24">Hepinize Mesih İsa’da sevgiler! Amin.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="47">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Tanrı’nın isteğiyle Mesih İsa’nın elçisi atanan ben Pavlus ve kardeşimiz Timoteos’tan Ahaya’nın her yanındaki bütün kutsallara ve Tanrı’nın Korint’teki kilisesine selam!</verse>
				<verse number="2">Babamız Tanrı’dan ve Rab İsa Mesih’ten sizlere lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="3">Her türlü tesellinin kaynağı olan Tanrı’ya, merhametli Baba’ya, Rabbimiz İsa Mesih’in Tanrısı ve Babası’na övgüler olsun!</verse>
				<verse number="4">Kendisinden aldığımız teselliyle her türlü sıkıntıda olanları teselli edebilmemiz için bizi bütün sıkıntılarımızda teselli ediyor.</verse>
				<verse number="5">Çünkü Mesih’in acılarını nasıl büyük ölçüde çekiyorsak, Mesih sayesinde büyük teselli de buluyoruz.</verse>
				<verse number="6">Sıkıntı çekiyorsak, bu sizin teselliniz ve kurtuluşunuz içindir. Teselli buluyorsak bu, bizim çektiğimiz acıların aynısına dayanmanızda etkin olan bir teselli bulmanız içindir.</verse>
				<verse number="7">Size ilişkin umudumuz sarsılmaz. Çünkü acılarımıza olduğu gibi, tesellimize de ortak olduğunuzu biliyoruz.</verse>
				<verse number="8">Kardeşlerim, Asya İli’nde çektiğimiz sıkıntılardan habersiz kalmanızı istemiyoruz. Dayanabileceğimizden çok ağır bir yük altındaydık. Öyle ki, yaşamaktan bile umudumuzu kesmiştik.</verse>
				<verse number="9">Ölüme mahkûm olduğumuzu içimizde hissettik. Ama bu, kendimize değil, ölüleri dirilten Tanrı’ya güvenmemiz için oldu.</verse>
				<verse number="10">Tanrı bizi böylesine büyük bir ölüm tehlikesinden kurtardı; daha da kurtaracaktır. Umudumuzu O’na bağladık. Siz de dualarınızla bize yardım ettikçe, bizi yine kurtaracaktır. Öyle ki, birçok kişinin dualarıyla bize sağlanan lütuftan ötürü birçoklarının ağzından bizim için şükranlar sunulsun.</verse>
				<verse number="11">Tanrı bizi böylesine büyük bir ölüm tehlikesinden kurtardı; daha da kurtaracaktır. Umudumuzu O’na bağladık. Siz de dualarınızla bize yardım ettikçe, bizi yine kurtaracaktır. Öyle ki, birçok kişinin dualarıyla bize sağlanan lütuftan ötürü birçoklarının ağzından bizim için şükranlar sunulsun.</verse>
				<verse number="12">Dünyaya ve özellikle size, insan bilgeliğiyle değil, Tanrı’nın lütfuyla, Tanrı’dan gelen saflık ve içtenlikle davrandığımıza vicdanımız tanıktır. Ve biz bununla övünüyoruz.</verse>
				<verse number="13">Okuyup anlayabileceğinizden başka bir şey yazmıyoruz. Bizi bir ölçüde anladığınız gibi, tümüyle anlayacağınızı umarım. Rabbimiz İsa’nın gününde bizim övüncümüz siz olacağınız gibi, sizin övüncünüz de biz olalım.</verse>
				<verse number="14">Okuyup anlayabileceğinizden başka bir şey yazmıyoruz. Bizi bir ölçüde anladığınız gibi, tümüyle anlayacağınızı umarım. Rabbimiz İsa’nın gününde bizim övüncümüz siz olacağınız gibi, sizin övüncünüz de biz olalım.</verse>
				<verse number="15">Bu güvenle, sizleri iki kez sevindirmek için önce size uğramak, sonra Makedonya’ya geçmek, Makedonya’dan yine size geri gelerek tarafınızdan Yahudiye’ye uğurlanmak niyetindeydim.</verse>
				<verse number="16">Bu güvenle, sizleri iki kez sevindirmek için önce size uğramak, sonra Makedonya’ya geçmek, Makedonya’dan yine size geri gelerek tarafınızdan Yahudiye’ye uğurlanmak niyetindeydim.</verse>
				<verse number="17">Bunu isterken acaba kararsız mıydım? Ya da isteklerim benlikten mi doğuyor ki, önce “Evet, evet”, sonra “Hayır, hayır” diyeyim?</verse>
				<verse number="18">Tanrı’nın güvenilirliği hakkı için diyorum ki, size ilettiğimiz söz hem “evet” hem “hayır” değildir.</verse>
				<verse number="19">Silvanus ve Timoteos’la birlikte size tanıttığımız Tanrı’nın Oğlu İsa Mesih hem “evet” hem “hayır” değildi. O’nda yalnız “evet” vardır.</verse>
				<verse number="20">Çünkü Tanrı’nın bütün vaatleri Mesih’te “evet” tir. Bu nedenle Tanrı’nın yüceliği için Mesih aracılığıyla Tanrı’ya “Amin” deriz.</verse>
				<verse number="21">Bizi sizinle birlikte Mesih’te pekiştiren ve meshetmiş olan Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="22">O bizi mühürledi, güvence olarak da yüreklerimize Kutsal Ruh’u yerleştirdi.</verse>
				<verse number="23">Tanrı’yı tanık tutarım ki, Korint’e dönmeyişimin nedeni sizi esirgemekti.</verse>
				<verse number="24">İmanınıza egemen olmak istemiyoruz, sevinmeniz için sizinle birlikte çalışıyoruz. Çünkü imanda dimdik duruyorsunuz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Size tekrar keder dolu bir ziyaret yapmamaya karar verdim.</verse>
				<verse number="2">Çünkü sizi kederlendirirsem, keder verdiğim sizlerden başka beni kim sevindirecek?</verse>
				<verse number="3">Bunu yazdım ki, geldiğimde beni sevindirmesi gerekenler beni kederlendirmesin. Sevincimin hepinizin sevinci olduğuna ilişkin hepinize güvenim var.</verse>
				<verse number="4">Kederlenesiniz diye değil, size beslediğim derin sevgiyi anlayasınız diye büyük bir sıkıntı ve yürek acısıyla gözyaşları içinde size yazdım.</verse>
				<verse number="5">Eğer biri bir başkasını kederlendirdiyse, beni değil –abartmadan söyleyeyim– bir dereceye kadar hepinizi kederlendirmiş olur.</verse>
				<verse number="6">Böyle birine çoğunluğun verdiği bu ceza yeterlidir.</verse>
				<verse number="7">Aşırı kedere boğulmasın diye o kişiyi daha fazla cezalandırmayıp bağışlamalı ve teselli etmelisiniz.</verse>
				<verse number="8">Bunun için ona duyduğunuz sevgiyi yenilemenizi rica ederim.</verse>
				<verse number="9">Sizi sınamak ve her durumda söz dinleyenler olup olmadığınızı anlamak için yazdım size.</verse>
				<verse number="10">Kimi bağışlarsanız, ben de onu bağışlarım. Eğer bir şeyi bağışladımsa, bunu sizin için Mesih’in önünde bağışladım.</verse>
				<verse number="11">Öyle ki, Şeytan’ın oyununa gelmeyelim. Çünkü onun düzenlerini bilmez değiliz.</verse>
				<verse number="12">Mesih’in Müjdesi’ni yaymak amacıyla Troas’a geldiğimde Rab’bin işi için bana bir kapı açıldığı halde, kardeşim Titus’u orada bulamadığım için iç huzurum yoktu. Bu nedenle oradakilere veda ederek Makedonya’ya gittim.</verse>
				<verse number="13">Mesih’in Müjdesi’ni yaymak amacıyla Troas’a geldiğimde Rab’bin işi için bana bir kapı açıldığı halde, kardeşim Titus’u orada bulamadığım için iç huzurum yoktu. Bu nedenle oradakilere veda ederek Makedonya’ya gittim.</verse>
				<verse number="14">Bizi her zaman Mesih’in zafer alayında yürüten, O’nu tanımanın güzel kokusunu aracılığımızla her yerde yayan Tanrı’ya şükürler olsun!</verse>
				<verse number="15">Çünkü biz hem kurtulanlar hem de mahvolanlar arasında Tanrı için Mesih’in güzel kokusuyuz.</verse>
				<verse number="16">Mahvolanlar için ölüme götüren ölüm kokusu, kurtulanlar içinse yaşama götüren yaşam kokusuyuz. Böylesi bir işe kim yeterlidir?</verse>
				<verse number="17">Birçokları gibi, Tanrı’nın sözünü ticaret aracı yapanlar değiliz. Tanrı tarafından gönderilen ve Mesih’e ait olan kişiler olarak Tanrı’nın önünde içtenlikle konuşuyoruz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Kendimizi yine tavsiye etmeye mi başlıyoruz? Yoksa bazıları gibi size ya da sizden tavsiye mektuplarına ihtiyacımız mı var?</verse>
				<verse number="2">Bütün insanlarca bilinen ve okunan, yüreklerimize yazılmış mektubumuz sizsiniz.</verse>
				<verse number="3">Hizmetimizin sonucu olup mürekkeple değil, yaşayan Tanrı’nın Ruhu’yla, taş levhalara değil, insan yüreğinin levhalarına yazılmış Mesih’in mektubu olduğunuz açıktır.</verse>
				<verse number="4">Mesih sayesinde Tanrı’ya böyle bir güvenimiz vardır.</verse>
				<verse number="5">Herhangi bir şeyi kendi başarımız olarak saymaya yeterliyiz demek istemiyorum; bizi yeterli kılan Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="6">O bizi yazılı yasaya değil, Ruh’a dayalı yeni bir antlaşmanın hizmetkârları olmaya yeterli kıldı. Yazılı yasa öldürür, Ruh ise yaşatır.</verse>
				<verse number="7">Ölümle sonuçlanan hizmet, yani taş üzerine harf harf kazılan yasa yücelik içinde geldiyse –öyle ki, İsrailoğulları geçici olan parlaklığından ötürü Musa’nın yüzüne bakamadılar– Ruh’a dayalı hizmetin yücelik içinde olacağı daha kesin değil mi?</verse>
				<verse number="8">Ölümle sonuçlanan hizmet, yani taş üzerine harf harf kazılan yasa yücelik içinde geldiyse –öyle ki, İsrailoğulları geçici olan parlaklığından ötürü Musa’nın yüzüne bakamadılar– Ruh’a dayalı hizmetin yücelik içinde olacağı daha kesin değil mi?</verse>
				<verse number="9">İnsanı suçlu çıkaran hizmetin yüceliği varsa, aklanmayı sağlayan hizmetin yüceliği çok daha aşkındır.</verse>
				<verse number="10">Çünkü eskiden yüceltilmiş olanın, şimdi yücelikte aşkın olana göre yüceliği yoktur.</verse>
				<verse number="11">Geçici olan, yücelik içinde geldiyse, kalıcı olanın yüceliği çok daha büyüktür.</verse>
				<verse number="12">Böyle bir umuda sahip olduğumuz için büyük cesaretle konuşabiliriz.</verse>
				<verse number="13">Yüzündeki parlaklığın giderek söndüğünü İsrailoğulları görmesin diye yüzünü peçeyle örten Musa gibi değiliz.</verse>
				<verse number="14">İsrailoğulları’nın zihinleri körelmişti. Bugün bile Eski Antlaşma okunurken zihinleri aynı peçeyle örtülü kalıyor. Çünkü bu peçe ancak Mesih aracılığıyla kalkar.</verse>
				<verse number="15">Ne var ki, bugün bile Musa’nın yazıları okunduğunda yüreklerini bir peçe örtüyor.</verse>
				<verse number="16">Oysa ne zaman biri Rab’be dönerse, o peçe kaldırılır.</verse>
				<verse number="17">Rab Ruh’tur, Rab’bin Ruhu neredeyse orada özgürlük vardır.</verse>
				<verse number="18">Ve biz hepimiz peçesiz yüzle Rab’bin yüceliğini görerek yücelik üstüne yücelikle O’na benzer olmak üzere değiştiriliyoruz. Bu da Ruh olan Rab sayesinde oluyor.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Bu hizmeti Tanrı’nın merhametiyle üstlendiğimiz için cesaretimizi yitirmeyiz.</verse>
				<verse number="2">Utanç verici gizli yolları reddettik. Hileye başvurmayız, Tanrı’nın sözünü de çarpıtmayız. Gerçeği ortaya koyarak kendimizi Tanrı’nın önünde her insanın vicdanına tavsiye ederiz.</verse>
				<verse number="3">Yaydığımız Müjde örtülüyse de, mahvolanlar için örtülüdür.</verse>
				<verse number="4">Tanrı’nın görünümü olan Mesih’in yüceliğiyle ilgili Müjde’nin ışığı imansızların üzerine doğmasın diye, bu çağın ilahı onların zihinlerini kör etmiştir.</verse>
				<verse number="5">Biz kendimizi ilan etmiyoruz; ama Mesih İsa’yı Rab, kendimizi de İsa uğruna kullarınız ilan ediyoruz.</verse>
				<verse number="6">Çünkü, “Işık karanlıktan parlayacak” diyen Tanrı, İsa Mesih’in yüzünde parlayan kendi yüceliğini tanımamızdan doğan ışığı bize vermek için yüreklerimizi aydınlattı.</verse>
				<verse number="7">Üstün gücün bizden değil, Tanrı’dan kaynaklandığı bilinsin diye bu hazineye toprak kaplar içinde sahibiz.</verse>
				<verse number="8">Her yönden sıkıştırılmışız, ama ezilmiş değiliz. Şaşırmışız, ama çaresiz değiliz.</verse>
				<verse number="9">Kovalanıyoruz, ama terk edilmiş değiliz. Yere yıkılmışız, ama yok olmuş değiliz.</verse>
				<verse number="10">İsa’nın yaşamı bedenimizde açıkça görülsün diye İsa’nın ölümünü her an bedenimizde taşıyoruz.</verse>
				<verse number="11">Çünkü İsa’nın yaşamı ölümlü bedenimizde açıkça görülsün diye, biz yaşayanlar İsa uğruna sürekli olarak ölüme teslim ediliyoruz.</verse>
				<verse number="12">Böylece ölüm bizde, yaşamsa sizde etkin olmaktadır.</verse>
				<verse number="13">“İman ettim, bu nedenle konuştum” diye yazılmıştır. Aynı iman ruhuna sahip olarak biz de iman ediyor ve bu nedenle konuşuyoruz.</verse>
				<verse number="14">Çünkü Rab İsa’yı dirilten Tanrı’nın, bizi de İsa’yla diriltip sizinle birlikte kendi önüne çıkaracağını biliyoruz.</verse>
				<verse number="15">Bütün bunlar sizin yararınızadır. Böylelikle Tanrı’nın lütfu çoğalıp daha çok insana ulaştıkça, Tanrı’nın yüceliği için şükran da artsın.</verse>
				<verse number="16">Bu nedenle cesaretimizi yitirmeyiz. Her ne kadar dış varlığımız harap oluyorsa da, iç varlığımız günden güne yenileniyor.</verse>
				<verse number="17">Çünkü geçici, hafif sıkıntılarımız bize, ağırlıkta hiçbir şeyle karşılaştırılamayacak kadar büyük, sonsuz bir yücelik kazandırmaktadır.</verse>
				<verse number="18">Gözlerimizi görünen şeylere değil, görünmeyenlere çeviriyoruz. Çünkü görünenler geçicidir, görünmeyenlerse sonsuza dek kalıcıdır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Biliyoruz ki, barındığımız bu dünyasal çadır yıkılırsa, göklerde Tanrı’nın bize sağladığı bir konut –elle yapılmamış, sonsuza dek kalacak bir evimiz– vardır.</verse>
				<verse number="2">Şimdiyse göksel evimizi giyinmeyi özleyerek inliyoruz.</verse>
				<verse number="3">Onu giyinirsek çıplak kalmayız.</verse>
				<verse number="4">Dünyasal çadırda yaşayan bizler ağır bir yük altında inliyoruz. Asıl istediğimiz soyunmak değil, giyinmektir. Öyle ki, ölümlü olan, yaşam tarafından yutulsun.</verse>
				<verse number="5">Bizleri tam bu amaç için hazırlamış ve güvence olarak bize Ruh’u vermiş olan Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="6">Bu nedenle her zaman cesaretimiz vardır. Şunu biliyoruz ki, bu bedende yaşadıkça Rab’den uzaktayız.</verse>
				<verse number="7">Gözle görülene değil, imana dayanarak yaşarız.</verse>
				<verse number="8">Cesaretimiz vardır diyorum ve bedenden uzakta, Rab’bin yanında olmayı yeğleriz.</verse>
				<verse number="9">Bunun için, ister bedende yaşayalım ister bedenden uzak olalım, amacımız Rab’bi hoşnut etmektir.</verse>
				<verse number="10">Çünkü bedende yaşarken gerek iyi gerek kötü, yaptıklarımızın karşılığını almak için hepimiz Mesih’in yargı kürsüsü önüne çıkmak zorundayız.</verse>
				<verse number="11">Rab’den korkmanın ne demek olduğunu bildiğimizden insanları ikna etmeye çalışıyoruz. Ne olduğumuzu Tanrı biliyor; umarım siz de vicdanınızda biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="12">Kendimizi yine size tavsiye etmeye çalışmıyoruz. Ama yürekle değil, dış görünüşle övünenleri yanıtlayabilmeniz için bizimle övünmenize fırsat veriyoruz.</verse>
				<verse number="13">Eğer kendimizde değilsek, bu Tanrı içindir. Aklımız başımızdaysa, bu sizin içindir.</verse>
				<verse number="14">Bizi zorlayan, Mesih’in sevgisidir. Yargımız şu: Biri herkes için öldü; öyleyse hepsi öldü.</verse>
				<verse number="15">Evet, Mesih herkes için öldü. Öyle ki, yaşayanlar artık kendileri için değil, kendileri uğruna ölüp dirilen Mesih için yaşasınlar.</verse>
				<verse number="16">Bu nedenle, biz artık kimseyi insan ölçülerine göre tanımayız. Mesih’i bu ölçülere göre tanıdıksa da, artık öyle tanımıyoruz.</verse>
				<verse number="17">Bir kimse Mesih’teyse, yeni yaratıktır; eski şeyler geçmiş, her şey yeni olmuştur.</verse>
				<verse number="18">Bunların hepsi Tanrı’dandır. Tanrı, Mesih aracılığıyla bizi kendisiyle barıştırdı ve bize barıştırma görevini verdi.</verse>
				<verse number="19">Şöyle ki Tanrı, insanların suçlarını saymayarak dünyayı Mesih’te kendisiyle barıştırdı ve barıştırma sözünü bize emanet etti.</verse>
				<verse number="20">Böylece, Tanrı aracılığımızla çağrıda bulunuyormuş gibi Mesih’in adına elçilik ediyor, O’nun adına yalvarıyoruz: Tanrı’yla barışın.</verse>
				<verse number="21">Tanrı, günahı bilmeyen Mesih’i bizim için günah sunusu yaptı. Öyle ki, Mesih sayesinde Tanrı’nın doğruluğu olalım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Tanrı’yla birlikte çalışan bizler, O’nun lütfunu boş yere kabul etmemenizi ayrıca rica ediyoruz.</verse>
				<verse number="2">Çünkü Tanrı diyor ki, “Uygun zamanda seni duydum, Kurtuluş günü sana yardım ettim.” Uygun zaman işte şimdidir, kurtuluş günü işte şimdidir.</verse>
				<verse number="3">Hizmetimizin kötülenmemesi için hiçbir konuda hiç kimsenin sürçmesine neden olmadık.</verse>
				<verse number="4">Tersine Tanrı’nın hizmetkârları olarak olağanüstü dayanmada, sıkıntı, güçlük ve elemlerde, dayak, hapis, karışıklık, emek, uykusuzluk ve açlıkta; pak yaşayışta, bilgi, sabır, iyilik, Kutsal Ruh ve içten sevgide; gerçeğin ilanında ve Tanrı’nın gücünde; sağ ve sol ellerimizde doğruluğun silahlarıyla, yücelikte ve onursuzlukta, iyi ünde ve kötü ünde, kendimizi her durumda örnek gösteriyoruz. Aldatanlar sayılıyorsak da dürüst kişileriz.</verse>
				<verse number="5">Tersine Tanrı’nın hizmetkârları olarak olağanüstü dayanmada, sıkıntı, güçlük ve elemlerde, dayak, hapis, karışıklık, emek, uykusuzluk ve açlıkta; pak yaşayışta, bilgi, sabır, iyilik, Kutsal Ruh ve içten sevgide; gerçeğin ilanında ve Tanrı’nın gücünde; sağ ve sol ellerimizde doğruluğun silahlarıyla, yücelikte ve onursuzlukta, iyi ünde ve kötü ünde, kendimizi her durumda örnek gösteriyoruz. Aldatanlar sayılıyorsak da dürüst kişileriz.</verse>
				<verse number="6">Tersine Tanrı’nın hizmetkârları olarak olağanüstü dayanmada, sıkıntı, güçlük ve elemlerde, dayak, hapis, karışıklık, emek, uykusuzluk ve açlıkta; pak yaşayışta, bilgi, sabır, iyilik, Kutsal Ruh ve içten sevgide; gerçeğin ilanında ve Tanrı’nın gücünde; sağ ve sol ellerimizde doğruluğun silahlarıyla, yücelikte ve onursuzlukta, iyi ünde ve kötü ünde, kendimizi her durumda örnek gösteriyoruz. Aldatanlar sayılıyorsak da dürüst kişileriz.</verse>
				<verse number="7">Tersine Tanrı’nın hizmetkârları olarak olağanüstü dayanmada, sıkıntı, güçlük ve elemlerde, dayak, hapis, karışıklık, emek, uykusuzluk ve açlıkta; pak yaşayışta, bilgi, sabır, iyilik, Kutsal Ruh ve içten sevgide; gerçeğin ilanında ve Tanrı’nın gücünde; sağ ve sol ellerimizde doğruluğun silahlarıyla, yücelikte ve onursuzlukta, iyi ünde ve kötü ünde, kendimizi her durumda örnek gösteriyoruz. Aldatanlar sayılıyorsak da dürüst kişileriz.</verse>
				<verse number="8">Tersine Tanrı’nın hizmetkârları olarak olağanüstü dayanmada, sıkıntı, güçlük ve elemlerde, dayak, hapis, karışıklık, emek, uykusuzluk ve açlıkta; pak yaşayışta, bilgi, sabır, iyilik, Kutsal Ruh ve içten sevgide; gerçeğin ilanında ve Tanrı’nın gücünde; sağ ve sol ellerimizde doğruluğun silahlarıyla, yücelikte ve onursuzlukta, iyi ünde ve kötü ünde, kendimizi her durumda örnek gösteriyoruz. Aldatanlar sayılıyorsak da dürüst kişileriz.</verse>
				<verse number="9">Tanınmıyor gibiyiz, ama iyi tanınıyoruz. Ölümün ağzındayız, ama işte yaşıyoruz. Dövülüyorsak bile öldürülmüş değiliz.</verse>
				<verse number="10">Kederliyiz ama her zaman seviniyoruz. Yoksuluz ama birçoklarını zengin ediyoruz. Hiçbir şeyimiz yok ama her şeye sahibiz.</verse>
				<verse number="11">Ey Korintliler, sizinle açıkça konuştuk, size yüreğimizi açtık.</verse>
				<verse number="12">Sizden sevgimizi esirgemedik, ama siz bizden sevginizi esirgediniz.</verse>
				<verse number="13">Bize aynı karşılığı verebilmek için –çocuklarıma söyler gibi söylüyorum– siz de yüreğinizi açın.</verse>
				<verse number="14">İmansızlarla aynı boyunduruğa girmeyin. Çünkü doğrulukla fesadın ne ortaklığı, ışıkla karanlığın ne paydaşlığı olabilir?</verse>
				<verse number="15">Mesih’le Beliyal uyum içinde olabilir mi? İman edenle iman etmeyenin ortak yanı olabilir mi?</verse>
				<verse number="16">Tanrı’nın tapınağıyla putlar uyuşabilir mi? Çünkü biz yaşayan Tanrı’nın tapınağıyız. Nitekim Tanrı şöyle diyor: “Aralarında yaşayacak, Aralarında yürüyeceğim. Onların Tanrısı olacağım, Onlar da benim halkım olacak.”</verse>
				<verse number="17">Bu nedenle, “İmansızların arasından çıkıp ayrılın” diyor Rab. “Murdara dokunmayın, Ben de sizi kabul edeceğim.”</verse>
				<verse number="18">Her Şeye Gücü Yeten Rab diyor ki, “Size Baba olacağım, Siz de oğullarım, kızlarım olacaksınız.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Sevgili kardeşler, bu vaatlere sahip olduğumuza göre, bedeni ve ruhu lekeleyen her şeyden kendimizi arındıralım; Tanrı korkusuyla kutsallıkta yetkinleşelim.</verse>
				<verse number="2">Yüreklerinizde bize yer verin. Kimseye haksızlık etmedik, kimseyi yoldan saptırmadık, kimseyi sömürmedik.</verse>
				<verse number="3">Bunu sizi yargılamak için söylemiyorum. Daha önce de söylediğim gibi, yüreğimizde öyle bir yeriniz var ki, sizinle ölürüz de yaşarız da.</verse>
				<verse number="4">Size çok güveniyor, sizinle çok övünüyorum. Teselliyle doluyum. Bütün sıkıntılar arasında sevincim sonsuzdur.</verse>
				<verse number="5">Makedonya’ya geldiğimizde de hiç rahat yüzü görmedik. Her bakımdan sıkıntı çekiyorduk. Dışarıda kavgalar, yüreğimizde korkular vardı.</verse>
				<verse number="6">Ama yüreği ezik olanları teselli eden Tanrı, Titus’un yanımıza gelişiyle –yalnız gelişiyle değil, sizden aldığı teselliyle de– bizi teselli etti. Titus beni özlediğinizi, benim için üzülüp gayret ettiğinizi bize anlatınca sevincim bir kat daha arttı.</verse>
				<verse number="7">Ama yüreği ezik olanları teselli eden Tanrı, Titus’un yanımıza gelişiyle –yalnız gelişiyle değil, sizden aldığı teselliyle de– bizi teselli etti. Titus beni özlediğinizi, benim için üzülüp gayret ettiğinizi bize anlatınca sevincim bir kat daha arttı.</verse>
				<verse number="8">Mektubumla size acı verdiysem bile pişman değilim. Aslında pişman olmuştum –kısa bir süre için de olsa, o mektubun size acı verdiğini görüyorum– ama şimdi seviniyorum; acı duymanıza değil, bu acınızın sizi tövbeye yöneltmesine seviniyorum. Tanrı’nın isteğine uygun olarak acı çektiniz. Böylece hiçbir şekilde bizden zarar görmediniz.</verse>
				<verse number="9">Mektubumla size acı verdiysem bile pişman değilim. Aslında pişman olmuştum –kısa bir süre için de olsa, o mektubun size acı verdiğini görüyorum– ama şimdi seviniyorum; acı duymanıza değil, bu acınızın sizi tövbeye yöneltmesine seviniyorum. Tanrı’nın isteğine uygun olarak acı çektiniz. Böylece hiçbir şekilde bizden zarar görmediniz.</verse>
				<verse number="10">Tanrı’nın isteğiyle çekilen acı, kişiyi kurtuluşla sonuçlanan ve pişmanlık doğurmayan tövbeye götürür. Dünyanın acılarıysa ölüm getirir.</verse>
				<verse number="11">Bakın bu acılar, Tanrı’nın isteğiyle çektiğiniz bu acılar sizde ne büyük ciddiyet, paklanmak için ne büyük istek yarattı! Sizde ne büyük öfke, korku, özlem, gayret ve suçluyu cezalandırma arzusu uyandırdı! Bu konuda her bakımdan masum olduğunuzu kanıtladınız.</verse>
				<verse number="12">Size o mektubu yazdımsa da, haksızlık edeni ya da haksızlık göreni düşünerek yazmadım; bize ne denli adanmış olduğunuzu Tanrı önünde açıkça görmenizi istiyordum.</verse>
				<verse number="13">Bütün bunlarla teselli buluyoruz. Tesellimize ek olarak Titus’un sevinci bizi daha da çok sevindirdi. Çünkü hepiniz onun yüreğini ferahlattınız.</verse>
				<verse number="14">Sizleri ona övdüm, beni utandırmadınız. Size söylediğimiz her şey nasıl doğru idiyse, sizi Titus’a övmemiz de öylece doğru çıktı.</verse>
				<verse number="15">Hepinizin nasıl söz dinlediğini, kendisini nasıl saygı ve korkuyla kabul ettiğinizi anımsadıkça size olan sevgisi daha da artıyor.</verse>
				<verse number="16">Size her bakımdan güvenebildiğim için seviniyorum.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Kardeşler, sizlere Tanrı’nın Makedonya’daki kiliselerine sağladığı lütuftan söz etmek istiyoruz: Büyük sıkıntılarla denendiklerinde, coşkun sevinçleri ve aşırı yoksullukları tam bir cömertliğe dönüştü.</verse>
				<verse number="2">Kardeşler, sizlere Tanrı’nın Makedonya’daki kiliselerine sağladığı lütuftan söz etmek istiyoruz: Büyük sıkıntılarla denendiklerinde, coşkun sevinçleri ve aşırı yoksullukları tam bir cömertliğe dönüştü.</verse>
				<verse number="3">Ellerinden geldiği kadarını, hatta daha fazlasını kendi istekleriyle verdiklerine tanıklık ederim.</verse>
				<verse number="4">Kutsallara yapılan yardıma katkıda bulunma ayrıcalığının kendilerine verilmesi için bize yalvarıp yakardılar.</verse>
				<verse number="5">Umduğumuzdan da öte, kendilerini önce Rab’be, sonra Tanrı’nın isteğiyle bize adadılar.</verse>
				<verse number="6">Bu nedenle, aranızda daha önce başladığı bu hayırlı işi tamamlaması için Titus’u isteklendirdik.</verse>
				<verse number="7">İmanda, söz söylemekte, bilgide, her tür gayrette, bize beslediğiniz sevgide, her şeyde üstün olduğunuz gibi, bu hayırlı işte de üstün olmaya bakın.</verse>
				<verse number="8">Bunu buyruk olarak söylemiyorum, yalnızca sevginizin içtenliğini ötekilerin gayretiyle karşılaştırarak sınamak istiyorum.</verse>
				<verse number="9">Rabbimiz İsa Mesih’in lütfunu bilirsiniz. O’nun yoksulluğuyla siz zengin olasınız diye, zengin olduğu halde sizin uğrunuza yoksul oldu.</verse>
				<verse number="10">Bu konuda size yararlı olanı salık veriyorum. Geçen yıl bağış toplamaya ilk girişen, hatta buna ilk heveslenen siz oldunuz.</verse>
				<verse number="11">Şimdi bu işi tamamlayın; bunu candan arzuladığınız gibi, elinizden geldiğince tamamlamaya bakın.</verse>
				<verse number="12">Çünkü istek varsa, insanın elinde olmayana göre değil, elindekine göre yardımda bulunması uygundur.</verse>
				<verse number="13">Amacımız sizi sıkıntıya sokup başkalarını rahatlatmak değildir. Ama eşitlik olsun diye, şimdi elinizdeki fazlalık onların eksiğini tamamladığı gibi, başka zaman onların elindeki fazlalık sizin eksiğinizi tamamlasın. Öyle ki, “Çok toplayanın fazlası, az toplayanın da eksiği yoktu” diye yazılmış olduğu gibi, eşitlik olsun.</verse>
				<verse number="14">Amacımız sizi sıkıntıya sokup başkalarını rahatlatmak değildir. Ama eşitlik olsun diye, şimdi elinizdeki fazlalık onların eksiğini tamamladığı gibi, başka zaman onların elindeki fazlalık sizin eksiğinizi tamamlasın. Öyle ki, “Çok toplayanın fazlası, az toplayanın da eksiği yoktu” diye yazılmış olduğu gibi, eşitlik olsun.</verse>
				<verse number="15">Amacımız sizi sıkıntıya sokup başkalarını rahatlatmak değildir. Ama eşitlik olsun diye, şimdi elinizdeki fazlalık onların eksiğini tamamladığı gibi, başka zaman onların elindeki fazlalık sizin eksiğinizi tamamlasın. Öyle ki, “Çok toplayanın fazlası, az toplayanın da eksiği yoktu” diye yazılmış olduğu gibi, eşitlik olsun.</verse>
				<verse number="16">Titus’un yüreğinde sizin için aynı ilgiyi uyandıran Tanrı’ya şükürler olsun!</verse>
				<verse number="17">Çünkü Titus yalnız ricamızı kabul etmekle kalmadı, size derin ilgi duyduğu için kendi isteğiyle yanınıza geliyor.</verse>
				<verse number="18">Müjde’yi yayma çabalarından ötürü bütün kiliselerce övülen bir kardeşi de onunla birlikte gönderiyoruz.</verse>
				<verse number="19">Üstelik bu kardeş, Rab’bi yüceltmek ve yardıma hazır olduğumuzu göstermek için yürüttüğümüz bu hayırlı hizmette yol arkadaşımız olmak üzere kiliseler tarafından seçildi.</verse>
				<verse number="20">Bu büyük bağışla ilgili hizmetimizde kimsenin eleştirisine hedef olmamaya özen gösteriyoruz.</verse>
				<verse number="21">Çünkü yalnız Rab’bin gözünde değil, insanların gözünde de doğru olanı yapmaya dikkat ediyoruz.</verse>
				<verse number="22">Birçok konuda defalarca deneyip gayretli bulduğumuz, şimdi size duyduğu büyük güvenle çok daha gayretli olan kardeşimizi de bu iki kişiyle birlikte gönderiyoruz.</verse>
				<verse number="23">Titus’a gelince, o benim paydaşım ve aranızdaki emektaşımdır. Öbür kardeşlerimizse kiliselerin elçileri, Mesih’in kıvancıdırlar.</verse>
				<verse number="24">Bunun için onlara sevginizi kanıtlayın, kiliselerin önünde sizinle övünmemizin nedenini gösterin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Kutsallara yapılacak bu yardımla ilgili olarak size yazmama gerek yok.</verse>
				<verse number="2">Çünkü yardıma hazır olduğunuzu biliyorum. Ahaya’daki sizlerin geçen yıldan beri hazırlıklı olduğunu söyleyerek Makedonyalılar karşısında sizinle övünmekteyim. Gayretiniz onların çoğunu harekete geçirdi.</verse>
				<verse number="3">Bu konuda sizinle övünmemiz boşa çıkmasın; dediğim gibi, hazırlıklı olasınız diye kardeşleri yanınıza gönderiyorum.</verse>
				<verse number="4">Öyle ki, bazı Makedonyalılar benimle birlikte gelir ve sizi hazırlıksız bulurlarsa, sizler bir yana, bizler duyduğumuz güvenden ötürü utanmayalım.</verse>
				<verse number="5">Bu nedenle önce yanınıza gelmeleri ve cömertçe vermeyi vaat ettiğiniz armağanları hazırlamaları için kardeşlere ricada bulunmayı gerekli gördüm. Öyle ki, armağanınız cimrilik değil, cömertlik örneği olarak hazır olsun.</verse>
				<verse number="6">Şunu unutmayın: Az eken az biçer, çok eken çok biçer.</verse>
				<verse number="7">Herkes yüreğinde niyet ettiği gibi versin; isteksizce ya da zorlanmış gibi değil. Çünkü Tanrı sevinçle vereni sever.</verse>
				<verse number="8">Her zaman, her yönden, her şeye yeterli ölçüde sahip olarak her iyi işe cömertçe katkıda bulunabilmeniz için, Tanrı her nimeti size bol bol sağlayacak güçtedir.</verse>
				<verse number="9">Nitekim şöyle yazılmıştır: “Armağanlar dağıttı, yoksullara verdi; Doğruluğu sonsuza dek kalıcıdır.”</verse>
				<verse number="10">Ekinciye tohum ve yiyecek ekmek sağlayan Tanrı, sizin de ekeceğinizi sağlayıp çoğaltacak, doğruluğunuzun ürünlerini artıracaktır.</verse>
				<verse number="11">Her durumda cömert olmanız için her bakımdan zenginleştiriliyorsunuz. Cömertliğiniz bizim aracılığımızla Tanrı’ya şükran nedeni oluyor.</verse>
				<verse number="12">Yaptığınız bu hizmet yalnız kutsalların eksiklerini gidermekle kalmıyor, birçoklarının Tanrı’ya şükretmesiyle de zenginleşiyor.</verse>
				<verse number="13">Onlar, içtenliğinizi kanıtlayan bu hizmetten ötürü, açıkça benimsediğiniz Mesih Müjdesi’ne uyarak kendileriyle ve herkesle malınızı cömertçe paylaştığınız için Tanrı’yı yüceltiyorlar.</verse>
				<verse number="14">Tanrı’nın size bağışladığı olağanüstü lütuftan dolayı sizler için dua ediyor, sizi özlüyorlar.</verse>
				<verse number="15">Sözle anlatılamayan armağanı için Tanrı’ya şükürler olsun!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Sizinle birlikteyken ürkek, ama aranızda değilken yiğit kesilen ben Pavlus, Mesih’teki alçakgönüllülük ve yumuşaklıkla size rica ediyor, yalvarıyorum: Yanınıza geldiğim zaman, bizi olağan insanlar gibi yaşayanlardan sayan bazılarına karşı güvenle takınmak niyetinde olduğum tavrı aynı cesaretle size karşı takınmaya zorlamayın beni.</verse>
				<verse number="2">Sizinle birlikteyken ürkek, ama aranızda değilken yiğit kesilen ben Pavlus, Mesih’teki alçakgönüllülük ve yumuşaklıkla size rica ediyor, yalvarıyorum: Yanınıza geldiğim zaman, bizi olağan insanlar gibi yaşayanlardan sayan bazılarına karşı güvenle takınmak niyetinde olduğum tavrı aynı cesaretle size karşı takınmaya zorlamayın beni.</verse>
				<verse number="3">Olağan insanlar gibi yaşıyorsak da, insansal güce dayanarak savaşmıyoruz.</verse>
				<verse number="4">Çünkü savaşımızın silahları insansal silahlar değil, kaleleri yıkan tanrısal güce sahip silahlardır.</verse>
				<verse number="5">Safsataları, Tanrı bilgisine karşı diklenen her engeli yıkıyor, her düşünceyi tutsak edip Mesih’e bağımlı kılıyoruz.</verse>
				<verse number="6">Mesih’e tümüyle bağımlı olduğunuz zaman, O’na bağımlı olmayan her eylemi cezalandırmaya hazır olacağız.</verse>
				<verse number="7">Gözünüzün önündekine bakın. Bir kimse Mesih’e ait olduğuna güveniyorsa, yine düşünsün: Kendisi kadar biz de Mesih’e aitiz.</verse>
				<verse number="8">Sizi yıkmak için değil, geliştirmek için Rab’bin bize verdiği yetkiyle biraz fazla övünsem de utanmam.</verse>
				<verse number="9">Mektuplarımla sizi korkutmaya çalışıyormuş gibi görünmek istemiyorum.</verse>
				<verse number="10">Çünkü bazıları, “Mektupları ağır ve etkilidir, ama kişisel varlığı etkisiz, konuşma yeteneği de sıfır” diyormuş.</verse>
				<verse number="11">Böyle diyenler şunu bilsin ki, uzaktayken mektuplarımızda ne diyorsak, aranızdayken de öyle davranıyoruz.</verse>
				<verse number="12">Kendilerini tavsiye eden bazılarıyla kendimizi bir tutmaya ya da karşılaştırmaya elbette cesaret edemeyiz! Onlar kendilerini kendileriyle ölçüp karşılaştırmakla akılsızlık ediyorlar.</verse>
				<verse number="13">Ama biz haddimizi aşıp fazla övünmeyiz; övünmemiz, Tanrı’nın bizim için belirlediği, sizlere kadar da uzanan alanın sınırları içinde kalır.</verse>
				<verse number="14">Etkinlik alanımız size kadar uzanmasaydı, sizinle ilgilenmekle sınırlarımızın dışına çıkmış sayılabilirdik. Oysa Mesih’in Müjdesi’ni size kadar ilk ulaştıran biz olduk.</verse>
				<verse number="15">Başkalarının emeğiyle övünüp haddimizi aşmayız. Umudumuz odur ki, sizin imanınız büyüdükçe sayenizde etkinlik alanımız alabildiğine genişleyecek.</verse>
				<verse number="16">Böylelikle Müjde’yi sizlerden daha ötelere yayabileceğiz. Çünkü başkasının etkinlik alanında başarılmış işlerle övünmek istemiyoruz.</verse>
				<verse number="17">“Övünen, Rab’le övünsün.”</verse>
				<verse number="18">Kabule değer kişi kendi kendini tavsiye eden değil, Rab’bin tavsiye ettiği kişidir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Umarım yapacağım küçük bir akılsızlığı hoş görürsünüz. Ne olur, beni hoş görün!</verse>
				<verse number="2">Sizler için tanrısal bir kıskançlık duyuyorum. Çünkü sizleri el değmemiş kız gibi tek ere, Mesih’e sunmak üzere nişanladım.</verse>
				<verse number="3">Ne var ki, yılanın Havva’yı kurnazlığıyla aldatması gibi, düşüncelerinizin Mesih’e olan içten ve pak adanmışlıktan saptırılmasından korkuyorum.</verse>
				<verse number="4">Çünkü size gelen ve bizim tanıttığımızdan değişik bir İsa’yı tanıtanları pekâlâ hoş görüyorsunuz. Ayrıca, aldığınız ruhtan farklı bir ruhu ve kabul ettiğinizden farklı bir müjdeyi kabul ederek bunları hoş görüyorsunuz.</verse>
				<verse number="5">Sözüm ona üstün elçilerden hiç de aşağı olduğumu sanmıyorum!</verse>
				<verse number="6">Acemi bir konuşmacı olabilirim, ama bilgiden yana acemi değilim. Bunu size her durumda, her bakımdan açıkça gösterdik.</verse>
				<verse number="7">Yücelmeniz için kendimi alçaltarak Tanrı’nın Müjdesi’ni size karşılıksız bildirmekle günah mı işledim?</verse>
				<verse number="8">Size hizmet etmek için yardım aldığım başka kiliseleri adeta soydum.</verse>
				<verse number="9">Aranızdayken ihtiyacım olduğu halde hiçbirinize yük olmadım. Çünkü Makedonya’dan gelen kardeşler eksiklerimi tamamladılar. Size yük olmamaya hep özen gösterdim, bundan böyle de özen göstereceğim.</verse>
				<verse number="10">Mesih’in gerçeğine sahip olarak kesinlikle diyebilirim ki, Ahaya İli’nde hiç kimse beni böyle övünmekten alıkoyamaz.</verse>
				<verse number="11">Neden mi? Sizi sevmediğimden mi? Tanrı biliyor ki, sizi seviyorum.</verse>
				<verse number="12">Övündükleri konuda bize eşit sayılmak isteyen fırsatçılara fırsat vermemek için, yaptığımı yapmaya devam edeceğim.</verse>
				<verse number="13">Bu tür adamlar sahte elçiler, düzenbaz işçiler, kendilerine Mesih’in elçisi süsü verenlerdir.</verse>
				<verse number="14">Buna şaşmamalı. Şeytan da kendisine ışık meleği süsü verir.</verse>
				<verse number="15">Ona hizmet edenlerin de kendilerine doğruluğun hizmetkârları süsü vermesi şaşırtıcı değildir. Onların sonu yaptıklarına göre olacaktır.</verse>
				<verse number="16">Yine söylüyorum, kimse beni akılsız sanmasın. Öyle sanıyorsanız, akılsız birini kabul eder gibi de olsa beni kabul edin ki, ben de biraz övüneyim!</verse>
				<verse number="17">Söylediklerimi Rab’bin söyleyeceği gibi değil, akılsız biri gibi, bu övüngen tavırla söylüyorum.</verse>
				<verse number="18">Mademki birçokları ne olduklarıyla övünüyorlar, ben de övüneceğim.</verse>
				<verse number="19">Sizler akıllı olduğunuz için akılsızlara seve seve katlanıyorsunuz!</verse>
				<verse number="20">Aslında sizi köle edenlere, sömürenlere, sizden yararlananlara, büyüklük taslayanlara ya da sizi tokatlayanlara katlanıyorsunuz.</verse>
				<verse number="21">Utanarak kabul ediyorum ki, biz bunu yapacak güçte değildik! Ama birinin övünmeye cesaret ettiği konuda –akılsız biri gibi konuşuyorum– ben de övünmeye cesaret ediyorum.</verse>
				<verse number="22">Onlar İbrani mi? Ben de İbrani’yim. İsrailli mi? Ben de İsrailli’yim. İbrahim’in soyundan mıdırlar? Ben de onun soyundanım.</verse>
				<verse number="23">Mesih’in hizmetkârları mıdırlar? Aklımı kaçırmış gibi konuşuyorum. Ben O’nun daha üstün bir hizmetkârıyım. Ben daha çok emek verdim, hapse daha çok girdim, sayısız dayak yedim, çok kez ölümle burun buruna geldim.</verse>
				<verse number="24">Beş kez Yahudiler’den otuz dokuzar kırbaç yedim.</verse>
				<verse number="25">Üç kez değnekle dövüldüm, bir kez taşlandım, üç kez deniz kazasına uğradım. Bir gün bir gece açık denizde kaldım.</verse>
				<verse number="26">Sık sık yolculuk ettim. Irmaklarda, haydutlar arasında, gerek soydaşlarımın gerekse öteki ulusların arasında tehlikelere uğradım. Kentte, kırda, denizde, sahte kardeşler arasında tehlikelere düştüm.</verse>
				<verse number="27">Emek verdim, sıkıntı çektim, çok kez uykusuz kaldım. Açlığı, susuzluğu tattım. Çok kez yiyecek sıkıntısı çektim, soğukta çıplak kaldım.</verse>
				<verse number="28">Öbür sorunların yanısıra, bütün kiliseler için her gün çektiğim kaygının baskısı var üzerimde.</verse>
				<verse number="29">Kim güçsüz olur da ben güçsüz olmam? Kim günaha düşürülür de ben onun için yanmam?</verse>
				<verse number="30">Övünmem gerekiyorsa, güçsüzlüğümü gösteren şeylerle övüneceğim.</verse>
				<verse number="31">Rab İsa’nın sonsuza dek övülecek olan Tanrısı ve Babası biliyor ki, yalan söylemiyorum.</verse>
				<verse number="32">Şam’da Kral Aretas’ın valisi beni yakalatmak için kenti denetim altına almıştı.</verse>
				<verse number="33">Ama beni küfe içinde surdaki bir pencereden sarkıttılar; böylece onun elinden sıyrılıp kaçtım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Yararlı olmasa da övünmek gereklidir. Şimdi görümlere ve Rab’bin vahiylerine geleyim.</verse>
				<verse number="2">On dört yıl önce alınıp üçüncü göğe götürülmüş bir Mesih izleyicisi tanıyorum. Bu, bedensel olarak mı, yoksa beden dışında mı oldu, bilmiyorum, Tanrı bilir.</verse>
				<verse number="3">Evet, bu adamın cennete götürüldüğünü biliyorum; bu, bedensel olarak mı, yoksa bedenden ayrı mı oldu, bilmiyorum, Tanrı bilir. Orada, dille anlatılamaz, insanın söylemesi yasak olan sözler işitti.</verse>
				<verse number="4">Evet, bu adamın cennete götürüldüğünü biliyorum; bu, bedensel olarak mı, yoksa bedenden ayrı mı oldu, bilmiyorum, Tanrı bilir. Orada, dille anlatılamaz, insanın söylemesi yasak olan sözler işitti.</verse>
				<verse number="5">Böyle biriyle övüneceğim. Ama kendimle ilgili olarak, güçsüzlüklerimden başka bir şeyle övünmeyeceğim.</verse>
				<verse number="6">Övünmek istesem bile akılsız olmayacağım. Çünkü gerçeği söylemiş olacağım. Ama kimse beni gördüğünden ya da işittiğinden daha üstün görmesin diye övünmekten kaçınıyorum.</verse>
				<verse number="7">Aldığım vahiylerin üstünlüğüyle gururlanmayayım diye bana bedende bir diken, beni yumruklamak için Şeytan’ın bir meleği verildi, gururlanmayayım diye.</verse>
				<verse number="8">Bundan kurtulmak için Rab’be üç kez yalvardım.</verse>
				<verse number="9">Ama O bana, “Lütfum sana yeter. Çünkü gücüm, güçsüzlükte tamamlanır” dedi. İşte, Mesih’in gücü içimde bulunsun diye güçsüzlüklerimle sevinerek daha çok övüneceğim.</verse>
				<verse number="10">Bu nedenle Mesih uğruna güçsüzlükleri, hakaretleri, zorlukları, zulümleri ve darlıkları sevinçle karşılıyorum. Çünkü ne zaman güçsüzsem, o zaman güçlüyüm.</verse>
				<verse number="11">Akılsız biri gibi davrandım, ama beni buna siz zorladınız. Aslında beni siz tavsiye etmeliydiniz. Çünkü bir hiç isem de, sözüm ona üstün elçilerden hiç de aşağı değilim.</verse>
				<verse number="12">Elçiliğimin kanıtları aranızda büyük bir sabırla, belirtiler, harikalar ve mucizelerle gösterildi.</verse>
				<verse number="13">Size yük olmayışımdan başka öbür kiliselerden ne eksiğiniz var ki? Bu haksızlığımı bağışlayın!</verse>
				<verse number="14">İşte, üçüncü kez yanınıza gelmeye hazırım ve size yük olmayacağım. Çünkü sizde olanı değil, sizi istiyorum. Çocukların anne babaları için değil, anne babaların çocukları için para biriktirmesi gerekir.</verse>
				<verse number="15">Ben de canlarınız uğruna malımı da kendimi de seve seve harcayacağım. Sizi daha çok seversem, daha az mı sevileceğim?</verse>
				<verse number="16">Öyle olsun, ben size yük olmadım. Ama kurnaz biri olduğumdan sizi hileyle elde etmişim!</verse>
				<verse number="17">Size gönderdiğim adamlardan biri aracılığıyla sizi sömürdüm mü?</verse>
				<verse number="18">Titus’u size gelmeye isteklendirdim ve öbür kardeşi de onunla birlikte gönderdim. Titus sizi sömürmedi, değil mi? Aynı ruhla davranmadık mı, aynı yolu izlemedik mi?</verse>
				<verse number="19">Bunca zamandır önünüzde kendimizi savunduğumuzu mu düşünüyorsunuz? Tanrı’nın önünde, Mesih’e ait kişiler olarak konuşuyoruz. Sevgili kardeşler, yaptığımız her şey sizin gelişmeniz içindir.</verse>
				<verse number="20">Çünkü geldiğimde sizi istediğim durumda bulamayacağımdan korkuyorum. Sizler de beni istediğiniz durumda bulamayabilirsiniz. Aranızda çekişme, kıskançlık, öfke, bencil tutkular, iftira, dedikodu, böbürlenme, kargaşa olmasından korkuyorum.</verse>
				<verse number="21">Korkarım size tekrar geldiğimde Tanrım beni önünüzde utandıracak; daha önce günah işleyip de kapıldıkları pisliklerden, fuhuş ve sefahatten tövbe etmeyen birçokları için yas tutacağım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Bu, yanınıza üçüncü gelişim olacak. Her suçlama iki ya da üç tanığın tanıklığıyla doğrulanmalıdır.</verse>
				<verse number="2">Daha önce, aranızda ikinci kez bulunduğumda, geçmişte günah işlemiş olanlarla onların dışında kalanların hepsine söylemiştim, şimdi sizden uzaktayken de yineliyorum: Tekrar yanınıza gelirsem, hiç kimseyi esirgemeyeceğim!</verse>
				<verse number="3">Mesih’in benim aracılığımla konuştuğuna ilişkin kanıt istiyorsunuz. Mesih size karşı güçsüz değildir; O’nun gücü sizde etkindir.</verse>
				<verse number="4">Güçsüzlük içinde çarmıha gerildiği halde, şimdi Tanrı’nın gücüyle yaşıyor. Biz de O’nda güçsüz olduğumuz halde, Tanrı’nın gücü sayesinde O’nunla birlikte sizin yararınıza yaşayacağız.</verse>
				<verse number="5">İman yolunda olup olmadığınızı anlamak için kendinizi sınayıp yoklayın. İsa Mesih’in içinizde olduğunu bilmiyor musunuz? Yoksa sınavdan başarısız çıkarsınız.</verse>
				<verse number="6">Umarım bizim başarısızlığa uğramadığımızı anlayacaksınız.</verse>
				<verse number="7">Kötü bir şey yapmamanız için Tanrı’ya dua ediyoruz. Dileğimiz, bizim sınavı geçmiş görünmemiz değil, biz sınavda başarısız görünsek bile sizin iyi olanı yapmanızdır.</verse>
				<verse number="8">Çünkü gerçeğe karşı değil, ancak gerçek uğruna bir şey yapabiliriz.</verse>
				<verse number="9">Biz güçsüz, sizse güçlüyken seviniyoruz. Yetkin olmanız için de dua ediyoruz.</verse>
				<verse number="10">Rab’bin yıkmak değil, geliştirmek için bana verdiği yetkiyi yanınıza geldiğimde sert biçimde kullanmak zorunda kalmayayım diye, bunları aranızda değilken yazıyorum.</verse>
				<verse number="11">Son olarak hoşça kalın, kardeşlerim. Yaşantınızı düzeltin, çağrıma kulak verin, düşüncelerinizde birlik olun, esenlik içinde yaşayın. Sevgi ve esenlik kaynağı olan Tanrı sizinle birlikte olacaktır.</verse>
				<verse number="12">Birbirinizi kutsal öpüşle selamlayın.</verse>
				<verse number="13">Bütün kutsallar size selam eder.</verse>
				<verse number="14">Rab İsa Mesih’in lütfu, Tanrı’nın sevgisi ve Kutsal Ruh’un paydaşlığı hepinizle birlikte olsun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="48">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">İnsanlarca ya da insan aracılığıyla değil, İsa Mesih ve O’nu ölümden dirilten Baba Tanrı aracılığıyla elçi atanan ben Pavlus’tan ve benimle birlikte olan bütün kardeşlerden Galatya’daki kiliselere selam!</verse>
				<verse number="2">İnsanlarca ya da insan aracılığıyla değil, İsa Mesih ve O’nu ölümden dirilten Baba Tanrı aracılığıyla elçi atanan ben Pavlus’tan ve benimle birlikte olan bütün kardeşlerden Galatya’daki kiliselere selam!</verse>
				<verse number="3">Babamız Tanrı’dan ve Rab İsa Mesih’ten sizlere lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="4">Mesih, Babamız Tanrı’nın isteğine uyarak bizi şimdiki kötü çağdan kurtarmak için günahlarımıza karşılık kendini feda etti.</verse>
				<verse number="5">Tanrı’ya sonsuzlara dek yücelik olsun! Amin.</verse>
				<verse number="6">Sizi Mesih’in lütfuyla çağıranı bırakıp değişik bir müjdeye böylesine çarçabuk dönmenize şaşıyorum.</verse>
				<verse number="7">Gerçekte başka bir müjde yoktur. Ancak aklınızı karıştırıp Mesih’in Müjdesi’ni çarpıtmak isteyenler vardır.</verse>
				<verse number="8">İster biz, ister gökten bir melek size bildirdiğimize ters düşen bir müjde bildirirse, lanet olsun ona!</verse>
				<verse number="9">Daha önce söylediğimizi şimdi yine söylüyorum: Bir kimse size kabul ettiğinize ters düşen bir müjde bildirirse, ona lanet olsun!</verse>
				<verse number="10">Şimdi ben insanların onayını mı, Tanrı’nın onayını mı arıyorum? Yoksa insanları mı hoşnut etmeye çalışıyorum? Eğer hâlâ insanları hoşnut etmek isteseydim, Mesih’in kulu olmazdım.</verse>
				<verse number="11">Kardeşlerim, yaydığım Müjde’nin insandan kaynaklanmadığını bilmenizi istiyorum.</verse>
				<verse number="12">Çünkü ben onu insandan almadım, kimseden de öğrenmedim. Bunu bana İsa Mesih vahiy yoluyla açıkladı.</verse>
				<verse number="13">Yahudi dinine bağlı olduğum zaman nasıl bir yaşam sürdüğümü duydunuz. Tanrı’nın kilisesine alabildiğine zulmediyor, onu kırıp geçiriyordum.</verse>
				<verse number="14">Yahudi dininde yaşıtım olan soydaşlarımın birçoğundan daha ilerideydim, atalarımın geleneklerini savunmakta çok daha gayretliydim.</verse>
				<verse number="15">Ama beni daha annemin rahmindeyken seçip lütfuyla çağıran Tanrı, uluslara müjdelemem için Oğlu’nu bana göstermeye razı olunca hemen insanlara danışmadım;</verse>
				<verse number="16">Ama beni daha annemin rahmindeyken seçip lütfuyla çağıran Tanrı, uluslara müjdelemem için Oğlu’nu bana göstermeye razı olunca hemen insanlara danışmadım;</verse>
				<verse number="17">Yeruşalim’e, benden önce elçi olanların yanına da gitmedim; Arabistan’a gittim, sonra yine Şam’a döndüm.</verse>
				<verse number="18">Bundan üç yıl sonra Kefas’la tanışmak üzere Yeruşalim’e gittim, on beş gün onun yanında kaldım.</verse>
				<verse number="19">Öbür elçilerden hiçbirini görmedim, yalnız Rab İsa’nın kardeşi Yakup’u gördüm.</verse>
				<verse number="20">Bakın, size yazdıklarımın yalan olmadığını Tanrı’nın önünde belirtiyorum.</verse>
				<verse number="21">Sonra Suriye ve Kilikya bölgelerine gittim.</verse>
				<verse number="22">Yahudiye’nin Mesih’e ait kiliseleri beni şahsen tanımıyorlardı.</verse>
				<verse number="23">Yalnız, “Bir zamanlar bize zulmeden adam, önceleri yıkmaya çalıştığı imanı şimdi yayıyor” dendiğini duymuşlardı.</verse>
				<verse number="24">Böylece benden ötürü Tanrı’yı yüceltiyorlardı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">On dört yıl aradan sonra Titus’u da yanıma alıp Barnaba’yla birlikte yine Yeruşalim’e gittim.</verse>
				<verse number="2">Vahiy uyarınca gittim. Boş yere koşmayayım ya da koşmuş olmayayım diye, öteki uluslar arasında yaydığım Müjde’yi özel olarak ileri gelenlere sundum.</verse>
				<verse number="3">Benimle birlikte olan Titus bile Grek olmasına karşın sünnet edilmeye zorlanmadı.</verse>
				<verse number="4">Ne var ki, İsa Mesih’te sahip olduğumuz özgürlüğü el altından öğrenmek ve böylece bizi köleleştirmek için gizlice aramıza sızan sahte kardeşler vardı.</verse>
				<verse number="5">Müjde gerçeği sürekli sizinle kalsın diye bir an bile onlara boyun eğip teslim olmadık.</verse>
				<verse number="6">Ama ileri gelenler –ne oldukları bence önemli değil, Tanrı insanlar arasında ayrım yapmaz– evet, bu ileri gelenler söylediklerime bir şey katmadılar.</verse>
				<verse number="7">Tam tersine, Müjde’yi sünnetlilere bildirme işi nasıl Petrus’a verildiyse, sünnetsizlere bildirme işinin de bana verildiğini gördüler.</verse>
				<verse number="8">Çünkü sünnetlilere elçilik etmesi için Petrus’ta etkin olan Tanrı, öteki uluslara elçilik etmem için bende de etkin oldu.</verse>
				<verse number="9">Topluluğun direkleri sayılan Yakup, Kefas ve Yuhanna bana bağışlanan lütfu sezince paydaşlığımızın işareti olarak bana ve Barnaba’ya sağ ellerini uzattılar. Öteki uluslara bizlerin, Yahudiler’e kendilerinin gitmesini uygun gördüler.</verse>
				<verse number="10">Ancak yoksulları anımsamamızı istediler. Zaten ben de bunu yapmaya gayret ediyordum.</verse>
				<verse number="11">Ne var ki, Kefas Antakya’ya geldiği zaman, suçlu olduğu için ona açıkça karşı geldim.</verse>
				<verse number="12">Çünkü Yakup’un yanından bazı adamlar gelmeden önce Kefas öteki uluslardan olanlarla birlikte yemek yerdi. Ama o adamlar gelince sünnet yanlılarından korkarak sünnetsizlerden uzaklaştı, onlarla yemek yemez oldu.</verse>
				<verse number="13">Öbür Yahudiler de onun gibi ikiyüzlülük ettiler. Sonunda Barnaba bile onların ikiyüzlülüğüne kapıldı.</verse>
				<verse number="14">Müjde gerçeğine uygun davranmadıklarını görünce hepsinin önünde Kefas’a şöyle dedim: “Yahudi olduğun halde Yahudi gibi değil, öteki uluslardan biri gibi yaşıyorsun, nasıl olur da ulusları Yahudi gibi yaşamaya zorlarsın?</verse>
				<verse number="15">Doğuştan Yahudi olan bizler öteki uluslardan olan ‘günahlılar’ değiliz.</verse>
				<verse number="16">Yine de insanın Kutsal Yasa’nın gereklerini yaparak değil, İsa Mesih’e iman ederek aklandığını biliyoruz. Bunun için biz de Yasa’nın gereklerini yaparak değil, Mesih’e iman ederek aklanalım diye Mesih İsa’ya iman ettik. Çünkü hiç kimse Yasa’nın gereklerini yaparak aklanmaz.</verse>
				<verse number="17">Mesih’te aklanmak isterken kendimiz günahlı çıkarsak, Mesih günahın yardakçısı mı olur? Kesinlikle hayır!</verse>
				<verse number="18">Yıktığımı yeniden kurarsam, yasayı çiğnediğimi kanıtlamış olurum.</verse>
				<verse number="19">Çünkü ben Tanrı için yaşamak üzere Yasa aracılığıyla Yasa karşısında öldüm.</verse>
				<verse number="20">Mesih’le birlikte çarmıha gerildim. Artık ben yaşamıyorum, Mesih bende yaşıyor. Şimdi bedende sürdürdüğüm yaşamı, beni seven ve benim için kendini feda eden Tanrı Oğlu’na imanla sürdürüyorum.</verse>
				<verse number="21">Tanrı’nın lütfunu geçersiz saymış değilim. Çünkü aklanma Yasa aracılığıyla sağlanabilseydi, o zaman Mesih boş yere ölmüş olurdu.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Ey akılsız Galatyalılar! Sizi kim büyüledi? İsa Mesih çarmıha gerilmiş olarak gözlerinizin önünde tasvir edilmedi mi?</verse>
				<verse number="2">Sizden yalnız şunu öğrenmek istiyorum: Kutsal Ruh’u, Yasa’nın gereklerini yaparak mı, yoksa duyduklarınıza iman ederek mi aldınız?</verse>
				<verse number="3">Bu kadar akılsız mısınız? Ruh’la başladıktan sonra şimdi insan çabasıyla mı bitirmeye çalışıyorsunuz?</verse>
				<verse number="4">Boş yere mi bu kadar acı çektiniz? Gerçekten boşuna mıydı?</verse>
				<verse number="5">Size Kutsal Ruh’u veren ve aranızda mucizeler yaratan Tanrı, bunu Yasa’nın gereklerini yaptığınız için mi, yoksa duyduklarınıza iman ettiğiniz için mi yapıyor?</verse>
				<verse number="6">Örneğin, “İbrahim Tanrı’ya iman etti, böylece aklanmış sayıldı.”</verse>
				<verse number="7">Öyleyse şunu bilin ki, İbrahim’in gerçek oğulları iman edenlerdir.</verse>
				<verse number="8">Kutsal Yazı, Tanrı’nın öteki ulusları imanlarına göre aklayacağını önceden görerek İbrahim’e, “Bütün uluslar senin aracılığınla kutsanacak” müjdesini önceden verdi.</verse>
				<verse number="9">Böylece iman edenler, iman etmiş olan İbrahim’le birlikte kutsanırlar.</verse>
				<verse number="10">Yasa’nın gereklerini yapmış olmaya güvenenlerin hepsi lanet altındadır. Çünkü şöyle yazılmıştır: “Yasa Kitabı’nda yazılı olan her şeyi sürekli yerine getirmeyen herkes lanetlidir.”</verse>
				<verse number="11">Tanrı katında hiç kimsenin Yasa’yla aklanmadığı açıktır. Çünkü “İmanla aklanan yaşayacaktır.”</verse>
				<verse number="12">Yasa imana dayalı değildir. Tersine, “Yasa’nın gereklerini yapan, onlar sayesinde yaşayacaktır.”</verse>
				<verse number="13">İbrahim’e sağlanan kutsama Mesih İsa aracılığıyla uluslara sağlansın ve bizler vaat edilen Ruh’u imanla alalım diye, Mesih bizim için lanetlenerek bizi Yasa’nın lanetinden kurtardı. Çünkü, “Ağaç üzerine asılan herkes lanetlidir” diye yazılmıştır.</verse>
				<verse number="14">İbrahim’e sağlanan kutsama Mesih İsa aracılığıyla uluslara sağlansın ve bizler vaat edilen Ruh’u imanla alalım diye, Mesih bizim için lanetlenerek bizi Yasa’nın lanetinden kurtardı. Çünkü, “Ağaç üzerine asılan herkes lanetlidir” diye yazılmıştır.</verse>
				<verse number="15">Kardeşler, insan yaşamından bir örnek vereyim. İnsanlar arasında yapılmış bile olsa, onaylanmış bir antlaşmayı kimse geçersiz saymaz, ona bir şey eklemez.</verse>
				<verse number="16">Vaatler İbrahim’e ve soyundan olana verildi. Tanrı birçok kişiden söz ediyormuş gibi, “Ve soyundan olanlara” demiyor; “Soyundan olana” demekle tek bir kişiden, yani Mesih’ten söz ediyor.</verse>
				<verse number="17">Şunu demek istiyorum: Dört yüz otuz yıl sonra gelen Yasa, Tanrı’nın önceden onayladığı antlaşmayı geçersiz kılmaz, vaadi ortadan kaldırmaz.</verse>
				<verse number="18">Çünkü miras Yasa’ya bağlıysa, artık vaade bağlı değildir. Ama Tanrı mirası İbrahim’e vaatle bağışlamıştır.</verse>
				<verse number="19">Öyleyse Yasa’nın amacı neydi? Yasa suçları ortaya çıkarmak için antlaşmaya eklendi. Vaadi alan ve İbrahim’in soyundan olan Kişi gelene dek yürürlükte kalacaktı. Melekler yoluyla, bir aracı eliyle düzenlendi.</verse>
				<verse number="20">Aracı tek bir tarafa ait değildir; Tanrı ise birdir.</verse>
				<verse number="21">Öyleyse Kutsal Yasa Tanrı’nın vaatlerine aykırı mıdır? Kesinlikle hayır! Çünkü yaşam sağlayabilen bir yasa verilseydi, elbette insanlar yasayla aklanırdı.</verse>
				<verse number="22">Oysa İsa Mesih’e olan imana dayanan vaat iman edenlere verilsin diye, Kutsal Yazı bütün dünyayı günahın tutsağı ilan ediyor.</verse>
				<verse number="23">Bu iman gelmeden önce Yasa altında hapsedilmiştik, gelecek iman açıklanıncaya dek Yasa’nın tutuklusuyduk.</verse>
				<verse number="24">Yani imanla aklanalım diye Mesih’in gelişine dek Yasa eğitmenimiz oldu.</verse>
				<verse number="25">Ama iman gelmiş olduğundan, artık Yasa’nın denetiminde değiliz.</verse>
				<verse number="26">Çünkü Mesih İsa’ya iman ettiğiniz için hepiniz Tanrı’nın oğullarısınız.</verse>
				<verse number="27">Vaftizde Mesih’le birleşenlerinizin hepsi Mesih’i giyindi.</verse>
				<verse number="28">Artık ne Yahudi ne Grek, ne köle ne özgür, ne erkek ne dişi ayrımı var. Hepiniz Mesih İsa’da birsiniz.</verse>
				<verse number="29">Eğer Mesih’e aitseniz, İbrahim’in soyundansınız, vaade göre de mirasçısınız.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Şunu demek istiyorum: Mirasçı her şeyin sahibiyse de, çocuk olduğu sürece köleden farksızdır.</verse>
				<verse number="2">Babasının belirlediği zamana dek vasilerin, vekillerin gözetimi altındadır.</verse>
				<verse number="3">Bunun gibi, biz de ruhsal yönden çocukken, dünyanın temel ilkelerine bağlı yaşayan kölelerdik.</verse>
				<verse number="4">Ama zaman dolunca Tanrı, Yasa altında olanları özgürlüğe kavuşturmak için kadından doğan, Yasa altında doğan öz Oğlu’nu gönderdi. Öyle ki, bizler oğulluk hakkını alalım.</verse>
				<verse number="5">Ama zaman dolunca Tanrı, Yasa altında olanları özgürlüğe kavuşturmak için kadından doğan, Yasa altında doğan öz Oğlu’nu gönderdi. Öyle ki, bizler oğulluk hakkını alalım.</verse>
				<verse number="6">Oğullar olduğunuz için Tanrı öz Oğlu’nun “Abba! Baba!” diye seslenen Ruhu’nu yüreklerinize gönderdi.</verse>
				<verse number="7">Bu nedenle artık köle değil, oğullarsınız. Oğullar olduğunuz için de Tanrı sizi aynı zamanda mirasçı yaptı.</verse>
				<verse number="8">Ne var ki, eskiden Tanrı’yı tanımadığınız zamanlarda, gerçek olmayan tanrılara kölelik ettiniz.</verse>
				<verse number="9">Şimdiyse Tanrı’yı tanıdınız, daha doğrusu Tanrı tarafından tanındınız. Öyleyse nasıl oluyor da bu değersiz, etkisiz ilkelere dönüyorsunuz? Yeniden onların kölesi mi olmak istiyorsunuz?</verse>
				<verse number="10">Özel günler, aylar, mevsimler, yıllar kutluyorsunuz!</verse>
				<verse number="11">Sizin için korkuyorum. Yoksa uğrunuza boş yere mi emek verdim?</verse>
				<verse number="12">Kardeşler, size yalvarıyorum, benim gibi olun. Çünkü ben de sizin gibi oldum. Bana hiç haksızlık etmediniz.</verse>
				<verse number="13">Bildiğiniz gibi, Müjde’yi size ilk kez bedensel hastalığım nedeniyle bildirmiştim.</verse>
				<verse number="14">Bedensel durumum sizin için çetin bir deneme olduğu halde beni ne hor gördünüz ne de reddettiniz. Tanrı’nın bir meleğini, hatta Mesih İsa’yı kabul eder gibi kabul ettiniz beni.</verse>
				<verse number="15">Şimdi o sevincinize ne oldu? Sizin için tanıklık ederim ki, elinizden gelse gözlerinizi oyar bana verirdiniz.</verse>
				<verse number="16">Peki, size gerçeği söylediğim için düşmanınız mı oldum?</verse>
				<verse number="17">Başkaları sizi kazanmaya gayret ediyor, ama niyetleri iyi değil. Kendileri için gayret edesiniz diye sizi bizden ayırmak istiyorlar.</verse>
				<verse number="18">Niyet iyiyse, yalnız aranızda olduğum zaman değil, her zaman gayretli olmak iyidir.</verse>
				<verse number="19">Çocuklarım! Mesih sizde biçimleninceye dek sizin için yine doğum ağrısı çekiyorum.</verse>
				<verse number="20">Şimdi yanınızda bulunmayı ve sesimin tonunu değiştirmeyi isterdim. Bu halinize şaşıyorum!</verse>
				<verse number="21">Kutsal Yasa altında yaşamak isteyen sizler, söyleyin bana, Yasa’nın ne dediğini bilmiyor musunuz?</verse>
				<verse number="22">İbrahim’in biri köle, biri de özgür kadından iki oğlu olduğu yazılıdır.</verse>
				<verse number="23">Köle kadından olan olağan yoldan, özgür kadından olansa vaat sonucu doğdu.</verse>
				<verse number="24">Burada bir benzetme vardır. Bu kadınlar iki antlaşmayı simgelemektedir. Biri Sina Dağı’ndandır, köle olacak çocuklar doğurur. Bu Hacer’dir.</verse>
				<verse number="25">Hacer, Arabistan’daki Sina Dağı’nı simgeler. Şimdiki Yeruşalim’in karşılığıdır. Çünkü çocuklarıyla birlikte kölelik etmektedir.</verse>
				<verse number="26">Oysa göksel Yeruşalim özgürdür, annemiz odur.</verse>
				<verse number="27">Nitekim şöyle yazılmıştır: “Sevin, çocuk doğurmayan ey kısır kadın! Doğum ağrısı nedir bilmeyen sen, Yükselt sesini, haykır! Çünkü terk edilmiş kadının, Kocası olandan daha çok çocuğu var.”</verse>
				<verse number="28">Kardeşler, İshak gibi sizler de vaat çocuklarısınız.</verse>
				<verse number="29">Olağan yoldan doğan, Kutsal Ruh’a göre doğana o zaman nasıl zulmettiyse, şimdi de öyle oluyor.</verse>
				<verse number="30">Ama Kutsal Yazı ne diyor? “Köle kadınla oğlunu kov. Çünkü köle kadının oğlu Özgür kadının oğluyla birlikte Asla mirasa ortak olmayacaktır.”</verse>
				<verse number="31">İşte böyle, kardeşler, bizler köle kadının değil, özgür kadının çocuklarıyız.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Mesih bizi özgür olalım diye özgür kıldı. Bunun için dayanın. Bir daha kölelik boyunduruğuna girmeyin.</verse>
				<verse number="2">Bakın, ben Pavlus size diyorum ki, sünnet olursanız Mesih’in size hiç yararı olmaz.</verse>
				<verse number="3">Sünnet edilen her adamı bir daha uyarıyorum: Kutsal Yasa’nın tümünü yerine getirmek zorundadır.</verse>
				<verse number="4">Yasa aracılığıyla aklanmaya çalışan sizler Mesih’ten ayrıldınız, Tanrı’nın lütfundan uzak düştünüz.</verse>
				<verse number="5">Ama biz aklanmanın verdiği umudun gerçekleşmesini Ruh’a dayanarak, imanla bekliyoruz.</verse>
				<verse number="6">Mesih İsa’da ne sünnetliliğin ne de sünnetsizliğin yararı vardır; yararlı olan, sevgiyle etkisini gösteren imandır.</verse>
				<verse number="7">İyi koşuyordunuz. Sizi gerçeğe uymaktan kim alıkoydu?</verse>
				<verse number="8">Buna kanmanız sizi çağıranın isteği değildir.</verse>
				<verse number="9">“Azıcık maya bütün hamuru kabartır.”</verse>
				<verse number="10">Başka türlü düşünmeyeceğinize ilişkin Rab’de size güvenim var. Ama aklınızı karıştıran kim olursa olsun, cezasını çekecektir.</verse>
				<verse number="11">Bana gelince, kardeşler, eğer hâlâ sünneti savunuyor olsaydım, bugüne dek baskı görür müydüm? Öyle olsaydı, çarmıh engeli ortadan kalkardı.</verse>
				<verse number="12">Aklınızı çelenler keşke kendilerini hadım etseler!</verse>
				<verse number="13">Kardeşler, siz özgür olmaya çağrıldınız. Ancak özgürlük benlik için fırsat olmasın. Birbirinize sevgiyle hizmet edin.</verse>
				<verse number="14">Bütün Kutsal Yasa tek bir sözde özetlenmiştir: “Komşunu kendin gibi seveceksin.”</verse>
				<verse number="15">Ama birbirinizi ısırıp yiyorsanız, dikkat edin, birbirinizi yok etmeyesiniz!</verse>
				<verse number="16">Şunu demek istiyorum: Kutsal Ruh’un yönetiminde yaşayın. O zaman benliğin tutkularını asla yerine getirmezsiniz.</verse>
				<verse number="17">Çünkü benlik Ruh’a, Ruh da benliğe aykırı olanı arzular. Bunlar birbirine karşıttır; sonuç olarak, istediğinizi yapamıyorsunuz.</verse>
				<verse number="18">Ruh’un yönetimindeyseniz, Yasa’ya bağımlı değilsiniz.</verse>
				<verse number="19">Benliğin işleri bellidir. Bunlar fuhuş, pislik, sefahat, putperestlik, büyücülük, düşmanlık, çekişme, kıskançlık, öfke, bencil tutkular, ayrılıklar, bölünmeler, çekememezlik, sarhoşluk, çılgın eğlenceler ve benzeri şeylerdir. Sizi daha önce uyardığım gibi yine uyarıyorum, böyle davrananlar Tanrı Egemenliği’ni miras alamayacaklar.</verse>
				<verse number="20">Benliğin işleri bellidir. Bunlar fuhuş, pislik, sefahat, putperestlik, büyücülük, düşmanlık, çekişme, kıskançlık, öfke, bencil tutkular, ayrılıklar, bölünmeler, çekememezlik, sarhoşluk, çılgın eğlenceler ve benzeri şeylerdir. Sizi daha önce uyardığım gibi yine uyarıyorum, böyle davrananlar Tanrı Egemenliği’ni miras alamayacaklar.</verse>
				<verse number="21">Benliğin işleri bellidir. Bunlar fuhuş, pislik, sefahat, putperestlik, büyücülük, düşmanlık, çekişme, kıskançlık, öfke, bencil tutkular, ayrılıklar, bölünmeler, çekememezlik, sarhoşluk, çılgın eğlenceler ve benzeri şeylerdir. Sizi daha önce uyardığım gibi yine uyarıyorum, böyle davrananlar Tanrı Egemenliği’ni miras alamayacaklar.</verse>
				<verse number="22">Ruh’un ürünüyse sevgi, sevinç, esenlik, sabır, şefkat, iyilik, bağlılık, yumuşak huyluluk ve özdenetimdir. Bu tür nitelikleri yasaklayan yasa yoktur.</verse>
				<verse number="23">Ruh’un ürünüyse sevgi, sevinç, esenlik, sabır, şefkat, iyilik, bağlılık, yumuşak huyluluk ve özdenetimdir. Bu tür nitelikleri yasaklayan yasa yoktur.</verse>
				<verse number="24">Mesih İsa’ya ait olanlar, benliği, tutku ve arzularıyla birlikte çarmıha germişlerdir.</verse>
				<verse number="25">Ruh sayesinde yaşıyorsak, Ruh’un izinde yürüyelim.</verse>
				<verse number="26">Boş yere övünen, birbirine meydan okuyan, birbirini kıskanan kişiler olmayalım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Kardeşler, eğer biri suç işlerken yakalanırsa, ruhsal olan sizler, böyle birini yumuşak ruhla yola getirin. Siz de ayartılmamak için kendinizi kollayın.</verse>
				<verse number="2">Birbirinizin ağır yükünü taşıyın, böylece Mesih’in Yasası’nı yerine getirirsiniz.</verse>
				<verse number="3">Kişi bir hiçken kendini bir şey sanıyorsa, kendini aldatmış olur.</verse>
				<verse number="4">Herkes kendi yaptıklarını denetlesin. O zaman başkasının yaptıklarıyla değil, yalnız kendi yaptıklarıyla övünebilir.</verse>
				<verse number="5">Herkes kendine düşen yükü taşımalı.</verse>
				<verse number="6">Tanrı sözünde eğitilen, kendisini eğitenle bütün nimetleri paylaşsın.</verse>
				<verse number="7">Aldanmayın, Tanrı alaya alınmaz. İnsan ne ekerse onu biçer.</verse>
				<verse number="8">Kendi benliğine eken, benlikten ölüm biçecektir. Ruh’a eken, Ruh’tan sonsuz yaşam biçecektir.</verse>
				<verse number="9">İyilik yapmaktan usanmayalım. Gevşemezsek mevsiminde biçeriz.</verse>
				<verse number="10">Bunun için fırsatımız varken herkese, özellikle iman ailesinin üyelerine iyilik yapalım.</verse>
				<verse number="11">Bakın, size kendi elimle ne denli büyük harflerle yazıyorum!</verse>
				<verse number="12">Bedende gösterişe önem verenler, yalnız Mesih’in çarmıhı uğruna zulüm görmemek için sizi sünnet olmaya zorluyorlar.</verse>
				<verse number="13">Oysa sünnetlilerin kendileri bile Kutsal Yasa’yı yerine getirmiyor, sizin bedenlerinizle övünebilmek için sünnet olmanızı istiyorlar.</verse>
				<verse number="14">Bana gelince, Rabbimiz İsa Mesih’in çarmıhından başka bir şeyle asla övünmem. O’nun çarmıhı aracılığıyla dünya benim için ölüdür, ben de dünya için.</verse>
				<verse number="15">Sünnetli olup olmamanın önemi yoktur, önemli olan yeni yaratılıştır.</verse>
				<verse number="16">Bu kurala uyan herkese ve Tanrı’nın İsraili’ne esenlik ve merhamet olsun.</verse>
				<verse number="17">Bundan böyle kimse bana sorun çıkarmasın. Çünkü ben İsa’nın yara izlerini bedenimde taşıyorum.</verse>
				<verse number="18">Kardeşler, Rabbimiz İsa Mesih’in lütfu ruhunuzla birlikte olsun! Amin.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="49">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Tanrı’nın isteğiyle Mesih İsa’nın elçisi atanan ben Pavlus’tan Efes’te bulunan kutsallara, Mesih İsa’ya ait olan sadıklara selam!</verse>
				<verse number="2">Babamız Tanrı’dan ve Rab İsa Mesih’ten sizlere lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="3">Bizi Mesih’te her ruhsal kutsamayla göksel yerlerde kutsamış olan Rabbimiz İsa Mesih’in Babası Tanrı’ya övgüler olsun.</verse>
				<verse number="4">O kendi önünde sevgide kutsal ve kusursuz olmamız için dünyanın kuruluşundan önce bizi Mesih’te seçti.</verse>
				<verse number="5">Kendi isteği ve iyi amacı uyarınca İsa Mesih aracılığıyla kendisine oğullar olalım diye bizi önceden belirledi.</verse>
				<verse number="6">Öyle ki, sevgili Oğlu’nda bize bağışladığı yüce lütfu övülsün.</verse>
				<verse number="7">Tam bir bilgelik ve anlayışla üzerimize yağdırdığı lütfunun zenginliği sayesinde Mesih’in kanı aracılığıyla Mesih’te kurtuluşa, suçlarımızın bağışlanmasına kavuştuk.</verse>
				<verse number="8">Tam bir bilgelik ve anlayışla üzerimize yağdırdığı lütfunun zenginliği sayesinde Mesih’in kanı aracılığıyla Mesih’te kurtuluşa, suçlarımızın bağışlanmasına kavuştuk.</verse>
				<verse number="9">Tanrı sır olan isteğini, Mesih’te edindiği iyi amaç uyarınca bize açıkladı.</verse>
				<verse number="10">Zaman dolunca gerçekleştireceği bu tasarıya göre, yerdeki ve gökteki her şeyi Mesih’te birleştirecek.</verse>
				<verse number="11">Her şeyi kendi isteği doğrultusunda düzenleyen Tanrı’nın amacı uyarınca önceden belirlenip Mesih’te seçildik.</verse>
				<verse number="12">Öyle ki, Mesih’e ilk umut bağlayan bizler, O’nun yüceliğinin övülmesi için yaşayalım.</verse>
				<verse number="13">Gerçeğin bildirisini, kurtuluşunuzun Müjdesi’ni duyup O’na iman ettiğinizde, siz de vaat edilen Kutsal Ruh’la O’nda mühürlendiniz.</verse>
				<verse number="14">Ruh, Tanrı’nın yüceliğinin övülmesi için Tanrı’ya ait olanların kurtuluşuna dek mirasımızın güvencesidir.</verse>
				<verse number="15">Bunun için, Rab İsa’ya iman ettiğinizi ve bütün kutsalları sevdiğinizi duyduğumdan beri ben de sizin için sürekli şükrediyor, sizi dualarımda hep anıyorum.</verse>
				<verse number="16">Bunun için, Rab İsa’ya iman ettiğinizi ve bütün kutsalları sevdiğinizi duyduğumdan beri ben de sizin için sürekli şükrediyor, sizi dualarımda hep anıyorum.</verse>
				<verse number="17">Rabbimiz İsa Mesih’in Tanrısı, yüce Baba, kendisini tanımanız için size bilgelik ve vahiy ruhunu versin diye dua ediyorum.</verse>
				<verse number="18">O’nun çağrısından doğan umudu, kutsallara verdiği mirasın yüce zenginliğini ve iman eden bizler için etkin olan kudretinin aşkın büyüklüğünü anlamanız için, yüreklerinizin gözleri aydınlansın diye dua ediyorum. Bu kudret, Tanrı’nın, Mesih’i ölümden diriltirken ve göksel yerlerde sağında oturturken O’nda sergilediği üstün güçle aynı etkinliktedir.</verse>
				<verse number="19">O’nun çağrısından doğan umudu, kutsallara verdiği mirasın yüce zenginliğini ve iman eden bizler için etkin olan kudretinin aşkın büyüklüğünü anlamanız için, yüreklerinizin gözleri aydınlansın diye dua ediyorum. Bu kudret, Tanrı’nın, Mesih’i ölümden diriltirken ve göksel yerlerde sağında oturturken O’nda sergilediği üstün güçle aynı etkinliktedir.</verse>
				<verse number="20">O’nun çağrısından doğan umudu, kutsallara verdiği mirasın yüce zenginliğini ve iman eden bizler için etkin olan kudretinin aşkın büyüklüğünü anlamanız için, yüreklerinizin gözleri aydınlansın diye dua ediyorum. Bu kudret, Tanrı’nın, Mesih’i ölümden diriltirken ve göksel yerlerde sağında oturturken O’nda sergilediği üstün güçle aynı etkinliktedir.</verse>
				<verse number="21">Tanrı O’nu bütün yönetimlerin, hükümranlıkların, güç ve egemenliklerin, yalnız bu çağda değil, gelecek çağda da anılacak bütün adların çok üstüne çıkardı.</verse>
				<verse number="22">Her şeyi ayakları altına sererek O’na bağımlı kıldı. O’nu her şeyin üzerinde baş olmak üzere kiliseye verdi.</verse>
				<verse number="23">Kilise O’nun bedenidir, her yönden her şeyi dolduranın doluluğudur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Sizler bir zamanlar içinde yaşadığınız suçlardan ve günahlardan ötürü ölüydünüz. Bu dünyanın gidişine ve havadaki hükümranlığın egemenine, yani söz dinlemeyen insanlarda şimdi etkin olan ruha uymaktaydınız.</verse>
				<verse number="2">Sizler bir zamanlar içinde yaşadığınız suçlardan ve günahlardan ötürü ölüydünüz. Bu dünyanın gidişine ve havadaki hükümranlığın egemenine, yani söz dinlemeyen insanlarda şimdi etkin olan ruha uymaktaydınız.</verse>
				<verse number="3">Bir zamanlar hepimiz böyle insanların arasında, benliğin ve aklın isteklerini yerine getirerek benliğimizin tutkularına göre yaşıyorduk. Doğal olarak ötekiler gibi biz de gazap çocuklarıydık.</verse>
				<verse number="4">Ama merhameti bol olan Tanrı bizi çok sevdiği için, suçlarımızdan ötürü ölü olduğumuz halde, bizi Mesih’le birlikte yaşama kavuşturdu. O’nun lütfuyla kurtuldunuz.</verse>
				<verse number="5">Ama merhameti bol olan Tanrı bizi çok sevdiği için, suçlarımızdan ötürü ölü olduğumuz halde, bizi Mesih’le birlikte yaşama kavuşturdu. O’nun lütfuyla kurtuldunuz.</verse>
				<verse number="6">Tanrı bizi Mesih İsa’da, Mesih’le birlikte diriltip göksel yerlerde oturttu.</verse>
				<verse number="7">Bunu, Mesih İsa’da bize gösterdiği iyilikle, lütfunun sonsuz zenginliğini gelecek çağlarda sergilemek için yaptı.</verse>
				<verse number="8">İman yoluyla, lütufla kurtuldunuz. Bu sizin başarınız değil, Tanrı’nın armağanıdır.</verse>
				<verse number="9">Kimsenin övünmemesi için iyi işlerin ödülü değildir.</verse>
				<verse number="10">Çünkü biz Tanrı’nın yapıtıyız, O’nun önceden hazırladığı iyi işleri yapmak üzere Mesih İsa’da yaratıldık.</verse>
				<verse number="11">Bunun için, öteki uluslardan doğan sizler bir zamanlar ne olduğunuzu anımsayın: Bedende elle yapılmış sünnete sahip olup “sünnetli” diye anılanların “sünnetsiz” dedikleri sizler,</verse>
				<verse number="12">o zaman Mesihsiz, İsrail’de vatandaşlıktan yoksun, vaade dayanan antlaşmalara yabancı, dünyada umutsuz ve tanrısızdınız.</verse>
				<verse number="13">Ama bir zamanlar uzak olan sizler, şimdi Mesih İsa’da Mesih’in kanı sayesinde yakın kılındınız.</verse>
				<verse number="14">Çünkü Mesih’in kendisi barışımızdır. Kutsal Yasa’yı, buyrukları ve kurallarıyla birlikte etkisiz kılarak iki topluluğu birleştirdi, aradaki engel duvarını, yani düşmanlığı kendi bedeninde yıktı. Amacı bu iki topluluktan kendisinde yeni bir insan yaratarak esenliği sağlamak, düşmanlığı çarmıhta öldürmek ve çarmıh aracılığıyla bir bedende iki topluluğu Tanrı’yla barıştırmaktı.</verse>
				<verse number="15">Çünkü Mesih’in kendisi barışımızdır. Kutsal Yasa’yı, buyrukları ve kurallarıyla birlikte etkisiz kılarak iki topluluğu birleştirdi, aradaki engel duvarını, yani düşmanlığı kendi bedeninde yıktı. Amacı bu iki topluluktan kendisinde yeni bir insan yaratarak esenliği sağlamak, düşmanlığı çarmıhta öldürmek ve çarmıh aracılığıyla bir bedende iki topluluğu Tanrı’yla barıştırmaktı.</verse>
				<verse number="16">Çünkü Mesih’in kendisi barışımızdır. Kutsal Yasa’yı, buyrukları ve kurallarıyla birlikte etkisiz kılarak iki topluluğu birleştirdi, aradaki engel duvarını, yani düşmanlığı kendi bedeninde yıktı. Amacı bu iki topluluktan kendisinde yeni bir insan yaratarak esenliği sağlamak, düşmanlığı çarmıhta öldürmek ve çarmıh aracılığıyla bir bedende iki topluluğu Tanrı’yla barıştırmaktı.</verse>
				<verse number="17">O gelip hem uzakta olan sizlere hem de yakındakilere esenliği müjdeledi.</verse>
				<verse number="18">O’nun aracılığıyla hepimiz tek Ruh’ta Baba’nın huzuruna çıkabiliriz.</verse>
				<verse number="19">Böylece artık yabancı ve garip değil, kutsallarla birlikte yurttaş ve Tanrı’nın ev halkısınız.</verse>
				<verse number="20">Elçilerle peygamberlerden oluşan temel üzerine inşa edildiniz. Köşe taşı Mesih İsa’nın kendisidir.</verse>
				<verse number="21">Bütün yapı Rab’be ait kutsal bir tapınak olmak üzere O’nda kenetlenip yükseliyor.</verse>
				<verse number="22">Siz de Ruh aracılığıyla Tanrı’nın konutu olmak üzere hep birlikte Mesih’te inşa ediliyorsunuz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Bu nedenledir ki, ben Pavlus siz uluslar uğruna Mesih İsa’nın tutuklusu oldum.</verse>
				<verse number="2">Tanrı’nın bana bağışladığı lütfu size ulaştırmakla görevlendirildiğimi duymuşsunuzdur.</verse>
				<verse number="3">Yukarıda kısaca değindiğim gibi Tanrı, sır olan tasarısını bana vahiy yoluyla bildirdi.</verse>
				<verse number="4">Bu mektubu okuduğunuzda Mesih sırrını nasıl kavradığımı anlayabilirsiniz.</verse>
				<verse number="5">Bu sır önceki kuşaklara açıkça bildirilmemişti. Şimdiyse Mesih’in kutsal elçilerine ve peygamberlerine Ruh aracılığıyla açıklanmış bulunuyor.</verse>
				<verse number="6">Şöyle ki, öteki uluslar da mirasa ortaktır, aynı bedenin üyeleridir ve Müjde aracılığıyla Mesih İsa’da vaade ortaktır.</verse>
				<verse number="7">Tanrı’nın etkin gücüyle bana verilen lütuf armağanı uyarınca bu Müjde’yi yaymakla görevlendirildim.</verse>
				<verse number="8">Bütün kutsalların en değersiziydim. Yine de Mesih’in akıl ermez zenginliğini uluslara müjdeleme ve her şeyi yaratan Tanrı’da öncesizlikten beri gizli tutulan sırrın nasıl düzenlendiğini bütün insanlara açıklama ayrıcalığı bana verildi.</verse>
				<verse number="9">Bütün kutsalların en değersiziydim. Yine de Mesih’in akıl ermez zenginliğini uluslara müjdeleme ve her şeyi yaratan Tanrı’da öncesizlikten beri gizli tutulan sırrın nasıl düzenlendiğini bütün insanlara açıklama ayrıcalığı bana verildi.</verse>
				<verse number="10">Öyle ki, Tanrı’nın çok yönlü bilgeliği, kilise aracılığıyla göksel yerlerdeki yönetimlere ve hükümranlıklara şimdiki dönemde bildirilsin.</verse>
				<verse number="11">Bu, Tanrı’nın başlangıçtan beri tasarladığı ve Rabbimiz Mesih İsa’da yerine getirdiği amaca uygundu.</verse>
				<verse number="12">Mesih’te ve Mesih’e olan imanımızla Tanrı’ya cesaret ve güvenle yaklaşabiliriz.</verse>
				<verse number="13">Bu nedenle, uğrunuza çektiğim sıkıntılar karşısında yılmamanızı rica ediyorum. Bunlar size yücelik kazandırır.</verse>
				<verse number="14">Bunun için, yerde ve gökte her ailenin adını kendisinden aldığı Baba’nın önünde diz çökerim.</verse>
				<verse number="15">Bunun için, yerde ve gökte her ailenin adını kendisinden aldığı Baba’nın önünde diz çökerim.</verse>
				<verse number="16">Baba’nın kendi yüceliğinin zenginliği uyarınca Ruhu’yla sizi iç varlığınızda kudretle güçlendirmesini ve Mesih’in iman yoluyla yüreklerinizde yaşamasını dilerim. Öyle ki, Tanrı’nın bütün doluluğuyla dolmanız için, sevgide köklenmiş ve temellenmiş olarak bütün kutsallarla birlikte Mesih’in sevgisinin ne denli geniş ve uzun, yüksek ve derin olduğunu anlamaya, bilgiyi çok aşan bu sevgiyi kavramaya gücünüz yetsin.</verse>
				<verse number="17">Baba’nın kendi yüceliğinin zenginliği uyarınca Ruhu’yla sizi iç varlığınızda kudretle güçlendirmesini ve Mesih’in iman yoluyla yüreklerinizde yaşamasını dilerim. Öyle ki, Tanrı’nın bütün doluluğuyla dolmanız için, sevgide köklenmiş ve temellenmiş olarak bütün kutsallarla birlikte Mesih’in sevgisinin ne denli geniş ve uzun, yüksek ve derin olduğunu anlamaya, bilgiyi çok aşan bu sevgiyi kavramaya gücünüz yetsin.</verse>
				<verse number="18">Baba’nın kendi yüceliğinin zenginliği uyarınca Ruhu’yla sizi iç varlığınızda kudretle güçlendirmesini ve Mesih’in iman yoluyla yüreklerinizde yaşamasını dilerim. Öyle ki, Tanrı’nın bütün doluluğuyla dolmanız için, sevgide köklenmiş ve temellenmiş olarak bütün kutsallarla birlikte Mesih’in sevgisinin ne denli geniş ve uzun, yüksek ve derin olduğunu anlamaya, bilgiyi çok aşan bu sevgiyi kavramaya gücünüz yetsin.</verse>
				<verse number="19">Baba’nın kendi yüceliğinin zenginliği uyarınca Ruhu’yla sizi iç varlığınızda kudretle güçlendirmesini ve Mesih’in iman yoluyla yüreklerinizde yaşamasını dilerim. Öyle ki, Tanrı’nın bütün doluluğuyla dolmanız için, sevgide köklenmiş ve temellenmiş olarak bütün kutsallarla birlikte Mesih’in sevgisinin ne denli geniş ve uzun, yüksek ve derin olduğunu anlamaya, bilgiyi çok aşan bu sevgiyi kavramaya gücünüz yetsin.</verse>
				<verse number="20">Tanrı, bizde etkin olan kudretiyle, dilediğimiz ya da düşündüğümüz her şeyden çok daha fazlasını yapabilecek güçtedir.</verse>
				<verse number="21">Kilisede ve Mesih İsa’da bütün kuşaklar boyunca sonsuzlara dek O’na yücelik olsun! Amin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Bu nedenle, Rab’bin uğruna tutuklu olan ben, aldığınız çağrıya yaraşır biçimde yaşamanızı rica ederim.</verse>
				<verse number="2">Her bakımdan alçakgönüllü, yumuşak huylu, sabırlı olun. Birbirinize sevgiyle, hoşgörüyle davranın.</verse>
				<verse number="3">Ruh’un birliğini esenlik bağıyla korumaya gayret edin.</verse>
				<verse number="4">Çağrınızdan doğan tek bir umuda çağrıldığınız gibi, beden bir, Ruh bir, Rab bir, iman bir, vaftiz bir, her şeyden üstün, her şeyle ve her şeyde olan herkesin Tanrısı ve Babası birdir.</verse>
				<verse number="5">Çağrınızdan doğan tek bir umuda çağrıldığınız gibi, beden bir, Ruh bir, Rab bir, iman bir, vaftiz bir, her şeyden üstün, her şeyle ve her şeyde olan herkesin Tanrısı ve Babası birdir.</verse>
				<verse number="6">Çağrınızdan doğan tek bir umuda çağrıldığınız gibi, beden bir, Ruh bir, Rab bir, iman bir, vaftiz bir, her şeyden üstün, her şeyle ve her şeyde olan herkesin Tanrısı ve Babası birdir.</verse>
				<verse number="7">Ama lütuf her birimize Mesih’in armağanı ölçüsünde bağışlandı.</verse>
				<verse number="8">Bunun için Kutsal Yazı şöyle der: “Yükseğe çıktı ve tutsakları peşine taktı, İnsanlara armağanlar verdi.”</verse>
				<verse number="9">Şimdi bu “çıktı” sözcüğü, Mesih önce aşağılara, yeryüzüne indi demek değil de nedir?</verse>
				<verse number="10">İnen de O’dur, her şeyi doldurmak üzere bütün göklerin çok üstüne çıkan da O’dur.</verse>
				<verse number="11">Kendisi kimini elçi, kimini peygamber, kimini müjdeci, kimini önder ve öğretmen atadı.</verse>
				<verse number="12">Öyle ki, kutsallar hizmet görevini yapmak ve Mesih’in bedenini geliştirmek üzere donatılsın.</verse>
				<verse number="13">Sonunda hepimiz imanda ve Tanrı Oğlu’nu tanımada birliğe, yetkinliğe, Mesih doluluğundaki olgunluk düzeyine erişeceğiz.</verse>
				<verse number="14">Böylece artık insanların kurnazlığıyla, aldatıcı düzenler kurmaktaki becerileriyle, her öğretinin rüzgarıyla çalkalanıp öteye beriye sürüklenen çocuklar olmayacağız.</verse>
				<verse number="15">Tersine, sevgiyle gerçeğe uyarak bedenin başı olan Mesih’e doğru her yönden büyüyeceğiz.</verse>
				<verse number="16">O’nun önderliğinde bütün beden, her eklemin yardımıyla kenetlenip kaynaşmış olarak her üyesinin düzenli işleyişiyle büyüyüp sevgide gelişiyor.</verse>
				<verse number="17">Bunun için şunu söylüyor ve Rab adına sizi uyarıyorum: Artık öteki uluslar gibi boş düşüncelerle yaşamayın.</verse>
				<verse number="18">Onların zihinleri karardı. Bilgisizlikleri ve yüreklerinin duygusuzluğu yüzünden Tanrı’nın yaşamına yabancılaştılar.</verse>
				<verse number="19">Bütün duyarlılıklarını yitirip açgözlülükle her türlü pisliği yapmak üzere kendilerini sefahate verdiler.</verse>
				<verse number="20">Ama siz Mesih’i böyle öğrenmediniz.</verse>
				<verse number="21">Kuşkusuz İsa’nın sesini duydunuz, O’ndaki gerçeğe uygun olarak O’nun yolunda eğitildiniz.</verse>
				<verse number="22">Önceki yaşayışınıza ait olup aldatıcı tutkularla yozlaşan eski yaradılışı üzerinizden sıyırıp atmayı, düşüncede ve ruhta yenilenmeyi,</verse>
				<verse number="23">Önceki yaşayışınıza ait olup aldatıcı tutkularla yozlaşan eski yaradılışı üzerinizden sıyırıp atmayı, düşüncede ve ruhta yenilenmeyi,</verse>
				<verse number="24">gerçek doğruluk ve kutsallıkta Tanrı’ya benzer yaratılan yeni yaradılışı giyinmeyi öğrendiniz.</verse>
				<verse number="25">Bunun için yalanı üzerinizden sıyırıp atarak her biriniz komşusuna gerçeği söylesin. Çünkü hepimiz aynı bedenin üyeleriyiz.</verse>
				<verse number="26">Öfkelenin, ama günah işlemeyin. Öfkenizin üzerine güneş batmasın.</verse>
				<verse number="27">İblis’e de fırsat vermeyin.</verse>
				<verse number="28">Hırsızlık eden artık hırsızlık etmesin. Tersine, kendi elleriyle iyi olanı yaparak emek versin; böylece ihtiyacı olanla paylaşacak bir şeyi olsun.</verse>
				<verse number="29">Ağzınızdan hiç kötü söz çıkmasın. İşitenler yararlansın diye, ihtiyaca göre, başkalarının gelişmesine yarayacak olanı söyleyin.</verse>
				<verse number="30">Tanrı’nın Kutsal Ruhu’nu kederlendirmeyin. Kurtuluş günü için o Ruh’la mühürlendiniz.</verse>
				<verse number="31">Her kötü niyetle birlikte her türlü kin, öfke, kızgınlık, bağrışma ve iftira sizden uzak olsun.</verse>
				<verse number="32">Birbirinize karşı iyi yürekli, şefkatli olun. Tanrı sizi Mesih’te bağışladığı gibi, siz de birbirinizi bağışlayın.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Bunun için, sevgili çocukları olarak Tanrı’yı örnek alın.</verse>
				<verse number="2">Mesih bizi nasıl sevdiyse ve bizim için kendisini güzel kokulu bir sunu ve kurban olarak nasıl Tanrı’ya sunduysa, siz de öylece sevgi yolunda yürüyün.</verse>
				<verse number="3">Aranızda fuhuş, ahlaksızlık ya da açgözlülük anılmasın bile. Kutsallara yaraşmaz bu.</verse>
				<verse number="4">Aranızda açık saçıklık, budalaca konuşmalar, bayağı şakalar da olmasın. Bunlar size yakışmaz. Bunun yerine şükredin.</verse>
				<verse number="5">Şunu kesinlikle bilin ki, fuhuş yapanın, pisliğe düşkün olanın ya da putperest demek olan açgözlü kişinin, Mesih’in ve Tanrı’nın Egemenliği’nde mirası yoktur.</verse>
				<verse number="6">Hiç kimse sizi boş sözlerle aldatmasın. Bu şeylerden ötürü Tanrı’nın gazabı söz dinlemeyenlerin üzerine gelir.</verse>
				<verse number="7">Onun için böyleleriyle oturup kalkmayın.</verse>
				<verse number="8">Bir zamanlar karanlıktınız, ama şimdi Rab’de ışıksınız. Işık çocukları olarak yaşayın.</verse>
				<verse number="9">Çünkü ışığın meyvesi her iyilikte, doğrulukta ve gerçekte görülür.</verse>
				<verse number="10">Rab’bi neyin hoşnut ettiğini ayırt edin.</verse>
				<verse number="11">Karanlığın meyvesiz işlerine katılmayın. Tersine, onları açığa çıkarın.</verse>
				<verse number="12">Karanlıktakilerin gizlice yaptıklarından söz etmek bile ayıptır.</verse>
				<verse number="13">Işığın açığa vurduğu her şey görünür.</verse>
				<verse number="14">Çünkü görünen her şey ışıktır. Bunun için şöyle deniyor: “Uyan, ey uyuyan! Ölümden diril! Mesih sana ışık saçacak.”</verse>
				<verse number="15">Öyleyse nasıl yaşadığınıza çok dikkat edin. Bilgelikten yoksun olanlar gibi değil, bilgeler gibi yaşayın.</verse>
				<verse number="16">Fırsatı değerlendirin. Çünkü yaşadığımız günler kötüdür.</verse>
				<verse number="17">Bunun için akılsız olmayın, Rab’bin isteğinin ne olduğunu anlayın.</verse>
				<verse number="18">Şarapla sarhoş olmayın, bu sizi sefahate götürür. Bunun yerine Ruh’la dolun:</verse>
				<verse number="19">Birbirinize mezmurlar, ilahiler, ruhsal ezgiler söyleyin; yürekten Rab’be ezgiler, mezmurlar okuyun;</verse>
				<verse number="20">durmadan, her şey için Rabbimiz İsa Mesih’in adıyla Baba Tanrı’ya şükredin;</verse>
				<verse number="21">Mesih’e duyduğunuz saygıdan ötürü birbirinize bağımlı olun.</verse>
				<verse number="22">Ey kadınlar, Rab’be bağımlı olduğunuz gibi, kocalarınıza bağımlı olun.</verse>
				<verse number="23">Çünkü Mesih bedenin kurtarıcısı olarak kilisenin başı olduğu gibi, erkek de kadının başıdır.</verse>
				<verse number="24">Kilise Mesih’e bağımlı olduğu gibi, kadınlar da her durumda kocalarına bağımlı olsunlar.</verse>
				<verse number="25">Ey kocalar, Mesih kiliseyi nasıl sevip onun uğruna kendini feda ettiyse, siz de karılarınızı öyle sevin.</verse>
				<verse number="26">Mesih kiliseyi suyla yıkayıp tanrısal sözle temizleyerek kutsal kılmak için kendini feda etti.</verse>
				<verse number="27">Öyle ki, kiliseyi üzerinde leke, buruşukluk ya da buna benzer bir şey olmadan, görkemli biçimde kendine sunabilsin. Amacı kilisenin kutsal ve kusursuz olmasıdır.</verse>
				<verse number="28">Aynı biçimde kocalar da karılarını kendi bedenleri gibi sevmelidir. Karısını seven kendini sever.</verse>
				<verse number="29">Hiç kimse hiçbir zaman kendi bedeninden nefret etmemiştir. Tersine, onu besler ve kayırır; tıpkı Mesih’in kiliseyi besleyip kayırdığı gibi.</verse>
				<verse number="30">Çünkü bizler O’nun bedeninin üyeleriyiz.</verse>
				<verse number="31">“Bunun için adam annesini babasını bırakıp karısına bağlanacak, ikisi tek beden olacak.”</verse>
				<verse number="32">Bu sır büyüktür; ben bunu Mesih ve kiliseyle ilgili olarak söylüyorum.</verse>
				<verse number="33">Size gelince, her biriniz karısını kendisi gibi sevsin. Kadın da kocasına saygı göstersin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Ey çocuklar, Rab yolunda anne babanızın sözünü dinleyin. Çünkü doğrusu budur.</verse>
				<verse number="2">“İyilik bulmak, yeryüzünde uzun ömürlü olmak için annene babana saygı göstereceksin.” Vaat içeren ilk buyruk budur.</verse>
				<verse number="3">“İyilik bulmak, yeryüzünde uzun ömürlü olmak için annene babana saygı göstereceksin.” Vaat içeren ilk buyruk budur.</verse>
				<verse number="4">Ey babalar, siz de çocuklarınızın öfkesini uyandırmayın. Onları Rab’bin terbiye ve öğüdüyle büyütün.</verse>
				<verse number="5">Ey köleler, dünyadaki efendilerinizin sözünü Mesih’in sözünü dinler gibi saygı ve korkuyla, saf yürekle dinleyin.</verse>
				<verse number="6">Bunu, yalnız insanları hoşnut etmek isteyenler gibi göze hoş görünmek için yapmayın. Mesih’in kulları olarak Tanrı’nın isteğini candan yerine getirin.</verse>
				<verse number="7">İnsanlara değil, Rab’be hizmet eder gibi gönülden hizmet edin.</verse>
				<verse number="8">Çünkü ister köle ister özgür olsun, herkesin yaptığı her iyiliğin karşılığını Rab’den alacağını biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="9">Ey efendiler, siz de kölelerinize aynı biçimde davranın. Artık onları tehdit etmeyin. Onların da sizin de Efendiniz’in göklerde olduğunu ve insanlar arasında ayrım yapmadığını biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="10">Son olarak Rab’de, O’nun üstün gücüyle güçlenin.</verse>
				<verse number="11">İblis’in hilelerine karşı durabilmek için Tanrı’nın sağladığı bütün silahları kuşanın.</verse>
				<verse number="12">Çünkü savaşımız insanlara karşı değil, yönetimlere, hükümranlıklara, bu karanlık dünyanın güçlerine, kötülüğün göksel yerlerdeki ruhsal ordularına karşıdır.</verse>
				<verse number="13">Bu nedenle, kötü günde dayanabilmek, gerekli her şeyi yaptıktan sonra yerinizde durabilmek için Tanrı’nın bütün silahlarını kuşanın.</verse>
				<verse number="14">Böylece, belinizi gerçekle kuşatmış, göğsünüze doğruluk zırhını takmış ve ayaklarınıza esenlik Müjdesi’ni yayma hazırlığını giymiş olarak yerinizde durun.</verse>
				<verse number="15">Böylece, belinizi gerçekle kuşatmış, göğsünüze doğruluk zırhını takmış ve ayaklarınıza esenlik Müjdesi’ni yayma hazırlığını giymiş olarak yerinizde durun.</verse>
				<verse number="16">Bunların hepsine ek olarak, Şeytan’ın bütün ateşli oklarını söndürebileceğiniz iman kalkanını alın.</verse>
				<verse number="17">Kurtuluş miğferini ve Ruh’un kılıcını, yani Tanrı sözünü alın.</verse>
				<verse number="18">Her türlü dua ve yalvarışla, her zaman Ruh’un yönetiminde dua edin. Bu amaçla, bütün kutsallar için yalvarışta bulunarak tam bir adanmışlıkla uyanık durun.</verse>
				<verse number="19">Ağzımı her açtığımda bana gerekli söz verilsin diye benim için de dua edin; öyle ki, Müjde’nin sırrını cesaretle bildirebileyim.</verse>
				<verse number="20">Uğruna zincire vurulmuş durumda elçilik ettiğim Müjde’yi gerektiği gibi cesaretle duyurabilmem için dua edin.</verse>
				<verse number="21">Nasıl olduğumu, ne yaptığımı sizin de bilmeniz için sevgili kardeşimiz, Rab’bin güvenilir hizmetkârı Tihikos size her şeyi bildirecektir.</verse>
				<verse number="22">Kendisini bu amaçla, durumumuzu iletmesi ve yüreklerinize cesaret vermesi için size gönderiyorum.</verse>
				<verse number="23">Baba Tanrı’dan ve Rab İsa Mesih’ten kardeşlere imanla birlikte esenlik ve sevgi diliyorum.</verse>
				<verse number="24">Tanrı’nın lütfu Rabbimiz İsa Mesih’i ölümsüz sevgiyle sevenlerin hepsiyle birlikte olsun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="50">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Mesih İsa’nın kulları ben Pavlus ve Timoteos’tan Filipi’deki gözetmenler ve görevlilerle birlikte Mesih İsa’ya ait bütün kutsallara selam!</verse>
				<verse number="2">Babamız Tanrı’dan ve Rab İsa Mesih’ten sizlere lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="3">Sizi hatırladıkça Tanrım’a şükrediyorum.</verse>
				<verse number="4">İlk günden şimdiye dek Müjde’nin yayılmasındaki işbirliğinizden dolayı her duamda hepiniz için her zaman sevinçle dilekte bulunuyorum.</verse>
				<verse number="5">İlk günden şimdiye dek Müjde’nin yayılmasındaki işbirliğinizden dolayı her duamda hepiniz için her zaman sevinçle dilekte bulunuyorum.</verse>
				<verse number="6">Sizde iyi bir işe başlamış olan Tanrı’nın bunu Mesih İsa’nın gününe dek tamamlayacağına güvenim var.</verse>
				<verse number="7">Hepiniz için böyle düşünmekte haklıyım. Her an yüreğimdesiniz. İster zincire vurulmuş, ister Müjde’yi savunup doğrulamakta olayım, hepiniz benimle birlikte Tanrı’nın lütfuna ortaksınız.</verse>
				<verse number="8">Hepinizi Mesih İsa’nın sevgisiyle nasıl özlediğime Tanrı tanıktır.</verse>
				<verse number="9">Duam şu ki, sevginiz, bilgi ve her tür sezgiyle durmadan artsın.</verse>
				<verse number="10">Öyle ki, üstün değerleri ayırt edebilesiniz ve böylece Tanrı’nın yüceltilip övülmesi için İsa Mesih aracılığıyla gelen doğruluk meyvesiyle dolarak Mesih’in gününde saf ve kusursuz olasınız.</verse>
				<verse number="11">Öyle ki, üstün değerleri ayırt edebilesiniz ve böylece Tanrı’nın yüceltilip övülmesi için İsa Mesih aracılığıyla gelen doğruluk meyvesiyle dolarak Mesih’in gününde saf ve kusursuz olasınız.</verse>
				<verse number="12">Kardeşler, şunu bilmenizi isterim: Başıma gelenler daha çok Müjde’nin yayılmasına yaramıştır.</verse>
				<verse number="13">Sonuç olarak bütün saray muhafızları dahil, herkes Mesih uğruna zincire vurulduğumu öğrendi.</verse>
				<verse number="14">Kardeşlerin çoğu da zincire vuruluşumdan ötürü Rab’be güvenerek Tanrı’nın sözünü korkusuzca söylemekte daha da cesur davranıyorlar.</verse>
				<verse number="15">Gerçi kimi Mesih’i kıskançlık ve rekabetle, kimiyse iyi niyetle duyuruyor.</verse>
				<verse number="16">Sonuncular, Müjde’yi savunmaya atandığımı bilerek bunu sevgiyle yapıyorlar.</verse>
				<verse number="17">Ötekilerse Mesih’i temiz yürekle değil, bencil tutkularla duyuruyorlar. Böylece tutukluluğumda bana sıkıntı vereceklerini sanıyorlar.</verse>
				<verse number="18">Ama ne önemi var? İster art niyetle ister içtenlikle olsun, her durumda Mesih duyurulmuş oluyor. Buna seviniyorum, sevineceğim de.</verse>
				<verse number="19">Çünkü dualarınızla ve İsa Mesih’in Ruhu yardımıyla bunun bana kurtuluş getireceğini biliyorum.</verse>
				<verse number="20">Hiçbir şekilde utandırılmayacağımı, yaşasam da ölsem de Mesih’in her zamanki gibi şimdi de bedenimde yüceltilmesi için tam bir cesaret gösterebileceğimi bekliyor ve umut ediyorum.</verse>
				<verse number="21">Çünkü benim için, yaşamak Mesih’tir, ölmek kazançtır.</verse>
				<verse number="22">Hayatta kalırsam yararlı işler yapacağım. Ama hangisini seçeceğimi bilemiyorum.</verse>
				<verse number="23">İki seçenek arasında kaldım. Dünyadan ayrılıp Mesih’le birlikte olmayı arzuluyorum; bu çok daha iyi.</verse>
				<verse number="24">Ama hayatta kalmam sizin için daha gereklidir.</verse>
				<verse number="25">Bundan emin olarak kalacağımı biliyorum. İmanda gelişip sevinmeniz için hepinizle birlikte olmaya devam edeceğim.</verse>
				<verse number="26">Öyle ki, tekrar yanınıza geldiğimde, Mesih İsa’da benimle daha çok övünebilesiniz.</verse>
				<verse number="27">Ancak yaşayışınız Mesih’in Müjdesi’ne layık olsun. Öyle ki, gelip sizi görsem de gelmesem de sizinle ilgili haberleri, tek bir ruhta dimdik durduğunuzu, Müjde’de açıklanan inanç uğruna tek can halinde birlikte mücadele ettiğinizi, size karşı olanlardan hiçbir şekilde yılmadığınızı duyayım. Böyle davranmanız onlara bir belirtidir – kendilerinin mahvolacağını, sizlerin ise kurtulacağını gösteren bir belirti. Bu da Tanrı’nın işidir.</verse>
				<verse number="28">Ancak yaşayışınız Mesih’in Müjdesi’ne layık olsun. Öyle ki, gelip sizi görsem de gelmesem de sizinle ilgili haberleri, tek bir ruhta dimdik durduğunuzu, Müjde’de açıklanan inanç uğruna tek can halinde birlikte mücadele ettiğinizi, size karşı olanlardan hiçbir şekilde yılmadığınızı duyayım. Böyle davranmanız onlara bir belirtidir – kendilerinin mahvolacağını, sizlerin ise kurtulacağını gösteren bir belirti. Bu da Tanrı’nın işidir.</verse>
				<verse number="29">Çünkü Mesih uğruna size yalnız Mesih’e iman etmek değil, daha önce bende gördüğünüz ve hâlâ sürdürdüğümü duyduğunuz zorlu çabanın aynısını göstererek Mesih uğruna acı çekmek ayrıcalığı da verildi.</verse>
				<verse number="30">Çünkü Mesih uğruna size yalnız Mesih’e iman etmek değil, daha önce bende gördüğünüz ve hâlâ sürdürdüğümü duyduğunuz zorlu çabanın aynısını göstererek Mesih uğruna acı çekmek ayrıcalığı da verildi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Böylece Mesih’ten gelen bir cesaret, sevgiden doğan bir teselli ve Ruh’la bir paydaşlık varsa, yürekten bir sevgi ve sevecenlik varsa, aynı düşüncede, sevgide, ruhta ve amaçta birleşerek sevincimi tamamlayın.</verse>
				<verse number="2">Böylece Mesih’ten gelen bir cesaret, sevgiden doğan bir teselli ve Ruh’la bir paydaşlık varsa, yürekten bir sevgi ve sevecenlik varsa, aynı düşüncede, sevgide, ruhta ve amaçta birleşerek sevincimi tamamlayın.</verse>
				<verse number="3">Hiçbir şeyi bencil tutkularla ya da boş övünmeyle yapmayın. Her biriniz alçakgönüllülükle öbürünü kendinden üstün saysın.</verse>
				<verse number="4">Yalnız kendi yararını değil, başkalarının yararını da gözetsin.</verse>
				<verse number="5">Mesih İsa’daki düşünce sizde de olsun.</verse>
				<verse number="6">Mesih, Tanrı özüne sahip olduğu halde, Tanrı’ya eşitliği sımsıkı sarılacak bir hak saymadı.</verse>
				<verse number="7">Ama kul özünü alıp insan benzeyişinde doğarak ululuğunu bir yana bıraktı. İnsan biçimine bürünmüş olarak ölüme, çarmıh üzerinde ölüme bile boyun eğip kendini alçalttı.</verse>
				<verse number="8">Ama kul özünü alıp insan benzeyişinde doğarak ululuğunu bir yana bıraktı. İnsan biçimine bürünmüş olarak ölüme, çarmıh üzerinde ölüme bile boyun eğip kendini alçalttı.</verse>
				<verse number="9">Bunun için de Tanrı O’nu pek çok yükseltti ve O’na her adın üstünde olan adı bağışladı.</verse>
				<verse number="10">Öyle ki, İsa’nın adı anıldığında gökteki, yerdeki ve yer altındakilerin hepsi diz çöksün ve her dil, Baba Tanrı’nın yüceltilmesi için İsa Mesih’in Rab olduğunu açıkça söylesin.</verse>
				<verse number="11">Öyle ki, İsa’nın adı anıldığında gökteki, yerdeki ve yer altındakilerin hepsi diz çöksün ve her dil, Baba Tanrı’nın yüceltilmesi için İsa Mesih’in Rab olduğunu açıkça söylesin.</verse>
				<verse number="12">Öyleyse sevgili kardeşlerim, her zaman söz dinlediğiniz gibi, yalnız ben aranızdayken değil, ama şimdi yokluğumda, kurtuluşunuzu saygı ve korkuyla sonuca götürmek için daha çok gayret edin.</verse>
				<verse number="13">Çünkü kendisini hoşnut edeni hem istemeniz hem de yapmanız için sizde etkin olan Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="14">Her şeyi söylenmeden ve çekişmeden yapın ki, yaşam sözüne sımsıkı sarılarak aralarında evrendeki yıldızlar gibi parladığınız bu eğri ve sapık kuşağın ortasında kusursuz ve saf, Tanrı’nın lekesiz çocukları olasınız. Öyle ki, boşuna koşmadığımı, boşuna emek vermediğimi görerek Mesih’in gününde övünecek bir nedenim olsun.</verse>
				<verse number="15">Her şeyi söylenmeden ve çekişmeden yapın ki, yaşam sözüne sımsıkı sarılarak aralarında evrendeki yıldızlar gibi parladığınız bu eğri ve sapık kuşağın ortasında kusursuz ve saf, Tanrı’nın lekesiz çocukları olasınız. Öyle ki, boşuna koşmadığımı, boşuna emek vermediğimi görerek Mesih’in gününde övünecek bir nedenim olsun.</verse>
				<verse number="16">Her şeyi söylenmeden ve çekişmeden yapın ki, yaşam sözüne sımsıkı sarılarak aralarında evrendeki yıldızlar gibi parladığınız bu eğri ve sapık kuşağın ortasında kusursuz ve saf, Tanrı’nın lekesiz çocukları olasınız. Öyle ki, boşuna koşmadığımı, boşuna emek vermediğimi görerek Mesih’in gününde övünecek bir nedenim olsun.</verse>
				<verse number="17">Kanım imanınızın sunusu ve hizmeti üzerine adak şarabı gibi dökülecek olsa da seviniyor, hepinizin sevincine katılıyorum.</verse>
				<verse number="18">Aynı şekilde siz de sevinin ve benim sevincime katılın.</verse>
				<verse number="19">Durumunuzu öğrenmek, böylece içimi rahatlatmak üzere yakında Timoteos’u yanınıza gönderebileceğime ilişkin Rab İsa’da umudum var.</verse>
				<verse number="20">Timoteos gibi düşünen, durumunuzla içtenlikle ilgilenecek başka kimsem yok.</verse>
				<verse number="21">Herkes kendi işini düşünüyor, Mesih İsa’nınkini değil.</verse>
				<verse number="22">Ama Timoteos’un, değerini kanıtlamış biri olduğunu, babasının yanında hizmet eden çocuk gibi, Müjde’nin yayılması için benim yanımda hizmet ettiğini bilirsiniz.</verse>
				<verse number="23">Durumum belli olur olmaz onu size göndermeyi umuyorum.</verse>
				<verse number="24">Ben de yakında geleceğim, bu konuda Rab’be güveniyorum.</verse>
				<verse number="25">Ama muhtaç anımda bana yardım etmek üzere gönderdiğiniz elçiyi, omuz omuza mücadele verdiğim kardeşim ve emektaşım Epafroditus’u size geri yollamayı gerekli gördüm.</verse>
				<verse number="26">Çünkü hepinizi özlüyor, hasta olduğunu öğrendiğiniz için çok üzülüyordu.</verse>
				<verse number="27">Gerçekten de ölecek kadar hastaydı. Ama Tanrı ona acıdı; yalnız ona değil, acı üstüne acı duymayayım diye bana da acıdı.</verse>
				<verse number="28">İşte bu nedenle, onu tekrar görüp sevinesiniz diye kendisini daha büyük bir istekle yanınıza gönderiyorum. Böylelikle benim de kaygılarım hafifleyecek.</verse>
				<verse number="29">Onu Rab’de tam bir sevinçle kabul edin, onun gibi kişileri onurlandırın.</verse>
				<verse number="30">Çünkü sizin bana yapamadığınız yardımı yapmak için canını tehlikeye atarak Mesih’in işi uğruna neredeyse ölüyordu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Sonuç olarak, kardeşlerim, Rab’de sevinin. Size aynı şeyleri yazmak bana usanç vermez; hem bu sizin için bir güvencedir.</verse>
				<verse number="2">Kötülük yapan o adamlardan, o köpeklerden sakının; o sünnet bağnazlarından sakının!</verse>
				<verse number="3">Çünkü gerçek sünnetliler Tanrı’nın Ruhu aracılığıyla tapınan, Mesih İsa’yla övünen, insansal özelliklere güvenmeyen bizleriz.</verse>
				<verse number="4">Ben aslında bunlara da güvenebilirdim. Eğer başka biri bunlara güvenebileceğini sanıyorsa, ben daha çok güvenebilirim.</verse>
				<verse number="5">Sekiz günlükken sünnet oldum. İsrail soyundan, Benyamin oymağından, özbeöz İbrani’yim. Kutsal Yasa’ya bağlılık derseniz, Ferisi’ydim.</verse>
				<verse number="6">Gayret derseniz, kiliseye zulmeden biriydim. Yasa’ya dayanan doğruluk derseniz, kusursuzdum.</verse>
				<verse number="7">Ama benim için kazanç olan her şeyi Mesih uğruna zarar saydım.</verse>
				<verse number="8">Dahası var, uğruna her şeyi yitirdiğim Rabbim İsa Mesih’i tanımanın üstün değeri yanında her şeyi zarar sayıyorum, süprüntü sayıyorum. Öyle ki, Mesih’i kazanayım ve Kutsal Yasa’ya dayanan kişisel doğruluğa değil, Mesih’e iman etmekle kazanılan, iman sonucu Tanrı’dan gelen doğruluğa sahip olarak Mesih’te bulunayım.</verse>
				<verse number="9">Dahası var, uğruna her şeyi yitirdiğim Rabbim İsa Mesih’i tanımanın üstün değeri yanında her şeyi zarar sayıyorum, süprüntü sayıyorum. Öyle ki, Mesih’i kazanayım ve Kutsal Yasa’ya dayanan kişisel doğruluğa değil, Mesih’e iman etmekle kazanılan, iman sonucu Tanrı’dan gelen doğruluğa sahip olarak Mesih’te bulunayım.</verse>
				<verse number="10">Ölümünde O’nunla özdeşleşerek O’nu tanımak, dirilişinin gücünü ve acılarına ortak olmanın ne demek olduğunu bilmek ve böylece ne yapıp yapıp ölümden dirilişe erişmek istiyorum.</verse>
				<verse number="11">Ölümünde O’nunla özdeşleşerek O’nu tanımak, dirilişinin gücünü ve acılarına ortak olmanın ne demek olduğunu bilmek ve böylece ne yapıp yapıp ölümden dirilişe erişmek istiyorum.</verse>
				<verse number="12">Bunlara şimdiden kavuştuğumu ya da yetkinliğe eriştiğimi söylemiyorum. Ama Mesih İsa’nın beni kazanmakla benim için öngördüğü ödülü kazanmak için koşuyorum.</verse>
				<verse number="13">Kardeşler, kendimi bunu kazanmış saymıyorum. Ancak şunu yapıyorum: Geride kalan her şeyi unutup ileride olanlara uzanarak, Tanrı’nın Mesih İsa aracılığıyla yaptığı göksel çağrıda öngörülen ödülü kazanmak için hedefe doğru koşuyorum.</verse>
				<verse number="14">Kardeşler, kendimi bunu kazanmış saymıyorum. Ancak şunu yapıyorum: Geride kalan her şeyi unutup ileride olanlara uzanarak, Tanrı’nın Mesih İsa aracılığıyla yaptığı göksel çağrıda öngörülen ödülü kazanmak için hedefe doğru koşuyorum.</verse>
				<verse number="15">Bunun için olgun olanlarımızın hepsi bu düşüncede olsun. Herhangi bir konuda farklı bir düşünceniz varsa, Tanrı bunu da size açıkça gösterecek.</verse>
				<verse number="16">Ancak, eriştiğimiz düzeye uygun bir yaşam sürelim.</verse>
				<verse number="17">Kardeşler, hepiniz beni örnek alın. Size verdiğimiz örnek uyarınca yaşayanlara dikkatle bakın.</verse>
				<verse number="18">Size defalarca söylediğim gibi, şimdi gözyaşları içinde tekrar söylüyorum: Birçok kişi Mesih’in çarmıhına düşman olarak yaşıyor.</verse>
				<verse number="19">Onların sonu yıkımdır; tanrıları mideleridir. Ayıplarıyla övünür, yalnız bu dünyayı düşünürler.</verse>
				<verse number="20">Oysa bizim vatanımız göklerdedir. Oradan Kurtarıcı’yı, Rab İsa Mesih’i bekliyoruz.</verse>
				<verse number="21">O her şeyi kendine bağlı kılmaya yeten gücünün etkinliğiyle zavallı bedenlerimizi değiştirip kendi yüce bedenine benzer hale getirecektir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Bu nedenle, ey sevgililer, sevincim, başımın tacı, içten özlediğim sevgili kardeşlerim, böylece Rab’de dimdik durun.</verse>
				<verse number="2">Evodiya’ya rica ediyorum, Sintihi’ye rica ediyorum, Rab yolunda aynı düşüncede olun.</verse>
				<verse number="3">Evet, gerçek yoldaşım, sana da yalvarırım, bu kadınlara yardım et. Çünkü onlar benimle, Klement’le ve adları yaşam kitabında bulunan öbür emektaşlarımla birlikte Müjde’yi yaymak için mücadele ettiler.</verse>
				<verse number="4">Rab’de her zaman sevinin; yine söylüyorum, sevinin!</verse>
				<verse number="5">Uysallığınız bütün insanlarca bilinsin. Rab’bin gelişi yakındır.</verse>
				<verse number="6">Hiç kaygılanmayın; her konudaki dileklerinizi, Tanrı’ya dua edip yalvararak şükranla bildirin.</verse>
				<verse number="7">O zaman Tanrı’nın her kavrayışı aşan esenliği Mesih İsa aracılığıyla yüreklerinizi ve düşüncelerinizi koruyacaktır.</verse>
				<verse number="8">Sonuç olarak, kardeşlerim, gerçek, saygıdeğer, doğru, pak, sevimli, hayranlık uyandıran, erdemli ve övülmeye değer ne varsa, onu düşünün.</verse>
				<verse number="9">Benden öğrendiğiniz, kabul ettiğiniz, işittiğiniz, bende gördüğünüz ne varsa, onu yapın. O zaman esenlik veren Tanrı sizinle olacaktır.</verse>
				<verse number="10">Bana duyduğunuz ilgiyi sonunda tazelediğiniz için Rab’de çok sevindim. Aslında ilgi duyuyordunuz, ama bunu göstermeye fırsatınız olmadı.</verse>
				<verse number="11">Bunu ihtiyacım olduğu için söylemiyorum. Çünkü ben her durumda eldekiyle yetinmeyi öğrendim.</verse>
				<verse number="12">Yoksulluk çekmeyi de bilirim, bolluk içinde yaşamayı da. İster tok ister aç, ister bolluk ister ihtiyaç içinde olayım, her durumda, her koşulda yaşamanın sırrını öğrendim.</verse>
				<verse number="13">Beni güçlendirenin aracılığıyla her şeyi yapabilirim.</verse>
				<verse number="14">Yine de sıkıntılarıma ortak olmakla iyi ettiniz.</verse>
				<verse number="15">Siz de bilirsiniz, ey Filipililer, Müjde yayılmaya başladığında, Makedonya’dan ayrılışımdan sonra sizden başka hiçbir topluluk karşılıklı yardımlaşma konusunda benimle işbirliği yapmadı.</verse>
				<verse number="16">Ben Selanik’teyken de, ihtiyacım olduğunda birkaç kez bana yardımda bulundunuz.</verse>
				<verse number="17">Armağan peşinde değilim, ama ruhsal kazancın hesabınızda birikmesini istiyorum.</verse>
				<verse number="18">Benim her şeyim var, bolluk içindeyim. Epafroditus’un eliyle gönderdiğiniz armağanları alınca bir eksiğim kalmadı. Bunlar güzel kokulu sunular, Tanrı’nın beğenisini kazanan, O’nu hoşnut eden kurbanlardır.</verse>
				<verse number="19">Tanrım da her ihtiyacınızı kendi zenginliğiyle Mesih İsa’da görkemli bir biçimde karşılayacaktır.</verse>
				<verse number="20">Babamız Tanrı’ya sonsuzlara dek yücelik olsun! Amin.</verse>
				<verse number="21">Mesih İsa’ya ait bütün kutsallara selam söyleyin. Yanımdaki kardeşler size selam ederler.</verse>
				<verse number="22">Bütün kutsallar, özellikle Sezar’ın ev halkından olanlar size selam ederler.</verse>
				<verse number="23">Rab İsa Mesih’in lütfu ruhunuzla birlikte olsun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="51">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Tanrı’nın isteğiyle Mesih İsa’nın elçisi atanan ben Pavlus ve kardeşimiz Timoteos’tan, Kolose’de bulunan, Mesih’e ait kutsal ve güvenilir kardeşlere selam! Babamız Tanrı’dan sizlere lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="2">Tanrı’nın isteğiyle Mesih İsa’nın elçisi atanan ben Pavlus ve kardeşimiz Timoteos’tan, Kolose’de bulunan, Mesih’e ait kutsal ve güvenilir kardeşlere selam! Babamız Tanrı’dan sizlere lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="3">Sizler için dua ederken Tanrı’ya, Rabbimiz İsa Mesih’in Babası’na her zaman şükrediyoruz.</verse>
				<verse number="4">Çünkü Mesih İsa’ya iman ettiğinizi ve bütün kutsalları sevdiğinizi duyduk.</verse>
				<verse number="5">İmanınız ve sevginiz göklerde sizin için saklı bulunan umuttan kaynaklanıyor. Bu umudun haberini gerçeğin bildirisinden, size daha önce ulaşan Müjde’den aldınız. Müjde, onu işittiğiniz ve Tanrı’nın lütfunu gerçekten anladığınız günden beri aranızda olduğu gibi, bütün dünyada da meyve vermekte, yayılmaktadır.</verse>
				<verse number="6">İmanınız ve sevginiz göklerde sizin için saklı bulunan umuttan kaynaklanıyor. Bu umudun haberini gerçeğin bildirisinden, size daha önce ulaşan Müjde’den aldınız. Müjde, onu işittiğiniz ve Tanrı’nın lütfunu gerçekten anladığınız günden beri aranızda olduğu gibi, bütün dünyada da meyve vermekte, yayılmaktadır.</verse>
				<verse number="7">Müjde’yi bizim adımıza Mesih’in güvenilir hizmetkârı olan sevgili emektaşımız Epafras’tan öğrendiniz.</verse>
				<verse number="8">Ruh’tan kaynaklanan sevginizi de bize o bildirdi.</verse>
				<verse number="9">Bunu işittiğimiz günden beri biz de sizler için dua etmekten, tam bir bilgelik ve ruhsal anlayışla Tanrı’nın isteğini bütünüyle bilmenizi sağlamasını dilemekten geri kalmadık.</verse>
				<verse number="10">Rab’be yaraşır biçimde yaşamanız, O’nu her yönden hoşnut etmeniz, her iyi işte meyve vererek Tanrı’yı tanımakta ilerlemeniz için dua ediyoruz.</verse>
				<verse number="11">Her şeye sevinçle katlanıp sabredebilmeniz için O’nun yüce gücüne dayanarak bütün kudretle güçlenmenizi diliyoruz.</verse>
				<verse number="12">Bizi kutsalların ışıktaki mirasına ortak olmaya yeterli kılan Baba’ya şükretmeniz için dua ediyoruz.</verse>
				<verse number="13">O bizi karanlığın hükümranlığından kurtarıp sevgili Oğlu’nun egemenliğine aktardı.</verse>
				<verse number="14">O’nda kurtuluşa, günahlarımızın bağışına sahibiz.</verse>
				<verse number="15">Görünmez Tanrı’nın görünümü, bütün yaratılışın ilk doğanı O’dur.</verse>
				<verse number="16">Nitekim yerde ve gökte, görünen ve görünmeyen her şey –tahtlar, egemenlikler, yönetimler, hükümranlıklar– O’nda yaratıldı. Her şey O’nun aracılığıyla ve O’nun için yaratıldı.</verse>
				<verse number="17">Her şeyden önce var olan O’dur ve her şey varlığını O’nda sürdürmektedir.</verse>
				<verse number="18">Bedenin, yani kilisenin başı O’dur. Her şeyde ilk yeri alsın diye başlangıç olan ve ölüler arasından ilk doğan O’dur.</verse>
				<verse number="19">Çünkü Tanrı bütün doluluğunun O’nda bulunmasını uygun gördü.</verse>
				<verse number="20">Mesih’in çarmıhta akıtılan kanı aracılığıyla esenliği sağlamış olarak yerdeki ve gökteki her şeyi O’nun aracılığıyla kendisiyle barıştırmaya razı oldu.</verse>
				<verse number="21">Yaptığınız kötülükler yüzünden bir zamanlar düşüncelerinizde Tanrı’ya yabancı ve düşmandınız.</verse>
				<verse number="22">Şimdiyse Mesih sizi Tanrı’nın önüne kutsal, lekesiz ve kusursuz olarak çıkarmak için öz bedeninin ölümü sayesinde sizi Tanrı’yla barıştırdı.</verse>
				<verse number="23">Yeter ki, duyduğunuz Müjde’nin verdiği umuttan kopmadan, imanda temellenip yerleşmiş olarak kalın. Ben Pavlus, göğün altındaki bütün yaratılışa duyurulan bu Müjde’nin hizmetkârı oldum.</verse>
				<verse number="24">Sizin için acı çektiğime şimdi seviniyorum. Mesih’in, kendi bedeni, yani kilise uğruna çektiği sıkıntılardan eksik kalanlarını kendi bedenimde tamamlıyorum.</verse>
				<verse number="25">Tanrı’nın sizin yararınıza bana verdiği görevle kilisenin hizmetkârı oldum. Görevim, Tanrı’nın sözünü, yani geçmiş çağlardan ve kuşaklardan gizlenmiş, ama şimdi O’nun kutsallarına açıklanmış olan sırrı eksiksiz duyurmaktır.</verse>
				<verse number="26">Tanrı’nın sizin yararınıza bana verdiği görevle kilisenin hizmetkârı oldum. Görevim, Tanrı’nın sözünü, yani geçmiş çağlardan ve kuşaklardan gizlenmiş, ama şimdi O’nun kutsallarına açıklanmış olan sırrı eksiksiz duyurmaktır.</verse>
				<verse number="27">Tanrı kutsallarına bu sırrın uluslar arasında ne denli yüce ve zengin olduğunu bildirmek istedi. Bu sırrın özü şudur: Mesih içinizdedir. Bu da size yüceliğe kavuşma umudunu veriyor.</verse>
				<verse number="28">Her insanı Mesih’te yetkinleşmiş olarak Tanrı’ya sunmak için herkesi uyararak ve herkesi tam bir bilgelikle eğiterek Mesih’i tanıtıyoruz.</verse>
				<verse number="29">O’nun kudretle bende etkin olan gücüne dayanarak uğraşıp emek vermemin amacı da budur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Gerek sizler, gerek Laodikya’dakiler, gerekse sizler gibi yüzümü hiç görmemiş olanlar için ne denli büyük bir uğraş verdiğimi bilmenizi isterim.</verse>
				<verse number="2">Yüreklerinin cesaret bulmasını, sevgide birleşmelerini dilerim. Öyle ki, anlayışın verdiği tam güvenliğin bütün zenginliğine kavuşsunlar ve Tanrı’nın sırrını, yani bilginin ve bilgeliğin bütün hazinelerinin saklı olduğu Mesih’i tanısınlar.</verse>
				<verse number="3">Yüreklerinin cesaret bulmasını, sevgide birleşmelerini dilerim. Öyle ki, anlayışın verdiği tam güvenliğin bütün zenginliğine kavuşsunlar ve Tanrı’nın sırrını, yani bilginin ve bilgeliğin bütün hazinelerinin saklı olduğu Mesih’i tanısınlar.</verse>
				<verse number="4">Kimse sizi kulağı okşayan sözlerle aldatmasın diye söylüyorum bunu.</verse>
				<verse number="5">Çünkü her ne kadar bedence aranızda değilsem de, ruhça sizinle birlikteyim. Düzenliliğinizi, Mesih’e imanınızın sağlamlığını görüp seviniyorum.</verse>
				<verse number="6">Bu nedenle Rab Mesih İsa’yı nasıl kabul ettinizse, O’nda öylece yaşayın.</verse>
				<verse number="7">Şükranla dolup taşarak O’nda köklenin ve gelişin, size öğretildiği gibi imanda güçlenin.</verse>
				<verse number="8">Dikkatli olun! Mesih’e değil de, insanların geleneğine, dünyanın temel ilkelerine dayanan felsefeyle, boş ve aldatıcı sözlerle kimse sizi tutsak etmesin.</verse>
				<verse number="9">Çünkü Tanrılığın bütün doluluğu bedence Mesih’te bulunuyor.</verse>
				<verse number="10">Siz de her yönetim ve hükümranlığın başı olan Mesih’te doluluğa kavuştunuz.</verse>
				<verse number="11">Ayrıca Mesih’in gerçekleştirdiği sünnet sayesinde bedenin benliğinden soyunarak elle yapılmayan sünnetle O’nda sünnet edildiniz.</verse>
				<verse number="12">Vaftizde O’nunla birlikte gömüldünüz, O’nu ölümden dirilten Tanrı’nın gücüne iman ederek O’nunla birlikte dirildiniz.</verse>
				<verse number="13">Sizler suçlarınız ve benliğinizin sünnetsizliği yüzünden ölüyken, Tanrı sizi Mesih’le birlikte yaşama kavuşturdu. Bütün suçlarımızı O bağışladı.</verse>
				<verse number="14">Kurallarıyla bize karşı ve aleyhimizde olan yazılı antlaşmayı sildi, onu çarmıha çakarak ortadan kaldırdı.</verse>
				<verse number="15">Yönetimlerin ve hükümranlıkların elindeki silahları alıp onları çarmıhta yenerek açıkça gözler önüne serdi.</verse>
				<verse number="16">Bu nedenle kimse yiyecek içecek, bayram, Yeni Ay ya da Şabat Günü konusunda sizi yargılamasın.</verse>
				<verse number="17">Bunlar gelecek şeylerin gölgesidir, aslı ise Mesih’tedir.</verse>
				<verse number="18">Sözde alçakgönüllülükte ve meleklere tapınmakta direnen, gördüğü düşlerin üzerinde durarak benliğin düşünceleriyle boş yere böbürlenen, Baş’a tutunmayan hiç kimse sizi ödülünüzden yoksun bırakmasın. Bütün beden eklemler ve bağlar yardımıyla bu Baş’tan beslenip bütünlenmekte, Tanrı’nın sağladığı büyümeyle gelişmektedir.</verse>
				<verse number="19">Sözde alçakgönüllülükte ve meleklere tapınmakta direnen, gördüğü düşlerin üzerinde durarak benliğin düşünceleriyle boş yere böbürlenen, Baş’a tutunmayan hiç kimse sizi ödülünüzden yoksun bırakmasın. Bütün beden eklemler ve bağlar yardımıyla bu Baş’tan beslenip bütünlenmekte, Tanrı’nın sağladığı büyümeyle gelişmektedir.</verse>
				<verse number="20">Mesih’le birlikte ölüp dünyanın temel ilkelerinden kurtulduğunuza göre, niçin dünyada yaşayanlar gibi, “Şunu elleme”, “Bunu tatma”, “Şuna dokunma” gibi kurallara uyuyorsunuz?</verse>
				<verse number="21">Mesih’le birlikte ölüp dünyanın temel ilkelerinden kurtulduğunuza göre, niçin dünyada yaşayanlar gibi, “Şunu elleme”, “Bunu tatma”, “Şuna dokunma” gibi kurallara uyuyorsunuz?</verse>
				<verse number="22">Bu kuralların hepsi, kullanıldıkça yok olacak nesnelerle ilgilidir; insanların buyruklarına, öğretilerine dayanır.</verse>
				<verse number="23">Kuşkusuz bu kuralların uyduruk dindarlık, sözde alçakgönüllülük, bedene eziyet açısından bilgece bir görünüşü vardır; ama benliğin tutkularını denetlemekte hiçbir yararları yoktur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Mesih’le birlikte dirildiğinize göre, gökteki değerlerin ardından gidin. Mesih orada, Tanrı’nın sağında oturuyor.</verse>
				<verse number="2">Yeryüzündeki değil, gökteki değerleri düşünün.</verse>
				<verse number="3">Çünkü siz öldünüz, yaşamınız Mesih’le birlikte Tanrı’da saklıdır.</verse>
				<verse number="4">Yaşamınız olan Mesih göründüğü zaman, siz de O’nunla birlikte yücelmiş olarak görüneceksiniz.</verse>
				<verse number="5">Bu nedenle bedenin dünyasal eğilimlerini –fuhşu, pisliği, şehveti, kötü arzuları ve putperestlikle eş olan açgözlülüğü– öldürün.</verse>
				<verse number="6">Bunlar yüzünden Tanrı’nın gazabı söz dinlemeyenlerin üzerine geliyor.</verse>
				<verse number="7">Geçmişte bunlarla iç içe yaşadığınız zaman siz de bu yollarda yürüdünüz.</verse>
				<verse number="8">Ama şimdi öfke, kızgınlık, kötü niyet dahil, hepsini üzerinizden sıyırıp atın. Ağzınızdan hiçbir iftira ya da edepsiz söz çıkmasın.</verse>
				<verse number="9">Birbirinize yalan söylemeyin. Çünkü eski yaradılışı kötü alışkanlıklarıyla birlikte üzerinizden çıkarıp attınız;</verse>
				<verse number="10">eksiksiz bilgiye erişmek için Yaratıcısı’na benzer olmak üzere yenilenen yeni yaradılışı giyindiniz.</verse>
				<verse number="11">Bu yenilikte Grek ve Yahudi, sünnetli ve sünnetsiz, barbar, İskit, köle ve özgür ayrımı yoktur. Mesih her şeydir ve her şeydedir.</verse>
				<verse number="12">Öyleyse, Tanrı’nın kutsal ve sevgili seçilmişleri olarak yürekten sevecenliği, iyiliği, alçakgönüllülüğü, sabrı, yumuşaklığı giyinin.</verse>
				<verse number="13">Birbirinize hoşgörülü davranın. Birinizin ötekinden bir şikâyeti varsa, Rab’bin sizi bağışladığı gibi, siz de birbirinizi bağışlayın.</verse>
				<verse number="14">Bunların hepsinin üzerine yetkin birliğin bağı olan sevgiyi giyinin.</verse>
				<verse number="15">Mesih’in esenliği yüreklerinizde hakem olsun. Tek bir bedenin üyeleri olarak bu esenliğe çağrıldınız. Şükredici olun!</verse>
				<verse number="16">Mesih’in sözü bütün zenginliğiyle içinizde yaşasın. Tam bir bilgelikle birbirinize öğretin, öğüt verin, mezmurlar, ilahiler, ruhsal ezgiler söyleyerek yüreklerinizde şükranla Tanrı’ya nağmeler yükseltin.</verse>
				<verse number="17">Söylediğiniz, yaptığınız her şeyi Rab İsa’nın adıyla, O’nun aracılığıyla Baba Tanrı’ya şükrederek yapın.</verse>
				<verse number="18">Ey kadınlar, Rab’be ait olanlara yaraşır biçimde kocalarınıza bağımlı olun.</verse>
				<verse number="19">Ey kocalar, karılarınızı sevin. Onlara sert davranmayın.</verse>
				<verse number="20">Ey çocuklar, her konuda anne babalarınızın sözünü dinleyin. Çünkü bu Rab’bi hoşnut eder.</verse>
				<verse number="21">Ey babalar, çocuklarınızı incitmeyin, yoksa cesaretleri kırılır.</verse>
				<verse number="22">Ey köleler, dünyadaki efendilerinizin her sözünü dinleyin. Bunu, yalnız insanları hoşnut etmek isteyenler gibi göze hoş görünen hizmetle değil, saf yürekle, Rab korkusuyla yapın.</verse>
				<verse number="23">Rab’den miras ödülünü alacağınızı bilerek, her ne yaparsanız, insanlar için değil, Rab için yapar gibi candan yapın. Rab Mesih’e kulluk ediyorsunuz.</verse>
				<verse number="24">Rab’den miras ödülünü alacağınızı bilerek, her ne yaparsanız, insanlar için değil, Rab için yapar gibi candan yapın. Rab Mesih’e kulluk ediyorsunuz.</verse>
				<verse number="25">Haksızlık eden ettiği haksızlığın karşılığını alacak, hiçbir ayrım yapılmayacaktır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Ey efendiler, gökte sizin de bir Efendiniz olduğunu bilerek kölelerinize adalet ve eşitlikle davranın.</verse>
				<verse number="2">Kendinizi duaya verin. Duada uyanık kalın, şükredin.</verse>
				<verse number="3">Aynı zamanda bizim için de dua edin ki Tanrı, sözünü yaymamız ve uğruna hapsedildiğim Mesih sırrını açıklamamız için bize bir kapı açsın.</verse>
				<verse number="4">Bu sırrı gerektiği gibi açıklıkla bildirebilmem için dua edin.</verse>
				<verse number="5">Sizden olmayanlara karşı bilgece davranın. Fırsatı değerlendirin.</verse>
				<verse number="6">Sözünüz tuzla terbiye edilmiş gibi her zaman lütufla dolu olsun. Böylece herkese nasıl karşılık vermek gerektiğini bileceksiniz.</verse>
				<verse number="7">Rab yolunda emektaşım ve güvenilir bir hizmetkâr olan sevgili kardeşimiz Tihikos, benimle ilgili her şeyi size bildirecektir.</verse>
				<verse number="8">İşte bu amaçla, durumumuzu iletmesi ve yüreklerinize cesaret vermesi için kendisini size gönderiyorum.</verse>
				<verse number="9">Onunla birlikte, sizden biri olan, güvenilir ve sevgili kardeş Onisimos’u da gönderiyorum. Burada olup biten her şeyi size bildirecekler.</verse>
				<verse number="10">Hapishane arkadaşım Aristarhus ve Barnaba’nın yeğeni Markos size selam ederler. Markos’la ilgili buyruklar aldınız; yanınıza gelirse kendisini kabul edin.</verse>
				<verse number="11">Yustus diye tanınan Yeşu da size selam eder. Tanrı’nın Egemenliği için çalışan emektaşım Yahudiler yalnız bunlardır. Bunlar bana teselli oldular.</verse>
				<verse number="12">Sizden biri ve Mesih İsa’nın kulu olan Epafras size selam eder. Tanrı’nın her isteğinden emin, yetkin kişiler olarak ayakta kalasınız diye sizin için her zaman duayla mücadele ediyor.</verse>
				<verse number="13">Gerek sizin gerekse Laodikya ve Hierapolis’tekiler için çok emek verdiğine tanıklık ederim.</verse>
				<verse number="14">Sevgili hekim Luka’yla Dimas da size selam ederler.</verse>
				<verse number="15">Laodikya’daki kardeşlere, Nimfa’ya ve evindeki topluluğa selam edin.</verse>
				<verse number="16">Bu mektup aranızda okunduktan sonra Laodikya kilisesine de okutun. Siz de Laodikya’dan gelecek mektubu okuyun.</verse>
				<verse number="17">Arhippus’a, “Rab yolunda üstlendiğin görevi tamamlamaya dikkat et!” deyin.</verse>
				<verse number="18">Ben Pavlus bu selamı elimle yazıyorum. Zincire vurulduğumu unutmayın. Tanrı’nın lütfu sizinle birlikte olsun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="52">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Pavlus, Silvanus ve Timoteos’tan Baba Tanrı’ya ve Rab İsa Mesih’e ait olan Selanik kilisesine selam! Sizlere lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="2">Dualarımızda sizleri anıyor, her zaman hepiniz için Tanrı’ya şükrediyoruz. İmanın ürünü olan etkinliğinizi, sevgiye dayanan emeğinizi ve Rabbimiz İsa Mesih’e bağladığınız umuttan kaynaklanan dayanıklılığınızı Babamız Tanrı’nın önünde durmadan anıyoruz.</verse>
				<verse number="3">Dualarımızda sizleri anıyor, her zaman hepiniz için Tanrı’ya şükrediyoruz. İmanın ürünü olan etkinliğinizi, sevgiye dayanan emeğinizi ve Rabbimiz İsa Mesih’e bağladığınız umuttan kaynaklanan dayanıklılığınızı Babamız Tanrı’nın önünde durmadan anıyoruz.</verse>
				<verse number="4">Tanrı’nın sevdiği kardeşlerim, sizleri O’nun seçtiğini biliyoruz.</verse>
				<verse number="5">Çünkü yaydığımız Müjde size yalnız sözle değil, kudretle, Kutsal Ruh’la ve büyük güvenle ulaştı. Nitekim aranızdayken sizin yararınıza nasıl yaşadığımızı bilirsiniz.</verse>
				<verse number="6">Siz de büyük sıkıntılara karşın, Kutsal Ruh’un verdiği sevinçle Tanrı sözünü kabul ederek bizi ve Rab’bi örnek aldınız.</verse>
				<verse number="7">Böylece Makedonya ve Ahaya’daki bütün imanlılara örnek oldunuz.</verse>
				<verse number="8">Rab’bin sözü sizden yayıldı. Tanrı’ya imanınızın haberi yalnız Makedonya ve Ahaya’ya değil, her yere ulaştı. Artık bizim bir şey söylememize gerek kalmadı.</verse>
				<verse number="9">Çünkü herkes bizi ne kadar iyi karşıladığınızı anlatıp duruyor. Yaşayan gerçek Tanrı’ya kulluk etmek, O’nun ölümden dirilttiği ve bizleri gelecek gazaptan kurtaran Oğlu İsa’nın göklerden gelişini beklemek üzere putlardan Tanrı’ya nasıl döndüğünüzü anlatıyorlar.</verse>
				<verse number="10">Çünkü herkes bizi ne kadar iyi karşıladığınızı anlatıp duruyor. Yaşayan gerçek Tanrı’ya kulluk etmek, O’nun ölümden dirilttiği ve bizleri gelecek gazaptan kurtaran Oğlu İsa’nın göklerden gelişini beklemek üzere putlardan Tanrı’ya nasıl döndüğünüzü anlatıyorlar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Kardeşler, size yaptığımız ziyaretin boşa gitmediğini siz de biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="2">Bildiğiniz gibi, daha önce Filipi’de eziyet görmüş, aşağılanmıştık. Ama şiddetli karşı koymalara rağmen, tanrısal Müjde’yi size duyurmak için Tanrımız’dan cesaret aldık.</verse>
				<verse number="3">Çağrımız yalana ya da kirli bir amaca dayanmıyor; bunun hileli bir yönü de yoktur.</verse>
				<verse number="4">Tersine, Tanrı tarafından Müjde’yi emanet almaya layık görüldüğümüz için, insanları değil, yüreklerimizi sınayan Tanrı’yı hoşnut edecek biçimde konuşuyoruz.</verse>
				<verse number="5">Bildiğiniz gibi, hiçbir zaman pohpohlayıcı sözlerle ya da açgözlülüğü örten bir maskeyle gelmedik. Tanrı buna tanıktır.</verse>
				<verse number="6">İnsanlardan –ne sizden ne başkalarından– gelecek övgünün peşinde de değildik.</verse>
				<verse number="7">Mesih’in elçileri olarak size ağırlığımızı hissettirebilirdik. Ama çocuklarını bağrına basan bir anne gibi size şefkatle davrandık.</verse>
				<verse number="8">Sizlere öylesine gönülden bağlanmıştık ki, sizinle yalnız Tanrı’nın Müjdesi’ni değil, kendi canlarımızı da paylaşmaya razıydık. Çünkü sizi o denli çok sevdik!</verse>
				<verse number="9">Evet, kardeşler, nasıl uğraşıp didindiğimizi anımsarsınız. Hiçbirinize yük olmamak için gece gündüz çalıştık, Tanrı’nın Müjdesi’ni size duyurduk.</verse>
				<verse number="10">İman eden sizlere karşı davranışımızın ne denli kutsal, adil, kusursuz olduğuna siz tanıksınız; Tanrı da buna tanıktır.</verse>
				<verse number="11">Bildiğiniz gibi, bir baba çocuklarına nasıl davranırsa, her birinize öyle davrandık.</verse>
				<verse number="12">Sizi yüreklendirdik, teselli ettik; sizleri egemenliğine ve yüceliğine çağıran Tanrı’ya yaraşır biçimde yaşamaya özendirdik.</verse>
				<verse number="13">Tanrı’ya sürekli şükretmemiz için bir neden daha var: Tanrı sözünü bizden duyup kabul ettiğiniz zaman bunu insan sözü olarak değil, gerçekte olduğu gibi, Tanrı sözü olarak benimsediniz. Siz imanlılarda etkin olan da bu sözdür.</verse>
				<verse number="14">Çünkü kardeşler, siz Tanrı’nın Yahudiye’de bulunan ve Mesih İsa’ya bağlı olan kiliselerini örnek aldınız. Onların Yahudiler’den çektiği sıkıntıların aynısını siz de kendi yurttaşlarınızdan çektiniz.</verse>
				<verse number="15">Rab İsa’yı ve peygamberleri öldüren, bize de zulmeden Yahudiler’dir. Öteki uluslardan olanlarla konuşmamızı ve böylece onların kurtulmasını engellemekle Tanrı’nın hoşnutsuzluğuna yol açıyor ve bütün insanlara karşı geliyorlar. Böylece durmadan günahlarına günah katıyorlar. Sonunda Tanrı’nın gazabına uğradılar.</verse>
				<verse number="16">Rab İsa’yı ve peygamberleri öldüren, bize de zulmeden Yahudiler’dir. Öteki uluslardan olanlarla konuşmamızı ve böylece onların kurtulmasını engellemekle Tanrı’nın hoşnutsuzluğuna yol açıyor ve bütün insanlara karşı geliyorlar. Böylece durmadan günahlarına günah katıyorlar. Sonunda Tanrı’nın gazabına uğradılar.</verse>
				<verse number="17">Kardeşler, kısa bir süre için düşüncede olmasa da bedende sizden ırak düştük. Ama büyük bir özlemle yüzünüzü yeniden görmek için çok çaba gösterdik.</verse>
				<verse number="18">Evet, yanınıza gelmek istiyorduk. Hele ben Pavlus, bunu birkaç kez istedim. Ama Şeytan bize engel oldu.</verse>
				<verse number="19">Umudumuz, sevincimiz kimdir? Rabbimiz İsa geldiğinde O’nun önünde övüneceğimiz zafer tacı nedir? Siz değil misiniz?</verse>
				<verse number="20">Evet, övüncümüz ve sevincimiz sizsiniz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">İşte bu özleme daha fazla dayanacak halimiz kalmayınca Atina’da yalnız bırakılmaya razı olduk ve Mesih’in Müjdesi’ni yayan Tanrı emektaşı kardeşimiz Timoteos’u yanınıza gönderdik. Bu sıkıntılardan ötürü kimse sarsılmasın diye sizi imanda güçlendirip yüreklendirmesini istedik. Sıkıntılardan geçmek için belirlendiğimizi siz de biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="2">İşte bu özleme daha fazla dayanacak halimiz kalmayınca Atina’da yalnız bırakılmaya razı olduk ve Mesih’in Müjdesi’ni yayan Tanrı emektaşı kardeşimiz Timoteos’u yanınıza gönderdik. Bu sıkıntılardan ötürü kimse sarsılmasın diye sizi imanda güçlendirip yüreklendirmesini istedik. Sıkıntılardan geçmek için belirlendiğimizi siz de biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="3">İşte bu özleme daha fazla dayanacak halimiz kalmayınca Atina’da yalnız bırakılmaya razı olduk ve Mesih’in Müjdesi’ni yayan Tanrı emektaşı kardeşimiz Timoteos’u yanınıza gönderdik. Bu sıkıntılardan ötürü kimse sarsılmasın diye sizi imanda güçlendirip yüreklendirmesini istedik. Sıkıntılardan geçmek için belirlendiğimizi siz de biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="4">Çünkü sıkıntı çekeceğimizi size önceden, daha yanınızdayken söylemiştik. Bildiğiniz gibi, öyle oldu.</verse>
				<verse number="5">Bu nedenle ben de daha fazla dayanamadım; acaba Ayartıcı bir yolunu bulup sizi ayarttı mı, emeğimiz boşa mı gitti diye iman durumunuzu öğrenmek için Timoteos’u gönderdim.</verse>
				<verse number="6">Ama yanınızdan henüz dönen Timoteos, imanınıza, sevginize ilişkin bize güzel haberler getirdi. Bizi her zaman iyi anılarla hatırladığınızı, sizi görmeyi özlediğimiz kadar sizin de bizi özlediğinizi söyledi.</verse>
				<verse number="7">Bu nedenle kardeşler, bütün çile ve sıkıntılarımız arasında, imanınızdan ötürü sizinle teselli bulduk.</verse>
				<verse number="8">Çünkü siz Rab’be bağlı kalırsanız, biz asıl o zaman yaşarız.</verse>
				<verse number="9">Tanrımız’ın önünde sizden ötürü büyük sevinç duymaktayız. Buna karşılık Tanrımız’a sizin için yeterince nasıl şükredebiliriz?</verse>
				<verse number="10">Sizinle yüz yüze görüşmek, iman konusundaki eksiklerinizi tamamlamak için gece gündüz var gücümüzle dua ediyoruz.</verse>
				<verse number="11">Babamız Tanrı’nın kendisi ve Rabbimiz İsa size kavuşmamız için yolumuzu açsın!</verse>
				<verse number="12">Rab birbirinize ve bütün insanlara beslediğiniz sevgiyi, bizim size beslediğimiz sevgi ölçüsünde çoğaltıp artırsın!</verse>
				<verse number="13">Öyle ki, Rabbimiz İsa bütün kutsallarıyla geldiğinde, Babamız Tanrı’nın önünde kutsallıkta kusursuz olmanız için yüreklerinizi pekiştirsin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Kardeşler, nasıl yaşamanız, Tanrı’yı nasıl hoşnut etmeniz gerektiğini bizden öğrendiniz. Nitekim öyle yaşıyorsunuz. Son olarak bu konuda daha da ilerlemeniz için Rab İsa adına size rica ediyor, yalvarıyoruz.</verse>
				<verse number="2">Rab İsa’nın yetkisiyle size hangi buyrukları ilettiğimizi biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="3">Tanrı’nın isteği şudur: Kutsal olmanız, fuhuştan kaçınmanız,</verse>
				<verse number="4">her birinizin, Tanrı’yı tanımayan uluslar gibi şehvet tutkusuyla değil, kutsallık ve saygınlıkla kendine bir eş alması</verse>
				<verse number="5">her birinizin, Tanrı’yı tanımayan uluslar gibi şehvet tutkusuyla değil, kutsallık ve saygınlıkla kendine bir eş alması</verse>
				<verse number="6">ve bu konuda haksızlık edip kardeşini aldatmamasıdır. Daha önce de size söylediğimiz, sizi uyardığımız gibi, Rab bütün bu suçlardan ötürü insanları cezalandıracaktır.</verse>
				<verse number="7">Çünkü Tanrı bizi ahlaksızlığa değil, kutsal bir yaşam sürmeye çağırdı.</verse>
				<verse number="8">Dolayısıyla bu çağrıyı reddeden kişi insanı değil, size Kutsal Ruhu’nu veren Tanrı’yı reddetmiş olur.</verse>
				<verse number="9">Kardeşlik sevgisi konusunda kimsenin size bir şey yazmasına gerek yoktur. Çünkü Tanrı size birbirinizi sevmeyi öğretti.</verse>
				<verse number="10">Gerçekte bütün Makedonya’daki kardeşlerin hepsini seviyorsunuz. Kardeşler, size rica ediyoruz, bu konuda daha da ilerleyin.</verse>
				<verse number="11">Size buyurduğumuz gibi, sakin bir yaşam sürmeyi, kendi işinize bakmayı, ellerinizle çalışmayı amaç edinin.</verse>
				<verse number="12">Öyle ki, kimseye muhtaç olmadan öbür insanların önünde saygın bir yaşam süresiniz.</verse>
				<verse number="13">Kardeşler, umudu olmayan öbür insanlar gibi kederlenmemeniz için, gözlerini yaşama kapamış olanlar konusunda bilgisiz kalmanızı istemiyoruz.</verse>
				<verse number="14">İsa’nın ölüp dirildiğine inanıyoruz. Aynı şekilde Tanrı, İsa’ya bağlı olarak gözlerini yaşama kapamış olanları da O’nunla birlikte geri getirecektir.</verse>
				<verse number="15">Rab’bin sözüne dayanarak size diyoruz ki, biz yaşamakta olanlar, Rab’bin gelişinde hayatta olanlar, gözlerini yaşama kapayanların önüne asla geçmeyeceğiz.</verse>
				<verse number="16">Rab’bin kendisi, bir emir çağrısıyla, başmeleğin seslenmesiyle, Tanrı’nın borazanıyla gökten inecek. Önce Mesih’e ait ölüler dirilecek.</verse>
				<verse number="17">Sonra biz yaşamakta olanlar, hayatta olanlar, onlarla birlikte Rab’bi havada karşılamak üzere bulutlar içinde alınıp götürüleceğiz. Böylece sonsuza dek Rab’le birlikte olacağız.</verse>
				<verse number="18">İşte birbirinizi bu sözlerle teselli edin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Kardeşler, bu olayların zamanı ve tarihi konusunda size yazmaya gerek yoktur.</verse>
				<verse number="2">Çünkü siz de çok iyi bilirsiniz ki, Rab’bin günü gece hırsız nasıl gelirse öyle gelecektir.</verse>
				<verse number="3">İnsanlar, “Her şey esenlik ve güvenlik içinde” dedikleri bir anda, gebe kadının birden sancılanması gibi, ansızın yıkıma uğrayacak ve asla kaçamayacaklar.</verse>
				<verse number="4">Ama kardeşler, siz karanlıkta değilsiniz ki, o gün sizi hırsız gibi yakalasın.</verse>
				<verse number="5">Hepiniz ışık çocukları, gündüz çocuklarısınız. Geceye ya da karanlığa ait değiliz.</verse>
				<verse number="6">Öyleyse başkaları gibi uyumayalım, ayık ve uyanık olalım.</verse>
				<verse number="7">Çünkü uyuyanlar gece uyur, sarhoş olanlar da gece sarhoş olurlar.</verse>
				<verse number="8">Gündüze ait olan bizlerse, iman ve sevgi zırhını kuşanıp başımıza miğfer olarak kurtuluş umudunu giyerek ayık duralım.</verse>
				<verse number="9">Çünkü Tanrı bizi gazaba uğrayalım diye değil, Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla kurtuluşa kavuşalım diye belirledi.</verse>
				<verse number="10">Mesih bizler için öldü; öyle ki, ister uyanık ister uykuda olalım, O’nunla birlikte yaşayalım.</verse>
				<verse number="11">Bunun için şimdi yaptığınız gibi, birbirinizi yüreklendirip ruhça geliştirin.</verse>
				<verse number="12">Kardeşler, aranızda çalışanların, Rab yolunda size önderlik edip öğüt verenlerin değerini bilmenizi rica ederiz.</verse>
				<verse number="13">Yaptıkları işten ötürü onlara fazlasıyla saygı, sevgi gösterin. Birbirinizle barış içinde yaşayın.</verse>
				<verse number="14">Size yalvarırız, kardeşler, boş gezenleri uyarın, yüreksizleri cesaretlendirin, güçsüzlere destek olun, herkese karşı sabırlı olun.</verse>
				<verse number="15">Sakın kimse kötülüğe kötülükle karşılık vermesin. Birbiriniz ve bütün insanlar için her zaman iyiliği amaç edinin.</verse>
				<verse number="16">Her zaman sevinin.</verse>
				<verse number="17">Sürekli dua edin.</verse>
				<verse number="18">Her durumda şükredin. Çünkü Tanrı’nın Mesih İsa’da sizin için istediği budur.</verse>
				<verse number="19">Ruh’u söndürmeyin.</verse>
				<verse number="20">Peygamberlik sözlerini küçümsemeyin.</verse>
				<verse number="21">Her şeyi sınayın, iyi olana sımsıkı tutunun.</verse>
				<verse number="22">Her çeşit kötülükten kaçının.</verse>
				<verse number="23">Esenlik kaynağı olan Tanrı’nın kendisi sizi tümüyle kutsal kılsın. Ruhunuz, canınız ve bedeniniz Rabbimiz İsa Mesih’in gelişinde eksiksiz ve kusursuz olmak üzere korunsun.</verse>
				<verse number="24">Sizi çağıran Tanrı güvenilirdir; bunu yapacaktır.</verse>
				<verse number="25">Kardeşler, bizim için dua edin.</verse>
				<verse number="26">Bütün kardeşleri kutsal öpüşle selamlayın.</verse>
				<verse number="27">Rab adına size buyuruyorum, bu mektup bütün kardeşlere okunsun.</verse>
				<verse number="28">Rabbimiz İsa Mesih’in lütfu sizinle birlikte olsun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="53">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Pavlus, Silvanus ve Timoteos’tan Babamız Tanrı’ya ve Rab İsa Mesih’e ait Selanik kilisesine selam!</verse>
				<verse number="2">Baba Tanrı’dan ve Rab İsa Mesih’ten sizlere lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="3">Kardeşler, sizin için her zaman Tanrı’ya şükran borçluyuz. Böyle yapmamız da yerindedir. Çünkü imanınız büyüdükçe büyüyor, her birinizin öbürüne olan sevgisi artıyor.</verse>
				<verse number="4">Bu nedenle bizler, katlandığınız bütün zulüm ve sıkıntılar karşısındaki sabır ve imanınızdan ötürü Tanrı’nın kiliseleri arasında sizinle övünüyoruz.</verse>
				<verse number="5">Bütün bunlar Tanrı’nın adil yargısının belirtisidir. Sonuç olarak, uğrunda acı çektiğiniz Tanrı Egemenliği’ne layık sayılacaksınız.</verse>
				<verse number="6">Tanrı adil olanı yapacak: Size sıkıntı çektirenlere sıkıntı ile karşılık verecek, sıkıntı çeken sizleriyse bizimle birlikte rahata kavuşturacaktır. Bütün bunlar Rab İsa alev alev yanan ateş içinde güçlü melekleriyle gökten gelip göründüğü zaman olacak. Rabbimiz İsa, Tanrı’yı tanımayanları ve kendisiyle ilgili Müjde’ye uymayanları cezalandıracak.</verse>
				<verse number="7">Tanrı adil olanı yapacak: Size sıkıntı çektirenlere sıkıntı ile karşılık verecek, sıkıntı çeken sizleriyse bizimle birlikte rahata kavuşturacaktır. Bütün bunlar Rab İsa alev alev yanan ateş içinde güçlü melekleriyle gökten gelip göründüğü zaman olacak. Rabbimiz İsa, Tanrı’yı tanımayanları ve kendisiyle ilgili Müjde’ye uymayanları cezalandıracak.</verse>
				<verse number="8">Tanrı adil olanı yapacak: Size sıkıntı çektirenlere sıkıntı ile karşılık verecek, sıkıntı çeken sizleriyse bizimle birlikte rahata kavuşturacaktır. Bütün bunlar Rab İsa alev alev yanan ateş içinde güçlü melekleriyle gökten gelip göründüğü zaman olacak. Rabbimiz İsa, Tanrı’yı tanımayanları ve kendisiyle ilgili Müjde’ye uymayanları cezalandıracak.</verse>
				<verse number="9">Böyleleri Rab’bin varlığından ve yüce gücünden uzak kalarak sonsuza dek mahvolma cezasına çarptırılacaklar. Bütün bunlar Rab’bin kendi kutsalları arasında yüceltilmek ve bütün imanlılarda hayranlık uyandırmak üzere geldiği gün olacak. Sizler ise iman edenlerdensiniz. Çünkü size ettiğimiz tanıklığa inandınız.</verse>
				<verse number="10">Böyleleri Rab’bin varlığından ve yüce gücünden uzak kalarak sonsuza dek mahvolma cezasına çarptırılacaklar. Bütün bunlar Rab’bin kendi kutsalları arasında yüceltilmek ve bütün imanlılarda hayranlık uyandırmak üzere geldiği gün olacak. Sizler ise iman edenlerdensiniz. Çünkü size ettiğimiz tanıklığa inandınız.</verse>
				<verse number="11">İşte bu nedenle Tanrımız sizi çağrısına layık görsün, iyiliğe yönelik her dileğinizi, imana dayanan her uğraşınızı kendi gücüyle sonuçlandırsın diye sizin için her zaman dua ediyoruz.</verse>
				<verse number="12">Öyle ki, Tanrımız’ın ve Rab İsa Mesih’in lütfuyla Rabbimiz İsa’nın adı sizde yüceltilsin, siz de O’nda yüceltilesiniz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Rabbimiz İsa Mesih’in gelişine ve O’nunla birlikte olmak üzere toplanmamıza gelince: Kardeşler, size rica ediyoruz, Rab’bin gününün geldiğini ileri süren herhangi bir esin, bir söz ya da bizden gelmiş gibi gösterilen bir mektup hemen aklınızı karıştırmasın, sizi telaşlandırmasın.</verse>
				<verse number="2">Rabbimiz İsa Mesih’in gelişine ve O’nunla birlikte olmak üzere toplanmamıza gelince: Kardeşler, size rica ediyoruz, Rab’bin gününün geldiğini ileri süren herhangi bir esin, bir söz ya da bizden gelmiş gibi gösterilen bir mektup hemen aklınızı karıştırmasın, sizi telaşlandırmasın.</verse>
				<verse number="3">Hiç kimse hiçbir şekilde sizi aldatmasın. Çünkü imandan dönüş başlamadıkça, mahvolacak olan o yasa tanımaz adam ortaya çıkmadıkça o gün gelmeyecektir.</verse>
				<verse number="4">Bu adam, tanrı diye anılan ya da tapılan her şeye karşı gelerek kendini hepsinden yüce gösterecek, hatta kendisini Tanrı ilan ederek Tanrı’nın Tapınağı’nda oturacaktır.</verse>
				<verse number="5">Daha yanınızdayken bunları size söylediğimi hatırlamıyor musunuz?</verse>
				<verse number="6">Zamanı gelince ortaya çıkarılacak olan bu adamı şimdilik neyin engellediğini biliyorsunuz.</verse>
				<verse number="7">Evet, yasa tanımazlığın gizli gücü şu anda bile etkindir; ama bu gücü şimdilik engelleyen ortadan kaldırılıncaya dek görevini sürdürecektir.</verse>
				<verse number="8">Sonra yasa tanımaz adam ortaya çıkacak. Rab İsa onu ağzının soluğuyla öldürecek, gelişinin görkemiyle yok edecek.</verse>
				<verse number="9">Yasa tanımaz adam, her türlü mucizede, yanıltıcı belirtilerle harikalarda ve mahvolanları aldatan her türlü kötülükte sergilenen Şeytan’ın etkinliğiyle gelecek. Mahvolanlar, gerçeği sevmeye ve böylece kurtulmaya yanaşmadıklarından mahvoluyorlar.</verse>
				<verse number="10">Yasa tanımaz adam, her türlü mucizede, yanıltıcı belirtilerle harikalarda ve mahvolanları aldatan her türlü kötülükte sergilenen Şeytan’ın etkinliğiyle gelecek. Mahvolanlar, gerçeği sevmeye ve böylece kurtulmaya yanaşmadıklarından mahvoluyorlar.</verse>
				<verse number="11">İşte bu nedenle Tanrı yalana kanmaları için onların üzerine yanıltıcı bir güç gönderiyor.</verse>
				<verse number="12">Öyle ki, gerçeğe inanmayan ve kötülükten hoşlananların hepsi yargılansın.</verse>
				<verse number="13">Ama biz, ey Rab’bin sevdiği kardeşler, sizler için her zaman Tanrı’ya şükran borçluyuz. Çünkü Tanrı, Ruh aracılığıyla kutsal kılınıp gerçeğe inanarak kurtulmanız için sizi ta başlangıçtan seçti.</verse>
				<verse number="14">Rabbimiz İsa Mesih’in yüceliğine kavuşmanız için, bildirdiğimiz Müjde’yle sizi bu kurtuluşa çağırdı.</verse>
				<verse number="15">Öyleyse dayanın, kardeşlerim! İster sözle ister mektupla, size ilettiğimiz öğretilere sımsıkı tutunun.</verse>
				<verse number="16">Rabbimiz İsa Mesih’in kendisi ve bizi sevip lütfuyla bize sonsuz cesaret ve sağlam bir umut veren Babamız Tanrı sizi yüreklendirsin, her iyi eylem ve sözde pekiştirsin.</verse>
				<verse number="17">Rabbimiz İsa Mesih’in kendisi ve bizi sevip lütfuyla bize sonsuz cesaret ve sağlam bir umut veren Babamız Tanrı sizi yüreklendirsin, her iyi eylem ve sözde pekiştirsin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Son olarak, kardeşler, Rab’bin sözü aranızda olduğu gibi hızla yayılıp yüceltilsin diye bizim için dua edin.</verse>
				<verse number="2">Ahlaksız, kötü insanlardan kurtulmamız için de dua edin. Çünkü herkes iman etmiş değildir.</verse>
				<verse number="3">Ama Rab güvenilirdir. O sizi pekiştirecek, kötü olandan koruyacaktır.</verse>
				<verse number="4">Buyurduklarımızı yaptığınıza ve yapacağınıza dair Rab’de size güveniyoruz.</verse>
				<verse number="5">Rab yüreklerinizi Tanrı’nın sevgisine, Mesih’in sabrına yöneltsin.</verse>
				<verse number="6">Kardeşler, bizden aldıkları öğretilere uymayıp boş gezen bütün kardeşlerden uzak durmanızı Rab İsa Mesih’in adıyla buyuruyoruz.</verse>
				<verse number="7">Bizleri nasıl örnek almanız gerektiğini kendiniz biliyorsunuz. Çünkü biz aranızdayken boş gezenler değildik.</verse>
				<verse number="8">Kimsenin ekmeğini karşılıksız yemedik. Herhangi birinize yük olmamak için uğraşıp didindik, gece gündüz çalıştık.</verse>
				<verse number="9">Yardımlarınızı hak etmediğimiz için değil, izleyebileceğiniz bir örnek bırakmak için böyle yaptık.</verse>
				<verse number="10">Hatta sizinle birlikteyken şu buyruğu vermiştik: “Çalışmak istemeyen yemek de yemesin!”</verse>
				<verse number="11">Çünkü aranızda bazılarının boş gezdiğini duyuyoruz. Bunlar hiçbir iş yapmıyor, başkalarının işine karışıp duruyorlarmış.</verse>
				<verse number="12">Böylelerine Rab İsa Mesih adına yalvarıyor, şunu buyuruyoruz: Sakin bir şekilde çalışıp kendi kazançlarından yesinler.</verse>
				<verse number="13">Sizlerse kardeşler, iyilik yapmaktan usanmayın.</verse>
				<verse number="14">Eğer bu mektuptaki sözlerimize uymayan olursa onu mimleyin. Yaptıklarından utanması için onunla ilişkinizi kesin.</verse>
				<verse number="15">Yine de onu düşman saymayın, bir kardeş olarak uyarın.</verse>
				<verse number="16">Esenlik kaynağı olan Rab’bin kendisi size her zaman, her durumda esenlik versin. Rab hepinizle birlikte olsun.</verse>
				<verse number="17">Ben Pavlus bu selamı kendi elimle yazıyorum. Her mektubumun özel işaretidir bu; böyle yazarım.</verse>
				<verse number="18">Rabbimiz İsa Mesih’in lütfu hepinizle birlikte olsun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="54">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Kurtarıcımız Tanrı’nın ve umudumuz Mesih İsa’nın buyruğuyla Mesih İsa’nın elçisi atanan ben Pavlus’tan imanda öz oğlum Timoteos’a selam! Baba Tanrı’dan ve Rabbimiz Mesih İsa’dan sana lütuf, merhamet ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="2">Kurtarıcımız Tanrı’nın ve umudumuz Mesih İsa’nın buyruğuyla Mesih İsa’nın elçisi atanan ben Pavlus’tan imanda öz oğlum Timoteos’a selam! Baba Tanrı’dan ve Rabbimiz Mesih İsa’dan sana lütuf, merhamet ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="3">Makedonya’ya giderken sana rica ettiğim gibi, Efes’te kal ve bazı kişilerin farklı öğretiler yaymamasını, masallarla ve sonu gelmeyen soyağaçlarıyla uğraşmamasını öğütle. Bu şeyler, imana dayanan tanrısal düzene hizmet etmekten çok, tartışmalara yol açar.</verse>
				<verse number="4">Makedonya’ya giderken sana rica ettiğim gibi, Efes’te kal ve bazı kişilerin farklı öğretiler yaymamasını, masallarla ve sonu gelmeyen soyağaçlarıyla uğraşmamasını öğütle. Bu şeyler, imana dayanan tanrısal düzene hizmet etmekten çok, tartışmalara yol açar.</verse>
				<verse number="5">Bu buyruğun amacı, pak yürekten, temiz vicdandan, içten imandan doğan sevgiyi uyandırmaktır.</verse>
				<verse number="6">Bazı kişiler bunlardan saparak boş konuşmalara daldılar.</verse>
				<verse number="7">Kutsal Yasa öğretmeni olmak istiyorlar, ama ne söyledikleri sözleri ne de iddialı oldukları konuları anlıyorlar.</verse>
				<verse number="8">Yasa’yı özüne uygun biçimde kullanan için Yasa’nın iyi olduğunu biliyoruz.</verse>
				<verse number="9">Çünkü biliyoruz ki, Yasa doğrular için değil, yasa tanımayanlarla asiler, tanrısızlarla günahkârlar, kutsallıktan yoksunlarla kutsala karşı saygısız olanlar, anne ya da babasını öldürenler, katiller, fuhuş yapanlar, oğlancılar, köle tüccarları, yalancılar, yalan yere ant içenler ve sağlam öğretiye karşıt olan başka ne varsa onlar için konmuştur.</verse>
				<verse number="10">Çünkü biliyoruz ki, Yasa doğrular için değil, yasa tanımayanlarla asiler, tanrısızlarla günahkârlar, kutsallıktan yoksunlarla kutsala karşı saygısız olanlar, anne ya da babasını öldürenler, katiller, fuhuş yapanlar, oğlancılar, köle tüccarları, yalancılar, yalan yere ant içenler ve sağlam öğretiye karşıt olan başka ne varsa onlar için konmuştur.</verse>
				<verse number="11">Mübarek Tanrı’nın bana emanet edilen yüce Müjdesi’ne göre bu böyledir.</verse>
				<verse number="12">Beni güçlendiren Rabbimiz Mesih İsa’ya şükrederim. Çünkü beni güvenilir sayarak hizmetine aldı.</verse>
				<verse number="13">Bir zamanlar O’na küfreden, zalim ve küstah biri olduğum halde bana merhamet edildi. Çünkü ne yaptıysam bilgisizlikten ve imansızlıktan yaptım.</verse>
				<verse number="14">Ama Rabbimiz’in lütfu, imanla ve Mesih İsa’da olan sevgiyle birlikte bol bol üzerime döküldü.</verse>
				<verse number="15">“Mesih İsa günahkârları kurtarmak için dünyaya geldi” sözü, güvenilir ve her bakımdan kabule layık bir sözdür. Günahkârların en kötüsü benim.</verse>
				<verse number="16">Ama Mesih İsa, kendisine iman edip sonsuz yaşama kavuşacak olanlara örnek olayım diye sınırsız sabrını öncelikle bende sergilemek için bana merhamet etti.</verse>
				<verse number="17">Onur ve yücelik sonsuzlara dek bütün çağların Kralı, ölümsüz ve görünmez tek Tanrı’nın olsun! Amin.</verse>
				<verse number="18">Oğlum Timoteos, senin hakkında önceden söylenen peygamberlik sözleri uyarınca, bu buyruğu sana emanet ediyorum. Öyle ki, bu sözlere dayanarak iyi savaşı sürdüresin.</verse>
				<verse number="19">İmana ve temiz vicdana sarıl. Bazıları temiz vicdanı bir yana iterek iman konusunda battılar.</verse>
				<verse number="20">Himeneos ve İskender bunlardandır. Küfretmemeyi öğrensinler diye onları Şeytan’a teslim ettim.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Her şeyden önce şunu öğütlerim: Tanrı yoluna tam bir bağlılık ve ağırbaşlılık içinde sakin ve huzurlu bir yaşam sürelim diye, krallarla bütün üst yöneticiler dahil, bütün insanlar için dilekler, dualar, yakarışlar ve şükürler sunulsun.</verse>
				<verse number="2">Her şeyden önce şunu öğütlerim: Tanrı yoluna tam bir bağlılık ve ağırbaşlılık içinde sakin ve huzurlu bir yaşam sürelim diye, krallarla bütün üst yöneticiler dahil, bütün insanlar için dilekler, dualar, yakarışlar ve şükürler sunulsun.</verse>
				<verse number="3">Böyle yapmak iyidir ve Kurtarıcımız Tanrı’yı hoşnut eder.</verse>
				<verse number="4">O bütün insanların kurtulup gerçeğin bilincine erişmesini ister.</verse>
				<verse number="5">Çünkü tek Tanrı ve Tanrı’yla insanlar arasında tek aracı vardır. O da insan olan ve kendisini herkes için fidye olarak sunmuş bulunan Mesih İsa’dır. Uygun zamanda verilen tanıklık budur.</verse>
				<verse number="6">Çünkü tek Tanrı ve Tanrı’yla insanlar arasında tek aracı vardır. O da insan olan ve kendisini herkes için fidye olarak sunmuş bulunan Mesih İsa’dır. Uygun zamanda verilen tanıklık budur.</verse>
				<verse number="7">Ben bunun habercisi ve elçisi atandım –gerçeği söylüyorum, yalan söylemiyorum– uluslara imanı ve gerçeği öğretmeye atandım.</verse>
				<verse number="8">Buna göre, erkeklerin öfkelenip çekişmeden, her yerde pak eller yükselterek dua etmelerini isterim.</verse>
				<verse number="9">Kadınların da saç örgüleriyle, altınlarla, incilerle ya da pahalı giysilerle değil, sade giyimle, edepli ve ölçülü tutumla, Tanrı yolunda yürüdüklerini ileri süren kadınlara yaraşır biçimde, iyi işlerle süslenmelerini isterim.</verse>
				<verse number="10">Kadınların da saç örgüleriyle, altınlarla, incilerle ya da pahalı giysilerle değil, sade giyimle, edepli ve ölçülü tutumla, Tanrı yolunda yürüdüklerini ileri süren kadınlara yaraşır biçimde, iyi işlerle süslenmelerini isterim.</verse>
				<verse number="11">Kadın sükûnet ve tam bir uysallık içinde öğrensin.</verse>
				<verse number="12">Kadının öğretmesine, erkeğe egemen olmasına izin vermiyorum; sakin olsun.</verse>
				<verse number="13">Çünkü önce Adem, sonra Havva yaratıldı; aldatılan da Adem değildi, kadın aldatılıp suç işledi.</verse>
				<verse number="14">Çünkü önce Adem, sonra Havva yaratıldı; aldatılan da Adem değildi, kadın aldatılıp suç işledi.</verse>
				<verse number="15">Ama doğum yapıp kurtulacaktır; yeter ki, sağduyuyla iman, sevgi ve kutsallıkta yaşasın.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">İşte güvenilir söz: Bir kimse gözetmen olmayı gönülden istiyorsa, iyi bir görev arzu etmiş olur.</verse>
				<verse number="2">Ancak gözetmen ayıplanacak bir yanı olmayan, tek karılı, ölçülü, sağduyulu, saygın, konuksever, öğretmeye yetenekli biri olmalı.</verse>
				<verse number="3">Şarap düşkünü, zorba olmamalı; uysal, kavgadan ve para sevgisinden uzak olmalı.</verse>
				<verse number="4">Evini iyi yönetmeli, çocuklarına söz dinletmeli, her yönden saygılı olmalarını sağlamalı.</verse>
				<verse number="5">Kendi evini yönetmesini bilmeyen, Tanrı’nın topluluğunu nasıl kayırabilir?</verse>
				<verse number="6">Gözetmen yeni iman etmiş biri olmamalı. Yoksa gurura kapılıp İblis’in uğradığı yargıya uğrayabilir.</verse>
				<verse number="7">Topluluğun dışındakiler tarafından da iyi bir insan olarak tanınmalıdır. Öyle ki, ayıplanacak duruma ve İblis’in tuzağına düşmesin.</verse>
				<verse number="8">Aynı şekilde kilise görevlileri, özü sözü ayrı, şarap tutkunu, haksız kazanç peşinde koşan kişiler değil, ağırbaşlı kişiler olmalı.</verse>
				<verse number="9">Temiz vicdanla imanın sırrına sarılmalıdırlar.</verse>
				<verse number="10">Bunlar da önce denensin; eleştirilecek bir yönleri yoksa görev alsınlar.</verse>
				<verse number="11">Aynı şekilde kadınlar ağırbaşlı olmalı; iftiracı değil, ama ölçülü ve her bakımdan güvenilir olmalı.</verse>
				<verse number="12">Görevliler tek karılı, çocuklarını ve evlerini iyi yöneten kişiler olsun.</verse>
				<verse number="13">Görevlerini iyi yapanlar, kendileri için iyi bir yer edinir, Mesih İsa’ya imanda büyük cesaret kazanırlar.</verse>
				<verse number="14">Yakında yanına gelmeyi umuyorum. Ama gecikirsem, gerçeğin direği ve dayanağı olan Tanrı’nın ev halkı arasında, yani yaşayan Tanrı’nın topluluğunda nasıl davranmak gerektiğini bilesin diye sana bunları yazıyorum.</verse>
				<verse number="15">Yakında yanına gelmeyi umuyorum. Ama gecikirsem, gerçeğin direği ve dayanağı olan Tanrı’nın ev halkı arasında, yani yaşayan Tanrı’nın topluluğunda nasıl davranmak gerektiğini bilesin diye sana bunları yazıyorum.</verse>
				<verse number="16">Kuşkusuz Tanrı yolunun sırrı büyüktür. O, bedende göründü, Ruh’ça doğrulandı, Meleklerce görüldü, Uluslara tanıtıldı, Dünyada O’na iman edildi, Yücelik içinde yukarı alındı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Ruh açıkça diyor ki, son zamanlarda bazıları yalancıların ikiyüzlülüğü nedeniyle aldatıcı ruhlara ve cinlerin öğretilerine kulak vererek imandan dönecek. Vicdanları adeta kızgın bir demirle dağlanmış bu yalancılar evlenmeyi yasaklayacak, iman edip gerçeği bilenlerin şükranla yemesi için Tanrı’nın yarattığı yiyeceklerden çekinmek gerektiğini buyuracaklar.</verse>
				<verse number="2">Ruh açıkça diyor ki, son zamanlarda bazıları yalancıların ikiyüzlülüğü nedeniyle aldatıcı ruhlara ve cinlerin öğretilerine kulak vererek imandan dönecek. Vicdanları adeta kızgın bir demirle dağlanmış bu yalancılar evlenmeyi yasaklayacak, iman edip gerçeği bilenlerin şükranla yemesi için Tanrı’nın yarattığı yiyeceklerden çekinmek gerektiğini buyuracaklar.</verse>
				<verse number="3">Ruh açıkça diyor ki, son zamanlarda bazıları yalancıların ikiyüzlülüğü nedeniyle aldatıcı ruhlara ve cinlerin öğretilerine kulak vererek imandan dönecek. Vicdanları adeta kızgın bir demirle dağlanmış bu yalancılar evlenmeyi yasaklayacak, iman edip gerçeği bilenlerin şükranla yemesi için Tanrı’nın yarattığı yiyeceklerden çekinmek gerektiğini buyuracaklar.</verse>
				<verse number="4">Oysa Tanrı’nın yarattığı her şey iyidir, hiçbir şey reddedilmemeli; yeter ki, şükranla kabul edilsin.</verse>
				<verse number="5">Çünkü her şey Tanrı’nın sözüyle ve duayla kutsal kılınır.</verse>
				<verse number="6">Bunları kardeşlere öğütlersen, imanın ve izlediğin iyi öğretinin sözleriyle beslenmiş olarak Mesih İsa’nın iyi bir görevlisi olursun.</verse>
				<verse number="7">Kutsallıktan yoksun kocakarı masallarını reddet. Kendini Tanrı yolunda eğit.</verse>
				<verse number="8">Bedeni eğitmenin biraz yararı var; ama şimdiki ve gelecek yaşamın vaadini içeren Tanrı yolunda yürümek her yönden yararlıdır.</verse>
				<verse number="9">Bu güvenilir ve her bakımdan kabule layık bir sözdür.</verse>
				<verse number="10">Bunun için emek veriyor, mücadele ediyoruz. Çünkü umudumuzu bütün insanların, özellikle iman edenlerin Kurtarıcısı olan diri Tanrı’ya bağladık.</verse>
				<verse number="11">Bunları buyur ve öğret.</verse>
				<verse number="12">Gençsin diye kimse seni küçümsemesin. Konuşmada, davranışta, sevgide, imanda, paklıkta imanlılara örnek ol.</verse>
				<verse number="13">Ben yanına gelinceye dek kendini topluluğa Kutsal Yazılar’ı okumaya, öğüt vermeye, öğretmeye ada.</verse>
				<verse number="14">Peygamberlik sözüyle, ihtiyarlar kurulunun ellerini senin üzerine koymasıyla sana verilen ve hâlâ sende olan ruhsal armağanı ihmal etme.</verse>
				<verse number="15">Bu konuların üzerinde dur, kendini bunlara ver ki, ilerlediğini herkes görsün.</verse>
				<verse number="16">Kendine ve öğretine dikkat et, bu yolda yürümeye devam et. Çünkü bunu yapmakla hem kendini hem seni dinleyenleri kurtaracaksın.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Yaşlı adama çıkışma, babanmış gibi yol göster. Genç erkeklere kardeşinmiş gibi, yaşlı kadınlara annenmiş gibi, genç kadınlara tam bir yürek temizliğiyle kızkardeşinmiş gibi yol göster.</verse>
				<verse number="2">Yaşlı adama çıkışma, babanmış gibi yol göster. Genç erkeklere kardeşinmiş gibi, yaşlı kadınlara annenmiş gibi, genç kadınlara tam bir yürek temizliğiyle kızkardeşinmiş gibi yol göster.</verse>
				<verse number="3">Gerçekten kimsesiz dul kadınlara saygı göster.</verse>
				<verse number="4">Ama dul kadının çocukları ya da torunları varsa, bunlar öncelikle kendi ev halkına yardım ederek Tanrı yolunda yürümeyi ve büyüklerine iyilik borcunu ödemeyi öğrensinler. Çünkü bu Tanrı’yı hoşnut eder.</verse>
				<verse number="5">Gerçekten kimsesiz, yalnız kalmış dul kadın umudunu Tanrı’ya bağlamıştır; gece gündüz O’na dilekte bulunmaya ve dua etmeye devam eder.</verse>
				<verse number="6">Kendini zevke veren dul kadınsa daha yaşarken ölmüştür.</verse>
				<verse number="7">Ayıplanacak duruma düşmemeleri için onları bu konularda uyar.</verse>
				<verse number="8">Kendi yakınlarına, özellikle de ev halkına bakmayan kişi imanı inkâr etmiş, imansızdan beter olmuştur.</verse>
				<verse number="9">Yaptığı iyiliklerle tanınmış, tek erkekle evlenmiş, en az altmış yaşında olan dul kadın, eğer çocuk büyütmüş, konuk ağırlamış, kutsalların ayaklarını yıkamış, sıkıntıda olanlara yardım etmiş, kendini her tür iyi işe adamışsa, adı dullar listesine yazılsın.</verse>
				<verse number="10">Yaptığı iyiliklerle tanınmış, tek erkekle evlenmiş, en az altmış yaşında olan dul kadın, eğer çocuk büyütmüş, konuk ağırlamış, kutsalların ayaklarını yıkamış, sıkıntıda olanlara yardım etmiş, kendini her tür iyi işe adamışsa, adı dullar listesine yazılsın.</verse>
				<verse number="11">Daha genç dulları listeye alma. Çünkü bedensel arzuları Mesih’e bağlılıklarına baskın çıkınca evlenmek isterler.</verse>
				<verse number="12">Böylece verdikleri ilk sözü çiğneyerek hüküm giyerler.</verse>
				<verse number="13">Aynı zamanda ev ev gezerek tembelliğe alışırlar. Yalnız tembelliğe alışmakla kalmazlar, üzerlerine düşmeyen sözler söyleyerek başkalarının işine karışan boşboğazlar olurlar.</verse>
				<verse number="14">Bu nedenle, daha genç dulların evlenmelerini, çocuk yapmalarını, evlerini yönetmelerini, düşmana hiçbir iftira fırsatı vermemelerini isterim.</verse>
				<verse number="15">Kimisi zaten sapmış, Şeytan’ın ardına düşmüştür.</verse>
				<verse number="16">İmanlı bir kadının dul yakınları varsa onlara yardım etsin. İnanlılar topluluğu yük altına girmesin ki, gerçekten kimsesiz olan dullara yardım edebilsin.</verse>
				<verse number="17">Topluluğu iyi yöneten ihtiyarlar, özellikle Tanrı sözünü duyurup öğretmeye emek verenler iki kat saygıya layık görülsün.</verse>
				<verse number="18">Çünkü Kutsal Yazı’da şöyle deniyor: “Harman döven öküzün ağzını bağlama” ve “İşçi ücretini hak eder.”</verse>
				<verse number="19">İki ya da üç tanık olmadıkça, bir ihtiyara yöneltilen suçlamayı kabul etme.</verse>
				<verse number="20">Günah işleyenleri herkesin önünde azarla ki, öbürleri de korksun.</verse>
				<verse number="21">Bu söylediklerimi yan tutmadan, kimseyi kayırmadan yerine getirmen için seni Tanrı’nın, Mesih İsa’nın ve seçilmiş meleklerin önünde uyarıyorum.</verse>
				<verse number="22">Birinin üzerine ellerini koymakta aceleci davranma, başkalarının günahlarına ortak olma. Kendini temiz tut.</verse>
				<verse number="23">Artık yalnız su içmekten vazgeç; miden ve sık sık baş gösteren rahatsızlıkların için biraz da şarap iç.</verse>
				<verse number="24">Bazı kişilerin günahları bellidir, kendilerinden önce yargı kürsüsüne ulaşır. Bazılarının günahlarıysa sonradan ortaya çıkar.</verse>
				<verse number="25">Bunun gibi, iyi işler de bellidir; belli olmayanlar bile gizli kalamaz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Kölelik boyunduruğu altında olanların hepsi kendi efendilerini tam bir saygıya layık görsünler ki, Tanrı’nın adı ve öğretisi kötülenmesin.</verse>
				<verse number="2">Efendileri iman etmiş olanlarsa, nasıl olsa kardeşiz deyip efendilerine saygısızlık etmesinler. Tersine, daha iyi hizmet etsinler. Çünkü bu iyi hizmetten yararlananlar, sevdikleri imanlılardır. Bu ilkeleri öğret ve öğütle.</verse>
				<verse number="3">Eğer biri farklı öğretiler yayar, doğru sözleri, yani Rabbimiz İsa Mesih’in sözlerini ve Tanrı yoluna dayanan öğretiyi onaylamazsa, kendini beğenmiş, bilgisiz bir kişidir. Böyle biri tartışmaları ve kelime kavgalarını hastalık derecesinde sever. Bu şeyler kıskançlığa, çekişmeye, iftiraya, kötü kuşkulara, düşünceleri yozlaşmış ve gerçeği yitirmiş kişilerin durmadan sürtüşmesine yol açar. Onlar Tanrı yolunu kazanç yolu sanıyorlar.</verse>
				<verse number="4">Eğer biri farklı öğretiler yayar, doğru sözleri, yani Rabbimiz İsa Mesih’in sözlerini ve Tanrı yoluna dayanan öğretiyi onaylamazsa, kendini beğenmiş, bilgisiz bir kişidir. Böyle biri tartışmaları ve kelime kavgalarını hastalık derecesinde sever. Bu şeyler kıskançlığa, çekişmeye, iftiraya, kötü kuşkulara, düşünceleri yozlaşmış ve gerçeği yitirmiş kişilerin durmadan sürtüşmesine yol açar. Onlar Tanrı yolunu kazanç yolu sanıyorlar.</verse>
				<verse number="5">Eğer biri farklı öğretiler yayar, doğru sözleri, yani Rabbimiz İsa Mesih’in sözlerini ve Tanrı yoluna dayanan öğretiyi onaylamazsa, kendini beğenmiş, bilgisiz bir kişidir. Böyle biri tartışmaları ve kelime kavgalarını hastalık derecesinde sever. Bu şeyler kıskançlığa, çekişmeye, iftiraya, kötü kuşkulara, düşünceleri yozlaşmış ve gerçeği yitirmiş kişilerin durmadan sürtüşmesine yol açar. Onlar Tanrı yolunu kazanç yolu sanıyorlar.</verse>
				<verse number="6">Oysa eldekiyle yetinerek Tanrı yolunda yürümek büyük kazançtır.</verse>
				<verse number="7">Çünkü dünyaya ne bir şey getirdik, ne de ondan bir şey götürebiliriz.</verse>
				<verse number="8">Yiyeceğimiz, giyeceğimiz varsa bunlarla yetiniriz.</verse>
				<verse number="9">Zengin olmak isteyenler ayartılıp tuzağa düşerler, insanı çöküşe ve yıkıma götüren birçok saçma ve zararlı arzulara kapılırlar.</verse>
				<verse number="10">Çünkü her türlü kötülüğün bir kökü de para sevgisidir. Kimileri zengin olma hevesiyle imandan saptılar, kendi kendilerine çok acı çektirdiler.</verse>
				<verse number="11">Ama sen, ey Tanrı adamı, bu şeylerden kaç! Doğruluğun, Tanrı yolunun, imanın, sevginin, sabrın, uysallığın ardından koş.</verse>
				<verse number="12">İman uğrunda yüce mücadeleyi sürdür. Sonsuz yaşama sımsıkı sarıl. Bunun için çağrıldın ve birçok tanık önünde yüce inancı açıkça benimsedin.</verse>
				<verse number="13">Her şeye yaşam veren Tanrı’nın ve Pontius Pilatus önünde yüce inanca tanıklık etmiş olan Mesih İsa’nın huzurunda sana buyuruyorum: Rabbimiz İsa Mesih’in gelişine dek Tanrı buyruğunu lekesiz ve kusursuz olarak koru.</verse>
				<verse number="14">Her şeye yaşam veren Tanrı’nın ve Pontius Pilatus önünde yüce inanca tanıklık etmiş olan Mesih İsa’nın huzurunda sana buyuruyorum: Rabbimiz İsa Mesih’in gelişine dek Tanrı buyruğunu lekesiz ve kusursuz olarak koru.</verse>
				<verse number="15">Mübarek ve tek Hükümdar, kralların Kralı, rablerin Rabbi, ölümsüzlüğün tek sahibi, yaklaşılmaz ışıkta yaşayan, hiçbir insanın görmediği ve göremeyeceği Tanrı, Mesih’i belirlenen zamanda ortaya çıkaracaktır. Onur ve kudret sonsuza dek O’nun olsun! Amin.</verse>
				<verse number="16">Mübarek ve tek Hükümdar, kralların Kralı, rablerin Rabbi, ölümsüzlüğün tek sahibi, yaklaşılmaz ışıkta yaşayan, hiçbir insanın görmediği ve göremeyeceği Tanrı, Mesih’i belirlenen zamanda ortaya çıkaracaktır. Onur ve kudret sonsuza dek O’nun olsun! Amin.</verse>
				<verse number="17">Şimdiki çağda zengin olanlara gururlanmamalarını, gelip geçici zenginliğe umut bağlamamalarını buyur. Zevk almamız için bize her şeyi bol bol veren Tanrı’ya umut bağlasınlar.</verse>
				<verse number="18">İyilik yapmalarını, iyilikten yana zengin, eliaçık ve paylaşmaya istekli olmalarını buyur.</verse>
				<verse number="19">Böylelikle gerçek yaşama kavuşmak üzere gelecek için kendilerine sağlam temel olacak bir hazine biriktirmiş olurlar.</verse>
				<verse number="20">Ey Timoteos, sana emanet edileni koru! Kutsallıktan yoksun, boş sözlerden, yalan yere “bilgi” denen düşüncelerin çelişkilerinden sakın.</verse>
				<verse number="21">Kimileri bu sözde bilgiye sahip olduklarını ileri sürerek imandan saptılar. Tanrı’nın lütfu sizlerle birlikte olsun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="55">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Mesih İsa’daki yaşam vaadi uyarınca Tanrı’nın isteğiyle Mesih İsa’nın elçisi atanan ben Pavlus’tan sevgili oğlum Timoteos’a selam! Baba Tanrı’dan ve Rabbimiz Mesih İsa’dan sana lütuf, merhamet ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="2">Mesih İsa’daki yaşam vaadi uyarınca Tanrı’nın isteğiyle Mesih İsa’nın elçisi atanan ben Pavlus’tan sevgili oğlum Timoteos’a selam! Baba Tanrı’dan ve Rabbimiz Mesih İsa’dan sana lütuf, merhamet ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="3">Durmadan, gece gündüz dualarımda seni anarak atalarım gibi temiz vicdanla kulluk ettiğim Tanrı’ya şükrediyorum.</verse>
				<verse number="4">Gözyaşlarını anımsıyor, sevinçle dolmak için seni görmeyi özlemle bekliyorum.</verse>
				<verse number="5">Sendeki içten imanı anımsıyorum. Önce büyükannen Lois’in ve annen Evniki’nin sahip olduğu imana şimdi senin de sahip olduğuna eminim.</verse>
				<verse number="6">Bu nedenle, ellerimi senin üzerine koymamla Tanrı’nın sana verdiği armağanı alevlendirmen gerektiğini hatırlatıyorum.</verse>
				<verse number="7">Çünkü Tanrı bize korkaklık ruhu değil, güç, sevgi ve özdenetim ruhu vermiştir.</verse>
				<verse number="8">Bunun için Rabbimiz’e tanıklık etmekten de O’nun uğruna tutuklu bulunan benden de utanma. Tanrı’nın gücüyle Müjde uğruna benimle birlikte sıkıntıya göğüs ger.</verse>
				<verse number="9">Tanrı bizi yaptıklarımıza göre değil, kendi amacına ve lütfuna göre kurtarıp kutsal bir yaşama çağırdı. Bu lütuf bize zamanın başlangıcından önce Mesih İsa’da bağışlanmış, şimdi de O’nun gelişiyle açığa çıkarılmıştır. Kurtarıcımız Mesih İsa ölümü etkisiz kılmış, yaşamı ve ölümsüzlüğü Müjde aracılığıyla ışığa çıkarmıştır.</verse>
				<verse number="10">Tanrı bizi yaptıklarımıza göre değil, kendi amacına ve lütfuna göre kurtarıp kutsal bir yaşama çağırdı. Bu lütuf bize zamanın başlangıcından önce Mesih İsa’da bağışlanmış, şimdi de O’nun gelişiyle açığa çıkarılmıştır. Kurtarıcımız Mesih İsa ölümü etkisiz kılmış, yaşamı ve ölümsüzlüğü Müjde aracılığıyla ışığa çıkarmıştır.</verse>
				<verse number="11">Ben Müjde’nin habercisi, elçisi ve öğretmeni atandım.</verse>
				<verse number="12">Bu acıları çekmemin nedeni de budur. Ama bundan utanmıyorum. Çünkü kime inandığımı biliyorum. O’nun bana emanet ettiğini o güne dek koruyacak güçte olduğuna eminim.</verse>
				<verse number="13">Benden işitmiş olduğun doğru sözleri örnek alarak imanla ve Mesih İsa’da olan sevgiyle bunlara bağlı kal.</verse>
				<verse number="14">Sana emanet edilen iyi öğretileri içimizde yaşayan Kutsal Ruh aracılığıyla koru.</verse>
				<verse number="15">Biliyorsun, Asya İli’ndekilerin hepsi beni terk edip gittiler. Figelos’la Hermogenis de bunlardandır.</verse>
				<verse number="16">Rab, Onisiforos’un ev halkına merhamet etsin. Çünkü o çok kez içimi ferahlattı ve zincire vurulmuş olmamdan utanmadı.</verse>
				<verse number="17">Tersine, Roma’ya geldiğinde beni gayretle arayıp buldu.</verse>
				<verse number="18">O gün Rab’den merhamet bulmasını dilerim. Efes’te onun bana ne kadar hizmet ettiğini sen de çok iyi bilirsin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Oğlum, Mesih İsa’da olan lütufla güçlen.</verse>
				<verse number="2">Birçok tanık önünde benden işittiğin sözleri, başkalarına da öğretmeye yeterli olacak güvenilir kişilere emanet et.</verse>
				<verse number="3">Mesih İsa’nın iyi bir askeri olarak benimle birlikte sıkıntıya göğüs ger.</verse>
				<verse number="4">Askerlik yapan kişi günlük yaşamla ilgili işlere karışmaz; kendisini askerliğe çağıranı hoşnut etmeye çalışır.</verse>
				<verse number="5">Bunun gibi, spor yarışmasına katılan kişi de kurallar uyarınca yarışmazsa zafer tacını giyemez.</verse>
				<verse number="6">Emek veren çiftçi üründen ilk payı alan kişi olmalıdır.</verse>
				<verse number="7">Dediklerimi iyi düşün. Rab sana her konuda anlayış verecektir.</verse>
				<verse number="8">Yaydığım Müjde’de açıklandığı gibi, Davut’un soyundan olup ölümden dirilmiş olan İsa Mesih’i anımsa.</verse>
				<verse number="9">Bu Müjde uğruna bir suçlu gibi zincire vurulmaya kadar varan sıkıntılara katlanıyorum. Ama Tanrı’nın sözü zincire vurulmuş değildir.</verse>
				<verse number="10">Bunun içindir ki, seçilmişler uğruna her şeye dayanıyorum. Öyle ki, onlar da sonsuz yüceliğin yanısıra Mesih İsa’da olan kurtuluşa kavuşsunlar.</verse>
				<verse number="11">Şu güvenilir bir sözdür: “O’nunla birlikte öldüysek, O’nunla birlikte yaşayacağız.</verse>
				<verse number="12">Dayanırsak, O’nunla birlikte egemenlik süreceğiz. O’nu inkâr edersek, O da bizi inkâr edecek.</verse>
				<verse number="13">Biz sadık kalmasak da, O sadık kalacak. Çünkü kendi özüne aykırı davranamaz.”</verse>
				<verse number="14">Bu konuları imanlılara anımsat. Dinleyenleri felakete sürüklemekten başka yararı olmayan kelime kavgaları çıkarmamaları için onları Tanrı’nın önünde uyar.</verse>
				<verse number="15">Kendini Tanrı’ya makbul, gerçeğin bildirisini doğru kullanan, alnı ak bir işçi olarak sunmaya gayret et.</verse>
				<verse number="16">Bayağı, boş sözlerden sakın. Çünkü bunlara dalanlar tanrısızlıkta daha da ileri gidecekler.</verse>
				<verse number="17">Sözleri kangren gibi yayılacak. Himeneos’la Filitos bunlardandır.</verse>
				<verse number="18">Diriliş olup bitti diyerek gerçek yoldan saptılar. Şimdi de bazılarının imanını altüst ediyorlar.</verse>
				<verse number="19">Ne var ki, Tanrı’nın attığı sağlam temel, “Rab kendine ait olanları bilir” ve “Rab’bin adını anan herkes kötülükten uzak dursun” sözleriyle mühürlenmiş olarak duruyor.</verse>
				<verse number="20">Büyük bir evde yalnız altın ve gümüş kaplar bulunmaz; tahta ve toprak kaplar da vardır. Kimi onurlu, kimi bayağı iş için kullanılır.</verse>
				<verse number="21">Bunun gibi, kişi de kendini bayağı işlerden arıtırsa, onurlu amaçlara uygun, kutsal kılınmış, efendisine yararlı, her iyi işe hazır bir kap olur.</verse>
				<verse number="22">Gençlik arzularından kaç. Temiz yürekle Rab’be yakaranlarla birlikte doğruluğun, imanın, sevginin ve esenliğin ardından koş.</verse>
				<verse number="23">Saçma, cahilce tartışmalara girmeyi reddet. Bunların kavga doğurduğunu bilirsin.</verse>
				<verse number="24">Rab’bin kulu kavgacı olmamalı. Tersine, herkese şefkatle davranmalı, öğretme yeteneği olmalı, haksızlıklara sabırla dayanmalıdır.</verse>
				<verse number="25">Kendisine karşı olanları yumuşak huyla yola getirmeli. Gerçeği anlamaları için Tanrı belki onlara bir tövbe yolu açar.</verse>
				<verse number="26">Böylelikle ayılabilir, isteğini yerine getirmeleri için kendilerini tutsak eden İblis’in tuzağından kurtulabilirler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Şunu bil ki, son günlerde çetin anlar olacaktır.</verse>
				<verse number="2">İnsanlar kendilerini seven, para düşkünü, övüngen, kibirli, küfürbaz, anne baba sözü dinlemez, nankör, kutsallıktan ve sevgiden yoksun, uzlaşmaz, iftiracı, özünü denetleyemeyen, azgın, iyilik düşmanı olacaklar.</verse>
				<verse number="3">İnsanlar kendilerini seven, para düşkünü, övüngen, kibirli, küfürbaz, anne baba sözü dinlemez, nankör, kutsallıktan ve sevgiden yoksun, uzlaşmaz, iftiracı, özünü denetleyemeyen, azgın, iyilik düşmanı olacaklar.</verse>
				<verse number="4">Hain, aceleci, kendini beğenmiş, Tanrı’dan çok eğlenceyi seven, Tanrı yolundaymış gibi görünüp bu yolun gücünü inkâr edenler olacaklar. Böylelerinden uzak dur.</verse>
				<verse number="5">Hain, aceleci, kendini beğenmiş, Tanrı’dan çok eğlenceyi seven, Tanrı yolundaymış gibi görünüp bu yolun gücünü inkâr edenler olacaklar. Böylelerinden uzak dur.</verse>
				<verse number="6">Bunların arasında evlerin içine sokulup günahla yüklü, çeşitli arzularla sürüklenen, her zaman öğrenen, ama gerçeğin bilgisine bir türlü erişemeyen zayıf iradeli kadınları adeta tutsak eden adamlar var.</verse>
				<verse number="7">Bunların arasında evlerin içine sokulup günahla yüklü, çeşitli arzularla sürüklenen, her zaman öğrenen, ama gerçeğin bilgisine bir türlü erişemeyen zayıf iradeli kadınları adeta tutsak eden adamlar var.</verse>
				<verse number="8">Yannis’le Yambris nasıl Musa’ya karşı geldilerse, bunlar da gerçeğe karşı gelirler. Düşünceleri yozlaşmış, iman konusunda reddedilmiş insanlardır.</verse>
				<verse number="9">Ama daha ileri gidemeyecekler. Çünkü Yannis’le Yambris örneğindeki gibi, bunların da akılsızlığını herkes açıkça görecektir.</verse>
				<verse number="10">Sense benim öğretimi, davranışımı, amacımı, imanımı, sabrımı, sevgimi, dayanma gücümü, çektiğim zulüm ve acıları, örneğin Antakya’da, Konya’da ve Listra’da başıma gelenleri yakından izledin. Ne zulümlere katlandım! Ama Rab beni hepsinden kurtardı.</verse>
				<verse number="11">Sense benim öğretimi, davranışımı, amacımı, imanımı, sabrımı, sevgimi, dayanma gücümü, çektiğim zulüm ve acıları, örneğin Antakya’da, Konya’da ve Listra’da başıma gelenleri yakından izledin. Ne zulümlere katlandım! Ama Rab beni hepsinden kurtardı.</verse>
				<verse number="12">Mesih İsa’ya ait olup Tanrı yoluna yaraşır bir yaşam sürmek isteyenlerin hepsi zulüm görecek.</verse>
				<verse number="13">Ama kötüler ve sahtekârlar, aldatarak ve aldanarak gittikçe daha beter olacaklar.</verse>
				<verse number="14">Sense öğrendiğin ve güvendiğin ilkelere bağlı kal. Çünkü bunları kimlerden öğrendiğini biliyorsun. Mesih İsa’ya iman aracılığıyla seni bilge kılıp kurtuluşa kavuşturacak güçte olan Kutsal Yazılar’ı da çocukluğundan beri biliyorsun.</verse>
				<verse number="15">Sense öğrendiğin ve güvendiğin ilkelere bağlı kal. Çünkü bunları kimlerden öğrendiğini biliyorsun. Mesih İsa’ya iman aracılığıyla seni bilge kılıp kurtuluşa kavuşturacak güçte olan Kutsal Yazılar’ı da çocukluğundan beri biliyorsun.</verse>
				<verse number="16">Kutsal Yazılar’ın tümü Tanrı esinlemesidir ve öğretmek, azarlamak, yola getirmek, doğruluk konusunda eğitmek için yararlıdır.</verse>
				<verse number="17">Bunlar sayesinde Tanrı adamı her iyi iş için donatılmış olarak yetkin olur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Tanrı’nın ve dirilerle ölüleri yargılayacak olan Mesih İsa’nın önünde, O’nun gelişi ve egemenliği hakkı için sana buyuruyorum: Tanrı sözünü duyur. Zaman uygun olsun olmasın, bu görevi sürdür. İnsanları tam bir sabırla eğiterek ikna et, uyar, isteklendir.</verse>
				<verse number="2">Tanrı’nın ve dirilerle ölüleri yargılayacak olan Mesih İsa’nın önünde, O’nun gelişi ve egemenliği hakkı için sana buyuruyorum: Tanrı sözünü duyur. Zaman uygun olsun olmasın, bu görevi sürdür. İnsanları tam bir sabırla eğiterek ikna et, uyar, isteklendir.</verse>
				<verse number="3">Çünkü öyle bir zaman gelecek ki, sağlam öğretiye katlanamayacaklar. Kulaklarını okşayan sözler duymak için çevrelerine kendi arzularına uygun öğretmenler toplayacaklar.</verse>
				<verse number="4">Kulaklarını gerçeğe tıkayıp masallara sapacaklar.</verse>
				<verse number="5">Ama sen her durumda ayık ol, sıkıntıya göğüs ger, müjdeci olarak işini yap, görevini tamamla.</verse>
				<verse number="6">Çünkü kanım adak şarabı gibi dökülmek üzere. Benim için ayrılma zamanı geldi.</verse>
				<verse number="7">Yüce mücadeleyi sürdürdüm, yarışı bitirdim, imanı korudum.</verse>
				<verse number="8">Bundan böyle doğruluk tacı benim için hazır duruyor. Adil yargıç olan Rab o gün bu tacı bana, yalnız bana değil, O’nun gelişini özlemle beklemiş olanların hepsine verecektir.</verse>
				<verse number="9">Yanıma tez gelmeye gayret et.</verse>
				<verse number="10">Çünkü Dimas bu dünyayı sevdiği için beni terk edip Selanik’e gitti. Kriskis Galatya’ya, Titus Dalmaçya’ya gitti.</verse>
				<verse number="11">Yanımda yalnız Luka var. Markos’u alıp beraberinde getir, yapacağım hizmette bana yardım eder.</verse>
				<verse number="12">Tihikos’u Efes’e gönderdim.</verse>
				<verse number="13">Troas’ta Karp’ın yanında bıraktığım abayı, kitapları, özellikle yazı derilerini gelirken beraberinde getir.</verse>
				<verse number="14">Bakırcı İskender bana çok kötülük etti. Rab ona yaptıklarının karşılığını verecektir.</verse>
				<verse number="15">Sen de ondan sakın. Çünkü söylediklerimize şiddetle karşı koydu.</verse>
				<verse number="16">İlk savunmamda benden yana çıkan olmadı, hepsi beni terk etti. Bunun hesabı onlardan sorulmasın.</verse>
				<verse number="17">Ama Tanrı bildirisi aracılığımla tam olarak açıklansın, bütün uluslar bunu duysun diye Rab yardımıma gelip beni güçlendirdi. Aslanın ağzından böyle kurtuldum!</verse>
				<verse number="18">Rab beni her kötülükten kurtarıp güvenlik içinde göksel egemenliğine ulaştıracak. Sonsuzlara dek O’na yücelik olsun! Amin.</verse>
				<verse number="19">Priska, Akvila ve Onisiforos’un ev halkına selam söyle.</verse>
				<verse number="20">Erastus, Korint’te kaldı. Trofimos’u da Milet’te hasta bıraktım.</verse>
				<verse number="21">Kış bastırmadan gelmeye gayret et. Evvulus, Pudens, Linus, Klavdiya ve bütün kardeşler sana selam ederler.</verse>
				<verse number="22">Rab ruhunla birlikte olsun. Tanrı’nın lütfu sizlerle olsun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="56">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Tanrı’nın seçtiği kişilerin iman etmeleri, Tanrı yoluna uygun gerçeği anlamaları için Tanrı’nın kulu ve İsa Mesih’in elçisi atanan ben Pavlus’tan selam!</verse>
				<verse number="2">Elçiliğim, yalan söylemeyen Tanrı’nın zamanın başlangıcından önce vaat ettiği sonsuz yaşam umuduna dayanmaktadır.</verse>
				<verse number="3">Kurtarıcımız Tanrı’nın buyruğuyla bana emanet edilen bildiride Tanrı, kendi sözünü uygun zamanda açıklamıştır.</verse>
				<verse number="4">Ortak imanımıza göre öz oğlum olan Titus’a Baba Tanrı’dan ve Kurtarıcımız Mesih İsa’dan lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="5">Geri kalan işleri düzene sokman ve sana buyurduğum gibi her kentte ihtiyarlar ataman için seni Girit’te bıraktım.</verse>
				<verse number="6">İhtiyar seçilecek kişi eleştirilecek yönü olmayan, tek karılı biri olsun. Çocukları imanlı olmalı, sefahatle suçlanan ya da asi çocuklar olmamalı.</verse>
				<verse number="7">Gözetmen, Tanrı evinin kâhyası olduğuna göre, eleştirilecek yönü olmamalı. Dikbaşlı, tez öfkelenen, şarap düşkünü, zorba, haksız kazanç peşinde koşan biri olmamalı.</verse>
				<verse number="8">Tersine, konuksever, iyiliksever, sağduyulu, adil, pak, kendini denetleyebilen biri olmalı.</verse>
				<verse number="9">Hem başkalarını sağlam öğretiyle yüreklendirmek, hem de karşı çıkanları ikna edebilmek için imanlılara öğretilen güvenilir söze sımsıkı sarılmalı.</verse>
				<verse number="10">Çünkü asi, boşboğaz, aldatıcı birçok kişi vardır. Özellikle sünnet yanlıları bunlardandır.</verse>
				<verse number="11">Onların ağzını kapamak gerek. Haksız kazanç uğruna, öğretmemeleri gerekeni öğreterek bazı aileleri tümüyle yıkıyorlar.</verse>
				<verse number="12">Kendilerinden biri, öz peygamberlerinden biri şöyle demiştir: “Giritliler hep yalancıdır, azgın canavarlar, tembel oburlardır.”</verse>
				<verse number="13">Bu tanıklık doğrudur. Bu nedenle, Yahudi masallarına, gerçeği reddedenlerin buyruklarına kulak vermeyip sağlam imana sahip olmaları için onları sert bir şekilde uyar.</verse>
				<verse number="14">Bu tanıklık doğrudur. Bu nedenle, Yahudi masallarına, gerçeği reddedenlerin buyruklarına kulak vermeyip sağlam imana sahip olmaları için onları sert bir şekilde uyar.</verse>
				<verse number="15">Yüreği temiz olanlar için her şey temizdir, ama yüreği kirli olanlar ve imansızlar için hiçbir şey temiz değildir. Çünkü onların zihinleri de vicdanları da kirlenmiştir.</verse>
				<verse number="16">Tanrı’yı tanıdıklarını ileri sürer, ama yaptıklarıyla O’nu yadsırlar. Söz dinlemez, hiçbir iyi işe yaramaz iğrenç kişilerdir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Sana gelince, sağlam öğretiye uygun olanı öğret.</verse>
				<verse number="2">Yaşlı erkeklere ölçülü, ağırbaşlı, sağduyulu olmalarını buyur. İmanda, sevgide ve sabırda sağlam olsunlar.</verse>
				<verse number="3">Aynı şekilde yaşlı kadınlar saygın bir yaşam sürmeli. İftiracı, şaraba tutsak olmamalı; iyi olanı öğretmeli.</verse>
				<verse number="4">Öyle ki genç kadınları, kocalarını ve çocuklarını seven, sağduyulu, temiz yürekli, iyi birer ev kadını ve kocalarına bağımlı olmak üzere eğitebilsinler. O zaman Tanrı’nın sözü kötülenmez.</verse>
				<verse number="5">Öyle ki genç kadınları, kocalarını ve çocuklarını seven, sağduyulu, temiz yürekli, iyi birer ev kadını ve kocalarına bağımlı olmak üzere eğitebilsinler. O zaman Tanrı’nın sözü kötülenmez.</verse>
				<verse number="6">Genç erkekleri de sağduyulu olmaya özendir.</verse>
				<verse number="7">İyi olanı yaparak her konuda onlara örnek ol. Öğretişinde dürüst ve ağırbaşlı ol, kimsenin kınayamayacağı doğru sözler söyle. Öyle ki bize karşı gelen, hakkımızda söyleyecek kötü bir söz bulamayıp utansın.</verse>
				<verse number="8">İyi olanı yaparak her konuda onlara örnek ol. Öğretişinde dürüst ve ağırbaşlı ol, kimsenin kınayamayacağı doğru sözler söyle. Öyle ki bize karşı gelen, hakkımızda söyleyecek kötü bir söz bulamayıp utansın.</verse>
				<verse number="9">Köleleri, her konuda efendilerine bağımlı olmaya özendir. Efendilerini hoşnut etsinler. Ters yanıt vermeden,</verse>
				<verse number="10">hırsızlık yapmadan, tümüyle güvenilir olduklarını göstersinler. Böylece Kurtarıcımız Tanrı’yla ilgili öğretiyi her yönden çekici kılsınlar.</verse>
				<verse number="11">Çünkü Tanrı’nın bütün insanlara kurtuluş sağlayan lütfu ortaya çıkmıştır.</verse>
				<verse number="12">Bu lütuf, tanrısızlığı ve dünyasal arzuları reddedip şimdiki çağda sağduyulu, doğru, Tanrı yoluna yaraşır bir yaşam sürebilmemiz için bizi eğitiyor.</verse>
				<verse number="13">Bu arada, mübarek umudumuzun gerçekleşmesini, ulu Tanrı ve Kurtarıcımız İsa Mesih’in yücelik içinde gelmesini bekliyoruz.</verse>
				<verse number="14">Mesih bizi her suçtan kurtarmak, arıtıp kendisine ait, iyilik etmekte gayretli bir halk yapmak üzere kendini bizim için feda etti.</verse>
				<verse number="15">Bunları tam bir yetkiyle bildir, dinleyenleri isteklendir, günahlı olanları ikna et. Hiç kimse seni küçümsemesin.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Yöneticilerle yönetimlere bağlı olmaları, söz dinlemeleri ve iyi olan her şeyi yapmaya hazır olmaları gerektiğini imanlılara anımsat.</verse>
				<verse number="2">Kimseyi kötülemesinler. Kavgacı değil, uysal olsunlar. Herkese her zaman yumuşak davransınlar.</verse>
				<verse number="3">Çünkü bir zamanlar biz de anlayışsız, söz dinlemez, kolay aldanan, türlü arzulara ve zevklere köle olan, kötülük ve kıskançlık içinde yaşayan, nefret edilen ve birbirimizden nefret eden kişilerdik.</verse>
				<verse number="4">Ama Kurtarıcımız Tanrı iyiliğini ve insana olan sevgisini açıkça göstererek bizi kurtardı. Bunu doğrulukla yaptığımız işlerden dolayı değil, kendi merhametiyle, yeniden doğuş yıkamasıyla ve Kurtarıcımız İsa Mesih aracılığıyla üzerimize bol bol döktüğü Kutsal Ruh’un yenilemesiyle yaptı.</verse>
				<verse number="5">Ama Kurtarıcımız Tanrı iyiliğini ve insana olan sevgisini açıkça göstererek bizi kurtardı. Bunu doğrulukla yaptığımız işlerden dolayı değil, kendi merhametiyle, yeniden doğuş yıkamasıyla ve Kurtarıcımız İsa Mesih aracılığıyla üzerimize bol bol döktüğü Kutsal Ruh’un yenilemesiyle yaptı.</verse>
				<verse number="6">Ama Kurtarıcımız Tanrı iyiliğini ve insana olan sevgisini açıkça göstererek bizi kurtardı. Bunu doğrulukla yaptığımız işlerden dolayı değil, kendi merhametiyle, yeniden doğuş yıkamasıyla ve Kurtarıcımız İsa Mesih aracılığıyla üzerimize bol bol döktüğü Kutsal Ruh’un yenilemesiyle yaptı.</verse>
				<verse number="7">Öyle ki, O’nun lütfuyla aklanmış olarak umut içinde sonsuz yaşamın mirasçıları olalım.</verse>
				<verse number="8">Bu güvenilir bir sözdür. Tanrı’ya iman etmiş olanların, kendilerini iyi işlere vermeye özen göstermeleri için bu konularda ısrarlı olmanı istiyorum. Bunlar insan için iyi ve yararlıdır.</verse>
				<verse number="9">Akılsız tartışmalardan, soyağacı didişmelerinden, Kutsal Yasa’yla ilgili çekişme ve kavgalardan sakın. Bunlar yararsız ve boş şeylerdir.</verse>
				<verse number="10">Birinci ve ikinci uyarıdan sonra bölücü kişiyle ilişkini kes.</verse>
				<verse number="11">Böyle birinin sapmış olduğundan ve günah işlediğinden emin olabilirsin; o kendi kendini mahkûm etmiştir.</verse>
				<verse number="12">Ben Artemas’ı ya da Tihikos’u sana gönderir göndermez, Nikopolis’e, yanıma gelmeye gayret et. Çünkü kışı orada geçirmeye karar verdim.</verse>
				<verse number="13">Hukukçu Zenas’la Apollos’u yolcu ederken bir eksikleri olmamasına dikkat et.</verse>
				<verse number="14">Bizimkiler de kendilerini iyi işlere vermeyi öğrensinler. Böylelikle temel ihtiyaçları karşılamış ve verimsiz bir yaşam sürmemiş olurlar.</verse>
				<verse number="15">Yanımdakilerin hepsi sana selam eder. Bizi seven imanlılara selam söyle. Tanrı’nın lütfu hepinizle birlikte olsun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="57">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Sevgili emektaşımız Filimon, Mesih İsa uğruna tutuklu olan ben Pavlus ve kardeşimiz Timoteos’tan sana, kızkardeşimiz Afiya’ya, birlikte mücadele verdiğimiz Arhippus’a ve senin evindeki inanlılar topluluğuna selam!</verse>
				<verse number="2">Sevgili emektaşımız Filimon, Mesih İsa uğruna tutuklu olan ben Pavlus ve kardeşimiz Timoteos’tan sana, kızkardeşimiz Afiya’ya, birlikte mücadele verdiğimiz Arhippus’a ve senin evindeki inanlılar topluluğuna selam!</verse>
				<verse number="3">Babamız Tanrı’dan ve Rab İsa Mesih’ten sizlere lütuf ve esenlik olsun.</verse>
				<verse number="4">Rab İsa’ya olan imanını ve bütün kutsallara beslediğin sevgiyi duydukça dualarımda seni anıyor, Tanrım’a sürekli şükrediyorum.</verse>
				<verse number="5">Rab İsa’ya olan imanını ve bütün kutsallara beslediğin sevgiyi duydukça dualarımda seni anıyor, Tanrım’a sürekli şükrediyorum.</verse>
				<verse number="6">Mesih’te sahip olduğumuz her iyiliğin bilincine vararak imana dayanan paydaşlıkta etkin olman için dua ediyorum.</verse>
				<verse number="7">Sevgin benim için büyük sevinç ve teselli kaynağı oldu. Çünkü kutsalların yürekleri senin sayende ferahladı, kardeşim.</verse>
				<verse number="8">Bu nedenle, gerekeni sana buyurmaya Mesih’te büyük cesaretim olduğu halde, şimdi Mesih İsa uğruna tutuklu bulunan ben yaşlı Pavlus sana sevgiyle rica etmeyi yeğliyorum.</verse>
				<verse number="9">Bu nedenle, gerekeni sana buyurmaya Mesih’te büyük cesaretim olduğu halde, şimdi Mesih İsa uğruna tutuklu bulunan ben yaşlı Pavlus sana sevgiyle rica etmeyi yeğliyorum.</verse>
				<verse number="10">Tutukluluğum sırasında kendisine ruhsal baba olduğum oğlum Onisimos’la ilgili bir ricam var. Bir zamanlar sana yararsızdı; ama şimdi hem sana hem de bana yararlıdır.</verse>
				<verse number="11">Tutukluluğum sırasında kendisine ruhsal baba olduğum oğlum Onisimos’la ilgili bir ricam var. Bir zamanlar sana yararsızdı; ama şimdi hem sana hem de bana yararlıdır.</verse>
				<verse number="12">Kendisini, yani can ciğerimi sana geri gönderiyorum.</verse>
				<verse number="13">Müjde’nin uğruna tutuklu kaldığım sürece senin yerine bana hizmet etmesi için onu yanımda alıkoymak isterdim; ama senin onayın olmadan bir şey yapmak istemedim. Öyle ki, yapacağın iyilik zorunluluktanmış gibi görünmesin, gönülden olsun.</verse>
				<verse number="14">Müjde’nin uğruna tutuklu kaldığım sürece senin yerine bana hizmet etmesi için onu yanımda alıkoymak isterdim; ama senin onayın olmadan bir şey yapmak istemedim. Öyle ki, yapacağın iyilik zorunluluktanmış gibi görünmesin, gönülden olsun.</verse>
				<verse number="15">Onisimos’un bir süre senden ayrılması belki de onu temelli geri alman içindi.</verse>
				<verse number="16">Onu artık köle değil, köleden üstün, sevgili bir kardeş olarak geri alacaksın. O, özellikle benim için çok değerlidir. Ama hem bir insan, hem de Rab’be ait biri olarak senin için daha da çok sevilecek bir kardeştir.</verse>
				<verse number="17">Bu nedenle, eğer beni yoldaşın sayıyorsan, kendisini beni kabul eder gibi kabul et.</verse>
				<verse number="18">Sana herhangi bir haksızlık etmişse ya da bir borcu varsa, bunu benim hesabıma say.</verse>
				<verse number="19">Ben Pavlus bunu kendi elimle yazıyorum, bedelini ben öderim. Senin kendi yaşamını bile bana borçlu olduğunu söylememe gerek yok.</verse>
				<verse number="20">Evet, kardeş, Rab yolunda bana bir yardımın olsun. Mesih’te yüreğimi ferahlat.</verse>
				<verse number="21">Sözümü dinleyeceğinden emin olarak ve istediğimden fazlasını da yapacağını bilerek sana yazıyorum.</verse>
				<verse number="22">Bu arada bana kalabileceğim bir yer hazırla. Çünkü dualarınız aracılığıyla sizlere bağışlanacağımı umuyorum.</verse>
				<verse number="23">Mesih İsa uğruna kendisiyle birlikte tutuklu bulunduğum Epafras, emektaşlarım Markos, Aristarhus, Dimas ve Luka sana selam ederler.</verse>
				<verse number="24">Mesih İsa uğruna kendisiyle birlikte tutuklu bulunduğum Epafras, emektaşlarım Markos, Aristarhus, Dimas ve Luka sana selam ederler.</verse>
				<verse number="25">Rab İsa Mesih’in lütfu ruhunuzla birlikte olsun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="58">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Tanrı eski zamanlarda peygamberler aracılığıyla birçok kez çeşitli yollardan atalarımıza seslendi.</verse>
				<verse number="2">Bu son çağda da her şeye mirasçı kıldığı ve aracılığıyla evreni yarattığı kendi Oğlu’yla bize seslenmiştir.</verse>
				<verse number="3">Oğul, Tanrı yüceliğinin parıltısı, O’nun varlığının öz görünümüdür. Güçlü sözüyle her şeyi devam ettirir. Günahlardan arınmayı sağladıktan sonra, yücelerde ulu Tanrı’nın sağında oturdu.</verse>
				<verse number="4">Meleklerden ne denli üstün bir adı miras aldıysa, onlardan o denli üstün oldu.</verse>
				<verse number="5">Çünkü Tanrı meleklerin herhangi birine, “Sen benim Oğlum’sun, Bugün ben sana Baba oldum” Ya da, “Ben O’na Baba olacağım, O da bana Oğul olacak” demiş midir?</verse>
				<verse number="6">Yine Tanrı ilk doğanı dünyaya gönderirken diyor ki, “Tanrı’nın bütün melekleri O’na tapınsın.”</verse>
				<verse number="7">Melekler için, “Kendi meleklerini rüzgar, Hizmetkârlarını ateş alevi yapar” diyor.</verse>
				<verse number="8">Ama Oğul için şöyle diyor: “Ey Tanrı, tahtın sonsuzluklar boyunca kalıcıdır, Egemenliğinin asası adalet asasıdır.</verse>
				<verse number="9">Doğruluğu sevdin, kötülükten nefret ettin. Bunun için Tanrı, senin Tanrın, Seni sevinç yağıyla Arkadaşlarından daha çok meshetti.”</verse>
				<verse number="10">Yine diyor ki, “Ya Rab, başlangıçta Dünyanın temellerini sen attın. Gökler de senin ellerinin yapıtıdır.</verse>
				<verse number="11">Onlar yok olacak, ama sen kalıcısın. Hepsi bir giysi gibi eskiyecek.</verse>
				<verse number="12">Bir kaftan gibi düreceksin onları, Bir giysi gibi değiştirilecekler. Ama sen hep aynısın, Yılların tükenmeyecek.”</verse>
				<verse number="13">Tanrı meleklerin herhangi birine, “Ben düşmanlarını Ayaklarının altına serinceye dek, Sağımda otur” demiş midir?</verse>
				<verse number="14">Bütün melekler kurtuluşu miras alacaklara hizmet etmek için gönderilen görevli ruhlar değil midir?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Bu nedenle, akıntıya kapılıp sürüklenmemek için işittiklerimizi daha çok önemsemeliyiz.</verse>
				<verse number="2">Çünkü melekler aracılığıyla bildirilen söz geçerli olduysa, her suç ve her sözdinlemezlik hak ettiği karşılığı aldıysa, bu denli büyük kurtuluşu görmezlikten gelirsek nasıl kurtulabiliriz? Başlangıçta Rab tarafından bildirilen bu kurtuluş, Rab’bi dinlemiş olanlarca bize doğrulandı.</verse>
				<verse number="3">Çünkü melekler aracılığıyla bildirilen söz geçerli olduysa, her suç ve her sözdinlemezlik hak ettiği karşılığı aldıysa, bu denli büyük kurtuluşu görmezlikten gelirsek nasıl kurtulabiliriz? Başlangıçta Rab tarafından bildirilen bu kurtuluş, Rab’bi dinlemiş olanlarca bize doğrulandı.</verse>
				<verse number="4">Tanrı da belirtiler, harikalar, çeşitli mucizeler ve kendi isteği uyarınca dağıttığı Kutsal Ruh armağanlarıyla buna tanıklık etti.</verse>
				<verse number="5">Tanrı, sözünü ettiğimiz gelecek dünyayı meleklere bağlı kılmadı.</verse>
				<verse number="6">Ama biri bir yerde şöyle tanıklık etmiştir: “Ya Rab, insan ne ki, onu anasın, Ya da insanoğlu ne ki, ona ilgi gösteresin?</verse>
				<verse number="7">Onu meleklerden biraz aşağı kıldın, Başına yücelik ve onur tacını koydun, Ellerinin yapıtları üzerine onu görevlendirdin.</verse>
				<verse number="8">Her şeyi ayakları altına sererek Ona bağımlı kıldın.” Tanrı her şeyi insana bağımlı kılmakla insana bağımlı olmayan hiçbir şey bırakmadı. Ne var ki, her şeyin insana bağımlı kılındığını henüz görmüyoruz.</verse>
				<verse number="9">Ama meleklerden biraz aşağı kılınmış olan İsa’yı, Tanrı’nın lütfuyla herkes için ölümü tatsın diye çektiği ölüm acısı sonucunda yücelik ve onur tacı giydirilmiş olarak görüyoruz.</verse>
				<verse number="10">Birçok oğulu yüceliğe eriştirirken onların kurtuluş öncüsünü acılarla yetkinliğe erdirmesi, her şeyi kendisi için ve kendi aracılığıyla var eden Tanrı’ya uygun düşüyordu.</verse>
				<verse number="11">Çünkü hepsi –kutsal kılan da kutsal kılınanlar da– aynı Baba’dandır. Bunun içindir ki, İsa onlara “kardeşlerim” demekten utanmıyor.</verse>
				<verse number="12">“Adını kardeşlerime duyuracağım, Topluluğun ortasında Seni ilahilerle öveceğim” diyor.</verse>
				<verse number="13">Yine, “Ben O’na güveneceğim” ve yine, “İşte ben ve Tanrı’nın bana verdiği çocuklar” diyor.</verse>
				<verse number="14">Bu çocuklar etten ve kandan oldukları için İsa, ölüm gücüne sahip olanı, yani İblis’i, ölüm aracılığıyla etkisiz kılmak üzere onlarla aynı insan yapısını aldı.</verse>
				<verse number="15">Bunu, ölüm korkusu yüzünden yaşamları boyunca köle olanların hepsini özgür kılmak için yaptı.</verse>
				<verse number="16">Kuşkusuz O, meleklere değil, İbrahim’in soyundan olanlara yardım ediyor.</verse>
				<verse number="17">Bunun için her yönden kardeşlerine benzemesi gerekiyordu. Öyle ki, Tanrı’ya hizmetinde merhametli ve sadık bir başkâhin olup halkın günahlarını bağışlatabilsin.</verse>
				<verse number="18">Çünkü kendisi denenip acı çektiği için denenenlere yardım edebilir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Bunun için, göksel çağrıya ortak olan kutsal kardeşlerim, dikkatinizi açıkça benimsediğimiz inancın elçisi ve başkâhini İsa’ya çevirin.</verse>
				<verse number="2">Musa Tanrı’nın bütün evinde Tanrı’ya nasıl sadık kaldıysa, İsa da kendisini görevlendirene sadıktır.</verse>
				<verse number="3">Evi yapan nasıl evden daha çok saygı görürse, İsa da Musa’dan daha büyük yüceliğe layık sayıldı.</verse>
				<verse number="4">Her evin bir yapıcısı vardır, her şeyin yapıcısı ise Tanrı’dır.</verse>
				<verse number="5">Musa, gelecekte söylenecek sözlere tanıklık etmek için Tanrı’nın bütün evinde bir hizmetkâr olarak sadık kaldı.</verse>
				<verse number="6">Oysa Mesih, O’nun evi üzerinde yetkili oğul olarak sadıktır. Eğer cesaretimizi ve övündüğümüz umudu gevşemeden sonuna dek sürdürürsek, O’nun evi biziz.</verse>
				<verse number="7">Bu nedenle, Kutsal Ruh’un dediği gibi, “Bugün O’nun sesini duyarsanız, Atalarınızın başkaldırdığı, Çölde O’nu sınadığı günkü gibi Yüreklerinizi nasırlaştırmayın.</verse>
				<verse number="8">Bu nedenle, Kutsal Ruh’un dediği gibi, “Bugün O’nun sesini duyarsanız, Atalarınızın başkaldırdığı, Çölde O’nu sınadığı günkü gibi Yüreklerinizi nasırlaştırmayın.</verse>
				<verse number="9">Atalarınız beni orada sınayıp denediler Ve kırk yıl boyunca yaptıklarımı gördüler.</verse>
				<verse number="10">Bu nedenle o kuşağa darıldım Ve dedim ki, ‘Yürekleri hep kötüye sapar, Yollarımı öğrenmediler.</verse>
				<verse number="11">Öfkelendiğimde ant içtiğim gibi, Onlar huzur diyarıma asla girmeyecekler.’ ”</verse>
				<verse number="12">Ey kardeşler, hiçbirinizde diri Tanrı’yı terk eden kötü, imansız bir yüreğin bulunmamasına dikkat edin.</verse>
				<verse number="13">“Gün bugündür” denildikçe birbirinizi her gün yüreklendirin. Öyle ki, hiçbirinizin yüreği günahın aldatıcılığıyla nasırlaşmasın.</verse>
				<verse number="14">Çünkü Mesih’e ortak olduk. Yalnız başlangıçtaki güvenimizi gevşemeden sonuna dek sürdürmeliyiz.</verse>
				<verse number="15">Yukarıda belirtildiği gibi, “Bugün O’nun sesini duyarsanız, Atalarınızın başkaldırdığı günkü gibi Yüreklerinizi nasırlaştırmayın.”</verse>
				<verse number="16">O’nun sesini işitip başkaldıran kimlerdi? Musa önderliğinde Mısır’dan çıkanların hepsi değil mi?</verse>
				<verse number="17">Tanrı kimlere kırk yıl dargın kaldı? Günah işleyip cesetleri çöle serilenlere değil mi?</verse>
				<verse number="18">Sözünü dinlemeyenler dışında kendi huzur diyarına kimlerin girmeyeceğine ant içti?</verse>
				<verse number="19">Görüyoruz ki, imansızlıklarından ötürü oraya giremediler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Bu nedenle Tanrı’nın huzur diyarına girme vaadi hâlâ geçerliyken, herhangi birinizin buna erişmemiş sayılmasından korkalım.</verse>
				<verse number="2">Çünkü onlar gibi biz de iyi haberi aldık. Ama onlar duydukları sözü imanla birleştirmedikleri için bunun kendilerine bir yararı olmadı.</verse>
				<verse number="3">Biz inanmış olanlar huzur diyarına gireriz. Nitekim Tanrı şöyle demiştir: “Öfkelendiğimde ant içtiğim gibi, Onlar huzur diyarıma asla girmeyecekler.” Oysa Tanrı dünyanın kuruluşundan beri işlerini tamamlamıştır.</verse>
				<verse number="4">Çünkü bir yerde yedinci günle ilgili şunu demiştir: “Tanrı bütün işlerinden yedinci gün dinlendi.”</verse>
				<verse number="5">Bu konuda yine diyor ki, “Onlar huzur diyarıma asla girmeyecekler.”</verse>
				<verse number="6">Demek ki, bazılarının huzur diyarına gireceği kesindir. Daha önce iyi haberi almış olanlar söz dinlemedikleri için o diyara giremediler.</verse>
				<verse number="7">Bu yüzden Tanrı, uzun zaman sonra Davut’un aracılığıyla, “bugün” diyerek yine bir gün belirliyor. Daha önce denildiği gibi, “Bugün O’nun sesini duyarsanız, Yüreklerinizi nasırlaştırmayın.”</verse>
				<verse number="8">Eğer Yeşu onları huzura kavuştursaydı, Tanrı daha sonra bir başka günden söz etmezdi.</verse>
				<verse number="9">Böylece Tanrı halkı için bir Şabat Günü rahatı kalıyor.</verse>
				<verse number="10">Tanrı işlerinden nasıl dinlendiyse, O’nun huzur diyarına giren de kendi işlerinden öylece dinlenir.</verse>
				<verse number="11">Bu nedenle o huzur diyarına girmeye gayret edelim; öyle ki, hiçbirimiz aynı tür sözdinlemezlikten ötürü düşmesin.</verse>
				<verse number="12">Tanrı’nın sözü diri ve etkilidir, iki ağızlı kılıçtan daha keskindir. Canla ruhu, ilikle eklemleri birbirinden ayıracak kadar derinlere işler; yüreğin düşüncelerini, amaçlarını yargılar.</verse>
				<verse number="13">Tanrı’nın görmediği hiçbir yaratık yoktur. Kendisine hesap vereceğimiz Tanrı’nın gözü önünde her şey çıplak ve açıktır.</verse>
				<verse number="14">Tanrı Oğlu İsa gökleri aşan büyük başkâhinimiz olduğu için açıkça benimsediğimiz inanca sımsıkı sarılalım.</verse>
				<verse number="15">Çünkü başkâhinimiz zayıflıklarımızda bize yakınlık duyamayan biri değildir; tersine, her alanda bizim gibi denenmiş, ama günah işlememiştir.</verse>
				<verse number="16">Onun için Tanrı’nın lütuf tahtına cesaretle yaklaşalım; öyle ki, yardım gereksindiğimizde merhamet görelim ve lütuf bulalım.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">İnsanlar arasından seçilen her başkâhin, günahlara karşılık sunular ve kurbanlar sunmak üzere Tanrı’yla ilgili konularda insanları temsil etmek için atanır.</verse>
				<verse number="2">Bilgisizlere, yoldan sapanlara yumuşak davranabilir. Çünkü kendisi de zayıflıklarla kuşatılmıştır.</verse>
				<verse number="3">Bundan ötürü, halk için olduğu gibi, kendisi için de günah sunusu sunmak zorundadır.</verse>
				<verse number="4">Kimse başkâhin olma onurunu kendi kendine alamaz; ancak Harun gibi, Tanrı tarafından çağrılırsa alır.</verse>
				<verse number="5">Nitekim Mesih de başkâhin olmak için kendi kendini yüceltmedi. O’na, “Sen benim Oğlum’sun, Bugün ben sana Baba oldum” diyen Tanrı O’nu yüceltti.</verse>
				<verse number="6">Başka bir yerde de diyor ki, “Melkisedek düzeni uyarınca Sen sonsuza dek kâhinsin.”</verse>
				<verse number="7">Mesih, yeryüzünde olduğu günlerde kendisini ölümden kurtaracak güçte olan Tanrı’ya büyük feryat ve gözyaşlarıyla dua etti, yakardı ve Tanrı korkusu nedeniyle işitildi.</verse>
				<verse number="8">Oğul olduğu halde, çektiği acılarla söz dinlemeyi öğrendi.</verse>
				<verse number="9">Yetkin kılınınca, sözünü dinleyen herkes için sonsuz kurtuluş kaynağı oldu.</verse>
				<verse number="10">Çünkü Tanrı tarafından Melkisedek düzeni uyarınca başkâhin atanmıştı.</verse>
				<verse number="11">Bu konuda söyleyecek çok sözümüz var, ama kulaklarınız uyuştuğu için anlatmak zor.</verse>
				<verse number="12">Şimdiye dek öğretmen olmanız gerekirken, Tanrı sözlerinin temel ilkelerini size yeni baştan öğretecek birine ihtiyacınız var. Size yine süt gerekli, katı yiyecek değil!</verse>
				<verse number="13">Sütle beslenen herkes bebektir ve doğruluk sözünde deneyimsizdir.</verse>
				<verse number="14">Katı yiyecek, yetişkinler içindir; onlar duyularını iyi ile kötüyü ayırt etmek üzere alıştırmayla eğitmiş kişilerdir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Bunun için, ölü işlerden tövbe etmenin ve Tanrı’ya inanmanın temelini, vaftizler, elle kutsama, ölülerin dirilişi ve sonsuz yargıyla ilgili öğretinin temelini yeni baştan atmadan Mesih’le ilgili ilk öğretileri aşarak yetkinliğe doğru ilerleyelim.</verse>
				<verse number="2">Bunun için, ölü işlerden tövbe etmenin ve Tanrı’ya inanmanın temelini, vaftizler, elle kutsama, ölülerin dirilişi ve sonsuz yargıyla ilgili öğretinin temelini yeni baştan atmadan Mesih’le ilgili ilk öğretileri aşarak yetkinliğe doğru ilerleyelim.</verse>
				<verse number="3">Tanrı izin verirse, bunu yapacağız.</verse>
				<verse number="4">Bir kez aydınlatılmış, göksel armağanı tatmış ve Kutsal Ruh’a ortak edilmiş, Tanrı sözünün iyiliğini ve gelecek çağın güçlerini tatmış oldukları halde yoldan sapanları yeniden tövbe edecek duruma getirmeye olanak yoktur. Çünkü onlar Tanrı’nın Oğlu’nu adeta yeniden çarmıha geriyor, herkesin önünde aşağılıyorlar.</verse>
				<verse number="5">Bir kez aydınlatılmış, göksel armağanı tatmış ve Kutsal Ruh’a ortak edilmiş, Tanrı sözünün iyiliğini ve gelecek çağın güçlerini tatmış oldukları halde yoldan sapanları yeniden tövbe edecek duruma getirmeye olanak yoktur. Çünkü onlar Tanrı’nın Oğlu’nu adeta yeniden çarmıha geriyor, herkesin önünde aşağılıyorlar.</verse>
				<verse number="6">Bir kez aydınlatılmış, göksel armağanı tatmış ve Kutsal Ruh’a ortak edilmiş, Tanrı sözünün iyiliğini ve gelecek çağın güçlerini tatmış oldukları halde yoldan sapanları yeniden tövbe edecek duruma getirmeye olanak yoktur. Çünkü onlar Tanrı’nın Oğlu’nu adeta yeniden çarmıha geriyor, herkesin önünde aşağılıyorlar.</verse>
				<verse number="7">Üzerine sık sık yağan yağmuru emen ve kimler için işleniyorsa onlara yararlı bitkiler üreten toprağı Tanrı bereketli kılar.</verse>
				<verse number="8">Ama dikenli bitki, devedikeni üreten toprak yararsızdır; lanetlenmeye yakındır, sonu yanmaktır.</verse>
				<verse number="9">Size gelince, sevgili kardeşler, böyle konuştuğumuz halde, durumunuzun daha iyi olduğuna, kurtuluşa uygun düştüğüne eminiz.</verse>
				<verse number="10">Tanrı adaletsiz değildir; emeğinizi ve kutsallara hizmet etmiş olarak ve etmeye devam ederek O’nun adına gösterdiğiniz sevgiyi unutmaz.</verse>
				<verse number="11">Umudunuzdan doğan tam güvenceye kavuşmanız için her birinizin sona dek aynı gayreti göstermesini diliyoruz.</verse>
				<verse number="12">Tembel olmamanızı, vaat edilenleri iman ve sabır aracılığıyla miras alanların örneğine uymanızı istiyoruz.</verse>
				<verse number="13">Tanrı İbrahim’e vaatte bulunduğu zaman, üzerine ant içecek daha üstün biri olmadığı için kendi üzerine ant içerek şöyle dedi:</verse>
				<verse number="14">“Seni kutsadıkça kutsayacağım, Soyunu çoğalttıkça çoğaltacağım.”</verse>
				<verse number="15">Böylece İbrahim sabırla dayanarak vaade erişti.</verse>
				<verse number="16">İnsanlar kendilerinden üstün biri üzerine ant içerler. Onlar için ant, söyleneni doğrular ve her tartışmayı sona erdirir.</verse>
				<verse number="17">Tanrı da amacının değişmezliğini vaadin mirasçılarına daha açıkça belirtmek istediği için vaadini antla pekiştirdi.</verse>
				<verse number="18">Öyle ki, önümüze konan umuda tutunmak için Tanrı’ya sığınan bizler, Tanrı’nın yalan söylemesi olanaksız olan bu iki değişmez şey aracılığıyla büyük cesaret bulalım.</verse>
				<verse number="19">Canlarımız için gemi demiri gibi sağlam ve güvenilir olan bu umut, perdenin arkasındaki iç bölmeye geçer.</verse>
				<verse number="20">Melkisedek düzeni uyarınca sonsuza dek başkâhin olan İsa oraya uğrumuza öncü olarak girdi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Bu Melkisedek, Şalem Kralı ve yüce Tanrı’nın kâhiniydi. Kralları bozguna uğratmaktan dönen İbrahim’i karşılamış ve onu kutsamıştı.</verse>
				<verse number="2">İbrahim de ona her şeyin ondalığını verdi. Melkisedek, adının anlamına göre, önce “Doğruluk Kralı” dır; sonra da “Şalem Kralı”, yani “Esenlik Kralı” dır.</verse>
				<verse number="3">Babasız, annesizdir; soyağacı yoktur. Ne günlerinin başlangıcı, ne yaşamının sonu vardır. Tanrı’nın Oğlu gibi sonsuza dek kâhin kalacaktır.</verse>
				<verse number="4">Bakın, büyük ata İbrahim’in ganimetten ondalık verdiği bu adam ne kadar büyüktür!</verse>
				<verse number="5">Levioğulları’ndan olup kâhinlik görevini üstlenenlere Kutsal Yasa uyarınca halktan, yani İbrahim’in soyundan oldukları halde, kardeşlerinden ondalık almaları buyrulmuştur.</verse>
				<verse number="6">Melkisedek ise Levili kâhinlerin soyundan olmadığı halde, vaatleri alan İbrahim’den ondalık kabul etmiş ve onu kutsamıştır.</verse>
				<verse number="7">Hiç kuşkusuz, kutsayan kutsanandan üstündür.</verse>
				<verse number="8">Birinde ölümlü insanlar ondalık alıyor, ötekinde yaşadığına tanıklık edilen biri alıyor.</verse>
				<verse number="9">Ondalık alan Levi bile İbrahim aracılığıyla ondalık vermiştir denebilir.</verse>
				<verse number="10">Çünkü Melkisedek İbrahim’i karşıladığı zaman, Levi hâlâ atasının bedenindeydi.</verse>
				<verse number="11">Eğer Levililer’in kâhinliği aracılığıyla yetkinliğe erişilebilseydi –nitekim Kutsal Yasa bu kâhinliği öngörerek halka verildi– Harun düzenine göre değil de, Melkisedek düzenine göre başka bir kâhinin gelmesinden söz etmeye ne gerek kalırdı?</verse>
				<verse number="12">Çünkü kâhinlik değişince, Yasa da zorunlu olarak değişir.</verse>
				<verse number="13">Kendisinden böyle söz edilen kişi başka bir oymaktandır. Bu oymaktan hiç kimse sunakta hizmet etmemiştir.</verse>
				<verse number="14">Rabbimiz’in Yahuda oymağından geldiği açıktır. Musa bu oymaktan söz ederken kâhinlere ilişkin bir şey söylemedi.</verse>
				<verse number="15">Melkisedek benzeri başka bir kâhin ortaya çıktığından, bu söylediğimiz artık daha da açıktır.</verse>
				<verse number="16">O, Yasa’nın soyla ilgili önkoşuluna göre değil, yok edilemez bir yaşamın gücüne göre kâhin olmuştur.</verse>
				<verse number="17">Çünkü, “Melkisedek düzeni uyarınca Sen sonsuza dek kâhinsin” diye tanıklık ediliyor.</verse>
				<verse number="18">Önceki buyruk, zayıflığı ve yararsızlığı nedeniyle geçersiz kılındı.</verse>
				<verse number="19">Çünkü Yasa hiçbir şeyi yetkinleştiremedi. Bunun yerine, aracılığıyla Tanrı’ya yaklaştığımız daha sağlam bir umut verildi.</verse>
				<verse number="20">Bu da antsız olmadı. Öbürleri ant içilmeden kâhin olmuşlardı.</verse>
				<verse number="21">Ama O kendisine, “Rab ant içti, kararından dönmez, Sen sonsuza dek kâhinsin” diyen Tanrı’nın andıyla kâhin oldu.</verse>
				<verse number="22">Böylece İsa daha iyi bir antlaşmanın kefili olmuştur.</verse>
				<verse number="23">Önceki düzende çok sayıda kâhin görev aldı. Çünkü ölüm, görevlerini sürdürmelerini engelliyordu.</verse>
				<verse number="24">Ama İsa sonsuza dek yaşadığı için kâhinliği süreklidir.</verse>
				<verse number="25">Bu nedenle O’nun aracılığıyla Tanrı’ya yaklaşanları tümüyle kurtaracak güçtedir. Çünkü onlara aracılık etmek için hep yaşamaktadır.</verse>
				<verse number="26">Böyle bir başkâhinimiz –kutsal, suçsuz, lekesiz, günahkârlardan ayrılmış, göklerden daha yücelere çıkarılmış bir başkâhinimiz– olması uygundur.</verse>
				<verse number="27">O, öbür başkâhinler gibi her gün önce kendi günahları, sonra da halkın günahları için kurbanlar sunmak zorunda değildir. Çünkü kendini sunmakla bunu ilk ve son kez yaptı.</verse>
				<verse number="28">Kutsal Yasa, zayıflıkları olan insanları başkâhin atamaktadır. Ama Yasa’dan sonra gelen ant sözü, sonsuza dek yetkin kılınmış olan Oğul’u başkâhin atamıştır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Söylediklerimizin özü şudur: Göklerde, Yüce Olan’ın tahtının sağında oturan, kutsal yerde, insanın değil, Rab’bin kurduğu asıl tapınma çadırında görev yapan böyle bir başkâhinimiz vardır.</verse>
				<verse number="2">Söylediklerimizin özü şudur: Göklerde, Yüce Olan’ın tahtının sağında oturan, kutsal yerde, insanın değil, Rab’bin kurduğu asıl tapınma çadırında görev yapan böyle bir başkâhinimiz vardır.</verse>
				<verse number="3">Her başkâhin sunular, kurbanlar sunmak için atanır. Bu nedenle bizim başkâhinimizin de sunacak bir şeyi olması gerekir.</verse>
				<verse number="4">Eğer kendisi yeryüzünde olsaydı, kâhin olamazdı. Çünkü Kutsal Yasa uyarınca sunuları sunanlar var.</verse>
				<verse number="5">Bunlar göktekinin örneği ve gölgesi olan tapınakta hizmet ediyorlar. Nitekim Musa tapınma çadırını kurmak üzereyken Tanrı tarafından şöyle uyarıldı: “Her şeyi sana dağda gösterilen örneğe göre yapmaya dikkat et.”</verse>
				<verse number="6">Şimdiyse, İsa daha iyi vaatler üzerine kurulmuş daha iyi bir antlaşmanın aracısı olduğu kadar, daha üstün bir göreve de sahip olmuştur.</verse>
				<verse number="7">Eğer o ilk antlaşma kusursuz olsaydı, ikincisine gerek duyulmazdı.</verse>
				<verse number="8">Oysa halkını kusurlu bulan Tanrı şöyle diyor: “ ‘İsrail halkıyla ve Yahuda halkıyla Yeni bir antlaşma yapacağım günler geliyor’ Diyor Rab.</verse>
				<verse number="9">‘Atalarını Mısır’dan çıkarmak için Ellerinden tuttuğum gün Onlarla yaptığım antlaşmaya benzemeyecek. Çünkü onlar antlaşmama bağlı kalmadılar, Ben de onlardan yüz çevirdim’ Diyor Rab.</verse>
				<verse number="10">‘O günlerden sonra İsrail halkıyla Yapacağım antlaşma şudur’ diyor Rab, ‘Yasalarımı zihinlerine işleyeceğim, Yüreklerine yazacağım. Ben onların Tanrısı olacağım, Onlar da benim halkım olacak.</verse>
				<verse number="11">Hiç kimse yurttaşını, kardeşini, Rab’bi tanı diye eğitmeyecek. Çünkü küçük büyük hepsi tanıyacak beni.</verse>
				<verse number="12">Çünkü suçlarını bağışlayacağım, Günahlarını artık anmayacağım.’ ”</verse>
				<verse number="13">Tanrı, “Yeni bir antlaşma” demekle ilkini eskimiş saymıştır. Eskiyip köhneleşense çok geçmeden yok olur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">İlk antlaşmanın tapınma kuralları ve dünyasal tapınağı vardı.</verse>
				<verse number="2">Bir çadır kurulmuştu. Kutsal Yer denen birinci bölmede kandillik, masa ve adak ekmekleri bulunurdu.</verse>
				<verse number="3">İkinci perdenin arkasında En Kutsal Yer denen bir bölme vardı.</verse>
				<verse number="4">Altın buhur sunağıyla her yanı altınla kaplanmış Antlaşma Sandığı buradaydı. Sandığın içinde altından yapılmış man testisi, Harun’un filizlenmiş değneği ve antlaşma levhaları vardı.</verse>
				<verse number="5">Sandığın üstünde Bağışlanma Kapağı’nı gölgeleyen yüce Keruvlar dururdu. Ama şimdi bunların ayrıntılarına giremeyiz.</verse>
				<verse number="6">Her şey böyle düzenlendikten sonra kâhinler her zaman çadırın ilk bölmesine girer, tapınma görevlerini yerine getirirler.</verse>
				<verse number="7">Ama iç bölmeye yılda bir kez yalnız başkâhin girebilir. Üstelik kendisi için ve halkın bilmeden işlediği suçlar için sunacağı kurban kanı olmaksızın giremez.</verse>
				<verse number="8">Kutsal Ruh bununla çadırın ilk bölmesi durdukça, kutsal yere giden yolun henüz açıkça gösterilmediğini belirtiyor.</verse>
				<verse number="9">Bu, şimdiki çağ için bir örnektir; sunulan kurbanlarla sunuların tapınan kişinin vicdanını yetkinleştiremediğini gösteriyor.</verse>
				<verse number="10">Bunlar yalnız yiyecek, içecek, çeşitli dinsel yıkanmalarla ilgilidir; yeni düzenin başlangıcına kadar geçerli olan bedensel kurallardır.</verse>
				<verse number="11">Ama Mesih, gelecek iyi şeylerin başkâhini olarak ortaya çıktı. İnsan eliyle yapılmamış, yani bu yaratılıştan olmayan daha büyük, daha yetkin çadırdan geçti.</verse>
				<verse number="12">Tekelerle danaların kanıyla değil, sonsuz kurtuluşu sağlayarak kendi kanıyla kutsal yere ilk ve son kez girdi.</verse>
				<verse number="13">Tekelerle boğaların kanı ve serpilen düve külü murdar olanları kutsal kılıyor, bedensel açıdan temizliyor.</verse>
				<verse number="14">Öyleyse sonsuz Ruh aracılığıyla kendini lekesiz olarak Tanrı’ya sunmuş olan Mesih’in kanının, diri Tanrı’ya kulluk edebilmemiz için vicdanımızı ölü işlerden temizleyeceği ne kadar daha kesindir!</verse>
				<verse number="15">Bu nedenle, çağrılmış olanların vaat edilen sonsuz mirası almaları için Mesih yeni antlaşmanın aracısı oldu. Kendisi onları ilk antlaşma zamanında işledikleri suçlardan kurtarmak için fidye olarak öldü.</verse>
				<verse number="16">Ortada bir vasiyet varsa, vasiyet edenin ölümünün kanıtlanması gerekir.</verse>
				<verse number="17">Çünkü vasiyet ancak ölümden sonra geçerli olur. Vasiyet eden yaşadıkça, vasiyetin hiçbir etkinliği yoktur.</verse>
				<verse number="18">Bu nedenle ilk antlaşma bile kan akıtılmadan yürürlüğe girmedi.</verse>
				<verse number="19">Musa, Kutsal Yasa’nın her buyruğunu bütün halka bildirdikten sonra su, al yapağı, mercanköşkotu ile danaların ve tekelerin kanını alıp hem kitabın hem de bütün halkın üzerine serpti.</verse>
				<verse number="20">“Tanrı’nın uymanızı buyurduğu antlaşmanın kanı budur” dedi.</verse>
				<verse number="21">Aynı biçimde çadırın ve tapınmada kullanılan bütün eşyaların üzerine kan serpti.</verse>
				<verse number="22">Nitekim Kutsal Yasa uyarınca hemen her şey kanla temiz kılınır, kan dökülmeden bağışlama olmaz.</verse>
				<verse number="23">Böylelikle aslı göklerde olan örneklerin bu kurbanlarla, ama gökteki asıllarının bunlardan daha iyi kurbanlarla temiz kılınması gerekti.</verse>
				<verse number="24">Çünkü Mesih, asıl kutsal yerin örneği olup insan eliyle yapılan kutsal yere değil, ama şimdi bizim için Tanrı’nın önünde görünmek üzere asıl göğe girdi.</verse>
				<verse number="25">Başkâhin her yıl kendisinin olmayan kanla En Kutsal Yer’e girer; oysa Mesih kendisini tekrar tekrar sunmak için göğe girmedi.</verse>
				<verse number="26">Öyle olsaydı, dünyanın kuruluşundan beri Mesih’in tekrar tekrar acı çekmesi gerekirdi. Oysa Mesih, kendisini bir kez kurban ederek günahı ortadan kaldırmak için çağların sonunda ortaya çıkmıştır.</verse>
				<verse number="27">İnsanın bir kez ölmesi, sonra da yargılanması kaçınılmaz olduğu gibi, Mesih de birçoklarının günahlarını yüklenmek için bir kez kurban edildi. İkinci kez, günah yüklenmek için değil, kurtuluş getirmek için kendisini bekleyenlere görünecektir.</verse>
				<verse number="28">İnsanın bir kez ölmesi, sonra da yargılanması kaçınılmaz olduğu gibi, Mesih de birçoklarının günahlarını yüklenmek için bir kez kurban edildi. İkinci kez, günah yüklenmek için değil, kurtuluş getirmek için kendisini bekleyenlere görünecektir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Kutsal Yasa’da gelecek iyi şeylerin aslı yoktur, sadece gölgesi vardır. Bu nedenle Yasa, her yıl sürekli aynı kurbanları sunarak Tanrı’ya yaklaşanları asla yetkinliğe erdiremez.</verse>
				<verse number="2">Erdirebilseydi, kurban sunmaya son verilmez miydi? Çünkü tapınanlar bir kez günahlarından arındıktan sonra artık günahlılık duygusu kalmazdı.</verse>
				<verse number="3">Ancak o kurbanlar insanlara yıldan yıla günahlarını anımsatıyor.</verse>
				<verse number="4">Çünkü boğalarla tekelerin kanı günahları ortadan kaldıramaz.</verse>
				<verse number="5">Bunun için Mesih dünyaya gelirken şöyle diyor: “Kurban ve sunu istemedin, Ama bana bir beden hazırladın.</verse>
				<verse number="6">Yakmalık sunudan ve günah sunusundan Hoşnut olmadın.</verse>
				<verse number="7">O zaman şöyle dedim: ‘Kutsal Yazı tomarında Benim için yazıldığı gibi, Senin isteğini yapmak üzere, Ey Tanrı, işte geldim.’ ”</verse>
				<verse number="8">Mesih ilkin, “Kurban, sunu, yakmalık sunu, günah sunusu istemedin ve bunlardan hoşnut olmadın” dedi. Oysa bunlar Yasa’nın bir gereği olarak sunulur.</verse>
				<verse number="9">Sonra, “Senin isteğini yapmak üzere işte geldim” dedi. Yani ikinciyi geçerli kılmak için birinciyi ortadan kaldırıyor.</verse>
				<verse number="10">Tanrı’nın bu isteği uyarınca, İsa Mesih’in bedeninin ilk ve son kez sunulmasıyla kutsal kılındık.</verse>
				<verse number="11">Her kâhin her gün ayakta durup görevini yapar ve günahları asla ortadan kaldıramayan aynı kurbanları tekrar tekrar sunar.</verse>
				<verse number="12">Oysa Mesih günahlar için sonsuza dek geçerli tek bir kurban sunduktan sonra Tanrı’nın sağında oturdu.</verse>
				<verse number="13">O zamandan beri düşmanlarının, kendi ayaklarının altına serilmesini bekliyor.</verse>
				<verse number="14">Çünkü kutsal kılınanları tek bir sunuyla sonsuza dek yetkinliğe erdirmiştir.</verse>
				<verse number="15">Kutsal Ruh da bu konuda bize tanıklık ediyor. Önce diyor ki,</verse>
				<verse number="16">“Rab, ‘O günlerden sonra Onlarla yapacağım antlaşma şudur: Yasalarımı yüreklerine koyacağım, Zihinlerine yazacağım’ diyor.”</verse>
				<verse number="17">Sonra şunu ekliyor: “Onların günahlarını ve suçlarını artık anmayacağım.”</verse>
				<verse number="18">Bunların bağışlanması durumunda artık günah için sunuya gerek yoktur.</verse>
				<verse number="19">Bu nedenle, ey kardeşler, İsa’nın kanı sayesinde perdede, yani kendi bedeninde bize açtığı yeni ve diri yoldan kutsal yere girmeye cesaretimiz vardır.</verse>
				<verse number="20">Bu nedenle, ey kardeşler, İsa’nın kanı sayesinde perdede, yani kendi bedeninde bize açtığı yeni ve diri yoldan kutsal yere girmeye cesaretimiz vardır.</verse>
				<verse number="21">Tanrı’nın evinden sorumlu büyük bir kâhinimiz bulunmaktadır.</verse>
				<verse number="22">Öyleyse yüreklerimiz serpmeyle kötü vicdandan arınmış, bedenlerimiz temiz suyla yıkanmış olarak, imanın verdiği tam güvenceyle, yürekten bir içtenlikle Tanrı’ya yaklaşalım.</verse>
				<verse number="23">Açıkça benimsediğimiz umuda sımsıkı tutunalım. Çünkü vaat eden Tanrı güvenilirdir.</verse>
				<verse number="24">Birbirimizi sevgi ve iyi işler için nasıl gayrete getirebileceğimizi düşünelim.</verse>
				<verse number="25">Bazılarının alıştığı gibi, bir araya gelmekten vazgeçmeyelim; o günün yaklaştığını gördükçe birbirimizi daha da çok yüreklendirelim.</verse>
				<verse number="26">Gerçeği öğrenip benimsedikten sonra, bile bile günah işlemeye devam edersek, günahlar için artık kurban kalmaz; geriye sadece yargının dehşetli beklenişi ve düşmanları yiyip bitirecek kızgın ateş kalır.</verse>
				<verse number="27">Gerçeği öğrenip benimsedikten sonra, bile bile günah işlemeye devam edersek, günahlar için artık kurban kalmaz; geriye sadece yargının dehşetli beklenişi ve düşmanları yiyip bitirecek kızgın ateş kalır.</verse>
				<verse number="28">Musa’nın Yasası’nı hiçe sayan, iki ya da üç tanığın sözüyle acımasızca öldürülür.</verse>
				<verse number="29">Eğer bir kimse Tanrı Oğlu’nu ayaklar altına alır, kendisini kutsal kılan antlaşma kanını bayağı sayar ve lütufkâr Ruh’a hakaret ederse, bundan ne kadar daha ağır bir cezaya layık görülecek sanırsınız?</verse>
				<verse number="30">Çünkü, “Öç benimdir, karşılığını ben vereceğim” ve yine, “Rab halkını yargılayacak” diyeni tanıyoruz.</verse>
				<verse number="31">Diri Tanrı’nın eline düşmek korkunç bir şeydir.</verse>
				<verse number="32">Sizlerse aydınlandıktan sonra acılarla dolu büyük bir mücadeleye dayandığınız o ilk günleri anımsayın.</verse>
				<verse number="33">Bazen sitemlere, sıkıntılara uğrayıp seyirlik oldunuz, bazen de aynı durumda olanlarla dayanışma içine girdiniz.</verse>
				<verse number="34">Hem hapistekilerin dertlerine ortak oldunuz, hem de daha iyi ve kalıcı bir malınız olduğunu bilerek mallarınızın yağma edilmesini sevinçle karşıladınız.</verse>
				<verse number="35">Onun için cesaretinizi yitirmeyin; bu cesaretin ödülü büyüktür.</verse>
				<verse number="36">Çünkü Tanrı’nın isteğini yerine getirmek ve vaat edilene kavuşmak için dayanma gücüne ihtiyacınız vardır.</verse>
				<verse number="37">Artık, “Gelecek olan pek yakında gelecek Ve gecikmeyecek.</verse>
				<verse number="38">Doğru adamım, imanla yaşayacaktır. Ama geri çekilirse, ondan hoşnut olmayacağım.”</verse>
				<verse number="39">Bizler geri çekilip mahvolanlardan değiliz; iman edip canlarının kurtuluşuna kavuşanlardanız.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">İman, umut edilenlere güvenmek, görünmeyen şeylerin varlığından emin olmaktır.</verse>
				<verse number="2">Atalarımız bununla Tanrı’nın beğenisini kazandılar.</verse>
				<verse number="3">Evrenin Tanrı’nın buyruğuyla yaratıldığını, böylece görülenlerin görünmeyenlerden oluştuğunu iman sayesinde anlıyoruz.</verse>
				<verse number="4">Habil’in Tanrı’ya Kayin’den daha iyi bir kurban sunması iman sayesinde oldu. İmanı sayesinde doğru biri olarak Tanrı’nın beğenisini kazandı. Çünkü Tanrı onun sunduğu adakları kabul etti. Nitekim Habil ölmüş olduğu halde, iman sayesinde hâlâ konuşmaktadır.</verse>
				<verse number="5">İman sayesinde Hanok ölümü tatmamak üzere yukarı alındı. Kimse onu bulamadı, çünkü Tanrı onu yukarı almıştı. Yukarı alınmadan önce Tanrı’yı hoşnut eden biri olduğuna tanıklık edildi.</verse>
				<verse number="6">İman olmadan Tanrı’yı hoşnut etmek olanaksızdır. Tanrı’ya yaklaşan, O’nun var olduğuna ve kendisini arayanları ödüllendireceğine iman etmelidir.</verse>
				<verse number="7">İman sayesinde Nuh, henüz olmamış olaylarla ilgili olarak Tanrı tarafından uyarılınca, Tanrı korkusuyla ev halkının kurtuluşu için bir gemi yaptı. Bununla dünyayı yargıladı ve imana dayanan doğruluğun mirasçısı oldu.</verse>
				<verse number="8">İman sayesinde İbrahim miras alacağı yere gitmesi için çağrılınca, Tanrı’nın sözünü dinledi ve nereye gideceğini bilmeden yola çıktı.</verse>
				<verse number="9">İman sayesinde bir yabancı olarak vaat edilen ülkeye yerleşti. Aynı vaadin ortak mirasçıları olan İshak ve Yakup’la birlikte çadırlarda yaşadı.</verse>
				<verse number="10">Çünkü mimarı ve kurucusu Tanrı olan temelli kenti bekliyordu.</verse>
				<verse number="11">İbrahim, yaşı geçmiş ve karısı Sara kısır olduğu halde, imanı sayesinde vaat edeni güvenilir saydığından çocuk sahibi olmak için güç buldu.</verse>
				<verse number="12">Böylece tek bir adamdan, üstelik ölüden farksız birinden gökteki yıldızlar, deniz kıyısındaki kum kadar sayısız torun meydana geldi.</verse>
				<verse number="13">Bu kişilerin hepsi imanlı olarak öldüler. Vaat edilenlere kavuşamadılarsa da bunları uzaktan görüp selamladılar, yeryüzünde yabancı ve konuk olduklarını açıkça kabul ettiler.</verse>
				<verse number="14">Böyle konuşanlar bir vatan aradıklarını gösteriyorlar.</verse>
				<verse number="15">Ayrıldıkları ülkeyi düşünselerdi, geri dönmeye fırsatları olurdu.</verse>
				<verse number="16">Ama onlar daha iyisini, yani göksel olanı arzu ediyorlardı. Bunun içindir ki, Tanrı onların Tanrısı olarak anılmaktan utanmıyor. Çünkü onlara bir kent hazırladı.</verse>
				<verse number="17">İbrahim sınandığı zaman imanla İshak’ı kurban olarak sundu. Vaatleri almış olan İbrahim biricik oğlunu kurban etmek üzereydi.</verse>
				<verse number="18">Oysa Tanrı ona, “Senin soyun İshak’la sürecek” demişti.</verse>
				<verse number="19">İbrahim Tanrı’nın ölüleri bile diriltebileceğini düşündü; nitekim İshak’ı simgesel şekilde ölümden geri aldı.</verse>
				<verse number="20">İman sayesinde İshak gelecek olaylarla ilgili olarak Yakup’la Esav’ı kutsadı.</verse>
				<verse number="21">Yakup ölürken iman sayesinde Yusuf’un iki oğlunu da kutsadı, değneğinin ucuna yaslanarak Tanrı’ya tapındı.</verse>
				<verse number="22">Yusuf ölürken iman sayesinde İsrailoğulları’nın Mısır’dan çıkacağını anımsattı ve kemiklerine ilişkin buyruk verdi.</verse>
				<verse number="23">Musa doğduğunda annesiyle babası onu imanla üç ay gizlediler. Çünkü çocuğun güzel olduğunu gördüler ve kralın fermanından korkmadılar.</verse>
				<verse number="24">Musa büyüyünce iman sayesinde firavunun kızının oğlu olarak tanınmayı reddetti.</verse>
				<verse number="25">Bir süre için günahın sefasını sürmektense, Tanrı’nın halkıyla birlikte baskı görmeyi yeğledi.</verse>
				<verse number="26">Mesih uğruna aşağılanmayı Mısır hazinelerinden daha büyük zenginlik saydı. Çünkü alacağı ödülü düşünüyordu.</verse>
				<verse number="27">Kralın öfkesinden korkmadan imanla Mısır’dan ayrıldı. Görünmez Olan’ı görür gibi dayandı.</verse>
				<verse number="28">İlk doğanları öldüren melek İsrailliler’e dokunmasın diye Musa imanla, Fısıh kurbanının kesilmesini ve kanının kapılara sürülmesini sağladı.</verse>
				<verse number="29">İman sayesinde İsrailliler karadan geçer gibi Kamış Denizi’nden geçtiler. Mısırlılar bunu deneyince boğuldular.</verse>
				<verse number="30">İsrailliler yedi gün boyunca Eriha surları çevresinde dolandılar; sonunda imanları sayesinde surlar yıkıldı.</verse>
				<verse number="31">Fahişe Rahav casusları dostça karşıladığı için imanı sayesinde söz dinlemeyenlerle birlikte öldürülmedi.</verse>
				<verse number="32">Daha ne diyeyim? Gidyon, Barak, Şimşon, Yiftah, Davut, Samuel ve peygamberlerle ilgili olanları anlatsam, zaman yetmeyecek.</verse>
				<verse number="33">Bunlar iman sayesinde ülkeler ele geçirdiler, adaleti sağladılar, vaat edilenlere kavuştular, aslanların ağzını kapadılar.</verse>
				<verse number="34">Kızgın ateşi söndürdüler, kılıcın ağzından kaçıp kurtuldular. Güçsüzlükte kuvvet buldular, savaşta güçlendiler, yabancı orduları bozguna uğrattılar.</verse>
				<verse number="35">Kadınlar dirilen ölülerini geri aldılar. Başkalarıysa salıverilmeyi reddederek dirilip daha iyi bir yaşama kavuşma umuduyla işkencelere katlandılar.</verse>
				<verse number="36">Daha başkaları alaya alınıp kamçılandı, hatta zincire vurulup hapsedildi.</verse>
				<verse number="37">Taşlandılar, testereyle biçildiler, kılıçtan geçirilip öldürüldüler. Koyun postu, keçi derisi içinde dolaştılar, yoksulluk çektiler, sıkıntılara uğradılar, baskı gördüler.</verse>
				<verse number="38">Dünya onlara layık değildi. Çöllerde, dağlarda, mağaralarda, yeraltı oyuklarında dolanıp durdular.</verse>
				<verse number="39">İmanları sayesinde bunların hepsi Tanrı’nın beğenisini kazandıkları halde, hiçbiri vaat edilene kavuşmadı.</verse>
				<verse number="40">Bizden ayrı olarak yetkinliğe ermesinler diye, Tanrı bizim için daha iyi bir şey hazırlamıştı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">İşte çevremizi bu denli büyük bir tanıklar bulutu sardığına göre, biz de her yükü ve bizi kolayca kuşatan günahı üzerimizden sıyırıp atalım ve önümüze konan yarışı sabırla koşalım.</verse>
				<verse number="2">Gözümüzü imanımızın öncüsü ve tamamlayıcısı İsa’ya dikelim. O kendisini bekleyen sevinç uğruna utancı hiçe sayıp çarmıhta ölüme katlandı ve şimdi Tanrı’nın tahtının sağında oturuyor.</verse>
				<verse number="3">Yorulup cesaretinizi yitirmemek için, günahkârların bunca karşı koymasına katlanmış Olan’ı düşünün.</verse>
				<verse number="4">Günaha karşı verdiğiniz mücadelede henüz kanınızı akıtacak kadar direnmiş değilsiniz.</verse>
				<verse number="5">Size oğullar diye seslenen şu öğüdü de unuttunuz: “Oğlum, Rab’bin terbiye edişini hafife alma, Rab seni azarlayınca cesaretini yitirme.</verse>
				<verse number="6">Çünkü Rab sevdiğini terbiye eder, Oğulluğa kabul ettiği herkesi cezalandırır.”</verse>
				<verse number="7">Terbiye edilmek uğruna acılara katlanmalısınız. Tanrı size oğullarına davranır gibi davranıyor. Hangi oğul babası tarafından terbiye edilmez?</verse>
				<verse number="8">Herkesin gördüğü terbiyeden yoksunsanız, oğullar değil, yasadışı evlatlarsınız.</verse>
				<verse number="9">Kaldı ki, bizi terbiye eden dünyasal babalarımız vardı ve onlara saygı duyardık. Öyleyse Ruhlar Babası’na bağımlı olup yaşamamız çok daha önemli değil mi?</verse>
				<verse number="10">Babalarımız bizi kısa bir süre için, uygun gördükleri gibi terbiye ettiler. Ama Tanrı, kutsallığına ortak olalım diye bizi kendi yararımıza terbiye ediyor.</verse>
				<verse number="11">Terbiye edilmek başlangıçta hiç tatlı gelmez, acı gelir. Ne var ki, böyle eğitilenler için bu sonradan esenlik veren doğruluğu üretir.</verse>
				<verse number="12">Bunun için sarkık ellerinizi kaldırın, bükük dizlerinizi doğrultun, ayaklarınız için düz yollar yapın. Öyle ki, kötürüm olan parça eklemden çıkmasın, tersine şifa bulsun.</verse>
				<verse number="13">Bunun için sarkık ellerinizi kaldırın, bükük dizlerinizi doğrultun, ayaklarınız için düz yollar yapın. Öyle ki, kötürüm olan parça eklemden çıkmasın, tersine şifa bulsun.</verse>
				<verse number="14">Herkesle barış içinde yaşamaya, kutsal olmaya gayret edin. Kutsallığa sahip olmadan kimse Rab’bi göremeyecek.</verse>
				<verse number="15">Dikkat edin, kimse Tanrı’nın lütfundan yoksun kalmasın. İçinizde sizi rahatsız edecek ve birçoklarını zehirleyecek acı bir kök filizlenmesin.</verse>
				<verse number="16">Kimse fuhuş yapmasın ya da ilk oğulluk hakkını bir yemeğe karşılık satan Esav gibi kutsal değerlere saygısızlık etmesin.</verse>
				<verse number="17">Biliyorsunuz, Esav daha sonra kutsanma hakkını miras almak istediyse de geri çevrildi. Kutsanmak için gözyaşı döküp yalvarmasına karşın, vermiş olduğu kararın sonucunu değiştiremedi.</verse>
				<verse number="18">Sizler dokunulabilen, alev alev yanan dağa, karanlığa, koyu karanlık ve kasırgaya, gürleyen çağrı borusuna, tanrısal sözleri ileten sese yaklaşmış değilsiniz. O sesi işitenler, kendilerine bir sözcük daha söylenmesin diye yalvardılar.</verse>
				<verse number="19">Sizler dokunulabilen, alev alev yanan dağa, karanlığa, koyu karanlık ve kasırgaya, gürleyen çağrı borusuna, tanrısal sözleri ileten sese yaklaşmış değilsiniz. O sesi işitenler, kendilerine bir sözcük daha söylenmesin diye yalvardılar.</verse>
				<verse number="20">“Dağa bir hayvan bile dokunsa taşlanacak” buyruğuna dayanamadılar.</verse>
				<verse number="21">Görünüm öyle korkunçtu ki, Musa, “Çok korkuyorum, titriyorum” dedi.</verse>
				<verse number="22">Oysa sizler Siyon Dağı’na, yaşayan Tanrı’nın kenti olan göksel Yeruşalim’e, bir bayram şenliği içindeki on binlerce meleğe, adları göklerde yazılmış ilk doğanların topluluğuna yaklaştınız. Herkesin yargıcı olan Tanrı’ya, yetkinliğe erdirilmiş doğru kişilerin ruhlarına, yeni antlaşmanın aracısı olan İsa’ya ve Habil’in kanından daha üstün bir anlam taşıyan serpmelik kana yaklaştınız.</verse>
				<verse number="23">Oysa sizler Siyon Dağı’na, yaşayan Tanrı’nın kenti olan göksel Yeruşalim’e, bir bayram şenliği içindeki on binlerce meleğe, adları göklerde yazılmış ilk doğanların topluluğuna yaklaştınız. Herkesin yargıcı olan Tanrı’ya, yetkinliğe erdirilmiş doğru kişilerin ruhlarına, yeni antlaşmanın aracısı olan İsa’ya ve Habil’in kanından daha üstün bir anlam taşıyan serpmelik kana yaklaştınız.</verse>
				<verse number="24">Oysa sizler Siyon Dağı’na, yaşayan Tanrı’nın kenti olan göksel Yeruşalim’e, bir bayram şenliği içindeki on binlerce meleğe, adları göklerde yazılmış ilk doğanların topluluğuna yaklaştınız. Herkesin yargıcı olan Tanrı’ya, yetkinliğe erdirilmiş doğru kişilerin ruhlarına, yeni antlaşmanın aracısı olan İsa’ya ve Habil’in kanından daha üstün bir anlam taşıyan serpmelik kana yaklaştınız.</verse>
				<verse number="25">Bunları söyleyeni reddetmemeye dikkat edin. Çünkü yeryüzünde kendilerini uyaranı reddedenler kurtulamadılarsa, göklerden bizi uyarandan yüz çevirirsek, bizim de kurtulamayacağımız çok daha kesindir.</verse>
				<verse number="26">O zaman O’nun sesi yeri sarsmıştı. Ama şimdi, “Bir kez daha yalnız yeri değil, göğü de sarsacağım” diye söz vermiştir.</verse>
				<verse number="27">“Bir kez daha” sözü, sarsılanların, yani yaratılmış olan şeylerin ortadan kaldırılacağını, böylelikle sarsılmayanların kalacağını anlatıyor.</verse>
				<verse number="28">Böylece sarsılmaz bir egemenliğe kavuştuğumuz için minnettar olalım. Öyle ki, Tanrı’yı hoşnut edecek biçimde saygı ve korkuyla tapınalım.</verse>
				<verse number="29">Çünkü Tanrımız yakıp yok eden bir ateştir.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Kardeş sevgisi sürekli olsun.</verse>
				<verse number="2">Konuksever olmaktan geri kalmayın. Çünkü bu sayede bazıları bilmeden melekleri konuk ettiler.</verse>
				<verse number="3">Hapiste olanları, onlarla birlikte hapsedilmiş gibi anımsayın. Sizin de bir bedeniniz olduğunu düşünerek baskı görenleri hatırlayın.</verse>
				<verse number="4">Herkes evliliğe saygı göstersin. Evlilik yatağı günahla lekelenmesin. Çünkü Tanrı fuhuş yapanları, zina edenleri yargılayacak.</verse>
				<verse number="5">Yaşayışınız para sevgisinden uzak olsun. Sahip olduklarınızla yetinin. Çünkü Tanrı şöyle dedi: “Seni asla terk etmeyeceğim, Seni asla yüzüstü bırakmayacağım.”</verse>
				<verse number="6">Böylece cesaretle diyoruz ki, “Rab benim yardımcımdır, korkmam; İnsan bana ne yapabilir?”</verse>
				<verse number="7">Tanrı’nın sözünü size iletmiş olan önderlerinizi anımsayın. Yaşayışlarının sonucuna bakarak onların imanını örnek alın.</verse>
				<verse number="8">İsa Mesih dün, bugün ve sonsuza dek aynıdır.</verse>
				<verse number="9">Çeşitli garip öğretilerin etkisine kapılıp sürüklenmeyin. Yüreğin yiyeceklerle değil, Tanrı lütfuyla güçlenmesi iyidir. Yiyeceklere güvenenler hiçbir yarar görmediler.</verse>
				<verse number="10">Bir sunağımız var ki, tapınma çadırında hizmet edenlerin ondan yemeye hakları yoktur.</verse>
				<verse number="11">Başkâhin günah sunusu olarak hayvanların kanını kutsal yere taşır, ama bu hayvanların cesetleri ordugahın dışında yakılır.</verse>
				<verse number="12">Bunun gibi, İsa da kendi kanıyla halkı kutsal kılmak için kent kapısının dışında acı çekti.</verse>
				<verse number="13">Öyleyse biz de O’nun uğradığı aşağılanmaya katlanarak ordugahtan dışarıya çıkıp yanına gidelim.</verse>
				<verse number="14">Çünkü burada kalıcı bir kentimiz yoktur, biz gelecekteki kenti özlüyoruz.</verse>
				<verse number="15">Bu nedenle, İsa aracılığıyla Tanrı’ya sürekli övgü kurbanları, yani O’nun adını açıkça anan dudakların meyvesini sunalım.</verse>
				<verse number="16">İyilik yapmayı, sizde olanı başkalarıyla paylaşmayı unutmayın. Çünkü Tanrı bu tür kurbanlardan hoşnut olur.</verse>
				<verse number="17">Önderlerinizin sözünü dinleyin, onlara bağlı kalın. Çünkü onlar canlarınız için hesap verecek kişiler olarak sizi kollarlar. Onların sözünü dinleyin ki, görevlerini inleyerek değil –bunun size yararı olmaz– sevinçle yapsınlar.</verse>
				<verse number="18">Bizim için dua edin. Vicdanımızı temiz tuttuğumuza, her bakımdan olumlu bir yaşam sürmek istediğimize eminiz.</verse>
				<verse number="19">Yanınıza tez zamanda dönebilmem için dua etmenizi özellikle rica ediyorum.</verse>
				<verse number="20">Esenlik veren Tanrı, koyunların büyük Çobanı’nı, Rabbimiz İsa’yı sonsuza dek sürecek antlaşmanın kanıyla ölümden diriltti.</verse>
				<verse number="21">Tanrı, isteğini yerine getirebilmeniz için sizi her iyilikle donatsın; kendisini hoşnut eden şeyi İsa Mesih aracılığıyla bizlerde gerçekleştirsin. Mesih’e sonsuzlara dek yücelik olsun! Amin.</verse>
				<verse number="22">Kardeşler, size rica ediyorum, öğütlerimi hoş görün. Zaten size kısaca yazdım.</verse>
				<verse number="23">Kardeşimiz Timoteos’un salıverildiğini bilmenizi istiyorum. Yakında yanıma gelirse, onunla birlikte sizi görmeye geleceğim.</verse>
				<verse number="24">Önderlerinizin hepsine ve bütün kutsallara selam söyleyin. İtalya’dan olanlar size selam ederler.</verse>
				<verse number="25">Tanrı’nın lütfu hepinizle birlikte olsun! Amin.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="59">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Tanrı’nın ve Rab İsa Mesih’in kulu ben Yakup, dağılmış olan on iki oymağa selam ederim.</verse>
				<verse number="2">Kardeşlerim, çeşitli denemelerle yüz yüze geldiğinizde bunu büyük sevinçle karşılayın.</verse>
				<verse number="3">Çünkü bilirsiniz ki, imanınızın sınanması dayanma gücünü yaratır.</verse>
				<verse number="4">Dayanma gücü de, hiçbir eksiği olmayan, olgun, yetkin kişiler olmanız için tam bir etkinliğe erişsin.</verse>
				<verse number="5">İçinizden birinin bilgelikte eksiği varsa, herkese cömertçe, azarlamadan veren Tanrı’dan istesin; kendisine verilecektir.</verse>
				<verse number="6">Yalnız hiç kuşku duymadan, imanla istesin. Çünkü kuşku duyan kişi rüzgarın sürükleyip savurduğu deniz dalgasına benzer.</verse>
				<verse number="7">Her bakımdan değişken, kararsız olan kişi Rab’den bir şey alacağını ummasın.</verse>
				<verse number="8">Her bakımdan değişken, kararsız olan kişi Rab’den bir şey alacağını ummasın.</verse>
				<verse number="9">Düşkün olan kardeş kendi yüksekliğiyle, zengin olansa kendi düşkünlüğüyle övünsün. Çünkü zengin kişi kır çiçeği gibi solup gidecek.</verse>
				<verse number="10">Düşkün olan kardeş kendi yüksekliğiyle, zengin olansa kendi düşkünlüğüyle övünsün. Çünkü zengin kişi kır çiçeği gibi solup gidecek.</verse>
				<verse number="11">Güneş yakıcı sıcağıyla doğar ve otu kurutur. Otun çiçeği düşer, görünüşünün güzelliği yok olur. Zengin de bunun gibi kendi uğraşları içinde kaybolup gidecektir.</verse>
				<verse number="12">Ne mutlu denemeye dayanan kişiye! Denemeden başarıyla çıktığı zaman Rab’bin kendisini sevenlere vaat ettiği yaşam tacını alacaktır.</verse>
				<verse number="13">Ayartılan kişi, “Tanrı beni ayartıyor” demesin. Çünkü Tanrı kötülükle ayartılamadığı gibi kendisi de kimseyi ayartmaz.</verse>
				<verse number="14">Herkes kendi arzularıyla sürüklenip aldanarak ayartılır.</verse>
				<verse number="15">Sonra arzu gebe kalır ve günah doğurur. Günah olgunlaşınca da ölüm getirir.</verse>
				<verse number="16">Sevgili kardeşlerim, aldanmayın!</verse>
				<verse number="17">Her nimet, her mükemmel armağan yukarıdan, kendisinde değişkenlik ya da döneklik gölgesi olmayan Işıklar Babası’ndan gelir.</verse>
				<verse number="18">O, yarattıklarının bir anlamda ilk meyveleri olmamız için bizleri kendi isteği uyarınca, gerçeğin bildirisiyle yaşama kavuşturdu.</verse>
				<verse number="19">Sevgili kardeşlerim, şunu aklınızda tutun: Herkes dinlemekte çabuk, konuşmakta yavaş, öfkelenmekte de yavaş olsun.</verse>
				<verse number="20">Çünkü insanın öfkesi Tanrı’nın istediği doğruluğu sağlamaz.</verse>
				<verse number="21">Bunun için, her türlü pisliği ve her tarafa yayılmış olan kötülüğü üstünüzden sıyırıp atarak, içinize ekilmiş, canlarınızı kurtaracak güçte olan sözü alçakgönüllülükle kabul edin.</verse>
				<verse number="22">Tanrı sözünü yalnız duymakla kalmayın, sözün uygulayıcıları da olun. Yoksa kendinizi aldatmış olursunuz.</verse>
				<verse number="23">Çünkü sözün dinleyicisi olup da uygulayıcısı olmayan kişi, aynada kendi doğal yüzüne bakan kişiye benzer.</verse>
				<verse number="24">Kendini görür, sonra gider ve nasıl bir kişi olduğunu hemen unutur.</verse>
				<verse number="25">Oysa mükemmel yasaya, özgürlük yasasına yakından bakıp ona bağlı kalan, unutkan dinleyici değil de etkin uygulayıcı olan kişi, yaptıklarıyla mutlu olacaktır.</verse>
				<verse number="26">Dindar olduğunu sanıp da dilini dizginlemeyen kişi kendini aldatır. Böylesinin dindarlığı boştur.</verse>
				<verse number="27">Baba Tanrı’nın gözünde temiz ve kusursuz dindarlık, kişinin sıkıntı çeken öksüzler ve dullarla ilgilenmesi ve kendini dünyanın lekelemesinden korumasıdır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Kardeşlerim, yüce Rabbimiz İsa Mesih’e iman edenler olarak insanlar arasında ayrım yapmayın.</verse>
				<verse number="2">Toplandığınız yere altın yüzüklü, şık giyimli bir adamla kirli giysiler içinde yoksul bir adam geldiğinde, şık giyimliye ilgiyle, “Sen şuraya, iyi yere otur”, yoksula da, “Sen orada dur” ya da “Ayaklarımın dibine otur” derseniz, aranızda ayrım yapmış, kötü düşünceli yargıçlar gibi davranmış olmuyor musunuz?</verse>
				<verse number="3">Toplandığınız yere altın yüzüklü, şık giyimli bir adamla kirli giysiler içinde yoksul bir adam geldiğinde, şık giyimliye ilgiyle, “Sen şuraya, iyi yere otur”, yoksula da, “Sen orada dur” ya da “Ayaklarımın dibine otur” derseniz, aranızda ayrım yapmış, kötü düşünceli yargıçlar gibi davranmış olmuyor musunuz?</verse>
				<verse number="4">Toplandığınız yere altın yüzüklü, şık giyimli bir adamla kirli giysiler içinde yoksul bir adam geldiğinde, şık giyimliye ilgiyle, “Sen şuraya, iyi yere otur”, yoksula da, “Sen orada dur” ya da “Ayaklarımın dibine otur” derseniz, aranızda ayrım yapmış, kötü düşünceli yargıçlar gibi davranmış olmuyor musunuz?</verse>
				<verse number="5">Dinleyin, sevgili kardeşlerim: Tanrı, bu dünyada yoksul olanları imanda zenginleşmek ve kendisini sevenlere vaat ettiği egemenliğin mirasçıları olmak üzere seçmedi mi?</verse>
				<verse number="6">Ama siz yoksulun onurunu kırdınız. Sizi sömüren zenginler değil mi? Sizi mahkemelere sürükleyen onlar değil mi?</verse>
				<verse number="7">Ait olduğunuz Kişi’nin yüce adına küfreden onlar değil mi?</verse>
				<verse number="8">“Komşunu kendin gibi seveceksin” diyen Kutsal Yazı’ya uyarak Kralımız Tanrı’nın Yasası’nı gerçekten yerine getiriyorsanız, iyi ediyorsunuz.</verse>
				<verse number="9">Ama insanlar arasında ayrım yaparsanız, günah işlemiş olursunuz; Yasa tarafından, Yasa’yı çiğnemekten suçlu bulunursunuz.</verse>
				<verse number="10">Çünkü Yasa’nın her dediğini yerine getirse de tek konuda ondan sapan kişi bütün Yasa’ya karşı suçlu olur.</verse>
				<verse number="11">Nitekim “Zina etmeyeceksin” diyen, aynı zamanda “Adam öldürmeyeceksin” demiştir. Zina etmez, ama adam öldürürsen, Yasa’yı yine de çiğnemiş olursun.</verse>
				<verse number="12">Özgürlük Yasası’yla yargılanacak olanlar gibi konuşup davranın.</verse>
				<verse number="13">Çünkü yargı merhamet göstermeyene karşı merhametsizdir. Merhamet yargıya galip gelir.</verse>
				<verse number="14">Kardeşlerim, bir kimse iyi eylemleri yokken imanı olduğunu söylerse, bu neye yarar? Böylesi bir iman onu kurtarabilir mi?</verse>
				<verse number="15">Bir erkek ya da kız kardeş çıplak ve günlük yiyecekten yoksunken, içinizden biri ona, “Esenlikle git, ısınmanı, doymanı dilerim” der, ama bedenin gereksindiklerini vermezse, bu neye yarar?</verse>
				<verse number="16">Bir erkek ya da kız kardeş çıplak ve günlük yiyecekten yoksunken, içinizden biri ona, “Esenlikle git, ısınmanı, doymanı dilerim” der, ama bedenin gereksindiklerini vermezse, bu neye yarar?</verse>
				<verse number="17">Bunun gibi, tek başına eylemsiz iman da ölüdür.</verse>
				<verse number="18">Ama biri şöyle diyebilir: “Senin imanın var, benimse eylemlerim.” Eylemlerin olmadan sen bana imanını göster, ben de sana imanımı eylemlerimle göstereyim.</verse>
				<verse number="19">Sen Tanrı’nın bir olduğuna inanıyorsun, iyi ediyorsun. Cinler bile buna inanıyor ve titriyorlar!</verse>
				<verse number="20">Ey akılsız adam, eylem olmadan imanın yararsız olduğuna kanıt mı istiyorsun?</verse>
				<verse number="21">Atamız İbrahim, oğlu İshak’ı sunağın üzerinde Tanrı’ya adama eylemiyle aklanmadı mı?</verse>
				<verse number="22">Görüyorsun, onun imanı eylemleriyle birlikte etkindi; imanı eylemleriyle tamamlandı.</verse>
				<verse number="23">Böylelikle, “İbrahim Tanrı’ya iman etti, böylece aklanmış sayıldı ” diyen Kutsal Yazı yerine gelmiş oldu. İbrahim’e de Tanrı’nın dostu dendi.</verse>
				<verse number="24">Görüyorsunuz, insan yalnız imanla değil, eylemle de aklanır.</verse>
				<verse number="25">Aynı biçimde, ulakları konuk edip değişik bir yoldan geri gönderen fahişe Rahav da bu eylemiyle aklanmadı mı?</verse>
				<verse number="26">Ruhsuz beden nasıl ölüyse, eylemsiz iman da ölüdür.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Kardeşlerim, biz öğretmenlerin daha titiz bir yargılamadan geçeceğini biliyorsunuz; bu nedenle çoğunuz öğretmen olmayın.</verse>
				<verse number="2">Çünkü hepimiz çok hata yaparız. Sözleriyle hata yapmayan kimse, bütün bedenini de dizginleyebilen yetkin bir kişidir.</verse>
				<verse number="3">Bize boyun eğmeleri için atların ağzına gem vururuz, böylece bütün bedenlerini yönlendiririz.</verse>
				<verse number="4">Düşünün, gemiler de o kadar büyük olduğu, güçlü rüzgarlar tarafından sürüklendiği halde, dümencinin gönlü nereye isterse küçücük bir dümenle o yöne çevrilirler.</verse>
				<verse number="5">Bunun gibi, dil de bedenin küçük bir üyesidir, ama büyük işlerle övünür. Düşünün, küçücük bir kıvılcım koca bir ormanı tutuşturabilir.</verse>
				<verse number="6">Dil de bir ateş, bedenimizin üyeleri arasında bir kötülük dünyasıdır. Bütün varlığımızı kirletir. Cehennemden alevlenmiş olarak yaşamımızın gidişini alevlendirir.</verse>
				<verse number="7">İnsan soyu, her tür yabanıl hayvanı, kuşu, sürüngeni ve deniz yaratığını evcilleştirmiş ve evcilleştirmektedir.</verse>
				<verse number="8">Ama dili hiçbir insan evcilleştiremez. Dil öldürücü zehirle dolu, dinmeyen bir kötülüktür.</verse>
				<verse number="9">Dilimizle Rab’bi, Baba’yı överiz. Yine dilimizle Tanrı’ya benzer yaratılmış insana söveriz.</verse>
				<verse number="10">Övgü ve sövgü aynı ağızdan çıkar. Kardeşlerim, bu böyle olmamalı.</verse>
				<verse number="11">Bir pınar aynı gözden tatlı ve acı su akıtır mı?</verse>
				<verse number="12">Kardeşlerim, incir ağacı zeytin ya da asma incir verebilir mi? Bunun gibi, tuzlu su kaynağı tatlı su veremez.</verse>
				<verse number="13">Aranızda bilge ve anlayışlı olan kim? Olumlu yaşayışıyla, bilgelikten doğan alçakgönüllülükle iyi eylemlerini göstersin.</verse>
				<verse number="14">Ama yüreğinizde kin, kıskançlık, bencillik varsa övünmeyin, gerçeği yadsımayın.</verse>
				<verse number="15">Böylesi “bilgelik” gökten inen değil, dünyadan, insan doğasından, cinlerden gelen bilgeliktir.</verse>
				<verse number="16">Çünkü nerede kıskançlık, bencillik varsa, orada karışıklık ve her tür kötülük vardır.</verse>
				<verse number="17">Ama gökten inen bilgelik her şeyden önce paktır, sonra barışçıldır, yumuşaktır, uysaldır. Merhamet ve iyi meyvelerle doludur. Kayırıcılığı, ikiyüzlülüğü yoktur.</verse>
				<verse number="18">Barış içinde eken barış yapıcıları doğruluk ürününü biçerler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Aranızdaki kavgaların, çekişmelerin kaynağı nedir? Bedeninizin üyelerinde savaşan tutkularınız değil mi?</verse>
				<verse number="2">Bir şey arzu ediyor, elde edemeyince adam öldürüyorsunuz. Kıskanıyorsunuz, isteğinize erişemeyince çekişip kavga ediyorsunuz. Elde edemiyorsunuz, çünkü Tanrı’dan dilemiyorsunuz.</verse>
				<verse number="3">Dilediğiniz zaman da dileğinize kavuşamıyorsunuz. Çünkü kötü amaçla, tutkularınız uğruna kullanmak için diliyorsunuz.</verse>
				<verse number="4">Ey vefasızlar, dünyayla dostluğun Tanrı’ya düşmanlık olduğunu bilmiyor musunuz? Dünyayla dost olmak isteyen, kendini Tanrı’ya düşman eder.</verse>
				<verse number="5">Sizce Kutsal Yazı boş yere mi şöyle diyor: “Tanrı içimize koyduğu ruhu kıskançlık derecesinde özler.”</verse>
				<verse number="6">Yine de bize daha çok lütfeder. Bu nedenle Yazı şöyle diyor: “Tanrı kibirlilere karşıdır, Ama alçakgönüllülere lütfeder.”</verse>
				<verse number="7">Bunun için Tanrı’ya bağımlı olun. İblis’e karşı direnin, sizden kaçacaktır.</verse>
				<verse number="8">Tanrı’ya yaklaşın, O da size yaklaşacaktır. Ey günahkârlar, ellerinizi günahtan temizleyin. Ey kararsızlar, yüreklerinizi paklayın.</verse>
				<verse number="9">Kederlenin, yas tutup ağlayın. Gülüşünüz yasa, sevinciniz üzüntüye dönüşsün.</verse>
				<verse number="10">Rab’bin önünde kendinizi alçaltın, sizi yüceltecektir.</verse>
				<verse number="11">Kardeşlerim, birbirinizi yermeyin. Kardeşini yeren ya da yargılayan kişi, Yasa’yı yermiş ve yargılamış olur. Yasa’yı yargılarsan, Yasa’nın uygulayıcısı değil, yargılayıcısı olursun.</verse>
				<verse number="12">Oysa tek Yasa koyucu, tek Yargıç vardır; kurtarmaya da mahvetmeye de gücü yeten O’dur. Ya komşusunu yargılayan sen, kim oluyorsun?</verse>
				<verse number="13">Dinleyin şimdi, “Bugün ya da yarın filan kente gideceğiz, orada bir yıl kalıp ticaret yapacak, para kazanacağız” diyen sizler, yarın ne olacağını bilmiyorsunuz. Yaşamınız nedir ki? Kısa süre görünen, sonra yitip giden buğu gibisiniz.</verse>
				<verse number="14">Dinleyin şimdi, “Bugün ya da yarın filan kente gideceğiz, orada bir yıl kalıp ticaret yapacak, para kazanacağız” diyen sizler, yarın ne olacağını bilmiyorsunuz. Yaşamınız nedir ki? Kısa süre görünen, sonra yitip giden buğu gibisiniz.</verse>
				<verse number="15">Bunun yerine, “Rab dilerse yaşayacak, şunu şunu yapacağız” demelisiniz.</verse>
				<verse number="16">Ne var ki, şimdi küstahlıklarınızla övünüyorsunuz. Bu tür övünmelerin hepsi kötüdür.</verse>
				<verse number="17">Bu nedenle, yapılması gereken iyi şeyi bilip de yapmayan, günah işlemiş olur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Dinleyin şimdi ey zenginler, başınıza gelecek felaketlerden ötürü feryat edip ağlayın.</verse>
				<verse number="2">Servetiniz çürümüş, giysinizi güve yemiştir.</verse>
				<verse number="3">Altınlarınız, gümüşleriniz pas tutmuştur. Onların pası size karşı tanıklık edecek, etinizi ateş gibi yiyecek. Bu son çağda servetinize servet kattınız.</verse>
				<verse number="4">İşte, ekinlerinizi biçen işçilerin haksızca alıkoyduğunuz ücretleri size karşı haykırıyor. Orakçıların feryadı Her Şeye Egemen Rab’bin kulağına erişti.</verse>
				<verse number="5">Yeryüzünde zevk ve bolluk içinde yaşadınız. Boğazlanacağınız gün için kendinizi besiye çektiniz.</verse>
				<verse number="6">Size karşı koymayan doğru kişiyi yargılayıp öldürdünüz.</verse>
				<verse number="7">Öyleyse kardeşler, Rab’bin gelişine dek sabredin. Bakın, çiftçi ilk ve son yağmurları alıncaya dek toprağın değerli ürününü nasıl sabırla bekliyor!</verse>
				<verse number="8">Siz de sabredin. Yüreklerinizi güçlendirin. Çünkü Rab’bin gelişi yakındır.</verse>
				<verse number="9">Kardeşler, yargılanmamak için birbirinize karşı homurdanmayın. İşte, Yargıç kapının önünde duruyor.</verse>
				<verse number="10">Kardeşler, Rab’bin adıyla konuşmuş olan peygamberleri sıkıntılarda sabır örneği olarak alın.</verse>
				<verse number="11">Sıkıntıya dayanmış olanları mutlu sayarız. Eyüp’ün nasıl dayandığını duydunuz. Rab’bin en sonunda onun için neler yaptığını bilirsiniz. Rab çok şefkatli ve merhametlidir.</verse>
				<verse number="12">Kardeşlerim, öncelikle şunu söyleyeyim: Ne gök üzerine, ne yer üzerine, ne de başka bir şey üzerine ant için. “Evet” iniz evet, “hayır” ınız hayır olsun ki, yargıya uğramayasınız.</verse>
				<verse number="13">İçinizden biri sıkıntıda mı, dua etsin. Sevinçli mi, ilahi söylesin.</verse>
				<verse number="14">İçinizden biri hasta mı, kilisenin ihtiyarlarını çağırtsın; Rab’bin adıyla üzerine yağ sürüp onun için dua etsinler.</verse>
				<verse number="15">İmanla edilen dua hastayı iyileştirecek ve Rab onu ayağa kaldıracaktır. Eğer hasta günah işlemişse, günahları bağışlanacaktır.</verse>
				<verse number="16">Bu nedenle, şifa bulmak için günahlarınızı birbirinize itiraf edin ve birbiriniz için dua edin. Doğru kişinin yalvarışı çok güçlü ve etkilidir.</verse>
				<verse number="17">İlyas da tıpkı bizim gibi insandı. Yağmur yağmaması için gayretle dua etti; üç yıl altı ay ülkeye yağmur yağmadı.</verse>
				<verse number="18">Yeniden dua etti; gök yağmurunu, toprak da ürününü verdi.</verse>
				<verse number="19">Kardeşlerim, içinizden biri gerçeğin yolundan sapar da başka biri onu yine gerçeğe döndürürse, bilsin ki, günahkârı sapık yolundan döndüren, ölümden bir can kurtarmış, bir sürü günahı örtmüş olur.</verse>
				<verse number="20">Kardeşlerim, içinizden biri gerçeğin yolundan sapar da başka biri onu yine gerçeğe döndürürse, bilsin ki, günahkârı sapık yolundan döndüren, ölümden bir can kurtarmış, bir sürü günahı örtmüş olur.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="60">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Mesih İsa’nın elçisi ben Petrus’tan Pontus, Galatya, Kapadokya, Asya İli ve Bitinya’ya dağılmış ve buralarda yabancı olarak yaşayan seçilmişlere selam!</verse>
				<verse number="2">İsa Mesih’in sözünü dinlemeniz ve O’nun kanının üzerinize serpilmesi için, Baba Tanrı’nın öngörüsü uyarınca Ruh tarafından kutsal kılınarak seçildiniz. Lütuf ve esenlik artan ölçüde sizin olsun.</verse>
				<verse number="3">Rabbimiz İsa Mesih’in Tanrısı ve Babası’na övgüler olsun. Çünkü O büyük merhametiyle yeniden doğmamızı sağladı. İsa Mesih’i ölümden diriltmekle bizi yaşayan bir umuda, çürümez, lekesiz, solmaz bir mirasa kavuşturdu. Bu miras sizin için göklerde saklıdır.</verse>
				<verse number="4">Rabbimiz İsa Mesih’in Tanrısı ve Babası’na övgüler olsun. Çünkü O büyük merhametiyle yeniden doğmamızı sağladı. İsa Mesih’i ölümden diriltmekle bizi yaşayan bir umuda, çürümez, lekesiz, solmaz bir mirasa kavuşturdu. Bu miras sizin için göklerde saklıdır.</verse>
				<verse number="5">Zaman sona ererken açığa çıkarılmaya hazır olan kurtuluşa kavuşasınız diye iman sayesinde Tanrı’nın gücüyle korunuyorsunuz.</verse>
				<verse number="6">Bu nedenle şimdi kısa bir süre çeşitli denemeler sonucu acı çekmeniz gerekiyorsa da, sevinçle coşmaktasınız.</verse>
				<verse number="7">Böylelikle içtenliği kanıtlanan imanınız, İsa Mesih göründüğünde size övgü, yücelik, onur kazandıracak. İmanınız, ateşle arıtıldığı halde yok olup giden altından daha değerlidir.</verse>
				<verse number="8">Mesih’i görmemiş olsanız da O’nu seviyorsunuz. Şu anda O’nu görmediğiniz halde O’na iman ediyor, sözle anlatılmaz yüce bir sevinçle coşuyorsunuz.</verse>
				<verse number="9">Çünkü imanınızın sonucu olarak canlarınızın kurtuluşuna erişiyorsunuz.</verse>
				<verse number="10">Size bağışlanacak lütuftan söz etmiş olan peygamberler, bu kurtuluşla ilgili dikkatli incelemeler, araştırmalar yaptılar.</verse>
				<verse number="11">İçlerinde olan Mesih Ruhu, Mesih’in çekeceği acılara ve bu acıların ardından gelecek yüceliklere tanıklık ettiğinde, Ruh’un hangi zamanı ya da nasıl bir dönemi belirttiğini araştırdılar.</verse>
				<verse number="12">Şimdi size de bildirilen gerçeklerle kendilerine değil, size hizmet ettikleri onlara açıkça gösterildi. Bu gerçekleri gökten gönderilen Kutsal Ruh’un gücüyle size Müjde’yi iletenler bildirdi. Melekler bu gerçekleri yakından görmeye büyük özlem duyarlar.</verse>
				<verse number="13">Bu nedenle zihinlerinizi eyleme hazırlayıp ayık kalarak umudunuzu tümüyle İsa Mesih’in görünmesiyle size sağlanacak olan lütfa bağlayın.</verse>
				<verse number="14">Söz dinleyen çocuklar olarak, bilgisiz olduğunuz geçmiş zamandaki tutkularınıza uymayın.</verse>
				<verse number="15">Sizi çağıran Tanrı kutsal olduğuna göre, siz de her davranışınızda kutsal olun.</verse>
				<verse number="16">Nitekim şöyle yazılmıştır: “Kutsal olun, çünkü ben kutsalım.”</verse>
				<verse number="17">Kimseyi kayırmadan, kişiyi yaptıklarına bakarak yargılayan Tanrı’yı Baba diye çağırdığınıza göre, gurbeti andıran bu dünyadaki zamanınızı Tanrı korkusuyla geçirin.</verse>
				<verse number="18">Biliyorsunuz ki, atalarınızdan kalma boş yaşayışınızdan altın ya da gümüş gibi geçici şeylerle değil, kusursuz ve lekesiz kuzuyu andıran Mesih’in değerli kanının fidyesiyle kurtuldunuz.</verse>
				<verse number="19">Biliyorsunuz ki, atalarınızdan kalma boş yaşayışınızdan altın ya da gümüş gibi geçici şeylerle değil, kusursuz ve lekesiz kuzuyu andıran Mesih’in değerli kanının fidyesiyle kurtuldunuz.</verse>
				<verse number="20">Dünyanın kuruluşundan önce bilinen Mesih, çağların sonunda sizin yararınıza ortaya çıktı.</verse>
				<verse number="21">O’nu ölümden diriltip yücelten Tanrı’ya O’nun aracılığıyla iman ediyorsunuz. Böylece imanınız ve umudunuz Tanrı’dadır.</verse>
				<verse number="22">Gerçeğe uymakla kendinizi arıttınız, kardeşler için içten bir sevgiye sahip oldunuz. Onun için birbirinizi candan, yürekten sevin.</verse>
				<verse number="23">Çünkü ölümlü değil, ölümsüz bir tohumdan, yani Tanrı’nın diri ve kalıcı sözü aracılığıyla yeniden doğdunuz.</verse>
				<verse number="24">Nitekim, “İnsan soyu ota benzer, Bütün yüceliği kır çiçeği gibidir. Ot kurur, çiçek solar, Ama Rab’bin sözü sonsuza dek kalır.” İşte size müjdelenmiş olan söz budur.</verse>
				<verse number="25">Nitekim, “İnsan soyu ota benzer, Bütün yüceliği kır çiçeği gibidir. Ot kurur, çiçek solar, Ama Rab’bin sözü sonsuza dek kalır.” İşte size müjdelenmiş olan söz budur.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Bu nedenle her kötülüğü, hileyi, ikiyüzlülüğü, kıskançlığı ve bütün iftiraları üzerinizden sıyırıp atın.</verse>
				<verse number="2">Yeni doğmuş bebekler gibi, hilesiz sütü andıran Tanrı sözünü özleyin ki, bununla beslenip büyüyerek kurtuluşa erişesiniz.</verse>
				<verse number="3">Çünkü Rab’bin iyiliğini tattınız.</verse>
				<verse number="4">İnsanlarca reddedilmiş, ama Tanrı’ya göre seçkin ve değerli olan diri taşa, Rab’be gelin.</verse>
				<verse number="5">O sizi diri taşlar olarak ruhsal bir tapınağın yapımında kullansın. Böylelikle, İsa Mesih aracılığıyla Tanrı’nın beğenisini kazanan ruhsal kurbanlar sunmak üzere kutsal bir kâhinler topluluğu olursunuz.</verse>
				<verse number="6">Çünkü Kutsal Yazı’da şöyle deniyor: “İşte, Siyon’a bir taş, Seçkin, değerli bir köşe taşı koyuyorum. O’na iman eden hiç utandırılmayacak.”</verse>
				<verse number="7">İman eden sizler için bu taş değerlidir. Ama imansızlar için, “Yapıcıların reddettiği taş Köşenin baş taşı,” “Sürçme taşı ve tökezleme kayası oldu.” İmansızlar Tanrı’nın sözünü dinlemedikleri için sürçerler. Zaten sürçmek üzere belirlenmişlerdir.</verse>
				<verse number="8">İman eden sizler için bu taş değerlidir. Ama imansızlar için, “Yapıcıların reddettiği taş Köşenin baş taşı,” “Sürçme taşı ve tökezleme kayası oldu.” İmansızlar Tanrı’nın sözünü dinlemedikleri için sürçerler. Zaten sürçmek üzere belirlenmişlerdir.</verse>
				<verse number="9">Ama siz seçilmiş soy, Kral’ın kâhinleri, kutsal ulus, Tanrı’nın öz halkısınız. Sizi karanlıktan şaşılası ışığına çağıran Tanrı’nın erdemlerini duyurmak için seçildiniz.</verse>
				<verse number="10">Bir zamanlar halk değildiniz, ama şimdi Tanrı’nın halkısınız. Bir zamanlar merhamete erişmemiştiniz, şimdiyse merhamete eriştiniz.</verse>
				<verse number="11">Sevgili kardeşler, size yalvarırım, cana karşı savaşan benliğin tutkularından kaçının. Çünkü bu dünyada yabancı ve konuksunuz.</verse>
				<verse number="12">İnanmayanlar arasında olumlu bir yaşam sürün. Öyle ki, kötülük yapanlarmışsınız gibi size iftira etseler de, iyi işlerinizi görerek Tanrı’yı, kendilerine yaklaştığı gün yüceltsinler.</verse>
				<verse number="13">İnsanlar arasında yetkili kılınmış her kuruma –gerek her şeyin üstünde olan krala gerekse kötülük yapanların cezalandırılması, iyilik edenlerin onurlandırılması için kral tarafından gönderilen valilere– Rab adına bağımlı olun.</verse>
				<verse number="14">İnsanlar arasında yetkili kılınmış her kuruma –gerek her şeyin üstünde olan krala gerekse kötülük yapanların cezalandırılması, iyilik edenlerin onurlandırılması için kral tarafından gönderilen valilere– Rab adına bağımlı olun.</verse>
				<verse number="15">Çünkü Tanrı’nın isteği, iyilik yaparak akılsızların bilgisizliğini susturmanızdır.</verse>
				<verse number="16">Özgür insanlar olarak yaşayın, ancak özgürlüğünüzü kötülük yapmak için bahane etmeyin. Tanrı’nın kulları olarak yaşayın.</verse>
				<verse number="17">Herkese saygı gösterin. İmanlı kardeşlerinizi sevin, Tanrı’dan korkun, krala saygı gösterin.</verse>
				<verse number="18">Ey hizmetkârlar, efendilerinizin yalnız iyi ve yumuşak huylu olanlarına değil, ters huylu olanlarına da tam bir saygıyla bağımlı olun.</verse>
				<verse number="19">Haksız yere acı çeken kişi, Tanrı bilinciyle acıya katlanırsa, Tanrı’yı hoşnut eder.</verse>
				<verse number="20">Çünkü günah işleyip dövüldüğünüzde dayanırsanız, bunda övülecek ne var? Ama iyilik edip acı çektiğinizde dayanırsanız, Tanrı’yı hoşnut edersiniz.</verse>
				<verse number="21">Nitekim bunun için çağrıldınız. Mesih, izinden gidesiniz diye uğrunuza acı çekerek size örnek oldu.</verse>
				<verse number="22">“O günah işlemedi, ağzından hileli söz çıkmadı.”</verse>
				<verse number="23">Kendisine sövüldüğünde sövgüyle karşılık vermedi, acı çektiğinde kimseyi tehdit etmedi; davasını, adaletle yargılayan Tanrı’ya bıraktı.</verse>
				<verse number="24">Bizler günah karşısında ölelim, doğruluk uğruna yaşayalım diye, günahlarımızı çarmıhta kendi bedeninde yüklendi. O’nun yaralarıyla şifa buldunuz.</verse>
				<verse number="25">Çünkü yolunu şaşırmış koyunlar gibiydiniz, şimdiyse canlarınızın Çobanı’na ve Gözetmeni’ne döndünüz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Bunun gibi, ey kadınlar, siz de kocalarınıza bağımlı olun. Öyle ki, kimileri Tanrı sözüne inanmasa bile, Tanrı korkusuna dayanan temiz yaşayışınızı görerek söze gerek kalmadan karılarının yaşayışıyla kazanılsınlar.</verse>
				<verse number="2">Bunun gibi, ey kadınlar, siz de kocalarınıza bağımlı olun. Öyle ki, kimileri Tanrı sözüne inanmasa bile, Tanrı korkusuna dayanan temiz yaşayışınızı görerek söze gerek kalmadan karılarının yaşayışıyla kazanılsınlar.</verse>
				<verse number="3">Süsünüz örgülü saçlar, altın takılar, güzel giysiler gibi dışla ilgili olmasın.</verse>
				<verse number="4">Gizli olan iç varlığınız, sakin ve yumuşak bir ruhun solmayan güzelliğiyle süsünüz olsun. Bu, Tanrı’nın gözünde çok değerlidir.</verse>
				<verse number="5">Çünkü geçmişte umudunu Tanrı’ya bağlamış olan kutsal kadınlar da kocalarına bağımlı olarak böyle süslenirlerdi.</verse>
				<verse number="6">Örneğin Sara İbrahim’i “Efendim” diye çağırır, sözünü dinlerdi. İyilik eder, hiçbir tehditten yılmazsanız, siz de Sara’nın çocukları olursunuz.</verse>
				<verse number="7">Bunun gibi, ey kocalar, siz de daha zayıf varlıklar olan karılarınızla anlayış içinde yaşayın. Tanrı’nın lütfettiği yaşamın ortak mirasçıları oldukları için onlara saygı gösterin. Öyle ki, dualarınıza bir engel çıkmasın.</verse>
				<verse number="8">Sonuç olarak hepiniz aynı düşüncede birleşin. Başkalarının duygularını paylaşın. Birbirinizi kardeşçe sevin. Şefkatli, alçakgönüllü olun.</verse>
				<verse number="9">Kötülüğe kötülükle, sövgüye sövgüyle değil, tersine, kutsamayla karşılık verin. Çünkü kutsanmayı miras almak için çağrıldınız.</verse>
				<verse number="10">Şöyle ki, “Yaşamdan zevk almak, İyi günler görmek isteyen, Dilini kötülükten, Dudaklarını yalandan uzak tutsun.</verse>
				<verse number="11">Kötülükten sakınıp iyilik yapsın. Esenliği amaçlasın, ardınca gitsin.</verse>
				<verse number="12">Çünkü Rab’bin gözleri Doğru kişilerin üzerindedir. Kulakları onların yakarışına açıktır. Ama Rab kötülük yapanlara karşıdır.”</verse>
				<verse number="13">İyilik yapmakta gayretli olursanız, size kim kötülük edecek?</verse>
				<verse number="14">Doğruluk uğruna acı çekseniz bile, ne mutlu size! İnsanların “korktuğundan korkmayın, ürkmeyin.”</verse>
				<verse number="15">Mesih’i Rab olarak yüreklerinizde kutsayın. İçinizdeki umudun nedenini soran herkese uygun bir yanıt vermeye her zaman hazır olun.</verse>
				<verse number="16">Yalnız bunu yumuşak huyla, saygıyla yapın. Vicdanınızı temiz tutun. Öyle ki, Mesih’e ait olarak sürdürdüğünüz olumlu yaşamı kınayanlar size ettikleri iftiradan utansınlar.</verse>
				<verse number="17">İyilik edip acı çekmek –eğer Tanrı’nın isteği buysa– kötülük yapıp acı çekmekten daha iyidir.</verse>
				<verse number="18">Nitekim Mesih de bizleri Tanrı’ya ulaştırmak amacıyla doğru kişi olarak doğru olmayanlar için günah sunusu olarak ilk ve son kez öldü. Bedence öldürüldü, ama ruhça diriltildi.</verse>
				<verse number="19">Ruhta gidip bunları zindanda olan ruhlara da duyurdu.</verse>
				<verse number="20">Bir zamanlar, Nuh’un günlerinde gemi yapılırken, Tanrı’nın sabırla beklemesine karşın bu ruhlar söz dinlememişlerdi. O gemide birkaç kişi, daha doğrusu sekiz kişi suyla kurtuldu.</verse>
				<verse number="21">Bu olay vaftizi simgeliyor. Bedenin kirden arınması değil, Tanrı’ya yönelen temiz vicdanın dileği olan vaftiz, İsa Mesih’in dirilişiyle şimdi sizi de kurtarıyor.</verse>
				<verse number="22">Göğe çıkmış olan Mesih, Tanrı’nın sağındadır. Bütün melekler, yetkiler ve güçler O’na bağlı kılınmıştır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Mesih bedence acı çektiğine göre, siz de aynı düşünceyle silahlanın. Çünkü bedence acı çekmiş olan, günaha sırt çevirmiştir.</verse>
				<verse number="2">Sonuç olarak, dünyadaki yaşamının geri kalan bölümünü artık insan tutkularına göre değil, Tanrı’nın isteğine göre sürdürür.</verse>
				<verse number="3">İnanmayanların hoşlandıklarını yaparak sefahat, şehvet, sarhoşluk, çılgın eğlenceler, içki alemleri ve ilke tanımayan putperestlik içinde yaşayarak geçmişte harcadığınız günler yeter!</verse>
				<verse number="4">İnanmayanlar, kendinizi onlarla birlikte aynı sefahat seline atmamanızı yadırgıyor, size sövüyorlar.</verse>
				<verse number="5">Onlar, ölüleri de dirileri de yargılamaya hazır olan Tanrı’ya hesap verecekler.</verse>
				<verse number="6">Çünkü ölüler bedence öbür insanlar gibi yargılansın, ama ruhça Tanrı gibi yaşasın diye Müjde onlara da bildirildi.</verse>
				<verse number="7">Her şeyin sonu yakındır. Bu nedenle, sağduyulu olun ve dua etmek için ayık durun.</verse>
				<verse number="8">Her şeyden önce birbirinizi candan sevin. Çünkü sevgi birçok günahı örter.</verse>
				<verse number="9">Söylenmeksizin birbirinize konukseverlik gösterin.</verse>
				<verse number="10">Her biriniz hangi ruhsal armağanı aldıysanız, bunu Tanrı’nın çok yönlü lütfunun iyi kâhyaları olarak birbirinize hizmet etmekte kullanın.</verse>
				<verse number="11">Konuşan, Tanrı’nın sözlerini iletir gibi konuşsun. Başkalarına hizmet eden, Tanrı’nın verdiği güçle hizmet etsin. Öyle ki, İsa Mesih aracılığıyla Tanrı her şeyde yüceltilsin. Yücelik ve kudret sonsuzlara dek Mesih’indir! Amin.</verse>
				<verse number="12">Sevgili kardeşlerim, sınanmanız için size giydirilen ateşten gömleği, size garip bir şey oluyormuş gibi yadırgamayın.</verse>
				<verse number="13">Tersine, Mesih’in acılarına ortak olduğunuz oranda sevinin ki, Mesih’in görkemi göründüğünde de sevinçle coşasınız.</verse>
				<verse number="14">Mesih’in adından ötürü hakarete uğrarsanız, ne mutlu size! Çünkü Tanrı’nın yüce Ruhu üzerinizde bulunuyor.</verse>
				<verse number="15">Hiçbiriniz katil, hırsız, kötülük yapan ya da başkalarının işine karışan biri olarak acı çekmesin.</verse>
				<verse number="16">Ama Mesih inanlısı olduğu için acı çeken, bundan utanç duymasın. Taşıdığı bu adla Tanrı’yı yüceltsin.</verse>
				<verse number="17">Çünkü yargının, Tanrı’nın ev halkından başlayacağı an gelmiştir. Eğer yargılama önce bizden başlarsa, Tanrı’nın Müjdesi’ne kulak asmayanların sonu ne olacak?</verse>
				<verse number="18">“Doğru kişi güçlükle kurtuluyorsa, Tanrısız ve günahlı kişiye ne olacak?”</verse>
				<verse number="19">Bunun için, Tanrı’nın isteği uyarınca acı çekenler, iyilik ederek canlarını güvenilir Yaradan’a emanet etsinler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Bu nedenle aranızdaki ihtiyarlara, onlar gibi bir ihtiyar, Mesih’in çektiği acıların tanığı, açığa çıkacak olan yüceliğin paydaşı olarak rica ediyorum: Tanrı’nın size verdiği sürüyü güdün. Zorunluymuş gibi değil, Tanrı’nın istediği gibi gönüllü gözetmenlik yapın. Para hırsıyla değil, gönül rızasıyla, size emanet edilenlere egemenlik taslamadan, sürüye örnek olarak görevinizi yapın.</verse>
				<verse number="2">Bu nedenle aranızdaki ihtiyarlara, onlar gibi bir ihtiyar, Mesih’in çektiği acıların tanığı, açığa çıkacak olan yüceliğin paydaşı olarak rica ediyorum: Tanrı’nın size verdiği sürüyü güdün. Zorunluymuş gibi değil, Tanrı’nın istediği gibi gönüllü gözetmenlik yapın. Para hırsıyla değil, gönül rızasıyla, size emanet edilenlere egemenlik taslamadan, sürüye örnek olarak görevinizi yapın.</verse>
				<verse number="3">Bu nedenle aranızdaki ihtiyarlara, onlar gibi bir ihtiyar, Mesih’in çektiği acıların tanığı, açığa çıkacak olan yüceliğin paydaşı olarak rica ediyorum: Tanrı’nın size verdiği sürüyü güdün. Zorunluymuş gibi değil, Tanrı’nın istediği gibi gönüllü gözetmenlik yapın. Para hırsıyla değil, gönül rızasıyla, size emanet edilenlere egemenlik taslamadan, sürüye örnek olarak görevinizi yapın.</verse>
				<verse number="4">Baş Çoban göründüğü zaman yüceliğin solmaz tacına kavuşacaksınız.</verse>
				<verse number="5">Ey gençler, siz de ihtiyarlara bağımlı olun. Hepiniz birbirinize karşı alçakgönüllülüğü kuşanın. Çünkü, “Tanrı kibirlilere karşıdır, Ama alçakgönüllülere lütfeder.”</verse>
				<verse number="6">Uygun zamanda sizi yüceltmesi için, Tanrı’nın kudretli eli altında kendinizi alçaltın.</verse>
				<verse number="7">Bütün kaygılarınızı O’na yükleyin, çünkü O sizi kayırır.</verse>
				<verse number="8">Ayık ve uyanık olun. Düşmanınız İblis kükreyen aslan gibi yutacak birini arayarak dolaşıyor.</verse>
				<verse number="9">Dünyanın her yerindeki kardeşlerinizin de aynı acıları çektiğini bilerek imanda sarsılmadan İblis’e karşı direnin.</verse>
				<verse number="10">Sizleri Mesih’te sonsuz yüceliğine çağıran ve bütün lütfun kaynağı olan Tanrı’nın kendisi kısa bir süre acı çekmenizden sonra sizi yetkinleştirip pekiştirecek, güçlendirip temellendirecektir.</verse>
				<verse number="11">Kudret sonsuzlara dek O’nun olsun! Amin.</verse>
				<verse number="12">Kendisini güvenilir bir kardeş saydığım Silvanus aracılığıyla size kısaca yazmış bulunuyorum. Sizi yüreklendiriyor ve sözünü ettiğim lütfun Tanrı’nın gerçek lütfu olduğuna tanıklık ediyorum. Buna bağlı kalın.</verse>
				<verse number="13">Sizler gibi seçilmiş olan Babil’deki kilise ve oğlum Markos size selam ederler.</verse>
				<verse number="14">Birbirinizi sevgiyle öperek selamlayın. Sizlere, Mesih’e ait olan herkese esenlik olsun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="61">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">İsa Mesih’in kulu ve elçisi ben Simun Petrus’tan Tanrımız ve Kurtarıcımız İsa Mesih’in doğruluğu sayesinde bizimkiyle eşdeğer bir imana kavuşmuş olanlara selam!</verse>
				<verse number="2">Tanrı’yı ve Rabbimiz İsa’yı tanımakla lütuf ve esenlik artan ölçüde sizin olsun.</verse>
				<verse number="3">Kendi yüceliği ve erdemiyle bizi çağıranın tanrısal gücü, kendisini tanımamız sonucunda yaşamamız ve Tanrı yolunda yürümemiz için gereken her şeyi bize verdi.</verse>
				<verse number="4">O’nun yüceliği ve erdemi sayesinde bize çok büyük ve değerli vaatler verildi. Öyle ki, dünyada kötü arzuların yol açtığı yozlaşmadan kurtulmuş olarak, bu vaatler aracılığıyla tanrısal özyapıya ortak olasınız.</verse>
				<verse number="5">İşte bu nedenle her türlü gayreti göstererek imanınıza erdemi, erdeminize bilgiyi, bilginize özdenetimi, özdenetiminize dayanma gücünü, dayanma gücünüze Tanrı yoluna bağlılığı, bağlılığınıza kardeşseverliği, kardeşseverliğinize sevgiyi katın.</verse>
				<verse number="6">İşte bu nedenle her türlü gayreti göstererek imanınıza erdemi, erdeminize bilgiyi, bilginize özdenetimi, özdenetiminize dayanma gücünü, dayanma gücünüze Tanrı yoluna bağlılığı, bağlılığınıza kardeşseverliği, kardeşseverliğinize sevgiyi katın.</verse>
				<verse number="7">İşte bu nedenle her türlü gayreti göstererek imanınıza erdemi, erdeminize bilgiyi, bilginize özdenetimi, özdenetiminize dayanma gücünü, dayanma gücünüze Tanrı yoluna bağlılığı, bağlılığınıza kardeşseverliği, kardeşseverliğinize sevgiyi katın.</verse>
				<verse number="8">Çünkü bu niteliklere artan ölçüde sahip olursanız, Rabbimiz İsa Mesih’i tanımakta etkisiz ve verimsiz olmazsınız.</verse>
				<verse number="9">Bu niteliklere sahip olmayan uzağı göremez, kördür. Eski günahlarından temizlendiğini unutmuştur.</verse>
				<verse number="10">Bunun için, ey kardeşler, çağrılmışlığınızı ve seçilmişliğinizi kökleştirmeye daha çok gayret edin. Bunları yaparsanız, hiçbir zaman tökezlemezsiniz.</verse>
				<verse number="11">Böylece Rabbimiz ve Kurtarıcımız İsa Mesih’in sonsuz egemenliğine girme hakkı size cömertçe sağlanacaktır.</verse>
				<verse number="12">Onun için, her ne kadar bunları biliyorsanız ve sahip olduğunuz gerçekle pekiştirilmişseniz de, bunları size her zaman anımsatacağım.</verse>
				<verse number="13">Bu bedende yaşadığım sürece bunları anımsatarak sizi gayrete getirmeyi doğru buluyorum.</verse>
				<verse number="14">Rabbimiz İsa Mesih’in bana bildirdiği gibi, bedenden ayrılışımın yakın olduğunu biliyorum.</verse>
				<verse number="15">Ben bu dünyadan göçtükten sonra da bunları sürekli anımsayabilmeniz için şimdi her gayreti göstereceğim.</verse>
				<verse number="16">Rabbimiz İsa Mesih’in kudretini ve gelişini size bildirirken uydurma masallara başvurmadık. O’nun görkemini gözlerimizle gördük.</verse>
				<verse number="17">Mesih, yüce ve görkemli Olan’dan kendisine ulaşan sesle, “Sevgili Oğlum budur, O’ndan hoşnudum” diyen sesle Baba Tanrı’dan onur ve yücelik aldı.</verse>
				<verse number="18">Kutsal dağda O’nunla birlikte bulunduğumuz için gökten gelen bu sesi biz de işittik.</verse>
				<verse number="19">Peygamberlerin sözleri bizim için daha büyük kesinlik kazandı. Gün ağarıp sabah yıldızı yüreklerinizde doğuncaya dek, karanlık yerde ışık saçan çıraya benzeyen bu sözlere kulak verirseniz, iyi edersiniz.</verse>
				<verse number="20">Öncelikle şunu bilin ki, Kutsal Yazılar’daki hiçbir peygamberlik sözü kimsenin özel yorumu değildir.</verse>
				<verse number="21">Çünkü hiçbir peygamberlik sözü insan isteğinden kaynaklanmadı. Kutsal Ruh tarafından yöneltilen insanlar Tanrı’nın sözlerini ilettiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Ama İsrail halkı arasında sahte peygamberler vardı; tıpkı sizin de aranızda yanlış öğreti yayanlar olacağı gibi. Bunlar kendilerini satın alan Efendi’yi bile yadsıyarak gizlice aranıza yıkıcı öğretiler sokacaklar. Böyleleri kendi başlarına ani bir yıkım getirecek.</verse>
				<verse number="2">Birçokları da onların sefahatine kapılacak. Onların yüzünden gerçeğin yoluna sövülecek.</verse>
				<verse number="3">Açgözlülüklerinden ötürü uydurma sözlerle sizi sömürecekler. Onlar için çoktan beri verilmiş olan yargı gecikmez. Onları bekleyen yıkım da uyuklamaz.</verse>
				<verse number="4">Tanrı günah işleyen melekleri esirgemedi; onları cehenneme atıp karanlıkta zincire vurdu. Yargılanıncaya dek orada tutulacaklar.</verse>
				<verse number="5">Tanrı eski dünyayı da esirgemedi. Ama tanrısızların dünyasına tufanı gönderdiğinde, doğruluk yolunu bildiren Nuh’u ve yedi kişiyi daha korudu.</verse>
				<verse number="6">Sodom ve Gomora kentlerini yakıp yıkarak yargıladı. Böylece tanrısızların başına geleceklere bir örnek verdi.</verse>
				<verse number="7">Ama ilke tanımayan kişilerin sefih yaşayışından azap duyan doğru adam Lut’u kurtardı.</verse>
				<verse number="8">Çünkü onların arasında yaşayan bu doğru adam, görüp işittiği yasa tanımaz davranışlar yüzünden doğru yüreğinde her gün ıstırap çekerdi.</verse>
				<verse number="9">Görülüyor ki Rab kendi yolunda yürüyenleri karşılaştıkları denemelerden nasıl kurtaracağını bilir. Doğru olmayanları, özellikle benliğin yozlaşmış tutkuları ardından giden ve yetkisini hor görenleri cezalandırarak yargı gününe dek nasıl alıkoyacağını da bilir. Bu küstah, dikbaşlı kişiler yüce varlıklara sövmekten korkmazlar.</verse>
				<verse number="10">Görülüyor ki Rab kendi yolunda yürüyenleri karşılaştıkları denemelerden nasıl kurtaracağını bilir. Doğru olmayanları, özellikle benliğin yozlaşmış tutkuları ardından giden ve yetkisini hor görenleri cezalandırarak yargı gününe dek nasıl alıkoyacağını da bilir. Bu küstah, dikbaşlı kişiler yüce varlıklara sövmekten korkmazlar.</verse>
				<verse number="11">Oysa melekler bile, güç ve kudrette daha üstün oldukları halde bu varlıkları Rab’bin önünde söverek yargılamazlar.</verse>
				<verse number="12">Ama anlamadıkları konularda sövüp sayan bu kişiler, içgüdüleriyle yaşayan, yakalanıp boğazlanmak üzere doğan, akıldan yoksun hayvanlar gibidir. Hayvanlar gibi onlar da yıkıma uğrayacaklar.</verse>
				<verse number="13">Ettikleri haksızlığa karşılık zarar görecekler. Gündüzün zevk alemlerine dalmayı eğlence sayarlar. Birer leke ve yüzkarasıdırlar. Sizinle yiyip içerken kendi hilelerinden zevk alırlar.</verse>
				<verse number="14">Gözleri zinayla doludur, günaha doymazlar. Kararsız kişileri ayartırlar. Yüreği açgözlülüğe alıştırılmış lanetli insanlardır.</verse>
				<verse number="15">Haksızlıkla elde ettiği kazancı seven Beor oğlu Balam’ın yolunu tutarak doğru yolu bırakıp saptılar.</verse>
				<verse number="16">Balam işlediği suçtan ötürü azarlandı. Konuşamayan eşek, insan diliyle konuşarak bu peygamberin çılgınlığına engel oldu.</verse>
				<verse number="17">Bu kişiler, susuz pınarlar, fırtınanın dağıttığı sis gibidirler. Onları koyu karanlık bekliyor.</verse>
				<verse number="18">Çünkü yanlış yolda yürüyenlerden henüz kurtulanları, boş ve kurumlu sözler söyleyerek benliğin tutkularıyla, sefahatle ayartırlar.</verse>
				<verse number="19">Onlara özgürlük vaat ederler, oysa kendileri yozlaşmışlığın kölesidirler. Çünkü insan neye yenilirse onun kölesi olur.</verse>
				<verse number="20">Rab ve Kurtarıcı İsa Mesih’i tanımakla dünyanın çirkefliğinden kurtulduktan sonra yine aynı işlere karışıp yenilirlerse, son durumları ilk durumlarından beter olur.</verse>
				<verse number="21">Çünkü doğruluk yolunu bilip de kendilerine emanet edilen kutsal buyruktan geri dönmektense, bu yolu hiç bilmemiş olmak onlar için daha iyi olurdu.</verse>
				<verse number="22">Şu gerçek özdeyiş onların durumunu anlatıyor: “Köpek kendi kusmuğuna döner”, “Domuz da yıkandıktan sonra çamurda yuvarlanmaya döner.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Sevgili kardeşler, şimdi bu benim size yazdığım ikinci mektuptur. Her iki mektubumda da bu konuları anımsatarak temiz düşüncelerinizi uyandırmaya çalıştım.</verse>
				<verse number="2">Öyle ki, kutsal peygamberlerin çok önceden söylediği sözleri ve Kurtarıcımız Rab’bin elçileriniz aracılığıyla verdiği buyruğu anımsayasınız.</verse>
				<verse number="3">Öncelikle şunu bilmelisiniz: Dünyanın son günlerinde kendi tutkularının ardından giden alaycı kişiler türeyecek. Bunlar, “Rab’bin gelişiyle ilgili vaat ne oldu? Atalarımızın ölümünden beri her şey yaratılışın başlangıcında olduğu gibi duruyor” diyerek alay edecekler.</verse>
				<verse number="4">Öncelikle şunu bilmelisiniz: Dünyanın son günlerinde kendi tutkularının ardından giden alaycı kişiler türeyecek. Bunlar, “Rab’bin gelişiyle ilgili vaat ne oldu? Atalarımızın ölümünden beri her şey yaratılışın başlangıcında olduğu gibi duruyor” diyerek alay edecekler.</verse>
				<verse number="5">Ne var ki, göklerin çok önceden Tanrı’nın sözüyle var olduğunu, yerin sudan ve su aracılığıyla şekillendiğini bile bile unutuyorlar.</verse>
				<verse number="6">O zamanki dünya yine suyla, tufanla mahvolmuştu.</verse>
				<verse number="7">Şimdiki yer ve göklerse ateşe verilmek üzere aynı sözle saklanıyor, tanrısızların yargılanarak mahvolacağı güne dek korunuyorlar.</verse>
				<verse number="8">Sevgili kardeşlerim, şunu unutmayın ki, Rab’bin gözünde bir gün bin yıl, bin yıl bir gün gibidir.</verse>
				<verse number="9">Bazılarının düşündüğü gibi Rab vaadini yerine getirmekte gecikmez; ama size karşı sabrediyor. Çünkü kimsenin mahvolmasını istemiyor, herkesin tövbe etmesini istiyor.</verse>
				<verse number="10">Ama Rab’bin günü hırsız gibi gelecek. O gün gökler büyük bir gürültüyle ortadan kalkacak, maddesel öğeler yanarak yok olacak, yer ve yeryüzünde yapılmış olan her şey yanıp tükenecek.</verse>
				<verse number="11">Her şey böylece yok olacağına göre, sizin nasıl kişiler olmanız gerekir? Tanrı’nın gününü bekleyip o günün gelişini çabuklaştırarak kutsallık içinde yaşamalı, Tanrı yolunu izlemelisiniz. O gün gökler yanarak yok olacak, maddesel öğeler şiddetli ateşte eriyip gidecek.</verse>
				<verse number="12">Her şey böylece yok olacağına göre, sizin nasıl kişiler olmanız gerekir? Tanrı’nın gününü bekleyip o günün gelişini çabuklaştırarak kutsallık içinde yaşamalı, Tanrı yolunu izlemelisiniz. O gün gökler yanarak yok olacak, maddesel öğeler şiddetli ateşte eriyip gidecek.</verse>
				<verse number="13">Ama biz Tanrı’nın vaadi uyarınca doğruluğun barınacağı yeni gökleri, yeni yeryüzünü bekliyoruz.</verse>
				<verse number="14">Bunun için, sevgili kardeşlerim, mademki bunları bekliyorsunuz, Tanrı’nın önünde lekesiz, kusursuz ve barış içinde olmaya gayret edin.</verse>
				<verse number="15">Sevgili kardeşimiz Pavlus’un da kendisine verilen bilgelikle size yazdığı gibi, Rabbimiz’in sabrını kurtuluş fırsatı sayın.</verse>
				<verse number="16">Pavlus bütün mektuplarında bu konulardan böyle söz eder. Mektuplarında güç anlaşılan bazı yerler var ki, bilgisiz ve kararsız kişiler, öbür Kutsal Yazılar’ı olduğu gibi bunları da çarpıtarak kendi yıkımlarını hazırlıyorlar.</verse>
				<verse number="17">Bu nedenle, sevgili kardeşlerim, ilke tanımayan kişilerin aldatmasıyla sürüklenip kararlılığınızdan sapmamak için bunları önceden bilerek sakının.</verse>
				<verse number="18">Öte yandan Rabbimiz ve Kurtarıcımız İsa Mesih’in lütfunda ve O’nu tanımakta ilerleyin. Şimdi ve sonsuza dek O’na yücelik olsun! Amin.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="62">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Yaşam Sözü’yle ilgili olarak başlangıçtan beri var olanı, işittiğimizi, gözlerimizle gördüğümüzü, seyredip ellerimizle dokunduğumuzu duyuruyoruz.</verse>
				<verse number="2">Yaşam açıkça göründü, O’nu gördük ve O’na tanıklık ediyoruz. Baba’yla birlikte olup bize görünmüş olan sonsuz Yaşam’ı size duyuruyoruz.</verse>
				<verse number="3">Evet, sizin de bizlerle paydaşlığınız olsun diye gördüğümüzü, işittiğimizi size duyuruyoruz. Bizim paydaşlığımız da Baba’yla ve Oğlu İsa Mesih’ledir.</verse>
				<verse number="4">Bunları size, sevincimiz tam olsun diye yazıyoruz.</verse>
				<verse number="5">Mesih’ten işittiğimiz ve şimdi size ilettiğimiz bildiri şudur: Tanrı ışıktır, O’nda hiç karanlık yoktur.</verse>
				<verse number="6">O’nunla paydaşlığımız var deyip de karanlıkta yürürsek, yalan söylemiş, gerçeğe uymamış oluruz.</verse>
				<verse number="7">Ama O ışıkta olduğu gibi biz de ışıkta yürürsek, birbirimizle paydaşlığımız olur ve Oğlu İsa’nın kanı bizi her günahtan arındırır.</verse>
				<verse number="8">Günahımız yok dersek, kendimizi aldatırız, içimizde gerçek olmaz.</verse>
				<verse number="9">Ama günahlarımızı itiraf edersek, güvenilir ve adil olan Tanrı günahlarımızı bağışlayıp bizi her kötülükten arındıracaktır.</verse>
				<verse number="10">Günah işlemedik dersek, O’nu yalancı durumuna düşürmüş oluruz; O’nun sözü içimizde olmaz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Yavrularım, bunları size günah işlemeyesiniz diye yazıyorum. Ama içimizden biri günah işlerse, adil olan İsa Mesih bizi Baba’nın önünde savunur.</verse>
				<verse number="2">O günahlarımızı, yalnız bizim günahlarımızı değil, bütün dünyanın günahlarını da bağışlatan kurbandır.</verse>
				<verse number="3">Buyruklarını yerine getirirsek, O’nu tanıdığımızdan emin olabiliriz.</verse>
				<verse number="4">“O’nu tanıyorum” deyip de buyruklarını yerine getirmeyen yalancıdır, kendisinde gerçek yoktur.</verse>
				<verse number="5">Ama O’nun sözüne uyan kişinin Tanrı’ya olan sevgisi gerçekten yetkinleşmiştir. Tanrı’da olduğumuzu bununla anlarız.</verse>
				<verse number="6">“Tanrı’da yaşıyorum” diyen, Mesih’in yürüdüğü yolda yürümelidir.</verse>
				<verse number="7">Sevgili kardeşlerim, size yeni bir buyruk değil, başlangıçtan beri kabul ettiğiniz eski buyruğu yazıyorum. Eski buyruk, işitmiş olduğunuz Tanrı sözüdür.</verse>
				<verse number="8">Yine de size yeni bir buyruk yazıyorum. Bunun gerçek olduğu, Mesih’te ve sizde görülüyor. Çünkü karanlık geçiyor, gerçek ışık şimdiden parlıyor.</verse>
				<verse number="9">Işıkta olduğunu söyleyip de kardeşinden nefret eden hâlâ karanlıktadır.</verse>
				<verse number="10">Kardeşini seven ışıkta yaşar ve başkasının tökezlemesine neden olmaz.</verse>
				<verse number="11">Ama kardeşinden nefret eden karanlıktadır, karanlıkta yürür ve nereye gittiğini bilmez. Çünkü karanlık gözlerini kör etmiştir.</verse>
				<verse number="12">Yavrularım, size yazıyorum, Çünkü Mesih’in adı uğruna günahlarınız bağışlandı.</verse>
				<verse number="13">Babalar, size yazıyorum, Çünkü başlangıçtan beri var Olan’ı tanıyorsunuz. Gençler, size yazıyorum, Çünkü kötü olanı yendiniz. Çocuklar, size yazdım, Çünkü Baba’yı tanıyorsunuz.</verse>
				<verse number="14">Babalar, size yazdım, Çünkü başlangıçtan beri var Olan’ı tanıyorsunuz. Gençler, size yazdım, Çünkü güçlüsünüz, Tanrı’nın sözü içinizde yaşıyor, Kötü olanı yendiniz.</verse>
				<verse number="15">Dünyayı da dünyaya ait şeyleri de sevmeyin. Dünyayı sevenin Baba’ya sevgisi yoktur.</verse>
				<verse number="16">Çünkü dünyaya ait olan her şey –benliğin tutkuları, gözün tutkuları, maddi yaşamın verdiği gurur– Baba’dan değil, dünyadandır.</verse>
				<verse number="17">Dünya da dünyasal tutkular da geçer, ama Tanrı’nın isteğini yerine getiren sonsuza dek yaşar.</verse>
				<verse number="18">Çocuklar, bu son saattir. Mesih Karşıtı’nın geleceğini duydunuz. Nitekim şimdiden çok sayıda Mesih karşıtı türemiş bulunuyor. Son saat olduğunu bundan biliyoruz.</verse>
				<verse number="19">Bunlar aramızdan çıktılar, ama bizden değildiler. Bizden olsalardı, bizimle kalırlardı. Ayrılmaları hiçbirinin bizden olmadığını ortaya çıkardı.</verse>
				<verse number="20">Sizlerse Kutsal Olan tarafından meshedildiniz; hepiniz bilgilisiniz.</verse>
				<verse number="21">Gerçeği bilmediğiniz için değil, gerçeği ve hiçbir yalanın gerçekle ilgisi olmadığını bildiğiniz için size yazıyorum.</verse>
				<verse number="22">İsa’nın Mesih olduğunu yadsıyan yalancı değilse, kim yalancıdır? Baba’yı ve Oğul’u yadsıyan Mesih karşıtıdır.</verse>
				<verse number="23">Oğul’u yadsıyanda Baba da yoktur; Oğul’u açıkça kabul edende Baba da vardır.</verse>
				<verse number="24">Başlangıçtan beri işittiğiniz söz içinizde yaşasın. Başlangıçtan beri işittiğiniz söz içinizde yaşarsa, siz de Oğul’da ve Baba’da yaşarsınız.</verse>
				<verse number="25">Mesih’in bize vaat ettiği budur, yani sonsuz yaşamdır.</verse>
				<verse number="26">Bunları sizi saptırmak isteyenlerle ilgili olarak yazıyorum.</verse>
				<verse number="27">Size gelince, O’ndan aldığınız mesh sizde kalır. Kimsenin size bir şey öğretmesine gerek yoktur. O’nun size her şeyi öğreten meshi gerçektir, sahte değildir. Size öğrettiği gibi, Mesih’te yaşayın.</verse>
				<verse number="28">Evet, yavrularım, şimdi Mesih’te yaşayın ki, O göründüğünde cesaretimiz olsun, geldiğinde O’nun önünde utanmayalım.</verse>
				<verse number="29">O’nun doğru olduğunu bilirseniz, doğru olanı yapan herkesin O’ndan doğduğunu da bilirsiniz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Bakın, Baba bizi o kadar çok seviyor ki, bize “Tanrı’nın çocukları” deniyor! Gerçekten de öyleyiz. Dünya Baba’yı tanımadığı için bizi de tanımıyor.</verse>
				<verse number="2">Sevgili kardeşlerim, daha şimdiden Tanrı’nın çocuklarıyız, ama ne olacağımız henüz bize gösterilmedi. Ancak, Mesih göründüğü zaman O’na benzer olacağımızı biliyoruz. Çünkü O’nu olduğu gibi göreceğiz.</verse>
				<verse number="3">Mesih’te bu umuda sahip olan, Mesih pak olduğu gibi kendini pak kılar.</verse>
				<verse number="4">Günah işleyen, yasaya karşı gelmiş olur. Çünkü günah demek, yasaya karşı gelmek demektir.</verse>
				<verse number="5">Mesih’in, günahları kaldırmak için ortaya çıktığını ve kendisinde günah olmadığını bilirsiniz.</verse>
				<verse number="6">Mesih’te yaşayan, günah işlemez. Günah işleyen O’nu ne görmüştür, ne de tanımıştır.</verse>
				<verse number="7">Yavrularım, kimse sizi aldatmasın. Mesih doğru olduğu gibi, doğru olanı yapan da doğru kişidir.</verse>
				<verse number="8">Günah işleyen, İblis’tendir. Çünkü İblis başlangıçtan beri günah işlemektedir. Tanrı’nın Oğlu, İblis’in yaptıklarına son vermek için ortaya çıktı.</verse>
				<verse number="9">Tanrı’dan doğmuş olan, günah işlemez. Çünkü Tanrı’nın tohumu onda yaşar. Tanrı’dan doğmuş olduğu için günah işleyemez.</verse>
				<verse number="10">Doğru olanı yapmayan ve kardeşini sevmeyen kişi Tanrı’dan değildir. İşte Tanrı’nın çocuklarıyla İblis’in çocukları böyle ayırt edilir.</verse>
				<verse number="11">Başlangıçtan beri işittiğiniz buyruk şudur: Birbirimizi sevelim.</verse>
				<verse number="12">Şeytan’a ait olup kardeşini öldüren Kayin gibi olmayalım. Kayin kardeşini neden öldürdü? Kendi yaptıkları kötü, kardeşinin yaptıkları doğru olduğu için öldürdü.</verse>
				<verse number="13">Kardeşler, dünya sizden nefret ederse şaşmayın.</verse>
				<verse number="14">Biz kardeşleri sevdiğimiz için ölümden yaşama geçtiğimizi biliyoruz. Sevmeyen ölümde kalır.</verse>
				<verse number="15">Kardeşinden nefret eden katildir. Hiçbir katilin sonsuz yaşama sahip olmadığını bilirsiniz.</verse>
				<verse number="16">Sevginin ne olduğunu Mesih’in bizim için canını vermesinden anlıyoruz. Bizim de kardeşlerimiz için canımızı vermemiz gerekir.</verse>
				<verse number="17">Dünya malına sahip olup da kardeşini ihtiyaç içinde gördüğü halde ondan şefkatini esirgeyen kişide Tanrı’nın sevgisi olabilir mi?</verse>
				<verse number="18">Yavrularım, sözle ve dille değil, eylemle ve içtenlikle sevelim.</verse>
				<verse number="19">Böylelikle gerçeğe ait olduğumuzu bileceğiz ve yüreğimiz bizi ne zaman suçlarsa, Tanrı’nın önünde onu yatıştıracağız. Çünkü Tanrı yüreğimizden daha büyüktür ve her şeyi bilir.</verse>
				<verse number="20">Böylelikle gerçeğe ait olduğumuzu bileceğiz ve yüreğimiz bizi ne zaman suçlarsa, Tanrı’nın önünde onu yatıştıracağız. Çünkü Tanrı yüreğimizden daha büyüktür ve her şeyi bilir.</verse>
				<verse number="21">Sevgili kardeşlerim, yüreğimiz bizi suçlamazsa, Tanrı’nın önünde cesaretimiz olur, O’ndan ne dilersek alırız. Çünkü O’nun buyruklarını yerine getiriyor, O’nu hoşnut eden şeyleri yapıyoruz.</verse>
				<verse number="22">Sevgili kardeşlerim, yüreğimiz bizi suçlamazsa, Tanrı’nın önünde cesaretimiz olur, O’ndan ne dilersek alırız. Çünkü O’nun buyruklarını yerine getiriyor, O’nu hoşnut eden şeyleri yapıyoruz.</verse>
				<verse number="23">O’nun buyruğu Oğlu İsa Mesih’in adına inanmamız ve İsa’nın buyurduğu gibi birbirimizi sevmemizdir.</verse>
				<verse number="24">Tanrı’nın buyruklarını yerine getiren Tanrı’da yaşar, Tanrı da o kişide yaşar. İçimizde yaşadığını bize verdiği Ruh sayesinde biliriz.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Sevgili kardeşlerim, her ruha inanmayın. Tanrı’dan olup olmadıklarını anlamak için ruhları sınayın. Çünkü birçok sahte peygamber dünyanın her yanına yayılmış bulunuyor.</verse>
				<verse number="2">İsa Mesih’in beden alıp geldiğini kabul eden her ruh Tanrı’dandır. Tanrı’nın Ruhu’nu bununla tanıyacaksınız.</verse>
				<verse number="3">İsa’yı kabul etmeyen hiçbir ruh Tanrı’dan değildir. Böylesi, Mesih Karşıtı’nın ruhudur. Onun geleceğini duydunuz. Zaten o şimdiden dünyadadır.</verse>
				<verse number="4">Yavrularım, siz Tanrı’dansınız ve sahte peygamberleri yendiniz. Çünkü sizde olan, dünyadakinden üstündür.</verse>
				<verse number="5">Sahte peygamberler dünyadandır. Bu nedenle söyledikleri sözler de dünyadandır ve dünya onları dinler.</verse>
				<verse number="6">Bizse Tanrı’danız; Tanrı’yı tanıyan bizi dinler, Tanrı’dan olmayan dinlemez. Gerçeğin Ruhu’yla yalan ruhunu böyle ayırt ederiz.</verse>
				<verse number="7">Sevgili kardeşlerim, birbirimizi sevelim. Çünkü sevgi Tanrı’dandır. Seven herkes Tanrı’dan doğmuştur ve Tanrı’yı tanır.</verse>
				<verse number="8">Sevmeyen kişi Tanrı’yı tanımaz. Çünkü Tanrı sevgidir.</verse>
				<verse number="9">Tanrı biricik Oğlu aracılığıyla yaşayalım diye O’nu dünyaya gönderdi, böylece bizi sevdiğini gösterdi.</verse>
				<verse number="10">Tanrı’yı biz sevmiş değildik, ama O bizi sevdi ve Oğlu’nu günahlarımızı bağışlatan kurban olarak dünyaya gönderdi. İşte sevgi budur.</verse>
				<verse number="11">Sevgili kardeşlerim, Tanrı bizi bu kadar çok sevdiğine göre biz de birbirimizi sevmeye borçluyuz.</verse>
				<verse number="12">Hiç kimse hiçbir zaman Tanrı’yı görmüş değildir. Ama birbirimizi seversek, Tanrı içimizde yaşar ve sevgisi içimizde yetkinleşmiş olur.</verse>
				<verse number="13">Tanrı’da yaşadığımızı ve O’nun bizde yaşadığını bize kendi Ruhu’ndan vermiş olmasından anlıyoruz.</verse>
				<verse number="14">Baba’nın Oğlu’nu dünyanın Kurtarıcısı olarak gönderdiğini gördük, şimdi buna tanıklık ediyoruz.</verse>
				<verse number="15">Kim İsa’nın Tanrı’nın Oğlu olduğunu açıkça kabul ederse, Tanrı onda yaşar, o da Tanrı’da yaşar.</verse>
				<verse number="16">Tanrı’nın bize olan sevgisini tanıdık ve buna inandık. Tanrı sevgidir. Sevgide yaşayan Tanrı’da yaşar, Tanrı da onda yaşar.</verse>
				<verse number="17">Yargı gününde cesaretimiz olsun diye sevgi böylelikle içimizde yetkin kılınmıştır. Çünkü Mesih nasılsa, biz de bu dünyada öyleyiz.</verse>
				<verse number="18">Sevgide korku yoktur. Tersine, yetkin sevgi korkuyu siler atar. Çünkü korku işkencedir. Korkan kişi sevgide yetkin kılınmamıştır.</verse>
				<verse number="19">Bizse seviyoruz, çünkü önce O bizi sevdi.</verse>
				<verse number="20">“Tanrı’yı seviyorum” deyip de kardeşinden nefret eden yalancıdır. Çünkü gördüğü kardeşini sevmeyen, görmediği Tanrı’yı sevemez.</verse>
				<verse number="21">“Tanrı’yı seven kardeşini de sevsin” diyen buyruğu Mesih’ten aldık.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">İsa’nın Mesih olduğuna inanan herkes Tanrı’dan doğmuştur. Baba’yı seven O’ndan doğmuş olanı da sever.</verse>
				<verse number="2">Tanrı’yı sevip buyruklarını yerine getirmekle, Tanrı’nın çocuklarını sevdiğimizi anlarız.</verse>
				<verse number="3">Tanrı’yı sevmek O’nun buyruklarını yerine getirmek demektir. O’nun buyrukları da ağır değildir.</verse>
				<verse number="4">Çünkü Tanrı’dan doğmuş olan herkes dünyayı yener. Bize dünyaya karşı zafer kazandıran imanımızdır.</verse>
				<verse number="5">İsa’nın Tanrı Oğlu olduğuna iman edenden başka dünyayı yenen kim?</verse>
				<verse number="6">Suyla ve kanla gelen İsa Mesih’tir. O yalnız suyla değil, suyla ve kanla gelmiştir. Buna tanıklık eden Ruh’tur. Çünkü Ruh gerçektir.</verse>
				<verse number="7">Şöyle ki, tanıklık edenler üçtür: Ruh, su ve kan. Bunların üçü de uyum içindedir.</verse>
				<verse number="8">Şöyle ki, tanıklık edenler üçtür: Ruh, su ve kan. Bunların üçü de uyum içindedir.</verse>
				<verse number="9">İnsanların tanıklığını kabul ediyoruz, oysa Tanrı’nın tanıklığı daha üstündür. Çünkü bu, Tanrı’nın tanıklığıdır, kendi Oğlu’yla ilgili olarak yaptığı tanıklıktır.</verse>
				<verse number="10">Tanrı’nın Oğlu’na inanan, yüreğinde Tanrı’nın tanıklığına sahiptir. Tanrı’ya inanmayansa O’nu yalancı durumuna düşürmüş olur. Çünkü Tanrı’nın Oğlu’yla ilgili tanıklığına inanmamıştır.</verse>
				<verse number="11">Tanıklık da şudur: Tanrı bize sonsuz yaşam verdi, bu yaşam O’nun Oğlu’ndadır.</verse>
				<verse number="12">Kendisinde Tanrı Oğlu bulunanda yaşam vardır, kendisinde Tanrı Oğlu bulunmayanda yaşam yoktur.</verse>
				<verse number="13">Tanrı Oğlu’nun adına iman eden sizlere, sonsuz yaşama sahip olduğunuzu bilesiniz diye bunları yazdım.</verse>
				<verse number="14">Tanrı’nın önünde güvenimiz şu ki, O’nun isteğine uygun ne dilersek bizi işitir.</verse>
				<verse number="15">Her ne dilersek bizi işittiğini bildiğimize göre, O’ndan dilediklerimizi aldığımızı da biliriz.</verse>
				<verse number="16">Kardeşinin ölümcül olmayan bir günah işlediğini gören, onun için dua etsin. Duasıyla kardeşine yaşam verecektir. Bu, ölümcül olmayan günah işleyenler için geçerlidir. Ölümcül günah da vardır, bunun için dua etsin demiyorum.</verse>
				<verse number="17">Her kötülük günahtır, ama ölümcül olmayan günah da vardır.</verse>
				<verse number="18">Tanrı’dan doğmuş olanın günah işlemediğini biliriz. Tanrı’dan doğmuş olan İsa Mesih onu korur ve kötü olan ona dokunamaz.</verse>
				<verse number="19">Biliyoruz ki, biz Tanrı’danız, bütün dünya ise kötü olanın denetimindedir.</verse>
				<verse number="20">Yine biliyoruz ki, Tanrı’nın Oğlu gelmiş ve gerçek Olan’ı tanımamız için bize anlama gücü vermiştir. Biz gerçek Olan’dayız, O’nun Oğlu İsa Mesih’teyiz. O gerçek Tanrı ve sonsuz yaşamdır.</verse>
				<verse number="21">Yavrularım, kendinizi putlardan koruyun.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="63">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ben ihtiyardan, Tanrı’nın seçtiği, gerçekten sevdiğim hanımefendiye ve çocuklarına selamlar! Yalnız ben değil, gerçeği bilenlerin hepsi de sizleri seviyor.</verse>
				<verse number="2">Çünkü gerçek içimizde yaşıyor ve sonsuza dek bizimle olacak.</verse>
				<verse number="3">Baba Tanrı’dan ve Baba’nın Oğlu İsa Mesih’ten gelen lütuf, merhamet ve esenlik de gerçekte ve sevgide bizimle olacaktır.</verse>
				<verse number="4">Senin çocuklarından bazılarının Baba’dan aldığımız buyruğa uyarak gerçeğin izinden yürüdüğünü görünce çok sevindim.</verse>
				<verse number="5">Şimdi sana rica ediyorum, hanımefendi, birbirimizi sevelim. Bu sana yazdığım yeni bir buyruk değil, başlangıçtan beri kabul ettiğimiz buyruktur.</verse>
				<verse number="6">Sevgi Tanrı’nın buyruklarına uygun yaşamamız demektir. Başlangıçtan beri işittiğiniz gibi, O’nun buyruğu sevgi yolunda yürümenizdir.</verse>
				<verse number="7">Ne var ki, İsa Mesih’in beden alıp geldiğini kabul etmeyen birçok aldatıcı dünyanın her yanına yayıldı. Aldatıcı, Mesih karşıtı olan bunlardır.</verse>
				<verse number="8">Başardıklarınızı yitirmemek ve ödülünüzü eksiksiz almak için kendinize dikkat edin.</verse>
				<verse number="9">Haddini aşıp Mesih’in öğretisine bağlı kalmayan hiç kimsede Tanrı yoktur. Bu öğretiye bağlı kalanda ise hem Baba, hem de Oğul vardır.</verse>
				<verse number="10">Size gelip de bu öğretiyi getirmeyeni evinize almayın, ona selam bile vermeyin.</verse>
				<verse number="11">Çünkü böyle birine selam veren, kötü işlerine ortak olur.</verse>
				<verse number="12">Size yazacak çok şeyim var, ama bunları kâğıtla, mürekkeple iletmek istemedim. Sevincimiz tam olsun diye yanınıza gelmek ve sizinle yüz yüze konuşmak umudundayım.</verse>
				<verse number="13">Tanrı’nın seçtiği kızkardeşinin çocukları sana selam ederler.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="64">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ben ihtiyardan, gerçekten sevdiğim sevgili Gayus’a selam!</verse>
				<verse number="2">Sevgili kardeşim, canın gönenç içinde olduğu gibi, her bakımdan sağlıklı ve gönenç içinde olman için dua ediyorum.</verse>
				<verse number="3">Bazı kardeşler gelip senin gerçeğe bağlı kaldığına, gerçeğin izinden yürüdüğüne tanıklık edince çok sevindim.</verse>
				<verse number="4">Benim için, çocuklarımın gerçeğin izinden yürüdüklerini duymaktan daha büyük bir sevinç olamaz!</verse>
				<verse number="5">Sevgili kardeşim, sana yabancı oldukları halde, kardeşler için yaptığın her şeyi içten bir bağlılıkla yapıyorsun.</verse>
				<verse number="6">Onlar kilise önünde sevgine tanıklık ettiler. Onları Tanrı’ya yaraşır biçimde yardımlarınla birlikte uğurlarsan iyi edersin.</verse>
				<verse number="7">Çünkü inanmayanlardan hiçbir yardım almadan, Mesih’in adı uğruna yola çıktılar.</verse>
				<verse number="8">Bu nedenle, gerçek uğruna emektaşlar olmak için böylelerini desteklemeliyiz.</verse>
				<verse number="9">Kiliseye bazı şeyler yazdım, ama aralarında en üstün olma sevdasında olan Diotrefis bizi kabul etmiyor.</verse>
				<verse number="10">Bunun için, eğer gelirsem, bize yönelttiği haksız suçlamalarla yaptığı kötülükleri anımsatacağım. Bununla yetinmeyerek kardeşleri de kabul etmiyor, kabul etmek isteyenlere de engel olup onları kiliseden dışarı atıyor.</verse>
				<verse number="11">Sevgili kardeşim, kötüyü değil, iyiyi örnek al. İyilik yapan kişi Tanrı’dandır. Kötülük yapansa Tanrı’yı görmemiştir.</verse>
				<verse number="12">Herkesle birlikte gerçeğin kendisi, Dimitrios’un değerli biri olduğuna tanıklık ediyor. Biz de tanıklık ederiz. Tanıklığımızın doğru olduğunu biliyorsun.</verse>
				<verse number="13">Sana yazacak çok şeyim var, ama mürekkeple, kalemle yazmak istemiyorum.</verse>
				<verse number="14">Yakında seni görmek umudundayım, o zaman yüz yüze konuşuruz. Esen kal! Arkadaşlar sana selam ederler. Sen de oradaki arkadaşlara adlı adınca selam söyle.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="65">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">İsa Mesih’in kulu, Yakup’un kardeşi ben Yahuda’dan, Baba Tanrı tarafından sevilip İsa Mesih için korunmuş olan çağrılmışlara selam!</verse>
				<verse number="2">Merhamet, esenlik ve sevgi artan ölçüde sizin olsun.</verse>
				<verse number="3">Sevgili kardeşlerim, size ortak kurtuluşumuzla ilgili yazmaya çok gayret ettim. Bu arada sizi kutsallara ilk ve son kez emanet edilen iman uğrunda mücadeleye özendirmek için yazma gereğini duydum.</verse>
				<verse number="4">Çünkü Tanrımız’ın lütfunu sefahate araç eden, tek Efendimiz ve Rabbimiz İsa Mesih’i yadsıyan bazı tanrısızlar gizlice aranıza sızdılar. Onların yargılanacakları çoktan beri yazılmıştır.</verse>
				<verse number="5">Bütün bunları bildiğiniz halde, size anımsatmak isterim ki, ilk ve son kez halkı Mısır’dan kurtaran Rab iman etmeyenleri daha sonra yok etti.</verse>
				<verse number="6">Yetkilerinin sınırı içinde kalmayıp kendilerine ayrılan yeri terk etmiş olan melekleri, büyük yargı günü için çözülmez bağlarla bağlayarak karanlığa hapsetti.</verse>
				<verse number="7">Sodom, Gomora ve çevrelerindeki kentler de benzer biçimde kendilerini fuhuş ve sapıklığa teslim ettiler. Sonsuza dek ateşte yanma cezasını çeken bu kentler ders alınacak birer örnektir.</verse>
				<verse number="8">Aranıza sızan bu kişiler de onlar gibi gördükleri düşlere dayanarak öz bedenlerini kirletiyor, Rab’bin yetkisini hiçe sayıyor, yüce varlıklara sövüyorlar.</verse>
				<verse number="9">Oysa Başmelek Mikail bile Musa’nın cesedi konusunda İblis’le çekişip tartışırken, söverek onu yargılamaya kalkışmadı. Ancak, “Seni Rab azarlasın” dedi.</verse>
				<verse number="10">Ama bu kişiler anlamadıkları her şeye sövüyorlar. Öte yandan, akıldan yoksun hayvanlar gibi içgüdüleriyle anladıkları ne varsa, onları yıkıma götürüyor.</verse>
				<verse number="11">Vay onların haline! Çünkü Kayin’in yolundan gittiler. Kazanç için kendilerini Balam’ınkine benzer bir yanılgıya kaptırdılar. Korah’ınkine benzer bir isyanda mahvoldular.</verse>
				<verse number="12">Sevgi şölenlerinizde sizinle birlikte pervasızca yiyip içen bu kişiler birer kara lekedir. Yalnız kendilerini besleyen çobanlardır. Rüzgarın sürüklediği yağmursuz bulutlara, iki kez ölmüş, kökünden sökülmüş, sonbaharın meyvesiz ağaçlarına benzerler.</verse>
				<verse number="13">Köpüğünü savuran denizin azgın dalgaları gibi ayıplarını çevreye savururlar. Serseri yıldızlar gibidirler. Onları sonsuza dek sürecek koyu karanlık bekliyor.</verse>
				<verse number="14">Adem’den sonraki altıncı kuşaktan olan Hanok, bu adamlara ilişkin şu peygamberlikte bulundu: “İşte Rab herkesi yargılamak üzere on binlerce kutsalıyla geliyor. Tanrı yoluna aykırı, tanrısızca yapılan bütün işlerden ve tanrısız günahkârların kendisine karşı söylediği bütün ağır sözlerden ötürü Rab, bütün insanlara suçluluklarını gösterecektir.”</verse>
				<verse number="15">Adem’den sonraki altıncı kuşaktan olan Hanok, bu adamlara ilişkin şu peygamberlikte bulundu: “İşte Rab herkesi yargılamak üzere on binlerce kutsalıyla geliyor. Tanrı yoluna aykırı, tanrısızca yapılan bütün işlerden ve tanrısız günahkârların kendisine karşı söylediği bütün ağır sözlerden ötürü Rab, bütün insanlara suçluluklarını gösterecektir.”</verse>
				<verse number="16">Bunlar hep yakınıp söylenir, kendi tutkularının peşinden giderler. Ağızlarından kurumlu sözler çıkar, kendi çıkarları için başkalarını pohpohlarlar.</verse>
				<verse number="17">Ama siz, sevgili kardeşlerim, Rabbimiz İsa Mesih’in elçileri tarafından önceden söylenen sözleri anımsayın.</verse>
				<verse number="18">Size demişlerdi ki, “Dünyanın son günlerinde alay edenler, tanrısızlığa yönelip kendi tutkularına göre yaşayanlar olacaktır.”</verse>
				<verse number="19">Bunlar bölücü, insan doğasıyla sınırlı, Kutsal Ruh’tan yoksun kişilerdir.</verse>
				<verse number="20">Ama siz, sevgili kardeşlerim, kendinizi tümden kutsal olan imanınızın temeli üzerinde geliştirin. Kutsal Ruh’un yönetiminde dua edin.</verse>
				<verse number="21">Rabbimiz İsa Mesih’in sizi sonsuz yaşama kavuşturacak olan merhametini beklerken kendinizi Tanrı’nın sevgisinde koruyun.</verse>
				<verse number="22">Kimi kararsızlara merhamet edin.</verse>
				<verse number="23">Kimini ateşten çekip kurtarın. Kimine de korkuyla merhamet edin. Ama günahlı bir bedenin lekelediği giysiden bile tiksinin.</verse>
				<verse number="24">Kurtarıcımız tek Tanrı, sizi düşmekten alıkoyacak, büyük sevinç içinde lekesiz olarak yüce huzuruna çıkaracak güçtedir. Yücelik, ululuk, güç ve yetki Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla bütün çağlardan önce, şimdi ve bütün çağlar boyunca Tanrı’nın olsun! Amin.</verse>
				<verse number="25">Kurtarıcımız tek Tanrı, sizi düşmekten alıkoyacak, büyük sevinç içinde lekesiz olarak yüce huzuruna çıkaracak güçtedir. Yücelik, ululuk, güç ve yetki Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla bütün çağlardan önce, şimdi ve bütün çağlar boyunca Tanrı’nın olsun! Amin.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="66">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">İsa Mesih’in vahyidir. Tanrı yakın zamanda olması gereken olayları kullarına göstermesi için O’na bu vahyi verdi. O da gönderdiği meleği aracılığıyla bunu kulu Yuhanna’ya iletti.</verse>
				<verse number="2">Yuhanna, Tanrı’nın sözüne ve İsa Mesih’in tanıklığına –gördüğü her şeye– tanıklık etmektedir.</verse>
				<verse number="3">Bu peygamberlik sözlerini okuyana, burada yazılanları dinleyip yerine getirene ne mutlu! Çünkü beklenen zaman yakındır.</verse>
				<verse number="4">Ben Yuhanna’dan, Asya İli’ndeki yedi kiliseye selam! Var olan, var olmuş ve gelecek olandan, O’nun tahtının önünde bulunan yedi ruhtan ve ölüler arasından ilk doğan, dünya krallarına egemen olan güvenilir tanık İsa Mesih’ten sizlere lütuf ve esenlik olsun. Yücelik ve güç sonsuzlara dek, bizi seven, kanıyla bizi günahlarımızdan özgür kılmış ve bizi bir krallık haline getirip Babası Tanrı’nın hizmetinde kâhinler yapmış olan Mesih’in olsun! Amin.</verse>
				<verse number="5">Ben Yuhanna’dan, Asya İli’ndeki yedi kiliseye selam! Var olan, var olmuş ve gelecek olandan, O’nun tahtının önünde bulunan yedi ruhtan ve ölüler arasından ilk doğan, dünya krallarına egemen olan güvenilir tanık İsa Mesih’ten sizlere lütuf ve esenlik olsun. Yücelik ve güç sonsuzlara dek, bizi seven, kanıyla bizi günahlarımızdan özgür kılmış ve bizi bir krallık haline getirip Babası Tanrı’nın hizmetinde kâhinler yapmış olan Mesih’in olsun! Amin.</verse>
				<verse number="6">Ben Yuhanna’dan, Asya İli’ndeki yedi kiliseye selam! Var olan, var olmuş ve gelecek olandan, O’nun tahtının önünde bulunan yedi ruhtan ve ölüler arasından ilk doğan, dünya krallarına egemen olan güvenilir tanık İsa Mesih’ten sizlere lütuf ve esenlik olsun. Yücelik ve güç sonsuzlara dek, bizi seven, kanıyla bizi günahlarımızdan özgür kılmış ve bizi bir krallık haline getirip Babası Tanrı’nın hizmetinde kâhinler yapmış olan Mesih’in olsun! Amin.</verse>
				<verse number="7">İşte bulutlarla geliyor! Her göz O’nu görecek, O’nun bedenini deşmiş olanlar bile. O’nun için dövünecek yeryüzünün bütün halkları. Evet, böyle olacak! Amin.</verse>
				<verse number="8">Var olan, var olmuş ve gelecek olan, Her Şeye Gücü Yeten Rab Tanrı, “Alfa ve Omega Ben’im” diyor.</verse>
				<verse number="9">İsa’ya ait biri olarak sıkıntıda, tanrısal egemenlikte ve sabırda ortağınız ve kardeşiniz olan ben Yuhanna, Tanrı’nın sözü ve İsa’ya tanıklık uğruna Patmos denilen adada bulunuyordum.</verse>
				<verse number="10">Rab’bin gününde Ruh’un etkisinde kalarak arkamda borazan sesine benzer yüksek bir ses işittim.</verse>
				<verse number="11">Ses, “Gördüklerini kitaba yaz ve yedi kiliseye, yani Efes, İzmir, Bergama, Tiyatira, Sart, Filadelfya ve Laodikya’ya gönder” dedi.</verse>
				<verse number="12">Bana sesleneni görmek için arkama döndüm. Döndüğümde yedi altın kandillik ve bunların ortasında, giysileri ayağına kadar uzanan, göğsüne altın kuşak sarınmış, insanoğluna benzer birini gördüm.</verse>
				<verse number="13">Bana sesleneni görmek için arkama döndüm. Döndüğümde yedi altın kandillik ve bunların ortasında, giysileri ayağına kadar uzanan, göğsüne altın kuşak sarınmış, insanoğluna benzer birini gördüm.</verse>
				<verse number="14">Başı, saçı ak yapağı gibi beyaz, kar gibi bembeyazdı. Gözleri alev alev yanan ateşti sanki.</verse>
				<verse number="15">Ayakları, ocakta kor haline gelmiş parlak tunca benziyordu. Sesi, gürül gürül akan suların sesi gibiydi.</verse>
				<verse number="16">Sağ elinde yedi yıldız vardı. Ağzından iki ağızlı keskin bir kılıç uzanıyordu. Yüzü bütün gücüyle parlayan güneş gibiydi.</verse>
				<verse number="17">O’nu görünce, ölü gibi ayaklarının dibine yığıldım. O ise sağ elini üzerime koyup şöyle dedi: “Korkma! İlk ve son Ben’im.</verse>
				<verse number="18">Diri Olan Ben’im. Ölmüştüm, ama işte sonsuzluklar boyunca diriyim. Ölümün ve ölüler diyarının anahtarları bendedir.</verse>
				<verse number="19">Bunun için gördüklerini, şimdi olanları ve bundan sonra olacakları yaz.</verse>
				<verse number="20">Sağ elimde gördüğün yedi yıldızla yedi altın kandilliğin sırrına gelince, yedi yıldız yedi kilisenin melekleri, yedi kandillikse yedi kilisedir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">“Efes’teki kilisenin meleğine yaz. Yedi yıldızı sağ elinde tutan, yedi altın kandilliğin ortasında yürüyen şöyle diyor:</verse>
				<verse number="2">‘Yaptıklarını, çalışkanlığını, sabrını biliyorum. Kötü kişilere katlanamadığını da biliyorum. Elçi olmadıkları halde kendilerini elçi diye tanıtanları sınadın ve onları yalancı buldun.</verse>
				<verse number="3">Evet, sabırlısın, adım uğruna acılara dayandın ve yılmadın.</verse>
				<verse number="4">Ne var ki, bir konuda sana karşıyım: Başlangıçtaki sevginden uzaklaştın.</verse>
				<verse number="5">Bunun için, nereden düştüğünü anımsa! Tövbe et ve başlangıçta yaptıklarını sürdür. Tövbe etmezsen, gelip kandilliğini yerinden kaldırırım.</verse>
				<verse number="6">Yine de olumlu bir yanın var: Nikolas yanlılarının yaptıklarından nefret ediyorsun; ben de nefret ederim.</verse>
				<verse number="7">Kulağı olan, Ruh’un kiliselere ne dediğini işitsin. Galip gelene Tanrı’nın cennetinde bulunan yaşam ağacından yeme hakkını vereceğim.’ ”</verse>
				<verse number="8">“İzmir’deki kilisenin meleğine yaz. Ölmüş ve yaşama dönmüş, ilk ve son olan şöyle diyor:</verse>
				<verse number="9">‘Sıkıntılarını, yoksulluğunu biliyorum. Oysa zenginsin! Yahudi olduklarını söyleyen, ama Yahudi değil de Şeytan’ın havrası durumunda olanların iftiralarını biliyorum.</verse>
				<verse number="10">Çekmek üzere olduğun sıkıntılardan korkma! Bak, denenesiniz diye İblis içinizden bazılarını yakında zindana atacak. On gün sıkıntı çekeceksiniz. Ölüm pahasına da olsa sadık kal, sana yaşam tacını vereceğim.</verse>
				<verse number="11">Kulağı olan, Ruh’un kiliselere ne dediğini işitsin. Galip gelen, ikinci ölümden hiçbir zarar görmeyecek.’ ”</verse>
				<verse number="12">“Bergama’daki kilisenin meleğine yaz. İki ağızlı keskin kılıca sahip olan şöyle diyor:</verse>
				<verse number="13">‘Nerede yaşadığını biliyorum; Şeytan’ın tahtı oradadır. Yine de adıma sımsıkı bağlısın. Aranızda, Şeytan’ın yaşadığı yerde öldürülen sadık tanığım Antipa’nın günlerinde bile bana olan imanını yadsımadın.</verse>
				<verse number="14">Ne var ki, birkaç konuda sana karşıyım: Aranızda Balam’ın öğretisine bağlı olanlar var. Putlara sunulan kurbanların etini yemeleri, fuhuş yapmaları için İsrailoğulları’nı ayartmayı Balak’a öğreten Balam’dı.</verse>
				<verse number="15">Bunun gibi, sizin aranızda da Nikolas yanlılarının öğretisine bağlı olanlar var.</verse>
				<verse number="16">Bunun için tövbe et! Yoksa yanına tez gelir, ağzımdaki kılıçla onlara karşı savaşırım.</verse>
				<verse number="17">Kulağı olan, Ruh’un kiliselere ne dediğini işitsin. Galip gelene saklı mandan vereceğim. Ayrıca, ona beyaz bir taş ve bu taşın üzerinde yazılı olan yeni bir ad, alandan başka kimsenin bilmediği bir ad vereceğim.’ ”</verse>
				<verse number="18">“Tiyatira’daki kilisenin meleğine yaz. Gözleri alev alev yanan ateşe, ayakları parlak tunca benzeyen Tanrı’nın Oğlu şöyle diyor:</verse>
				<verse number="19">‘Yaptıklarını, sevgini, imanını, hizmetini, sabrını biliyorum. Son yaptıklarının ilk yaptıklarını aştığını da biliyorum.</verse>
				<verse number="20">Ne var ki, bir konuda sana karşıyım: Kendini peygamber diye tanıtan İzebel adındaki kadını hoşgörüyle karşılıyorsun. Bu kadın öğretisiyle kullarımı saptırıp fuhuş yapmaya, putlara sunulan kurbanların etini yemeye yöneltiyor.</verse>
				<verse number="21">Tövbe etmesi için ona bir süre tanıdım, ama fuhuş yapmaktan tövbe etmek istemiyor.</verse>
				<verse number="22">Bak, onu yatağa düşüreceğim; onun yaptıklarından tövbe etmezlerse, onunla zina edenleri de büyük sıkıntıların içine atacağım.</verse>
				<verse number="23">Onun çocuklarını salgın hastalıkla öldüreceğim. O zaman bütün kiliseler, gönülleri ve yürekleri denetleyenin ben olduğumu bilecekler. Her birinize yaptıklarınızın karşılığını vereceğim.</verse>
				<verse number="24">“ ‘Ama size, yani Tiyatira’da bulunan öbürlerine, bu öğretiyi benimsememiş, Şeytan’ın sözde derin sırlarını öğrenmemiş olanların hepsine şunu söylüyorum: Ben gelinceye dek sizde olana sımsıkı sarılın. Üzerinize bundan başka bir yük koymuyorum.</verse>
				<verse number="25">“ ‘Ama size, yani Tiyatira’da bulunan öbürlerine, bu öğretiyi benimsememiş, Şeytan’ın sözde derin sırlarını öğrenmemiş olanların hepsine şunu söylüyorum: Ben gelinceye dek sizde olana sımsıkı sarılın. Üzerinize bundan başka bir yük koymuyorum.</verse>
				<verse number="26">Ben Babam’dan nasıl yetki aldımsa, galip gelene, yaptığım işleri sonuna dek sürdürene ulusların üzerinde yetki vereceğim. Demir çomakla güdecek onları, Çömlek gibi kırıp parçalayacaktır. Galip gelene sabah yıldızını da vereceğim.</verse>
				<verse number="27">Ben Babam’dan nasıl yetki aldımsa, galip gelene, yaptığım işleri sonuna dek sürdürene ulusların üzerinde yetki vereceğim. Demir çomakla güdecek onları, Çömlek gibi kırıp parçalayacaktır. Galip gelene sabah yıldızını da vereceğim.</verse>
				<verse number="28">Ben Babam’dan nasıl yetki aldımsa, galip gelene, yaptığım işleri sonuna dek sürdürene ulusların üzerinde yetki vereceğim. Demir çomakla güdecek onları, Çömlek gibi kırıp parçalayacaktır. Galip gelene sabah yıldızını da vereceğim.</verse>
				<verse number="29">Kulağı olan, Ruh’un kiliselere ne dediğini işitsin.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">“Sart’taki kilisenin meleğine yaz. Tanrı’nın yedi ruhuna ve yedi yıldıza sahip olan şöyle diyor: ‘Yaptıklarını biliyorum. Yaşıyorsun diye ad yapmışsın, ama ölüsün.</verse>
				<verse number="2">Uyan! Geriye kalan ve ölmek üzere olan ne varsa güçlendir. Çünkü yaptıklarının Tanrım’ın önünde tamamlanmamış olduğunu gördüm.</verse>
				<verse number="3">Bu nedenle neler aldığını, neler işittiğini anımsa. Bunları yerine getir, tövbe et! Eğer uyanmazsan, hırsız gibi geleceğim. Hangi saatte geleceğimi hiç bilemeyeceksin.</verse>
				<verse number="4">Ama Sart’ta, aranızda giysilerini lekelememiş birkaç kişi var ki, beyazlar içinde benimle birlikte yürüyecekler. Çünkü buna layıktırlar.</verse>
				<verse number="5">Galip gelen böylece beyaz giysiler giyecek. Onun adını yaşam kitabından hiç silmeyeceğim. Babam’ın ve meleklerinin önünde o kişinin adını açıkça anacağım.</verse>
				<verse number="6">Kulağı olan, Ruh’un kiliselere ne dediğini işitsin.’ ”</verse>
				<verse number="7">“Filadelfya’daki kilisenin meleğine yaz. Kutsal ve gerçek olan, Davut’un anahtarına sahip olan, açtığını kimsenin kapayamadığı, kapadığını kimsenin açamadığı kişi şöyle diyor:</verse>
				<verse number="8">‘Yaptıklarını biliyorum. İşte önüne kimsenin kapayamayacağı açık bir kapı koydum. Gücünün az olduğunu biliyorum; yine de sözüme uydun, adımı yadsımadın.</verse>
				<verse number="9">Bak, Şeytan’ın havrasından olanları, Yahudi olmadıkları halde Yahudi olduklarını ileri süren yalancıları öyle edeceğim ki, gelip ayaklarına kapanacak, benim seni sevdiğimi anlayacaklar.</verse>
				<verse number="10">Sözüme uyarak sabırla dayandın. Ben de yeryüzünde yaşayanları denemek için bütün dünyanın üzerine gelecek olan denenme saatinden seni esirgeyeceğim.</verse>
				<verse number="11">Tez geliyorum. Tacını kimse elinden almasın diye sahip olduğuna sımsıkı sarıl.</verse>
				<verse number="12">Galip geleni Tanrım’ın Tapınağı’nda sütun yapacağım. Böyle biri artık oradan hiç ayrılmayacak. Onun üzerine Tanrım’ın adını, Tanrım’a ait kentin –gökten Tanrım’ın yanından inen yeni Yeruşalim’in– adını ve benim yeni adımı yazacağım.</verse>
				<verse number="13">Kulağı olan, Ruh’un kiliselere ne dediğini işitsin.’ ”</verse>
				<verse number="14">“Laodikya’daki kilisenin meleğine yaz. Amin, sadık ve gerçek tanık, Tanrı yaratılışının kaynağı şöyle diyor:</verse>
				<verse number="15">‘Yaptıklarını biliyorum. Ne soğuksun, ne sıcak. Keşke ya soğuk ya sıcak olsaydın!</verse>
				<verse number="16">Oysa ne sıcak ne soğuksun, ılıksın. Bu yüzden seni ağzımdan kusacağım.</verse>
				<verse number="17">Zenginim, zenginleştim, hiçbir şeye gereksinmem yok diyorsun; ama zavallı, acınacak durumda, yoksul, kör ve çıplak olduğunu bilmiyorsun.</verse>
				<verse number="18">Zengin olmak için benden ateşte arıtılmış altın, giyinip çıplaklığının ayıbını örtmek için beyaz giysiler, görmek için gözlerine sürmek üzere merhem satın almanı salık veriyorum.</verse>
				<verse number="19">Ben sevdiklerimi azarlayıp terbiye ederim. Onun için gayrete gel, tövbe et.</verse>
				<verse number="20">İşte kapıda durmuş, kapıyı çalıyorum. Biri sesimi işitir ve kapıyı açarsa, onun yanına gireceğim; ben onunla, o da benimle, birlikte yemek yiyeceğiz.</verse>
				<verse number="21">Ben nasıl galip gelerek Babam’la birlikte Babam’ın tahtına oturdumsa, galip gelene de benimle birlikte tahtıma oturma hakkını vereceğim.</verse>
				<verse number="22">Kulağı olan, Ruh’un kiliselere ne dediğini işitsin.’ ”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Bundan sonra gökte açık duran bir kapı gördüm. Benimle konuştuğunu işittiğim, borazan sesine benzeyen ilk ses şöyle dedi: “Buraya çık! Bundan sonra olması gereken olayları sana göstereyim.”</verse>
				<verse number="2">O anda Ruh’un etkisinde kalarak gökte bir taht ve tahtta oturan birini gördüm.</verse>
				<verse number="3">Tahtta oturanın, yeşim ve kırmızı akik taşına benzer bir görünüşü vardı. Zümrüdü andıran bir gökkuşağı tahtı çevreliyordu.</verse>
				<verse number="4">Tahtın çevresinde yirmi dört ayrı taht vardı. Bu tahtlara başlarında altın taçlar olan, beyaz giysilere bürünmüş yirmi dört ihtiyar oturmuştu.</verse>
				<verse number="5">Tahttan şimşekler çakıyor, uğultular, gök gürlemeleri işitiliyordu. Tahtın önünde alev alev yanan yedi meşale vardı. Bunlar Tanrı’nın yedi ruhudur.</verse>
				<verse number="6">Tahtın önünde billur gibi, sanki camdan bir deniz vardı. Tahtın ortasında ve çevresinde, önü ve arkası gözlerle kaplı dört yaratık duruyordu.</verse>
				<verse number="7">Birinci yaratık aslana, ikincisi danaya benziyordu. Üçüncü yaratığın yüzü insan yüzü gibiydi. Dördüncü yaratık uçan bir kartalı andırıyordu.</verse>
				<verse number="8">Dört yaratığın her birinin altışar kanadı vardı. Yaratıkların her yanı, kanatlarının alt tarafı bile gözlerle kaplıydı. Gece gündüz durup dinlenmeden şöyle diyorlar: “Kutsal, kutsal, kutsaldır, Her Şeye Gücü Yeten Rab Tanrı, Var olmuş, var olan ve gelecek olan.”</verse>
				<verse number="9">Yaratıklar tahtta oturanı, sonsuzluklar boyunca yaşayanı yüceltip ona saygı ve şükran sundukça, yirmi dört ihtiyar tahtta oturanın, sonsuzluklar boyunca yaşayanın önünde yere kapanarak O’na tapınıyorlar. Taçlarını tahtın önüne koyarak şöyle diyorlar: “Rabbimiz ve Tanrımız! Yüceliği, saygıyı, gücü almaya layıksın. Çünkü her şeyi sen yarattın; Hepsi senin isteğinle yaratılıp var oldu.”</verse>
				<verse number="10">Yaratıklar tahtta oturanı, sonsuzluklar boyunca yaşayanı yüceltip ona saygı ve şükran sundukça, yirmi dört ihtiyar tahtta oturanın, sonsuzluklar boyunca yaşayanın önünde yere kapanarak O’na tapınıyorlar. Taçlarını tahtın önüne koyarak şöyle diyorlar: “Rabbimiz ve Tanrımız! Yüceliği, saygıyı, gücü almaya layıksın. Çünkü her şeyi sen yarattın; Hepsi senin isteğinle yaratılıp var oldu.”</verse>
				<verse number="11">Yaratıklar tahtta oturanı, sonsuzluklar boyunca yaşayanı yüceltip ona saygı ve şükran sundukça, yirmi dört ihtiyar tahtta oturanın, sonsuzluklar boyunca yaşayanın önünde yere kapanarak O’na tapınıyorlar. Taçlarını tahtın önüne koyarak şöyle diyorlar: “Rabbimiz ve Tanrımız! Yüceliği, saygıyı, gücü almaya layıksın. Çünkü her şeyi sen yarattın; Hepsi senin isteğinle yaratılıp var oldu.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Tahtta oturanın sağ elinde iki yanı da yazılı, yedi mühürle mühürlenmiş bir tomar gördüm.</verse>
				<verse number="2">Yüksek sesle, “Tomarı açmaya, mühürlerini çözmeye kim layıktır?” diye seslenen güçlü bir melek de gördüm.</verse>
				<verse number="3">Ama ne gökte, ne yeryüzünde, ne de yer altında tomarı açıp içine bakabilecek kimse yoktu.</verse>
				<verse number="4">Acı acı ağlamaya başladım. Çünkü tomarı açıp içine bakmaya layık kimse bulunamadı.</verse>
				<verse number="5">Bunun üzerine ihtiyarlardan biri bana, “Ağlama!” dedi. “İşte, Yahuda oymağından gelen Aslan, Davut’un Kökü galip geldi. Tomarı ve yedi mührünü O açacak.”</verse>
				<verse number="6">Tahtın, dört yaratığın ve ihtiyarların ortasında, boğazlanmış gibi duran bir Kuzu gördüm. Yedi boynuzu, yedi gözü vardı. Bunlar Tanrı’nın bütün dünyaya gönderilmiş yedi ruhudur.</verse>
				<verse number="7">Kuzu gelip tahtta oturanın sağ elinden tomarı aldı.</verse>
				<verse number="8">Tomarı alınca, dört yaratıkla yirmi dört ihtiyar O’nun önünde yere kapandılar. Her birinin elinde birer lir ve kutsalların duaları olan buhur dolu altın taslar vardı.</verse>
				<verse number="9">Yeni bir ezgi söylüyorlardı: “Tomarı almaya, Mühürlerini açmaya layıksın! Çünkü boğazlandın Ve kanınla her oymaktan, her dilden, Her halktan, her ulustan İnsanları Tanrı’ya satın aldın.</verse>
				<verse number="10">Onları Tanrımız’ın hizmetinde Bir krallık haline getirdin, Kâhinler yaptın. Dünya üzerinde egemenlik sürecekler.”</verse>
				<verse number="11">Sonra tahtın, yaratıkların ve ihtiyarların çevresinde çok sayıda melek gördüm, seslerini işittim. Sayıları binlerce binler, on binlerce on binlerdi.</verse>
				<verse number="12">Yüksek sesle şöyle diyorlardı: “Boğazlanmış Kuzu Gücü, zenginliği, bilgeliği, kudreti, Saygıyı, yüceliği, övgüyü Almaya layıktır.”</verse>
				<verse number="13">Ardından gökte, yeryüzünde, yer altında ve denizlerdeki bütün yaratıkların, bunlardaki bütün varlıkların şöyle dediğini işittim: “Övgü, saygı, yücelik ve güç sonsuzlara dek Tahtta oturanın ve Kuzu’nun olsun!”</verse>
				<verse number="14">Dört yaratık, “Amin” dediler. İhtiyarlar da yere kapanıp tapındılar.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Sonra Kuzu’nun yedi mühürden birini açtığını gördüm. O anda dört yaratıktan birinin, gök gürültüsüne benzer bir sesle, “Gel!” dediğini işittim.</verse>
				<verse number="2">Bakınca beyaz bir at gördüm. Binicisinin yayı vardı. Kendisine bir taç verildi ve galip gelen biri olarak zafer kazanmaya çıktı.</verse>
				<verse number="3">Kuzu ikinci mührü açınca, ikinci yaratığın “Gel!” dediğini işittim.</verse>
				<verse number="4">O zaman kızıl renkte başka bir at çıktı ortaya. Binicisine dünyadan barışı kaldırma yetkisi verildi. Bunun sonucu olarak insanlar birbirlerini boğazlayacaklar. Atlıya ayrıca büyük bir kılıç verildi.</verse>
				<verse number="5">Kuzu üçüncü mührü açınca, üçüncü yaratığın “Gel!” dediğini işittim. Bakınca siyah bir at gördüm. Binicisinin elinde bir terazi vardı.</verse>
				<verse number="6">Dört yaratığın ortasında sanki bir sesin şöyle dediğini işittim: “Bir ölçek buğday bir dinara, üç ölçek arpa bir dinara. Ama zeytinyağına, şaraba zarar verme!”</verse>
				<verse number="7">Kuzu dördüncü mührü açınca, “Gel!” diyen dördüncü yaratığın sesini işittim.</verse>
				<verse number="8">Bakınca soluk renkli bir at gördüm. Binicisinin adı Ölüm’dü. Ölüler diyarı onun ardınca geliyordu. Bunlara kılıçla, kıtlıkla, salgın hastalıkla, yeryüzünün yabanıl hayvanlarıyla ölüm saçmak için yeryüzünün dörtte biri üzerinde yetki verildi.</verse>
				<verse number="9">Kuzu beşinci mührü açınca, sunağın altında, Tanrı’nın sözü ve sürdürdükleri tanıklık nedeniyle öldürülenlerin canlarını gördüm.</verse>
				<verse number="10">Yüksek sesle feryat ederek şöyle diyorlardı: “Kutsal ve gerçek olan Efendimiz! Yeryüzünde yaşayanları yargılayıp onlardan kanımızın öcünü almak için daha ne kadar bekleyeceksin?”</verse>
				<verse number="11">Onların her birine beyaz birer kaftan verildi. Kendileri gibi öldürülecek olan öbür Tanrı kullarının ve kardeşlerinin sayısı tamamlanıncaya dek kısa bir süre daha beklemeleri istendi.</verse>
				<verse number="12">Kuzu altıncı mührü açınca, büyük bir deprem olduğunu gördüm. Güneş keçi kılından yapılmış siyah bir çul gibi karardı. Ay baştan aşağı kan rengine döndü.</verse>
				<verse number="13">İncir ağacı, güçlü bir rüzgarla sarsıldığında nasıl ham incirlerini dökerse, gökteki yıldızlar da öylece yeryüzüne düştü.</verse>
				<verse number="14">Gökyüzü dürülen bir tomar gibi ortadan kalktı. Her dağ, her ada yerinden sökülüp alındı.</verse>
				<verse number="15">Dünya kralları, büyükleri, komutanları, zenginleri, güçlüleri, özgürü kölesi herkes mağaralara, dağlardaki kayaların arasına gizlendiler.</verse>
				<verse number="16">Dağlara, kayalara, “Üzerimize düşün!” dediler, “Tahtta oturanın yüzünden ve Kuzu’nun gazabından saklayın bizi!</verse>
				<verse number="17">Çünkü onların gazabının büyük günü geldi. Buna kim dayanabilir?”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Bundan sonra yeryüzünün dört köşesinde duran dört melek gördüm. Bunlar karaya, denize ya da herhangi bir ağaç üzerine esmesin diye, yeryüzünün dört rüzgarını tutuyorlardı.</verse>
				<verse number="2">Sonra gündoğusundan yükselen başka bir melek gördüm. Yaşayan Tanrı’nın mührünü taşıyordu. Karaya, denize zarar vermek için yetki verilen dört meleğe yüksek sesle bağırdı:</verse>
				<verse number="3">“Biz Tanrımız’ın kullarını alınlarından mühürleyene dek karaya, denize ya da ağaçlara zarar vermeyin!”</verse>
				<verse number="4">Mühürlenmiş olanların sayısını işittim. İsrailoğulları’nın bütün oymaklarından 144 000 kişi mühürlenmişti:</verse>
				<verse number="5">Yahuda oymağından 12 000 kişi mühürlenmişti. Ruben oymağından 12 000, Gad oymağından 12 000,</verse>
				<verse number="6">Aşer oymağından 12 000, Naftali oymağından 12 000, Manaşşe oymağından 12 000,</verse>
				<verse number="7">Şimon oymağından 12 000, Levi oymağından 12 000, İssakar oymağından 12 000,</verse>
				<verse number="8">Zevulun oymağından 12 000, Yusuf oymağından 12 000, Benyamin oymağından 12 000 kişi mühürlenmişti.</verse>
				<verse number="9">Bundan sonra gördüm ki, her ulustan, her oymaktan, her halktan, her dilden oluşan, kimsenin sayamayacağı kadar büyük bir kalabalık tahtın ve Kuzu’nun önünde duruyordu. Hepsi de birer beyaz kaftan giymişti, ellerinde hurma dalları vardı.</verse>
				<verse number="10">Yüksek sesle bağırıyorlardı: “Kurtarış, tahtta oturan Tanrımız’a Ve Kuzu’ya özgüdür!”</verse>
				<verse number="11">Bütün melekler tahtın, ihtiyarların ve dört yaratığın çevresinde duruyordu. Tahtın önünde yüzüstü yere kapanıp Tanrı’ya tapınarak şöyle diyorlardı:</verse>
				<verse number="12">“Amin! Övgü, yücelik, bilgelik, Şükran, saygı, güç, kudret, Sonsuzlara dek Tanrımız’ın olsun! Amin!”</verse>
				<verse number="13">Bu sırada ihtiyarlardan biri bana sordu: “Beyaz kaftan giymiş olan bu kişiler kim, nereden geldiler?”</verse>
				<verse number="14">“Sen bunu biliyorsun, efendim” dedim. Bana dedi ki, “Bunlar o büyük sıkıntıdan geçip gelenlerdir. Kaftanlarını Kuzu’nun kanıyla yıkamış, bembeyaz etmişlerdir.</verse>
				<verse number="15">Bunun için, “Tanrı’nın tahtı önünde duruyor, Tapınağında gece gündüz O’na tapınıyorlar. Tahtta oturan, çadırını onların üzerine gerecek.</verse>
				<verse number="16">Artık acıkmayacak, Artık susamayacaklar. Ne güneş ne kavurucu sıcak Çarpacak onları.</verse>
				<verse number="17">Çünkü tahtın ortasında olan Kuzu onları güdecek Ve yaşam sularının pınarlarına götürecek. Tanrı gözlerinden bütün yaşları silecek.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Kuzu yedinci mührü açınca, gökte yarım saat kadar sessizlik oldu.</verse>
				<verse number="2">Tanrı’nın önünde duran yedi meleği gördüm. Onlara yedi borazan verildi.</verse>
				<verse number="3">Altın bir buhurdan taşıyan başka bir melek gelip sunağın önünde durdu. Tahtın önündeki altın sunakta bütün kutsalların dualarıyla birlikte sunmak üzere kendisine çok miktarda buhur verildi.</verse>
				<verse number="4">Kutsalların dualarıyla buhurun dumanı, Tanrı’nın önünde meleğin elinden yükseldi.</verse>
				<verse number="5">Melek buhurdanı aldı, sunağın ateşiyle doldurup yeryüzüne attı. Gök gürlemeleri, uğultular işitildi, şimşekler çaktı, yer sarsıldı.</verse>
				<verse number="6">Yedi melek ellerindeki yedi borazanı çalmaya hazırlandı.</verse>
				<verse number="7">Birinci melek borazanını çaldı. Kanla karışık dolu ve ateş oluştu, yeryüzüne yağdı. Yerin üçte biri, ağaçların üçte biri ve bütün yeşil otlar yandı.</verse>
				<verse number="8">İkinci melek borazanını çaldı. Alev alev yanan, dağ gibi büyük bir kütle denize atıldı. Denizin üçte biri kana dönüştü.</verse>
				<verse number="9">Denizdeki yaratıkların üçte biri öldü, gemilerin üçte biri yok oldu.</verse>
				<verse number="10">Üçüncü melek borazanını çaldı. Gökten meşale gibi yanan büyük bir yıldız ırmakların üçte biri üzerine ve su pınarlarının üzerine düştü.</verse>
				<verse number="11">Bu yıldızın adı Pelin’dir. Suların üçte biri pelin gibi acılaştı. Acılaşan sulardan içen birçok insan öldü.</verse>
				<verse number="12">Dördüncü melek borazanını çaldı. Güneşin üçte biri, ayın üçte biri, yıldızların üçte biri vuruldu. Sonuç olarak ışıklarının üçte biri söndü, gündüzün ve gecenin üçte biri ışıksız kaldı.</verse>
				<verse number="13">Sonra göğün ortasında uçan bir kartal gördüm. Yüksek sesle şöyle bağırdığını işittim: “Borazanlarını çalacak olan öbür üç meleğin borazan seslerinden yeryüzünde yaşayanların vay, vay, vay haline!”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Beşinci melek borazanını çaldı. Gökten yere düşmüş bir yıldız gördüm. Dipsiz derinliklere açılan kuyunun anahtarı ona verildi.</verse>
				<verse number="2">Dipsiz derinliklerin kuyusunu açınca, kuyudan büyük bir ocağın dumanı gibi bir duman çıktı. Kuyunun dumanından güneş ve hava karardı.</verse>
				<verse number="3">Dumanın içinden yeryüzüne çekirgeler yağdı. Bunlara yeryüzündeki akreplerin gücüne benzer bir güç verilmişti.</verse>
				<verse number="4">Çekirgelere yeryüzündeki otlara, herhangi bir bitki ya da ağaca değil de, yalnız alınlarında Tanrı’nın mührü bulunmayan insanlara zarar vermeleri söylendi.</verse>
				<verse number="5">Bu insanları öldürmelerine değil, beş ay süreyle işkence etmelerine izin verildi. Yaptıkları işkence akrebin insanı soktuğu zaman verdiği acıya benziyordu.</verse>
				<verse number="6">O günlerde insanlar ölümü arayacak, ama bulamayacaklar. Ölümü özleyecekler, ama ölüm onlardan kaçacak.</verse>
				<verse number="7">Çekirgelerin görünümü, savaşa hazırlanmış atlara benziyordu. Başlarında altın taçlara benzer başlıklar vardı. Yüzleri insan yüzleri gibiydi.</verse>
				<verse number="8">Saçları kadın saçına, dişleri aslan dişine benziyordu.</verse>
				<verse number="9">Demir zırhlara benzer göğüs zırhları vardı. Kanatlarının sesi savaşa koşan çok sayıda atlı arabanın sesine benziyordu.</verse>
				<verse number="10">Akrebinkine benzer kuyrukları ve iğneleri vardı. Kuyruklarında, insanlara beş ay zarar verecek güce sahiptiler.</verse>
				<verse number="11">Başlarında kral olarak dipsiz derinliklerin meleği vardı. Bu meleğin İbranice adı Avaddon, Grekçe adıysa Apolyon’dur.</verse>
				<verse number="12">Birinci “vay” geçti, işte bundan sonra iki “vay” daha geliyor.</verse>
				<verse number="13">Altıncı melek borazanını çaldı. Tanrı’nın önündeki altın sunağın dört boynuzundan gelen bir ses işittim.</verse>
				<verse number="14">Ses, elinde borazan olan altıncı meleğe, “Büyük Fırat Irmağı’nın yanında bağlı duran dört meleği çöz” dedi.</verse>
				<verse number="15">Tam o saat, o gün, o ay, o yıl için hazır tutulan dört melek, insanların üçte birini öldürmek üzere çözüldü.</verse>
				<verse number="16">Atlı ordularının sayısı iki yüz milyondu, sayılarını duydum.</verse>
				<verse number="17">Görümümde atları ve binicilerini gördüm. Ateş, gökyakut ve kükürt renginde göğüs zırhları kuşanmışlardı. Atların başları aslan başına benziyordu. Ağızlarından ateş, duman, kükürt fışkırıyordu.</verse>
				<verse number="18">İnsanların üçte biri bunların ağzından fışkıran ateş, duman ve kükürtten, bu üç beladan öldü.</verse>
				<verse number="19">Atların gücü ağızlarında ve kuyruklarındadır. Yılanı andıran kuyruklarının başıyla zarar verirler.</verse>
				<verse number="20">Geriye kalan insanlar, yani bu belalardan ölmemiş olanlar, kendi elleriyle yaptıkları putlardan dönüp tövbe etmediler. Cinlere ve göremeyen, işitemeyen, yürüyemeyen altın, gümüş, tunç, taş, tahta putlara tapmaktan vazgeçmediler.</verse>
				<verse number="21">Adam öldürmekten, büyü, fuhuş, hırsızlık yapmaktan da tövbe etmediler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Sonra gökten inen güçlü başka bir melek gördüm. Buluta sarınmıştı, başının üzerinde gökkuşağı vardı. Yüzü güneşe, ayakları ateşten sütunlara benziyordu.</verse>
				<verse number="2">Elinde açılmış küçük bir tomar vardı. Sağ ayağını denize, sol ayağını karaya koyarak aslanın kükremesini andıran yüksek sesle bağırdı. O bağırınca, yedi gök gürlemesi dile gelip seslendiler.</verse>
				<verse number="3">Elinde açılmış küçük bir tomar vardı. Sağ ayağını denize, sol ayağını karaya koyarak aslanın kükremesini andıran yüksek sesle bağırdı. O bağırınca, yedi gök gürlemesi dile gelip seslendiler.</verse>
				<verse number="4">Yedi gök gürlemesi seslendiğinde yazmak üzereydim ki, gökten, “Yedi gök gürlemesinin söylediklerini mühürle, yazma!” diyen bir ses işittim.</verse>
				<verse number="5">Denizle karanın üzerinde durduğunu gördüğüm melek, sağ elini göğe kaldırdı.</verse>
				<verse number="6">Göğü ve göktekileri, yeri ve yerdekileri, denizi ve denizdekileri yaratanın, sonsuzluklar boyunca yaşayanın hakkı için ant içip dedi ki, “Artık gecikme olmayacak.</verse>
				<verse number="7">Yedinci melek borazanını çaldığı zaman, Tanrı’nın sır olan tasarısı tamamlanacak. Nitekim Tanrı bunu, kulları peygamberlere müjdelemişti.”</verse>
				<verse number="8">Gökten işittiğim ses benimle yine konuşmaya başladı: “Git, denizle karanın üzerinde duran meleğin elindeki açık tomarı al” dedi.</verse>
				<verse number="9">Meleğin yanına gidip küçük tomarı bana vermesini istedim. “Al, bunu ye!” dedi. “Midende bir acılık yapacak, ama ağzına bal gibi tatlı gelecek.”</verse>
				<verse number="10">Küçük tomarı meleğin elinden alıp yedim, ağzımda bal gibi tatlıydı. Ama yutunca midem acılaştı.</verse>
				<verse number="11">Sonra bana şöyle dendi: “Yine birçok halk, ulus, dil ve kralla ilgili olarak peygamberlikte bulunmalısın.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Bana değneğe benzer bir ölçü kamışı verilip şöyle dendi: “Git, Tanrı’nın Tapınağı’nı ve sunağı ölç, orada tapınanları say!</verse>
				<verse number="2">Tapınağın dış avlusunu bırak, orayı ölçme. Çünkü orası, kutsal kenti kırk iki ay ayaklarıyla çiğneyecek olan uluslara verildi.</verse>
				<verse number="3">İki tanığıma güç vereceğim; çul giysiler içinde bin iki yüz altmış gün peygamberlik edecekler.”</verse>
				<verse number="4">Bunlar yeryüzünün Rabbi önünde duran iki zeytin ağacıyla iki kandilliktir.</verse>
				<verse number="5">Biri onlara zarar vermeye kalkışırsa, ağızlarından ateş fışkıracak ve düşmanlarını yiyip bitirecek. Onlara zarar vermek isteyen herkesin böyle öldürülmesi gerekir.</verse>
				<verse number="6">Peygamberlik ettikleri sürece yağmur yağmasın diye göğü kapamaya yetkileri vardır. Suları kana dönüştürme ve yeryüzünü, kaç kez isterlerse, her türlü belayla vurma yetkisine sahiptirler.</verse>
				<verse number="7">Tanıklık görevleri sona erince dipsiz derinliklerden çıkan canavar onlarla savaşacak, onları yenip öldürecek.</verse>
				<verse number="8">Cesetleri, simgesel olarak Sodom ve Mısır diye adlandırılan büyük kentin anayoluna serilecek. Onların Rabbi de orada çarmıha gerilmişti.</verse>
				<verse number="9">Her halktan, oymaktan, dilden, ulustan insan üç buçuk gün cesetlerini seyredecek, cesetlerinin mezara konulmasına izin vermeyecekler.</verse>
				<verse number="10">Yeryüzünde yaşayanlar onların bu durumuna sevinip bayram edecek, birbirlerine armağanlar gönderecekler. Çünkü bu iki peygamber yeryüzünde yaşayanlara çok eziyet etmişti.</verse>
				<verse number="11">Üç buçuk gün sonra iki peygamber, Tanrı’dan gelen yaşam soluğunu alınca ayağa kalktılar. Onları görenler dehşete kapıldı.</verse>
				<verse number="12">İki peygamber gökten gelen yüksek bir sesin, “Buraya çıkın!” dediğini işittiler. Sonra düşmanlarının gözü önünde bir bulut içinde göğe yükseldiler.</verse>
				<verse number="13">Tam o saatte şiddetli bir deprem oldu, kentin onda biri yıkıldı. Depremde yedi bin kişi can verdi. Geriye kalanlar dehşete kapılıp gökteki Tanrı’yı yücelttiler.</verse>
				<verse number="14">İkinci “vay” geçti. İşte, üçüncü “vay” tez geliyor.</verse>
				<verse number="15">Yedinci melek borazanını çaldı. Gökte yüksek sesler duyuldu: “Dünyanın egemenliği Rabbimiz’in ve Mesihi’nin oldu. O sonsuzlara dek egemenlik sürecek.”</verse>
				<verse number="16">Tanrı’nın önünde tahtlarında oturan yirmi dört ihtiyar yüzüstü yere kapandı. Tanrı’ya tapınarak şöyle dediler: “Her Şeye Gücü Yeten, Var olan, var olmuş olan Rab Tanrı! Sana şükrediyoruz. Çünkü büyük gücünü kuşanıp Egemenlik sürmeye başladın.</verse>
				<verse number="17">Tanrı’nın önünde tahtlarında oturan yirmi dört ihtiyar yüzüstü yere kapandı. Tanrı’ya tapınarak şöyle dediler: “Her Şeye Gücü Yeten, Var olan, var olmuş olan Rab Tanrı! Sana şükrediyoruz. Çünkü büyük gücünü kuşanıp Egemenlik sürmeye başladın.</verse>
				<verse number="18">Uluslar gazaba gelmişlerdi. Şimdiyse senin gazabın üzerlerine geldi. Ölüleri yargılamak, Kulların olan peygamberleri, kutsalları, Küçük olsun büyük olsun, Senin adından korkanları ödüllendirmek Ve yeryüzünü mahvedenleri mahvetmek zamanı da geldi.”</verse>
				<verse number="19">Ardından Tanrı’nın gökteki tapınağı açıldı, tapınakta O’nun Antlaşma Sandığı göründü. O anda şimşekler çaktı, uğultular, gök gürlemeleri işitildi. Yer sarsıldı, şiddetli bir dolu fırtınası koptu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Gökte olağanüstü bir belirti, güneşe sarınmış bir kadın göründü. Ay ayaklarının altındaydı, başında on iki yıldızdan oluşan bir taç vardı.</verse>
				<verse number="2">Kadın gebeydi. Doğum sancıları içinde kıvranıyor, feryat ediyordu.</verse>
				<verse number="3">Ardından gökte başka bir belirti göründü: Yedi başlı, on boynuzlu, kızıl renkli büyük bir ejderhaydı bu. Yedi başında yedi taç vardı.</verse>
				<verse number="4">Kuyruğuyla gökteki yıldızların üçte birini sürükleyip yeryüzüne attı. Sonra doğum yapmak üzere olan kadının önünde durdu; kadın doğurur doğurmaz ejderha çocuğu yutacaktı.</verse>
				<verse number="5">Kadın bir oğul, bütün ulusları demir çomakla güdecek bir erkek çocuk doğurdu. Çocuk hemen alınıp Tanrı’ya, Tanrı’nın tahtına götürüldü.</verse>
				<verse number="6">Kadınsa çöle kaçtı. Orada bin iki yüz altmış gün beslenmesi için Tanrı tarafından hazırlanmış bir yeri vardı.</verse>
				<verse number="7">Gökte savaş oldu. Mikail’le melekleri ejderhayla savaştılar. Ejderha kendi melekleriyle birlikte karşı koydu, ama gücü yetmedi. Bu yüzden gökteki yerlerini yitirdiler.</verse>
				<verse number="8">Gökte savaş oldu. Mikail’le melekleri ejderhayla savaştılar. Ejderha kendi melekleriyle birlikte karşı koydu, ama gücü yetmedi. Bu yüzden gökteki yerlerini yitirdiler.</verse>
				<verse number="9">Büyük ejderha –İblis ya da Şeytan denen, bütün dünyayı saptıran o eski yılan– melekleriyle birlikte yeryüzüne atıldı.</verse>
				<verse number="10">Bundan sonra gökte yüksek bir sesin şöyle dediğini duydum: “Tanrımız’ın kurtarışı, gücü, egemenliği Ve Mesihi’nin yetkisi şimdi gerçekleşti. Çünkü kardeşlerimizin suçlayıcısı, Onları Tanrımız’ın önünde gece gündüz suçlayan Aşağı atıldı.</verse>
				<verse number="11">Kardeşlerimiz Kuzu’nun kanıyla Ve ettikleri tanıklık bildirisiyle Onu yendiler. Ölümü göze alacak kadar Vazgeçmişlerdi can sevgisinden.</verse>
				<verse number="12">Bunun için, ey gökler ve orada yaşayanlar, Sevinin! Vay halinize, yer ve deniz! Çünkü İblis zamanının az olduğunu bilerek Büyük bir öfkeyle üzerinize indi.”</verse>
				<verse number="13">Ejderha yeryüzüne atıldığını görünce, erkek çocuğu doğuran kadını kovalamaya başladı.</verse>
				<verse number="14">Yılanın önünden çöle, üç buçuk yıl besleneceği yere uçup kaçabilmesi için kadına büyük kartal kanatları verildi.</verse>
				<verse number="15">Yılan ağzından, kadını selle süpürüp götürmek için onun ardından ırmak gibi su akıttı.</verse>
				<verse number="16">Ama yeryüzü, ağzını açıp ejderhanın ağzından akıttığı ırmağı yutarak kadına yardım etti.</verse>
				<verse number="17">Bunun üzerine ejderha kadına öfkelendi. Kadının soyundan geriye kalanlarla, Tanrı’nın buyruklarını yerine getirip İsa’ya tanıklıklarını sürdürenlerle savaşmaya gitti. Denizin kıyısında dikilip durdu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Sonra on boynuzlu, yedi başlı bir canavarın denizden çıktığını gördüm. Boynuzlarının üzerinde on taç vardı, başlarının üzerinde küfür niteliğinde adlar yazılıydı.</verse>
				<verse number="2">Gördüğüm canavar parsa benziyordu. Ayakları ayı ayağı, ağzı aslan ağzı gibiydi. Ejderha canavara kendi gücü ve tahtıyla birlikte büyük yetki verdi.</verse>
				<verse number="3">Canavarın başlarından biri ölümcül bir yara almışa benziyordu. Ne var ki, bu ölümcül yara iyileşmişti. Bütün dünya şaşkınlık içinde canavarın ardından gitti.</verse>
				<verse number="4">İnsanlar canavara yetki veren ejderhaya taptılar. “Canavar gibisi var mı? Onunla kim savaşabilir?” diyerek canavara da taptılar.</verse>
				<verse number="5">Canavara, kurumlu sözler söyleyen, küfürler savuran bir ağız ve kırk iki ay süreyle kullanabileceği bir yetki verildi.</verse>
				<verse number="6">Tanrı’ya küfretmek, O’nun adına ve konutuna, yani gökte yaşayanlara küfretmek için ağzını açtı.</verse>
				<verse number="7">Kutsallarla savaşıp onları yenmesine izin verildi. Canavar her oymak, her halk, her dil, her ulus üzerinde yetkili kılındı.</verse>
				<verse number="8">Yeryüzünde yaşayan ve dünya kurulalı beri boğazlanmış Kuzu’nun yaşam kitabına adı yazılmamış olan herkes ona tapacak.</verse>
				<verse number="9">Kulağı olan işitsin!</verse>
				<verse number="10">Tutsak düşecek olan Tutsak düşecek. Kılıçla öldürülecek olan Kılıçla öldürülecek. Bu, kutsalların sabrını ve imanını gerektirir.</verse>
				<verse number="11">Bundan sonra başka bir canavar gördüm. Yerden çıkan bu canavarın kuzu gibi iki boynuzu vardı, ama ejderha gibi ses çıkarıyordu.</verse>
				<verse number="12">İlk canavarın bütün yetkisini onun adına kullanıyor, yeryüzünü ve orada yaşayanları ölümcül yarası iyileşen ilk canavara tapmaya zorluyordu.</verse>
				<verse number="13">İnsanların gözü önünde, gökten yere ateş yağdıracak kadar büyük belirtiler gerçekleştiriyordu.</verse>
				<verse number="14">İlk canavarın adına gerçekleştirmesine izin verilen belirtiler sayesinde, yeryüzünde yaşayanları saptırdı. Onlara kılıçla yaralanan, ama sağ kalan canavarın onuruna bir heykel yapmalarını buyurdu.</verse>
				<verse number="15">Canavarın heykeline yaşam soluğu vermesi için kendisine güç verildi. Öyle ki, heykel konuşabilsin ve kendisine tapmayan herkesi öldürebilsin.</verse>
				<verse number="16">Küçük büyük, zengin yoksul, özgür köle, herkesin sağ eline ya da alnına bir işaret vurduruyordu.</verse>
				<verse number="17">Öyle ki, bu işareti, yani canavarın adını ya da adını simgeleyen sayıyı taşımayan ne bir şey satın alabilsin, ne de satabilsin.</verse>
				<verse number="18">Bu konu bilgelik gerektirir. Anlayabilen, canavara ait sayıyı hesaplasın. Çünkü bu sayı insanı simgeler. Sayısı 666’dır.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Sonra Kuzu’nun Siyon Dağı’nda durduğunu gördüm. O’nunla birlikte 144 000 kişi vardı. Alınlarında kendisinin ve Babası’nın adları yazılıydı.</verse>
				<verse number="2">Gökten, gürül gürül akan suların sesini, güçlü gök gürlemesini andıran bir ses işittim. İşittiğim ses, lir çalanların çıkardığı sese benziyordu.</verse>
				<verse number="3">Bu 144 000 kişi, tahtın önünde, dört yaratığın ve ihtiyarların önünde yeni bir ezgi söylüyordu. Yeryüzünden satın alınmış olan bu kişilerden başka kimse o ezgiyi öğrenemedi.</verse>
				<verse number="4">Kendilerini kadınlarla lekelememiş olanlar bunlardır. Pak kişilerdir. Kuzu nereye giderse ardısıra giderler. Tanrı’ya ve Kuzu’ya ait olacakların ilk bölümü olmak üzere insanlar arasından satın alınmışlardır.</verse>
				<verse number="5">Ağızlarından hiç yalan çıkmamıştır. Kusursuzdurlar.</verse>
				<verse number="6">Bundan sonra göğün ortasında uçan başka bir melek gördüm. Yeryüzünde yaşayanlara –her ulusa, her oymağa, her dile, her halka– iletmek üzere sonsuza dek kalıcı olan Müjde’yi getiriyordu.</verse>
				<verse number="7">Yüksek sesle şöyle diyordu: “Tanrı’dan korkun! O’nu yüceltin! Çünkü O’nun yargılama saati geldi. Göğü, yeri, denizi, su pınarlarını yaratana tapının!”</verse>
				<verse number="8">Ardından gelen ikinci bir melek, “Yıkıldı! Kendi azgın fuhuş şarabını bütün uluslara içiren büyük Babil yıkıldı!” diyordu.</verse>
				<verse number="9">Onları üçüncü bir melek izledi. Yüksek sesle şöyle diyordu: “Bir kimse canavara ve heykeline taparsa, alnına ya da eline canavarın işaretini koydurursa, Tanrı gazabının kâsesinde saf olarak hazırlanmış Tanrı öfkesinin şarabından içecektir. Böylelerine kutsal meleklerin ve Kuzu’nun önünde ateş ve kükürtle işkence edilecek.</verse>
				<verse number="10">Onları üçüncü bir melek izledi. Yüksek sesle şöyle diyordu: “Bir kimse canavara ve heykeline taparsa, alnına ya da eline canavarın işaretini koydurursa, Tanrı gazabının kâsesinde saf olarak hazırlanmış Tanrı öfkesinin şarabından içecektir. Böylelerine kutsal meleklerin ve Kuzu’nun önünde ateş ve kükürtle işkence edilecek.</verse>
				<verse number="11">Çektikleri işkencenin dumanı sonsuzlara dek tütecek. Canavara ve heykeline tapıp onun adının işaretini alanlar gece gündüz rahat yüzü görmeyecekler.</verse>
				<verse number="12">Bu da, Tanrı’nın buyruklarını yerine getiren, İsa’ya imanlarını sürdüren kutsalların sabrını gerektirir.”</verse>
				<verse number="13">Gökten bir ses işittim. “Yaz! Bundan böyle Rab’be ait olarak ölenlere ne mutlu!” diyordu. Ruh, “Evet” diyor, “Uğraşlarından dinlenecekler. Çünkü yaptıkları onları izleyecek.”</verse>
				<verse number="14">Sonra beyaz bir bulut gördüm. Bulutun üzerinde “insanoğluna benzer biri” oturuyordu. Başında altın bir taç, elinde keskin bir orak vardı.</verse>
				<verse number="15">Tapınaktan çıkan başka bir melek bulutun üzerinde oturana yüksek sesle bağırdı: “Orağını uzat ve biç! Biçme saati geldi. Çünkü yerin ekini olgunlaşmış bulunuyor.”</verse>
				<verse number="16">Bulutun üzerinde oturan, orağını yerin üzerine salladı, yerin ekini biçildi.</verse>
				<verse number="17">Gökteki tapınaktan başka bir melek çıktı. Onun da keskin bir orağı vardı.</verse>
				<verse number="18">Ateş üzerinde yetkili olan başka bir melek de sunaktan çıkıp geldi. Keskin orağı olana yüksek sesle, “Keskin orağını uzat!” dedi. “Yerin asmasının salkımlarını topla. Çünkü üzümleri olgunlaştı.”</verse>
				<verse number="19">Bunun üzerine melek orağını yerin üzerine salladı. Yerin asmasının ürününü toplayıp Tanrı öfkesinin büyük masarasına attı.</verse>
				<verse number="20">Kentin dışında çiğnenen masaradan kan aktı. Kan, 1 600 ok atımı kadar yayılıp atların gemlerine dek yükseldi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Gökte büyük ve şaşılası başka bir belirti gördüm: Son yedi belayı taşıyan yedi melekti. Çünkü Tanrı’nın öfkesi bu belalarla son buluyordu.</verse>
				<verse number="2">Ateşle karışık camdan deniz gibi bir şey gördüm. Canavara, heykeline ve adını simgeleyen sayıya karşı zafer kazananlar, ellerinde Tanrı’nın verdiği lirlerle cam denizin üzerinde durmuşlardı.</verse>
				<verse number="3">Tanrı kulu Musa’nın ve Kuzu’nun ezgisini söylüyorlardı: “Her Şeye Gücü Yeten Rab Tanrı, Senin işlerin büyük ve şaşılası işlerdir. Ey ulusların kralı, Senin yolların doğru ve adildir. Ya Rab, senden kim korkmaz, Adını kim yüceltmez? Çünkü kutsal olan yalnız sensin. Bütün uluslar gelip sana tapınacaklar. Çünkü adil işlerin açıkça görüldü.”</verse>
				<verse number="4">Tanrı kulu Musa’nın ve Kuzu’nun ezgisini söylüyorlardı: “Her Şeye Gücü Yeten Rab Tanrı, Senin işlerin büyük ve şaşılası işlerdir. Ey ulusların kralı, Senin yolların doğru ve adildir. Ya Rab, senden kim korkmaz, Adını kim yüceltmez? Çünkü kutsal olan yalnız sensin. Bütün uluslar gelip sana tapınacaklar. Çünkü adil işlerin açıkça görüldü.”</verse>
				<verse number="5">Bundan sonra gökteki tapınağın, yani Tanıklık Çadırı’nın açıldığını gördüm.</verse>
				<verse number="6">Yedi belayı taşıyan yedi melek temiz, parlak keten giysiler giymiş, göğüslerine altın kuşaklar sarınmış olarak tapınaktan çıktı.</verse>
				<verse number="7">Dört yaratıktan biri yedi meleğe, sonsuzluklar boyunca yaşayan Tanrı’nın öfkesiyle dolu yedi altın tas verdi.</verse>
				<verse number="8">Tapınak Tanrı’nın yüceliğinden ve gücünden ötürü dumanla doldu. Yedi meleğin yedi belası sona erinceye dek kimse tapınağa giremedi.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Sonra tapınaktan yükselen gür bir sesin yedi meleğe, “Gidin, Tanrı’nın öfkesiyle dolu yedi tası yeryüzüne boşaltın!” dediğini işittim.</verse>
				<verse number="2">Birinci melek gidip tasını yeryüzüne boşalttı. Canavarın işaretini taşıyıp heykeline tapanların üzerinde acı veren iğrenç yaralar oluştu.</verse>
				<verse number="3">İkinci melek tasını denize boşalttı. Deniz ölü kanına benzer kana dönüştü, içindeki bütün canlılar öldü.</verse>
				<verse number="4">Üçüncü melek tasını ırmaklara, su pınarlarına boşalttı; bunlar da kana dönüştü.</verse>
				<verse number="5">Sulardan sorumlu meleğin şöyle dediğini işittim: “Var olan, var olmuş olan kutsal Tanrı! Bu yargılarında adilsin.</verse>
				<verse number="6">Kutsalların ve peygamberlerin kanını döktükleri için, İçecek olarak sen de onlara kan verdin. Bunu hak ettiler.”</verse>
				<verse number="7">Sunaktan gelen bir sesin, “Evet, Her Şeye Gücü Yeten Rab Tanrı, Yargıların doğru ve adildir” dediğini işittim.</verse>
				<verse number="8">Dördüncü melek tasını güneşe boşalttı. Bununla güneşe insanları yakma gücü verildi.</verse>
				<verse number="9">İnsanlar korkunç bir ısıyla kavruldular. Tövbe edip bu belalara egemen olan Tanrı’yı yücelteceklerine, O’nun adına küfrettiler.</verse>
				<verse number="10">Beşinci melek tasını canavarın tahtına boşalttı. Canavarın egemenliği karanlığa gömüldü. İnsanlar ıstıraptan dillerini ısırdılar.</verse>
				<verse number="11">Istırap ve yaralarından ötürü Göğün Tanrısı’na küfrettiler. Yaptıklarından tövbe etmediler.</verse>
				<verse number="12">Altıncı melek tasını büyük Fırat Irmağı’na boşalttı. Gündoğusundan gelen kralların yolu açılsın diye ırmağın suları kurudu.</verse>
				<verse number="13">Bundan sonra ejderhanın ağzından, canavarın ağzından ve sahte peygamberin ağzından kurbağaya benzer üç kötü ruhun çıktığını gördüm.</verse>
				<verse number="14">Bunlar doğaüstü belirtiler gerçekleştiren cinlerin ruhlarıdır. Her Şeye Gücü Yeten Tanrı’nın büyük gününde olacak savaş için bütün dünyanın krallarını toplamaya gidiyorlar.</verse>
				<verse number="15">“İşte hırsız gibi geliyorum! Çıplak dolaşmamak ve utanç içinde kalmamak için uyanık durup giysilerini üstünde bulundurana ne mutlu!”</verse>
				<verse number="16">Üç kötü ruh, kralları İbranice Armagedon denilen yere topladılar.</verse>
				<verse number="17">Yedinci melek tasını havaya boşalttı. Tapınaktaki tahttan yükselen gür bir ses, “Tamam!” dedi.</verse>
				<verse number="18">O anda şimşekler çaktı, uğultular, gök gürlemeleri işitildi. Öyle büyük bir deprem oldu ki, yeryüzünde insan oldu olalı bu kadar büyük bir deprem olmamıştı.</verse>
				<verse number="19">Büyük kent üçe bölündü. Ulusların kentleri yerle bir oldu. Tanrı büyük Babil’i anımsadı, ona ateşli gazabının şarabını içeren kâseyi verdi.</verse>
				<verse number="20">Bütün adalar ortadan kalktı, dağlar yok oldu.</verse>
				<verse number="21">İnsanların üzerine gökten tanesi yaklaşık kırk kilo ağırlığında iri dolu yağdı. Dolu belası öyle korkunçtu ki, insanlar bu yüzden Tanrı’ya küfrettiler.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Yedi tası alan yedi melekten biri gelip benimle konuştu: “Gel!” dedi. “Sana engin suların kenarında oturan büyük fahişenin çarptırılacağı cezayı göstereyim.</verse>
				<verse number="2">Dünya kralları onunla fuhuş yaptılar. Yeryüzünde yaşayanlar onun fuhşunun şarabıyla sarhoş oldular.”</verse>
				<verse number="3">Bundan sonra melek beni Ruh’un yönetiminde çöle götürdü. Orada yedi başlı, on boynuzlu, üzeri küfür niteliğinde adlarla kaplı kırmızı bir canavarın üstüne oturmuş bir kadın gördüm.</verse>
				<verse number="4">Kadın, mor ve kırmızı giysilere bürünmüş, altınlar, değerli taşlar, incilerle süslenmişti. Elinde iğrenç şeylerle, fuhşunun çirkeflikleriyle dolu altın bir kâse vardı.</verse>
				<verse number="5">Alnına şu gizemli ad yazılmıştı: BÜYÜK BABİL, DÜNYA FAHİŞELERİNİN VE İĞRENÇLİKLERİNİN ANASI</verse>
				<verse number="6">Kadının, kutsalların ve İsa’ya tanıklık etmiş olanların kanıyla sarhoş olduğunu gördüm. Onu görünce büyük bir şaşkınlığa düştüm.</verse>
				<verse number="7">Melek bana, “Neden şaştın?” diye sordu. “Kadının ve onu taşıyan yedi başlı, on boynuzlu canavarın sırrını ben sana açıklayayım.</verse>
				<verse number="8">Gördüğün canavar bir zamanlar vardı, ama şimdi yok. Biraz sonra dipsiz derinliklerden çıkacak ve yıkıma gidecek. Yeryüzünde yaşayan ve dünya kurulalı beri adları yaşam kitabına yazılmamış olanlar canavarı görünce şaşacaklar. Çünkü o bir zamanlar vardı, şimdi yok, ama yine gelecek.</verse>
				<verse number="9">“Bunu anlamak için bilgelik gerek. Yedi baş, kadının üzerinde oturduğu yedi tepedir; aynı zamanda yedi kraldır.</verse>
				<verse number="10">Bunların beşi düştü, biri duruyor, ötekiyse henüz gelmedi. Gelince kısa süre kalması gerek.</verse>
				<verse number="11">Yaşamış, ama şimdi yok olan canavarın kendisi sekizinci kraldır. O da yedilerden biridir ve yıkıma gitmektedir.</verse>
				<verse number="12">Gördüğün on boynuz henüz egemenlik sürmemiş on kraldır; canavarla birlikte bir saat egemenlik sürmek üzere yetki alacaklar.</verse>
				<verse number="13">Düşünce birliği içinde olan bu krallar güçlerini ve yetkilerini canavara verecekler.</verse>
				<verse number="14">Kuzu’ya karşı savaşacaklar, ama Kuzu onları yenecek. Çünkü Kuzu, rablerin Rabbi, kralların Kralı’dır. O’nunla birlikte olanlar, çağrılmış, seçilmiş ve O’na sadık kalmış olanlardır.”</verse>
				<verse number="15">Bundan sonra melek bana, “Şu gördüğün sular –fahişenin kenarında oturduğu sular– halklar, toplumlar, uluslar ve dillerdir” dedi.</verse>
				<verse number="16">“Gördüğün canavarla on boynuz fahişeden nefret edecek, onu perişan edip çıplak bırakacaklar. Etini yiyip kendisini ateşte yakacaklar.</verse>
				<verse number="17">Çünkü Tanrı, amacını gerçekleştirme isteğini onların yüreğine koymuştur. Öyle ki, Tanrı’nın sözleri yerine gelinceye dek krallıklarını canavara devretmekte sözbirliği edecekler.</verse>
				<verse number="18">Gördüğün kadın dünya kralları üzerinde egemenlik süren büyük kenttir.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Bundan sonra büyük yetkiye sahip başka bir meleğin gökten indiğini gördüm. Yeryüzü onun görkemiyle aydınlandı.</verse>
				<verse number="2">Melek gür bir sesle bağırdı: “Yıkıldı! Büyük Babil yıkıldı! Cinlerin barınağı, Her kötü ruhun uğrağı, Her murdar ve iğrenç kuşun sığınağı oldu.</verse>
				<verse number="3">Çünkü bütün uluslar Azgın fuhşunun şarabından içtiler. Dünya kralları da Onunla fuhuş yaptılar. Dünya tüccarları Onun aşırı sefahatiyle zenginleştiler.”</verse>
				<verse number="4">Gökten başka bir ses işittim: “Ey halkım!” diyordu. “Onun günahlarına ortak olmamak, Uğradığı belalara uğramamak için çık oradan!</verse>
				<verse number="5">Çünkü üst üste yığılan günahları göğe erişti, Ve Tanrı onun suçlarını anımsadı.</verse>
				<verse number="6">Babil nasıl davrandıysa, karşılığını ona aynen verin, Yaptıklarının iki katını ödeyin. Hazırladığı kâsedeki içkinin İki katını hazırlayıp ona içirin.</verse>
				<verse number="7">Kendini yücelttiği, sefahate verdiği oranda Istırap ve keder verin ona. Çünkü içinden diyor ki, ‘Tahtında oturan bir kraliçeyim, dul değilim. Asla yas tutmayacağım!’</verse>
				<verse number="8">Bu nedenle başına gelecek belalar –Ölüm, yas ve kıtlık– Bir gün içinde gelecek. Ateş onu yiyip bitirecek. Çünkü onu yargılayan Rab Tanrı güçlüdür.</verse>
				<verse number="9">“Kendisiyle fuhuş yapan ve sefahatte yaşayan dünya kralları onu yakan ateşin dumanını görünce onun için ağlayıp dövünecekler.</verse>
				<verse number="10">Çektiği ıstıraptan dehşete düşecek, uzakta durup, ‘Vay başına koca kent, Vay başına güçlü kent Babil! Bir saat içinde cezanı buldun’ diyecekler.</verse>
				<verse number="11">“Dünya tüccarları onun için ağlayıp yas tutuyor. Çünkü mallarını satın alacak kimse yok artık.</verse>
				<verse number="12">Altını, gümüşü, değerli taşları, incileri, ince keteni, ipeği, mor ve kırmızı kumaşları, her çeşit kokulu ağacı, fildişinden yapılmış her çeşit eşyayı, en pahalı ağaçlardan, tunç, demir ve mermerden yapılmış her çeşit malı, tarçın ve kakule, buhur, güzel kokulu yağ, günnük, şarap, zeytinyağı, ince un ve buğdayı, sığırları, koyunları, atları, arabaları ve köleleri, insanların canını satın alacak kimse yok artık.</verse>
				<verse number="13">Altını, gümüşü, değerli taşları, incileri, ince keteni, ipeği, mor ve kırmızı kumaşları, her çeşit kokulu ağacı, fildişinden yapılmış her çeşit eşyayı, en pahalı ağaçlardan, tunç, demir ve mermerden yapılmış her çeşit malı, tarçın ve kakule, buhur, güzel kokulu yağ, günnük, şarap, zeytinyağı, ince un ve buğdayı, sığırları, koyunları, atları, arabaları ve köleleri, insanların canını satın alacak kimse yok artık.</verse>
				<verse number="14">“Diyecekler ki, ‘Canının çektiği meyveler elinden gitti, Bütün değerli ve göz alıcı malların yok oldu. İnsanlar bunları bir daha göremeyecek.’</verse>
				<verse number="15">Babil’de bu malları satarak zenginleşen tüccarlar, kentin çektiği ıstıraptan dehşete düşecekler. Uzakta durup ağlayacak, yas tutacaklar.</verse>
				<verse number="16">“ ‘Vay başına, vay!’ diyecekler. ‘İnce keten, mor ve kırmızı kumaş kuşanmış, Altın, değerli taş ve incilerle süslenmiş Koca kent!</verse>
				<verse number="17">Onca büyük zenginlik Bir saat içinde yok oldu.’ “Gemi kaptanları, yolcular, tayfalar, denizde çalışanların hepsi, onu yakan ateşin dumanını görünce uzakta durup, ‘Koca kent gibisi var mı?’ diye feryat ettiler.</verse>
				<verse number="18">Onca büyük zenginlik Bir saat içinde yok oldu.’ “Gemi kaptanları, yolcular, tayfalar, denizde çalışanların hepsi, onu yakan ateşin dumanını görünce uzakta durup, ‘Koca kent gibisi var mı?’ diye feryat ettiler.</verse>
				<verse number="19">Başlarına toprak döktüler, yas tutup ağlayarak feryat ettiler: ‘Vay başına koca kent, vay! Denizde gemileri olanların hepsi Onun sayesinde, onun değerli mallarıyla Zengin olmuşlardı. Kent bir saat içinde viraneye döndü.’</verse>
				<verse number="20">Ey gök, kutsallar, elçiler, peygamberler! Onun başına gelenlere sevinin! Çünkü Tanrı onu yargılayıp hakkınızı aldı.”</verse>
				<verse number="21">Sonra güçlü bir melek değirmen taşına benzer büyük bir taşı kaldırıp denize atarak şöyle dedi: “Koca kent Babil de İşte böyle şiddetle atılacak Ve bir daha görülmeyecek.</verse>
				<verse number="22">Artık sende lir çalanların, ezgi okuyanların, Kaval ve borazan çalanların sesi Hiç işitilmeyecek. Artık sende hiçbir el sanatının ustası bulunmayacak. Sende artık değirmen sesi duyulmayacak.</verse>
				<verse number="23">Artık sende hiç kandil ışığı parlamayacak. Sende artık gelin güvey sesi duyulmayacak. Senin tüccarların dünyanın büyükleriydi. Bütün uluslar senin büyücülüğünle yoldan sapmıştı.</verse>
				<verse number="24">Peygamberlerin, kutsalların Ve yeryüzünde boğazlanan herkesin kanı Sende bulundu.”</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Bundan sonra gökte büyük bir kalabalığın sesini andıran yüksek bir ses işittim. “Haleluya!” diyorlardı. “Kurtarış, yücelik ve güç Tanrımız’a özgüdür.</verse>
				<verse number="2">Çünkü O’nun yargıları doğru ve adildir. Yeryüzünü fuhşuyla yozlaştıran Büyük fahişeyi yargılayıp Kendi kullarının kanının öcünü aldı.”</verse>
				<verse number="3">İkinci kez, “Haleluya! Onun dumanı sonsuzlara dek tütecek” dediler.</verse>
				<verse number="4">Yirmi dört ihtiyarla dört yaratık yere kapanıp, “Amin! Haleluya!” diyerek tahtta oturan Tanrı’ya tapındılar.</verse>
				<verse number="5">Sonra tahttan bir ses yükseldi: “Ey Tanrımız’ın bütün kulları! Küçük büyük, O’ndan korkan hepiniz, O’nu övün!”</verse>
				<verse number="6">Ardından büyük bir kalabalığın, gürül gürül akan suların, güçlü gök gürlemelerinin sesine benzer sesler işittim. “Haleluya!” diyorlardı. “Çünkü Her Şeye Gücü Yeten Rab Tanrımız Egemenlik sürüyor.</verse>
				<verse number="7">Sevinelim, coşalım! O’nu yüceltelim! Çünkü Kuzu’nun düğünü başlıyor, Gelini hazırlandı.</verse>
				<verse number="8">Giymesi için ona temiz ve parlak İnce keten giysiler verildi.” İnce keten kutsalların adil işlerini simgeler.</verse>
				<verse number="9">Sonra melek bana, “Yaz!” dedi. “Ne mutlu Kuzu’nun düğün şölenine çağrılmış olanlara!” Ardından ekledi: “Bunlar gerçek sözlerdir, Tanrı’nın sözleridir.”</verse>
				<verse number="10">Ona tapınmak üzere ayaklarına kapandım. Ama o, “Sakın yapma!” dedi. “Ben de senin ve İsa’ya tanıklığını sürdüren kardeşlerin gibi bir Tanrı kuluyum. Tanrı’ya tap! Çünkü İsa’ya tanıklık, peygamberlik ruhunun özüdür.”</verse>
				<verse number="11">Bundan sonra göğün açılmış olduğunu, beyaz bir atın orada durduğunu gördüm. Binicisinin adı Sadık ve Gerçek’tir. Adaletle yargılar, savaşır.</verse>
				<verse number="12">Gözleri alev alev yanan ateş gibidir. Başında çok sayıda taç var. Üzerinde kendisinden başka kimsenin bilmediği bir ad yazılıdır.</verse>
				<verse number="13">Kana batırılmış bir kaftan giymişti. Tanrı’nın Sözü adıyla anılır.</verse>
				<verse number="14">Beyaz, temiz, ince ketene bürünmüş olan gökteki ordular, beyaz atlara binmiş O’nu izliyorlardı.</verse>
				<verse number="15">Ağzından ulusları vuracak keskin bir kılıç uzanıyor. Onları demir çomakla güdecek. Her Şeye Gücü Yeten Tanrı’nın ateşli gazabının şarabını üreten masarayı kendisi çiğneyecek.</verse>
				<verse number="16">Kaftanının ve kalçasının üzerinde şu ad yazılıydı: KRALLARIN KRALI VE RABLERİN RABBİ</verse>
				<verse number="17">Bundan sonra güneşte duran bir melek gördüm. Göğün ortasında uçan bütün kuşları yüksek sesle çağırdı: “Kralların, komutanların, güçlü adamların, atlarla binicilerinin, özgür köle, küçük büyük, hepsinin etini yemek için toplanın, Tanrı’nın büyük şölenine gelin!”</verse>
				<verse number="18">Bundan sonra güneşte duran bir melek gördüm. Göğün ortasında uçan bütün kuşları yüksek sesle çağırdı: “Kralların, komutanların, güçlü adamların, atlarla binicilerinin, özgür köle, küçük büyük, hepsinin etini yemek için toplanın, Tanrı’nın büyük şölenine gelin!”</verse>
				<verse number="19">Sonra canavarı, dünya krallarını ve onların ordularını, ata binmiş Olan’la O’nun ordusuna karşı savaşmak üzere toplanmış gördüm.</verse>
				<verse number="20">Canavarla onun önünde doğaüstü belirtiler gerçekleştiren sahte peygamber yakalandı. Sahte peygamber, canavarın işaretini alıp heykeline tapanları bu belirtilerle saptırmıştı. Her ikisi de kükürtle yanan ateş gölüne diri diri atıldı.</verse>
				<verse number="21">Geriye kalanlar, ata binmiş Olan’ın ağzından uzanan kılıçla öldürüldü. Bütün kuşlar bunların etiyle doydu.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Sonra bir meleğin gökten indiğini gördüm. Elinde dipsiz derinliklerin anahtarı ve büyük bir zincir vardı.</verse>
				<verse number="2">Melek ejderhayı –İblis ya da Şeytan denen o eski yılanı– yakalayıp bin yıl için bağladı.</verse>
				<verse number="3">Bin yıl tamamlanıncaya dek ulusları bir daha saptırmasın diye onu dipsiz derinliklere attı, oraya kapayıp girişi mühürledi. Bin yıl geçtikten sonra kısa bir süre için serbest bırakılması gerekiyor.</verse>
				<verse number="4">Bazı tahtlar ve bunlara oturanları gördüm. Onlara yargılama yetkisi verilmişti. İsa’ya tanıklık ve Tanrı’nın sözü uğruna başı kesilenlerin canlarını da gördüm. Bunlar, canavara ve heykeline tapmamış, alınlarına ve ellerine onun işaretini almamış olanlardı. Hepsi dirilip Mesih’le birlikte bin yıl egemenlik sürdüler.</verse>
				<verse number="5">İlk diriliş budur. Ölülerin geri kalanı bin yıl tamamlanmadan dirilmedi.</verse>
				<verse number="6">İlk dirilişe dahil olanlar mutlu ve kutsaldır. İkinci ölümün bunların üzerinde yetkisi yoktur. Onlar Tanrı’nın ve Mesih’in kâhinleri olacak, O’nunla birlikte bin yıl egemenlik sürecekler.</verse>
				<verse number="7">Bin yıl tamamlanınca Şeytan atıldığı zindandan serbest bırakılacak.</verse>
				<verse number="8">Yeryüzünün dört bucağındaki ulusları –Gog’la Magog’u – saptırmak, savaş için bir araya toplamak üzere zindandan çıkacak. Toplananların sayısı deniz kumu kadar çoktur.</verse>
				<verse number="9">Yeryüzünün dört bir yanından gelerek kutsalların ordugahını ve sevilen kenti kuşattılar. Ama gökten ateş yağdı, onları yakıp yok etti.</verse>
				<verse number="10">Onları saptıran İblis ise canavarla sahte peygamberin de içinde bulunduğu ateş ve kükürt gölüne atıldı. Gece gündüz, sonsuzlara dek işkence çekeceklerdir.</verse>
				<verse number="11">Sonra büyük, beyaz bir taht ve tahtta oturanı gördüm. Yerle gök önünden kaçtılar, yok olup gittiler.</verse>
				<verse number="12">Tahtın önünde duran küçük büyük, ölüleri gördüm. Sonra kitaplar açıldı. Yaşam kitabı denen başka bir kitap daha açıldı. Ölüler kitaplarda yazılanlara bakılarak yaptıklarına göre yargılandı.</verse>
				<verse number="13">Deniz kendisinde olan ölüleri, ölüm ve ölüler diyarı da kendilerinde olan ölüleri teslim ettiler. Her biri yaptıklarına göre yargılandı.</verse>
				<verse number="14">Ölüm ve ölüler diyarı ateş gölüne atıldı. İşte bu ateş gölü ikinci ölümdür.</verse>
				<verse number="15">Adı yaşam kitabına yazılmamış olanlar ateş gölüne atıldı.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Bundan sonra yeni bir gökle yeni bir yeryüzü gördüm. Çünkü önceki gökle yeryüzü ortadan kalkmıştı. Deniz de yoktu artık.</verse>
				<verse number="2">Kutsal kentin, yeni Yeruşalim’in gökten, Tanrı’nın yanından indiğini gördüm. Güveyi için hazırlanmış süslü bir gelin gibiydi.</verse>
				<verse number="3">Tahttan yükselen gür bir sesin şöyle dediğini işittim: “İşte, Tanrı’nın konutu insanların arasındadır. Tanrı onların arasında yaşayacak. Onlar O’nun halkı olacaklar, Tanrı’nın kendisi de onların arasında bulunacak.</verse>
				<verse number="4">Onların gözlerinden bütün yaşları silecek. Artık ölüm olmayacak. Artık ne yas, ne ağlayış, ne de ıstırap olacak. Çünkü önceki düzen ortadan kalktı.”</verse>
				<verse number="5">Tahtta oturan, “İşte her şeyi yeniliyorum” dedi. Sonra, “Yaz!” diye ekledi, “Çünkü bu sözler güvenilir ve gerçektir.”</verse>
				<verse number="6">Bana, “Tamam!” dedi, “Alfa ve Omega, başlangıç ve son Ben’im. Susayana yaşam suyunun pınarından karşılıksız su vereceğim.</verse>
				<verse number="7">Galip gelen bunları miras alacak. Ben onun Tanrısı olacağım, o da bana oğul olacak.</verse>
				<verse number="8">Ama korkak, imansız, iğrenç, adam öldüren, fuhuş yapan, büyücü, putperest ve bütün yalancılara gelince, onların yeri, kükürtle yanan ateş gölüdür. İkinci ölüm budur.”</verse>
				<verse number="9">Son yedi belayla dolu yedi tası taşıyan yedi melekten biri gelip benimle konuştu. “Gel!” dedi, “Kuzu’ya eş olacak gelini sana göstereyim.”</verse>
				<verse number="10">Sonra melek beni Ruh’un yönetiminde büyük, yüksek bir dağa götürdü. Oradan bana gökten, Tanrı’nın yanından inen ve O’nun görkemiyle ışıldayan kutsal kenti, Yeruşalim’i gösterdi. Kentin ışıltısı çok değerli bir taşın, billur gibi parıldayan yeşim taşının ışıltısına benziyordu.</verse>
				<verse number="11">Sonra melek beni Ruh’un yönetiminde büyük, yüksek bir dağa götürdü. Oradan bana gökten, Tanrı’nın yanından inen ve O’nun görkemiyle ışıldayan kutsal kenti, Yeruşalim’i gösterdi. Kentin ışıltısı çok değerli bir taşın, billur gibi parıldayan yeşim taşının ışıltısına benziyordu.</verse>
				<verse number="12">Büyük ve yüksek surları ve on iki kapısı vardı. Kapıları on iki melek bekliyordu. Kapıların üzerine İsrailoğulları’nın on iki oymağının adları yazılmıştı.</verse>
				<verse number="13">Doğuda üç kapı, kuzeyde üç kapı, güneyde üç kapı, batıda üç kapı vardı.</verse>
				<verse number="14">Kenti çevreleyen surların on iki temel taşı bulunuyordu. Bunların üzerinde Kuzu’nun on iki elçisinin adları yazılıydı.</verse>
				<verse number="15">Benimle konuşan meleğin elinde kenti ve kent kapılarıyla surları ölçmek için altın bir ölçü kamışı vardı.</verse>
				<verse number="16">Kent kare biçimindeydi, uzunluğu enine eşitti. Melek kenti kamışla ölçtü, her bir yanı 12 000 ok atımı geldi. Uzunluğu, eni ve yüksekliği birbirine eşitti.</verse>
				<verse number="17">Melek surları da ölçtü. Kullandığı insan ölçüsüne göre 144 arşındı.</verse>
				<verse number="18">Surlar yeşimden yapılmıştı. Kent ise, cam duruluğunda saf altındandı.</verse>
				<verse number="19">Kent surlarının temelleri her tür değerli taşla bezenmişti. Birinci temel taşı yeşim, ikincisi laciverttaşı, üçüncüsü akik, dördüncüsü zümrüt, beşincisi damarlı akik, altıncısı kırmızı akik, yedincisi sarı yakut, sekizincisi beril, dokuzuncusu topaz, onuncusu sarıca zümrüt, on birincisi gökyakut, on ikincisi ametistti.</verse>
				<verse number="20">Kent surlarının temelleri her tür değerli taşla bezenmişti. Birinci temel taşı yeşim, ikincisi laciverttaşı, üçüncüsü akik, dördüncüsü zümrüt, beşincisi damarlı akik, altıncısı kırmızı akik, yedincisi sarı yakut, sekizincisi beril, dokuzuncusu topaz, onuncusu sarıca zümrüt, on birincisi gökyakut, on ikincisi ametistti.</verse>
				<verse number="21">On iki kapı on iki inciydi; kapıların her biri birer inciden yapılmıştı. Kentin anayolu cam saydamlığında saf altındandı.</verse>
				<verse number="22">Kentte tapınak görmedim. Çünkü Her Şeye Gücü Yeten Rab Tanrı ve Kuzu, kentin tapınağıdır.</verse>
				<verse number="23">Aydınlanmak için kentin güneş ya da aya gereksinimi yoktur. Çünkü Tanrı’nın görkemi onu aydınlatıyor. Kuzu da onun çırasıdır.</verse>
				<verse number="24">Uluslar kentin ışığında yürüyecekler. Dünya kralları servetlerini oraya getirecekler.</verse>
				<verse number="25">Kentin kapıları gündüz hiç kapanmayacak, orada gece olmayacak.</verse>
				<verse number="26">Ulusların görkemi ve zenginliği oraya taşınacak.</verse>
				<verse number="27">Oraya murdar hiçbir şey, iğrenç ve aldatıcı işler yapan hiç kimse asla girmeyecek; yalnız adları Kuzu’nun yaşam kitabında yazılı olanlar girecek.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Melek bana Tanrı’nın ve Kuzu’nun tahtından çıkan billur gibi berrak yaşam suyu ırmağını gösterdi.</verse>
				<verse number="2">Kentin anayolunun ortasında akan ırmağın iki yanında on iki çeşit meyve üreten ve her ay meyvesini veren yaşam ağacı bulunuyordu. Ağacın yaprakları uluslara şifa vermek içindir.</verse>
				<verse number="3">Artık hiçbir lanet kalmayacak. Tanrı’nın ve Kuzu’nun tahtı kentin içinde olacak, kulları O’na tapınacak.</verse>
				<verse number="4">O’nun yüzünü görecek, alınlarında O’nun adını taşıyacaklar.</verse>
				<verse number="5">Artık gece olmayacak. Çıra ışığına da güneş ışığına da gereksinmeleri olmayacak. Çünkü Rab Tanrı onlara ışık verecek ve sonsuzlara dek egemenlik sürecekler.</verse>
				<verse number="6">Melek bana, “Bu sözler güvenilir ve gerçektir” dedi. “Peygamberlerin ruhlarının Tanrısı olan Rab, yakın zamanda olması gereken olayları kullarına göstermek için meleğini gönderdi.”</verse>
				<verse number="7">“İşte tez geliyorum! Bu kitaptaki peygamberlik sözlerine uyana ne mutlu!”</verse>
				<verse number="8">Bunları işiten ve gören ben Yuhanna’yım. İşitip gördüğümde bunları bana gösteren meleğe tapmak için ayaklarına kapandım.</verse>
				<verse number="9">Ama o bana, “Sakın yapma!” dedi, “Ben senin, peygamber kardeşlerin ve bu kitabın sözlerine uyanlar gibi bir Tanrı kuluyum. Tanrı’ya tap!”</verse>
				<verse number="10">Sonra bana, “Bu kitabın peygamberlik sözlerini mühürleme” dedi, “Çünkü beklenen zaman yakındır.</verse>
				<verse number="11">Kötülük yapan, yine kötülük yapsın. Kirli olan, kirli işlerini sürdürsün. Doğru olan, yine doğruyu yapsın. Kutsal olan kutsal kalsın.”</verse>
				<verse number="12">“İşte tez geliyorum! Vereceğim ödüller yanımdadır. Herkese yaptığının karşılığını vereceğim.</verse>
				<verse number="13">Alfa ve Omega, birinci ve sonuncu, başlangıç ve son Ben’im.</verse>
				<verse number="14">“Kaftanlarını yıkayan, böylelikle yaşam ağacından yemeye hak kazanarak kapılardan geçip kente girenlere ne mutlu!</verse>
				<verse number="15">Köpekler, büyücüler, fuhuş yapanlar, adam öldürenler, putperestler, yalanı sevip hile yapanların hepsi dışarıda kalacaklar.</verse>
				<verse number="16">“Ben İsa, kiliselerle ilgili bu tanıklığı sizlere iletsin diye meleğimi gönderdim. Davut’un kökü ve soyu Ben’im, parlak sabah yıldızı Ben’im.”</verse>
				<verse number="17">Ruh ve Gelin, “Gel!” diyorlar. İşiten, “Gel!” desin. Susayan gelsin. Dileyen, yaşam suyundan karşılıksız alsın.</verse>
				<verse number="18">Bu kitaptaki peygamberlik sözlerini duyan herkesi uyarıyorum! Her kim bu sözlere bir şey katarsa, Tanrı da bu kitapta yazılı belaları ona katacaktır.</verse>
				<verse number="19">Her kim bu peygamberlik kitabının sözlerinden bir şey çıkarırsa, Tanrı da bu kitapta yazılı yaşam ağacından ve kutsal kentten ona düşen payı çıkaracaktır.</verse>
				<verse number="20">Bunlara tanıklık eden, “Evet, tez geliyorum!” diyor. Amin! Gel, ya Rab İsa!</verse>
				<verse number="21">Rab İsa’nın lütfu kutsallarla birlikte olsun! Amin.</verse>
			</chapter>
		</book>
	</testament>
</bible>